open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
René-Robert Cavelier de La Salle

**René-Robert Cavelier de La Salle**  foi un esplorador francés, que tomó posesión de la Louisiana en nome del rei Lluis XIV de Francia.

René-Robert Cavalier nació en Rouan (Normandía) el 21 de payares de 1643. Ellí estudió colos xesuites, enantes d'entrar como noviciu na ciudá de París, onde pronunció los primeros votos en 1660. 

Per cinco años dedicóse a la enseñanza, pero en 1667 renunció a los votos y embarcó pa Nueva Francia. Ellí recibió la propiedá de delles tierres cerca de Montreal.

En 1669, col sofitu del **Conde de Frontenac**, gobernador de Nueva Francia, financió una espedición, cola que pretendía aportar al *Mar Bermeyu* (l'Océanu Pacíficu ), siguiendo'l ríu Ohio. Nesta espedición esploró los llagos Ontario y Erie y fundó **Fort Frontenac** (anguaño Kingston).

Tres d'un viaxe a Francia en 1674 y 1675, nel que recibió'l títulu nobiliariu de **Señor de La Salle**, el rei autorizólu a esplorar territorios nuevos y construyir fuertes p'asegurar el so control. 

En 1680 aportó al llagu Michigan y ente 1681 y 1682 baxó siguiendo'l Mississippi hasta'l Golfu de Méxicu. Cavalier de La Salle tomó posesión d'esos territorios en nome de Francia y dio-yos el nome de Louisiana (*Louisiane*) n'honor del rei Lluis XIV de Francia.

En 1684 emprendió dende Francia, col títulu de **Gobernador de la Luisiana**, un viaxe cola misión d'establecer un fuerte na boca'l Mississippi. Cuando llegó al Golfu de Méxicu desembarcó por error nel actual territoriu de Texas. Los ataques de los indios, les enfermedaes, la falta d'agua potable y de víveres llevaron al fracasu de la espedición.

En xineru de 1687, con un grupu de 17 homes trató de llegar a Canadá, buscando ayuda pa los miembros que quedaben de la espedición. El 19 de marzu de 1687 los sos homes amotináronse y morrió d'un tiru na cabeza. Los sobrevivientes acabaron matándose ente ellos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rouen

**Rouen** ye una ciudá del noroeste de Francia, capital de la rexón de Normandía Alta y del departamentu de Sena Marítimu. 

En 1999, Rouen cuntaba 106.592 habitantes.

El conceyu de Rouen estiéndese sobre una superficie de 2.138 ha. (21,38 km²), de les que 179 tán ocupaes pel ríu Sena y 306 por zones verdes.

Anque ta asitiada a 80 km del estuariu del Sena, Rouen cunta con un importante puertu fluvial y marítimu, qu'ocupa'l primer puestu d'Europa en tresporte de cereales y el primeru de Francia en fariña y abonos.

Ente los monumentos de Rouen, rescampla la catedral, d'estilu góticu.

## Museos
* El Musée des beaux-arts ye'l muséu d'arte de la ciudá
* El Musée maritime fluvial et portuaire ye'l muséu sobre la hestoría del puertu y la navegación maritimo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Marie Curie

**Maria Salomea Skłodowska** , conocida como **Marie Curie**, foi una física francesa d'orixe polacu, que recibió'l premiu Nobel de Física en 1903 y el premiu Nobel de Química en 1911.

## Biografía
So pá y so ma yeren profesores, y foi la quinta fía d'una familia que contaba yá trés nenes.

En 1891, Marya treslládase a Francia pa estudiar Física y Química na Sorbona y adapta'l so nome al francés, pasando a llamase **Marie Sklodowska**. Nesta Universidá conoció a Pierre Curie, col que casó en 1895, pasando a llamase **Marie Curie**. D'esti matrimoniu, nació la so fía Irène en 1897. 

Col so maríu, estudió los materiales radiactivos, especialmente l'uraniu. Como frutu d'esti llabor, en 1898, fueron a aisllar dos elementos químicos, a los que nomaron poloniu, n'homenaxe a la so patria natal, y radiu, pola mor de la so intensa radiactividá.

En 1903 recibió'l premiu Nobel de Física, con Pierre Curie y Henri Becquerel. Marie Curie convertíase asina na primer muyer en recibir el premiu Nobel.

Tres la muerte de Pierre Curie nun accidente de circulación en 1906, Marie accede a la cátedra de Física na Sorbona ocupada anteriormente pol so maríu, siendo la primer muyer profesora d' Universidá en Francia.

En 1911 concedieron-y el premiu Nobel de Química, colo que foi la primer persona en recibir dos veces esti gallardón.

Durante la Primer Guerra Mundial propunxo utilizar la radiografía móvil pa tratar a los soldaos firíos. Cola so fía Irène como asistente, marchó al frente nun vehículu equipáu d'un aparatu de rayos X.

El 4 de xunetu de 1934 morrió a causa d'una leucemia nun sanatoriu de Sancellemoz (Saboya).

El 21 d'abril de 1995 treslladaron los sos restos y los de Pierre Curie, al Panteón de París, onde foi la primer muyer en tar enterrada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mensa

**Mensa** ye una organización pa persones con cociente intelectual peraltu. L'únicu requisitu pa ser aceutáu como sociu ye sacar nun test d'intelixencia una nota que tea nel 2% cimeru la población.

## Entamu
Roland Berrill, un abogáu australianu y Lancelot Ware, científicu y xurista inglés, fundaron *Mensa* na Inglaterra en 1946. La so idea yera crear una asociación de superdotaos, que tuviere un únicu requisitu d'almisión basáu nel cociente intelectual. L'oxetivu inicial, que entovía güei ta vixente, yera formar un grupu de xente ayenu a cualquier clas de diferiencies polítiques, relixoses, ideolóxiques o nacionales. 

*Mensa* axunta a tou tipu de persones de cualquier orixe y preparación col oxetivu de puxar por un mayor arriquecimientu nel ámbitu social. Mensa aceuta como seña d'ingresu un certificáu expedíu por un sicólogu autorizáu de manera oficial pa exercer la so profesión y que tea capacitáu pa facer tests de cociente intelectual. Mensa Internacional tien unos 100.000 socios. 

El nome vien de *mensa*, (mesa en llatín), n'alcordanza de la "mesa redonda" del Rei Arturo, como símbolu de que ye un club de socios iguales en derechos y obligaciones.

## Oxetivos de Mensa
*Mensa* tien tres oxetivos declaraos: identificar y promover la intelixencia en beneficiu de la humanidá; promover la investigación sobre la naturaleza, calter y aplicaciones de la intelixencia y crear un ambiente social que fomente l'actividá intelectual de los sos socios.

