open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2. deild karla

La **2. deild karla** ye la tercer lliga de fútbol más importante d'Islandia, que foi fundada nel añu 1966.

## Historia
La lliga de primeres estremóse en 2 grupos d'ascensu, con una cantidá d'equipos per grupu que variaba ente 7 y 10 equipos hasta qu'en 1987 decidióse que los grupos teníen de fundise nuna sola lliga de 10 equipos, na cual los dos meyores xubíen a la 1. deild karla y hasta 1997 yeren la Segunda División d'Islandia.

Nel 2008 por cuenta de una reforma del fútbol d'Islandia la lliga espandir de 10 a 12 equipos.

## Equipos 2014
*Afturelding (Mosfellsbær)
*Dalvík/Reynir (Dalvík/Árskógsströnd)
*Fjarðabyggð (Fjarðabyggð)
*Grótta (Seltjarnarnes)
*Huginn (Seyðisfjörður)
*ÍR (Reikiavik)
*KF (Fjallabyggð)
*Njarðvík (Njarðvík)
*Reynir (Sandgerði)
*Sindri (Höfn)
*Völsungur (Húsavík)
**Fonte:

## Llista de Campeones

*1966: Selfoss - (Selfoss)
*1967: FH - (Hafnarfjörður)
*1968: Völsungur - (Húsavík)
*1969: Ármann - (Reikiavik)
*1970: Þróttur N. - (Neskaupstaður)
*1971: Völsungur - (Húsavík)
*1972: Þróttur N. - (Neskaupstaður)
*1973: ÍBÍ - (Ísafjörður)
*1974: Víkingur Ó. - (Ólafsvík)
*1975: Þór A. - (Akureyri)
*1976: Reynir S. - (Sandgerði)
*1977: Fylkir - (Reikiavik)
*1978: Selfoss - (Selfoss)
*1979: Völsungur - (Húsavík)
*1980: Reynir S. - (Sandgerði)
*1981: Njarðvík - (Njarðvík)
*1982: Víðdir - (Garður)
*1983: Skallagrímur - (Borgarnes)
*1984: Fylkir - (Reikiavik)
*1985: Selfoss (Selfoss)
*1986: Leiftur (Ólafsfjörður)
*1987: Fylkir - (Reikiavik)
*1988: Stjarnan - (Garðabær)
*1989: KS - (Siglufjörður)
*1990: Þróttur R. - (Reikiavik)
*1991: Leiftur - (Ólafsfjörður)
*1992: Tindastóll - (Sauðárkrókur)
*1993: Selfoss - (Selfoss)
*1994: Skallagrímur - (Borgarnes)
*1995: Völsungur - (Húsavík)

*1996: Dalvík - (Dalvík)
*1997: HK - (Kópavogur)
*1998: Víðdir - (Garður)
*1999: Tindastóll - (Sauðárkrókur)
*2000: Þór A. - (Akureyri)
*2001: Haukar - (Hafnarfjörður)
*2002: HK - (Kópavogur)
*2003: Völsungur - (Húsavík)
*2004: KS - (Siglufjörður)
*2005: Leiknir R. - (Reikiavik)
*2006: Fjarðabyggð - (Fjarðabyggð)
*2007: Haukar - (Hafnarfjörður)
*2008: ÍR - (Reikiavik)
*2009: Grótta - (Seltjarnarnes)
*2010: Víkingur Ólafsvík - (Ólafsvík)
*2011: Tindastóll/Hvöt - (Sauðárkrókur/Blönduós) 
*2012: Völsungur - (Húsavík)
*2013: HK - (Kópavogur)

## Referencies

## Enllaces esternos
* The Icelandic FA
Deildabikar

La **Deildabikar** (conocida como la **Copa de la Lliga d'Islandia**) ye un tornéu de pre-temporada de fútbol que se xuega n'Islandia, y ye'l tercer tornéu de fútbol n'importancia nel país.

## Formatu
El tornéu xugar los 22 meyores equipos d'Islandia na última temporada xugada más los dos meyores clubes de la 2. deild (tercer categoría) pa completar 24 clubes en total, anque esi númberu ye variable, yá que dacuando participen solo 16.

La copa xugar a eliminación direuta a un solu xuegu, qu'en casu de nun decidise nel tiempu regular de 90 minutos, xuégase tiempu extra, y de persistir l'empate lláncense penaltis pa definir al ganador.

Dende'l 2001 xuéguense copes similares de pre-temporada n'Islandia ente los equipos de les divisiones inferiores nel país.

## Ediciones anteriores

## Títulos per Equipu

## Referencies

## Enllaces esternos
* http://www.ksi.is/
* http://www.rsssf.com/tablesi/ijsleagcuphist.html
Copa d'Islandia

La **Copa Islandesa de Fútbol**, anguaño llamada *VISA-bikar* pol patrociniu de la empresa VISA, ye un tornéu por eliminatories apostáu n'Islandia.

Empezó a apostase nel añu 1960. Hasta 1972 les finales apostar nel Estadiu Melavollur a la fin de la temporada, los meses d'ochobre o payares. Dende 1973, les finales apostar nel Estadiu Laugardalsvöllur (l'estadiu nacional) a la fin de la temporada, ente los meses de setiembre y ochobre.

El campeón apuerta a la primer ronda de clasificación de la Lliga Europea de la UEFA.

## Historial

## Títulos per club

## Ver tamién
* Lliga islandesa de fútbol
* Supercopa d'Islandia

## Referencies

## Enllaces esternos
* RSSSF Cuadro de campeones y resultaos
Álxebra conmutativa

N'álxebra astracta, el **álxebra conmutativa** ye'l campu d'estudiu de los aniellos conmutativos, los sos ideales, módulos y álxebres. Ye una materia fundacional tantu pa la xeometría alxebraica como pa la teoría alxebraica de númberos.

Considérase que'l fundador real de la materia, na dómina na que se llamaba *teoría d'ideales*, ye David Hilbert. Paez qu'él piensa sobre ella (alredor del 1900) como un enfoque alternativu a la entós de moda teoría de funciones complexes. Esti enfoque sigue cierta "llinia" de pensamientu que considera que los aspeutos computacionales son secundarios al respective de los estructurales. El conceutu adicional de módulu, presentáu de dalguna manera nel trabayu de Kronecker, ye téunicamente un pasu alantre si comparar con trabayar siempres direutamente nel casu especial de los *ideales*. Esti cambéu atribuyir a la influencia d'Emmy Noether.

Dáu'l conceutu d'esquema, el **álxebra conmutativa** ye pensada, entendida, de forma razonable, bien como la teoría local o bien como la teoría allegada de la xeometría alxebraica.

L'estudiu xeneral d'aniellos ensin riquir conmutatividad conozse como álxebra non conmutativa; ye materia de la teoría d'aniellos, de la teoría de la representación y tamién d'otres árees como la teoría de les álxebres de Banach.

