O le Ao o le Malo

**O le Ao o le Malo** ye'l nome pol que se conoz al Xefe d'Estáu de Samoa, magar una traducción más exacta del términu podría ser la de «xefe del gobiernu», yá que *ao* ye un títulu reserváu xeneralmente a los xefes y *malu* significa «gobiernu». Recibe'l títulu de *La so Alteza*.

El cargu ta reguláu na Parte III de la Constitución de Samoa del añu 1960. Nel momentu que adoptóse la Constitución antemanóse que los xefes d'estáu futuros seríen escoyíos d'ente los cuatro xefes» reales (Tama-a-Aiga). Sicasí, esti requisitu nun apaez testualmente na Constitución y, por esi motivu, Samoa podría considerase *de facto* como una república en llugar d'una monarquía electiva y constitucional que ye lo que ye *de iure*.

El Secretariu de Prensa gubernamental describe'l cargu de *O le Ao o le Malo* como'l d'un presidente ceremonial». Na actualidá, el cargu ocupar Vaaletoa Eti Sualauvi II, que foi escoyíu pa un mandatu de 5 años el 21 de xunetu de 2017.

## Historia
Cuando Samoa algamó la so independencia nel añu 1962, los que nesi momentu yeren consideraos los dos xefes tribales más importantes de los cuatro esistentes, Malietoa Tanumafili y Tupua Tamasese Mexaole, fueron escoyíos conxuntamente pal cargu y de manera vitalicia, y asina foi recoyíu na Constitución de 1960. Cada unu, respeutivamente, representaben a los Malietoa y los Tupua, tribus que fueron descrites como «los dos principales llinaxes familiares» de Samoa. Conocíase-yos conxuntamente como *O Ao o le Malo* ya individualmente como *O le Ao o le Malo*. 

Sicasí, Tupua Tamasese Mexa’aole morrió un añu dempués, en 1963, dexando a Malietoa Tanumafili como l'únicu xefe d'Estáu de Samoa hasta la so muerte en 2007, a los 94 años d'edá. 

Nel so llugar, Tuiatua Tupua Tamasese Efi foi escoyíu, el 16 de xunu de 2007, pola Asamblea Llexislativa de Samoa como nuevu **O le Ao o le Malo** y pa un mandatu de 5 años qu'empezó'l 20 de xunu de 2007. Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi sirviera yá en dos causes como Primer Ministru de Samoa y ye'l fíu mayor de Tupua Tamasese Mexaole.

## Requisitos
De conformidá col artículu 18 de la Constitución de Samoa, les persones qu'ocupen el cargu de *O le Ao o le Malo* tienen de cumplir los siguientes requisitos:
* Tar cualificaos pa ser escoyíos Miembros del Parllamentu.
* Tener les cualificaciones que l'Asamblea Llexislativa de Samoa determine por aciu resolución.
* Nun ser quitaos primeramente del cargu de Xefe d'Estáu por mala conducta o enfermedá.

## Duración del cargu
La duración del cargu ye por cinco años, y esiste la posibilidá de reeleición. Les esceiciones a esta norma fueron Malietoa Tanumafili y Tupua Tamasese Mexa'ole, que recibieron el cargu de manera vitalicia por mandamientu espreso del artículu 19 de la Constitución. 

Per otru llau, una persona puede ser estremada del cargu de manera antemanada por trés víes:
* Arrenunciu.
* Cese per decisión de l'Asamblea y baxu motivos de mala conducta o enfermedá.
* Aprobación por dos tercios de l'Asamblea Llexislativa d'una resolución de cese nel cargu que fuera propuesta y sofitada por siquier un cuartu de los sos miembros, teniendo de trescurrir siquier 14 díes dende la moción y se alderique na Asamblea.

## Deberes y poderes
La posición del O le Ao o le Malo ye similar al d'un xefe d'estáu d'una monarquía constitucional, entrín y non se trata d'un xefe d'estáu con bien poques competencies, más de calter ceremonial o formal que reales. El poder real osténtalo el Primer Ministru de Samoa, magar ye l'O le Ao o le Malo quien formalmente noma a ésti por orde de l'Asamblea. Sicasí lo anterior, l'O le Ao o le Malo podría eslleir el parllamentu en cualquier momentu, y ye l'encargáu de sancionar les lleis aprobaes nél. Tamién tien el derechu de conceder indultos.

## Xefes d'Estáu (O le Ao o le Malo) dende 1962

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial de la Xefatura d'Estáu de Samoa 
* Páxina oficial del Xefe d'Estáu de Samoa