## Organización
*Mensa Internacional* ye un ensame de *Mensas* Nacionales. Los socios que viven nun país onde hai una Mensa formada son miembros d'esi grupu, mientres qu'en países con pocos socios, formen parte de *Mensa Internacional*. Los dos grupos punteros son *American Mensa*, con 50.000 socios, y *British Mensa* (Reinu Xuníu ya Irlanda), con unos 25.000. *Mensa España* funciona dende 1984 y tien 1.200 socios. Hai tamién grupos nacionales reconocios n'Arxentina y Colombia.

## Miembros de Mensa destacaos

*Stephen Hawking
*Jodie Foster
*Isaac Asimov
*Asia Carrera
*Jean Auel
*Theodore Bikel
*Bobby Czyz
*Robert Guirao Bailén
*Viacheslav Dinerchtein
*Alan Rachins
*Norman Schwarzkopf
*Victor Serebriakoff
*Sir Clive Sinclair
*Marilyn vos Savant

## Referencies

## Enllaces esternos
*Mensa Internacional 
*Mensa España
*Xuegos d'inxeniu del club Mensa 

*IQ test like Mensa
Taiwán

**Taiwán**, anteriormente conocida como **Formosa**, ye una islla asitiada nel Asia oriental, a unos 180 km de distancia de la costa suroriental de China continental, de la que ta separtada pol estrechu de Taiwán. Tien una estensión de 36,104 km², qu'abarca la de islles menores averaes a ella, como la de Penghu (127 km²). Ta arrodiada pel mar de la China oriental al norte, el mar de Filipines al este, l'estrechu de Luzón al sur y el mar de la China meridional al suroeste. La islla representa'l 99% del territoriu de la República de China, estáu non reconocíu pola ONX, pero sí por 23 países como representante oficial de China.

Taiwán ye un bloque de falles inclinaes, con un agudu contraste ente los sos dos tercios más orientales, formaos básicamente por cinco cordeleres montañoses escarpaes, paraleles a la so costa este, y el so terciu occidental, con llanures alternando con llombes de pocu altor, nel que vive la mayoría de la población de la islla. Nella hai dellos picos de más de 3.500 m d'altor, siendo'l mayor d'ellos el Yu Shan (3.952 m), que la convierten na cuarta islla con mayor altitú media del mundu. La so condición de fastera de llende tectónica, que provocó la formación de les cordeleres, persiste, y la islla sufre, poro, munchos terremotos, dalgunos perdestructivos. Hai, tamién, munchos volcanes somarinos activos nos estrechos de Taiwán.

El so clima varia dende'l tropical al sur hasta'l subtropical nel norte, y ta condicionáu pol monzón del Asia oriental. Una media de cuatro tifones afecten a la islla añalmente. Les sos montes orientales tán cubiertos de viesca, y son l'abellugu de bayura d'especies, mentantu que les llanaes occidentales y septentrionales tienen un usu del terrenu (industrial, urbanu, agrícola) intensivu.

## Ver tamién
* República de China

## Referencies

## Enllaces esternos
Luxemburgu

El **Gran Ducáu de Luxemburgu**, o simplemente **Luxemburgu** ye un país européu que llenda con Francia al sur, Bélxica al oste, y Alemaña al este.

## Historia

El territoriu qu'anguaño ocupa'l gran ducáu foi orixinalmente pobláu polos tréveros, una tribu d'orixe belga. Ellos habitaron la rexón hasta l'añu de la conquista romana en 53 e.C. Alredor del sieglu V, mientres la Edá Media, los francos apoderar d'esti territoriu que más palantre pasó a formar parte d'otros reinos, como Austrasia (nel nordeste del reinu francu), el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y, a lo último, Lotaringia.

Anque la historia luxemburguesa documentada remontar a los tiempos de los romanos, considérase qu'empieza de forma puramente dicha nel añu 963 cola alquisición de *Lucilinburhuc* (anguaño'l Castiellu de Luxemburgu) por Sigfredo, Conde de les Ardenas. Nel sieglu XIV los emperadores xermánicos convertir en ducáu. En 1441 foi incorporáu al Estáu borgoñón.

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Lituania

La **República de Lituania** (en lituanu *Lietuva*, *Lietuvos Respublika*) ye un país bálticu, de la fastera nororientl del continente européu, que pertenez a la Xunión Europea. Asítiase a lo llargo la costa meridional del mar Bálticu, al este de Suecia y Dinamarca. Llenda al norte con Letonia, al sur con Polonia y Bielorrusia, al este con esti caberu país y al suroeste col exclave rusu de Kaliningráu. La so población ye de 2,8 millones d'habitantes, y la so capital y ciudá más importante y poblada ye Vilnius. Los lituanos son un pueblu bálticu, y falen en lituanu, una de les dos úniques llingües vives (la otra ye'l letón) de la rama báltica de la familia llingüística indoeuropea.

La fastera suroriental de la costa del mar Bálticu tuvo habitada, demientres sieglos, por diversos pueblos bálticos. Na década de 1230 les tierres de l'actual Lituania foron xunificaes por Mindaugas, rei de Lituania; el 6 de xunetu de 1253 fundose'l primer estáu lituanu, el reinu de Lituania. Demientres el sieglu XIV el Gran Ducáu de Lituania foi'l país más estensu d'Europa, dominando les actuales Lituania, Bielorrusia y Ucraína y partes de Polonia y Rusia. Al traviés de la Unión de Lublin de 1569 Lituania y Polonia formaron una xuntura voluntaria de dos estaos, la nomada República de les Dos Naciones. Esta duró más de dos sieglos, hasta que los estaos vecinos la desmantelaron nel periodu que foi ente 1772 y 1795, quedándose l'Imperiu rusu cola mayor parte del actual territoriu lituanu.

De la que finaba la Primer Guerra Mundial, el 16 de febreru de 1918, roblose l'Acta d'Independencia de Lituania, que dio orixe a la moderna República de Lituania. Demientres la Segunda Guerra Mundial el país foi ocupáu, primero polos soviéticos y dempués polos alemanes, hasta que nel emburrión final del Exércitu Coloráu hacia Alemaña el país volvió a ser ocupáu polos rusos. El 11 de marzu de 1990, un añu anantes de la disolución formal de la Xunión Soviética, Lituania convirtióse nel primeru de los países bálticos en proclamase independiente. De magar tien ingresao na Xunión Europea, el Conseyu d'Europa y en bien d'otres instituciones supranacionales europees, incluyíes la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte o'l Bancu Nórdicu d'Inversión (*Nordic Investment Bank*).
 
