Deísmu

El **deísmu** (del llatín *deus*: «dios») ye la postura filosófica qu'acepta la conocencia de la esistencia y la naturaleza d'un Dios o más dioses, al traviés de la razón y la esperiencia personal, en llugar de faelo al traviés de los elementos comunes de les relixones teístes como la revelación direuta, la fe o la tradición. 

Polo xeneral, un deísta ye aquel que s'inclina a aseverar la esistencia d'un Dios supremu o más, pero non necesariamente practica una relixón, y niega la intervención divina nel mundu. Sicasí, dientro de relixones como'l hinduismu, el budismu y l'helenismu pueden esistir postures deístes. Nesti casu, quien les siguen a cencielles creen que Dios (o los dioses), nun intervinieron nel mundu más que pa crealo.

## Historia del deísmu
Los raigaños del deísmu tán nos filósofos de Grecia, que'l so plantego deísta yera non a un solu dios, sinón a dellos dioses, por tar somorguiaos nuna cultura por milenios politeísta. Podría fechase a partir del sieglu V e.C. d'equí p'arriba, siendo Sócrates, Platón y Epicuro los más prominentes, y que la so continuidá trescendió con Aristóteles (sieglu IV a. C). Tamién entronca colos principios epicúreos atopaos nos sos "paradoxes". Esisten delles obres que traten el deísmu nesta dómina, puede citase Apoloxía de Sócrates (Ἀπολογία Σωκράτους), que ye una obra de Platón. Otra d'importancia foi la versión de Xenofonte, na so tamién tituláu Apoloxía de Sócrates. Dambes escrites polos sos discípulos, enceten el xuiciu que-y fixo Atenes a Sócrates por *inventar nuevos dioses y despreciar los establecíos.* Nes mesmes, trescríbese la defensa puramente deista de Sócrates, y les interpretaciones deístes de los sos autores.

Contrariamente a Demócrito, padre del **[[atomismu]]**, quien numberó los sos principios nel sieglu V e.C.(y vixentes hasta mediaos del sieglu XX), quien sostenía que *el pensamientu y la sensación son atributos de la materia aconceyao nuna manera abondo fina y complexu, y non de nengún espíritu infundido polos dioses de la materia* (n'otres pallabres, reconoz a los dioses, pero niega la so influencia na sensación y el pensamientu de les persones). Pela so parte, el filósofu y médicu Hipócrates, consideráu **padre de la medicina** (y discípulu de Demócrito), negaba que los dioses tengan intervención na enfermedá d'un individuu.

Tres la cayida de Grecia en manes de Roma, y antes del empiezu de la Edá Media (s. IV d. C.), la práutica de la filosofía quedó dexada solamente al cleru cristianu. Despinta por dellos sieglos a la sociedá, nun ye hasta la dómina de la Ilustración, a fines del sieglu XVII, que'l movimientu deísta llega al so apoxéu a partir de los escritos d'autores ingleses y franceses, como Thomas Hobbes, Jean Jacques Rousseau y Voltaire. 

Mientres el periodu xacobín (1793-1794) de la Revolución Francesa, Robespierre decretó'l deísta «cultu al Ser Supremu» frente al atéu. Coles mesmes influyó nos escritos de los padres fundadores norteamericanos, como John Adams, Ethan Allen, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, James Madison, George Washington y, sobremanera, Thomas Paine. Concretamente los principios deístes tuvieron un efeutu nes estructures polítiques y relixoses d'EE.XX., como son la separación de la Ilesia y l'Estáu, y la llibertá relixosa. Col tiempu'l deísmu tamién llevó al desenvolvimientu de grupos relixosos, tales como'l Unitarismu que se convirtió más tarde nel Unitarismu universalista.

El deísmu sigue hasta l'actualidá nes formes de deísmu clásicu y deísmu modernu.

