open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fonte

**Fonte** pue referise a:
* Un llugar o dispositivu del que surda daqué: fonte de lluz, manantial.
* Un elementu decorativu del mediu urbanu: fonte.
* Códigu fonte, xeneráu por programadores.
* Un elementu de la vaxella.
* Fonte tipográfica, les estremaes clases de lletra nos sistemes operativos d'ordenadores.
* Fonte llétrica, un circuitu o dispositivu llétricu que xenera una corriente de contino pa qu'otros circuitos seyan a funcionar.
* Fonte documental, ye l'oríxe d'una información, sobremanera no que cinca a la investigación (periodismu, historiografía... etc). 
* Según la so tipoloxía pue ser:
** Fonte escrita
** Fonte oral
** Fonte arqueolóxica
* Según la so orixinalidá pue ser:
** Fonte primaria o 
** Fonte secundaria
** Fonte terciaria
* Fonte del drechu
* Fonte d'enerxía
* Fonte de la teoloxía
** Fonte bíblica

## Referencies

## Enllaces esternos
Fonte de lluz

Llámase **fonte de lluz** o **fonte lluminosa** a tolo que ye quién a emitir lluz (radiación electromagnético nel espectru visible.

Les fontes puen ser naturales (el Sol) o artificiales (una llámpara).

Les fontes puen ser primaries o secundaries. Les primaries producen la lluz qu'emiten (otra vegada'l Sol), les secundaries espeyen la lluz d'otra fonte (la Lluna)
Fonte escrita

**Fonte escrita** ye la fonte documental que davezu emplégase como fonte historiográfica, ye dicir, el mou habitual de caltenimientu de la memoria histórica que los historiadores empleguen pa la reconstrucción, analís ya interpretación del pasáu de la humanidá, ye dicir: la historia.

Nun convién escaecer qu'a lo llargo la historia, namái qu'una minoría producía documentos escritos, colo que nun tener en cuenta más que les fontes escrites, produz un sesgu que privilexa a los llegaos materiales de les clases dirixentes (la historia escríbenla los ganadores), la historia política, la historia militar, la relixón y la ideoloxía dominante. Amás cualsiquier fonte escrita tien de facese como xustificación de les actitúes o fechos del que la produz, poro, deberíen tratase con escepticismu.

Pal tratamietnu de les fontes escrites y la estremadura ente fonte y documentu ver fonte documental.

Pa caúna de les ciencies auxiliares de la historia que tienen que ver coles fontes escrites:

*L'estudiu de los documentos correspuende-y a la diplomática.
*La so conservación y ordenación correspuende-y a l'archivística y la biblioteconomía.
*L'estudiu de la historia de la escritura manual ye la paleografía.
*L'estudiu de los tipos d'imprente ye la tipografía.
*Pa les nueves formes de fixación de les fontes escrites ver teunoloxíes de la información.

## Ver tamién
*Fonte oral
*Fonte arqueolóxica
*Historiografía

## Referencies
Historiador

L**'historiador** ye una persona que tien por xera a correxir o amosar la Historia del xeitu más imparcial posible (fechos del pasáu, considerando la historia como ciencia), a desplicar los sos fechos. Tamién ye l'eruditu o espertu n'Historia.

L'historiador tien que desplicar fechos qu'abondes vegaes nun conoz direutamente. Poro, ye ñecesaria la consulta d'estremaes fontes de naturaleza variao.

## Ver tamién
*Historiografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Fonte arqueolóxica

**Fonte arqueolóxica** ye la fonte documental que val pa reconstruyir la historia inda a falta de fontes escrites pa facelo. Tamién empléguense les fontes arqueolóxiques magar qu'haya fontes escrites (Exiptoloxía, Arqueoloxía industrial). Les **fontes arqueolóxicas** son les que reconstruyen la **cultura material**, que ye l'oxetu d'estudiu de l'arqueoloxía.

Puen enumberase como exemplu d'esti tipu de fontes:
*restos materiales, seyan éstos
**oxetos d'arte,
**edificios comunes o monumentales
**o cualsiquier ferramienta o oxetu fechu pol home por pequeñu que seya,
*asina como l'impautu de l'aición homana sobro'l so mediu ambiente,
**entamando pola so propia presencia al traviés de los restos que dexa tres de so (entamando pola so propia presencia al traviés de los restos que dexa tres el so pasu (güelgues, desperdicios, fuebu, los sos propios calabres...)
**y siguiendo por impautos más fondos (cambeos na vexetación y nel emplegu del suelu, alteracioens hidrolóxiques, ecolóxiques y climátiques...).

## Ver tamién
*Fonte escrita
*Fonte oral
*Fonte documental
*Historiografía
*Arqueoloxía
*Prehistoria

## Referencies

## Enllaces esternos
Fonte d'enerxía

Les **fontes d'enerxía** son ellaboraciones naturales más o menos complexes de les que l'home ye quien a sacar enerxía pa facer un trabayu determináu.

Dende la prehistoria, cuando la humanidá descubrió'l fueu pa se calecer y asar los alimentos, pasando pela Edá Media na que facía molinos de vientu pa moler el trigu, hasta la época moderna na que pue sacase enerxía llétrico fisionando l'átomu pa ver la televisión, l'home guetó ensin s'aparar les fontes d'enerxía de les que s'aprovechar.

Les fontes d'enerxía emplegaes pricipalmente, dende la Revolución Industrial hasta los nuesos díes, son los combustibles fósiles; per un llau'l carbón p'alimentar les máquines de vapor industriales y de tracción ferrocarril asina como los llares, y per otru, el petroleu y los sos derivaos na industria y nel tresporte (principalmente l'automóvil), sicasí éstes convivieron con otres a menor escala como la enerxía eólico, la enerxía hidráulico, la biomasa, etc.

Esti modelu de desendolcu, sicasí, tien el problema de la reposición de los recursos, procesu que toma miles d'años.

La gueta de fontes d'enerxía nun escosables y l'intentu de les grandes potencies industrializaes d'encontar les sos economíes ñacionales amenorgando la so dependencia de los combustibles fósiles, concentraos en territorios foriatos, llevólos a l'adopción de la enerxía nuclear y naquellos con abondos recursos hídricos, al aprovechamientu hidráulicu intensu de los sos cursos d'augua.

A fines del sieglu XX entamóse a cuestionar el modelu enerxéticu por dos razones:

* Los problemes medioambientales derivaos del emplegu de combustibles fósiles, como'l smog de grandes ciudaes como Londres o Los Angeles, o l'escalientu global del planeta.

* Los riesgos de l'emplegu de la enerxía nuclear, manifestaos n'accidentes como'l de Chernóbil.