## Historia

### División territorial

El territoriu lituanu ta dividíu políticamente en diez distritos alministrativos nomaos *apskritys*:

* Alytus
* Kaunas 
* Klaipėda 
* Marijampolė 
* Panevėžys 
* Šiauliai 
* Tauragė 
* Telšiai 
* Utena
* Vilnius

## Economía

### Ciudaes
Las principales ciudaes son:
* la capital **[[Vilnius]]** - 523.050 hab. (2012)
* Kaunas - 366.666 hab. (2006), 321.200 hab. (2011), 311.148 hab. (2012)
* Klaipėda (Memel) - 161.300 (2012)
* Šiauliai
* Panevėžys
* Alytus
* Marijampolė
* Mažeikiai
* Jonava
* Utena
* Ukmergė - 22.904 (2013)
* Trakai - 4.933 hab. (2011)
* Žiežmariai - 3.514 (2013)
* Šilutė
* Raseiniai
* Panemunė

## Referencies

## Enllaces esternos
Rexón de Murcia

La **Rexón de Murcia** ye una Comunidá Autónoma uniprovincial d'España. Asitiada nel sureste de la Península Ibérica, llenda con Castiella-La Mancha (provincia d'Albacete), Andalucía (provincies de Granada y Almería, Comunidá Valenciana (provincia d'Alicante) y el mar Mediterraneu. La so capital ye la ciudá de Murcia, que ye la sede de tolos muérganos institucionales rexonales sacante l'Asamblea Rexonal (parllamentu), que tien la so sede en Cartagena. La so población total ye de , lo que fai d'ella la séptima provincia más poblada d'España. Cásique un terciu de la so población vive na capital, y la metá d'ella ente les ciudaes de Murcia, Cartagena y Lorca. 

La rexón ye una de les mayores productores de fruta, verdura y flores d'Europa, y tien tamién importantes estensiones de vides nos conceyos de Jumilla, Bullas y Yecla, que producen vinos con denominación d'orixe. Tien tamién un sector turísticu importante, concentráu na so costa, na que conviven sectores perdeterioraos, como la rodiada de la llaguna salada nomada Mar Menor, con otros cuasi vírxenes. Nel sector industrial destaquen les industries petroquímiques y d'enerxía (concentraes en Cartagena) y l'alimentaria. El puntu cimeru de la comunidá ta nel Macizu de Revolcadores (2.015 m sobro'l nivel de la mar).

Nel so bayurosu patrimoniu artísticu y cultural rescamplen los 72 xacimientos d'arte rupestre del arcu mediterraneu de la Península Ibérica, declaraos Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO, y tamién el Conseyu d'Homes Buenos de la Güerta de Murciu, declaráu Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá como exemplu de tribunal consuetudinariu de regantes del Mediterraneu español. Tamién s'alcuentra na rexón el santuariu de Caravaca de la Cruz, llugar de peregrinación de primer orde pa los fieles de la Ilesia católica por tener el privilexu de celebrar Añu Xubilar a perpetuidá cada siete años alrodiu de la devoción a la Vera Cruz de Caravaca.

Murcia ye una rexón histórica del sureste español, la heriede del antiguu Reinu de Murcia, que tradicionalmente articulábase como una rexón biprovincial que comprendía les provincies d'Albacete y Murcia. La primera pasó, demientres la Transición, a integrase na nueva comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Portal oficial de la Rexón de Murcia.
Collaciu falsu

Los **collacios falsos** son pallabres qu'al tornase a otros idiomes puen paecese a una pallabra, d'esi otru idioma pero que nun ye la so torna correuta.
Esto en munchos casos dase pola evolución de les llingües de un tueru común, na que la pallabra tien el mesmu orixe etimoloxicu pero tien dafechu otru significau.
Ex: 
Del asturianu al castellán;
Tornar pue tornase por "volver (tornar, retornar)" en castellán pero la torna correuta ye "traducir".

## Referencies

## Enllaces esternos
Terrorismu d'estáu

El **terrorismu d'estáu** ye la violencia illexitima ya illegal qu'exerz un estáu sobro población civil. Tien diferencies cola definición de terrorismu porque el terrorismu d'estáu ta perpetráu por quienes tienen el poder y polo tanto el monopoliu de la violencia llexítima, pero si se vulneren les regles del derechu nacional o/ya internacional esta violencia ye inxusta ya illegal.

Hai munchos estaos que practiquen esta forma de llucha escontra los sos enemigos. Nel estáu español demientres los 80 tuvo activu los GAL, tamién en Colombia ya Israel hai grupos asemeyaos. Suel utilizase en guerres nun declaraes o nes que nun hai un obxetivu militar definíu. Esta violencia pue estremase en países democraticos en onde les regles tan feches d'una manera llexítima, nes dictadures nun somos a dixebrar ente'l terorismu d'estáu y procesu "llegal", munches vegaes esti nun esiste.

## Referencies

## Enllaces esternos
Constitución Europea

La **Constitución Europea** pretendía ser la llei básica de la Xunión Europea.

El [embros que ratifiquen la Constitución.

La Constitución ta dixebrada en cuatro partes:
* I: Definición y oxetivos de la Xunión (artículos 1 a 60): Son declaraciones de principios y oxetivos mui xenerales.
* II: Carta de los derechos fundamentales de la Xunión (artículos 61 a 114): Afirma que la persona humana ha tar nel centru de l'aición de la Xunión.
* III: Polítiques y funcionamientu de la Xunión (artículos 115 a 436).
* IV: Disposiciones finales (artículos 437 a 448).

## Fracasu del Tratáu Constitucional

En dalgunos países, el tratáu foi sometíu a referendu teniendo resultao estremaos. Mientres que enl Estáu español los eleutores lo aprobaron con una baxa participación (44%), en Francia y Holanda foi refugáu con una alta participación (69% y 63%). Esto provocó una crisis institucional europea.

Pretendíase que'l tratáu entrara en vigor el 11 de payares de 2006 depués de ser ratificáu polos Estaos miembros de la XE, pero énte'l non francés y holandés, la Presidencia alemana del Conseyu de la Xunión Europea nel primer semestre de 2007 elaboró una propuesta que foi dada a conocer el 19 de xunu d'esi añu baxo'l nome de Tratáu de reforma de la Xunión Europea, posteriormente conocíu como Tratáu de Lisboa.

## Ver tamién
* Testu completu en Uiquiesbilla

## Referencies

## Enllaces esternos
Navarra

**Navarra** o **Nafarroa**, oficialmente **Comunidá Foral de Navarra** (en vascu: *Nafarroako Foru Komunitatea*), ye una comunidá foral d'España, asitiada al noreste, llendando con Francia al norte, Aragón al este, La Rioxa al sur y el País Vascu al oeste. Tien una población de  y la so capital ye Pamplona, onde vive casi un terciu de la población de la Comunidá ( habitantes). 

