Historia de les relixones

La **historia de les relixones** ye una ciencia humana o ciencia social que tien por oxetu d'estudiu les relixones, o más esautamente los conxuntos de práutiques relixoses y creencies relixoses, ritos y mitos. Establezse como disciplina estremada de la teoloxía (estudiu filosóficu de la divinidá -incluyendo la considerancia de la so existencia-) y de la historia de la Ilesia (una caña de la historiografía con marcáu calter confesional católicu) a partir de la segunda metá del sieglu XIX, nel marcu del desenvolvimientu de les idees llaiques, l'alderique de separación Ilesia-Estáu y l'entamu d'otres ciencies sociales, especialmente l'antropoloxía, la psicoloxía y la socioloxía (antropoloxía de la relixón, psicoloxía de la relixón y socioloxía de la relixón). Tien una proximidá bien direuta con otres perspectives d'estudiu científicu de les relixones: los conceutos de relixón comparada (o relixones comparaes), de mitoloxía comparada (o mitoloxíes comparaes); menos direuta cola fenomenoloxía de la relixón (filosofía de la relixón en términos consistentes cola orientación de los creyentes); ya inclúyese, con toes estes disciplines, na disciplina global que suel denominase ciencia de la relixón, ciencies de la relixón o estudios relixosos, anque n'ocasiones fai equivalente nun sentíu estensu a les anteriores y entiéndese como una de les posibles denominaciones d'una disciplina d'estudiu integral de la relixón y les relixones.

Nun convién confundila cola Historia Sagrada (perspeutiva providencialista de la historia humana, anque davezu llindada a la historia bíblica -narración histórica contenida na Biblia-).

## Definición
La historia de les relixones enceta los fenómenos relixosos dende un puntu de vista non confesional y una perspeutiva tanto histórica como antropolóxica, según con referencia tanto al tiempu como al espaciu (perspectives diacrónica y sincrónica -ver historiografía, historia y tiempu históricu-).

Ta estrechamente rellacionada cola etnoloxía, la filoloxía y la historia (vease Alta crítica). Como les sos disciplines hermanes, ye una *ciencia d'observación* que se basa nel exame críticu de los datos, según nel métodu comparativu.

Esta ciencia puede ser definida con otres denominaciones, como ciencia de les relixones, con tradición n'Alemaña (*Religionswissenschaft*), noción acuñada por Friedrich Max Müller, célebre orientalista, mitólogo y especialista no indoeuropéu del sieglu XIX. Nesa dómina, l'estudiu de les relixones encuadrar nel ámbitu intelectual del academicismu románticu. El términu *relixones comparaes* ye utilizáu sobremanera nel mundu intelectual anglosaxón.

## Historia de la relixón
L'exerciciu de la historia de les relixones siempres foi *comparatista*. Yá na Antigüedá, dende Heródoto, los griegos repararon con interés les costumes y tradiciones d'otros pueblos (exipcios, perses, xudíos) col fin d'asitiar les mesmes. Plutarcu, nel sieglu I de la era cristiana, dexónos un ciertu númberu de trabayos que pueden calificase de mitoloxía comparada.

Son los padres de la Ilesia los que van comparar les distintes relixones y forxar el conceutu de paganismu, pa esplicar nel so propiu beneficiu'l surdimientu y la superioridá del cristianismu. Tamién son conceutos enunciaos nesti contestu pola patrística (Lluz natural o imitación diabólica) los que van sirvir pa esplicar mil años más tarde, na colonización d'América, les interesaes costumes de los indíxenes, comparándoles coles de los paganos precristianos. Tal comparanza executar en trés niveles: los *antiguu*s, los *[[xavaz]]*s y *nós*. Espresa la tensión ente l'egocentrismu del *[[yo]]* y l'alteridad del *[[otru]]*; que puede desaguar nuna fuerte identificación o identidá coleutiva del *[[nós]]* opuesta al *[[ellos]]* (racismu y nacionalismu étnicu y llingüísticu, o proselitismu, intolerancia y fundamentalismu relixosu); o, menos frecuentemente, nun relativismu cultural qu'intente nun aplicar prexuicios y atope valores de similar naturaleza en dambos llaos d'un diálogu ente iguales (por casu, el famosu *cuentu de [[los trés aniellos]]*).