## Referencies

* Atiyah, M.,"Introducción a la álxebra conmutativa", Barcelona, Reverté, 1980.
Álxebra homolóxica

El **álxebra homológica** ye un campu de les matemátiques qu'estudia la homoloxía nun marcu alxebraicu xeneral. Ye una disciplina relativamente nueva, que los sos oríxenes pueden remontase a investigaciones en topoloxía combinatoria (un precursor de la topoloxía alxebraica) y en álxebra astracta (teoría de módulos y sizigia) de fines del sieglu XIX, lideraes por Henri Poincaré y David Hilbert. 

El desenvolvimientu de la álxebra homológica ta estrechamente rellacionáu cola emerxencia de la teoría de categoríes. 

## Referencies

* Henri Cartan, Samuel Eilenberg, *Homological algebra*. Col apéndiz de David A. Buchsbaum. Reimpreso del orixinal de 1956. Princeton Landmarks in Mathematics. Princeton University Press, Princeton, NJ, 1999. xvi+390 pp. ISBN 0-691-04991-2
* Alexander Grothendieck, *Sur quelques points d'algèbre homologique*. Tôhoku Math. J. (2) 9, 1957, 119--221
* Saunders Mac Lane, *Homology*. Reimpreso de la edición de 1975. Classics in Mathematics. Springer-Verlag, Berlín, 1995. x+422 pp. ISBN 3-540-58662-8
* Peter Hilton; Stammbach, O. *A course in homological algebra*. Segunda edición. Graduate Texts in Mathematics, 4. Springer-Verlag, Nueva York, 1997. xii+364 pp. ISBN 0-387-94823-6
* Gelfand, Sergei I.; Yuri Manin, *Methods of homological algebra*. Traducíu al inglés de la edición en rusu de 1988. Segunda edición. Springer Monographs in Mathematics. Springer-Verlag, Berlin, 2003. xx+372 pp. ISBN 3-540-43583-2
* Gelfand, Sergei I.; Yuri Manin, *Homological algebra*. Springer-Verlag, Berlin, 1999. iv+222 pp. ISBN 3-540-65378-3 
* Weibel, Charles A. (1994), *An introduction to homological algebra*, Cambridge Studies in Advanced Mathematics, 38, Cambridge University Press, MR1269324, ISBN 978-0-521-55987-4, OCLC 36131259.
Aniellu conmutativu

En teoría d'aniellos (una caña del álxebra astracta), un **aniellu conmutativu** ye un aniellu (*R*, +, ·) nel que la operación de multiplicación · ye conmutativa; esto ye, si pa cualesquier *a*, *b* ∈ *R*, *a*·*b* = *b*·*a*.

Si adicionalmente l'aniellu tien un elementu unitariu *1* tal que 1*a = a = a*1 pa tou *a*, entós l'aniellu denominar **aniellu conmutativu unitariu**.

La caña de la teoría d'aniellos qu'estudia los aniellos conmutativos denominar** [[álxebra conmutativa]]**.

## Exemplos

* L'exemplu más importante ye seique'l de los númberos enteros coles operaciones avezaes de suma y multiplicación, dambes conmutatives. Esti aniellu usualmente se denota por **Z**, pola pallabra alemana *Zahlen* (númberos).
* Los númberos racionales, reales, y complexos formen aniellos conmutativos coles operaciones avezaes; entá más, son cuerpos.
* Más xeneralmente, tou campu ye un aniellu conmutativu por definición.
* Pal casu, exemplu d'un aniellu **non** conmutativu ye'l conxuntu de matrices cuadraes de 2×2 con valores reales. Como segunda operación, la multiplicación matricial
::\begin{bmatrix}
1 & 1\\
0 & 1\\
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 & 1\\
1 & 0\\
\end{bmatrix}=
\begin{bmatrix}
2 & 1\\
1 & 0\\
\end{bmatrix}

:da un resultáu distinta que si s'invierte l'orde de los factores:
::\begin{bmatrix}
1 & 1\\
1 & 0\\
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 1\\
0 & 1\\
\end{bmatrix}=
\begin{bmatrix}
1 & 2\\
1 & 1\\
\end{bmatrix}.

* Otru aniellu non conmutativu ye'l conxuntu de les funciones continues reales definíes nel intervalu zarráu [0,1] cola adición de funciones, primer operación; y la segunda operación , la composición de funciones; cumplir la asociatividad, la distributividad y la esistencia de la unidá multiplicativa I/ I(x) = x.
* Si *n* > 0 ye un enteru, el conxuntu **Z***n* d'enteros módulu *n* forma un aniellu conmutativu con *n* elementos.
* Si *R* ye un aniellu conmutativu, el conxuntu de polinomios de variable *X* con coeficientes en *R* forma un nuevu aniellu conmutativu, denotado por *R*[*X*].
* El conxuntu de númberos racionales de denominador impar forma un aniellu conmutativu, puramente conteníu nel aniellu **Q** de los racionales, y que contién puramente al **Z** de los enteros.

## Propiedaes
* Si *f* : *R* → *S* ye un homomorfismo d'aniellos ente *R* y *S*, *S* ye conmutativu, y *f* ye inyectiva (esto ye, un monomorfismo), *R* tamién tien de ser conmutativu, pos *f*(*a*·*b*) = *f*(*a*)·*f*(*b*) = *f*(*b*)·*f*(*a*) = *f*(*b*·*a*).
* Si *f* : *R* → *S* ye un homomorfismo d'aniellos ente *R* y *S*, con *R* ye conmutativu, la imaxe *f*(*R*) de *R* va ser tamién conmutativa; en particular, si *f* ye sobreyectiva (esto ye, un epimorfismo), *S* va ser conmutativu tamién.

El mayor interés de los aniellos conmutativos ta en cuando amás son unitarios, esto ye, los aniellos conmutativos unitarios.

## Ver tamién
*Álxebra conmutativa

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Annemarie Moser-Pröll

**Annemarie Moser-Pröll**  ye una esquiadora retirada que ganó 1 Medaya d'Oru Olímpico (3 Medayes en total), 5 Campeonatos del Mundu (9 Medayes en total), 6 Xenerales de la Copa del Mundu (y 10 Copes del Mundu en distintes disciplines) y 62 victories na Copa del Mundu d'Esquí Alpín (con un total de 113 podiums).