## Cultura
Ta considerada como una de les siete provincies en que se divide Euskal Herria). Dende dellos postuláos, tiende a xuntase Navarra (Nafarroa) cola Baxa Navarra (Nafarroa Behera), que formaríen una única provincia Nafarroa.

Nel territoriu empleguen dos llingues principalmente el euskera y el castellán . Guei ta dividida en diferentes zones llinguistiques 

La zona vascófonoa que corresponde col norte de la Comunidá, onde la llingua vasca ye oficial , la zona mixta na que atopamos la so capital Pamplona(Iruña), na que tan reconocíos dellos drechos, y la zona no vascófona que nun fa la reconocencia de nengún drechu al euskera. El castellán, a diferencia del euskera, ye oficial en tol territoriu. 

No que fa referencia a los "euskalki"s ( diferentes dialectos del euskera, en Nafarroa danse cuatro dialectos del euskera navarru( en euskera: nafarrera , navarru-labortanu( nafar-lapurtera), navarru del este( ekialdeko nafarrera) y nel oeste ,cercanu a la zona de Guipúzcoa tamién encontramos el guipuzcoano

Navarra ( Nafarroa) ye pensada como un de los llugares onde pudo nacer el euskera, nestes tierres llegó a falase na totalidá del territoriu, anque en zones del sur perdióse mui rápidu. El siglo XVIII, foi un sieglu de muncha pérdida de los sos falantes.

Según los datos fechos nel 2011, casi el 14% de Navarra( Nafarroa) ye billingue( destes dos llingues) y el otro 10% sería quien a entendelu..

## Referencies

## Enllaces esternos
Castiella-La Mancha

**Castiella-La Mancha**  ye una comunidá autónoma española formada poles siguientes provincies: Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara y Toledo. La comunidá llenda con Castiella y Lleón, Comunidá de Madrid, Aragón, Comunidá Valenciana, Andalucía y Estremadura. La so capital ye Toledo, anque la ciudá más poblada ye Albacete. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma telugu

L**'idioma telugu** (తెలుగు , en llingua teluga) ye una llingua dravídica, falada nos estaos indios d'Andhra Pradesh y Telangana y nel territoriu de la xunión de Puducherry polos telugos. Ye, xunta col hindí, l'inglés ya'l bengalín, ún de los pocos idiomes, dientro de los 22 que son oficiales na India, que tien estatus de llingua oficial primaria en más d'un estáu indiu. Tien, amás, abondos falantes nos estaos vecinos (principalmente Odisha, Karnataka, Tamil Nadu, Kerala y Maharashtra), y ye ún de los seis idiomes designaos, pol gobiernu indiu, como llingua clásica de la India. 

El telugu ye'l cuartu de los idiomes con mayor númberu de falantes nativos, un 6,93% del total del país nel censu de 2011, y ye'l 15u idioma del mundu con más falantes. Ye, tamién, l'idioma que más rápidu aumenta'l númberu de falantes nos Estaos Xuníos, y hai tamién falantes activos en Baḥréin, Islles Fixi, Malasia, Mauriciu, Singapur y Reinu Xuníu. El númberu total de falantes ye aproximadamente de 70 millones. 

Consérvense 10.000 inscripciones en llingua teluga anteriores a la llegada de los colonizadores europeos. 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Proel.org 
* Artículo d'Ethnologue sobre'l telugu
Vietnamín

El **vietnamín** (*tiếng Việt*, *tiếng Việt Nam*, o *Việt ngữ*) ye un idioma tonal, l'oficial de Vietnam (*Việt Nam*). Ye la llingua del pueblu vietnamín (*người Việt* o *người kinh*), que constituye alredor del 87% de la población de Vietnam y d'unos dos millones d'emigrantes. Magar que contién abondu vocabulariu del chinu y s'escribió colos ideogrames chinos, pertenez a la familia austroasiática. Anguaño, na escritura úsase l'alfabetu llatín.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anarquismu

**Anarquismu** ye una doctrina política qu'establez una serie de fundamentos y aplicaciones práutiques sobro les que s'establez un acuerdu ente individuos que camienten como enemigos de cualquier autoridá y que lluchen, solos o n'andecha, escontra toles sumisiones y violencies polítiques, económiques, intelectuales y morales que d'ella deriven.

Los pensadores clásicos más relevantes son Proudhon, Bakunin y Kropotkin, toos de calter coleutivista. A la fin del sieglu XIX, surdió una variante individualista basada na filosofía de Max Stirner. Esta nueva corriente marca la diferencia ente l'anarquismu clásico y l'anarcoindividualismu.

Pueden esistir, y esisten, estremaos tipos d'anarquistes, pero toos con un xeitu común que los dixebra de tolos otros tipos humanos. Esto ye'l negazu del principiu d'autoridá na cadarma social y el refugu a toles torgues que deriven de les instituciones basaes nesa norma.
Asina, ye anarquista tou aquelli que niega l'autoridá y la combate. (...)

L'autoridá tien trés formes cimeres que xeneren trés tipos de coaición: 1ª la forma política: l'estáu; 2ª la forma económica: el capital; 3ª la forma moral: la relixón."

La educación ye'l pegoyu fundamental de la llucha antiautoritaria. El movimientu anarquista usa la educación pa tratar de facer a la persona llibrepensadora, consciente y crítica que seya quien a construyir la sociedá anarquista. Frutu d'esti trabayu educativu son los numberosos periódicos y llibros editaos poles organizaciones y sindicatos de tendencia anarquista y la creación de los ateneos llibertarios.

N'Asturies, na Segunda República, los principales nucleos anarquistes foron La Felguera y Xixón, organizaos al rodiu de la CNT. El final de la Guerra Civil supunxo pa toles organizaciones obreres un duru golpe del que l'anarquismu asturianu nun foi quien a recuperase.

## Referencies
Islla Ascensión

La **Islla Ascensión** ye una islla del sur del Océanu Atlánticu, una dependencia de Santa Lena. La so capital ye Georgetown.

Hay cinco nucleos de población na islla, que dan un total d'unos 1.100 habitantes:

* Georgetown (560 habitantes)
* Cat Hill (Base principal, de los Estaos Xuníos; 150 habitantes)
* The Residency
* Traveller's Hill (Base de la Real Fuercia Aérea; 200 habitantes)
* Two Boats Village

## Referencies

## Enllaces esternos
Pepín de Pría

**Xosé García Peláez** , más conocíu como **Pepín de Pría** o **Pin de Pría**, foi ún de los escritores mas destacaos de la lliteratura n'asturianu anterior al Surdimientu. 

