Cupressus lusitanica

***Cupressus lusitanica*** o ***Cupressus lindleyi*** ye una especie arbórea que se distribúi por América.

## Descripción

El ciprés, llega a midir de 30 a 40 m d'altor, inclusive más nel so hábitat natural. Cuenta con un tueru rectu de 1,5 a 2 m de diámetru, corteza acoloratada marrón n'exemplares nuevos y abuxada o ablancazada nos exemplares centenarios. La copa ye cónica, con cañes estendíes, monopódicas. La corteza ye fisurada y el xamasca ye trupu. Les fueyes son escamoses, con márxenes llisos y enteros. Los conos son cuasi redondos, de 12 a 15 mm allugaos a lo llargo de les cañes. Fructifica a partir d'agostu a xineru. La maduración de los sos frutos dar d'ochobre a xineru, ábrense los conos con gran cantidá de granes alaes.

## Distribución y hábitat
Ye orixinaria de Méxicu y de Centroamérica: Guatemala, El Salvador y Hondures. Y foi estensamente introducíu en Belize, Nicaragua y Costa Rica. Crez a altitúes de 1500-3500 msnm. El nome *C. lusitanica* o Ciprés de Portugal provién d'un clon, nun se sabe si natural de la India o de Méxicu, cultiváu en Portugal escontra 1634, nel monesteriu de Buçaco, cerca de Coimbra; estos árboles yá teníen alredor de 130 años cuando la especie describióse botánicamente por Miller en 1768. En Méxicu ye conocíu colos nomes de **cedru blancu**; **ciprés mexicanu** o **teotlate**. Anque prefier usase el so sinónimu del nome científicu: ***Cupressus lindleyi***. En Guatemala conozse a cencielles como Ciprés.

Forma montes puros nel so hábitat natural onde xeneralmente prevalez el clima fríu húmedu, con suelos fondos y altu conteníu en materia orgánico.

## Cultivos y usos
Prefier el riego moderáu y suelu arenosu; anque tamién s'afai a suelos probes en materia orgánico. Desenvolver al sol y ye bien resistente a les baxes temperatures; Crez perbién en condiciones templaes y fríes, pero crez meyor a media solombra. En Méxicu la so madera ye utilizada na ellaboración de muebles finos, y sobremanera na ellaboración artesanal de jaranas jarochas

Ye un árbol bien llonxevu, de rápida crecedera y resistente a la seca. Introducióse en diverses partes del mundu y ye cultiváu tantu pol so valor ornamental como pol so madera y ye un árbol bien utilizáu como cercu vivu. Llantóse llargamente pa la so producción comercial na industria papelero: a altes altitúes en Colombia (3300 msnm), Bolivia y Sudáfrica, y cerca del nivel del mar en Nueva Zelanda onde ta dafechu naturalizáu. En Colombia llántense estos cipreses pa crear cortines cortavientos y lluchar contra la erosión del suelu causaes por actividaes humanes nes fasteres de los montes.

Foi llantáu en llugares de clima templáu como ornamental cerca del nivel del mar y desenvolvióse bien: Buenos Aires, (Arxentina); Austin, Texas y nes Islles Britániques, puede algamar un altor de 30 m nes Islles Britániques.

Ta siendo plantáu na provincia arxentina de San Luis, Arxentina a 1500 msnm con fines de forestación pa crear montes artificiales nuna tierra orixinalmente desprovista d'ellos nel sentíu estrictu (una y bones la vexetación natural ellí ye de carba alpina) nun clima bien similar al del so llugar d'orixe.

## Taxonomía
*Cupressus lusitanica* describióse por Philip Miller y espublizóse en *[[The Gardeners Dictionary]]*: . . . eighth edition non. 3. 1768. 
;Etimoloxía:
***Cupressus*** ye'l nome llatín del ciprés qu'acordies con dellos autores provién de "Cyprus" (Xipre), d'onde ye nativu y crez montés. 

***lusitanica***: epítetu xeográficu qu'alude a la so llocalización en Lusitania.
;Sinonimia:
* *Callitropsis lusitanica* (Mill.) D.P.Little 
* *Cupressus benthamii var. lindleyi* (Klotzsch ex Endl.) Mast. 
* *Cupressus coulteri* J.Forbes
* *Cupressus escelsa* J.Scott ex Carrière 
* *Cupressus glauca* Lam. 
* *Cupressus glauca var. tristis* Endl.
* *Cupressus karwinskiana* Regel 
* *Cupressus lindleyi* Klotzsch ex Endl. 
* *Cupressus lindleyi var. hondurensis* (Silva) Silva 
* *Cupressus lindleyi subsp. hondurensis* (Silva) Silva
* *Cupressus pendula* L'Hér. 
* *Cupressus sinensis* J.Lee ex Gord. 
* *Cupressus thurifera* Lindl. 
* *Cupressus uhdeana* Gordon ex Carrière 
* *Hesperocyparis lindleyi subsp. hondurensis* (Silva) Silva 
* *Hesperocyparis lusitanica* (Mill.) Bartel 
* *Juniperus uhdeana* Gordon
;*var. benthamii* (Endl.) Carrière
* *Callitropsis benthamii* (Endl.) D.P.Little
* *Cupressus benthamii* Endl.
* *Cupressus benthamii var. knightiana* (Perry ex Gordon) Mast.
* *Cupressus ehrenbergii* Kunze
* *Cupressus knightiana* Perry ex Gordon 
* *Cupressus lindleyi subsp. benthamii* (Endl.) Silva
* *Hesperocyparis benthamii* (Endl.) Bartel
;*var. lusitanica
* *Cupressus uhdeana* Gordon

== Ver tamién ==
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]
* [[Cupressaceae#Descripción|Carauterístiques de les cupressacees]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==
* Martínez, Maximinio: 1978. Catálogu de nomes vulgares y científicos de plantes mexicanes.
* Rzedowski J.: 1983. Vexetación de Méxicu. Distritu Federal, Mexico. 
* Dvorak, W. S., G. R. Hodge, Y. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan & T. K. Stanger: 2000. Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species by the CAMCORE Cooperative. College of Natural Resources, NCSU. Raleigh, NC. USA. 
* Farjon, Aljos: 2005. A monograph of Cupressaceae and Sciadopitys.
* Richardson D.M. (Ed): 2005. Ecoloxía y bioxeografía de Pinus. Department of Conservation. South Island Wilding Conifer Strategy. New Zealand.
* Chandler, N.G.: Pulpwood plantations in South Africa. Proc. Aust. Paper Indus. Tech. Ass.
* Gutiérrez, Millán, W. Ladrach: 1980. Resultaos a tres años de la llantadera direuta de granes de *Cupressus lusitanica* y *Pinus patula'' en finca Los Guaduales Departamentu del Cauca. Informe d'Investigación 60. Cali, Colombia. Cartón de Colombia S.A. 6 p.

## Enllaces esternos