## Resultaos
### Xuegos Olímpicos d'Iviernu
* 1972 en Sapporo, Xapón
** Descensu: 2ª
** Eslalon Xigante: 2ª
** Eslalon: 5ª

* 1980 en Lake Placid, Estaos Xuníos
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon Xigante: 6ª

### Campeonatos Mundiales
* 1970 en Val Gardena, Italia
** Descensu: 3ª
** Combinada: 6ª

* 1972 en Sapporo, Xapón
** **Combinada: 1ª**
** Descensu: 2ª
** Eslalon Xigante: 2ª

* 1974 en St. Moritz, Suiza
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon Xigante: 4ª

* 1978 en Garmisch-Partenkirchen, Alemaña
** **Descensu: 1ª**
** **Combinada: 1ª**
** Eslalon Xigante: 3ª

* 1980 en Lake Placid, Estaos Xuníos
** **Descensu: 1ª**

### Copa del Mundu
#### Clasificación xeneral Copa del Mundu
* 1968-1969: 16ª
* 1969-1970: 6ª
* **[[1970]]-[[1971]]: 1ª**
* **[[1971]]-[[1972]]: 1ª**
* **[[1972]]-[[1973]]: 1ª**
* **[[1973]]-[[1974]]: 1ª**
* **[[1974]]-[[1975]]: 1ª**
* 1976-1977: 2ª
* 1977-1978: 2ª
* **[[1978]]-[[1979]]: 1ª**
* 1979-1980: 2ª

#### Clasificación por disciplines (Top-10)
* 1968-1969:
** Descensu: 5ª

* 1969-1970:
** Eslalon Xigante: 3ª
** Descensu: 8ª

* 1970-1971:
** **Descensu: 1ª**
** **Eslalon Xigante: 1ª**
** Eslalon: 3ª

* 1971-1972:
** **Descensu: 1ª**
** **Eslalon Xigante: 1ª**
** Eslalon: 9ª

* 1972-1973:
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon Xigante: 2ª

* 1973-1974:
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon: 5ª
** Eslalon Xigante: 7ª

* 1974-1975:
** **Descensu: 1ª**
** **Eslalon Xigante: 1ª**
** Eslalon: 4ª

* 1976-1977:
** Descensu: 2ª
** Eslalon Xigante: 3ª

* 1977-1978:
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon Xigante: 5ª
** Eslalon: 8ª

* 1978-1979:
** **Descensu: 1ª**
** Eslalon: 2ª

* 1979-1980:
** Descensu: 2ª
** Combinada: 2ª
** Eslalon: 3ª
** Eslalon Xigante: 7ª

#### Victories na Copa del Mundu (62)
##### Descensu (36)

##### Eslalon Xigante (16)

##### Eslalon (3)

##### Combinada (7)

## Referencies

## Enllaces esternos
*  (n'inglés)
Ave de corral

Una **ave de corral** ye una ave adomada utilizada na alimentación, yá seya en forma de carne o polos sos güevos. La denominación inclúi típicamente a miembros de los órdenes Galliformes (tales como los pitos y pavos) y Anseriformes (aves acuátiques como coríos y gansos).

Sicasí, ésta nun ye una clasificación estricta, y el términu puede faer referencia tamién a otros tipos d'aves que son utilizaes na cocina, como les palombos ya inclusive avestruces. Pa les aves como'l faisán, la falpayar y los coríos selvaxes, utilízase comúnmente'l términu **aves de caza**.

Anque práuticamente toles partes d'un páxaru son comestibles, les partes o *preses* más ensundioses son los músculos pectorales del vuelu, llamaos pechugues, y los músculos del primer y segundu segmentu de les estremidáes inferiores, llamaos zanca y pierna respeutivamente; éstes son les preferíes en cocina. Tamién s'utilicen, anque en menor midida, les estremidaes cimeres o ales, el pescuezu o *pescuezo*, les pates y les coraes, tamién llamaes menudencias.

Nos pollos y, polo xeneral, en toles aves que nun tienen un vuelu sosteníu o son non voladores, los músculos pectorales nun tán afechos pa usu sosteníu, y tienen menos mioglobina tresportadora d'osíxenu que los músculos de les estremidaes inferiores. Presenten asina un color más blancu, polo qu'a la pechuga suel llamáse-y "carne blanco" en contraste cola "carne escuro", como se llama a les demás partes. Nes aves voladores, como les acuátiques y les de caza, los músculos pectorales tán afechos pal vuelu sosteníu, poro, la so carne ye escura.

## Ver tamién
* Corral

## Referencies

## Enllaces esternos
Avión de carga

Un **avión de carga**, o **avión de tresporte**, ye una aeronave d'ala fixa diseñada o convertida pal tresporte de bienes, más que pasaxeros. Tán desprovistos d'instalaciones pa pasaxeros, y xeneralmente ufierten unes puertes más grandes pa la carga y descarga de cargamentu. Esti tipu d'aeronaves pueden ser operaes por aereollinia de carga, por individuos privaos o por fuercies armaes. Sicasí la mayor parte de la carga que se tresporta per vía aérea va nes bodegues de los aviones comerciales de pasaxeros.

Los aviones diseñaos pa tresporte de carga tienen delles carauterístiques que los estrema de los aviones de pasaxeros convencionales:
* Fuselaxe anchu, p'agospiar más carga o carga avolumada.
* Ala alta, pa dexar que l'área de carga esti asitiada más cerca del suelu.
* Un númberu considerable de ruedes, pa dexar aterrizaxes en pistes non preparaes.
* La cola elevada, pa dexar una entrada y salida direuta de la carga na aeronave por aciu una compuerta trasera.
* Especial pa tresportes internacionales.
## Ver tamién

* Avión de tresporte militar
* Tresporte aereu
* Ponte aérea

## Referencies

## Enllaces esternos
Baudiu

El **baudiu** (*baud* n'inglés) ye una unidá de midida utilizada en telecomunicaciones, que representa'l númberu de símbolos per segundu nun mediu de tresmisión dixital.
Cada símbolu puede entender 1 o más bits, acordies col esquema de modulación.

Ye importante resaltar que nun se debe confundir la velocidá en baudios (baud rate) cola tasa de bits (bit rate), yá que cada eventu de señalización (símbolu) tresmitíu puede tresportar unu o más bits. Solo cuando cada eventu de señalización (símbolu) tresporta un solu bit coinciden la velocidá de tresmisión de datos en baudios y en bits per segundu. Les señales binaries tienen la tasa de bit igual a la tasa de símbolos (*rb = rs*), colo cual la duración de símbolu y la duración de bit son tamién iguales (*Ts = Tb*).

:::
n = \frac {rb}{rs}


Onde: 

* rb: réxime binariu o tasa de bits 
* rs: tasa de modulación o tasa de símbolos y
* n: númberu de bits por nivel pa la codificación de llinia.

El baudio utilizóse orixinariamente pa midir la velocidá de les tresmisiones telegráfiques, tomando'l so nome del inxenieru francés Jean Maurice Baudot, quien foi'l primeru en realizar esti tipu de midíes.

El baudio puede esguilase en términos métricos, asina
*1 kBd (kilobaudio) = 1000 Bd
*1 MBd (megabaudio) = 1000 kBd
*1 GBd (gigabaudio) = 1000 MBd.

## Exemplos
Nel casu de les máquines teletipu, inda n'usu en dellos medios, dicíase que la velocidá de tresmisión yera de normal de 50&nbsp;baudios. Nesti casu, como los eventos yeren simples cambeos de voltaxe 1 --> (+), 0 --> (–), cada eventu representaba un solu bit o impulsu elemental, y la so velocidá de tresmisión en bits per segundu coincidía cola velocidá en baudios.