## Elementos biográficos
José García Peláez nació'l 14 d'avientu de 1864 en La Pesa, na parroquia de San Pedro de Pría (Llanes). Yera fíu d'un maestru, y a la selmana de nacer quedó güérfanu de madre . 

A los seis años treslládose cola familia a Xixón, y bien ceo entamó a trabayar nuna teyera y na fábrica de loza. A los doce años dexó’l trabayu pa estudiar bachilleratu y, más tarde, maxisteriu na Escuela Normal.

Conoció una vida enllena de dificultaes económiques, cuanto si más que tuvo 14 fíos, dempués de casar con Florentina Argüelles en 1891. Ello llevólu a desempeñar abondos oficios como emplegáu de banca, asegurador o viaxante de comerciu.

En 1896 emigró a L'Habana, y dende ellí unvió cróniques a la prensa asturiana sobre la vida en Cuba. 

A los pocos años volvió volvió a Asturies y punxo escuela en dellos pueblos de los conceyos de Xixón y Llanes. Nestos participó activamente nel ambiente cultural alredor del Atenéu Obreru, les agrupaciones musicales obreres y la prensa. 
Políticamente taba próximu al republicanismu federal, y apoyó’l procesu de reivindicación rexonalista.

Pin de Pría llegó ser nomáu académicu de la Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres.

Nos años caberos, volvió a Llanes, onde trabayó de llabrador. Morrió en Nueva, el 27 d'avientu de 1928.

## Obra
José García Peláez empezó a firmar los sos testos col alcuñu de *Pepín* (o *Pin*) *de Pría* en 1901. Na so obra puen estremase tres estayes: los artículos de prensa ( en castellanu ), la producción teatral y la poesía lírica. Tamién se sabe que tuvo trabayando na ellaboración d'un diccionariu, del que nun se conserva nada.

Como periodista, tuvo una bayurosa producción en publicaciones como *[[El Noroeste]]* o *[[El Comercio]]* de Xixón, *[[La Atalaya (publicación)|La Atalaya]]* de Ribeseya y *[[La Ley de Dios]]* (que llegó a dirixir) en Llanes. 

Como autor d'obres de teatru costumista en versu fue un autor enforma popular. Ente les sos obres destaquen *¡A L’Habana!* (1895), *¡El diañu de los microbios!* (1914) y otres inédites como *El Curín*, *Venta quita renta*, *L’estudiante de Tueya*, *La hespiciana*, *La cruz del camín rial*, *Pepín l' afrancesáu o Xixón en 1808* y *Alma virxn*.

Sicasí, la crítica valora anguaño a Pepín de Pría como un de los principales poetes líricos n'asturianu . Les sos principales obres poétiques son *Nel y flor* (publicada en 1925 por soscripción popular) y *La Fonte’l cai*, obra póstuma, publicada en 1984, anque dellos fragmentos apaecieron en vida del autor, por entregues, na prensa de la época.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Rexistru d'autores asturianos de la Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies. Contién una bibliografía y una llista completa de los manuscritos de Pepín de Pría
*Biografía, bibliografía y fragmentos de so obra na Biblioteca d'autores asturianos
*Proyeutu Caveda y Nava, onde puen lleese 4 poemes de só
París

**París** () ye la capital de Francia, y tamién la so ciudá más poblada. Asitiada sobro'l ríu Sena, al norte del país, ye'l centru de la rexón Islla de Francia, nomada tamién rexón de París. La ciudá tenía, en 2011, una población de 2.249.975 habitantes, lo que la convertía na quinta mayor de la Xunión Europea. Sicasí, nel so área metropolitana vivíen 12.292.895 habitantes, faciendo d'ella la segunda o tercer mayor ciudá de la Xunión, tres de Londres y Berlín (en función del área de territoriu tomada pa facer la comparanza).

París foi fundada nel sieglu III e.C. por un grupu de celtes nomaos los *Parisii*, que-y dieron el so nome a la ciudá. Pal sieglu XII tenía convirtióse na mayor ciudá de la Europa occidental; yera un importante centru comercial y agospiaba la Universidá de París, una de les primeres del continente. Nel sieglu XVIII foi l'escenariu nel que se desarrolló la Revolución Francesa, y de magar convirtióse nún importante centru financieru, comercial, científicu y artísticu. La so rexón tenía, en 2012, un PIB de 612.000 millones d'euros, lo que la convertía núna de les cinco más riques d'Europa. Ye'l centru bancariu y financieru de Francia, y sede de trenta de les compañíes citaes na llista *Fortune Global 500*, qu'ordena según el so volume les 500 principales empreses del mundu. Arriendes d'ello París ye ún de los principales destinos turísticos del mundu, y recibió en 2013 más de 29 millones de visitantes.

Na ciudá alcontramos el muséu d'arte más visitáu del mundu, el Louvre, amás del Muséu d'Orsay, perfamosu pola so coleición d'arte impresionista, y el Muséu Nacional d'Arte Modernu de Francia, dedicáu a la esposición d'arte modernu y contemporaneu. Arriendes d'ello, alcontramos la perfamosa catedral de Notre Dame de París (sieglu XII), la Sainte-Chapelle (sieglu XIII) y fitos arquiteutónicos contemporáneos como la torre Eiffel (1889) y la Basílica del Sagráu Corazón de Montmartre (1914). Ye una ciudá perconocida pol so diseñu de moda y pola so cocina, y ye'l centru cultural más importante del país. No que cinca al deporte, ye la sede del Paris Saint-Germain FC de fútbol y del Stade Français de rugby. Acueye tamién, añalmente, el tornéu de tenis Roland Garros, y foi por dos vegaes (1900 y 1924) la sede de los Xuegos Olímpicos de veranu.

La ciudá ye un ñudu d'autopistes y de ferrocarriles, y tien dos aeropuertos internacionales: el Paris-Charles de Gaulle y el Paris-Orly. Na so rede de tresporte urbanu rescampla'l metro (*Paris Métro*), inauguráu en 1900 y que tresporta nueve millones de persones al día. París ye tamién el puntu central de la rede de carreteres francesa, y ta arrodiada por trés carreteres orbitales: la nomada *Périphérique*, l'autopista A86 y, nos suburbios más alloñaos del centru urbanu, l'autopista *Francilienne*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Especie

La **especie** ye'l conxuntu de seres vivos con unes carauterístiques determinaes que pueden reproducise ente ellos obteniendo del cruzamientu individuos fértiles.

Cada especie tien una denominación científica en llatín formada por dos nomes, el primeru escritu con inicial mayúscula y el segundu en minúscula. Dambos tienen de dir solliñaos o en lletra cursiva.

