Sitta przewalskii

***Sitta przewalskii*** ye una especie d'ave paseriforme de la familia Sittidae.

Foi consideráu mientres enforma tiempu una subespecie del esguilador cariblanco (*[[Sitta leucopsis]]*), sicasí, difier significativamente en morfoloxía y vocalización. Tanto *S. przewalskii* como *S. leucopsis* consideráronse estrechamente rellacionaos col esguilador pechiblanco (*[[Sitta carolinensis]]*). Ye un esguilador de tamañu medianu, d'unos 13 cm de llargor. La parte cimera del cuerpu ye azul escura a gris o color pizarra, faciéndose azul escura a negra nel pileu. Les mexelles y gargüelu presentar de blancu ante a naranxa, y degrádase a color canela nes partes inferiores, onde s'intensifica'l color nos llaos del pechu. Les vocalizaciones consisten en series d'ascendentes xiblíos y notes curties alternes.

L'ave ye endémica de les zones nel sureste del Tíbet y el centru oeste de China, incluyendo l'este de Qinghai, Gansu y Sichuan, onde habita nes viesques montiegues de coníferes, tantu pícees como abetos. L'altitú a la qu'añera varia según la rexón, pero xeneralmente alcuéntrase ente 2250 y 4500 msnm (7380 a 14&nbsp;760 pies). La especie describióse per primer vegada en 1891 a partir d'un espécime machu recoyíu na prefeutura de Haidong. El nome común y binomiu llatín conmemoren al esplorador rusu Nikolái Przewalski, quien afayó la especie en 1884. Poco se sabe alrodiu de les interrelaciones qu'establez cola so hábitat, probablemente comparables coles del esguilador cariblanco.

Pamela C. Rasmussen concedió-y el rangu d'especie completa (separáu del esguilador cariblanco) en 2005 nel so *Birds of South Asia. The Ripley Guide*. Otres autoridaes adoptaron el cambéu anque, hasta l'añu 2014, *S. przewalskii* nun tenía una evaluación completa d'amenaces per parte de la BirdLife International y de la Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura. Un estudiu filoxenéticu de 2014 de la especie asitiar na base del árbol evolutivu de los esguiladores de les 21 especies esaminaes, estenando asina la hipótesis de que *S. przewalskii* podría pertenecer a la mesma especie que *S. carolinensis*.

## Descripción
Por cuenta de que *Sitta przewalskii* foi consideráu primeramente una subespecie del esguilador cariblanco, la so descripción de cutiu fíxose en comparanza con ésti. Anque dambes especies escarecen de la llinia ocular negra típica d'otros esguiladores, el color ye distintu en *S. leucopsis* yá que tiende a ser pardu ablancazáu o crema nes sos mexelles, gargüelu, pechu, lladrales y banduyu. *S. przewalskii* puede tener distintes tonalidaes del color canela. Tamién ye'l más pequeñu de los dos, y el so picu ye notablemente más delgáu. Los machos y femes de la especie son casi idénticos n'apariencia, sacante una brillosa coloración canela presente nel machu.

L'área sobre los güeyos, incluyendo la frente, el pileu y la nuca, ye d'un fondu negru azuláu hasta'l cantu cimeru del mantu. El mantu puramente dichu ye d'un azul abuxao que varia de moderáu a escuru, al igual que les coberteras sobre les ales y les plumes terciaries, y faise buxu escuru nes coberteras medianes, mayores y primaries y la álula. Les plumes secundaries y primaries internes tán bordiaes por color azul buxu. Les rectrices centrales son azules abuxaes, y les timoneres esternes son d'un buxu coritu que palidece escontra les puntes.

Les zones de la cara y de la contorna, incluyíes bridas, llista superciliar, coberteras de les oreyes, mexelles y gargüelu amosar de blancu a naranxa pálidu. El banduyu y pechu son mayormente d'un color canela que s'escurez a naranxa nos llaos del pechu. Los lladrales traseros y plumes de les coberteras so la cola son ablondos. Cuando'l plumaxe ta foliáu, el color puede ser irregular nes partes baxes y de tonu más claru. La quexal cimeru del picu ye negra, y l'inferior ye gris cola punta negra. El iris y les pates son de color marrón escuru. Los exemplares xuveniles de la especie paecer a los adultos, sacante pola base de los sos picos, mariella y proporcionalmente más curtia, y pola so coloración xeneral, menos vibrante.

