open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estación del Norte d'Uviéu

La **estación del Norte** (tamién llamada **estación d'Uviéu**) ye la principal estación de ferrocarril de la ciudá d'Uviéu, nel Principáu d'Asturies. Dispón d'amplios servicios de llarga distancia, media distancia, rexonales y cercaníes operaos por Renfe tantu sobro vía ancha como sobro vía estrecha. Los percorríos xunen Uviéu colos principales conceyos de la comunidá y col restu de la cordelera cantábrica, Llión, Castiella, el Llevante y Cataluña.

Ta asitiada a la fin de la cai Uría, exe comercial por excelencia de la ciudá. Ta xunto a la estación d'autobuses d'Uviéu, construyida nel 2003.

## Situación ferroviaria
La estación va xunida a dellos trazaos ferroviarios tanto de vía ancha como de vía estrecha. Per un sitiu atópase nel PK 139,1 de la llinia ferroviaria d'anchu ibéricu que xune Venta de Baños con Xixón a 225 metros d'altitú.​ Esa ye la llinia principal que da serviciu a la estación al xunila con Venta de Baños onde enllaza cola radial Madrid-Hendaia.

Per otru llau, ye'l PK 0 de la llinia ferroviaria de vía estrecha Uviéu-Trubia y el PK 313,8 de la llinia Ferrol-Aranguren.

## Historia
Foi inaugurada'l 23 de xunetu de 1874 tres l'apertura entamo Xixón-La Pola Ḷḷena, de la llinia ente Xixón y Lleón que buscaba enllazar Asturies con Castiella.​ Les obres corrieron al cargu de la Compañía de los Ferrocarriles d'Asturies, Galicia y Lleón.

Foi construyida como una estación mista de pasaxeros y mercancíes. En 1883 la estación creció por cuenta de la inauguración del ferrocarril ente Uviéu y Trubia que tenía como principales finalidaes recoyer el carbón procedente de Quirós, Teberga y Proaza que llegaba hasta Trubia nun ferrocarril mineru y comunicar la Fábrica de Cañones de Trubia. En 1885, tres la desapaición de la Compañía de los Ferrocarriles d'Asturies, Galicia y Lleón pola so quiebra derivada de les faraóniques obres d'accesu del ferrocarril a Asturies y Galicia, la estación y tol patrimoniu de la compañía pasaron a manes de la Compañía de los Caminos de Fierro del Norte d'España. En 1941, tres el trespasu de dicha compañía a RENFE la estación pasó a manes d'esta empresa pública. Estropiada pola Guerra Civil, foi reconstruyida siguiendo los planos del arquiteutu Agustín Ballesteros.​ La obra foi inaugurada por José María Fernández Ladreda el 14 d'ochobre de 1946.

En 1998 empezaron unes importantes obres na estación: para ameyorar la integración del ferrocarril na ciudá construyóse una llosa piatonal percima de la estación. Per otru llau, en 1999, tres la clausura d'Uviéu-Xovellanos y d'Uviéu-Económicos, ambes estaciones de FEVE, esta compañía empezó a emprestar los sos servicios dende esta estación. En 2013, la desapaición de FEVE dexó a RENFE como únicu operador de tolos servicios emprestaos pola estación y a ADIF como titular de toles instalaciones ferroviaries, tanto de vía ancha como de vía estrecha.

## Referencies

## Enllaces esternos
Louteiro

Col nome de **Louteiro** podemos referinos a:

*Louteiro, un llugar de la parroquia d'A Veiga nel conceyu asturianu del mesmu nome.
*Louteiro, un llugar de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
* Louteiro, una sitiu de la parroquia de Campos y Salave nel conceyu asturianu de Tapia.

## Referencies
Testamentu d'Alfonsu II

El **Testamentu de Alfonsu II** () ye un documentu calteníu nel Archivu de la catedral d'Uviéu escritu pol rei Alfonso II y fecháu el 16 de payares de 812.

Esti pergamín ta formáu por nueve fueyes (de  (tapes) y  (interior)) nes que les siete primeres el testu ta estremáu en dos columnes. La lletra ta escrita en tinta negra con un estilu góticu en minúscula.

El testamentu reflexa la donación per parte del monarca a la ilesia d'Uviéu del atriu, l'acueductu y distintos edificios de la so propiedá. El documentu contién la robla del rei, cinco obispos, siete monxes y abás y 34 testigos, casi con toa seguridá próceres, ocupando'l penúltimu llugar l'arquiteutu del Rei, Theoda, artífiz de la reconstrucción y urbanización d'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Estudiu paleográficu de Pedro Floriano Llorente.
Alberto Guitián

**Alberto Guitián Ceballos**  ye un .

Nel mercáu d'iviernu de la temporada 2017-2018 incorporóse al Real Sporting de Xixón como cedíu hasta fin de temporada.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
Hernán Santana

**Hernán Daniel Santana Trujillo** , conocíu como **Hernán Santana** ye un .

Formáu nes categoríes inferiores de la Unión Deportiva Las Palmas, en xineru de 2018 fichó pol Real Sporting.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Jony Rodríguez

**Jonathan Rodríguez Menéndez** , más conocíu como **Jony**, ye un .

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
Álex López Sánchez

**Alejandro López Sánchez** , más conocíu como **Álex López**, ye un .

Na temporada 2017-2018 xugó nel Real Sporting de Xixón de la Segunda División d'España.

## Clubes

## Palmarés

### Distinciones individuales

## Referencies

## Enllaces esternos
Wenceslao López Martínez

**Francisco Wenceslao López Martínez** , más conocíu como **Wenceslao López**, ye un políticu asturianu, alcalde d'Uviéu del 13 de xunu de 2015 al 15 de xunu de 2019. Pertenez al PSOE.

## Biografía
Criáu na colonia de Guillén Lafuerza, llogró'l títulu de profesor mercantil en 1970, na Universidá d'Uviéu, y la llicenciatura d'Económiques en 1973 na Universidá de Santiago de Compostela. Finalmente, estudió los cursos de doctoráu n'Intelixencia Artificial pola Universidá d'Uviéu. Ye profesor xubiláu de la mesma universidá, na qu'impartió clases n'Empresariales, Económiques y na Escuela d'Inxeniería Informática d'Uviéu mientres más de 35 años. Desendolcó tamién la so carrera profesional en paralelu na empresa privada como contable y como arquiteutu de sistemes.