Exemplos: 

* Felis catus ----> Gatu domésticu
* Quercus robur ------> Carbayu
* Costridium tetanii ------> Bacteria del tétanu

## Referencies

## Enllaces esternos
Atanasio Corte Zapico

**Atanasio Corte Zapico**  foi un médicu y políticu asturianu.

Cursó'l bachilleratu nel Colexu Loyola d'Uviéu y la carrera de Medicina na Universidá de Madrid y Sicoloxía na Facultá de Filosofía y Lletres. Especializáu en Pediatría nel Hospital Infantil Gourdas de Xinebra.

Miembru del partíu Izquierda Democrática (que lideraba Joaquín Ruiz-Giménez) y cofundador del Atenéu Republicanu, foi *senador* na primera llexislatura democrática, ente 1977 y 1979.

Nel gobiernu preautonómicu de Rafael Fernández, ocupó'l puestu de *Conseyeru de Cultura y Turismu*. Nesti cargu destacó, ente otros llabores, pol impulsu que-yos dio a proyeutos como los de l'Academia de la Llingua Asturiana, el Muséu de Belles Artes d'Asturies y el Muséu Etnográficu de Grandas de Salime.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zardaín (parroquia)

**Zardaín** ye la parroquia más pequeña del conceyu asturianu de Tinéu, con solo  d'estensión. Ta na zona nomada El Cuartu los Vaḷḷes, nel "Paisaxe protexíu de la conca del Ríu Esva". Asítiase na fastera Leste de Picuespinas, que ye'l picu más altu del so territoriu (756 metros d'altor). El ríu Yerbu ye la más baxa (250 metros). Pel norte llenda cola parroquia de Navelgas y pelos demás puntos cardinales cola de Santolaya de Miñu. La economía ta basada na ganadería y l'agricultura. Tien una población de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Fiestes
Nel mes de setiembre celébrase'l Dulce Nome de María nel llugar de Zardaín.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Navelgas (parroquia)

**Navelgas** ye una parroquia del conceyu asturianu de Tinéu. Ye la sede del Muséu del Oru d'Asturies. Tien una estensión de , y una población de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién
* Muséu del Oru d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
La Puela (parroquia)

**La Puela** ye una parroquia y una villa del conceyu asturianu d'Allande, n'España. Tien una estensión de .

La parroquia tien los siguientes pueblos: Caleyu, Cimalaviḷḷa, Colobréu, Ferrói, Freisnéu, El Mazu, Penablanca, Penaseita, La Reigada, La Roza, Valbona, Viḷḷafrontú, Zreiceda y la propia La Puela, que ye amás la capital del conceyu.
La villa de La Puela, fundada ente 1262 y 1268, ta a unos 104&nbsp;km d'Uviéu. Nella viven . Ta a 524 metros d'altitú.

## Pueblos
*Braniella
*Caleyu
*Cimaviḷḷa
*Culubréu
*Ferrói
*Freisnéu
*El Mazu
*El Teixu
*La Puela
*La Reigada
*La Roza
*Las Casas de La Vallina
*Los Solares
*Penablanca
*Penaseita
*Valbona
*Villafrontú
*Viñas
*Zreiceda

## Ver tamién
*Ilesia de San Andrés
*Palaciu de Cienfuegos de Peñalba

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Prut

El ríu **Prut** (*Prutul* en rumanu, *Прут* n'ucraín) ye un ríu del este d'Europa, de 953 km de llargor. Naz nos montes Cárpatos, n'Ucraína, crucia Moldavia y Rumanía, marcando la frontera ente los dos países y desemboca nel Danubiu cerca del pueblu de *Giurgiuleşti* (distritu de Cahul, al sur de Moldavia).

Foi conocíu na antigüedá como ríu *Pyretus* o *Porata*. Enantes de 1940 y la ocupación de Besarabia y el norte de Bucovina pertenecía a Rumanía cuasi na so totalidá. Anguaño forma a lo llargo de 711 km la llende ente Rumanía y Moldavia. Tien una cuenca hidrográfica de 27.500 km², de los que 10.990 km² tán en Rumanía. La ciudá más poblada del so percorríu ye Chernivtsi (Ucraína).

## Referencies

## Enllaces esternos
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** ye un conceyu y una ciudá de la provincia de La Coruña, capital de Galicia y de la contorna de Santiago. Ye'l quintu conceyu más pobláu de la comunidá, con .

El conceyu de Santiago de Compostela tien 223 km² y la población ye de , ciudá histórica y universitaria asitiada nel centru de la provincia d'A Coruña, a 66 km de la capital provincial. Conocida pola so catedral y por ser el destín del camín de Santiago. El cascu vieyu de la ciudá ye Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO dende 1985. Nella tien la so sede'l gobiernu autónomu gallegu (Xunta de Galicia) y el Parllamentu. Ye un importante llugar de peregrinación cristiana, xunto con Xerusalén y Roma, ya que según la tradición ellí diose sepultura al Apóstol Santiago'l Mayor. Destaca la so Catedral dedicada a este Apóstol, de gran importancia artística. Ye tamién relevante la so universidá, de más de 500 años d'historia.

## Galería de semeyes

File:SantCompostela85.jpg|Plaza de Platerias
File:Spain.Santiago.de.Compostela.Rua.do.Villar.jpg| Rua do Villar
File:Basílica de Santiago 02.JPG| Catedral
File:Interior Catedral Santiago de Compostela.jpg| Pórticu de la Gloria


## Ver tamién
*Universidá de Santiago de Compostela
*Camín de Santiago

## Referencies

## Enllaces esternos
Tigris

El **Tigris** (árabe دجلة, *Dijla*, hebréu: חדקל *ḥiddeqel*, curdu: *Dîjle*, Pahlavi: *Tigr*, Persa antiguu: *Tigrā-*, siriu: ܕܩܠܬ *Deqlath*, turcu: *Dicle*, acadiu: *Idiqlat*) ye'l ríu oriental de los dos grandes ríos que formen la rexón de Mesopotamia. L'otru ye l'Éufrates. 

Tien una llonxitú de 1.900 km. Naz na Cordal de los Tauros y amiya pel sureste pa xunise col Éufrates nuna estaya averada d'Al Qurna al sur d'Iraq. Desemboca yá xuníu como Shatt al-Arab nel Golfu Pérsicu.

