Ilusionismu

L**'ilusionismu** tamién denomáu **maxa**, ye un arte escénica, suxetivu, narrativu y espectáculu d'habilidá ya inxeniu, que consiste en producir artificialmente efeutos n'apariencia maraviyosos ya inesplicables mientres se desconoz la causa que los produz. Estos efeutos (desapaiciones, tresformamientos, uniones, llectures de la mente, etc), que fingidamente faen paecer realidá lo imposible, conócense como efeutos, xuegos de maxa, ilusiones y vulgarmente como trucos de maxa.

Dientro de la maxa caben diverses especialidaes: fantasistas, prestidigitadores, prestímanes, cartománticos, escamoteadores y reis del fuximientu con o ensin atadures, que protexen los sos trucos col compromisu del secretu profesional.

## Historia

Conocíu so los diversos nomes de *maxa simulao*, *maxa blanco* o *escamoteo*, l'ilusionismu remontar a la más alloñada antigüedá.

Los primeros datos escritos y documentaos de maxa vienen d'Exiptu, hai más de 4000 Años.Un dibuxu na paré d'una cámara mortuoria de la ciudá de Beni Hassan —trazáu probablemente 2200 años antes de Cristu— representa a dos homes dedicaos a realizar con unos concos en forma de copa lo que paez un trucu d'ilusionismu. Los xeroglíficos qu'indiquen salida de debaxo dan la impresión de confirmar que debaxo d'una de les vasíes atopa una bola o dalgún pequeñu oxetu redondu, a puntu d'apaecer en forma máxica.

Henry Westcar, un aventureru británicu, afayó en 1825 el papiru Westcar, primer documentu que describe una función máxica realizada pol magu Dyedi na corte real de Khufu (Keops). El papiru ilustra la categoría único y especial de la que gociaba l'arte del ilusionismu. Según aquel testu, Dyedi yera toa una lleenda ente los homes. Atribuyíense-y cientu diez años d'edá y unos mambises que andaben a la tema colos dioses. La so mera presencia inspiraba medrana a los homes normales. Hasta'l faraón omnipotente solicitó que compareciera ante él.

De la so actividá nómada y feriante consten testimonios en manuscritos del sieglu X y ente'l so primeres grandes especialistes figuren el maestru Gonin (finales del s. XVI), fundador d'una dinastía de magos.

Asimilaos a los *homes de ciencia*, utilizaron autómates y otros artefautos primero que nel s. XVIII incorporaren la electricidá y otros adelantos científicos p'ampliar el so repertoriu de trucos, que presentaben sol nome de *física* y d'onde nació la física recreativa. L'afitamientu d'esti oficiu producir nel s. XVIII, dando llugar a l'apaición de los *teatros de maxa* (Robertson, Robert-Houdin). Nun principiu, el repertoriu amenorgábase sobremanera al *escamoteo* (faer sumir un oxetu p'atopalo n'otru llugar distintu d'aquel en que tuviera de tar o faer apaecer otru nel so llugar), pero amplióse depués con trucos complexos de *gran maxa*.

El más célebre magu y escapista del sieglu XIX (y posiblemente de tolos tiempos) foi Harry Houdini (1874-1926), tomó'l so nome profesional de Harry Keller y del mentáu Robert-Houdin, y desenvolvió una serie d'ilusiones de maxa escénicu, basaes munches d'elles nel arte del escape.

A finales del sieglu XX, l'ilusionismu volvió tener puxanza de la mano de Doug Henning primero, y David Copperfield dempués, al traviés de los sos especiales televisivos, espectáculos en Broadway y xires internacionales.

### Magos clásicos
* Fu-Manchú
* Harry Houdini
* Al Koran
* John Nevil Maskelyne
* Jean Eugène Robert-Houdin
* Tony Slydini
* Dai Vernon
* Richiardi Jr.

### Magos modernos
* Arturo de Ascanio
* Avner the Eccentric
* Criss Angel
* David Blaine
* Jorge Blass
* Joe & Moy
* Pepe Carroll
* David Copperfield
* Dynamo
* Jeff McBride
* Juan Tamariz
* Penn & Teller
* Luis Piedrahita
* David Stone
* René Lavand
* Edo Caroe
* Jean François Gerault

### El patrón de los ilusionistes
San Xuan Bosco (1815-1888) ye'l patrón de los ilusionistes. Fueron los mesmos magos quien nun congresu internacional celebráu en Segovia (España), escoyer como modelu y proteutor, a mediaos del sieglu XX.

Don Bosco, como tradicionalmente conózse-y, foi un sacerdote modernu, cercanu a los mozos más probes, que supo ganase l'amistá d'éstos con téuniques inspiraes nel ilusionismu, asina llogró evitar que munchos fueren a la cárcel y que tomaren na so vida'l bon camín.