L'esguilador de Przewalski ye una ave de tamañu medianu, d'unos 12.5 a 13 cm (4.9 a 5.1 pulg) de llargor. L'ala plegada del machu ye de 72 a 77 mm (2.8 a 3.0 pulg) de llargu y la de la fema ye de 69 a 74 mm (2/7 a 2/9 pulg); un permediu de 4 mm (0.16 pulg) más curtiu que l'esguilador cariblanco. La valumbu ye d'unos 22.5 cm (8.9 pulg). El picu mide ente 17 y 17.6 mm (0.67 a 0.69 pulg), ye más delgáu y curtiu que'l de *S. leucopsis*, que'l so picu mide aproximao 21 mm (0.83 pulg) de llargu. El tarsu mide 18 mm (0.71 pulg), y la cola tien 43 mm (1.7 pulg) de llargor.

## Taxonomía
Les sitas constitúin un xéneru —*Sitta*— de pequeñes aves paseriformes de la familia Sittidae. El xéneru estremar en siete subxénerus, de los cualos *S. przewalskii* pertenez a *Leptositta*, xunto cola so subespecie nominal, *Sitta leucopsis*, y l'esguilador pechiblanco (*Sitta carolinensis*). El esguiladores carauterizar poles sos ales curtiu y estruyir, de forma cuadrada con 12 plumes, coles curties, cuerpos compactos, picos apuntiaos bastante llongures y fuertes, pies con garres llargues, según pol so comportamientu, con una singular forma de baxar de cabeza pol tueru de los árboles. La mayoría de los esguiladores presenten la parte cimera gris o azul, y una llinia negra que traviesa los güeyos. Una carauterística reconocible del esguilador de Przewalski ye qu'escarez de la llinia ocular común de la mayoría de sitas.

*Sitta* deriva del nome griegu antiguu pa los esguiladores (σιττη [*sittē*]). N'inglés *Nuthatch* («esguilador»), rexistráu per primer vegada en 1350, deriva de *nut* y de una pallabra probablemente rellacionada con *hack*, una y bones estes aves escargaten buscando les nueces que guardaron nos resquiebros de los árboles. La definición del *[[Diccionario de la lengua española]]* fai énfasis nel fechu de que'l deu esternu d'estes aves ta xuníu na so base al deu mediu, gracies a lo cual pueden *engatar* la corteza de los árboles con facilidá como los picatueros.

*Sitta przewalskii* describióse científicamente polos rusos Mijaíl Mijáilovich Berezovski y Valentín Bianchi en 1891 sobre la base d'un solu espécime llográu na prefeutura de Haidong, al este de Qinghai. El nome común y binomiu llatín provién del esplorador rusu Nikolái Przewalski, quien afayó la especie nel Tíbet en 1884 y denominar *Sitta eckloni* ensin apurrir una descripción fayadiza, lo que lo fai un *[[nomen nudum]]*. Anque los hábitats principales de *Sitta przewalskii* y l'esguilador cariblanco (*Sitta leucopsis*) tán separaos unu d'otru por casi 1500 km (930 milles), l'esguilador de Przewalski describióse como estrechamente rellacionáu col esguilador cariblanco, y foi partir d'entós que fueren consideraos y trataos conespecíficamente na mayoría de les ocasiones, como una subespecie de *S. leucopsis*.

En 2005, Pamela C. Rasmussen concedió'l estatus de taxón autónomu nel so llibru *Birds of South Asia. The Ripley Guide*, al estremar la especie *S. leucopsis*. La clasificación foi adoptada polos ornitólogos Nigel J. Collar y John D. Pilgrim en 2007, y aprobáu pol Congresu Ornitolóxicu Internacional, pol ornitólogu británicu Alan P. Peterson —na so reconocida Zoological Nomenclature Resource (Zoonomen)— y por Internet Bird Collection (IBC), patrocináu pol *[[Handbook of the Birds of the World]]*. Nenguna subespecie foi identificada en *przewalskii*.