## Vida política
Con 32 años encabezó la llista del PSOE n'Uviéu pa les eleiciones de 1979 pero foi derrotáu pol ex-presidente del Centru Asturianu Luis Riera Posada (UCD). Nos cuatro años de la llexislatura foi conceyal y voceru del PSOE na corporación municipal. Otros cargos qu'algamó son el de miembru de la Comisión de Control d'UXT y miembru del Patronatu de la Fundación Asturies, dende la so creación. Nel añu 1983 l'asamblea llocal del partíu descartó la so candidatura en favor d'Antonio Masip, que algamaría l'alcaldía.

Dientro'l partíu socialista desenvolvió los siguientes cargos: responsable de Política Municipal de la AMSO en 1978, secretariu d'Estudios y Programes de la FSA en 1982, secretariu de Política Municipal de la FSA nel periodu 1984-1987, secretariu xeneral de la AMSO ente 1991 y 1992, y de nuevu dende 2012.

En febreru de 2015 ganó les eleiciones primaries de la llista de la candidatura presentada pol PSOE a l'alcaldía d'Uviéu. Nes eleiciones municipales de 2015 llogró 5 escaños de los 27 que componen el conceyu, col sofitu de 19.385 votos. Magar ser la tercer fuerza más votada neses eleiciones llogró ser nomáu alcalde col sofitu de Somos Uviéu y Izquierda Xunida tres un alcuerdu d'última hora.

Como alcalde d'Uviéu, ostenta una vicepresidencia del Patronatu Princesa d'Asturies.

## Ver tamién
*Alcalde d'Uviéu

## Referencies

## Enllaces esternos
Nuevu Canciu Astur

El **Nuevu Canciu Astur** ye un movimientu musical basáu nel cantar d'autor y folk que surde n'Asturies sobro l'añu de 1975. Ta rellacionada col Surdimientu. La so carauterística principal ye l'usu de la llingua asturiana según la condena al réxime franquista y el deséu de la instauración de la democracia. Foi similar a otros movimientos en Galicia, País Vascu, Castiella, Andalucía, Aragón o Cataluña cola *Nova canço*. Hasta los años 70 del sieglu XX la llingua asturiana usábase solo dientro de la música para cantar tonada, llírica y en coru.

## Intérpretes destacados
* Manuel Fernández de Cimavilla, "el Nietu Celu Xuan"
* Xulio Ramos
* Carlos Rubiera
* Nuberu
* Víctor Manuel
* Jerónimo Granda
* Manolo Santarrúa
* Rosa María Lobo
* Rafa Lorenzo
* Xose Nel "Calandreru"
* Vox Populi
* Renacencia
* La Turulla
* Asturcón
* Cuélebre
* Duo Glayíu
* Nel Xiblata
* Trabiella
* Nel de la Quintana

## Referencies

## Enllaces esternos
Pautu monásticu de San Vicente

El **Pautu monásticu de San Vicente**, un documentu fecháu nel sieglu VIII, ye'l documentu más antiguu sobro la monarquía asturiana.​

El documentu copia del sieglu XII del orixinal fecháu'l 25 de payares del 781 rellata'l primer asentamientu monásticu lideráu polos monxos Máximo xunto colos sos siervos y Fromestano no que se denomina «locum quod dicunt Oveto», polo que ye consideráu'l documentu de creación d'Uviéu.

El pactu establez con venticinco monxos más, y constitúi de fechu l'acta fundacional del monesteriu de San Vicente, como s'indica nel testu:

N'otra parte del testu indica que los monxos donen tolos sos bienes al monesteriu:

## Referencies

## Bibliografía
*
Nano Mesa

**Alexander Mesa Travieso** , más conocíu como **Nano Mesa**, ye un 

El 31 de xineru de 2018 fichó como cedíu pol Real Sporting de Xixón hasta final d'esa temporada.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
El Carbayón

Col nome d**'El Carbayón** podemos referinos a:

; Llocalidaes
*El Carbayón, una aldea de la parroquia de Santa Rosa, nel conceyu asturianu de Mieres.
*El Carbayón, una casería de la parroquia de Samiguel, nel conceyu asturianu d'Uviéu.
*El Carbayón, una casería de la parroquia de Pintueles, nel conceyu asturianu de Piloña.

; Otros usos
*El Carbayón d'Uviéu, un carbayu centenariu que s'asitiaba na Cai Uría d'Uviéu, Asturies.
*Diariu El Carbayón, un diariu que s'editó n'Uviéu dende finales del sieglu XX hasta l'añu 1936.

## Ver tamién
* Carbayón
Estrechu

Un **estrechu** ye una canal d'agua, xeneralmente d'orixe natural y les más de les veces navegable, que coneuta dos mases d'agua (mares, océanos o llagos) y ta, polo tanto, ente dos mases de tierra. El términu ye sinónimu y, poro, práuticamente intercambiable, colos de *canal* y *pasu*, magar que pueden facese diferencies de matiz ente ellos. Asina, nómense *canales* a víes d'agua artificiales construyíes pa coneutar dos mases d'agua, como la canal de Suez. Per otra banda, magar que ye cierto que munches vegaes los ríos permiten el pasu ente dos llagos o ente un llagu y la mar, y poro encaxen na definición formal d'estrechu, nun ye vezu referise a ellos como talos. El términu estrechu resérvase, xeneralmente, pa canales muncho mayores y anches asitiaes nún entornu marítimu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fábrica de gas d'Uviéu

L'antigua **fábrica de gas d'[[Uviéu]]** ye la última representación industrial de la so dómina que se caltién n'Uviéu. Tamién conocida como **Fábrica de gas y electricidad de Oviedo** yá que amás de gas tamién s'encargaba de la producción de lletricidá.

## Historia
Ta asitiada ente les cais Paraísu, Postigo y Azcárraga ocupa una superficie de 12.000&nbsp;m². La so construcción entamó en 1858 con seis fornos de seis retortes con una capacidá granible de 700&nbsp;m³ de gas en marcha normal de 24 hores. Les instalaciones completábense amás con un condensador d'agua, cuatro depuradores y un llavabu capaces pa una fabricación de 4.000&nbsp;m³. El gasómetru, el so elementu más característicu foi construyíu ente 1958 y 1961. La fábrica foi l'únicu provisor d'allumáu públicu en tola ciudá mientres cuarenta y cinco años. La fábrica cesó definitivamente la so actividá'l 9 de xunetu de 1985.

La fábrica sufrió distintes reformes siendo les más importantes les diseñaes por Sánchez del Río y Vaquero Palacios. En trámite de ser declarada Bien d'Interés Cultural, ye propiedá d'Hidroeléctrica del Cantábrico.

