Epiteliu

El **epiteliu** (dacuando llamáu **texíu epitelial**) ye'l texíu formáu por una o delles capes de célules xuníes ente sigo, que puestes anubren toles superficies llibres del organismu, y constitúin el revestimiento internu de los cuévanos, órganos buecos, conductos del cuerpu, según formen les mucoses y les glándules. Los epitelios tamién formen el parénquima de munchos órganos, como'l fégadu. Ciertos tipos de célules epiteliales tienen allongamientos denominaos cilios, que ayuden a esaniciar sustancies estrañes, por casu, de les víes respiratories. El texíu epitelial deriva de les trés capes germinativas: ectodermo, endodermo y mesodermo.

## Orixe embriolóxicu
:**Estes célules provienen de tres fueyes xerminales:**
* Del ectodermo provién la mayor parte de la piel y revestimiento de los cuévanos naturales (cursu, boca, furacos nasales, poros de la piel).
* Del endodermo l'epiteliu de cuasi tol tubu dixestivu y l'árbol respiratoriu, tamién el fégadu y páncrees.
* Del mesodermo tol epiteliu restante como'l de los reñones y órganos reproductores.

## Carauterístiques del epiteliu
### Cohesión celular
L'epiteliu constitúi un conxuntu de célules bien xuníes ente sigo, gracies a **uniones intercelulares** que son:
*Uniones estreches
Crean una barrera de impermeabilidad torgando'l llibre fluxu de sustancies ente célules.
*Zonula adherens
Xunen los citoesqueletos de actina de célules axacentes.
*Desmosomas
Xunen los citoesqueletos de filamentos entemedios de célules axacentes.
### Presencia de llámina basal
Los epitelios tán suxetos a una **[[membrana basal]]**, compuesta d'una llámina lúcida y llámina trupa que formen la llámina basal, y esta tapizar en toa'l so llargor basal y dixebrar del texíu conectivo. La llámina lúcida ta compuesta d'un material electrodenso. La llámina trupa tien una espesura ente 50 a 80 nanómetros. Ta formada por una asociación de coláxenu tipu IV con glucoproteínas. La llámina trupa nun ye visible al microscopiu ópticu, anque la membrana basal sí con coloraciones de PAS y plata. La llámina basal fuelga sobre una llámina reticular de fibres de coláxenu tipu I y III. La unión ente les célules epiteliales y la llámina basal dase gracies a los hemidesmosomas.

### Texíu avascular
L'epiteliu nun tener vasos sanguíneos, polo que nun tien regación sanguínea propia. El so metabolismu depende del espardimientu d'osíxenu y metabolitos procedentes de los vasos sanguíneos del texíu conectivo de sostén, que ta per debaxo de la membrana basal.
### Polarización
Les célules epiteliales tán polarizaes na mayoría de los casos, esto ye, tienen:
* **Un polu luminal o apical** que la so superficie ta en contautu col esterior del cuerpu o cola lluz del conductu o cuévanu. Les especializaciones apicales son cambeos qu'entienden a la membrana citoplasmática y a la porción apical de la citoplasma elles son:
** **[[Microvellosidad]]es:** Son espansiones citoplasmátiques cilíndriques llindaes pola unidá de membrana que la so principal función ye aumentar la superficie d'absorción.
** **[[Estereocilio|Estereocilias]]:** Son microvellosidades llargues que s'arrexunten en forma de manizos piriformes. Son inmóviles, taríen rellacionaos cola absorción y tresporte de líquidos. Allugar nel epiteliu del epidídimo o plexos coroideos.
** **[[Cilios]]:** Formaciones celulares allargaes dotaes de movimientu pendular o ondulante. Son más llargues que les microvellosidades.
** **[[Flaxelu eucariota|Flaxelos]]:** La so estructura ye asemeyada a la d'una cilia anque de llargor mayor.
* **Un polu basal** que la so superficie ta en contautu y paralela a la llámina basal sobre la que se sofita la célula. Pueden esistir:
** Invaginaciones: Son repliegues de la membrana más o menos fondos que compartimentan la citoplasma basal.
** Hemidesmosomas: Son desmosomes monocelulares que faen posible la unión del epiteliu a la llámina basal.
* Superficies llaterales que caltienen xuníes les célules ente sigo, por aciu les uniones celulares.
Esta polaridá espacial afecta a la disposición de los orgánulos y a les distintes funciones de les membranes nes distintes superficies celulares.