Exemplos d'eses perspectives na Edá Moderna son la "Historia Apologetica" del dominicu Bartolomé de las Casas (sieglu XVI) o "Les moeurs des sauvages amériquains comparée aux moeurs des premiers temps" del xesuita Josèphe François Lafitau (sieglu XVIII). Entá s'atopen dambos nun contestu apologético. La historia de les relixones desenvolver nellos a partir de la mirada que'l cristianismu posa sobre les demás relixones.

Nel sieglu XIX, al términu del procesu de desconfesionalización empecipiáu polos *philosophes* de la Ilustración, la historia de les relixones vase amodo a desafiar de los sos oríxenes *piadosos* pa convertise nuna verdadera disciplina científica, desentemangada del so propósitu inicial (xustificar la relixón) para precisamente encetar meyor el so oxetu d'estudiu (les relixones mesmes). La historia de les relixones estrémase asina en primer llugar de les disciplines teolóxiques, inclusive anque coles mesmes estes mesmes tán empeñaes n'empecipiar una crítica fonda de les sos tradiciones dogmátiques.

El florecimientu contemporaneu de los estudios orientalistes van marcar decisivamente esta nueva orientación, especialmente descubrimientos filolóxicos como los efectuaos en redol al sánscritu, la crítica bíblica (Ernest Renan), y sobremanera l'antropoloxía anglosaxona (Robertson Smith, Edward Tylor, James George Frazer) y la escuela sociolóxica francesa (Emile Durkheim, Marcel Mauss, Henri Hubert). 

Nel sieglu XX, la historia de les relixones va ser tamién influyida polos aproximamientos psicolóxiques (Sigmund Freud, Carl Gustav Jung, Károly Kerényi), fenomenológicas (Rudolf Otto, Mircea Eliade) o poles grandes figures de la mitoloxía comparada (Georges Dumézil) y de l'antropoloxía social (Claude Lévi-Strauss).

Nos últimos tiempos, delles asociaciones y organizaciones reagrupen a los especialistes de distintos dominios de la historia de les relixones (*veanse los enllaces esternos*). Dende los aproximamientos distintos que practiquen les distintes escueles, l'exerciciu comparatista y la perspeutiva históricu-antropolóxica suelen dotar de rigor a los sos métodos y propuestes d'investigación.

## Ver tamién
* Escuela de la historia de les relixones

## Bibliografía

### Fuentes d'esti artículu
* Philippe Borgeaud, *Aux origines de l'histoire des religions*, Paris, 2004.
* Maurice Olender, *Les langues du Paradis*, Paris, 1993.

