La Pobla de Farnals

**La Pobla de Farnals** ye un conceyu de la Comunidá Valenciana, España. Pertenez a la provincia de Valencia, na comarca de la Huerta Norte. La so población censada en 2009 yera de 7.340 habitantes (INE).

## Toponimia
Según Cabanes, Herrero y Alonso nel so estudiu "Documentos y datos pa un estudiu toponímicu de la rexón valenciana", Farnals ye un topónimu d'orixe llatín (*fenale*, "henar"), del que deriven les formes Fenals y Fanals, con repercusión d'una *r* por influencia de la *l* trabada. Emili Beüt Belenguer decántase tamién pola etimoloxía llatina del topónimu, anque otros autores defenden que se trata d'un topónimu árabe. Nes donaciones feches pol Cid a J. de Perigord, efímeru obispu de Valencia, apaez la variante acastellanada *Frenales*. La llocalidá entera recibió tamién el nome de la Creu del Puig (la Cruz d'El Puig), por causa de la so pertenencia xurisdiccional y eclesiástico a la Baronía del Puig, que perduró hasta 1608.

## Xeografía física
Asitiáu na parte septentrional de la comarca, a metá de camín ente Sagunto y Valencia. El so relieve ye totalmente llanu. El clima ye mediterraneu.

Nel marjal antes plantáu d'arroz, crez agora una vexetación de xuncos y espadañes.


*Llocalidaes estremeres*



## Historia

L'orixe de La Pobla de Farnal paez tar nuna alquería andalusí que s'atopaba, según la tradición, nel llugar que güei ocupa la ilesia parroquial, frente a la fonte de Caduf. Les úniques muertes d'antiguos poblamientos son unos materiales romanos topaos en prospecciones subacuátiques na zona de la sablera. Reminiscencies de la dómina islámica son, amás de la fonte de Caduf, la partida de Cebolla y el camín de los Moriscos, que xune'l barriu de Moratall cola mariña. Nel Llibre del Repartiment de Xaime I apaez como la alquería de Fernalis, donada'l 17 de xunu de 1238 a Guillem d'Alcalá. El 28 d'avientu de 1240, sicasí, revocó la donación y otorgar a Deusdat, Sanç d'Aimà y Pere Martí, sacante los fornos y los molinos, tantu del nucleu de riba (الفوقية, *al-fauquía*) como'l de baxo (السفلية, *As-siflía*). Dada la revocación Guillem d'Alcalá recibió en compensación la alquería de *Godayla* (Godella), con acabamientu d'Eiximén Sanç de Geraix.

La Pobla de Farnal y El Puig formaron d'antiguo una baronía que perteneció pola contorna de 1340 a Margarida Gradia, muyer del conde de Terranova, Nicolau Morató. Al morrer la baronesa ensin descendencia, dexó'l señoríu pa obres a la xurisdicción criminal del rei, que de la mesma fixo beneficiariu d'ésta a Valencia. Pela so parte, la xurisdicción civil pasó col tiempu a la familia Exarch, de la vecina llocalidá de Rafelbuñol, ente que la eclesiástica pasó a Massamagrell. Na primer metá del sieglu XV el llugar apaez rexistráu nel llibru de vecindaes de Valencia como les Tascas del Puig, nome que recibe tamién el planu d'Abraham Ortelius, del sieglu XVI. Mientres esta dómina la población tenía unes 9 cases (unos 36 habitantes). Ye sobremanera a partir del sieglu XVII que s'empieza a conocer a la población como la Creu del Puig, nome que sigue recibiendo popularmente y del que provién el xentiliciu *creuetí*.

Hasta'l sieglu XVII La Pobla de Farnals tuvo conformada por dos nucleos, n'unu de los cualos probablemente habitaríen los repobladores cristianos y nel otru los musulmanes. Con éses el nucleu sur (*Aciflía*) constituyiría la morería, d'ende que se-y denomine Moratall na actualidá. En 1608 dexó de pertenecer a El Puig y en 1609 efectuóse la espulsión de los moriscos, colo que'l nucleu quedaría despobláu. En 1646 había en La Pobla de Farnals 24 vecinos (unos 100 hab.), idéntica cifra qu'en 1713. El sieglu XVIII foi un sieglu espansivu: en 1787, yá habitaben 629 persones y cien años dempués yeren 1.021. El padre creuetí Joaquín Ferrer solicitó a la Santa Sede el treslláu de los réfugos de San Félix a La Pobla de Farnals, lo que se concedió en 1785, polo que-y lo alzó en patrón del pueblu. P'allugar los restos del santu construyóse entós una nueva ilesia (qu'inda dependía eclesiásticamente de Masamagrell), bendicida'l 16 d'agostu de 1789. El templu creuetí foi darréu enancháu (1887) y eleváu a parroquia independiente l'añu 1902.