### Rexeneración
Los epitelios tán en continua rexeneración: Les célules epiteliales tienen un ciclu celular de curtia duración, debíu a la gastadura continua al que tán sometíes. Por cada célula madre que s'estrema, sobrevive una que sigue estremándose y otra que va sufrir el procesu de diferenciación celular y especialización, hasta avieyar y morrer por apoptosis.
### Desarrollu embrionariu de los epitelios
Los epitelios son los primeros texíos qu'apaecen na ontogenia, pudiendo derivar de cualesquier de los trés fueyes o capes celulares que constitúin l'embrión: mesodermo, ectodermo o endodermo. Los epitelios derivaos del mesodermo que revisten los cuévanos celómicas (cuévanos pulmonares, cuévanu cardiaca y abdome) llámense mesotelios y los que tapicen los vasos sanguíneos: endotelios. 
* Toles sustancies qu'ingresen o s'espulsen del organismu tienen de travesar un epiteliu.
* La mayoría de los tumores malinos aniciar nos epitelios y denominar carcinomes**.

== Función de los epitelios o texíu epitelial ==
* **Proteición**: Los epitelios protexen les superficies llibres contra'l dañu mecánicu, la entrada de [[microorganismu|microorganismos]] y regulen la perda d'agua por [[Evaporamientu (física)|evaporamientu]], por casu la [[epidermis (anatomía)|epidermis]] de la piel.
* **Secreción de sustancies:** Por casu l'[[Glándula|epiteliu glandular]]. Adquier la capacidá de sintetizar y secretar molécules que producen efeutu específicu. 
* **Absorción de sustancies:** Por casu los [[enterocitos]] del epiteliu intestinal, que tienen:
** Microvellosidades, que son unes espansiones cilíndriques de la membrana del polu luminal qu'aumenten la superficie de les célules intestinales. Tán formaos por: a) Un fexe de 25-35 filamentos de actina na exa, b) Vilina, un [[polipéptido]] que caltién xuníu'l fexe de actina, c) Fieltru terminal de anclaje na so base formáu por ([[miosina]], [[tropomiosina]] y otros polipéptidos). 
** Numberoses [[enzima|enzimes]] indispensables pa la [[dixestión]] y el tresporte de diverses sustancies.
Nel epiteliu del epidídimo esisten:
* [[Estereocilios]], que son unes espansiones filiformes llargues carentes de movimientu que paecen contribuyir a l'absorción. Los esterocilios tán formaos por un fexe central de filamentos de actina y un fieltru terminal de proteínes. Carauterizar por tener acomuñada una proteína llamada erzina que xune'l filamentu delgáu cola membrana estereociliar.
* **Receición sensorial:** Los epitelios contienen terminaciones nervioses sensitives que son importantes nel sentíu del tactu na epidermis, del olfatu nel epiteliu olfativu, del gustu n'epiteliu llingual y formen los receptores de dellos órganos sensoriales.
* **Escreción:** Ye la función que realiza los epitelios glandulares.
* **Tresporte:** Ye una de les funciones que realicen l'epiteliu respiratoriu al movilizar el mocu al esterior por aciu el movimientu de los cilios, o l'epiteliu de les [[trompa de Falopio|trompes de Falopio]], al tresportar el [[cigotu]] al úteru.

== Clasificación de los epitelios ==

=== Según la función del epiteliu ===
* **Epiteliu de revestimiento o pavimentoso:** Ye'l qu'anubre externamente la piel o internamente los conductos y cuévanos buecos del organismu, nel que les célules epiteliales dispónense formando llámines.
* **Epiteliu glandular:** Ye'l que forma les glándules y tien gran capacidá de producir sustancies.
* **Epiteliu sensorial:** Contién célules sensoriales y nuna forma epitelial adicional.
* **Epiteliu respiratoriu:** De les víes aérees.
* **Epiteliu intestinal:** Contién célules individuales con función sensorial específica.

=== Según la forma de les célules epiteliales ===
*** Epitelios planos o escamosos:** Formáu por célules planes, con muncho menos altor qu'anchor y un nucleu esplanáu.
***Epitelios cúbicos:** Formáu por célules cúbiques, con igual proporción n'altor y anchor y un nucleu redondu.
***Epitelios cilíndricos o prismáticos:** Formáu por célules columnares, con altor enforma mayor que l'anchor y un nucleu ovoide.