## Descripción xeneral
Unu de los principales postulaos d'esta posición ta basáu nel afitamientu de que Dios esiste y creó l'universu físicu, pero nun interfier con él (postuláu qu'inclúi a la evolución teísta). Esti postuláu rellaciónase y anicia con una filosofía y movimientu relixosu que deriva la esistencia y naturaleza de si Dios quier la razón. Por ello nun toma posición sobre lo que fai Dios fuera del universu, en contraste col fideísmu (a diferencia de la fe) que s'atopa en munches enseñances del cristianismu, islamismu y el xudaísmu que sostienen que la relixón depende de la revelación de les sagraes escritures o del testimoniu d'otres persones ensin usar l'intelectu racional sinón lo que sería una "fe ciega". 

Los deístes típicamente tamién tienden a refugar los acontecimientos sobrenaturales (milagros, profecíes, etc.), les interpretaciones de los llibros relixosos. Por ello, de cutiu utilicen l'analoxía de les divinidaes como reló, o la idea d'un Dios cósmicu. Lo que pa les relixones entamaes son revelaciones divines y llibros sagraos, la mayoría de deístes entiende como interpretaciones deducíes por otros seres humanos, más que como fontes autorizaes, pero podríen aceptales como inspiración espiritual, recibíes nuna busca personal. Los deístes aseguren que'l mayor don divín a la humanidá nun ye la relixón, sinón «la capacidá de razonar».

Los deístes, polo xeneral, refuguen la relixón entamada y los dioses personales «revelaos», argumentando que les divinidaes nun intervienen de forma dalguna nos queferes del mundu. Pa ellos, revelar a sigo mesmos indireutamente al traviés de les lleis de la naturaleza descrites poles ciencies naturales.

P'afirmar l'usu de la razón na relixón, el deísmu dexa utilizar en mayor o menor midida'l argumentu científicu, el argumentu teolóxicu y otros aspeutos de la llamada «relixón natural».

Les corrientes filosófiques deístes tienen una concepción cosmolóxica d'un Dios o más, este creó l'Universu que ye una manifestación de sigo mesmu. L'Universu sería'l gran reló que'l so funcionamientu afacer a unes lleis establecíes, onde determinaos acontecimientos desenvolver en función a la so propia naturaleza, pero nun pueden ser alteriaos polos sos creadores.

## Postures
Los deístes acepten la esistencia de Dios, pero atópense fuertemente insatisfechos o nun concordar con tolos postulaos de les relixones y cuestionen constantemente les sos principales afirmaciones. Por ello considérase que'l deísta:
# Asegura la esistencia de Dios, pero nun acepta los credos de nenguna relixón particular.
# Considera que Dios creó'l universu y les lleis de la naturaleza, pero nun acepta que tea representáu total o parcialmente en llibros o escritos consideraos sagraos.
# Usa la razón pa cavilgar alrodiu de cómo pue ser Dios, en llugar d'aceptar que lo adoctrinen sobre él.
# Prefier emponer les sos opciones étiques al traviés de la so conciencia y reflexón racional, en llugar d'afaeles a lo dictao en llibros sagraos o autoridáes relixoses.
# Esfruta de la llibertá de buscar la espiritualidá por sigo mesmu, y la so vida espiritual nun se formó pola tradición o l'autoridá relixosa.
# Prefier considerase racional o espiritual primero que relixosu.
# Considera qu'hai creencies básiques relixoses que son bien racionales n'esaniciando lo que pueda haber de superstición.
# Ratifica que la relixón y el Estáu tienen de tar separaos.

## Deístes famosos

## Ver tamién
* Deísmu n'Inglaterra y Francia nel sieglu XVIII
* Gnosticismu
* Anticlericalismu
* Agnosticismu
* Evolución teísta
* Pandeísmu
* Panteísmu
* Teísmu
* Teoloxía natural
* Espectru de probabilidá teísta
* Immanuel Kant

## Referencies

## Enllaces esternos
* Definición de deísmu según el diccionariu de la RAE