Idioma andoque

El **andoque** ye una llingua indíxena americana falada por unos pocos centenar d'indíxenas Andoque nel cursu del ríu Caquetá en Colombia, y anguaño en cayente tocantes a númberu de falantes.

En 2000 censóse qu'había 610 falantes nel área del ríu Anduche, agües embaxo d'Araracuara (Amazones, Colombia); 50 d'ellos yeren monollingües en dicha llingua. Enantes la llingua tamién se falara estendíu per Perú. El 80&nbsp;% de los falantes falen fluidamente español.

## Parentescu
Xeneralmente considérase que'l andoque ye una llingua aisllada, anque ciertu autores como Kaufman (1994), propunxo que podría tar lejanamente emparentáu coles llingües bora-witoto.

## Descripción
### Fonoloxía
**Vocales**

Son nueve vocales orales y seis nasales, que pueden tener **tonu** alto o baxu.

**Consonantes**

### Clasificadores
El suxetu nun apaez como un nome o sustantivu desnudu, sinón que va acompañáu de marques de xéneru o clasificadores nominales (qu'indiquen coses relatives a la xeometría). Esti clasificadores nominales son:
:animaes
::masculines
:::presentes (-*yá*-)
:::ausentes (-*o*-)
::femenines
:::presentes (-*î*-)
:::ausentes (-*ô*-)
::colectvo (-*ə*-)
:inanimaes
::blandiu o acovanáu (-*o*-)
::ríxidu o allargáu (-*ó*-)
::otros (-*ʌ*-)

Les marques de persona suxetu pueden ser *o*- ("yo"), *hai*- ("tu"), *ka*- ("nós") *kə*- ("ustedes").

El predicáu verbal axetivu tienen un sufixu que concuerda col índiz del suxetu: -*ʌ* p'animaos y blandios o acovanaos; -*o* pa ríxidu o allargáu; -*i* pa los otros. Amás márcase con prefixos qu'indiquen manera, direición o aspeutu ya infixos de tiempu. El predicáu nominal (lo que daqué ye en sí mesmu) nun tienen sufixu de concordanza nin prefixu dinámicu, pero sí pueden presentar infixu de tiempu y manera, como verbu. Les demás funciones argumentales (beneficiariu, presea, llocativos) apaecen fora del verbu so la forma d'índices sufijados por una marca de casu. Hai 11 sufixos casuales.

### Epistémicos
Per otra parte la oración tien marques de conocencia o epistémicos según l'emisor sabe del fechu por conocencia propia, o si por oyelo d'otra persona, o bien por deducción, etc.

Amás esiste una marca *-nokó* de focalización del rellatu, bien seya destacando los protagonistes o indicando'l momentu cúlmine del rellatu. Na llingua esisten recursos pa representar l'acción dende'l puntu de vista del suxetu o otru de los participantes, o bien dende'l puntu de vista d'un observador esterior.

## Referencies

### Bibliografía
* Aschmann, Richard P. (1993). *Proto Witotoan*. Publications in linguistics (Non. 114). Arlington, TX: SIL & the University of Texas at Arlington.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. Y. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (páxs. 46-76). London: Routledge.

## Ver tamién
* Andoque