## Referencies
Ildefonso Sánchez del Río

## Obres
***Depósitos d'agua d'Uviéu**: realizó'l tercer depósitu xunto al segundu para acabar xuniéndolos, inaugurándose en 1927. En 1928 empezó a construyir el cuartu con una novedosa cubierta, que foi inauguráu al añu siguiente.
***Autopista ente Uviéu y Xixón** (1927)
***Depósitu d'agua de [[La Pola Siero]]** (1928-1930)
***[[Depósitu d'agua de Trubia]]**
***Depósitu d'agua de [[Mieres]]**
***Depósitu d'agua de [[Turón]]**
***Ponte de [[Llaniu]]**, sobre'l ríu Narcea, na carretera de Corniana a Cangas del Narcea.
***Plan d'Enanche de La Pola Siero ** (1928-1932)
***Mercáu de La Pola Siero** (1928-1931)
***Tribuna del [[estadiu de Buenavista]] n'Uviéu** (1930-1932): la tribuna diseñada por Ildefonso tenía la particularidá nesi tiempu de ser una visera de formigón armao de más de 100 metros de llargor ensin nenguna columna de sofitu delantre, la primera que se construyó n'España d'eses carauterístiques, lo que dexaba una perfecta visión de tol terrén de xuegu. L'estadiu foi destruyíu en 2003.
***Estructura volante que da nome a la Plaza del Paragües, en [[Uviéu]]** (1931): yera una estructura de 15 m en forma de paragües, proyectáu p'abellugar a les vendedores de lleche, foi destruyida en bombardeos de la guerra civil.
***Quioscu de música de [[Ciañu]]**. Realizó un paragües escéntricu, de planta asemeyada a una concha de pelegrín, colgáu d'una pilastra circular del que parten diez nervios de llargores distintos.
***[[Institutu Nacional de Técnica Aeroespacial d'España|Institutu Nacional de Técnica Aeronáutica]]** (1944-1946): en collaboración con Fernández Casado.
***[[Palaciu de Deportes d'Uviéu|Palaciu de Deportes]] d'Uviéu** (1961-1975): Considerada la so obra maestra. La so lluz de vanu algamó los 100 m.
***Los paragües del mercáu de La Pola Siero** (1971-1972): El paragües invertíu de mayor tamañu cuenta con 40 metros de diámetru y 3,5 cm d'espesura, foi'l de mayor diámetru construyíu hasta entós. Orixinalmente la construcción tenía cuatro paragües, pero yá solo se caltién el más grande.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llei Xeneral de Derechos Llingüísticos de los Pueblos Indíxenes

La **Llei Xeneral de Derechos Llingüísticos de los Pueblos Indíxenes**, publicáu nel Diariu Oficial de la Federación el 13 de marzu de 2003,​ mientres la xestión del entós presidente Vicente Fox Quesada y que dio llugar a la creación del Institutu Nacional de les Llingües Indíxenes.

Dicha llei ye un elementu xurídicu que contempla la reconocencia de los derechos tantu individuales, como coleutivos de les persones y pueblos que tienen y practiquen, dalgunu de los 68 llinguaxes indíxenes como llingua materna. Amás especifíca naciones como lo que tien d'entendese por llingües indíxenes y llingües nacionales, les condiciones d'aplicación del decretu, y los atributos, propósitos y funciones del Institutu Nacional de les Llingües Indíxenes. Amás, la llei considera a les llingües indíxenes parte integrante del patrimoniu cultural y llingüístico.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
*
Palaciu de los Deportes d'Uviéu

El **Palaciu de Deportes d'Uviéu** ye un pabellón deportivu asitiáu na llocalidá asturiana d'Uviéu.

La construcción entamó en 1961 promovida pol alcalde d'Uviéu Manuel Álvarez Buylla y foi inauguráu en 1975.​ La direición de la construcción corrió a cargu del inxenieru Ildefonso Sánchez del Río teniendo como collaboradores a los arquiteutos Fernando Cavanilles, Joaquín Suárez y Florencio Muñiz Uribe.

Ta inscritu nel Rexistru Ibéricu d'Equipamientos del Movimientu Modernu (1925-1965) cola máxima catalogación «A».

Lo más destacable ye'l techu en forma de cascu de tortúa, daqué bien destacáu nel so tiempu al convertise na primer cúpula cerámica ensin pilastres del mundu.

## Instalaciones
El palaciu de los deportes contién estes instalaciones:

* Pista d'atletismu de 180&nbsp;m de cuerda, 8 cais centrales y 4 cais nel perímetru.
* Sala d'halterofilia.
* Sala de musculación.
* Sala de boxéu.
* Dos sales con tatamis.
* Pista polideportiva de parqué de 40x20 m con valla para ḥoquei desmontable.
* Dos sales aptes para conferencies o impartición de cursinos.
* Otros servicios: cafetería, sala de xuntes y sala de prensa.

Ente les actividaes que se realicen nel recintu pueden destacase les siguientes:

* Boxéu
* Cardiovasculares
* Xerontoximnasia
* Ximnasia de mantenimientu
* Yudu
* Kick boxing
* Kendo
* Krav maga
* Llucha olímpica
* Tenis de mesa

Amás, realícense competiciones oficiales d'atletismu, patinaxe, balonmano, baloncestu, fútbol sala, halterofilia y ḥoquei sobro patinos.

## Ver tamién
* Campeonatu européu de ḥoquei sobre patinos masculín de 2008

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina del Palaciu de los Deportes na web del conceyu d'Uviéu
Alfred Dreyfus

**Alfred Dreyfus**  foi un militar francés conocíu pol *[[Casu Dreyfus]]*.

## Biografía

Nació nel senu d'una faneguera familia d'orixe xudíu dedicada a la fabricación de testiles, qu'abandonó Alsacia cuando esta rexón foi anexonada por Alemaña tres la Guerra Franco-Prusiana (1871). En 1872 optó pola ciudadanía francesa y decidió dedicase a la carrera militar, col deséu de ver reintegrada Alsacia a Francia.

En 1882 entró na École polytechnique, decidíu a entamar la carrera militar, algamando'l grau d'oficial d'artillería. Xubió a capitán en 1889; en 1890 entró na Escuela de Guerra y en 1893 nel Estáu Mayor del Exércitu nel Ministeriu de la Guerra francés, momentu nel que surdieron contra él falses acusaciones d'espionaxe —el famosu Casu Dreyfus—, que lo caltuvieron estremáu del Exércitu y recluyíu na Islla del Diañu, asitiada a 11 km de la mariña de la Guayana francesa (Sudamérica), pol delitu d'alta traición. La islla yera una cárcel inhóspita, d'un clima tropical difícilmente tolerable. En 1906 foi exonerado y reintegrado nel Exércitu con tolos honores, retirándose col grau de comandante.