Propónse entós l'emplegu d'enerxíes **llimpies**, ye dicir, aquelles qu'amenorguen los impautos ambientales producíos, ente les qu'hai que citar l'aprovechamientu de:

*El sol: enerxía solar
*El vientu: enerxía eólico
*Los ríos y corrientes d'augua duce: enerxía hidráulico
*Los mares y océanos:enerxía mareomotriz
*La calor de la Tierra: enerxía xeotérmico
*L'átomu: enerxía nuclear
*La materia orgánico: biomasa, gas natural (éstes son enerxíes anovables, pero non llimpies; son "sucies" como tou combustible, pues emiten CO2)

Toes elles son anovables, cola esceición del gas natural.

Al respeutive de les denomaes enerxíes alternatives (vientu, augua, sol y biomasa), hai que señalar que la so esplotación a escala industrial, contéstase dende dellos grupos ecoloxistes, dao que los impautos medioambientales d'estes instalaciones y de les llinies de distribución d'enerxía llétrico que precisen puen ser importantes, perespecialmente si como pasa abondes vueltes (casu de la enerxía eólico) s'ocupen espacios naturales que permanecíen ayenos al home.

## Ver tamién
* Crisis enerxética
* Desendolcu sostenible
* Enerxía alternativa
* Teunoloxía enerxética
* Teoría del picu d'Hubbert
* Termodinámica

## Referencies

## Enllaces esternos
Ponte de rede

Una **ponte** o **bridge** ye un dispositivu d'interconexón de redes d'ordenadores qu'opera na capa 2 (nivel d'enllaz de datos) del modelu OSI. Esti interconeuta dos segmentos de rede (o dixebra una rede en segmentos) faciendo'l pasax de datos d'una rede pa otra, con bas na direición física de destín de cada paquete.

Una bridge coneuta dos redes como una sola rede emplegando'l mesmu protocolu d'establecimientu de rede.

funciona al traviés d'una tabla de direiciones MAC detectaes en cada segmentu a que ta coneutada. Cuando detecta qu'un nodo d'ún de los segmentos ta intentando tresmitir datos a un nodo del otru, la bridge copia la trama pa la otra sorrede. Por emplegar esti mecanismu d'aprendizax automáticu, les bridges nun ñecesiten configuración manual.

La principal estremadura ente una bridge y un hub ye que'l segundu pasa cualsiquier trama con cualsiquier destín pa tolos otros nodos coneutaos, per contra'l primer namái pasa peles trames que pertenecen a cada segmentu.
Esta carauterística ameyora'l rendimientu de les redes al amenorgar el tráficu inútil.

Pa facer el *bridging* o interconexón de más de dos redes, empléguense les *[[switch]]es*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Como configurar un bridge y un brouter en GNU/Linux (N'inglés)
Ponte festiva

Una **ponte festiva** ye un periodu de díes de fiesta o vacaciones, que se forma al xuntar un día festivu con otru día festivu o una fin de selmana.

Polo xeneral, suel xuntase un día festivu que cai en xueves o martes y s'axunta col fin de selmana. Otres vegaes hai pontes más llargues de tres dies más fin de selmana o inda de tola selmana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fin de selmana

La **fin de selmana** son los dos díes caberos de la selmana, el sábadu y el domingu. Anque a vegaes tamién considérase qu'entama la fin de selmana'l vienres pela tarde.

Normalmente nun se trabaya y descánsase. Dellos trabayen el sábadu, pero n'España ye obligatoriu tener un mínimu de 1,5 díes de descansu selmanal. Pa esti casu trabáyase sábados alternos.

En dellos llugares tamién llíbrase'l miércoles selmanalmente pero nun ye un fin de selmana.

## Ver tamién
* Xornada de trabayu
* Día festivu

## Referencies

## Enllaces esternos
Vienres

El **vienres** ye'l quintu día de la selmana llaboral (sestu na Selmana Tradicional, *ver* Entamu de la selmana ). El nome "vienres" provién del llatín *Veneris díes*, o 'día de Venus' (la diosa de la guapura y l'amor na mitoloxía romana. Na mitoloxía nórdica esa diosa llámase Freyja.

Éstos son dellos nomes que recibe'l vienres n'estremaos idiomes:

## Referencies

## Enllaces esternos
Sable (material)

El **sable** ye un conxuntu de partícules de roques disgregaes. En xeoloxía denómase sable al compuestu de partícules d'un tamañu ente 0,063 y 2 mm. Una partícula individual dientro d'esti rangu denómase *granu de sable*. Les partícules perbaxo de los 0,063 mm y hasta 0,004 mm se denómense llimu y penriba la midida del granu d'arena y hasta los 64 mm se denómense grava.

El componente más común del sable ye la síliz, polo xeneral en forma de cuarzu. Sicasí, la composición camuda acordies a los recursos y condiciones llocales de la roca. Gran parte de sable fino de los arrecifes de coral, por exemplu, ye piedra caliar molío que pasó pela dixestión del pexe llori. En dellos llugares hai sable que contién fierro, feldespatu o, inclusive, yelsu.

Según el tipu de roca de la que vien, el sable pue camudar muncho n'apariencia. Por exemplu, el sable volcánico ye de color prieto, demientres que'l de les sableres con arrecifes de coral suel ser blanco.

El sable ye tresportáu pol vientu, tamién llamáu sable eólico, (pudiendo provocar el fenómenu conocíu como calima) y l'agua, y depositáu en forma de sableres, dunes... Nel desiertu, el sable ye'l tipu de suelu más abondante.

Los suelos arenosos son ideales pa delles plantaciones como la sandía y el maní, y son polo xeneral preferíos pa l'agricultura intensivo poles sos escelentes carauterístiques de drenaxe.

Perespecialmente los neños, empleguen el sable pa facer construcciones como'l castiellos de sable o túneles.

El sable emplégase pa facer cristal poles sos propiedaes como la so estraordinaria durez, perfeición del cristal o altu puntu de fusión, y, xunto cola grava y el cementu, ye ún de los componentes básicos del formigón.

## Atributos físicos

El volume d'un granu de sable de cuarzu d'un diámetru de 0,060 mm (la llende inferior) ye 1,13 x 10-13 m³ con una masa de 3 x 10-13 g. na llende superior, el volume y la masa d'un granu de sable con diámetru de 2,10 mm son 4,85 x 10-9 m³ y 1,28 x 10-8 g.

## Ver tamién
* Llimu
* Grava
* Duna

## Referencies

## Enllaces esternos
* Marina Theodoris
Pedru I d'Aragón

**Pedru I d'Aragón**  foi rei d'Aragón y de Navarra (1094 - 1104).

## Biografía
Fíu de Sanchu Ramírez ya Isabel d'Urxel. Dende'l 4 de xunu de 1094 pasa a ser rei d'Aragón y de Navarra, cuando yá lo yera de Sobrarbe y Ribagorza dende 1085.

