Prunus salicifolia

***Prunus salicifolia***, el **capulín**, ye una especie botánica d'árbol frutal. 

## Descripción
Ye un árbol erecto, algama 7-15 m (raramente 38 m), estremáu por un curtiu tueru de cerca de 9-12 dm de diámetru. Fueyes decidues, alternes, arumoses; de 6–18 cm de llargu, verde escures y brillantes na punta, pálida nel viesu; les fueyes nueves rosácees. Flores de primeres delgaes, saliendo d'a una o más de la base del biltu. Cuando abiertes, la flor tien 2 cm d'anchu, pétalos blancos y un grupu de conspicuos estames mariellos. Frutu drupa de pesáu arume, redondu, bien pequeñu (de 1–2 cm de diámetru); de piel fino, brillante, colorada o corita, raramente blanca o mariella. El zusmiu de la magaya ye verde maciu, duce o llixeramente aceda. Grana esférica, arrodiada por un endocarpiu o güesu maderizu (almendra) de gustu amargosu.

En suelu'l ph mínimu 5,6; máximu 6,0. Precisa esposición solar a plenu. Y tolera perbién seca. Nun tolera xelaes per debaxo de - 3&nbsp;°C.

De moderáu a rápida crecedera. La plántula crez 5-10 cm nun mes. En solombra (bien negativa) crez 15 cm en 4 años, y muerre si nun se-yos lliberar de la solombra. Vive 40-60 años.

## Orixe
Ye orixinaria del valle de Méxicu, de Sonora a Chiapas y a Veracruz, y posiblemente l'oeste de Guatemala. Foi cultivada en Centroamérica, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, y ta estensamente y abondosamente naturalizada. Foi un importante alimentu de los pueblos orixinarios, y de los conquistadores españoles. Nel mercáu americanu, apaez en grandes cantidaes, especialmente n'El Salvador, Guatemala, Ecuador. En Guatemala, los sos granes úsense como alimentu, polo que los cultivares comerciales especialícense. El capulín ye desconocíu nel este de Suramérica y nel restu del mundu. En 1924, foi introducíu n'elevaciones fresques de Filipines.

## Estación y clima
Crez en clima subtropical a subtempláu, naturalmente a elevaciones ente 1200–3400 msnm. Floria de xineru a marzu en Méxicu; en Guatemala y El Salvador, de xineru a mayu. Maurez de xunetu a agostu en Méxicu. En Guatemala en setiembre; n'El Salvador, estender d'avientu a abril.

## Alimentu y nutrición
El so frutu, conocíu como capulín, ye comestible, y consúmese crudu o cocíu, pudiéndose caltener en mermelada. En tamales especiales, ye usáu como rellenu. Cola piel y les granes quitaes, puede entemecese con lleche, vainilla y canela como postre. El capulín puede tamién ser lleldáu pa convertise en bébora alcohólico.

### Valor alimenticiu por 100 [[gramu|g]] de porción*
* Mugor 76,8–80.8 g
* Proteína 0,105–0,185 g
* Grases 0,26–0,37 g
* Fibra 0,1–0,7 g
* Ceniza 0,56–0,82 g, * 
Calciu 17,2–25,1 mg
* Fósforu 16,9–24,4 mg
* Fierro 0,65–0,84 mg
* Carotenu 0,005–0,162 mg
* Tiamina 0.016–0.031 mg
* Riboflavina 0,018–0,028 mg
* Niacina 0,64–1,14 mg
* Acedu ascórbico 22,2–32,8 mg. 
* D'alcuerdu a analís en Guatemala y n'Ecuador.

## Otros usos del capulín
**Granes**: contienen 30-38% d'o aceite semihidratáu, mariellu, pa fabricar xabones y pintures.

**Flores**: son visitaes por abeyes polinizándolas.

**Madera**: el floema ye mariellu con pintes de colloráu. El xilema ye acoloratáu pardu, granu finu, bien duru, fuerte, durable. Usar en moblería, paneles interiores, gabinetes, carpintería xeneral. Madures, los raigaños vieyos usar pa realizar pipes de tabacu, figurines, y otros oxetos finos de madera.

**Usos melecinales**: faise un xarabe p'ayudar en problemes respiratorios. Col cocimientu de fueyes, dar p'amenorgar fiebre, parar foria y disentería, solliviar dolor de cabeza; y solliviar inflamación. Con fervinchu de corteza tibia ye un lavaojos.

**Salú**: les fueyes contienen un aceite esencial, grasa, resina, tanín, amigdalina, glucosa, un pigmentu pardu, y sales minerales. La corteza contién, pigmentu pardu, amigdalina, almidón, ácidu gálico, grasa, calciu, potasiu, fierro. La corteza, fueyes, y granes (en contautu con agua) tienen de manipoliase curioso por cuenta de que lliberen HCN (cianuru d'hidróxenu).

## Taxonomía
*Prunus salicifolia* describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en *[[Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)]]* 6: 241–242, t. 563. 1824.
;Etimoloxía
***Prunus***: nome xenéricu que provién d'un antiguu nome griegu (*προύνη*), y depués llatín (*prūnus, i*) de la cirolar. Yá emplegáu por, ente otros, Virxiliu (G. 2, 34) y Pliniu'l Vieyu (13, XIX, 64)

***salicifolia***: epítetu llatín que significa "como les fueyes de sauce"
;Sinonimia:
* *Prunus serotina subesp. capuli* (Cav.) McVaugh 1951
* *Prunus capuli* Cav. 
* *Prunus serotina var. salicifolia* (Kunth) Koehne
## Ver tamién
**[[Prunus serotina]]*
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica 

## Referencies

## Bibliografía
# Foster, R. C. 1958. A catalogue of the ferns and flowering plants of Bolivia. Contr. Gray Herb. 184: 1–223. View in Biodiversity Heritage Library
# Hokche, O., P. E. Berry & O. Huber. (eds.) 2008. Nuevu Cat. Fl. Vasc. Venez. 1–859. Fundación Instituto Botánicu de Venezuela, Caracas.
# Killeen, T. J., E. García Estigarribia & S. G. Beck. (eds.) 1993. Guía Árb. Bolivia 1–958. Herbario Nacional de Bolivia & Missouri Botanical Garden, Edit. Quipus srl., La Paz.

## Enllaces esternos

* Estensa descripción del capulin
* Imáxenes del capulin ya información
* Curtia descripción 
* Imáxenes
* ARS USDA