Postreros falantes conocíos de llingües muertes o amenaciaes

Una **llingua muerta** ye aquella qu'escarez de falantes nativos o competentes, esto ye, una llingua que yá nun ye la llingua materna de naide (anque eventualmente dalgunos llingüistes o otres persones la conozan de forma secundaria).

Anguaño, unes 500 de les cerca de seis mil llingües vives esistentes, tán seriamente amenaciaes y próximes a la so estinción, d'estes la mayoría namái tienen un puñáu de falantes vieyos que les falen, y nun esisten persones nueves que la conozan bien o lo falen con fluidez. Esta llista recueye los nomes documentaos de los postreros falantes de diverses llingües o bien estintes o bien severamente amenaciaes.

## Orde cronolóxicu

### Finaos nel sieglu XVII

* **Chesten Marchant** (muertu en 1676), créese que podría ser el postreru falante monollingüe de córnicu, a diferencia d'otres persones como Dolly Pentreath que tamién falaba inglés.

### Finaos nel sieglu XVIII

* **Margaret McMurray** (muerta en 1760), postrera falante nativa del dialectu de les tierres baxes (Lowlands) del gaélicu escocés.
* **[[Dolly Pentreath]]** (muerta en 1777), posiblemente la postrera falante nativa competente de córnicu, foi monollingüe hasta siquier los 20 años.

### Finaos nel sieglu XIX

* **Frances Johnson**, postreru falante competente del takelma d'Oregón (faláu enantes n'Estaos Xuníos).
* **Walter Sutherland** (morrió hacia 1850), postreru falante de Norn
* **Nikonha** (circa 1765-1871), postreru falante non mestizu de Tutelo (anque ente los descendientes mestizos Cayuga-Tutelo esistió cierta familiaridá cola llingua tutelo mientres dalgún tiempu).
* **[[Truganini|Trugernanner]]** (circa 1812-1876), considerada la postrera falante étnicamente pura d'una llingua tasmana; anque, Fanny Cochrane Smith, que tamién conocía una llingua tasmana, sobrevivióla.
* **John Davey** (1812-1891), foi un granxeru de Cornualles que foi unu de los postreros en caltener una conocencia tradicional del idioma córnicu
* **[[Tuone Udaina]]** (morrió 1898), postreru falante del idioma dálmata

### Finaos nel sieglu XX

* **[[Fanny Cochrane Smith]]** (1834-1905), considerada la postrera falante competente d'una llingua tasmana
* **Fidelia Fielding** (1827-1908), falante de pequot-mohegano, llingua algonquina falada enantes en Connecticut.
* **John Mann** (1834-?), postreru falante nativu atestiguáu de córnicu, parte d'un grupu de neños que falaben en córnicu, entrevistaos en 1914 a la edá de 80 años.
* **[[Ishi]]** (ca. 1860-1916), últimu miembru de la etnia yana, y postreru falantes sobreviviente de la llingua d'esta etnia l'idioma yahi.
* **[[Sally Noble]]** (muerta en 1922), postrera falante de chimariko.
* **[[Ascención Solórsano]]** (1854-1930), postrera falante del mutsun, llingua de la familia uti
* **Watt Sam** (1876-1944) y **Nancy Raven** (1872-1957), foron unos de los dos últimos falantes competentes de natchez.
* **[[Isabel Meadows]]** (1846-1939), postreru falante competente de Rumsen, una llingua uti de California.
* **[[Mary Yee]]** (1897-1965), el postreru falante nativu de barbareño, perteneciente a la familia chumash de California.
* **[[Ned Maddrell]]** (1877-1974), postreru falante nativu de manés, llingua céltica.
* **[[Armand Lunel]]** (1892-1977), falante de shuadit, variedá xudeorromance d'idioma occitanu.
* **[[Alf Palmer]]** (ca. 1891-1981), postreru falante nativu de warrungu, llingua aborixe australiana.
* **[[Jack Butler (Jiwarli)|Jack Butler]]** (1901-1986), falante de Jiwarli, llingua aborixe australiana.
* **[[Roscinda Nolásquez]]** (1892-1987), postrera falante de cupeño, llingua utoazteca del sur de California.
* **[[Klavdiya Plotnikova]]** (ca. 1895-1989), postrera falante de kamas, llingua samoyeda falada al este de los Urales.
* **[[Morndi Munro]]** (morrió mientres la década de 1990), postreru falante competente d'Unggumi, llingua d'Australia occidental.
* **[[Fidela Bernat]]** (1898-1991), postrera falante conocida d'euskera roncalés.
* **[[Tevfik Esenç]]** (1904-1992), postreru falante dafechu competente n'ubykh.
* **[[Algy Paterson]]** (muertu en 1995), postreru falante competente de Martuthunira, llingua d'Australia occidental.
* **[[Truman Washington Dailey]]** (1898-1996), postreru falante nativu del dialectu Otoe-Missouria de chiwere.
* **[[Red Thunder Cloud|Rede Thunder Cloud]]** (1919-1996), postreru falante nativu de catawba.
* **[[Valentina Vyie]]** (muerta en 1997), postrera falante nativa de sirenik, llingua esquimal del estremu oriental del Siberia.
* **[[Carmel Charles]]** (1912-1999), postreru falante competente de nyulnyul d'Australia occidental.

### Finaos nel sieglu XXI

* **[[Big Bill Neidjie]]** (ca. 1920-2002), falante de gaagudju, llingua australiana del Territoriu del Norte.
* **Yang Huanyi** (c. 1909-2004), postrera falante de Nü shu, llingua escrita usada puramente por muyeres en Jiangyong, provincia de Hunan, al sur de China.
* **[[Marie Smith|Marie Smith Jones]]** (1918-2008), falante del eyak, faláu nel sur d'Alaska.
* Ms. Boro (muertu en 2009), postreru falante competente d'aka-kora, faláu nes islles Andamán.
* **[[Viktors Bertholds]]** (1921-2009), créese que foi'l postreru falante nativu de livonio (vease Grizelda Kristiņa).
* **[[William Rozario]]** (muertu en 2009) postreru falante conocíu de criollu indoportugués de Cochin
* **[[Pan Jin-yu]]** (1914-2010), postrera falante nativa del idioma pazeh de Taiwán.
* **[[Boa Sr]]**. (ca. 1925-2010), llingua adamanesa Aka-Bo.
* **[[Grizelda Kristiņa]]** (1910-2013), postrera falante certificada de livonio.
* **[[Doris McLemore]]** (1927-2016), postrera falante competente de wichita.
* **[[Edwin Benson]]** (1931-2016), postreru falante de mandan.

### Postreros falantes vivos

* **[[Cristina Calderón]]** (nacida hacia 1928), dende 2005 ye la postrera falante de yagán.
* **[[Charlie Mungulda]]**, postreru falante nativu d'amurdag.
* **[[John Steckley]]** (1949), consideráu'l postreru falante conocíu de wyandot (anque nun yera un falante nativu).
* **[[Verdena Parker]]** (1936), postreru falante competente d'hupa.
* **[[Blas Jaime]]** (1934), postreru falante de chaná.

## Ver tamién

* Llingua muerta

## Referencies