Sicasí, nos módems qu'utilicen diversos niveles de codificación, por casu por aciu modulación de fase, cada eventu puede representar más d'un bit, colo cual yá nun coinciden bits per segundu y baudios.

## Referencies
Becquerel

El ***becquerel*** (símbolu **Bq**) ye una unidá derivada del sistema internacional d'unidaes que mide l'actividá radiactiva. Un becquerel defínese como l'actividá d'una cantidá de material radiactivo con escayencia d'un nucleu per segundu. Equival a una desintegración nuclear per segundu. La unidá de Bq ye por consiguiente inversa al segundu. 

Puede calculase derivando *'N* respectu al tiempu (*t*):

A=\frac{-dN}{dt}=\lambda N ;\ A=A_{0}y^{-\lambda t}

siendo N el númberu de nucleos radiactivos ensin desintegrarse, \lambda la constante radiactiva, carauterística de cada isótopu, y A_{0} l'actividá nel intre inicial.

Toma'l so nome n'honor del físicu francés Henri Becquerel.

Per otra parte, 3,7·1010 Bq equivalen a 1 curie.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ben Ainslie

**Sir Charles Benedict Ainslie**, CBE, conocíu como **Ben Ainslie**  ye un regatista británicu.

Ye'l ragatista que más vegaes ganó'l gallardón de Regatista Mundial del Añu de la ISAF, al faelo en cuatro causes (1998, 2002, 2008 y 2012).

## Vela olímpica
En 2012 convertir nel primer regatista en ganar cinco medayes en cinco Xuegos Olímpicos distintos en vela, ya igualar en númberu de medayes olímpiques d'esti deporte a Torben Grael y superar a Paul Bert Elvstrøm, que yera l'únicu con cuatro medayes d'oru.

Salea con llicencia federativa del Royal Lymington Yacht Club y el so entrenador ye David Howlett, quien participó nos Xuegos Olímpicos de Montreal 1976 na clase Finn.

## Copa América
Debutó nun equipu de Copa América col OneWorld Challenge, al igual que James Spithill, y en 2005 incorporar al Team New Zealand como tácticu na campaña de Copa América de 2007, pa pasar aína a ser el timonel del barcu "B" d'entrenamientu. 

En 2007 camudó de nuevu d'equipu y se enroló nel Team Origin. Na Copa América de 2013 sustituyó a John Kostecki como tácticu del Oracle Challenge na sesta regata de la Copa. 

El 10 de xunu de 2014 anunció la formación d'un equipu pa representar al Real Escuadrón de Yates na Copa América de 2017. Esi equipu, el Ben Ainslie Racing, clasificar pa les semifinales (*Challenger Playoffs*), pero perdió por 5 a 2 ante'l Team New Zealand na eliminatoria al meyor de 9 regatas.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Bernard Hinault

**Bernard Hinault**  ye un ciclista francés retiráu, que foi profesional ente los años 1975 y 1986.

Foi unu de los meyores de la historia d'esti deporte. Al igual que'l so compatriota Jacques Anquetil y que'l belga Eddy Merckx, cerró la so trayeutoria con cinco victories non consecutives nel Tour de Francia (años dempués, l'español Miguel Induráin convirtióse nel primeru n'encadenar los cinco ésitos).

Moteyáu *Le Blaireau* (El Melandru) y *Caimán*, apoderó'l panorama internacional ente'l final de los años 70 y la primer metá de los 80, ganando 216 carreres y convirtiéndose nel ciclista francés col meyor palmarés de tolos tiempos. 

Llogró les victories absolutes nes trés Grandes Vueltes al ganar cinco Tours, trés Giros y dos Vueltes. Nos trés grandes rondes llogró un total de 41 victories d'etapa al consiguir 28 etapes nel Tour, 7 etapes na Vuelta y 6 etapes nel Giro.

Ente les sos principales victories, puede citase la de Liexa-Bastogne-Liexa en 1980 so la nieve, na qu'algamó la llinia de meta con más de nueve minutos de ventaya sobre'l segundu, l'holandés Hennie Kuiper.

La so medaya d'oru na prueba de fondu en carretera del Campeonatu del Mundu de 1980, completa una de les más brilloses carreres ciclistes de tolos tiempos.

La so última carrera foi'l 9 de payares de 1986, una carrera de ciclocrós mui cerca de Yffiniac. Ente los sos principales rivales, tienen de ser citaos l'holandés Joop Zoetemelk, el belxicanu Lucien van Impe, el portugués Joaquim Agostinho, y l'estauxunidense Greg LeMond.

Na actualidá trabaya na organización del Tour de Francia.

## Palmarés

## Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatu del Mundu

-: nun participa
Ab.: abandonu


## Reconocencies
* Mendrisio d'Oru (1979 y 1980)
* Nel añu 2002 foi designáu como unu de los ciclistes más destacaos de la historia, al ser escoyíu pa formar parte de la Sesión Inaugural del Cycling Hall of Fame de la UCI.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bjørn Dæhlie

**Bjørn Erlend Dæhlie**  ye un empresariu noruegu y esquiador de fondu retiráu. Ente 1992 y 1999, Dæhlie ganó la Copa Mundial Nórdica en seis causes, rematando en segundu puestu en 1994 y 1998. Dæhlie ganó un total de 29 medayes nos Xuegos Olímpicos y nel Campeonatu Mundial ente 1991 y 1999, lo cual converten a Dæhlie nel esquiador de fondu más gallardoniáu de la hestoria.

Amás de ser reconocíu poles sos participaciones deportives, Dæhlie ye un iconu cultural noruegu. Dende'l so retiru, invirtió nel negociu inmobiliariu, que-y dexó más de 250 millones de corones noruegues en fortuna, y na moda, teniendo la so propia firma de indumentaria y accesorios pa esquiadores. Apaez frecuentemente en publicidaes ya inclusive co presentó'l programa de televisión *Gutta på tur*.

Empezó dende pequeñu a prauticar distintos deportes, inclinándose profesionalmente pol esquí por suxerencia d'un entrenador, magar que deseyaba ser xugador de fútbol. La so primer participación nos Xuegos Olímpicos dar nos xuegos de Calgary 1988 como parte del equipu noruegu, onde sicasí nun apostó nenguna competencia pero sirviólu pa dar los sos primeros pasos nel deporte profesional. Debutó nel campeonatu mundial al añu siguiente. Les sos primeres medayes llograr nos Xuegos Olímpicos d'Albertville 1992, con trés d'oru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bombardier Aerospace

**Bombardier Aerospace** ye la filial de productos aeroespaciales de la corporación canadiense Bombardier. Bombardier Aerospace asítiase nel tercer puestu en volume de negociu, tres Boeing y Airbus, y nel cuartu n'unidaes d'aviones producíes añalmente, dempués de Boeing, Airbus y Embraer. La so unidá de negociu central asítiase na llocalidá de Dorval, Quebec, Canada.

