Neofala

La **neofala**, **nuevafala** o **neollingua** (*Newspeak* n'inglés) ye una llingua artística qu'apaez na novela *[[1984 (novela)|1984]]*, de George Orwell.

A la fin d'esta novela apaez un apéndiz tituláu *Los principios de la neofala* onde s'espliquen los principios básicos de la mesma. La neofala nun ye más qu'una versión desaxeradamente simplificada del inglés (anque nes traducciones de la obra suelse simplificar l'idioma al que se traduz pa evitar tracamundiu), y ye unu de les pilastres básiques del réxime totalitariu del Partíu. L'oxetivu de crear tal llingua yera sustituyir a la viejalengua (*Oldspeak*), esto ye, lo que pal llector sería l'inglés actual, p'asina apoderar el pensamientu de los miembros del Partíu y faer invidables otres formes de pensamientu contraries a los principios del Ingsoc (lo que nel llibru conozse como "crime del pensamientu", "crimental" o "ideadelito/ideacrimen", dependiendo del traductor del llibru). Por casu, pa evitar que la población deseye o piense na llibertá, esaníciense los significaos ensin deseyar de la pallabra, de forma que'l mesmu conceutu de llibertá política o intelectual dexe d'esistir nes mentes de los falantes.

## Estructura

El vocabulariu amenorgar al mínimu, hasta tal puntu que pallabres como *malu* convertir en *nobueno* (nel orixinal inglés, *ungood*), y *tarrecible* convertir en *doblemásnobueno* (*doubleplusungood* nel orixinal). Ello ye que un bon falante de neofala ye aquel que precisa menos variedá de pallabres pa espresar una idea.

El vocabulariu estremar en trés partes:
* *Vocabulariu A*: pallabres d'usu común (*comer*, *beber*, *árbol*). En casi tolos casos les pallabres d'esti grupu coinciden cola *viejalengua*. Con estes pallabres podríen espresase tolos pensamientos senciellos que nun tuvieren conteníu filosófico nin políticu.
* *Vocabulariu B*: pallabres construyíes con fines políticos, coles mires de dirixir y controlar el pensamientu del falante. Como exemplos tenemos *buensexo* (*goodsex*) que significa *castidá*, o *bienpensadamente* (*goodthinkwise*), que significa *de manera ortodoxa*. Otres pallabres son más difíciles de traducir al llinguaxe común, como por casu *doblepensar* (vease'l significáu nel apartáu delles pallabres peculiares).
* *Vocabulariu C*: compuestu puramente de pallabres científiques y téuniques, pero redefiníes de manera que tuvieren desprovistes de significaos "potencialmente peligrosos".

La **gramática** encontar en dos carauterístiques:
* Cualquier pallabra puede cumplir cualquier función na frase, esto ye, una mesma pallabra puede utilizase como verbu, axetivu, sustantivu, etc. Ye difícil faer daqué asina en castellán, pola mesma estructura de la llingua, pero non tantu n'inglés.
* Regularidá absoluta, de cuenta que tolos verbos en pasáu acabaríen en *-ed* (terminación inglesa), tolos plurales acabaríen en -*s*, etc.

## Usu

Winston Smith, el protagonista, trabaya nel Ministeriu de la Verdá y nos sos informes de trabayu diarios (que consisten en manipoliar la información p'afaer el pasáu a los intereses del Partíu) apaez siempres la neofala. Un exemplu qu'apaez na obra ye'l siguiente (na traducción española), anque s'alvierte al llector de que se trata más bien d'una xíriga embrivida que s'utilizaba nel Ministeriu de la Verdá pa comunicación interna:

Anque la neofala ta presente en tola novela, nengún personaxe diz una frase completa en neofala, tan solo delles pallabres sueltes. Ello ye que productu de la lóxica esquiciada de poder del Partíu, el qu'un ciudadanu pudiera tener demasiao remangu nel usu d'esta llingua —como de cualesquier otra de les ferramientes de poder del Partíu—, podía implicar tamién qu'acabara siendo acusáu de cometer un crime de pensamientu. Como s'acaba de señalar, inclusive los informes del Ministeriu de la Verdá nun tán realmente en neofala, sinón nuna xíriga con pallabres neolingüísticas. 

A lo llargo de la novela, apaez más como un proyeutu en desenvolvimientu que como una realidá social, con una función asemeyada a la del llatín mientres la Edá Media (nel sentíu de llingua culta). La idea xeneral ye que la neofala sustituya a la *viejalengua* hacia l'añu 2050. Según Syme —unu de los personaxes—, aquel día tola lliteratura sería traducida a neofala, y los orixinales en *viejalengua*, ideolóxicamente "peligrosos", seríen destruyíos. Los personaxes nun falen en neofala ente ellos, anque de cutiu utilicen términos sueltos y falen sobre l'idioma. Coméntase que los principales artículos del *The Times* tán escritos en neofala, lo cual suxer que non tolos artículos utilizar. Nuna ocasión dizse que los líderes más respetaos suelen dar discursos utilizando munches pallabres nesti idioma. Sicasí, sí apaez como llingua de trabayu.