El reináu de Pedru I significó l'agrandamientu del territoriu aragonés nos sos tramos central ya oriental, llegando hasta la Sierra d'Alcubierre y los Monegros. 

Conquistó Uesca en (1095), dempués de derrotar a Al-Musta'in II de Zaragoza na batalla del Alcoraz. Lluchó al llau del Cid na batalla de Bairén (1097), más tarde garró Barbastro (1101), Sariñena ya intentó garrar Zaragoza. Sitió Tamarite de Llitera (1104) y reglamentó'l fueru de los infanzones.

Asitió la supremacía militar de les tropes cristianes sobro los musulmanes, morriendo'l 28 de setiembre de 1104, nel Valle d'Arán.

Casóse en primeramente con Inés d'Aquitania, en Chaca, en 1086, cola que tuvo dos fíos que morrieron enantes que'l so pá:

* Pedru d'Aragón, que casó con María Rodríguez fía del Cid, que morrió en 1104.
* Inés d'Aragón, que morrió en 1103.

En segundes bodes casóse'l 16 d'agostu de 1097 en Uesca con Berta, dándo-y como dote unes tierres na Galliguera de Uesca, na que diba gobernar varios años dempués de la so muerte.

## Ver tamién
* Tabla cronolóxica de reinos d'España

## Referencies

## Enllaces esternos
Guinea Ecuatorial

La **República de Guinea Ecuatorial** ye un país del África central, y ún de los países más pequeños del África continental. Llenda con Camerún al norte, Gabón al sur y el Golfu de Guinea al oeste, onde les islles de Santu Tomé y Príncipe s'ubiquen al suroeste.

Antiguamente foi una colonia española conocida como Guinea Española, y consiguió la so independencia'l 12 d'ochobre de 1968. El territoriu del país divídese ente'l territoriu continental, conocíu como "Ríu Muni" o "Mbini", onde s'asitia la capital, Ciudad de la Paz, y el territoriu insular, compuestu d'un gran númberu d'islles, ente les que s'alcuentra la islla de Bioko, onde s'asitia la ciudá más poblada y importante, Malabu (capital del país hasta 2026, nomada antiguamente *Santa Isabel*). El nome qu'adoptó'l país tres consiguir la so independencia débese a la cercanía col Ecuador y a tar asitiáu nel golfu de Guinea.

Guinea Ecuatorial ye anguaño l'únicu territoriu independiente d'Hispanoáfrica.

## Historia

## Economía

## Referencies
Fonte oral

**Fonte oral** ye la fonte documental que nun ta fixada nun escritu, pero que pue utilizase pa la reconstucción de la historia.

Cásique tolos seres humanos de tol mundu foron analfabetos en toles dómines históriques, llendándose l'emplegu de la escritura a minoríes cultes, como'l cleru (y non tou). N'Europa y América, la invención de la Imprenta y la Reforma protestante (qu'insistía nel valir de la llectura de la Biblia pa la salvación) afalen l'alfabetización dende'l sieglu XVI, anque nun foi xeneral hasta la escolarización obligatoria nel sieglu XX. Poro, al ser la comunicación oral la más utilizada, el so valir ye esceicional, sobre manera pa la reconstrucción de la historia social, historia de les mentalidaes, etc.

Dende'l romanticismu del sieglu XIX, la investigación del folclor basábase na compilación de toa triba de **fontes orales** (por exemplu, p'Alemaña, los cuentos de los Hermanos Grimm). Inclusive pa periodos en que la posibilidá de dexar testimonios escritos yera mayor, ye mui corriente disponer de **fontes orales** que, al tar más próximes nel tiempu, puen reconstruyise con mayor fidelidá. Un xéneru historiográficu, la Historia oral faise fundamentalmente con **fontes orales**.

Les **fontes orales** pueen clasificarse en 
*Testimonios, xebraos en: 
**Direutos, nos qu'un testigu presencial cunta les sos vivencies o los fechos que presenció (que puen fixase per aciu d'una entrevista grabada o trescrita, colo que se tresformen nun testu equivalente a los llibros de memories o autobiografíes). 
**Indireutos, nos que daquién cunta lo qu'otru-y cuntó.
*Tradiciones orales (nos que l'orixe del fechu ye alloñáu, anque a vegaes puea reconstruyise'l momentu qu'orixina la tradición ya inclusive la cadena de tresmisión d'esta).
**Refranes (gnómica popular).
**Cantares (llírica popular).
**Cuentos.
**Lleendes (narraciones de fechos memorables).
**Mitos (arreyaos a les relixones antigües, pero tamién a los mitos d'orixe de los pueblos).
**Histories familiares.

## Ver tamién
*Fonte documental
*Fonte escrita
*Fonte arqueolóxica
*Historiografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Xaime II

Hai dellos reis que pasaron a la historia col nome de **Xaime II**:

* Xaime II d'Aragón, rei d'Aragón, 1291–1327; 
* Xaime II de Mallorca, rei de Mallorca y conde del Rosellón y la Cerdaña, 1276-1311

## Referencies

## Enllaces esternos
Inxenieru de vuelu

L**'inxenieru de vuelu** tamién denomáu Segundu Oficial nos medios aeronáuticos.
Dende los primeros aviones grandes con más de dos motores, lo mesmo n'aviones d'héliz como nos reautores, foi ñecesaria la función del inxenieru de vuelu como un tercer tripulante áereu, amás del *pilotu* y el copilotu pa la operación de vuelu d'una aeronave.

L'inxenieru de vuelu ye'l responsable de la operación de los sistemes, motores, cálculos de rendimientu, control de consumu de combustible, operatividá d'equipos de radioaides pal vuelu, chequéu del avión enantes del vuelu, l'Aeronavegabilidá del aeroplanu y de tener conocencia de tolo que se refier al caltenimientu que se-y fixere o se-y deba facer al avión. L'inxenieru de vuelu aida a los pilotos en tolo que se refier al funcionamientu del avión, lo mesmo en vuelu qu'en tierra, amás de ser l'elementu que, durante les emercencies y xunta con ún de los pilotos, executará los procedimientos p'anular el problema. Por mor de la complexidá de l'Aeronáutica, fízose ñecesaria la presencia en cabina d'esti tipu de tripulante. Los aviones con motores a reaición de segunda xeneración, lleven a bordu al inxenieru de vuelu. Nos aviones de cabera xeneración (Airbus, Boeing) yá nun lleven a esti tripulante, porque la teunoloxía de vanguarida n'aviación sustituyólu col adelantu de lesordenadores y otros elementos electrónicos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Paz de Caltabellota