## Historia

Bombardier creó la división Aerospacial Bombardier Aerospace nel añu 1986 tres la compra de Canadair Ltd., que naquella dómina yera propiedá del Gobierno canadiense, que pasaba por serios problemes financieros, yá que rexistrara la mayor perda na hestoria corporativa del país.

N'alquiriendo Canadair y dempués d'un procesu de reestructuración por que volviera ser rentable, Bombardier Aerospace mercó nel añu 1989 la empresa Short Brothers, asitiada en Belfast, Irlanda del Norte, que s'atopaba nuna situación cercana a la bancarrota. A esta operación siguiólu la compra nel añu 1990 de la firma Learjet Company, de Wichita, Kansas, compañía que llegó a la quiebra. Finalmente nel añu 1992 tamién se fixo con de Havilland Aircraft of Canada, de Toronto.

La división aerospacial anguaño representa la metá del volume de negociu de Bombardier. Ente los productos más populares de Bombardier Aerospace tán l'avión rexonal Dash 8, según los CRJ100/200/440, y CRJ700/900/1000. Tamién fabrica l'avión anfibiu CL-415 especializáu en xeres d'estinción de quemes, según los aviones de negocios Global Express y Challenger. Learjet sigui operando como una subsidiaria de Bombardier Aerospace, fabicando aviones de negocios so la so propia marca.

## Aeronaves

### Aviones de negocios

* Learjet 35
* Learjet 55
* Bombardier Learjet 40 XR
* Bombardier Learjet 45 XR
* Bombardier Learjet 60 XR
* Bombardier Learjet 70
* Bombardier Learjet 75
* Bombardier Learjet 85
* Bombardier Challenger 300
* Bombardier Challenger 30X
* Bombardier Challenger 600/605
* Bombardier Challenger 850
* Bombardier Global 5000
* Bombardier Global Express XRS
* Bombardier Global 7000 Previstu pa 2016
* Bombardier Global 8000 Previstu pa 2017

### Aviones comerciales

* Bombardier CRJ100/CRJ200 (50 pasaxeros)
* Bombardier CRJ700/CRJ900/CRJ1000 (70-100 pasaxeros)
* Bombardier CSeries (100-149 pasaxeros)

### Aviones Turbopropulsados

* Bombardier CL-215
* Bombardier CL-415
* DHC Dash 8/Bombardier QSeries

## Ver tamién

* Canadair
* de Havilland Canada
* Learjet

## Referencies

## Enllaces esternos

* Bombardier Aerospace
* Learjet 85 website
* Bombardier Business Aircraft
* Bombardier Rexonal Aircraft
* Exeltech aerospace Inc.
Boleslao I de Polonia

**Boleslao I el Bravo** (; 966/967-1025) de la dinastía Piast, fíu de Mieszko I y la so primer esposa, la princesa checa Dobrava. Casóse con Emnilda de Lusacia cola que tuvo un fíu, Miecislao II, quien-y asocedería nel tronu. La so segunda esposa sería la princesa Judit d'Hungría, fía del príncipe Géza y hermana de San Esteban I d'Hungría. Del so matrimoniu con Judit, Boleslao I tendría un fíu, Bezprym, el cual nun llegaría a reinar. Boleslao I reinó como duque de Polonia de 992 a 1025 y como rei de Polonia en 1025.

Fundador de la independencia polaca, conquistó Gdansk, Cracovia y Silesia, y arrampuñó Moravia a Bohemia. En 1025 foi coronáu rei aprovechando la muerte del emperador xermánicu Enrique II. Sistematizó l'alministración y los impuestos. Estendió'l so país al mar Bálticu. Depués de la so muerte, tolos monarques polacos ostentaríen el títulu de príncipe (duque) hasta qu'en 1295 utilizaríen hereditariamente'l de «rei» y Polonia sería xubida al rangu de reinu.

Tuvo trés fíos:
* Bezprym
* Miecislao II
* ¿?, casada con Sviatopolk I de Kiev

## Ver tamién
* Burislav
* Congresu de Gniezno

## Referencies

## Enllaces esternos
Boyardo

**Boyardo** (;  o боярин; ; ) ye'l títulu de los nobles terratenientes eslavos, anque s'emplega sobremanera nel ámbitu rusu, serbiu, búlgaru y rumanu (incluyendo Moldavia).

Darréu, en Rusia acomuñar a una nobleza rural que se caracterizaba pola so indumentaria particular: abrigos llargos de brocado y terciopelu, forraos de pieles, llegando hasta los pies, altos gorros de foína cibelina y llargues barbes.

## Historia
Dende los díes del principáu eslavu de Kiev, los boyardos yeren los xefes de grandes clanes familiares, que podíen movilizar sol so lideralgu a grandes mases d'homes pa emprestar servicios militares a los príncipes de Kiev. Magar la decadencia de Kiev, los boyardos consiguieron caltener la so influyencia gracies a la conquista y esplotación de les tierres fértiles de los sos vecinos más débiles.

Coles mesmes, na etapa d'espansión del Principáu de Moscovia, los boyardos siguíen calteniendo la so influyencia político y económico, según una cuasi completa autonomía, lo cual entraba en conflictu cola espansión del poderíu de los mesmos príncipes moscovitas, quien teóricamente teníen a los boyardos sol so dominiu. Sicasí, nel reináu d'Iván IV conocíu como Iván el Tarrecible, los boyardos fueron realmente sometíos violentamente al control político y militar de Moscú, quedando suprimida gran parte de la so antigua autonomía, por cuanto Iván el Tarrecible creó un poderosu cuerpu de tropes que namái a él rindía cuentes de los sos actos, la Opríchnina, debilitando asina les fuercies béliques de cada boyardo, tamién se-yos atribúi la muerte de la madre Zar.

A partir del reináu de Pedro I el Grande, a entamos del sieglu XVIII, producióse un revolucionariu cambéu nes costumes y indumentaria de los boyardos, imponiéndose'l costume occidental de los traxes europeos, l'usu de peluca, afaitase la barba, etc. Tamién s'impunxo en Rusia l'usu de los títulos nobiliarios europeos.

Otru cambéu importante del reináu de Pedro I foi la mayor dependencia de los boyardos respectu del propiu zar, de cuenta que'l so prestíu y poder (yá menguaos en comparanza a sieglos pasaos) nun dependía namái de la so maña militar o riqueza personal, sinón de los servicios emprestaos al Imperiu rusu y la so llealtá personal al zar.

Al establecese la Tabla de rangos por orde del soberanu, tola nobleza rusa quedó estremada n'estratos bien estremaos, siendo posible l'ascensu o descensu nesa escala por aciu el desempeñu en serviciu del zar, afitándose amás como deber máximu de los nobles amosar llealtá total al so soberanu; esto yera más importante cuando, como productu de les reformes efectuaes por Pedro I el Grande, a diferencia de los antiguos príncipes de Moscú o Kiev, sí tenía la posibilidá real de castigar severamente a cualesquier boyardo ronciegu a los sos órdenes.