Na esplicación de la so separación de la especie, Rasmussen señaló una diverxencia morfolóxica y diferencies significatives na vocalización. L'ornitólogu Edward C. Dickinson indicó nun artículu de 2006 que, a pesar de la evidencia de diferencies morfolóxiques y vocales que fueron establecíes ente *S. przewalskii* y *S. leucopsis*, poco se publicó hasta'l momentu sobre la presentación de detalles morfolóxicos comparativos, y que sería instructivu estudiar cómo cada taxón respuende a los soníos qu'emite l'otru.

L'esguilador cariblanco, contemplando tamién al *S. przewalskii*, considérase estrechamente rellacionáu col esguilador cariblanco (*Sitta carolinensis*), que tien un llamáu similar (anque *Sitta carolinensis* tien un tonu moderadamente altu), y que n'ocasiones fueron trataos como la mesma especie. De la mesma, propúnxose que'l triunviratu de *S. przewalskii*, *S. leucopsis* y *Sitta carolinensis* podría tar rellacionáu col esguilador canadiense (*[[Sitta canadensis]]*), un grupu monofiléticu, correspondiente al subxéneru *Micrositta*, qu'inclúi seis especies d'esguiladores de tamañu mediu. Estes rellaciones siguen tando pocu clares. Un estudiu molecular de Éric Pasquet, realizáu en 2014, apurrió cierta claridá nesti aspeutu.

En 2014, Éric Pasquet *et al* publicaron una filoxenia basada nel exame d'ADN nuclear y mitocondrial de ventiún especies d'esguiladores. Anque *S. leucopsis* nun incluyóse nel estudiu, atopóse que nel grupu estudiáu de los esguiladores, *S. przewalskii* ye basal —un antepasáu na base (o raigañu)— nel árbol xenealóxicu evolutivu de los esguiladores, y polo tanto «hermanu de les demás esguiladores, ensin parientes cercanos». Los afayos fueron resultáu d'analises filoxenéticos (l'empléu de la inferencia bayesiana y los métodos de máxima verosimilitud). Darréu, realizóse un analís bioxeográficu (utilizando'l modelu de dispersión-estinción-cladogénesis). El cladograma llográu a partir de los resultaos indica que'l primera cladu y descendientes más cercanos del esguilador de Przewalski son l'esguilador pechiblanco y l'esguilador xigante (*[[Sitta magna|S. magna]]*), lo qu'estena la hipótesis de que *S. przewalskii* podría pertenecer a la mesma especie que *S. carolinensis*.

## Vocalizaciones y comportamientu
Los llamaos territoriales de *Sitta przewalskii* difieren significativamente de los de *S. leucopsis*, que les sos notes son más nasales, ente que'l cantar de *S. przewalskii* usa versos llargos compuestos por xiblíos que xuben nel tonu, entrepolaos con curties notes. Acordies con *Handbook of the Birds of the World*, les vocalizaciones inclúin un «*chip*» asordinado y nidiu que se repite en series irregulares; un fuerte y enfáticu xiblíu «*dweep*» o «*dweep-eep*»; un tenue «*que*» nasal y quejumbroso, xeneralmente repitíu de 3 a 5 vegaes, y notes más débiles «*pee-pee-pee-pee...*» o «*seet-seet-seet-seet..*» nel mesmu tonu, pero que desaceleran escontra'l final de la frase.