La **Paz de Caltabellota** roblóse en 1302 y finaba col confliutu que calteníen los anxevinos de Nápoles y la Santa Sede, a la escontra los reis de Sicilia. Asina, Federicu III, rei de Sicilia, robló esta paz y amás de se caltener nel tronu, algamó ser reconocíu rei tributariu de Trinacria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tratáu de Monteagudo

El **tratáu de Monteagudo**, robláu'l 29 de payares de 1291, ente Xaime II d'Aragón y Sanchu IV de Castiella, tuvo por finalidá la confirmación de les llendes ente los reinos d'Aragón y de Castiella y el repartu del norte d'África n'árees d'influencia: Marruecos permanecía so la influencia de Castiella y la Berbería, al este del ríu Moulouya, yera reconocida como zona d'influencia aragonesa. Nel tratáu alcordóse una alianza castellano-aragonesa, que foi sellada col matrimoniu de Xaime II ya Isabel, fía de Sanchu IV. Ésta morrió poco depués de la robla del tratáu, lo que provocó que se rompiera la fráxil alianza ente los dos principales reinos de la península ibérica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pallabra

Discutióse muncho sobro la definición esauta del conceutu de *'pallabra*. Espondremos darréu, el sentíu que se-y da davezu: Ye un segmentu de tira fónica que na escritura represéntase ente dos espacios consecutivos.

El problema preséntase si queremos una definición basada na fala y separtada de la llingua escrita, pues na llingua oral nun hai denguna pausa enre pallabres, namái qu'entefrases y cachos de frases (qu'indíquense col signos de puntuación na escritura).
Según esto, una pallabra ye un monema que nel momentu de contruyir frases pue se colocar aislláu d'otros elementos de la fras; o bién un conxuntu de monemes consecutivos ya insepartables ente ellos pero que como conxundu puen colocase como un conxuntu aislláu d'otros elementos de la fras.

La seición de la llingüística qu'estudia los mecanismos de xeneración de pallabres denómase morfoloxia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera d'Etiopía

La versión d'anguaño de la **bandera d'[[Etiopía]]** adoptóse'l 6 de febreru de 1996. Ta compuesta por tres franxes horizontales d'igual tamañu: la franxa d'arriba ye de color verde, la central ye mariella y la d'abaxo colorada. Na parte central, ocupando la franxa central y parte de les esteriores, figura l'escudu d'Etiopía, formáu por un círculu azul con una estrella mariella de cinco puntes.

El significáu de los colores de la bandera varió a lo llargo'l tiempu, anguaño'l color verde representa la fertilidá del país, el mariellu simboliza la llibertá relixosa y el coloráu evoca a quienes morrieron defendiendo la integridá nacional.

Los colores panafricanos -coloráu, verde, mariellu- tienen la so bas na bandera etíope, una de les más antigües del continente africanu. L'esquema tricolor de la bandera ye perantiguu, anterior a la creación del estandarte del Imperiu d'Abisinia. Los tres colores tamién componíen la bandera creada en 1897, un añu dempués de la Batalla d'Adowa, na que los etíopes se defendieron del espansionismu colonial italianu. 

Mientres la esistencia de la monarquía etíope apaecía representáu na bandera un lleón coronáu, conocíu como'l *Lleón de Yudá* que portaba un estandarte con una cruz incorporada nel estremu del mástil, símbolu de la venceya del país cola Ilesia ortodoxa etíope.

Cola desapaición de la monarquía etíope en 1975, la bandera nacional contó colos mesmos elementos pero'l *Lleón de Yudá* retiróse y nun s'incorporó escudu nengún o emblema nuevu. Esta bandera usóse hasta 1987 y, llueu, dende 1991 hasta 1996.

Ente 1987 y 1996 nel centru de la bandera figuró l'escudu de la República Popular d'Etiopía, domináu por una estrella mariella de cinco puntes asitiada na so parte superior y arrodiáu per una corona o guirnalda vexetal.

## Ver tamién
* Escudu d'Etiopía

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu d'Etiopía

La versión d'anguaño del **escudu d'[[Etiopía]]** foi adoutada en 1996. Ta compuestu por un círculu de color azul nel que figura una estrella dorada de cinco puntes.

La estrella con cinco puntes pareyes ye'l símbolu de la igualdá ente homes y muyeres, de tolos grupos étnicos y relixosos d'Etiopía. Los rayos que figuren ente les puntes de la estrella espeyen el futuru allumamte d'Etiopía y el color azul del fondu simboliza la paz y la democracia naguaes pal país.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Gabón

La **bandera nacional de [[Gabón]]** foi adoptada en 1960. Ta compuesta por tres franxes horizontales del mesmu tamañu. El color de la franxa d'arriba ye'l verde que simboliza la flora'l país. La franxa central, de color mariellu, representa la lluz del sol. La franxa inferior ye azul, el mesmu color del Océanu Atlánticu que baña les costes del país.

## Ver tamién
* Escudu de Gabón

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Gabón

L**'escudu d'armes de [[Gabón]]** foi diseñáu pol heraldista y vexilólogu suizu Louis Mühlemann, ún de los miembros fundadores del FIAV y tamién diseñador del escudu d'armes d'El Congu. Les panteres simbolicen la vixilancia y el valir del presidente que protexe la nación. Los bezantes (discos d'oru) dientru l'escudu simbolicen la bayura mineral del país. L'escudu ta sosteníu por dos panteres prietes y un árbole d'okoumé que simboliza'l comerciu de la madera. La nave representa a Gabón que se mueve haza un futuru más rellumante. L'escudu d'armes ye poco usual porque tien dos cintes con lemes en dos idiomes. La cinta na parte d'abaxu l'escudu apaez el lema en francés “*UNION, TRAVAIL, JUSTICE*” (“*Xunión, Trabayu, Xusticia*”). La segunda cinta colócase embaxu de les rames del árbole del okoumé y figura'l lema en llatín “*UNITI PROGREDIEMUR*” (“*Vaigamos adelantre en xuntanza*”).

## Ver tamién
* Bandera de Gabón

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Gambia

La bandera nacional de Gambia consisti en tres barres horizontales de color, roxu, azul y verde. Los colores tán separtaos por franxes blanques. El roxu na parte d'arriba simboliza'l sol y la sabana. Nel centru'l color azul simboliza'l ríu Gambia que crucia la nación. El verde simboliza la tierra y les viesques. Las franxes blanques simbolicen la paz.

## Ver tamién
* Escudu de Gambia

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Gambia

L**'escudu d'armes de [[Gambia]]** foi adoptáu'l 18 de payares de 1964. Nesti escudu figuren, nun campu d'azul con bordura de verde y orla d'plata, un hachu d'oru colocada en banda y una fesoria del mesmu color colocada en barra.

L'escudu ta suxetu por dos figures (tenantes o soportes en terminoloxía heráldica) con forma de lleón que porten, l'hachu, el lleón asitiáu na mandrecha l'escudu y la fesoria'l que ta asitiáu na so siniestra.