## Disciplines del ilusionismu

Suelse clasificar l'ilusionismu según distintos conceutos en función de la distancia a los espectadores, númberu d'ellos y llocalización de la presentación:
* Maxa de cerca o micromaxa: efeutos fechos a curtia distancia, a menos d'una docena d'espectadores (dellos magos utilicen pantalles xigantes pa representalos ante un teatru enteru). Empléguense casi siempres naipes, monedes y otros oxetos cotidianos y de pequeñu tamañu. Tamién ye conocida como *[[close up]]*. A nivel mundial podemos nomar —ente los más reconocíos polos sos colegues— a Juan Tamariz, Dai Vernon, Martin Nash, Tony Slydini y René Lavand.
* Maxa de salón: xuegos de maxa visible pa un grupu que puede dir dende unos quince a cien persones. Ente otros elementos, utilícense lluries, pañuelos, aros y diversos accesorios de tamañu mediu. Ye la que suelen utilizar los magos en fiestes y eventos.
* Maxa d'escena: llevar a cabu sobre un escenariu, mayormente nun teatru. Nella desenvuélvense les grandes ilusiones y les manipulaciones. Nel sieglu XX sobresalieron Cardini, Fred Kaps y Channing Pollock, ente otros.
* Maxa caleyero: realizar na cai. Tien munchos sieglos d'historia, y el so máximu esponente modernu ye Jeff Sheridan, qu'actuaba na década de 1970 nel Central Park de Nueva York. Jim Cellini, alumnu de Slydini, ye tamién un reconocidísimo magu d'a pies de cai. La maxa de cai nun ye, por sigo mesma, una disciplina dientro del ilusionismu. Dacuando produzse esti tracamundiu, pero en realidá ye maxa de cerca, d'escenariu, etc., realizada nuna redolada como la cai, anque los efeutos son los mesmos.

En función de los oxetos utilizaos:
* Numismaxa: maxa con monedes.
* Cartomaxa: maxa con naipes.
* Maxa con animales: apaición, desapaición o tresformamientu de palombos, coneyos y otros animales.
* Grandes ilusiones: maxa na que persones son cortaes, sumen, zarraes en sitios estrechos, vuelen, etc.

En función de los tipos d'efeutos:
* Maxa risible: Como'l so nome indica, ye la caña na que se concede especial importancia al humor y la comedia.
* Prestidigitación, y/o manipulación: Ye la caña de la maxa na que'l secretu basar n'habilidá de manes y oxetos ensin trucar. Estremar de la prestidigitación en que ta más enfocada escontra'l *close up*. Tamién se denomina manipulación a los xuegos d'habilidá de manes, como llanzar una carta al aire y atayala.
* Mentalismu: Ye la caña del ilusionismu na que supuestamente s'utiliza'l poder de la mente, los sos efeutos xeneralmente son predicciones, lleer la mente, telekinesis, levitación, la suxestión etc.
* Manipulación d'escenariu
* Escapismu: Ye la caña de la maxa na que'l principal oxetivu ye escapase o soltase de dalgún llugar o oxetu. Pueden ser ilusiones o escapaes reales.
* Pickpocketing: El magocarterista tien de tener l'habilidá non solo manual, sinón verbal y xestual pa poder distrayer a la so víctima mientres lu roba» ensin qu'ésta se decate d'ello. Pa ello válense de munches téuniques, destacando la distracción, p'amosar el so arte.

Los oxetos más comunes a la de robar nun espectáculu de pickpocketing son: relós, carteres, corbates, petrines, gafes, pañuelos, teléfonos móviles... esto ye, cualquier oxetu que pueda llevase nos bolsos tantu de la chaqueta o camisa, como de los pantalones.

Polo xeneral, esti tipu de demostraciones suelen ser risibles y feches n'escenariu, polo que l'oxetu ye devueltu a la supuesta víctima al terminar el númberu.

### Día internacional del ilusionista
Como en tou oficiu esiste un día nel añu pa celebrar l'exerciciu de la mesma, pa la maxa ye'l 31 de xineru'l día internacional del magu. Otros magu celebrar el 31 d'ochobre, fecha en que conmemoren el fallecimientu de Harry Houdini.