La cada vez mayor dependencia de los boyardos respectu del zar causó que los nobles más ricos llograren establecese definitivamente na nueva capital rusa, San Petersburgu, consiguiendo asina una mayor cercanía col zar y mayores privilexos derivaos d'una rellación estrecha col soberanu, quedando nel mediu rural la mayoría de los boyardos menos adineraos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Byakko

**Baihu** ye una pallabra mitoloxía china que significa *Tigre Blanco*. Na mitoloxía china referir a unu de los cuatros bisarmes divines que representen a los puntos cardinales.
**Byakko** tien l'apariencia d'un tigre blancu faciendo referencia al oeste y simboliza, tamién, l'elementu rayu o aire. Dizse que'l so ruxíu ye capaz de llamar a la torbonada y que ye capaz de provocar apolmonantes nubes llétriques.

## Orixe
L'orixe de **Byakko** en Xapón, vese influyíu pola mitoloxía china, al igual que les otres trés criatures divines.

Los chinos llamen a **Byakko** col nome de BAI HU (lluz blanco) y constitúi unu de los cuatro símbolos de les constelaciones chines. Amás de representar al oeste, tamién ye símbolu de la estación del seronda.

## Historia
Mientres la dinastía Han la xente creía que'l tigre yera'l rei de les besties. La lleenda diz que cuando un tigre algama los quinientos años d'edá, la so cola tórnase blanca. D'esta manera, el tigre blancu, convertir nuna clase de criatura mitolóxica.

Dizse que'l tigre blancu solo apaecía, dacuando, si'l emperador llexislaba con absoluta virtú o si había paz nel mundu.

Por cuenta de que el color blancu de los cinco elementos chinos tamién representa al oeste, el tigre blancu convirtióse, de la mesma, n'unu de los guardianes mitolóxicos del oeste.

## Apaiciones
* Byakko, unu de los cuatro dioses proteutores de Asato Tsuzuki de la serie anime Yami non Matsuei
* Tamién nel anime Fushigi Yūgi ye unu de los cuatro dioses xunto a Suzaku , Seiryu y Genbu
* Ye tamién unu de los 4 dioses Digimon
* Nel xuegu Ninja Saga, apaez Byakko como un xefe pa nivel 40 que al ganala raramente puede llograse la so espada.
* Ye una invocación común na saga de xuegos Shin Megami Tensei
* Byakko, apaez na serie Beyblade como la bestia bit de Ray (Driger nes versiones americanes)
* Byakko ye'l nome del aniellu que lleva Konan d'Akatsuki en Naruto
* Byakko na serie Tokyo Majin Gakuen Kenpuchō Tō
* Na manga de Blue Dragon Ral Grad, apaez el tigre blancu como otra de les sombres llexendaries.
* Na serie Yū Yū Hakusho, siendo unu de les bisarmes que'l protagonista derrota.
* Na serie Devil Survivor 2 The Animation, Byakko ye unu de los demonios que puede invocar Hibiki.
* Na serie Owari non Seraph, Byakko apaez como l'arma (sol nome de Byakkomaru) de Hiiragi Shinya.
* Na serie Isekai wa Smartphone to Tomoni ye invocáu pol protagonista.
* Byakko apaez nel videoxuegu Nioh como xefe final de la misión principal "El demoniu del Monte Hiei".
* Byakko ye un aliáu Blade nel videoxuegu Xenoblade Chronicles 2 acompañante de Nia(Nel videoxuegu Americanu llámase Dromarch)
* Nel videoxuegu Final Fantasy XIV, podemos lluchar contra Byakko.

## Ver tamién
Les otres trés criatures divines yeren: 

* Suzaku como dios del sur tenía l'apariencia d'un fénix. El so elementu ye'l fueu.
* Seiryu como dios del este tenía l'apariencia d'una dragón azul. El so elementu ye l'agua.
* Genbu como dios del norte tenía l'apariencia d'una tortúa y una culiebra. El so elementu ye la tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Caolín

El **caolín** ye un mineral de magre, forma parte del grupu de minerales industriales, cola composición química Al2Si2O5(OH)4. Trátase d'un mineral tipu silicatu estratificao, con una llámina de tetraedros xunida al traviés d'átomos d'osíxenu nuna llámina d'octaedros d'alúmina. Les roques que son riques en caolinita son conocíes como **caolinita** o **magre de China**. La pallabra caolín derivar del nome chinu de monte Kao-Ling shan (高岭山 / 高嶺山, pinyin Gāolǐng shān), allugada (29°31'36.6"N y 116°36'38.7"E) a 50 km al sureste del pueblu de Jingdezhen, provincia de Jiangxi, China. El nome provién de la versión francesa de la pallabra: *kaolin*, a partir d'informes de Francois Xavier d'Entrecolles de Jingdezhen. N'África, el caolín ye dacuando conocíu como kalaba (en Gabón y Camerún)

## Usos

* Agroquímicos: Forma parte de los componentes d'insecticides y pesticidas bien como material d'acompañamientu a insecticides presentaos en polvu o bien solo, uso esti güei n'alza pal control de determinaes plagues agrícoles, como por casu la mosca de la olivar sobremanera en agricultura ecolóxica.

## Referencies

## Ver tamién
* Tiza

## Enllaces esternos
Carl Bosch

**Carl Bosch**  foi un químicu ya inxenieru alemán gallardoniáu col Premiu Nobel de Química del añu 1931 pol so trabayu sobre la síntesis del amoniacu.

## Biografía
Estudió nel Institutu Politéunicu de Charlottenburgo (güei Universidá Téunica de Berlín) y, a partir de 1892, na Universidá de Leipzig onde se llicenció en 1898.

En 1919 ocupó la direición xeneral de BASF. En 1925 foi unu de los fundadores de la empresa IG Farbenindustrie, importante grupu d'empreses químiques alemanes resultáu de la fusión de BASF, Agfa y Hoechst, del que depués sería direutor xeneral ente 1935 y 1940. 

Bosch morrió'l 26 d'abril de 1940 na ciudá de Heidelberg, asitiada nel estáu de Baden-Wurtemberg.

## Investigaciones científiques
En 1899 empezó a trabayar na empresa BASF (Badische Anilin und Soda Fabrik). Dende 1908 hasta 1913 desenvolvió'l llamáu procesu Haber-Bosch de síntesis del amoniacu a partir d'hidróxenu y nitróxenu sometíos a altes presiones. Esti métodu dexó emplegar gas amoniacu na fabricación de los abonos artificiales, que tanta influencia habríen de tener nel desenvolvimientu de l'agricultura en tol mundu.
D'esta miente, el salitre foi sustituyíu por esti abonu sintéticu en perxuiciu del so principal provisor d'esi entós, Chile.

Dempués de la primer guerra mundial trabayó en Procesu d'Haber y la síntesis del petroleu y del metanol, con procedimientos de química d'alta presión.

En 1931 foi-y otorgáu'l premiu Nobel de Química, compartíu con Friedrich Bergius, *pol descubrimientu y desenvolvimientu del métodu de síntesis química a alta presión*.