El primer nome conocíu del ríu en sumeriu yera *Idigna* o *Idigina*, que pue ser interpretáu como *el ríu rápidu* o *el ríu que flúi*, en contraste col so vecín l'Éufrates, que'l so caudal más lentu provocaba que se depositaren más sedimentos y construyera un llechu más altu que'l Tigris. En pahlavi, *tigr* significa *flecha* (de la mesma familia que'l persa antiguu *tigra-*, y el persa modernu *têz*: *agudu*). Sicasí, nun paez qu'esti fuera'l nome orixinal del ríu, sinón más bien paez que foi acuñáu (de forma asemeyada que nes llingües semítiques) como imitación del nome llocal sumeriu. Ye tamién posible que'l nome Tigris seya un deriváu del idioma curdu, nel que *tij* significa *agudu*, refiriéndose al Tigris como un ríu agudu y rápidu. Al nun esistir un equivalente a la lletra *j* en griegu, utilizóse la lletra *g*, derivando posiblemente en *tig* a partir de *tij*.

Otru nome dau a esti ríu, utilizáu dende'l tiempu del Imperiu persa, ye Arvand, que tien el mesmu significáu. Anguaño, el nome Arvand refierse a la parte baxa del Tigris en llingua persa.

El ríu Tigris ye conocíu na Biblia como Hidequel que yera unu de los cuatro ríos nos que s'estremaba la corriente d'agua que venía d'Edén (Biblia Xénesis 2:10-14)

## Referencies
Islla de Man

La **islla de Man** (; manés: *Mannin*) ye una dependencia de la Corona británica asitiada ente la mar d'Irlanda ya Inglaterra, Escocia ya Irlanda. Gocia d'una independencia que la fai nun pertenecer al Reinu Xuníu. El xefe d'estáu ye'l rei Carlos III, que na islla de Man gocia del títulu de "Señor de Man" (inglés, *Lord of Man*; manés, *Çhiarn Vannin*). El vicegobernador ye nomáu pol rei p'actuar nel so nome na islla. El Reinu Xuníu ye responsable de la defensa militar de la islla.

Per otru llau, la islla cunta col so propiu parllamentu y gobiernu, encargáu de xestionar los asuntos llocales. Sicasí, el Reinu Xuníu ye responsable últimu del bon gobiernu na islla, siendo amás encargáu de representala internacionalmente.

Na islla viven aproximao unes 85.000 persones; y la mayoría habiten nes ciudaes de Douglas, la capital, y Onchan, cercana a l'anterior. Los sos habitantes son consideraos una nación celta.

El puntu más altu de la islla ye'l monte Snaefel, con una altura de 620 metros. Por cuenta de la cercanía de Man coles islles de Gran Bretaña ya Irlanda, una lleenda diz que dende la pica d'esti mote monte pueden vese seis "reinos": Man, Escocia, Inglaterra, Irlanda, Gales, y el cielu. En 2016, la UNESCO declaróla Reserva Internacional de la Biosfera. 

## Ver tamién
* Tynwald
* Naciones celtes
* Dependencies de la Corona Británica
* Guérnesei
* Xerséi

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web del gobiernu de Man.
Bósforu

El **Bósforu** (*Βόσπορος*, en griegu, *Boğaziçi* en turcu) ye un estrechu que comunica'l mar Negru a la mar de Mármara y que marca, colos Dardanelos, la llende meridional ente Europa y Asia. Tien alredor de 30 km de llargu y ente 550 y 3.000 metros d'anchu. La fondura varia ente 36 y 124 m.

Les orielles del estrechu tán enforma poblaes, como amuesa l'exemplu d'Estambul, con cerca de 15 millones d'habitantes.

Tres pontes crucien l'estrechu del Bósforu. La primera, la Ponte del Bósforu, tien 1.074 m de llargu y completóse en 1973. La segunda, la Ponte Fatih Sultan Mehmed, de 1014 m, inauguróse en 1988 y alcuéntrase a 5 km de la primera. La tercera, la Ponte de Yavuz Sultan Selim, inauguróse en 2016 y alcuéntrase a del primeru.

A 55 m perbaxo l'estrechu hai un túnel ferroviariu de 13,7 km de llargu, conocíu como Marmaray, inauguráu n'ochobre de 2013.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfonso Iglesias

**Alfonso Iglesias López de Vívigo**, , conocíu como *Alfonso*, foi un dibuxante y pintor asturianu, creador de los personaxes de *Pinón*, *Telva* y *Pinín*. Como acuarelista, realizó varies esposiciones n'Asturies, Lleón, Madrid y Méxicu. Aparte del so llabor como artista plásticu, ye tamién autor d'una obra divulgativa sobre los horros (*El libro de los hórreos*, 1975).

## Biografía
Nació'l 10 de xineru de 1910 en Navia. Entamó estudios d'Arquiteutura, que nun acabó y, más tarde, llicencióse en Ciencies na Universidá d'Uviéu, anque abandonó la carrera pa dedicase al humor gráfico a partir de 1931. Los sos primeros dibuxos apaecieron nos diarios *[[Región]]* y *[[La Voz de Asturias]]* y nel selmanariu *Carbón*.

Tres la Guerra Civil collaboró en *[[La Nueva España]]*, onde creó en 1943 los personaxes de Pinón, Telva y Pinín, que tuvieron gran sonadía na Asturies de la Posguerra. Les sos histories axuntáronse en 1944 nun álbum tituláu *Aventuras de Pinín, que de Pinón ye sobrín*. Mas tarde, los mesmos personaxes llegaron a protagonizar cartelos, series de cromos, y tuvieron adautaciones al teatru (*Pinón y Telva*), a la narrativa ( *El Asthur-Kong y Pinín*, 1979) y al cine (*Las Aventuras de Pinín y sus amigos*, 1979).

Otres creaciones d'Alfonso pa La Nueva España foron el vaqueru *Pim Coll'Otto* y *Rufina, una moza de Proacina*.

Alfonso Iglesias foi ún de los impulsores de la **Sociedá Uvieína de Festexos** (Sociedad Ovetense de Festejos - SOF), a la que-y presentó en 1950 el proyeutu de celebrar el día d'América n'Asturies. Convirtióse en presidente de la organización d'esta fiesta hasta 1958, añu en que se treslladó a Madrid. 

En Madrid collaboró como dibuxante en periódicos como *[[El Alcázar]]*, *[[Arriba]]* o *[[Pueblo]]* y na revista femenina *Ama*, pa la que creó la serie *Amuca*. A partir de 1962 entamó a trabayar en Televisión Española como dibuxante de programes pa neños, culturales y deportivos. Más tarde publicó nueves aventures de Pinín en *Gente Menuda*, el suplementu infantil del diariu *[[ABC (periódicu)|ABC]]*.