### Obres clásiques
* Müller, K. O., *Prolegomena zu einer wissenschafltichen Mythologie, mit einer antikritischen Zugabe*, Göttingen, 1825.
* Müller, Friedrich Max, *Einleitung in die Vergleichende Religionswissenschaft*, Strassburg, 1874
* Smith, W. Robertson, *The Religion of the Semites*, 1889 (2e éd. 1894).
* James George Frazer, *The Golden Bough. A Study in Comparative Religion*, 2 vol., Londres/ New York, 1890 (trad. française: *[[Le Rameau d'or]]*, 4 vol., Paris, 1981-1984.) ; cf. Ackerman, R., *J.G. Frazer. His Life and Work*, Cambridge UP, 1987.
* Durkheim, Y., *Fórmeslos élémentaires de la vie religieuse. Le système totémique en Australie*, Libraire Félix Alcan, 2e éd, Paris, 1925 (spécialement livre I, chap. 1; livre III, chap. 5), (réédition Quadrige, Paris, BUO, 1998).
* Freud, Sigmund, *Totem et tabou, Totem et tabou. Quelques concordances ente la vie psychique des sauvages et celle des névrosés*(1912-1913), trad. M. Weber, Paris, Gallimard, trad. M. Weber, Paris, Gallimard, 1993.
* Caillois, Roger, *L’homme et le sacré*, Paris, 1939.
* Hubert, Henri, et Mauss, Marcel, «Essai sur la nature et la fonction du sacrifice», dans M. Mauss, Oeuvres, Paris, édition de Minuit, 1968, páxs. 195-354.
* Jung, Karl Gustav, *Psychologie et religion*, Paris, 1958.
* Eliade, Mircea, *Traité d'histoire des religions*, Paris, 1949.
* Eliade, Mircea, *Le mythe de l'éternel retour*, Paris, 1949.
* Eliade, Mircea, *Le sacré et le profane 039;', Paris, 1965.
* Lévi-Strauss, Claude, *Mythologiques*, 4 vols., Paris, Plon, 1964-1971.
* Lévi-Strauss, Claude, *Anthropologie structurale*, Paris, Plon, 1958.
* Lévi-Strauss, Claude, *Anthropologie structurale deux*, Paris, Plon, 1976.
* Puech, Henri-Charles (dir.), *Histoire des religions*, Paris, Gallimard, 1970
* Dumézil, Georges, *Mythes et épopées*, 3 vol., Paris, 1968-1973.
* Walter Burkert, *Homo Necans*, Berlin, 1972.
* Leroi-Gourhan, A., *Les religions de la préhistoire*, Paris, 1964.

=== Obres recién ===
* Boespflug, F., et Dunand, F., (éds.), *Le comparatisme en histoire des religions*, Centre de Recherches d'histoire des religions, Paris, 1997.
* Yves Bonnefoy (éd.),* Dictionnaire des mythologies et des religions des sociétés traditionnelles et du monde antique*, 2 vol., Paris, 1981.
* Philippe Borgeaud, *Aux origines de l'histoire des religions*, Paris, 2004.
* Philippe Borgeaud, *Exercices de mythologie*, Genève, 2005.
* [[Marcel Detienne]], *Comparer l'incomparable*, Paris, 2000.
* [[Marcel Detienne]], *L’invention de la mythologie*, Paris, 1981.
* Francisco Díez de Velasco, *La Historia de les Relixones: Métodos y perspectives*, Madrid, Akal, 2005.
* John R. Hinnels (éd.), *The Routledge Companion to the Study of Religion*, London , 2005.
* Hans G. Kippenberg, *A la découverte de l'histoire des religions*, Paris, 1999.
* Bruce Lincoln, *Theorizing Myth. Narrative, Ideology, and Scholarship*, Chicago, Chicago UP, 1999.
* Tomoko Masuzawa, *The Invention of World Religions*, Chicago, 2005.
* Russell T. McCutcheon, *Critics Not Caretakers*, New York, 2001.
* Maurice Olender, *Les langues du Paradis*, Paris, 1993.
* Robert A. Segal (éd.), *The Blackwell Companion to the Study of Religion*, Malden, 2006.
* Jonathan Z. Smith, *Relating Religion*, Chicago, 2004.
* Ivan Strenski, *Thinking about Religion. A Historical Introduction to Theories of Religion*, Malden, 2006.
* Guy G. Stroumsa, *Barbarian Philosophy. The religious Revolution of Early Christianity*, Tübingen, 1999.
* Mark C. Taylor, *Critical Terms for Religious Studies'', Chicago, 1998.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Association internationale pour l'histoire des religions (IAHR)
* European Association for the Study of Religions (EASR)
* Société Suisse pour la Science des Religions
* Society for Scientific Study of Religion (SSSR)
* North American Association for the Study of Religion (NAASR)
* Canadian Corporation for the Study of Religion (CCSR)
* Sociedá Española de Ciencies de les Relixones (SECR)
* History of religion
* Revue d'histoire des religions
* Archives de sciences sociales des religions
* Bandue, Revista de la Sociedá Española de Ciencies de les Relixones
* Dictionary of the History of Ideas 
* ASDIWAL, revue genevoise d'anthropologie et d'histoire des religions