En 1914, como teniente coronel, tomó'l mandu d'una unidá de reaprovisionamiento nel cursu de la Primer Guerra Mundial. Tres la paz, tornó al so retiru hasta la so muerte en 1935, a los 75 años d'edá.

### El casu Dreyfus y l'antisemitismu
El casu Dreyfus tuvo como orixe un error xudicial, sobre una fonderada d'espionaxe y antisemitismu, nel que la víctima foi'l capitán Alfred Dreyfus, d'orixe xudíu-alsacianu, y que mientres 12 años, de 1894 a 1906, conmocionó a la sociedá francesa de la dómina, marcando un finxu na historia del antisemitismu.

La revelación del escándalu en *[[Yo acuso]]* (*J'accuse*), un artículu d'Émile Zola en 1898, provocó una socesión de crisis polítiques y sociales inédites en Francia que, nel momentu del so apoxéu en 1899, revelaron quebrar fondes que subyacían na Tercer República Francesa. Estremó fonda y duraderamente a los franceses en dos campos opuestos, los *dreyfusards* (partidarios de Dreyfus) y los *antidreyfusards* (opositores a Dreyfus). Reveló tamién la esistencia na sociedá francesa d'un nucleu de violentu nacionalismu y antisemitismu espublizáu por una prensa por demás influyente. El casu convertir en símbolu modernu y universal de la enconía en nome de la razón d'Estáu.

## Referencies

## Ver tamién
* Octave Mirbeau
* Gabriel Séailles

## Enllaces esternos
El Picayu (monte)

El **Picayu** (conocíu en castellanu como **El Escobín**) ye'l monte de mayor altitú del conceyu d'Uviéu con 714&nbsp;msnm. Ta asitiáu en la sierra de Fayéu, al sur del conceyu, faciendo llende con Mieres.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Haro

**Haro** ye una llocalidá y conceyu español, asitiáu al noroeste de la comunidá autónoma de La Rioxa, siendo cabecera de la so contorna homónima y la población más importante de la denominada Rioxa Alta. Atiesta cola provincia de Burgos pelos Montes Obarenes al norte y con Álava pol Ebro al este.

## Demografía
La so población ye de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Septo

N'anatomía, **septo** (del lat. *septum*, en plural *septa*, tabique, paré), dacuando trescritu *septum* o *séptum*, ye una paré qu'estrema d'una manera completa o incompletu un cuévanu o estructura n'otres más pequeñes. 

## Exemplos
### N'anatomía humana
* Ye una estructura del sistema límbico del celebru. Ta formáu por nucleos grises ya intervién nel procesamientu de funciones autónomes como pueden ser viscerales, endocrines, sensitivu-motores y reproductores.
* Septo nasal: la paré cartilaxinosa que dixebra les fueses nasales.
* Septo interventricular o tabique interventricular.
* Septo llingual o tabique llingual fibrosu: paré cartilaxinosa interna de la llingua.

### En zooloxía
* Caúna de les llámines caliares de la cadarma individual, o coralito, d'un coral scleractinio.
* Cada unu de los tabiques tresversales qu'estremen la concha d'un moluscu o un rizópodu en delles cámares.
* Cada unu de los tabiques tresversales qu'estremen el cuévanu corporal d'un anélidu.
* El tabique ente cada cámara o *sifúnculo* de la concha de los nautilos, amonites y belemnitas; esto ye, los cefalópodos que caltienen una concha esterna.

### En micoloxía
* Nos fungos, los fluxos protoplasmáticos al traviés de les abertures de los **septos** apurren nutrientes pa les célules, que s'almacenen nes parés de les hifes en forma de glucóxenu.

### En botánica
* Caúna de les divisiones que dixebren los lóculos d'un frutu, antera o esporangio.(Fibres septadas)

### N'analoxía
* Tamién s'utiliza en química pa nomar les parés permeables qu'estremen partes d'un aparatu, como un cromatógrafu de gases.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xiru parahipocampal

El **xiru parahipocampal** ye una circunvolución del celebru. Atópase sobre la superficie inferior de cada hemisferiu cerebral, asitiada ente'l riegu colateral y el riegu del hipocampu. El so estremu, en forma de gabitu, recibe'l nome d'uncus o *circunvolución uncinada*.

## Referencies
Diencéfalu

El **diencéfalu** ye la parte del encéfalu asitiada ente'l telencéfalu y el mesencéfalu (celebru mediu).

## Partes anatómiques
* Hipotálamu: ye un pequeñu órganu asitiáu dientro del lóbulu temporal entemediu del celebru y de la memoria. Forma la base del tálamu, au s'alcuentra la hipófisis, glándula con función neuroendocrina, que regula'l funcionamientu de tol sistema hormonal. Amás, l'hipotálamu remana les funciones viscerales autónomes ya impulsos sexuales y constitúi el centru del mambís, de la sede y del suañu.
* Subtálamu: Equí atópase: Nucleu coloráu y sustancia gris.
* Tálamu: Ta formáu por dos mases avolumaes asitiaes so los hemisferios cerebrales. Constitúi la vía d'entrada pa tolos estímulos sensoriales sacante l'olfatoriu. Ta coneutáu cola corteya y penera los estímulos qu'aporten a ella y ye'l centru au moren les emociones y sentimientos.
* Epitálamu: Estructura diencefálica asitiada sobre'l tálamu. Entiende: glándula pineal, nucleos habenulares y estríes medulares.
* Metatálamu. Ta constituyíu pol cuerpu xeniculáu medial y el cuerpu xeniculáu llateral en cada llau. El cuerpu xeniculáu medial actúa como una estación de retresmisión de los impulsos nerviosos ente'l pedúnculu inferior y la corteya auditiva. El cuerpu xeniculáu llateral afai les terminaciones de les frebes de la vía óptica.
* Tercer ventrículu: Ocupa l'interior del diencéfalu y comunícase colos ventrículos cerebrales llaterales al traviés de los furacos de Monro. El techu del tercer ventrículu denominar epitálamu, y nél alcuéntrase la epífisis o glándula pineal. y ye un texíu coneutivu.

## Referencies
Telencéfalu

**Telencéfalu**, estructura cerebral asitiada sobre'l diencéfalu. Representa'l nivel más altu d'integración somática y vexetativa. 

Histolóxicamente, y dende un puntu de vista embriolóxicu y ontoxénicu, estrémense, dientro de la corteya cerebral (o córtex):

* Neocorteya
* Paleocorteya
* Arquicorteya

La corteya cerebral dispónse en dos hemisferios cerebrales separtaos superficialmente pela fisura llonxitudinal superior y xuníos na fondura pol cuerpu callosu.