## Reconocencies
Recibió la medaya Liebig en 1919, otrogada pola Verein Deutscher Chemiker.

### Eponimia
* Nel so honor bautizó'l asteroide (7414) Bosch afayáu'l 13 d'ochobre de 1990 por Lutz D. Schmadel y Freimut Börngen.
* El cráter llunar Bosch lleva esti nome dende l'añu 2009 na so memoria.

## Bibliografía
* Joseph Borkin. *Die unheilige Allianz der I.G.-Farben. Eine Interessengemeinschaft im Dritten Reich.* Campus, Frankfurt am Main 1979, ISBN 3-593-34251-0

* Karl Holdermann. *Im Banne der Chemie: Carl Bosch – Leben und Werk.* Econ, Düsseldorf 1953

* Reiner F. Oelsner. *Bemerkungen zum Leben und Werk von Carl Bosch. Vom Industriemechaniker zum Chef der I.G.Farbenindustrie* (= *LTA-Forschung.* H. 28). Landesmuseum für Technik und Arbeit, Mannheim 1998

## Referencies

## Enllaces esternos
*Biografía del Institutu Nobel (n'inglés)
Carlos III el Gordu

**Carlos III el Gordu**  foi emperador carolinxu del Occidente de 881 a 887, rei de Francia Orientalis dende 876 hasta 887 y de Francia Occidentalis dende 885 hasta 888.

## Biografía

Fíu de Luis el Xermánicu, recibió n'heriedu'l reinu de Germania. Tres l'abdicación del so hermanu Carlomán de Baviera llogró'l reinu d'Italia. Foi coronáu emperador en 881 pol Papa Xuan VIII n'agradecimientu pola so ayuda contra Guido de Spoleto, que taba invadiendo los Estaos Pontificios. Al añu siguiente morrió'l so otru hermanu, Lluis III, heredando como resultáu'l reinu de Francia Orientalis. Al finar el so primu Carlomán II, heredó'l reinu de Francia Occidentalis. D'esta manera, l'Imperiu francu quedaba reunificado, anque por curtiu tiempu.

Hubo de faer frente a numberoses incursiones viquingues, una de les más importantes la que caltuvo sitiada la ciudá de París, prefiriendo apautar la so retirada en cuenta de cuantiosas sumas de dineru, lo cual ayenólu a gran parte de la población, que-y consideró un monarca incapaz, cobarde y despreocupado. Al nun disponer de fíos llexítimos, trató de nomar como socesor a un bastardu concebíu por una de les sos concubinas, pero la oposición de los obispos fíxo-y claudicar. Mientres el so reináu españaron rebeliones per tol Imperiu. Una de les más importantes foi la del conde de París, descomanadamente popular pol so llabor na defensa de dicha ciudad ante l'ataque viquingu.

Carecía de cutio enfermedaes (probablemente fuera epilépticu) y foi depuestu en 887 pola Dieta de Tribur, colo que l'Imperiu Franco se disgregó pa siempres. Finó selmanes más tarde.

## Ver tamién
* Imperiu carolinxu

## Referencies

## Enllaces esternos
Carrera armamentista

Una **guerra armamentista** o. (**carrera armamentística**) tien llugar cuando munchos países anden a la tema ente ellos pa desenvolver les fuercies armaes más poderoses y les armes más eficaces. El conceutu xeneralizóse p'aludir en teoría de xuegos, evolución y otres disciplines a un tipu d'interacción estratéxica que nun tien otra meta que la de degolar al adversariu.

Por estensión, el términu de "carrera armamentista" designa toa circunstancia onde dos grupos opuestos (por casu, especies biolóxiques), tomen socesivamente midíes y contra-midíes, unu respondiendo al otru. Un exemplu d'esti sentíu del términu ye la respuesta d'un inseutu a les defenses químiques d'una planta. L'inseutu desenvuelve la capacidá d'esaniciar les toxines y, de la mesma, la planta produz nueves, etcétera. 
Esti fenómenu adaptativu ye conocíu como Hipótesis de la Reina Colorada y foi formuláu en 1973 por Leigh Van Valen.

A principios del sieglu XX, les tensiones ente potencies industriales n'Europa conducieron a una carrera armamentista. Esos países aumentaron los sos efectivos y la capacidá de los sos arsenales al puntu que, al desencadenase la Primer Guerra Mundial, la violencia y la intensidá de los combates sorprendió a la mayoría de los xefes políticu y militar implicaos nel conflictu.

## Guerra fría

La Guerra Fría foi un enfrentamientu políticu, económicu, social, militar, informativu ya inclusive deportivu que tuvo llugar mientres el sieglu XX, dende 1945 (fin de la Segunda Guerra Mundial) hasta'l fin de la URSS (qu'asocedió ente 1989 cola cayida del muriu de Berlín y 1991 col golpe d'Estáu na URSS), ente los bloques occidental-capitalista lideráu per Estaos Xuníos, y oriental-comunista lideráu pola Xunión Soviética.

## Bibliografía
* Dawkins, R. & Krebs, J. R. (1979). Arms races between and within species. Proceedings of the Royal society of London, B 205, 489-511.
* Francis Heylighen (2000): "The Red Queen Principle", in: F. Heylighen, C. Joslyn and V. Turchin (editors): Principia Cybernetica Web (Principia Cybernetica, Brussels), URL: http://pespmc1.vub.ac.be/REDQUEEN.html .
* Pearson, Paul N. (2001) Rede Queen hypothesis *[[Encyclopedia of Life Sciences]]* http://www.els.net
* Ridley, M. (1995) *The Red Queen: Sex and the Evolution of Human Nature*, Penguin Books, ISBN 0-14-024548-0
* Leigh Van Valen. (1973). "A new evolutionary law". Evolutionary Theory 1: 1—30.
* Vermeij, G.J. (1987). Evolution and escalation: An ecological history of life. Princeton University Press, Princeton, NJ.
* Eu so muito pica do macacu

## Ver tamién
* Antimilitarismu
* Primer Guerra Mundial
* Guerra Fría

## Referencies

## Enllaces esternos
* Artículu "Carreres armamentistas. Innovación y evolución del capitalismu dende l'enfoque de la teoría de xuegos evolucionista", Bolaños, B. y Ségal, Y. (2011), Ide@s CONCYTEG, 6(78), páxs. 1353-1374.
Casus belli

El *casus belli*, como parte del *ius in bellu* o "Derechu de guerra", busca regular les aiciones béliques de los distintos países, de manera que *a priori* prohibe'l recursu a la fuercia armada pa resolver conflictos, pero dexa l'usu del aparatu militar contra otru Estáu sol principiu de *[[peracaba ratio]]*, ye dicir como últimu recursu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
*
Chandrasekhara Raman

*Sir* **Chandrasekhara Venkata Raman** (चन्द्रशेखर वेङ्कट रामन्; ) foi un físicu hindú, descubridor del llamáu efeutu Raman que-y supunxo llograr el premiu Nobel de Física en 1930.