En 1982 volvió a Asturies, y publicó los últimos chistes de Pinón y Telva en *La Nueva España*. En setiembre de 1986, él mesmu encargóse de descubrir un bustu que se–y llevantó por soscripción popular nel campu San Francisco. Añu y mediu más tarde, el 23 de febreru de 1988, morría n'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Nistru

El **Nistru** (en rumanu **Nistru**, y **Dniestr** en polacu, **Дністер** n'ucraín o **Днестр** en rusu) ye un ríu del este d'Europa, que los llatinos conocíen col nome de **Tyras**.

El Nistru ñaz n'Ucraína, cerca de Polonia, y tres de percorrer 2.290 km, principalmente per Moldavia, desemboca nel Mar Negru. 

Esti ríu marca la frontera ente Ucraína y Moldavia, y sobre too ente esti últimu país y la rexón secesionista de Transnistria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Svalbard

L'archipiélagu **Svalbard**, nomáu erroneamente tamién **Spitzbergen** pol nome de la islla más grande, ye un enxeme d'islles allugaes nel océanu Árticu, al norte d'Europa, que forma parte de Noruega y formen la parte más seutentrional d'esti reinu. Namái tres de las sos islles tan habitaes: Spitsbergen, Hopen, y la Bjornaya más al sur.

## Historia
Quiciabes fueron los viquingos quienes descubieren l'archipiélagu, pero tamién hai dellos historiadores qu'apunten la posiblidá de que fueran los rusos nel sieglu XIII los primeros en columbrar les costes d'estes islles. Lo que sí ta probáo ye que los rellatos escandinavos ya referíense a estes islles na Edá Media col nome de 'Svalbard' -vera fría-. Sicasí'l descubridor "rexistráu" del archipiélagu ye l'holandés Willem Barents quien lu descubrió en 1596.

## Economía

Nos sieglos modernos foi un perimportante centru balleneru y sirvían como talos los sos puertos. Anguaño vive principalmente de les investigaciones que delles colonies científiques ruses, noruegues o de países de la Xunión tien nes islles.

El Bancu Mundial de Granes de Svalbard ye un almacén soterrau de granes de miles de plantes de cultivu de tol mundu, ta asitiáu na islla de Spitsbergen, cerca de Longyearbyen.

## Fotografíes

Archivu:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|El monte Adventtoppen y el monte Hiorth nel fiordu Advent, al norte de Longyearbyen, Svalbard.
Archivu:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Una señal d'alerta pa osos polares. 
Archivu:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|El Centru Universitariu de Svalbard (UNIS). 


## Referencies

## Enllaces esternos
Homosexualidá

La **homosexualidá** ye la orientación sexual y afeutiva ente individuos del mesmu sexu. La pallabra pue desiñar tanto les rellaciones ente muyeres como ente homes. El términu d'orixe inglés gai refierse comúnmente a homosexuales de dambos sexos, sicasí ta enforma espardío'l so usu en referencia al home homosexual. La homosexualidá femenina suel nomase tamién lesbianismu, términu cuyo orixe ta na poeta Safo de Lesbos.

Dellos estudios antropolóxicos señalen que la homosexualidá ye una constante na cultura universal.

El 17 de mayu de 1990, la Organización Mundial de la Salú (OMS) esborró la homosexualidá del Códigu Internacional d'Enfermedaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* IGLHRC  Comisión Internacional de Drechos Humanos pa Gais y Lesbianes (en castellán).
* XEGA Coleutivu Xente Gai Astur (en castellán y asturianu)
* ILGA  International Lesbian & Gay Association
* Seición de derechos humanos y minoríes sexuales n'Amnistía Internacional
Quesu de Valdión

L'orixe del **quesu de Valdión** ye enforma antiguu, dende antaño tuvo rellacionáu cola cultura agropastoril montañiega de Valdión.

La ellaboración d'esta denominación d'orixe concéntrase nel valle del mesmu nome na rexón de Llión, nos Picos d'Europa. Ye un quesu de pastia azul fabricáu tol añu con lleche de vaca o cabra o l'amiestu de dambes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fundación Wikimedia

La **Fundación Wikimedia** (n'inglés: ***Wikimedia Foundation, Inc.***) ye una organización sin ánimu de llucru —acordies cola tipoloxía xurídica del artículu 501 del códigu federal de los Estaos Xuníos ye una organización 501c3— instituída baxo les lleis de Florida, Estaos Xuníos. La so esistencia anuncióse oficialmente pol direutor xeneral de Bomis y cofundador, xunto a Larry Sanger, de Wikipedia, Jimmy Donal Wales el 20 de xunu de 2003. Actualmente tien la sede central en San Francisco, California, Estaos Xuníos.

Ye la organización madre de Wikipedia, el so proyeutu con más éxitu y unu de los diez sitios web más visitaos del mundu, lo mesmo que de Wikinoticies, Wikcionariu, Wikicites, Wikillibros, Wikiesbilla, Wikiespecies, Commons, Wikiversidá, Wikidata, Wikiviaxes, Wikimedia Meta-Wiki, Wikimedia Outreach, OTRS wiki, etc. en distintes llingües.

## Conseyu

El  de Wikimedia xestiona la fundación y supervisa la disposición y solicitú de donaciones. El Conseyu ye la máxima autoridá de la Fundación Wikimedia (artículu IV, seición 1 de los Estatutos de la Fundación Wikimedia) y anguaño ta compuestu por diez Conseyeros:

Hai una llista actualizada, con biografíes, en  (n'inglés).

Hai un gráficu qu'ilustra la composición del Conseyu d'alministración de la Fundación Wikimedia a lo llargo del tiempu.

## Proyeutos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web de la Fundación Wikimedia
* Estatutos de la Fundación Wikimedia  (PDF)
Benitu XVI

**Benitu XVI**  foi papa de la Ilesia Católica, elixíu pontífiz el 19 d'abril de 2005, hasta'l 28 de febreru de 2013, que dexa dafechu'l cargu; cola so renuncia, conviértese nel cuartu papa en dexar la *Siella de San Pedru* y el segundu en facelo voluntariamente. El so nome secular ye **Joseph Aloysius Ratzinger**.

Ratzinger yera cardenal dende que lu nomara Papa Pablo VI en 1977. 

Participó nel Conceyu Vaticanu II como asesor teolóxicu del Cardenal Josef Frings. En 1981 foi nomáu prefectu de la Congregación pa la Doctrina de la Fe pol papa Xuan Pablu II, que tamién lu nomó Decanu del Colexu Cardenaliciu y, como tal, cardenal-obispu d'Ostia en 2002.

El día 11 de febreru de 2013 anunció la so renuncia  a continuar col so pontificáu, renuncia que se fixo efectiva'l 28 de febreru. La razón dada pol propiu papa yera que nun se sentía con fuercies pa siguir.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Retratos de Benitu XVI