Plantago psyllium

La **zaragatona**, ***(Plantago psyllium)***, ye una especie yerbácea natural de la zona occidental del Mediterraneu, sobremanera España y Marruecos, tamién la topa nel sur d'Asia.
## Etimoloxía

El nome xenéricu d'esta planta deriva de "planta" qu'en llatín significa "pie" y del verbu "ago", que significa paecíu, esto ye, paecíu a un pie pola paecencia de les fueyes cola planta del pie .

## Carauterístiques
Ye una planta yerbácea caducifolia col tarmu erecto y ramificáu. Les fueyes son allargaes, estreches, opuestes o verticilaes de trés en trés. Les flores, de color blancu o blancuciu, producir en trupes espigues. Mota con 4 sépalos y corola tubular con 4 pétalos. Les granes son pixidios con dos granos ovoides color marrón.
## Ecoloxía
Alcuéntrase en tierres de cultivu, xunto a les carreteres, en llugares apatayaos, en campos ricos n'abonos orgánicos o granxes.
## Propiedaes
Utilícense medicinalmente les granes d'esta planta. Llimpia'l Sistema Gastrointestinal, amenorga colesterol, esanicia grasa, baxar de pesu, ayuda absorción de nutrientes, gastritis y úlceras. 
### Principios activos
Les granes contienen mucílagos (12% -15%), formaos fundamentalmente por xylosa, acedu galacturónico, arabinosa y ramnosa, que dan la propiedá llaxante, pero a diferencies d'otres especies de *Plantago*, estes nun contienen almidón; tamién tien traces d'alcaloides como son la plantagonina, la indicaína, la llomba, la noscapina y la indicamina; atopamos fitosteroles como'l beta-sitosterol, campestrol, estigmasterol; tamién oligoelementos, sales de potasiu, aceite insaturada (5 a 10%), proteínes (15-18%) y un glicósido iridoide l'aucubina al que se-y atribúin unes propiedaes proteutores pal fégadu.

### Virtúes melecinales
*Contién mucílagos qu'en contautu cola agua aumenta'l so volume hasta 4 vegaes, polo que ye un escelente llaxante mecánicu qu'actúa como llubricante que dexa'l deslizamiento de la materia fecal.
*Encamentáu en casu de falta de peristaltismo intestinal.
*Per vía esterna en forma de compreses pa tratar reumatismu, quemadures y úlceres.
*Puede baxar el colesterol total y LDL gracies al so conteníu en psyllium.

## Taxonomía
*Plantago psyllium* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum, Editio Secunda]]* 167. 1762. 
;Etimoloxía:
***Plantago***: nome xenéricu que deriva de *plantago* = bien principalmente, nome de delles especies del xéneru *Plantago* L. (Plantaginaceae) –rellacionáu cola pallabra llatina *planta, -ae f.* = "planta del pie"; pola forma de les fueyes, según dicen–. Asina, Ambrosini (1666) cúntanos: “Ye llamada Plantago polos autores llatinos, vocablu que tomen de la planta del pie ( por causa del anchor de les sos fueyes, les que recuerden la planta del pie; y coles mesmes porque les fueyes tienen llinies como feches con aráu, asemeyaos a les que vemos na planta del pie)”

***psyllium***: epítetu llatín ;Citoloxía: 

Númberos cromosomáticos de *Plantago afra* (Fam. Plantaginaceae) y taxones infraespecíficos: n=6 2n=12
;Sinonimia:

**Plantago afra subsp. stricta* (Schousb.) Zangh.
**Plantago afra* L. 
**Plantago cynops* L.
**Plantago parviflora* Desf.
**Plantago stricta* Schousb.
**Psyllium afrum*
**Psyllium squalidum* (Salisb.) Soják 

## Nome común

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les plantaginacees
## Referencies

## Enllaces esternos