=== Según el númberu de capes de célules que la formen ===
* **Epiteliu simple o monoestratificado**: Formáu por una sola capa.
* **Epiteliu estratificado**: Formáu por más d'una capa de célules, que tán ordenaes con delles llinies de nucleos.
* **Epiteliu pseudoestratificado**: Formáu por una capa de célules de forma desordenada.

==== Epiteliu simple o monoestratificado ====
L'epiteliu ta formáu por una sola capa de célules y tolos nucleos celulares tán al mesmu altor. Los epitelios simples pueden ser:

* **Epiteliu simple planu:** Esti epiteliu ta compuestu por una capa única de célules planes firmemente xuníes. Les célules presenten un nucleu prominente y esplanao, polo que ye difícil reparalo. Atópase nos vasos sanguineu y linfáticu ([[Endotelio|endotelio vascular]]) , na cubierta del [[ovariu]], nos [[Alvéolo pulmonar|alvéolos]] pulmonares, el [[asa de Henle]], la [[cápsula de Bowman]] y tamién el mesotelio de les [[serosa|seroses]]. Afacer a funciones de revestimiento y desplazamientu de les superficies ente sigo. La so función principal ye d'intercambiu y lubricación.

* **Epiteliu simple cúbicu:** Esti epiteliu namái tien 2 capes de célules cúbiques. Les funciones del epiteliu simple cúbicu más importantes son l'absorción y secreción. La capa de célules xuníes de forma cúbica con un nucleu redondu allugáu nel centru, reviste los ductos de munches glándules endocrines ([[Glándula tiroides|tiroides]], por casu), según los ductos del [[reñón]] (túbulos renales) y la capa germinativa de la superficie del ovariu.

* **Epiteliu simple cilíndricu:** Les sos funciones son l'absorción y la secreción, constitúi'l revestimiento del [[intestín]] dende'l cardias hasta l'anu, tamién s'atopa na [[vesícula]] y los conductos mayores de les glándules. Les célules cilíndriques presenten un nucleu ovoide a un mesmu nivel. Pueden presentar un cantu estriáu o microvellosidades. L'epiteliu columnar simple que reviste'l [[úteru]], [[oviductos]], [[conductu deferente|conductos deferentes]], pequeños [[bronquiolu|bronquiolos]] y [[senos paranasales]] ye ciliáu.

==== Epiteliu estratificado o poliestratificado ====


L'epiteliu estratificado ye una clase d'epiteliu formáu por delles capes celulares (estratos). Denominar según la forma de les célules superficiales, pudiendo ser estratificados planos (o escamosos), estratificados cúbicos y estratificados cilíndricos ensin aludir a les formes celulares de los otros estratos.

===== Epiteliu estratificado planu =====
Esisten dos tipos según la presencia o ausencia de queratina:
***Epiteliu estratificado planu queratinizado:** Ye'l que forma la epidermis de la piel, nel que les célules más superficiales tán muertes y que'l so nucleu y [[citoplasma]] foi reemplazáu por [[queratina]], que forma una capa fuerte y resistente al resfregón, impermeable a l'agua y cuasi impenetrable por [[bacteria|bacteries]], afaciéndose a funciones de proteición.
***Epiteliu estratificado planu non queratinizado:** Presenta delles capes de célules planes, de les cualos, les más superficiales presenten nucleu y les más fonda ta en contautu cola llámina basal. Les más fondes son cuboides, les del mediu poliédriques y les de la superficie son planes. Esti tipu d'epiteliu atópase nes mexelles, la [[llingua (anatomía)|llingua]], la farinxe, l'[[esófagu]], les [[cuerdes vocales]] verdaderes y la [[natura]].

===== Epiteliu estratificado cúbicu =====
Solo atópase nos conductos de [[glándula sudorípara|glándules sudorípares]] y consta de dos capes de célules cúbiques siendo les más superficiales de menor tamañu.

===== Epiteliu estratificado cilíndricu =====
Tien funciones de proteición y ye pocu frecuente. Alcontrar en pequeñes zones de la [[farinxe]], en delles partes de la [[uretra]] masculina, en dalgunos de los conductos excretorios mayores y na [[conxuntiva]] ocular. De normal la capa basal componer de célules baxes de forma poliédriques regular, y solo les célules superficiales son cilíndriques.