Timbra un yelmu con burelete y lambrequín d'oru y azur, surmontáu por una cimera con forma de palma africana. 

Na parte inferior del escudu figura, escritu nuna cinta, el lema nacional: “*Progress - Peace - Prosperity*” (“*Progresu - Paz - Prosperidá*”).

Los dos lleones aluden al periodu en que Gambia formó parte del Imperio Colonial Británicu. L'hachu y la fesoria representen la importancia que tien l'agricultura pal país y tamién simbolicen les dos mayores tribus gambianes: los mandigues y los fuless. La palma africana o palma aceitera que figura na cume ye un árbol perdestacáu en Gambia.

## Ver tamién
* Bandera de Gambia

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Ghana

La **Bandera de [[Ghana]]** foi adoptada en 1957. Foi remplazada con una variante na banda central (camudóse'l mariellu por blancu) nel lapsu de 1964 a 1966.

La bandera foi diseñada por Theodosia Okoh pa reemplazar la Bandera del Reinu Xuníu darréu de la so independencia en 1957. N'ella figuren los colores panafricanos (roxu, mariellu y verde), que tamién conformen les banderes d'otros países como Etiopía, en bandes iguales horizontales con una estrella de cinco puntes nel centru de la banda mariella. La bandera de Ghana foi la primera bandera africana, llueu d'Etiopía, n'adoutar estos colores.

El roxu representa'l sangre d'aquellos que morrieron nes guerres pola independencia, el mariellu representa la riqueza mineral del país y el verde simboliza les viesques y la riqueza natural. A la fin la estrella prieta representa la llibertá d'África.

## Ver tamién
* Escudu de Ghana

## Referencies

## Enllaces esternos
Llucha llionesa

La **llucha llionesa** o **aluche** ye un arte marcial prauticáu na provincia de Llión que pue tener los sos oríxenes nos pobladores prerromanos del norte la Península Ibérica.

Prautícase como mínimu dende la Edá Media y ye un deporte reguláu dende 1920.

Los combates o *aluches* fáense cuerpu a cuerpu y por pareyes y tien un númberu de llaves o *mañas* al traviés de les que'l lluchador intenta que l'alversariu toque'l suelu col troncu o los brazos.

## Ver tamién
* Valtu o Llucha asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos

* Federación de Castiella y Lleón de Llucha  (en castellán)
* Fórum sobro llucha llionesa (en castellán)
Bandera de Guinea

La **bandera nacional de [[Guinea]]** foi adoptada'l 10 de payares de 1958. Ta compuesta por tres franxes verticales del mesmu tamañu de color roxu (la más averada al mástil), mariellu (la central) y verde.
Son los mesmos colores que figuren nes banderes d'Etiopía y de Ghana que tamién son los del movimientu panafricanu.
 
El roxu foi adoptáu n'homenax a los que morrieron na llucha escontra'l colonialismu. Ye'l color venceyáu colos trabayadores de la industria y del campu, razón pola que tamién s'asocia col términu “*Trabayu*” del lema nacional.

El mariellu ye'l símbolu del oru guineanu y el sol africanu. El sol ye fonte d'enerxía qu'entrega la so lluz con igualdá a tolos homes, d'esta manera'l mariellu ye'l color que se rellaciona col términu “*Xusticia*” del lema.

El verde representa les viesques y l'agricultura del país. Ye'l color que simboliza la cabera pallabra del lema: "*Solidaridá*".

## Ver tamién
* Escudu de Guinea

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Guinea

L**'escudu d'armes de [[Guinea]]** foi adoptáu na so forma d'anguaño n'avientu de 1993. El so motivu central ye un blasón sobro'l cualo s'amuesa un páxaru n'esnalíu llevando nel so picu una rama d'olivar. El blasón ta dividíu verticalmente en dos campos, ún verde y ún roxu sobro los cualos un rifle y una espada apaecen cruciados diagonalmente. Na base del blasón hai un pergamín col lema nacional “Travail, Justice, Solidarité” (Trabayu, Xusticia, Solidariedá).

## Referencies

## Enllaces esternos
Boxéu

El **boxéu** ye un deporte de combate individual ente dos persones de la mesma categoría de pesu, basáu nel emplegu reglamentariu de los puños, y básicamente consiste en da-y golpes al contrariu ensin ser golpeáu por elli.

## Historia
La primera codificación de les normes pa regular los combates de boxéu remóntase a 1743, demientres que les regles anguaño vixentes afitáronse nel 1889 pol marqués de Queensbury, qu'ente otres coses introduxo l'emplegu de guantes.

## Combates
Cada combate de boxéu dixébrase n'estremaes partes de 3 minutos de duración caúna. Cuando ta en xuegu'l títulu mundial dispútense 15, 12 pal títulu continental o ñacional y 10 pa los combates ensin títulu y 3 pa los combates d'aficionaos.

## Pesos

Según el so pesu, dixébrense nes categoríes que vienen darréu:
Paya, minimosca, mosca, supermosca, gallu, supergallu, pluma, superpluma o llixeros yunior, llixeru, superllixerur o welters junior, welters, superwelters o midiu yunior, medios, supermedios, semipesaos, cruceros y pesos pesaos.

## Ver tamién
*Boxéu rusu
*Chess boxing

## Referencies

## Enllaces esternos
Pexe globu

El **pexe globu**, (*Arothron nigropunctatus*) , denómase asina por tener la capacidá d'hinchase, garrando augua o aire, cuando ye atacáu o lu asusten, multiplicando delles vegaes el so tamañu.
El so nome científicu ye *Arothron meleagris*, y pertenez al mesmu tiempu a la familia de los tetraodóntidos que tienen cuatro dientes, dos enriba y dos embaxo.

Polo xeneral, alcuéntraselos solos n'agües tropicales, a nun ás de 300&nbsp;m de fondura, en zones d'arrecifes de coral, variando la so grandor ente los 30 y 50&nbsp;cm.

Cuando'l pexe globu vese nun peligru garra augua hasta facer imposible pol so tamañu que l'atacante seya a lu tragar. Si de tolos xeitos esto asocede, la so carne ye mortal pues xenera un velenu conocíu como tetrodotoxina o tetrogodina

El ser humanu ye tamién un predador del pexe globu, que cuando lu sacen del augua garra aire en cuenta d'augua, hinchándose de la mesma manera. Espuestu al sol sécase calteniendo la so forma redondiada, polo que se lu emplega en dellos llugares de China pa los convertir en llámpares decoratives, introduciéndo-yos na boca una bombiella de lluz.

Magar la so toxicidá, la carne d'esti pexe apréciase en Xapón, au se prepara un platu llamáu fugu, que pa lu cocinar requiérse que los cocineros tengan una autorización especial tener la conocencia qu'entrega una escuela de gastronomía.

