Béla Lugosi

**Béla Ferenc Dezső Blaskó** (n'húngaru *Blaskó Béla Ferenc Dezső*, ), meyor conocíu como **Béla Lugosi** (d'orixe maxar) foi un actor austrohúngaru, por demás reconocíu por carauterizar al personaxe del Conde Drácula en delles producciones de Broadway, ente elles *[[Drácula (obra de teatru)|Drácula]]* de 1927, y que lo llevó a la pantalla grande na película *[[Dracula (película 1931/I)|Drácula]]* de Tod Browning en 1931. 

Cuasi a la fin de la so vida, conózse-y por participar nes películes *[[Glen or Glenda]]*, *[[Bride of the Monster]]* y un pequeñu papel en *[[Plan 9 From Outer Space]]*, toes empobinaes por Ed Wood.

## Biografía
Nació 1882 en Lugoj, Banat, rexón de l'actual Rumanía, pero nesi momentu perteneciente al Imperiu Austrohúngaru siendo'l más pequeñu de los cuatro fíos d'un emplegáu bancariu.

Lugosi empezó la so carrera como actor n'Europa, trabayando en distintes obres de Shakespeare. 

Mientres la Primer Guerra Mundial participó como teniente d'infantería y tres la guerra formó parte activa na izquierda del so país y fundó'l sindicatu d'actores. En 1917 casóse con Ilona Szmik de quien se dixebraría en 1920.

Tuvo que exiliase por cuenta de la so actividá política primero a Alemaña en 1919 y darréu abandonó Europa y coló a los Estaos Xuníos. Ellí recibió'l papel de la so vida, el del Conde Drácula, qu'interpretó primero nos teatros de Broadway na obra *[[Drácula (obra de teatru)|Drácula]]* (1927) y en diverses xires y que darréu llevó a la pantalla de la mano de Tod Browning en *[[Dracula (película 1931/I)|Drácula]]* de 1931.

### Ésitu cinematográficu

La película foi un ésitu, pero Lugosi se encasilló en papeles de terror con películes como *[[White Zombie (película)|White Zombie]]* (n'España, *La lexón de los homes ensin alma*) y *Scared to Death*. Refugó interpretar a la bisarma en Frankenstein pero realizó un bon trabayu interpretando al trastornado Ygor en dos secuela, *Son of Frankenstein* y *Ghost of Frankenstein* antes d'aceptar interpretar finalmente a la bisarma en *Frankenstein Meets the Wolf Man*. Tuvo tamién un pequeñu papel na comedia clásica *[[Ninotchka]]* xunto a Greta Garbo.
 
Munchos films, como *The Black Cat* y l'enantes mentáu *Son of Frankenstein* oldearon a Lugosi col so mayor rival nel mundu del cine de terror, Boris Karloff. L'actitú de Lugosi ante Karloff ye tema de munches y bien variaes opiniones ente los espertos ya historiadores de cine. Munchos d'ellos fálennos d'un Lugosi resentíu pol ésitu y l'habilidá de Karloff de consiguir meyores papeles dientro de la escena del cine de terror, ente qu'otres hestories comenten qu'ente dambos actores -siquier mientres un tiempu- esistió una bien bona amistá.

Años más tarde, los papeles dexaron de llega-y y volvióse un adictu a la morfina, sustancia qu'empezó a utilizar mientres la so estancia nel frente de guerra p'apangar el dolor pola firida sufierta na so pierna. Recreó per últimu vegada'l papel de Drácula na película *Bud Abbott and Lou Costello Meet Frankenstein* en 1948.

### Decadencia y muerte
Yá cuasi a la fin de la so vida, volvió apaecer en películes, anque fueren de pésima calidá. 

L'históricu direutor Ed Wood foi dende siempres un fanáticu de Lugosi. Wood consigue convencer a un vieyu Lugosi por que participara nun pequeñu papel na so película *[[Glen o Glenda]]*. Darréu, Lugosi volvería interpretar a un científicu llocu n'otra película de Wood, *[[La novia de la bisarma]]*. La película biográfica de Wood (*[[Ed Wood (película)|Ed Wood]]*, 1994), dirixida por Tim Burton reflexa, ente otros aspeutos, les rellaciones del direutor con Lugosi, interpretáu por Martin Landau, papel pol cual ganó l'Óscar de l'Academia como meyor actor secundariu. 

De resultes de les sos apaiciones en películes de serie B, especialmente nel so filme *[[Bride of the Monster]]*, apaeció en dellos episodios de la serie de televisión *Mystery Science Theater 3000*. 

Unu de los papeles más famosos de Lugosi foi'l qu'interpretó nuna película yá clásica que sería estrenada dempués de la so muerte. *[[Plan 9 from Outer Space]]* d'Ed Wood contenía metraxe de Lugosi entrepoláu con escenes d'un doble so que nun se paecía pa nada a él. Wood tuviera enormes dificultaes pa financiar el proyeutu, y namái foi capaz de filmar escenes curties y mudes qu'entamaba incorporar nel montaxe final una vegada atopara'l restu del so financiamientu. Sicasí, Lugosi finó trés años primero que llegara'l financiamientu total del proyeutu (de la mano de la Ilesia Baptista de Beverly Hills, concretamente), asina que Wood contrató al quiropráctico de la so esposa pa doblar a Lugosi, al que podemos estremar del auténticu *Drácula* pol fechu de que nun se paez en nada a Lugosi y porque se cubrir la cara con una capa en caúna de les sos tomes.
 
Finó d'un ataque al corazón a la edá de 73 años en Los Angeles, California, mientres s'atopaba sentáu nuna siella un 16 d'agostu de 1956. La lleenda del terror abandonábanos interpretando tamién na muerte al so personaxe más queríu y que más prestos -y dio en vida, el Conde Drácula: Lugosi foi soterráu llevando puestu'l so disfraz del conde vampiru, nel *Holy Cross Cemetery* de Culver City, California, non a pidimientu propiu como diz la lleenda urbana, sinón del so fíu George y la so madre Lillian Arch que consideraron qu'él lo quixo asina, tal que este afirma nos extras del DVD de *Drácula* na coleición Monsters Collection Universal Studios Classics.

Considérase-y como unu de los grandes actores clásicos del cine de terror, xunto a Lon Chaney Jr. (como l'Home Llobu) y Boris Karloff (como La Bisarma de Frankenstein y La Momia).

Pola so contribución al cine, Béla Lugosi foi gallardoniáu con una estrella nel llexendariu Paséu de la Fama, nel 6340 de Hollywood Boulevard.

## Filmografía

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Bela Lugosi, Pickfair 5619 Hollywood (Santiago Estruch)
* Lugosi: Hollywood's Dracula (n'inglés)
* Bela Lugosi (n'español)
* Artículu sobre Béla Lugosi http://www.aullidos.com/leerarticulo.asp?id_articulo=171
* Artículu sobre Béla Lugosi 
* Web oficial de Béla Lugosi http://www.belalugosi.com/