Llingües d'Estaos Xuníos

Diverses **llingües falar nos [[Estaos Xuníos]]**; sicasí, l'inglés predomina nel usu públicu según la llingua materna mayoritaria del país. Nenguna norma a nivel federal declaró como idioma oficial al inglés; sicasí, ye la llingua na cual tán escrites la Constitución y les lleis y na cual realícense los queferes de gobiernu. Tamién delles lleis federales implícitamente estandarizan l'idioma inglés. Fálense, sicasí, cientos d'otros idiomes y dialeutos, siendo l'español el más común ente ellos, idioma qu'amás tien reconocencia en delles xurisdicciones del Suroeste.

Tradicionalmente, nes ciudaes grandes esistieron barrios nos que la primer xeneración d'inmigrantes d'un país determináu arrexuntar y depués socesives xeneraciones van dexando'l llugar. Una notable esceición son los barrios chinos, *chinatowns*, siendo'l más importante d'estos el que s'atopa na ciudá de San Francisco (California). Dempués de décades de represión, les llingües de los americanos nativos, o llingües amerindies autóctones, tán siendo calteníes y enseñaes dientro de les reserves. Un casu singular dientro de los Estaos Xuníos ye'l Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu, que tien como primer idioma oficial l'español (inglés ye idioma oficial secundariu).

## Llingua oficial y estadístiques
### Estatus d'idioma oficial

Ante l'ausencia d'un idioma oficial a nivel federal nos Estaos Xuníos, munchos estaos y territorios individualmente adoptaron l'inglés como idioma oficial del estáu:
 

Dellos estaos y territorios son oficialmente o *de facto* bi- o trillingües:

&nbsp;&nbsp;Refutado por Cita web|url=http://ourworld.compuserve.com/homepages/JWCRAWFORD/can-la.htm|títulu=Language Legislation in Louisiana|fechaaccesu=22 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081018203541/http://ourworld.compuserve.com/homepages/JWcrawford/can-la.htm|fechaarchivu=18 d'ochobre de 2008}}, citando estipulaciones de la constitución estatal de Luisiana de 1974.
* California, Arizona, Nuevu Méxicu y Texas (Inglés y *de facto* español)
* Samoa Americana (Samoanu ya inglés)
* Guam (Chamorru ya inglés), ye la isla más grande del archipiélagu Islles Marianes del Norte.
* Islles Marianes del Norte (Inglés, chamorru y carolinio)
* Puertu Ricu (Español ya inglés ; español proclamáu'l primeru idioma oficial en 1978)
}}
El estáu de Nueva York tenía documentos del gobiernu estatal (por casu, rexistros demográficos) coescritos en idioma neerlandés hasta los años 1920, con cuenta de caltener l'heriedu de los Nuevos Países Baxos, anque Inglaterra anexonara la colonia en 1664.

Les llingües indíxenes son oficiales o cooficiales en munches de les reserves indies d'Estaos Xuníos y pueblos. En Oklahoma antes de convertise n'estáu en 1907, los dirixentes del territoriu aldericaron si tener el cheroqui, choctaw y muscogee como cooficial, pero la idea nunca tomó forma.

En Nuevu Méxicu, anque la constitución estatal nun especifique un idioma oficial, les lleis publicar n'inglés y español, y el material del gobiernu y los servicios ríquese llegalmente (por Llei) que sían accesibles a falantes de dambes llingües.

Afirmóse que la situación de Nuevu Méxicu ye parte de les estipulaciones del Tratáu de Guadalupe Hidalgo de 1848; sicasí, nenguna mención de "derechos llingüísticos" apaez nel Tratáu o nel Protocolu de Querétaro, más allá de que los "habitantes mexicanos" nun tengan (1) nengún amenorgamientu de derechos per debaxo de los de los ciudadanos de los Estaos Xuníos y (2) esautamente los mesmos derechos que se menten nel artículu III del Tratáu de la Compra de Luisiana y nel Tratáu de la Merca de Florida. Esto implicaría que l'estáu llegal de la llingua española en Nuevu Méxicu y n'árees ensin incluyir, na Venta de la Mesilla d'Arizona, ye'l mesmu que'l del francés en Luisiana, y de xuru non menor que'l del alemán en Pennsylvania.

La cuestión de billingüismu tamién s'aplica nos estaos d'Arizona y Texas. La constitución de Texas nun tien nenguna política d'idioma oficial. Arizona aprobó una proposición nes eleiciones xenerales del 7 de payares de 2006 declarando l'inglés como idioma oficial. Pero la representación histórica billingüe persiste nos estaos del Suroeste. 

El 19 de mayu de 2006, el Senáu de los Estaos Xuníos votó pa faer del inglés la llingua nacional de los Estaos Xuníos. Según el proyeutu de llei, redactáu pol senador James M. Inhofe (republicanu, Oklahoma), el gobiernu federal yá nun apurriría servicios y comunicaciones multillingües, sacante aquellos yá garantizaos por Llei. Poco dempués de l'aprobación de la enmienda Inhofe, el Senáu votó por otru proyeutu de llei del senador Ken Salazar (demócrata, Colorado), nel que l'inglés yera "la llingua d'unificación común de los Estaos Xuníos", pero especificaba que nada naquella declaración "tien de menguar o ampliar cualquier derechu esistente" tocantes a servicios multillingües. Nengún de los proyeutos acabó convirtiéndose en Llei.

### Estadístiques y censos
Acordies colos datos del Censu de los Estaos Xuníos del 2015, los principales idiomes por númberu de falantes mayores de 5 años d'edá son:

Nel añu 2000, la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos imprimió los sos cuestionarios censales estándar en seis idiomes: inglés, castellán, chinu (en calteres tradicionales), tagalu, vietnamita y coreanu.