## Xéneros
* *[[Amblyrhynchotes]]*
* *[[Arothron]]*
* *[[Auriglobus]]*
* *[[Canthigaster]]*
* *[[Carinotetraodon]]*
* *[[Chelonodon]]*
* *[[Colomesus]]*
* *[[Contusus]]*
* *[[Ephippion guttifer|Ephippion]]*
* *[[Feroxodon multistriatus|Feroxodon]]*
* *[[Fugu orbimaculatus|Fugu]]*
* *[[Gastrophysus]]*
* *[[Javichthys kailolae|Javichthys]]*
* *[[Lagocephalus]]*
* *[[Liosaccus aerobaticus|Liosaccus]]*
* *[[Marilyna]]*
* *[[Monotretus turgidus|Monotretus]]*
* *[[Omegaphora]]*
* *[[Pelagocephalus marki|Pelagocephalus]]*
* *[[Polyspina piosae|Polyspina]]*
* *[[Reicheltia halsteadi|Reicheltia]]*
* *[[Sphoeroides]]*
* *[[Takifugu]]*
* *[[Tetractenos]]*
* *[[Tetraodon]]*
* *[[Torquigener]]*
* *[[Tylerius spinosissimus|Tylerius]]*
* *[[Xenopterus naritus|Xenopterus]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Cordal

Un **cordal** o una **cordalera** ye una socesión de montes enllazaos ente sí. Constituyen zones plegaes o en fas de plegamientu. En dos xeosinclinales, o zones allargaes asitiaes nos bordes de los continentes, acumúlase un gran espesor de sedimentos; cuando se comprimen estos materiales gracies a les fuercies llaterales, pliéguense y dan llugar a la formación de cadenes montañoses. A esti tipu pertenez la mayor parte de les grandes cordaleres continentales: Alpes, Himalaya, Andes, ente otres. Amás de les fuercies internes del planeta, intervienen nel modeláu del relieve axentes esternos, como'l vientu o l'augua, y procesos lligaos al clima, a la vexetación y al suelu.

## Les plaques tectóniques
Una cordalera puen producila los movimientos internos de les plaques tectóniques. Por exemplu, l'Himalaya n'Asia ye'l resultáu de la placa tectónica de la India chocando cola del sur d'Asia, faciendo asina un llevantamientu del terrén na llinia d'impautu. A vegaes, esto pue producir un volcán. Un exemplu d'esto ye'l Vesubiu.

## Actividá volcánico
Los montes solitarios son les más de les vueltes el resultáu d'un procesu volcánicu, pero, en dellos llugares, como en Ḥawai, estes dinámiques puen resultar nuna cadena de montes, que pue considerase una cordalera.

## Ver tamién
* Altiplanu
* Llanura
* Pandu
* Monte

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Ghana

L**'escudu d'armes de [[Ghana]]** foi concedíu pola reina Sabela II el 4 de marzu de 1957. El blasón ta dividíu en cuadrantes d'azul pola Cruz de San Xurde, de sínople (verde) con bordes d'oru. El primer cuartel amuesa un bastón de mandu y una espada cruciaos; el segundu cuartel un castiellu; el tercer cuartel un árbole de cacáu y nel cuartu una mina d'oru que simboliza la riqueza mineral del país. Nel centru de la cruz verde hai un lleón doráu, símbolu del llazu continuu ente Ghana y la Comunidá de Naciones Britániques. 

Sobro l'escudu figura un burelete de gules (roxu), oru y sínople surmontáu pola estrella prieta africana. Dos áigles d'oru suxeten l'escudu. Nos bordes apaez el lema "*Freedom and Justice*" (*Llibertad ya Xusticia*).

## Ver tamién
* Bandera de Ghana

## Referencies

## Enllaces esternos
Coalición Asturiana

**Coalición Asturiana** foi una colligación eleutoral ente los partíos politicos asturianos Unidá Nacionalista Asturiana (UNA) y Partíu Asturianista (PAS) pa concurrir a les Eleiciones a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies de 1991. Nes eleiciones estatales de 1989 UNA tuviere un 0,54% de votos y PAS un 0,57%.

El cabezaleru de la llista será Xuan Xosé Sánchez Vicente presidente del PAS que saldrá diputáu con 14.500 votos. El númberu 2 yera José Suárez Arias-Cachero. Ye la primer vegada qu'un miembru d'un partíu nacionalista conseguía un escañu de diputáu na Xunta Xeneral. 

Por mor d'una frustada negociación de fusión ente dambes organizaciones (un añu dempués d'entamar la llexislatura) y de la engarradiella dialéutica ente los líderes de dambes, José Suárez Arias-Cachero de la UNA y Xuan Xosé Sánchez Vicente del PAS, frayóse la Coalición Asturiana disolviéndose tamién, poco dempués, la UNA. 

Miembros d'Unidá Nacionalista Asturiana como Felechosa (que dempués taría na Lliga Asturiana), Pepe Fernández Alonso (llueu Secretariu d'Organización del PAS) y Juan Carlos Fernández Castañón (llueu na nueva UNA) por mor de les negociaciones rexistraríen nel Rexistru de Partíos el Partido de Coalición Asturiana. . 

Nes siguientes eleiciones el PAS presentaráse solu en 1995 y Sanchez Vicente conservará l'escañu.

## Referencies
Kwanza

La **nueva Kwanza** ye la moneda oficial d'Angola dende l'añu 2000. La nueva Kwanza sustituyó al Kwanza nuna proporción de 1 a 1000. Una nueva kwanza ye equivalente a 100 céntimos.

## Monedes
Les monedes de Kwanza d'anguaño en circulamientu son:
* 10 céntimos
* 50 céntimos
Sicasí, estes monedes tienen el valor tan baxu, que nun son utilizaes yá.

## Billetes
Los billetes de Kwanza d'anguaño en circulamientu son:
* 1 kwanza
* 2 kwances
* 5 kwances
* 10 kwances
* 20 kwances
* 50 kwances
* 100 kwances
* 200 kwances
* 500 kwances
* 1000 kwances
* 2000 kwances
Los billetes de Kwanza son perasemeyaos ente sí, estremaos polos colores y poles semeyes locales d'Angola.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Bancu Nacional d'Angola
Agua

L**'agua**, o **augua**, ye un compuestu químicu tresparente, ingoloru, insípidu, químicamente formáu por hidróxenu y oxíxenu, de fórmula empírica H2O, que funde a 0 °C y fierve a 100 °C, el que, nun estáu más o menos impuru, constitúi la lluvia, los mares, los llagos, los ríos, etc.