## Biografía

### Familia
El padre de Raman empezó como profesor nuna escuela en Thiruvanaikaval, volvióse profesor de matemátiques y física na universidá Rayo Narasimha, Visakhapatnam nel estáu hindú d'Andhra Pradesh y depués xunióse al Colexu Presidencia na ciudá de Chennai

A temprana edá treslladar a la ciudá de Visakhapatnam, Andhra Pradesh. Completó la so llicenciatura y doctoráu en física ya inglés nel Colexu Presidencia de Madrás. Llogró plaza nos Servicios Civiles Indios como asistente del supervisor xeneral en Calcuta.

Foi profesor de física na cátedra Palit de la Universidá de Calcuta ente 1917 y 1933 y foi ellí onde foi reconocíu'l so trabayu nel campu de la óptica. En 1919 foi nomáu secretariu honorariu de l'Asociación India pal Progresu de les Ciencies y ente 1933 y 1948 foi direutor del Institutu Indiu de Ciencia de Bangalore. En 1929 recibió'l títulu de caballeru (*[[sir]]*).

Primeramente les sos investigaciones dirixir escontra l'estudiu de les vibraciones y a problemes d'acústica, pero escontra 1920 empezó a investigar sobre la difracción de la lluz y la de los rayos X.

En 1928 foi'l descubridor del llamáu efeutu Raman, que tuvo llugar al irradiar un líquidu tresparente o un vapor con una lluz monocromática y estudiar l'espectru de la lluz espublizada, nel que se reparaben variaciones de frecuencia, según les predicciones teóriques formulaes en 1923 por A. G. S. Smekal.

Por esti descubrimientu, en 1930 foi gallardoniáu col premiu Nobel de Física.

Dende 1949 fundó y formó parte del conseyu directivu del Institutu Raman d'Investigación.

## Gallardones y reconocencies
Raman recibió gran cantidá de doctoraos honorarios y membresías en sociedaes científiques. Foi nomáu *fellow* de la Royal Society en 1924, y nomáu caballeru (*sir*) en 1929. Foi estremáu en 1930 cola medaya Hughes, concedida pola Royal Society «polos sos estudios sobre l'anormal dispersión de la lluz».

En 1954 foi gallardoniáu col premiu Bharat Ratna. Tamién recibió'l Premiu Lenin de la Paz en 1957.

## Delles publicaciones
Dalgunos de los sos principales trabayos publicaos son:

## Eponimia
Amás de los conceutos físicos que lleven el so nome, tiense que:
* El cráter llunar Raman lleva esti nome na so memoria.
* El asteroide (55753) Raman tamién conmemora'l so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía del Institutu Nobel (n'inglés)
Civilización pyu

La **civilización pyu** foi un conxuntu de pequeños reinos y ciudaes-estáu que se desenvolvieron ente los sieglos II e.C. y XI d. C., ocupando la zona central de l'actual Birmania. Estos pequeños Estaos fundar cola llegada a Birmania de falantes de llingües pyu, que les sos invasiones enmarcar dientro de les migraciones tibetano-birmanes. Tres cerca de 1200 años de civilización pyu, la estensión territorial en redol al añu 1050 del reinu de Pagan, que'l so orixe atopar nel sieglu IX, supunxo'l fin del denomináu *mileniu pyu* (consideráu l'equivalente a la Edá del Bronce en Birmania) y l'empiezu del periodu *de los reinos clásicos* birmanos.

En xunu de 2014, la Unesco escoyó como Patrimoniu de la Humanidá los xacimientos de los trés antigües ciudaes de Halin, Beikthano y Sri Ksetra cola denominación *Ciudaes antigües de Pyu* tomando los restos de les construcciones en lladriyu, les muralles y los fosos de dicha ciudaes que son testimonios de los reinos de Pyu. 

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Reló d'agua

Reconózse-y como **clepsidra** (*κλεψύδρα*), del griegu κλέπτειν *kléptein* (robar) y ὕδωρ *hydōr* (agua), o **reló d'agua** a cualquier mecanismu pa midir el tiempu por aciu el fluxu reguláu d'un líquidu *escontra* o *dende* un recipiente graduáu, dando asina dos tipos distintos de relós según la direición del fluxu.

Les clepsidres daten de l'antigüedá exipcia (mrḫyt) y usábense especialmente mientres la nueche, cuando los reloj de sol perdíen la so utilidá. Los primeros relós d'agua consistíen nuna vasía de cerámica que contenía agua hasta ciertu nivel, con un furu na base d'un tamañu fayadizu p'asegurar la salida del líquidu a una velocidá determinada y, poro, nun tiempu prefijado. El recipiente disponía nel so interior de delles marques, de tal manera que'l nivel d'agua indicaba los distintos periodos, tanto diurnos como nocherniegos.

Los relós d'agua tamién s'usaron polos atenienses pa señalar el tiempu asignáu a los oradores. Más tarde fueron introducíos col mesmu fin nos tribunales de Roma y amás usábense nes campañes militares pa señalar les guardias nocherniegues. El reló d'agua exipcio, más o menos modificáu, siguió siendo'l preséu más eficiente pa midir el tiempu mientres munchos sieglos.

## Historia
* Hacia l'añu 1530 e.C. construyir pal rei Amenhotep I n'Exiptu una vasía con carauterístiques de reló d'agua 
* Nel Templu d'Amón en Karnak atopóse un reló d'agua datáu nel sieglu XIV e.C.
* Nel sieglu IV e.C. Platón escurrió un espertador qu'utilizaba un reló d'agua.
* Na Antigua Grecia y l'Antigua Roma midíase'l tiempu de falar por aciu relós d'agua.
* Nel sieglu III e.C. Ctesibio, un alumnu d'Arquímedes, desenvolvió un reló d'agua con indicadores numbéricos, al que se llamó *horologium ex aqua*.
* El chinu Su Song describe y constrúi en 1090 un reló d'agua con elementos mecánicos.
* Nel sieglu XV l'inxenieru coreanu Jang Yong-Sil inventó les clepsidres Jagyokru y Okryuguiryun, relós automáticos de cobre que se caracterizaben pol so complexu procesu d'indicar la correuta hora que s'efectuaba pola fuercia de l'agua. 
* Nel añu 1982, en Berlín, ellaboróse un reló d'agua de 13 m d'altor (batiendo'l récor del francés Bernard Gitton).
* El so cayente deber a la meyora de los relós mecánicos.

### Galería de relós d'agua

Ficheru:Ancient water clock used in qanat of gonabad 2500 years ago.JPG|Reló d'agua de l'Antigua Persia.
Ficheru:Water clock zibad.JPG|Reló d'agua de l'Antigua Persia.
Ficheru:AGMA Clepsydre.jpg|Dos relós d'agua del antiguu Ágora d'Atenes del sieglu V e.C.
Ficheru:Modern water clock.JPG|Modernu reló d'agua de Bernard Gitton.


## Ver tamién
* Horología
* Merjet
* Reló de sable
* Reló de sol
* Reló atómicu

## Referencies

## Enllaces esternos