==== Epiteliu pseudoestratificado ====

Son aquellos epitelios en que toles célules faen contautu cola llámina basal, pero non toes algamen la superficie, polo qu'en realidá son epitelios simples, con dellos tipos de célules dispuestes nuna sola capa, pero colos sos [[nucleu celular|nucleos]] a distintos niveles, dando'l falsu aspeutu de tener delles capes. Les célules que nun lleguen a la superficie tienen una base ancha con un estremu apical estrechu, tocantes a les que lleguen tienen una base estrecha y l'estremu apical anchu. Atopamos esti texíu na [[uretra]] masculina, [[epidídimo]] y grandes conductos excretores. El más distribuyíu d'epiteliu pseudoestratificado ye'l tipu ciliáu atopáu na mucosa de la [[gorgoberu]] y [[bronquiu|bronquios]] primarios, el [[oyíu esternu|conductu auditivu]], parte del cuévanu timpánica, cuévanu nasal y el sacu llagrimal.

=== Estructures accesories de les célules epiteliales ===
Na superficie llibre o apical de determinaes célules epiteliales atópense: microvellosidades, estereocilios, cilios, axonema y flaxelos. Asina esiste distintos tipos d'epitelios como:
* **Epiteliu ciliáu:** Si les célules epiteliales tienen [[cilios]], qu'apaecen nos epitelios que la so función ye la de tresportar líquidu o mocu al traviés d'órganos tubulares qu'anubren. 
* **Epiteliu flaxeláu:** Si l'epiteliu tien [[Flaxelu eucariota|flaxelos]], que la so función ye: a) baturiciu del líquidu conteníu na lluz d'órganos tubulares y b) función sensorial nos epitelios sensoriales. En dambos casos la unidá básica que forma a dambos son los [[microtúbulos]].
* **Epiteliu con microvellosidades:** Nel casu de les célules que tienen [[microvellosidad]]es la función de les mesmes ye fundamentalmente absortiva, ye dicir dexen el pasu de sustancies al traviés d'elles. La unidá básica que forma a les microvellosidades son los filamentos d'[[actina]]. Exemplu son: El denomináu "ribete en cepiyu" nel [[reñón]] y la denomada "chapa estriada" del [[enterocito]] nel intestín delgáu. 
* **Epiteliu con estereocilios:** tán formaos pola mesma unidá básica, tienen la mesma función, son muncho más llargos que les [[microvellosidad]]es y tán allugaes nel [[epidídimo]], nel [[conductu deferente]] y nel [[oyíu internu]].

=== Epiteliu de revestimiento ===
* **Epiteliu de transición o transicional:** Llamáu asina, porque se pensaba que yera una transición ente epiteliu planu estratificado y cilíndricu estratificado. Ye conocíu pol so exclusividad de revistir les [[Aparatu excretor|víes urinaries]], dende los [[mota renal|motes renales]] hasta la [[uretra]]. Ta compuestu de delles capes de célules: a) les alcontraes basalmente (célules basales), percima d'éstes atópense b) célules poliédriques y c) les más superficiales son cúbiques con un estremu apical convexu, frecuentemente binucleadas. Les célules varien la so forma d'alcuerdu al grau de distensión. N'estáu de contraición, les célules tán en forma cilíndrica. N'estáu dilatáu, les célules modifiquen la so forma y reparar 1 o 2 capes de célules cúbiques o planes, esti texíu taba acomuñáu coles terminales nervioses.
# **Epiteliu gustativu:** Atópase na llingua y ye l'encargáu de saborguiar.
# **Epiteliu nerviosu:** Sirve como revestimiento proteutor del sistema nerviosu. 
# **Epiteliu táctil:** Nos [[Órganu sensorial|órganos de los sentíos]] apaecen distintos epitelios formaos por [[neurona|neurones]] especializaes como en:
# **Epiteliu olfativu:** Capten les molécules disueltes nel aire nel sentíu del [[olfatu]].
# **Epiteliu corneal:** Na [[retina]], l'epiteliu pigmentariu, la primera de les diez capes componer.
# **Epiteliu timpanal:''' Encargar de reproducir les ondes sonores que s'atopen al nuesu alredor.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
*  
*National Library of Medicine- National Institutes of Healt http://www.nlm.nih.gov/

## Enllaces esternos