Na ñatura, toa l'agua alcuéntrase amestao con otres sustancies (sales minerales, gases, partícules en suspensión,...). Nunca nun podremos atopar agua puro. L'augua puro namái pue obtenese nun llaboratoriu al traviés de procesos de purificación, como la destilación.

L'agua ye una sustancia con una cadarma química peculiar. La disposición nel espaciu de los átomos d'hidróxenu al respeutive l'átomu central d'oxíxenu permite la formación d'enllaces febles ente átomos d'O y d'H de molécules estremaes (puntos d'hidróxenu). Esto afeuta a les propiedaes físiques de l'agua, sobremanera les temperatures de fusión y bullidura, que son relativamente otres comparaes con sustancies químiques de pesu asemeyáu como por exemplu'l metanu, l'amoniacu, l'etanu, la so capacidá de se disolver sustancies polares, y la densidá temperatura alterao (por esto flota sobre l'agua llíquido).

Como toles sustancies, l'agua pue camudar d'estáu. Referise a l*'agua* ye referiese a l'estáu llíquidu, xelu a l'agua n'estáu sólidu, y al vapor d'agua n'estáu gasioso. La temperatura de fusión de l'agua, a una presión de 1013 HPa, ye de 0&nbsp;°C, y la bullidura de 100&nbsp;°C (a la mesma presión).

## Simbolismu de l'agua

L'agua presenta un simbolismu percomplexu nes estremaes cultures, davezu lligáu a la idea de llimpieza. Nel cristianismu, por exemplu, emplégase demientres el bautismu pa llimpiar el pecáu orixinal col agua bendito. Nel Islam, les abluciones son necesaries enantes d'entamar a rezar y llimpiar el cuerpu de los muertos. 

Munchos ríos reverénciese, como por exemplu'l Nilu n'Exiptu o'l Ganxes na India. 

Ye ún de los cuatro elementos clasicos xunto al fueu, l'aire y la tierra. Les más de les vueltes, l'agua taba nel oríxe de la vida (Ex.: nel Xénesis, cuando Dios separta les agües del cielu y de la Tierra).

## Ver tamién
* Agua dulce
* Agua salao
* Agua destilao
* Agua oxixenao
* Dióxidu de trihidróxenu
* Depuradora
* Fuercia de l'agua
* Agua pesao
* Agua duro

## Referencies

## Enllaces esternos
Anemómetru

Un **anemómetru** ye un instrumentu pa medir la velocidá del vientu. Suel constar de varies aspes a mou de molín que van xirando según la fuercia'l vientu, y d'una cinta de tresmisión del movimientu a un mididor de velocidá llinial. La velocidá del vientu emplégase pa facer prediciones del clima, polo que les estaciones meteorolóxiques cuenten con anemómetros, asina como d'higrómetros y termómetros.

Nes aeronaves l'anemómetru mide la velocidá l'aeronave respeutu de l'aire.

## Referencies

## Enllaces esternos
Termómetru

El **termómetru** ye un aparatu que sirve pa midir la temperatura d'un cuerpu, magar que d'avezu mídese la temperatura d'un fluyíu, polo xeneral l'aire. Los más emplegaos antiguamente taben fechos de mercuriu, pero sustituyóse esti material pol alcohol, yá que nun ye tan peligrosu como l'anterior. Esti tipu de termómetru funciona por dilatación: mídese l'aumentu de volume d'alcohol según la temperatura a la que tea espuestu. Otros tipos funcionen por variación de resistencia, emisión lluminosa o cualsiquier otra magnitú que camude cola temperatura.
## Escales de temperatura
La escala más emplegada na mayoría los países ye la escala Celsius o *centígrada*; esta cabera ye la denomación tradicional, que foi camudada pola de Celsius en 1948 n'honor a Anders Celsius (1701-1744).

Otres escales emplegaes na fabricación de termómetros son:
*Fahrenheit, na mayoría los países anglosaxones
*Réaumur, en desavezu
*Kelvin, emplegada namái que nos llaboratorios.

Dellos termómetros de llaboratoriu fabríquense con dos o más escales.

## Tipos de termómetros más emplegaos
***Termómetru de vidru**: trátase d'un tubu de vidru sellau que contién un llíquidu, xeneralmente mercuriu o alcohol, con colume que camuda cuando lo fai la temperatura. Esti cambéu de volume visualízase nuna escala graduada que polo xeneral alcuéntrase en graos Celsius.

***Termómetru de resistencia**: 

***Termopar**:

## Calibración d'un termómetru
La calibración d'un termómetru realízase por un métodu de comparación, que consiste en comparar la indicación del termómetru cola d'ún de mayor precisión, cuando dambos atópense nun mediu afayaízu que reproduza una temperatura de manera controlao.

Un termómetru calíbrase pa tener confianza na so indicación. Al traviés del certificáu de calibración asegúrase la trazabilidá de patrones ñacionales de midía y facilítense asina les transaiciones comerciales.

## Campu d'aplicación
La medición esauta de la temperatura ye vital nun ampliu espectru d'actividaes humanes, tales como los procesos industriales, el monitoréu y control d'alimentos, la salú y la seguranza. De fecu, en cásique tolos seutores la temperatura ye ún de los parámetros clave pa ser midíu. 

## Termómetros especiales
Pa midir dellos parámetros empléguense ciertos termómetros modificaos, como los que vienen darréu:
* El termómetru de globu, para midir la temperatura radiante.
* El termómetru de bulbu húmedu, pa midir l'influxu de la humedá na sensación térmica.
* El termómetru de máximes y mínimes en meteoroloxía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anomia

L**'anomia** ye una clas d'afasia consistente na dificultá d'emplegar los sustantivos adecuaos.

En **[[Socioloxía]]** ye la esviadura d'un individuu o d'un grupu de les normes sociales.

## Ver tamién
* Afasia
* Alexia
* Agrafia
* Agramatismu

## Referencies

## Enllaces esternos
Agrafia

L**'agrafia** ye una perda de la destreza escrito por mor de causes traumátiques, independientemente de cualsiquier pertubaciónmotora.

## Ver tamién
* Afasia
* Alexia
* Anomia
* Agramatismu

## Referencies

## Enllaces esternos
Agramatismu

L**'agramatismu** ye un aspeutu llingüísticu particular de l'afasia d'espresión carauterizáu pola sopresión cásique constante de los morfemes gramaticales (preposiciones, artículos, pronomes suxetu, desinencies verbales) y la reduición de les frases alpenes a una secuencia de morfemes lésicos.

Un exemplu: *Hospital apriesa tres hores inyeición*: (Lleváronme) *apriesa* (p'hacia'l) *hospital* (a eso de les) *tres hores*, (punxéronme una) *inyeición*.

