Mazana

La **mazana**, del xéneru *Malus* y la familia Rosaceae, ye una de les frutes más cultivaes del mundu. La mayoría de les mazanes remanecen de la especie de *Malus domestica* (Pumar o híbridu d'ella). La mazana fermentao úsase pa facer bebides alcohóliques como la sidra asturiana o el Calvados, en Francia.

## Historia
La mazana foi una fonte alimenticia abondo importante nos climas fríos, y dablemente, ye l'árbol cultivau más antiguu. Ye la especie frutal (sacante los cítricos) que se caltién per más tiempu, faciendo durable bona parte del so valor nutritivu. Les mazanes d'iviernu, recoyíes no cabero la seronda y curiaes en cámares (**canigú**) o almacenes per encima del puntu de conxelamientu, foren alimentu primordial per dómines n'Asia, Europa y nos Estaos Xuníos (dende 1800).

## Especies cultivables
Hai más de 7.500 especies de mazanes. Les diferentes especies alcuéntrense en climas templaos y subtropicales, darréu que les pumaraes nun florien nes estayes tropicales, yá que necesiten dalgunes xelaes.

La siguiente ye una llista de les especies cultivables más comunes y ónde se cultiven, xunto col añu y llugar d'orixe:

* Braeburn: Nueva Zelanda (desde 1950), Arxentina (Río Negro), Estaos Xuníos
* Cameu: Washington (dende 1980)
* Cortland: Nueva York (dende caberos de 1890)
* Cox's Orange Pippin: Gran Bretaña, Nueva Zelanda
* Egremont Russet: Gran Bretaña
* Empire: Nueva York (desde 1966)
* Fuji: Xapón (dende 1930), Arxentina (Río Negro), Asia, Australia, Chile
* Gala: Nueva Zelanda (dende 1970), Estaos Xuníos.
* Ginger Gold: Virxinia (caberos de 1960)
* Golden Delicious: Estaos Xuníos (dende 1890), Arxentina (Río Negro), Europa
* Granny Smith: Australia (dende 1868), Arxentina (Río Negro), California
* Honeycrisp: Minnesota (dende 1960)
* Idared: Idaho (dende 1942)
* Jonagold: Nueva York (dende 1968), y otres partes d'Estaos Xuníos, Arxentina (Río Negro), 
* Jonathan: Nueva York (dende 1920), y otres partes d'Estaos Xuníos.
* Lodi: Ohio
* McIntosh: Canadá (dende 1811)
* Newtown Pippin: Nueva York (dende 1759), Oregón
* Old Apple: Ontario
* Pink Lady: Australia (dende entamos de 1970), Arxentina (Río Negro), este d'Estaos Xuníos.
* Red Delicious: Iowa (dende 1870), y otres partes d'Estaos Xuníos, Arxentina (Río Negro); 
* Rome Beauty: Ohio (dende entamos de 1800), Arxentina (Río Negro),
* Winesap: Estaos Xuníos.
* Worcester Permain: Gran Bretaña

Yá n**'Asturies**, la mazana algama tala tradición y puxu, que la bayura de tribes diferenciaes ente elles ye descomanada, y reciben dellos nomes na cultura popular, según seya'l so aspeutu o tastu, asina tenemos toes estes:

* **Berdialona;** de **Blancón;** **Calabazona;** **Calaverina** (Mena de mazana de color verdosu, duce, grande y un pocu áceda, asemeyada a la calabaza); **Camuesa o Carueza;** mazana de color marillentu, pequeña y montés; **Coloradina;** **Cuatrucantos;** de la **Madalena**, colorada y mui dulce; **Marialuisa**, raneta parda; **Meana**, especial pa la sidra; **Ñuera;** **Panera;** **Prieta;** **Mesada;** de **Palmazu;** **Mingán;** **Monxaca;** de **Repinaldes;** etc.

La mazana ye rica en pectina, zucres y vitamina C. Tamién tien propiedaes medicinales, darréu qu'al ser suavemente llaxante ayuda nos desarreglos intestinales.

## Mazanes pa facer sidra
Pa facer la sidra acoyío pola Denominación d'Orixe “Sidra d'Asturies”, hai qu'usar namás mazana de sidra de les races comprendíes dientro d'estos bloques teunolóxicos (pola acidez y la concentración de compuestos felónicos)
* Ácido: Durona de Tresali, de Blanquina, de Llimón Montés, Teórica, Sanroqueña, de Raxao, Xuanina y Fuentes
* Dulce: Verdialona y Ernestina
* Ácido-amargo: Regona
* Amargo: Clara
* Amargo-Semiácido: Meana
* Dulce-amargo: Coloradona
* Semiácido: de Carrió, Solarina, de la Riega, de Collaos, Perico, de Prieta y Perezosa
* Semiácido-amargo: Panquerina.
Hai que destacar qu'hai variedaes de mesa que nun s’almiten na Denominación d'Orixe y, polo tanto, tán prohibíes.

Otres carauterístiques que s’estremes ente estes races son, amás del grupu teunolóxicu, la medría, el tiempu cuando floria, la producción, la sensibilidá a fungos y el tiempu cuando madurez. 

(Fonte: “Descripción de las variedades de manzana de la D.O.P. Sidra de Asturias”. SERIDA. Autores: Y. Dapena; M. Dolores Blázquez):

## Enllaces esternos

## Referencies