Na década de 1970 empezó a construyise'l pobláu de la sablera de La Pobla de Farnals, qu'en 1974 yá cuntaba con un puertu deportivu y una ilesia. La urbanización d'esta franxa costera significó la desapaición de bona parte de la marjal. En 2003 taben censaes ellí 2.015, la metá que nel nucleu principal.

## Demografía

El cascu urbanu orixinal componer de dos barrios: La Creu y Moratall. Atópase sobre l'antigua carretera de Barcelona (N-304) y ta conurbado con Massamagrell y Rafelbuñol. Nel so términu municipal atópase tamién el nucleu de *Sablera de La Pobla de Farnals*, qu'apaeció a partir de la década de 1970 col *boom* del turismu.


Fuentes: INE 2010 (datos de 2009), Google Earth, 

La población de La Pobla de Farnals caltúvose en redol a los 100 habitantes hasta'l sieglu XVIII que foi espansivu: en 1787, yá habitaben 629 persones y cien años dempués yeren 1.021. En 1910, tenía 1.145 habitantes y en 1950, 1.514. Cola inmigración y cola construcción de los primeros apartamentos na sablera, ye cuando'l pueblu crez y en 1970, yá yeren 2.606 habitantes, en 1981, 4.169 y en 2003 casi los 6.000. La so población censada en 2009 yera de 7.340 habitantes (INE).

## Alministración
.

## Economía
Al sector agrícola, tradicionalmente principal, dedícase anguaño tan solo un 6% de la población, que cultiva 220 ha, toes de regadíu, siendo los principales cultivos los cítricos (190 ha), les hortolices (27 ha) y los árboles frutales (3 ha). Na industria y la construcción, qu'en 2003 ocupaben a un 23% y a 14% de la población activa respeutivamente, predominen los sectores de l'alimentación básica, construcción de maquinaria, química, productos metálicu, etc. El gruesu de la población (un 57%) dedicar en 2003 al sector servicios, dada la cercanía con Valencia y el branu na sablera.

## Tresportes
El términu de La Pobla de Farnals ta travesáu pola CV-300, qu'enllaza pel norte cola A-7 al altor de Rafelbuñol y pel sur con Almàssera y Bonrepòs i Mirambell; y pola V-21, qu'enllaza Valencia cola A-7 al altor de Puçol. Cuenta coles mesmes con una parada de la llinia 3 de Metro Valencia, llamada *Pobla de Farnals*.

## Patrimoniu

***[[Ilesia de San José (Puebla de Farnals)|Ilesia parroquial de San José]]** (*Església parroquial de Sant Josep*): Paez que so'l so cortil atopaba la alquería andalusí que dio orixe a la población. El tempo actual construyir en 1737 y foi reformada en 1887. Inda güei puede apreciase la obra antigua (una nave de tres tramos) de la nueva, un tramu más de la mesma nave. Dende 1902 ye parroquia independiente. Hai que destacar diverses pintures de los sieglos XVII y XVIII, según la capiya de la Comunión. El so campanariu reformar en 2009.
***Casa del Pueblu** (*Casa del Poble*): Ta asitiada na plaza de San Vicente Ferrer, na mesma carretera de Barcelona y ye sede'l conceyu.
***Ilesia de la Virxe del Carmen** (*Església de la Mare de Déu del Carme*): Construyóse alredor de 1970 na Sablera de La Pobla de Farnals y tien planta circular. Trátase d'una edificación exenta, que los sos panales esteriores tán realizaos en lladriyu, siendo'l restu de la obra en formigón. El presbiteriu tien forma de lente biconvexa, teniendo tolos sos elementos forma cilíndrica de diversos altores y seiciones acordies cola so finalidá.

## Cultura
***Fiestes mayores**: Celebrar mientres la segunda selmana de setiembre n'honor a San Félix Mártir, San Xosé Obreru, San Francisco y la Inmaculada Concepción.

***Fiestes de la Sablera La Pobla de Farnals**:
****Falles**: del 15 al 19 de marzu.
****Fiestes n'honor a la Virxe del Carmen**: mientres la segunda selmana de xunetu.
****Fiestes nos (31) Complexos y Urbanizaciones de la sablera**: a lo llargo del mes d'agostu. Dende 2011 tender a concentrar les fiestes en redol a la selmana na que s'allugue'l 15 d'agostu.

## Ver tamién
*Puertu Deportivu Pobla Marina

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de la Pobla de Farnals
* País Valencià, poble a poble, contorna a contorna, de Paco González Ramírez, d'onde s'estrayxo información col so consentimientu *
Portal de la Direición Xeneral d'Alministraciones Locales de la Generalitat.
*