### Tipos d'efeutos
L'ilusionista realiza un efeutu que l'espectador percibe como maraviyosu, contrariu a les lleis naturales o al sentíu común, y que la so causa paez-y desconocida ya inesplicable. Ente los posibles efeutos máxicos que pueden realizase tán:
* Producción: Faer apaecer daqué de la nada.
* Desapaición: Esmorecer daqué, a daquién o a unu mesmu.
* Tresformamientu: Tresformar daqué n'otra cosa, o camudar el so color, forma, tamañu, etc.
* Restauración: Restaurar daqué rotu o estropiáu.
* Teletransportación: Tresportar daqué d'un llugar a otru, d'una forma imposible.
* Transposición: Intercambiar dos o más oxetos de llugar, d'una forma imposible.
* Penetración: Travesar un oxetu sólidu con otru, ensin rompelo, d'una forma imposible.
* Multiplicación: Estremar un oxetu en dellos oxetos completos similares al orixinal. Tamién pueden multiplicase los líquidos, aumentando apreciablemente la so cantidá.
* Simpatía: Llograr que l'efeutu causáu a un oxetu retrucar a otru oxetu distintu *
Sintropía: Faer apaecer l'orde ellí onde se supón que tendría d'haber desorde.
* Coincidencia: Faer qu'asocedan coincidencies que se suponen desaxeradamente difíciles si asocedieren por mera casualidá.
* Predicción o precognición: Dexar constancia d'un sucesu primero que esti tenga llugar y comprobar que se cumple lo predicho.
* Clarividencia: Afayar una verdá secreta o atopar daqué que ta ocultu, alegando supuestos poderes mentales o cierta habilidá de perceición extrasensorial. N'ocasiones usen artiluxos supuestamente máxicos (p.ej. bola de vidriu). Un casu particular ye la psicometría, o capacidá de consiguir información sobre un oxetu tocándolo. Otru casu particular ye la radiestesia, o habilidá p'alcontrar oxetos ocultos usando un preséu senciellu (p.ej. pendilexu, baniella, forqueta,…).
* Aldovinación: Similar a la clarividencia, pero alegando una habilidá estraordinaria pa interpretar determinaos signos y evidencies (de cutiu aliégase tener una vista, oyíu o olfatu cimeru). Por casu, l'ilusionista puede dicir qu'aldovinó ónde ta daqué reconociendo la espresión facial del espectador, escuchando la so respiración o los sos llatíos, percibiendo la buelga o'l golor dexao por un oxetu, discirniendo ente dos soníos aparentemente iguales,… 
* Revelación: Manifestar una verdá secreta o oculta per mediu d'elementos máxicos que la afayen (p.ej. ceniza, fueu,…). Un casu particular ye la cartomancia, o aldovinación per mediu de los naipes (como nel Taró).
* Telepatía: Tresmisión de pensamientu ente dos persones.
* Hipnosis: Por suxestión, llevar a otra persona a un estáu d'inconsciencia cercanu al suañu hasta consiguir la sumisión de la voluntá del individuu a les órdenes del ilusionista.
* Telequinesis: Mover oxetos cola mente (o entartallalos, manipolialos…) ensin tocalos.
* Levitación: Suspender daqué nel aire asemeyando ausencia de gravedá, ensin puntu de sofitu.
* Suspensión: Similar a la levitación, pero calteniendo un puntu de sofitu.
* Psicoquinesis: Deformación o alteración d'oxetos per mediu de poderes mentales, por casu doblar el metal o volver flexible un oxetu ríxidu (a diferencia de la telequinesis, equí sí que puede tocase l'oxetu).
* Animación: Llograr dar apariencia de vida a oxetos inanimaos.
* Piroquinesis: Faer que los oxetos calézanse, inclusive qu'amburen, al meru contautu coles nueses manes o vista.
* Crioquinesis: Faer que los oxetos esfrézanse, inclusive que se conxelen, al meru contautu coles nueses manes o vista.
* Escapismu: Lliberar de cualquier elementu que torgue'l llibre movimientu. N'ocasiones esto fai contrarreló, esponiendo al magu a un seriu peligru si nun consigue lliberar a tiempu.
* Invulnerabilidad: Demostrar la capacidá d'aguantar eventos dañibles o mortales, o de curar firíes de forma estelante. 
* Intangibilidad: Capacidá de ser travesáu por un oxetu sólidu (p.ej. una espada) ensin sufrir nenguna clase de dañu. N'ocasiones aseméyase que'l cuerpu ye cortáu, separáu y depués recompuestu ensin sufrir dañu dalgunu.

### Artes allegaos que s'estremaron del ilusionismu
* Fakirismu
* Ventriloquía
* Solombres chinesques
* Teatru Negru de Praga
* Hipnosis teatral
* Globoflexia
* Florituras con cartes (Cardistry)

### Dellos xuegos clásicos
* Desapaición d'un pañuelu
* Muyer Zig Zag
* Metamorfosis
* Desapaición d'un coneyu
* Apaición d'una rosa
* Desapaición de la Estatua de la llibertá
* Travesando la muralla china
* Muyer serruchada
* Origami trucu
* Trucu de les copes y boles
* Asamblea d'ases

## Ver tamién
* Trampantojo

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''La Maxa: Un mínimu intentu d'aproximamientu a definila y acutala'' por Juan Tamariz.
* findacadabra - Mapamundi con indicaciones de sitios rellacionaos col arte del ilusionismu