## Llingües indíxenes norteamericanes

Antes del asentamientu de los europeos en Norteamérica falábense gran cantidá de llingües nos territorios que más tarde formaríen parte de los Estaos Xuníos. Estes llingües siguieron falándose profusamente mientres siquier dos sieglos más, la mayoría de llingües fueron perdiendo falantes y munches hanse escastáu (namái unes poques tienen más falantes na actualidá qu'a principios del sieglu XIX). En delles partes d'Estaos Xuníos, principalmente en ciertes reserves indies, siguen falándose y tienen un númberu abondu de falantes fluentes. La mayor parte de les llingües indíxenes que se siguen falando tán severamente amenaciaes, yá qu'en munchos casos tienen pocos falantes, les mayor parte d'ellos vieyos o de mediana edá, ente que les nueves xeneraciones d'indíxenas usen mayoritariamente l'inglés y tienen un manexu deficiente de la so llingua ancestral.

Escontra 2008, el númberu de falantes de llingües indíxenes autóctones d'Estaos Xuníos yera de 373.949, pertenecientes a 135 llingües natives qu'inda se falen nel territoriu.

### Principales llingües indíxenes
Acordies con el censu de 2000 y otres encuestes llingüístiques, la llingua indíxena con mayor númberu de falantes anguaño n'Estaos Xuníos ye'l navajo (navaho). Les otres llingües n'orde d'importancia numbérica son el cheroqui y el choctaw.

### Llingües indíxenes falaes por estaos

Sacante Alaska que tien oficialmente delles llingües indíxenes, nel restu d'estaos punxo la llingua indíxena mayoritaria del estáu como llingua oficial a nivel de tol estáu y les demás ensin oficialidá nun intentu de que siquier una llingua indíxena sobreviviera por estáu.

* Llista d'estaos 

### Diversidá llingüística

Amás de les llingües mentaes munches otres llingües indíxenes fálense inda dientro del territoriu d'Estaos Xuníos. Amás la so diversidá interna ye enorme una y bones les llingües qu'inda se falen pertenecen a 28 families llingüístiques distintes:

## Llingües d'orixe européu
### L'inglés d'Estaos Xuníos

Según el censu del añu 1990, el 97% de la población d'Estaos Xuníos falen bien l'inglés, y más del 99% conocen l'idioma en dalguna midida. Tolos asuntos federales son n'inglés, y ye necesariu saber inglés pa ser un inmigrante llegal. Ye l'idioma mayoritariu en tolos estaos. Ye importante reseñar que l'inglés de los EE.&nbsp;UU. ye abondo distintu que'l de los otros países nos que se fala. La diferencia más conocida ye la ortografía, que ye más simple. Amás, esiste lo que munchos académicos dieron en llamar el *Inglés Vernacular Negru* (IVN), que recueye los aspeutos propios d'esta disglosía anglosaxona dientro de les comunidaes afroamericanes, ente que les sos carauterístiques destaquen el refugu de conxugación verbal, ej: (I is, you is, he is...) y l'ausencia fonética de la "r" final de pallabra ("mo'" en llugar de "more")

### L'español

L'español ye l'idioma principal de Puertu Ricu y unu de los idiomes oficiales, *de facto*, del estáu de Nuevu Méxicu. En tol país, más o menos, el 12% falar, sobremanera nos estaos del sur y suroeste. Por eso, ye la llingua más popular p'aprender como segundu idioma. Munchos asuntos oficiales de los estaos federaos espónense tamién n'español. L'español que se fala y el que s'enseña nos EE.&nbsp;UU. ye más paecíu al mexicanu que al d'otros países, anque'l puertorriqueñu, poques gracies, ye importante. La mayoría de los mensaxes públicos que tienen subtítulos tener n'español.

Polo tanto l'español ye usáu en California, Arizona, Nuevu Méxicu, Texas, Florida, Nevada, Colorado y nos barrios hispanos de la ciudá de Nueva York, Washington D. C. y conceyos cercanos a estes dos ciudaes. Siendo en delles rexones d'estos estaos inclusive más importante que l'inglés.

En California, la seición 1632 del Códigu Civil reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

En Texas, el gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

#### Alemán de Pennsylvania o Neerlandés de Pennsylvania

El **alemán de Pennsylvania** (*Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch*) ye una variedá llingüística perteneciente a les llingües alto xermanes (*Westmitteldeutsch*, n'alemán) y que ye faláu por ente 150 mil y 250 mil persones en Norteamérica.

Anguaño la mayoría de los falantes pertenecen a les sectes amish y menonites de l'antigua orde; establecíos en Pennsylvania, Ohio ya Indiana, nos Estaos Xuníos y en Ontario, Canadá.

Esti idioma falar principalmente la comunidá Amish que nun adoptaron l'estilu de vida modernu.

#### El casu de Nuevu Méxicu
La xente suel tener la creencia de que l'español ye unu de los idiomes oficiales de Nuevu Méxicu xunto col inglés, debíu al estensivu usu del primeru en tol estáu. La constitución estatal previo la esistencia d'un gobiernu temporalmente billingüe. La Comisión de Derechos Civiles de los EE.XX. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés". El gobiernu del estáu publica papeletes de votu y un manual pa conductores de vehículos en dambos idiomes y, a partir de 1995, Nuevu Méxicu adoptó una "Cantar Billingüe del Estáu" llamada "New Mexico - El mio Llindu Nuevu Méxicu."

De toes formes, la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'España nos Estaos Xuníos da como datu ciertu la considerancia de Nuevu Méxicu como Estáu que les sos llingües oficiales son l'inglés y l'español.

## Referencies