En 1950, el naturalista inglés Frank Ludlow presentó una descripción de l'ave, que-y apurrió Ernst Schäfer cuando estudió un machu adultu cerca de Litang en 1934. Carauterizar como «unu de los habitantes más cobardes y raros del monte de coníferes», y que lleva una vida solitaria, al igual que les poblaciones cercanes de picos tridáctilos (*[[Picoides tridactylus|Picoides tridactylus funebris]]*). Sicasí, Ludlow reparó la especie nel sureste del Tíbet, probablemente mientres l'iviernu, y nun la consideró especialmente reservada. Informó matar a un espécime nun sauce, lloñe de les zones habituales de anidación de la especie en coníferes. L'espécime foi prindáu nes contornes d'un monte, nuna cresta ente dos valles, onde taba posáu nuna caña seca dende la que se llanzó en persecución d'inseutos voladores, como un papamoscas.

## Distribución y hábitat

La especie ye endémica d'una zona nel centru-oeste de China y sureste del Tíbet. En China, alcuéntrase na zona este de Qinghai, dende los montes Daba tan al norte como'l condáu autónomu de Menyuan Hui y tan al sur como'l pandu d'Amdo (), según na parte sur de Qinghai nel condáu de Nangqên; na cuenca del ríu Mariellu nel condáu de Xinghai; en Gansu, nel suroeste de los condaos de Xiahe y Min; en Sichuan, onde se reparó nel norte, centru y oeste de la provincia, incluyendo avistamientos nel condáu de Songpan y na reserva natural del valle de Jiuzhaigou, nos montes de Qionglai, nel distritu de Wolong, na rexón del condáu de Barkam, y nel área de Litang. La especie foi reparada tamién en Kunming, nel suroeste de China, onde ye bien probable que migre pa pasar l'iviernu.

Nel Tíbet, la especie alcontróse, na Rexón Autónoma, nel nordeste de la prefeutura de Chamdo; y nel sureste del condáu de Tse (n'avientu) y en Dzeng (n'abril), dambos na cuenca del Yarlung Tsangpo. Los avistamientos nel Gran Cañón del Yarlung Tsangpo son anómalos, yá que solo visitar pel hibiernu. L'ave reparada en Dzeng atopábase fora del hábitat avezáu de la especie, montes de coníferes, y tantu los individuos de Dzeng como los de Tse presentaben partes inferiores atípicamente pálides, lo qu'indica que podría tratase d'exemplares de *S. leucopsis* con traces d'introgresión xenética del esguilador de Przewalski.

*S. przewalskii* habita los montes montiegos de coníferes de píceas o abetos. El so rangu altitudinal xeneralmente llega hasta la llinia forestal. En China reparóse distribuyíu a 4.270 m d'altor (en Sichuan mientres agostu) y en Qinghai a unos 2.590 a 2.895 m y aproximao 2250 m (7380 ft, mientres xunu). Nel oeste de Nepal describióse una distribución a unos 2.745 a 4.575 m. Nel Tíbet informóse de la presencia de especímenes n'altores de 3.500 a 4.500 m nel nordeste, y de 2.895 a 3.050 m nel sureste.

## Situación de caltenimientu
*Sitta przewalskii* nun ta consideráu como una especie independiente por BirdLife International y la Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura, y el so nivel d'amenaza nun foi evaluáu por ellos. Magar que ye descritu como escasu en China y el sureste del Tíbet, yá que el taxón trátase más bien como una subespecie de *S. leucopsis*, la evaluación de la so población incorpora la relativa bayura de les sos especies parentales. Poro, catalógase como de «esmolición menor». 

Yá que *S. przewalskii* nun foi llargamente estudiáu en forma independiente de *S. leucopsis*, podría aplicase una clasificación de «datos insuficientes», pero la rareza de la so avistamiento xenera esmolición pola so situación; a pesar de nun poder determinase'l nivel d'amenaza de la especie pola falta de datos, ye probable qu'a la especie (efeutivamente, *de facto*) pudiera asignáse-y un estatus de «casi amenazada» o, inclusive, «vulnerable».

## Fontes consultaes
### Notes

### Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* '''' y la so distribución en Avibase.
*  en Catalogue of Life .
* Ficha n'Animal Diversity Web  (equí ye clasificáu como la subespecie *Sitta leucopsis przewalskii*).
* '''' Berezowski & Bianchi, 1891 en uBio .
*