República d'Irlanda

**Irlanda**, oficialmente la **República d'Irlanda** (n'Irlandés:*Poblacht Na h'Éireann*, n'Inglés: *Republic of Ireland*) ye un país del noroeste d'Europa que forma parte de la Xunión Europea. El so territoriu abarca aproximao cinco sestes partes (26 de los sos 32 condaos) de la islla d'Irlanda (la más occidental de les nomaes Islles britániques), contra la costa del noreste d'Europa. El sestu restante pertenez a Irlanda del Norte, una rexón alministrativa del Reinu Xuníu y parte de la provincia irlandesa histórica del Ulster. La so capital y principal ciudá ye Dublín, asitiada na fastera oriental del país, y qu'agospia, nel so área metropolitana, alredor d'un terciu de los 4,75 millones d'habitantes del país. La República d'Irlanda llenda per tierra namái con Irlanda del Norte, y per mar col océanu Atlánticu al norte y oeste, el Mar Célticu al sur, la canal de San Xurde al sureste y el mar d'Irlanda al este. 

Políticamente organízase como una república parllamentaria xunitaria. El so poder llexislativu, el *Oireachtas*, abarca dos cámares: una cámara baxa, el *Dáil Éireann*, y una cámara alta, el *Seanad Éireann*. El xefe del estáu ye'l presidente (*Uachtarán*), con funciones principalmente ceremoniales magar que con dellos poderes ya obligaciones importantes. El xefe del gobiernu ye'l primer ministru (*Taoiseach*), elixíu pola cámara baxa y nombráu pol presidente, que ye l'encargáu de nomar a los demás ministros del so gobiernu.

El estáu foi creáu, col nome d'Estáu Llibre Irlandés, en 1922, de resultes de la firma del tratáu anglo-irlandés. Continuó siendo, sicasí, un dominiu británicu hasta 1937, cuando se aprobó una nueva constitución na que l'estáu pasó a nomase Irlanda y convirtióse nuna república dirixida por un presidente ensin funciones executives. De resultes de l'aprobación de l'Acta de la República d'Irlanda en 1948, el país foi proclamáu oficialmente como república en 1949, y convirtióse'n miembru de les Naciones Xuníes n'avientu de 1955. En 1973 integróse na Comunidá Económica Europea, antecesora de la Xunión Europea. El país nun mantuvo rellaciones formales con Irlanda del Norte la mayoría de los años del sieglu XX, pero nes décades de 1980 y 1990 los gobiernos irlandés y británicu entamaron a negociar, colos partíos políticos d'Irlanda del Norte, p'algamar una solución al problema de la partición de la islla. Dende la robla del Alcuerdu de Vienres Santu de 1998 el gobiernu irlandés y el executivu autonómicu d'Irlanda del Norte collaboren, al traviés del Conceyu Ministerial Norte-Sur (*North-South Ministerial Council*), creáu nesi alcuerdu, en delles árees d'actividá política y económica.

Irlanda ta ente los 25 países más ricos del mundu en términos de Productu Interior Brutu, de resultes ente otres coses d'una serie de polítiques económiques lliberales adoptaes tres de la entrada del país na Xunión Europea. Ente los años 1995 y 2007 el país algamó una gran prosperidá, que foi interrumpida de sópitu pola crisis financiera qu'entamó en 2008 nel contestu de la crisis económica mundial. Sicasí, otra vuelta el país amosó gran vitalidá económica, y en 2015 la de so foi la economía que más creció na Xunión Europea, ya Irlanda vuelve a ocupar los puestos más altos nos ránking de riqueza y bienestar de los países. Amás d'eso, tamién ocupa un llugar destacáu nos ránking relativos a cuestiones como llibertá de prensa o derechos civiles. Irlanda ye miembru fundador del Conseyu d'Europa y de la Organización pa la Cooperación y el Desenvolvimientu Económicos (OCDE), y, consecuentemente cola política de neutralidá militar y non alineamientu adoptada inmediatamente enantes de la Segunda Guerra Mundial, nun ye miembru de la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte.

## Historia

Los habitantes d'antaño de la islla d'Irlanda, lo mesmo que los d'otres islles britániques foron los pictos sometios polos celtes nel sieglu I e.C., xentes del Neolíticu descrites nel folclor irlandés como *Fir Bolg*. Irlanda taba compuesta por cinco reinos: Ulster, Meath, Munster, Connaught y Leinster, baxu mandatu d'un rei con sede na zona de Tara (Meath).

De magar el sieglu V prodúzse la cristianización de la islla por un misioneru escocés llamáu San Patriciu, el sentimientu cristianu enraigonó ceo na islla en cuenta de les tradiciones druides y los sos dioses paganos entamando nos años siguientes una espansión per toa Europa de los monxos irlandeses.

## Xeografía

## División alministrativa
El territoriu de la República d'Irlanda dividese, alministrativamente, en 31 condaos, que son los que vienen darréu:





## Política

## Demografía

## Llingua

El irlandés ye la primer llingua oficial xunto col inglés que ye la segunda, l'irlandés ta nel tueru celta xunto col galés, escocés y bretón. Pese a que l'alministración lleva años fomentando esta llingua solu ye falada pol 26%(1971) de la población, siendo la gran mayoria bilingües ente l'irlandés y inglés. Ún de les zones con mayor númberu de falantes d'irlandés tan nel oeste na zona nomada Gaeltacht y nel norte nel Ulster.

## Referencies

## Enllaces esternos