## Delles pallabres peculiares

Equí indíquense los términos utilizaos na traducción española; ente paréntesis apaecen los términos utilizaos pol orixinal n'inglés.

* *Caracrimen* o *Caradelito* (*facecrime*), cara con una espresión impropia (como por casu amosase incrédulu ante l'anunciu d'una victoria), lo cual ta escorríu pola llei.
* *[[Doblepensar]]* (*doublethink*), habilidá de caltener na cabeza dos pensamientos contradictorios, unu realista y opuestu a la doctrina del Partíu, y otru moldiáu y acordies con ésti, de manera que la forma d'actuar, el comportamientu y el mesmu pensamientu sía congruente colo que dictamine'l Partíu, independientemente de les demás idees qu'haya na mente.
* *Negroblanco* (*blackwhite*), aplicada a un enemigu referir a la costume d'afirmar descaradamente que lo negro ye blancu (contradiciendo la evidencia, que ye aquello que'l Partíu prescribió), ente que si referir a un miembru del Partíu significa afirmar de bona gana que lo negro ye blancu, cuando'l Partíu asina lu indique.
* *Paracrimen* (*crimestop*), facultá d'atayar casi instintivamente tou pensamientu peligrosu que pueda surdir na mente.
* *Vidapropia* (*ownlife*), individualismu y escentricidá.
* *Patolengua* o *Patohabla* (*duckspeak*). Nel apéndiz a *1984* Orwell esplica:

## La neofala y el mundu real

La idea de neofala como forma de falar pa controlar y definir el pensamientu de la población con intereses políticos foi y sigue siendo una tema d'actualidá y d'interés moral. Ello ye que Orwell tomó como modelu pal so neofala el llinguaxe utilizáu pola propaganda totalitaria nazi y soviética del momentu y tan solo tuvo qu'imaxinar cuál podría ser l'enclín d'esti usu políticu del idioma. Un documentu ilustrativu al respeutu sería'l llibru de Victor Klemperer *[[LTI - Lingua Tertii Imperii|LTI: la Llingua del Tercer Reich]]*.

Munches persones ven nel llinguaxe políticamente correutu un exemplu claru de neofala nel mundu real. Por casu, en Brasil hubo bastante discutiniu cuando'l ex-presidente Luiz Inácio Lula da Silva propunxo una llista de pallabres prohibíes» en política. Per otra parte, Noam Chomsky faló en delles ocasiones de cómo'l llinguaxe utilizáu pol gobiernu de los Estaos Xuníos conduz a situaciones idéntiques a los fines qu'escuerre la neofala de Orwell, faciendo qu'en numberoses ocasiones sía imposible esponer puntos de vista opuestos a la política d'Estaos Xuníos.

## Notes

## Referencies

### Bibliografía
* "Newspeak Dictionary". Cons. 21 Abril 2006. ("The Newspeak Dictionary has moved." Nueva URL.)
* Burgess, Anthony. *[[1985 (Anthony Burgess novel)|Nineteen Eighty-Five]]*. Boston: Little Brown & Co, 1978. ISBN 0-316-11651-3.
* Green, Jonathon. *Newspeak: a dictionary of jargon*. Londres, Boston: Routledge y Kegan Paul, 1985, 1984. ISBN 0-7102-0673-9.
* "Find in a library: Newspeak: A dictionary of Jargon", por Jonathon Green. Cons. 21 Abril 2006.
* Klemperer, Victor. *[[LTI - Lingua Tertii Imperii]]: Notizbuch eines Philologen.*. Orixinal n'alemán. 
* Klemperer, Victor y Watt, Roderick H. *[[LTI - Lingua Tertii Imperii]]: A Philologist's Notebook*. Lewiston: Y. Mellen Press, 1997. ISBN 0-7734-8681-X. An annotated edition of Victor Klemperer's *LTI, Notizbuch eines Philologen* con notes n'inglés y un comentariu de Roderick H. Watt.
* Klemperer, Victor y Brady, Martin (tr.). *The language of the Third Reich: [[LTI - Lingua Tertii Imperii]]: A Philologist's Notebook*. Londres, R.O.; Nueva Brunswick, NJ: Athlone Press, 2000. ISBN 0-485-11526-3 . Trad. de Martin Brady.
* Young, John Wesley. *Totalitarian Language: Orwell's Newspeak and Its Nazi and Communist Antecedents*. Charlottesville: University Press of Virginia, 1991. ISBN 0-8139-1324-1.