El telencéfalu ye la parte anterior y más avolumada del encéfalu. Presenta un distintu grau de desenvolvimientu nos distintos grupos de vertebraos:
* En pexes, anfibios y reptiles, ta integráu por un par de bulbos olfativos bien desenvueltos y un celebru posterior, con dos pequeños hemisferios cerebrales, formaos por enanche de les parés llaterales del telencéfalu.
* N'aves y mamíferos el telencéfalu adquier el so máximu desenvolvimientu y apaez formáu por dos hemisferios cerebrales, dixebraos de forma incompleta por un sucu o cisura interhemisférica. L'interior d'estos hemisferios ta ocupáu pol primera y segundu ventrículos.
* La parte esterna de los hemisferios cerebrales, constituyida por sustancia gris (cuerpos neuronales), denómase corteya cerebral. La d'aves y mamíferos primitivos (prototerios y metatenos) ye llisa, ente que nos mamíferos euterios ye bien gruesa y presenta una gran cantidá de plegues o circunvoluciones cerebrales.

La corteya cerebral centraliza ya interpreta les sensaciones, ellabora les rempuestes conscientes, remana los movimientos voluntarios y ye la sede de la conciencia, la memoria y la intelixencia.
* La parte interna de los hemisferios cerebrales, constituyida por sustancia blanco (axones mielínicos de les neurones), coneuta ente sí los dos hemisferios nuna zona denomada cuerpu callosu.

Pertenecen tamién al telencéfalu, los ganglios basales. Morfolóxicamente, estrémense en:

* Cuerpu estriáu
** Nucleu caudáu
** Nucleu lenticular
*** Putamen
*** Globu pálidu
* Amígdala

y embrioxénicamente,

* Neoestriáu
** Nucleu caudáu
** Putamen
* Paleoestriáu
** Globu pálidu
* Arquiestriáu
** Amígdales

## Enllaces esternos
Xiru cinguláu

El **xiru cinguláu** tamién conocíu en neuroanatomía como **xiru del cíngulo**, **circunvolución del cíngulo**, **xiru cingular**, **gyrus cinguli** o —abreviadamente— **cingulum** ye una circunvolución o *gyrus* nel área media del celebru que cumple funciones determinantes na actividá cerebral del sistema límbico; atopar escontra'l cantu o *llimbu* de la corteza cerebral.

## Nome
*Gyrus cinguli* en llatín traduzse como xiru, vuelta o circunvolución (con aspeutu de) cintu, esto debíu al aspeutu anatómicu macroscópicu que presenta nuna diseición anatómica de tipu sagital.

## Carauterístiques
Les carauterístiques más conocíes a entamos de 2009 d'esta parte del celebru son —amás de la so morfoloxía yá esplicada pol nome— : envolubra parcialmente al cuerpu callosu (*corpus callosum*) que ye pela so parte el nexu ente los dos hemisferios cerebrales; concretamente'l **xiru cinguláu** ta delimitado per un área llamada cisura callosa marxinal o riegu cinguláu. La parte inferior del xiru cinguláu endólcase sobre sí mesma (con forma d'espiral logarítmica) y resulta ser la quinta circunvolución del área temporal del celebru, El uncus (pallabra qu'en llatín significa *gabitu* por cuenta de la so forma), la parte del xiru cinguláu rellacionada cola corteza cerebral ye denomada corteza cingulada o córtex cinguláu. 

## Conexones (aferencias y eferencias)
El xiru cinguláu recibe información aferente (inputs) dende'l nucleu anterior y el tálamu según neocórtex, y tamién se coneuta coles árees somatosensorial de la corteza cerebral, estes proyéctense escontra'l córtex entorhinal al traviés del xiru cinguláu.

## Funciones
Considérase que'l xiru cinguláu ye parte integrante del sistema límbico y que s'atopa arreyáu na formación d'emociones, procesamientu de datos básicu referíos a la conducta, deprendimientu y memoria.

## Ver tamién
* Riegu cinguláu o *Sulcus cingulatus*
* Córtex cinguláu o corteza cingulada
* Área 24 de Brodmann y, por esto: Árees de Brodmann
* Sistema límbico

## Referencies

## Enllaces esternos
* Pain Stimuli Recorded Over the Human Anterior Cingulate Gyrus, Lenz, et al.
Paleocorteza

La **paleocorteza** o **corteza del bulbu olfatorio** ye la parte de la corteza cerebral que correspuende a les árees de terminación de les víes olfatorias. Nesta capa atopa'l *celebru olfatorio*. Xunto cola arquicorteza forma l'allocorteza, estructura que conforma'l 10% del volume total de la corteza cerebral humana.

## Filoxenia
Dende'l puntu de vista filoxenéticu o Teoría de la evolución evolutivu, atópase a mediu camín ente les árees más primitives de la corteza cerebral (arqueocorteza) y les más recién o evolucionaes (neocorteza).

Asina, ye'l tipu de corteza predominante nos vertebraos inferiores, entamándose nun númberu variable de capes (la neocorteza entamar en seis).

Dientro del celebru humanu, la paleocorteza alcontrar nes árees olfatorias primaries (árees septales y corteza prepiriforme) y nes árees olfatorias secundaries (corteza entorrinal y parahipocampo).

## Funciones
Nos humanos supónse que dexa enfrentase a les situaciones de la vida d'una manera prerracional, intuitiva, llabrada pol ambiente nes estructures neuronales a lo llargo de millones d'años.

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Arquicorteza

L**'arquicorteza** ye una de les dos estructures del encéfalu que formen l'allocorteza, xunto a la paleocorteza o corteza olfatoria. Toes estes estructures suman un 10% de la corteza cerebral.

La arquicorteza tamién ye conocida como **corteza del lóbulu límbico**, por ser esta la so principal estructura. Dientro del celebru humanu, les estructures que configuren la arquicorteza son l'hipocampu y el induseum gris.

## Funciones
Esta corteza forma parte del sistema límbico y recibe el so nome por considerase, evolutivamente, la parte más antigua de la corteza cerebral. La so función ta rellacionada con aspeutos primitivos del home como la memoria y les emociones.
## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Excitabilidad neuronal

La **excitabilidad neuronal** o **impulsu nerviosu** ye la capacidá de les neurones de camudar el so potencial llétricu y tresmitir esti cambéu al traviés del so axón. La escitación neuronal producir por aciu un fluxu de partícules cargaes al traviés de la membrana, lo cual xenera una potencial d'aición corriente llétrica de cuenta que depende de la esistencia de distintes concentraciones d'iones a entrambos llaos de la membrana celular y de la capacidá de tresporte activu al traviés d'estes membranes pa xenerar una diferencia de potencial electroquímicu dientro y fora de la célula.