## Ver tamién
*Afasia
*Alexia
*Anomia
*Agrafia

## Referencies

## Enllaces esternos
Pronome

En llingüística y gramática, pue nomase a aquelles pallabres que desendolquen una función pronominal (les que sustituyen un sintagma nominal que se mencionaren previamente o que se sobrentienden) col vocablu pronome.

Por exemplu, *yo*, *me*, *-y*, *este*, *delles*, etc.

Dellos pronomes espresen el númberu, la persona y n'ocasiones el xéneru. Cuando'l pronome fai referencia a una persona, al pronome denómaselu **pronome personal**. Cuando'l pronome indica posesión, denómase **pronome posesivu**. Cuando introduz una proposición axetiva denomínase **pronome relativu**,... si bien estes subclases de pallabres (posesivu, relativu) conformen xunto col artículu, demostrativu, numberal ya indefiníu la clas de pallabra de los determinantes.

Pero amás, esiste una mena de pronome que nun fai referencia a naide nin a nada, carez de significáu léxicu **espletivu** o **pleonásticu**. N'inglés, por exemplu, emplégase'l pronome espletivu pa cubrir la carencia d'un suxetu n'oraciones impersonales, por exemplu'l pronome *it* na oración "*It rains*" ("Llueve" ). N'asturianu nun ye posible l'emplegu d'un *el* pleonásticu, que si pue emplegase n'otres llingües como'l gallegu.

Otra mena de pronome, ye'l pronome partitivu que fai refrencia a una cantidá indeterminao d'una cosa o sustancia, asina'l, francés "du pain" o "de la bière", fai referencia a una cantidá indeterminao de pan o de cerveza, n'asturianu esti pronome alcuéntrase en plural y emplégase col mesmu significáu "apúrreme delles galletes" "tráime dellos caramelos".

## Ver tamién
* Asturianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Aluche

El términu **Aluche** pue facer referencia a:

*Aluche, un barriu de Madrid.
*Aluche, ye la denominación popular de la Llucha llionesa.

## Referencies
Fala del Altu Ayer

La fala del altu Ayer ye un dialeutu del asturianu que ta presente na parte alta del conceyu del mesmu nome. Abarca dos rames:

# La Fala del Mera, propia de Coḷḷanzo, Llamas, Cuergo, Casomera, Ruayer y Viļļar.
# La Fala de Braña, usada en Felechosa, Cuevas, El Pino, La Raya y el mesmu puertu Braña.

## Carauterístiques
* Metafonía por -u : les vocales tóniques a, e, o ciérrense respeutivamente en e, i, u cuando la pallabra termina per -u. Asina, nel Altu Ayer úsense les formes "guetu", "pirru", "utru" en cuenta de les mayoritaries nel dominiu llingüísticu "gatu", "perru", "otru".
* Presencia del fonema /ʈʂ/, conocíu popularmente como "ch vaqueira" en pallabres que lleven /ʎ/ (elle) n'otres zones del dominiu llingüísticu : *ḷḷobu* / llobu

## Llibros nesta fala
* *El furquitu* de E. Bernardo.

## Referencies
Jean Renoir

**Jean Renoir**  foi un direutor de cine francés. Jean Renoir ye'l segundu fíu del pintor impresionista Pierre-Auguste Renoir.

Fizo unes primeres películes d'estilu naturalista que contribuyeron al estudiu del espaciu cinematográficu. Dempués fizo un cambéu p'haza'l cine social, adelantándose al neorrealismu italianu. Al entamar la Segunda Guerra Mundial siguió trabayando n'Estaos Xuníos. Ente les sos meyores películes tán *Nana* (1926), *La gran ilusión* (1937), *La regla del xuegu* (1939), *El ríu* (1951) y *Comida sobro la herba* (1959).

Los sos films, llargu tiempu incomprendíos y subestimaos, apaecen anguaño como marcando fonderamente les mutaciones del cine francés ente 1930 y 1950, anantes d'abrir la puerta a la Nouvelle Vague. François Truffaut será particularmente influenciáu por Jean Renoir.

## Filmografía

*1924 : *Catherine ou Une vie sans Joie* (igualmente actor) - proyeccion privada únicamente.
*1925 : *La Fille de l'eau* 
*1926 : *Nana]'
*[[1927]] : *Sur un air de charleston*
*1927 : *Catherine ou Une vie sans Joie* (segunda versión de *Catherine*)
*1927 : *[arquitta* 
*[[1928]] : *Tire-au-flanc*
*1928 : *Le Tournoi dans la cité*
*1928 : *La Petite marchande d'allumettes* 
*[[1929]] : *Le Bled*
*[[1931]] : *On purge bébé*
*1931 : *La Chienne*
*[[1932]] : *La Nuit du carrefour* 
*1932 : *Boudu sauvé des eaux*
*1932 : *Chotard et Cie* 
*[[1933]] : *Madame Bovary* 
*[[1935]] : *Toni*
*1935 : *Le Crime de M. Lange* 
*[[1936]] : *Une partie de campagne* (breve aparición nun planu)
*1936 : *La vie est à no]]* (actor)
*1936 : *Les Bas-fonds*
*[[1937]] : *La Grande illusion*
*[[1938]] : *La Marseillaise*
*1938 : *La Bête humaine* (breve aparición nun planu)
*[[1939]] : *La Règle du jeu* (actor)
*[[1941]] : *L'Étang tragique* (*Swamp Water*) 
*[[1943]] : *Vivre libre* (*This Land Is Mine*)
*[[1945]] : *L'Homme du sud* (*The Southerner*)
*[[1946]] : *Le Journal d'une femme de chambre* (*The Diary of a Chambermaid*)
*1946 : *Salut à la France* (*Salute to France*)
*[[1947]] : *La Femme sur la plage* (*The Woman on the Beach*)
*[[1951]] : *Le Fleuve* (*The River*) 
*[[1953]] : *Le Carrosse d'or* 
*[[1955]] : *French Cancan*
*[[1956]] : *Elena et les hommes*
*[[1959]] : *Le Testament du docteur Cordelie]*, telefilme
*1959 : *Le Déjeuner sur l'herbe*
*[[1962]] : *Le Caporal épinglé* 
*[[1971]] : *Le Petit Théâtre de Jean Renoir'', telefilme de cuatro episodios

## Referencies
Bandera de Guinea-Bisáu

La **[[bandera]] de [[Guinea-Bisáu]]** foi adoptada en 1973 tres la independencia de Portugal. Ta formada por dos franxes horizontales del mesmu tamañu y una vertical colos colores panafricanos: el bermeyu, el verde y el mariellu. Na franxa vertical apaez representada la "Estrella prieta africana". El color bermeyu remembra a los que morrieron pola independencia, el verde a les viesques y a l'agricultura y el mariellu al oru y la riqueza del país.

## Ver tamién
* Escudu de Guinea-Bisáu

## Referencies

## Enllaces esternos