## Carauterístiques celulares
La membrana de les célules ta polarizada, por cuenta de qu'hai una repartu desigual de cargues llétriques ente l'interior y l'esterior de la célula. Esto crea una diferencia de potencial, siendo l'esterior positivu respectu al interior. Nel esterior, nel líquidu intersticial, el anión más abondosu ye'l cloru. Nel citoplasma, los aniones más abondosos son les proteínes, que nel pH celular se ionizan negativamente. 

El catión más abondosu nel líquidu intersticial ye'l sodiu, y na citoplasma'l potasiu y la mayor parte de los cambeos nel potencial son debíos al intercambiu d'estos iones.

## Estímulu d'escitación
La representación gráfica de la variación de potencial respectu al tiempu ye'l potencial d'aición. La cantidá d'estímulu necesariu pa provocar l'actividá d'una neurona, denominar estragal de excitabilidad. Algamáu esti estragal, la respuesta ye un potencial d'aición independiente del estímulu. Esto ye, sigue la llei del *tou o nada*. Esto ye por cuenta de les canales activaes por voltaxe de sodiu.

Mientres la despolarización, la neurona nun ye escitable y dizse que ta en periodu refractariu absolutu. Mientres la hiperpolarización subsiguiente, la neurona ye parcialmente escitable, parcialmente refractaria, esto ye, que se precisa un estímulu más intensu pa provocar un nuevu potencial d'aición, yá que aumentó l'estragal de excitabilidad.

## Ver tamién
* Nerviu
* Neurona
* Potencial d'aición
* Potencial de reposu
* Potencial de membrana

## Referencies

## Enllaces esternos
* Dibuxos animaos qu'ilustren la escitación neuronal
* Introducción al potencial d'aición
Dendrita

Les **dendrites** (del gr. δένδρος *déndros* «árbol») son allongamientos protoplásmicas ramificaes, abondo curties de la neurona, dedicaes principalmente a la receición d'estímulos y, secundariamente, a l'alimentación celular. Son terminales de les neurones; y sirven como receptores d'impulsos nerviosos provenientes dende un axón perteneciente a otra neurona. La so principal función ye recibir los impulsos d'otres neurones y unviales hasta'l soma de la neurona.

Les dendrites nacen como allongamientos numberosos y ramificaos dende'l cuerpu celular. Sicasí nes neurones sensitives espinales interponse un llargu axón ente les dendrites y el pericarion. A lo llargo de les dendrites esisten los escayos dendríticas, pequeños allongamientos citoplasmátiques, que son sitios de sinapsis. La citoplasma de les dendrites contién mitocondrias, visícules membranoses, microtúbulos y neurofilamentos.

Tienen quimiorreceptores capaces de reaccionar colos neurotransmisores unviaos dende les visícules sináptiques de la neurona presináptica siendo fundamentales pa la correuta tresmisión de los impulsos quimioeléctricos al traviés de la vía nerviosa.

## Conducción nerviosa
L'árbol dendrítico, xunto col pericarion, constitúin partes receptives de la célula; y son esenciales na tresmisión del impulsu nerviosu. Esto debe a que, en respuesta al estímulu por otres célules, el potencial de membrana d'una célula escitable se *despolariza*. Ye precisamente cuando esti potencial se despolariza más allá d'un ciertu estragal, que se dispara un potencial d'aición, que arrobínase pola membrana, atenuándose conforme alloñar del puntu escitáu.
Les dendrites presenten escayos dendríticas, pequeños allongamientos qu'aumenten la superficie y que s'encarguen de recibir la información. L'atrofia o desenvolvimientu deficiente d'estos escayos ta rellacionada con déficits cognitivossobremanera, la so desaparente formación acomuñar a síndromes como la trisomía 21.

## Ver tamién
* Axón
* Neurona
* Sinapsis
* Neurotransmisor
* Mielina

## Referencies

## Enllaces esternos
Protoplasma

El **protoplasma** ye'l material viviente de la célula, esto ye, tol interior de la célula (tamién el nucleu y la citoplasma).

Ta formáu polos elementos y sustancies químiques que s'atopen na naturaleza, formando los cuerpos o estructures non vivientes. 

N'estáu coloidal el protoplasma ta formáu poles siguiente sustancies:
* Agua: 75 a 80% del protoplasma, de funciones estructural, tresportadora, termorregulador, disolvente, llubricante.
* Sales o electrolitos: de funciones estructurales y reguladores de pH (nivel d'acidez): K (potasiu), Mg (magnesiu), P (fósforu), S (azufre), Na (sodiu), Cl (cloru).
* Proteínes: 10 a 15% del protoplasma, son molécules orgániques de distintos tamaños formaes por aminoácidos, la so composición química ye de carbonu, hidróxenu, osíxenu y nitróxenu, lo que nos da una cadena d'aminoácidos. Les sos funciones son estructurales (uñes, pelo); hormonal (hormones, por casu insulina).
* Enzimes: compuestos de proteínes qu'aumenten la velocidá d'una reacción química (catalizador biolóxicu); y de Tresporte (tresporte d'osíxenu).
* Carbohidratos: que son la fonte de combustible de les célules y son molécules que se componen de carbonu, hidróxenu y osíxenu. Les sos funciones son almacenar enerxía pa la célula (como fonte primaria) y constituyir les parés celulares.
* Lípidos: grases neutres, fosfolípidos, colesterol, que son sustancies insolubles n'agua pero solubles en solventes orgánicos. La so composición química tamién ye de carbonu, hidróxenu y osíxenu. Sirven como reserva d'enerxía, aislante térmicu y pa formar la membrana celular que-y da proteición a los órganos y estructures celulares.

## Propiedaes celulares
El protoplasma tien 3 propiedaes fisiolóxiques fundamentales, *la irritabilidá, el metabolismu y la reproducción*.
# La *irritabilidá* ye la capacidá del protoplasma de responder a un estímulu, lo que determina la so posibilidá d'afaese al mediu ambiente.
# El *[[metabolismu]]* ye'l procesu fundamental que caracteriza la vida y qu'inclúi toles reacciones químiques que tienen llugar nuna célula. Delles reacciones metabóliques tán rellacionaes cola síntesis del protoplasma (anabólicas) y otres intervienen na so desintegración (catabólicas), El metabolismu abarca una serie de procesos funcionales como la dixestión, respiración, absorción y escreción.
# La *[[reproducción]]* ye la formación de nueves célules asemeyaes a la orixinal, al traviés de mecanismo división direuta o amitosis o división indireuta o mitosis; esta postrera ye la que se repara con más frecuencia nes célules animales. Amás, esiste una forma especial de división celular qu'asocede na etapa de maduración de les célules sexuales o gametos, llamada meiosis.

## Referencies
Lóbulu temporal

El **lóbulu temporal** ye una parte del celebru, alcontrada frente al lóbulu occipital, aproximao detrás de cada vidaya, que desempeña un papel importante en xeres visuales complexes, como la reconocencia de cares. Ye la "corteza primaria de l'audición" del celebru. El lóbulu temporal ocupar de delles funciones, incluyíu'l llinguaxe. Cuando s'escucha música, o fala a daquién esta rexón ta tratando de descifrar la información. El procesamientu d'información d'audiu y memoria auditiva xestiónense equí. Esto ye, recibe y procesa información procedente de los oyíos, tamién contribúi al equilibriu, y regula emociones y motivaciones como l'ansiedá, el placer y la roxura.

El **lóbulu temporal medial**, que forma parte del lóbulu temporal, inclúi un sistema d'estructures anatómicamente rellacionaes que son básiques pa la memoria declarativa (l'alcordanza consciente de fechos y eventos), qu'inclúi la rexón hipocampal (los campos CA, el xiru dentáu y el complexu subicular) y les corteces perirrinal, entorrinal y parahipocampal axacentes. Esti sistema ta rellacionáu fundamentalmente cola memoria, funciona xunto cola neocorteza pa establecer y caltener una memoria al llargu plazu y, a lo último, al traviés d'un procesu d'afitamientu, vuélvese independiente de la memoria al llargu plazu, anque siguen esistiendo duldes avera del papel de les corteces perirrinal y parahipocampal nesti procesu y al respective de la memoria espacial nos royedores. Los datos de la neurofisioloxía, les neuroimágenes y la neuroanatomía señalen qu'hai una división de trabayu dientro del lóbulu temporal medial. Sicasí, la información disponible nun sofita les dicotomíes simples ente les funciones del hipocampu y la corteza temporal medial, dicotomíes como, por casu, memoria asociativa contra memoria non asociativa, memoria episódica contra memoria semántica y alcordanza (*recollection*) contra familiaridá (reconocencia).

Nel *área fusiforme*del lóbulu temporal esiste una rede cerebral que s'activa ante la presencia d'una cara y taría implicada na codificación estructural de la información facial.

## Bibliografía
* *El lóbulu temporal medial*, de Larry R. Squire, Craig Y. L. Stark y Robert E. Clark. *Annual Review of Neuroscience*, *27*:279-306

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuerpu callosu

El **cuerpu callosu** ye'l fexe de fibres nervioses (**[[comisura]] central**) más estensu del celebru humanu. La so función ye la de sirvir como vía de comunicación ente un hemisferiu cerebral y otru, con cuenta de dambos llaos del celebru trabayen de forma conxunta y complementaria.

Les persones que nacen con agenesia del cuerpu callosu (esto ye, ensin él) presenten problemes neurolóxicos sinéresis y psicoloxía teniendo problemes de compresion yá que la so mente trabaya como si tuviera un celebru estremáu, esto ye, sería funcionalmente como una persona con dos celebros, yá que la información recibida namái por unu de los hemisferios nun pasaría al otru. Los síntomes de la epilepsia refractaria pueden amenorgase cortando'l cuerpu callosu.

Allugar na fisura interhemisférica. Tien delles porciones: picu del cuerpu callosu, que se continua cola llámina terminal y esta de la mesma con quiasma ópticu; de siguío tenemos la rodía; depués el cuerpu y termina a nivel del esplenio o rodete del cuerpu callosu, qu'esta en rellación cola glándula pineal o epífisis y cola comisura habénular. El cuerpu tien una cara cimera van les estríes llonxitudinales mediales y llaterales que son sustancia blanco, col *[[indusium griseum]]* una llámina de sustancia gris, y una esterior en rellación con *putins pellusidum*, pilastra anterior del trígono y cuerpu del trígono.

## Referencies

## Enllaces esternos
Handia

***Handia*** ye una película dramática de 2017 rodada n'eusquera y dirixida por Aitor Arregi y Jon Garaño. La película ta basada na hestoria real de Miguel Joaquín Eleizegui Arteaga, un home del sieglu XIX que sufría de xigantismu y que yera conocíu como'l *[[Xigante d'Altzo]]*. La película estrenóse nel Festival Internacional de Cine de Donostia, onde foi gallardonada col Premiu Especial del Xuráu. La película tamién foi proyeutada nel Festival de Cine de Londres de 2017.
Ye una película ganadora de 10 premios Goya 2018.

## Argumentu
N'acabando la Primer Guerra Carlista, Martín retorna a la granxa familiar, onde da cola sorpresa de que so hermanu pequeñu Joaquín ye muncho más alto de lo qu'habría ser pa la so edá. Martín cuida que la xente va tar deseyando conocer al "home más altu del mundu", polo que viaxen per Europa, onde consiguen que la riqueza y la fama camude la so familia pa siempres. 

## Repartu
* Joseba Usabiaga como Martín
* Eneko Sagardoy como Joaquín
* Iñigo Aranburu como Arzadun
* Ramón Agirre como Antonio *
Aia Kruse como Maróa

## Premios
El 13 d'avientu de 2017 conociéronse los nomaos a la 32ª edición de los Premios Goya, na qu**'Handia** resultó la cinta más nomada con 13 nominaciones. La gala celebróse'l 3 de febreru de 2018 onde algamó 10 premios.

### [[XXXII edición de los Premios Goya|32ª edición de los Premios Goya]]

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Llista de xefes d'Estáu d'España que nun fueron monarques

Preséntense de siguío, **periodos de la [[historia d'España]] nos qu'un [[Reis d'España|monarca]] nun foi xefe d'Estáu**, sinón que por cuenta de la so imposibilidá, espulsión o cualesquier otra razón de pesu, otros cargos asumieron les sos funciones.

## Reináu de Xuana I

## Reináu de Carlos I

## Reináu de Felipe III

## Reináu de Carlos II

## Reináu de Felipe V

## Reináu de Carlos III

## Primer reináu de Fernandu VII

## Interregno y Reináu de Xosé I



## Segundu reináu de Fernandu VII
### Guerra d'Independencia

### Cien Mil Fíos de San Luis

## Reináu de Sabela II

## Gobiernu Provisional y reináu de Amadéu I

## Primer República

## Reináu d'Alfonsu XII

## Reináu d'Alfonsu XIII

## Segunda República

## Dictadura de Francisco Franco

## Notes aclaratories
Edendale (Los Angeles)

**Edendale** ye'l nome históricu d'un distritu de Los Angeles al noroeste del *[[Downtown (Los Angeles)|Downtown]]*, nel conocíu güei como Echo Park, Los Feliz y Silver Lake.

Nes primeres décades del Sieglu XX, na era del cine mudu, Edendale foi bien conocida como llar del mayor estudiu cinematográficu de la Costa Oeste d'Estaos Xuníos. Ente otres cuestioes, foi'l llar de Keystone Kops, y l'allugamientu de munches primeres obres, incluyida la primer película de Charlie Chaplin, *[[Making a Living]]*, dirixida por Mack Sennett y Keystone en 1914. Foi nos estudios Sennett en Edendale onde s'inventó per primer vegada'l personaxe "Tramp" de Chaplin, el primer llargumetraxe de comedia *[[Tillie's Punctured Romance]]*, protagonizada por Marie Dressler, Mabel Normand y Charles Chaplin.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ancud

**Ancud** ye una ciudá y comuna en Chile. La ciudá tenía una población de 40.819 habitantes y tien una superficie de 1.252 km² (INE 2012).

## Ver tamién
### Enllaces esternos

*  Páxina oficial Municipiu de Ancud
Sorda

El términu **sorda** pue referise a:

*la persona que tien dificultá o imposibilidá d'oyer, denomao esto como **[[sordera]]**;

* un ave, ***[[Scolopax rusticola]]***, tamién denomada arcea o ceroncella.
Cualloto

**Cualloto** ye un llugar asitiáu ente los conceyos asturianos d'Uviéu, na so parte oeste, y de Siero, na parte este.

## Situación
Allúgase a 5&nbsp;km d'Uviéu y a un altor de 175&nbsp;m.

## Población
La parte oeste, la correspondiente al conceyu uvieín, tien una población de .

### Sitios

## Ver tamién
* Cualloto (Siero)

## Referencies

## Enllaces esternos
Priañes

**Priañes** ye un llugar perteneciente a la parroquia San Pedru Nora, asitiáu nel conceyu d'Uviéu ente los ríos Nora y Nalón. Tien una población de .

Atopáronse restos de población de la dómina romana. Ente'l so patrimoniu civil destaquen les ruines d'una ponte romana, una panera del sieglu XVIII con talles naturalistes. Amás, en 1952 entró en funcionamientu la central hidroeléctrica de Priañes y el banzáu sobro'l ríu Nora que la abastez.

Ta dedicáu al turismu rural, yá que ta a la vera del P.R. AS-183, llamáu *Sienda verde de Priañes*.

## Sitios
* Bárzana
* El Monte
* El Vocarreru

## Referencies

## Enllaces esternos
Radio Vetusta

**Radio Vetusta** yera la emisora municipal d'Uviéu. Nació en 1995 cola vocación d'informar de tolo que socede na capital del Principáu d'Asturies.

Los sos estudios taben nel Parque Purificación Tomás, en la falda del monte Naranco.

El programa más siguíu de la cadena yera «La mañanas de Vetusta», presentáu en distintes franxes horaries por Regina Buitrago, Carlos Novoa y Sonia Avellaneda. Esti programa algamó los 20.000 oyentes nos año 1997 y 1998, según l'EGM. Amás, ONG, asociaciones culturales y demás coleutivos sociales fueron parte importante de la so programación. Radio Vetusta sirvió como trampolín para diversos profesionales de medios de comunicación a nivel rexonal y nacional.

El 31 d'agostu de 2008, el conceyu d'Uviéu anunció'l zarru de Radiu Vetusta. Les razones espuestes pol conceyal de economía Agustín Iglesias Caunedo para la so clausura fueron que «nun apurría nada a la información local» y que «nun cumplió coles mires», anque primordialmente alegó l'altu costu económicu de la emisora, con 300.000 euros añales de la partida presupuestaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arca Santa

L**'Arca Santa** ye unu de les ayalgues y reliquies sagraes que se curien na Catedral d'Uviéu. Permanez guardada na llamada Cámara Santa. L'Arca data de la segunda metá del sieglu XI, de dómina d'Alfonso VI de Lleón (escontra 1075), anque otres propuestes lo asitien alredor de de 1120.

## Historia
La lleenda sobro los oríxenes de l'Arca Santa d'Uviéu cunta que provién d'una antigua arca o caxa de madera (de cedru) que contenía, en Xerusalén, reliquies de Xesús y de María. Cuando s'averaba la invasión de los perses mandaos por Cosroes II nel 614, los cristianos de Palestina punxeron a salvo l'Arca Santa, col Santu Sudariu y otres reliquies, unviándola a Alexandría al traviés del presbíteru Filipo. Posteriores avances de los perses per África tuvieron de resultes que finalmente l'Arca llegara hasta España entrando per Cartaxena, onde l'obispu de Écija, San Fulxencio, dispunxo d'ella unviándola al so superior l'obispu de Sevilla, San Leandro.

San Isidoru, obispu de Sevilla, consiguió llevar l'Arca consigo cuando foi nomáu obispu de Toledo na primer metá del sieglu VIII; nesti momentu, fíxose una nueva caxa (de carbayu) que sustituyó a l'antigua. Emburriada agora pola invasión musulmana, l'Arca foi escondida 80 años na cueva de Santu Toribio nel monte Monsacru. Finalmente, ente l'añu 812 y 842 foi treslladada hasta Uviéu por Alfonso II El Castu, llugar nel que se curia dende entós.

Por cuenta de la visita del rei Alfonsu VI a Uviéu, abrióse l'Arca pa inventariar los distintos oxetos guardaos nella. Como homenaxe al so preciosu conteníu la reina Doña Urraca ordenó que s'anubriera de plata. Esti recubrimientu tien una lleenda na que se rellaciona'l so conteníu y la fecha de realización del mesmu nel 1113. Nel añu 1035 l'obispu Ponce abrió l'Arca Santa para ver les reliquies qu'allugaba. Dizse qu'él y dalgunos de los abás y clérigos que lu acompañaben quedaron ciegos de la rellumada que salió d'ella.

La importancia y fama d'estes reliquies apuerta a tal mientres la Edá Media qu'a pesar de la dificultá de travesar el cordal Cantábricu, los pelegrinos esvíense del camín francés a Compostela para dir a Uviéu a venerar l'Arca Santa de les reliquies.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Mirabilia Ovetensia: Ficha, reconstrucciones infográfiques y visita virtual al monumentu.