open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Provincia de Benguela

**Benguela** ye una de les dieciocho provincies d'Angola. Tien un área de 31.788 km² y una población de 2.036.662 habitantes. Benguela ye la capital de la provincia.

## Demografía
La provincia cuntaba con 644,000 habitantes en xunetu de 1991, envalorándose en 2006 en 2,110,135 de persones., debíu al fuerte afluxo, mientres la Guerra Civil, d'Ovimbundu del Planalto Central.

## División alministrativa

Entiende los conceyos de:

* Badea Farta
* Balombo
* Bocoio
* Chongorói
* Cubal
* Caimbambo
* Ganda
* Llobín
* Benguela

### Comuñes

## Idiomes
La mayor parte de la población pertenez al grupoo étnicu-linguístico Ovimbundu, con dellos subgrupos, como son los Mumdombe, Muhanha, Ganda, Lumbo y Quilengues.

## Referencies

## Enllaces esternos
* angola.org.uk Información xeneral
Provincia de Huambo

**Huambo** ye de les 18 provincies en que s'atopa estremada alministrativamente Angola. Tien una estensión de 34 274 km², y una población de 1 896 147 habitantes, según datos del censu de 2014.

Jonás Savimbi quixo faer de la cabecera provincial la capital d'Angola. Xunto con Bié, foi una de les provincies que más sufrió la guerra civil siendo tomada por dambos bandos en distintes ocasiones.
La capital de la provincia, antigua Nueva Lisboa, lleva'l mesmu nome y les autoridaes falen de que yá concentra casi 1.000.000 d'habitantes. Cuenta con hoteles d'estándar occidental. A diferencia de Luanda ye una ciudá entamao y sele onde puede pasiase por cais arbolaes y bien allumaes.

## Conceyos
La provincia ta estremada alministrativamente n'once municipios y 26 comuñes:

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial del Gobiernu de Huambo (en portugués)
* Angola.uk.org Información xeneral
Llingües nzebi

Les **llingües nzebi** son un grupu filoxenéticu de llingües bantús falaes na cuencia occidental del ríu Congu y en Gabón. Na clasificación de Guthrie tienen el códigu B.50. Acordies con Nurse y Philippson (2003), les llingües nzebi formen una unidá filoxenética qu'inclúi tamién el teke occidental (B.70), la llista de llingua d'esti grupu ye:
:(B.50) Nzebi, Wanzi, Duma, Tsaangi, (B.70) West Teke (Tsaayi, Laali, Yaa/Yaka, Tyee)

Maho (2009) añade la llingua B502 (mwele) y la B503 (vili (ibhili)).

## Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües nzebi son:
:

## Referencies

### Bibliografía
*Nurse y Philippson (2003), *The Bantu Languages.*
Llagu Moero

El **llagu Moero ** (tamién escritu *llagu Mwero* o *llagu Mweru*) ye un llagu asitiáu na frontera ente la República Democrática d'El Congu (Katanga) y Zambia, a unos 150 km al sur del llagu Tanganica. Mide unos 96 km de llongura por 45 km d'anchu, empobináu en direición noreste-suroeste, con una superficie de 4.650 km². Tien una fondura máxima de 37 m.

Ye alimentáu principalmente pol ríu Luapula. L'emisariu del llagu ye'l ríu Luvua, qu'alimenta al ríu Lualaba, que ye'l nome que recibe'l ríu Congo na so parte cimera. El llagu inclúi la isla de Kilwa na so parte meridional.

El llagu tuvo mientres enforma tiempu aislláu, namái se llegaba a él al traviés de pistes forestales, tantu nel llau de Zambia como nel congolés. En 1987 una carretera asfaltada construyir hasta l'aldega de Nchelenge en Zambia, y la población ta creciendo rápido, aprovechando la pesca nel llagu.

Los principales llugares de la parte congolesa son Pweto y Kilwa.

## Ver tamién
* Grandes Llagos (África)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Turismu de Zambia con semeyes
Llagu Kivu

El **llagu Kivu** ye unu de los grandes llagos d'África. Allugar na frontera ente Ruanda y la República Democrática d'El Congu, na parte africana del Gran Valle del Rift. Desagua al traviés del ríu Ruzizi, qu'escurre escontra'l sur hasta'l llagu Tanganica (y esti drena al traviés del ríu Lukuga nel ríu Lualaba, la cabecera del ríu Congu). 

Les agües del llagu Kivu son tristemente célebres por ser unu de los llugares onde fueron refundiaes la mayoría de les víctimes del xenocidiu de Ruanda.

## Xeografía

El llagu cubre xune superficie total de 2700&nbsp;km², y atópase a un altor de 1460&nbsp;msnm. Tien el so llechu sobre un valle rift que presenta una continua actividá volcánica nel área. Una gran isla, Idjwi, remanez del llagu. Amás, este baña les mariñes de los poblaos de Bukavu, Kabare, Kalehe, Saké y Goma del llau congolés y Gisenyi, Kibuye y Cyangugu en Ruanda. Asitiáu en Áfraca.

## Química

El llagu Kivu ye unu de los trés llagos esplosivos conocíos, xunto col llagu Nyos y el llagu Monoun, en Camerún, que esperimenten violentes erupciones. Un analís de la historia xeolóxica del llagu Kivu indicó una periódica estinción biolóxica masiva cada mil años. Les causes d'estes erupciones nel casu del Kivu ye desconocida entá, pero abarruntar d'una periódica actividá volcánica. La composición química de los llagos esplosivos ye particular pa cada unu d'ellos: nel llagu Kivu detectóse metanu y dióxidu de carbonu por cuenta de la interacción de les sos agües con un volcán. El riesgu d'una posible erupción que balere'l llagu Kivu sería catastrófica, considerando qu'aproximao 2 millones de persones viven na so cuenca.

### Estracción de metanu

Afayóse apocayá que'l llagu Kivu contién aproximao 55&nbsp;000 millones de metros cúbicos de gas metanu disueltu a una fondura de 300 m. El Gobiernu de Ruanda destinó unos US$80 millones por que un consorciu internacional estrayiga'l gas. Con esti proyeutu d'estracción espérase que Ruanda amonte la so capacidá de xeneración enerxética en casi 20 vegaes, lo que la capacitaría inclusive pa esportar electricidá a otros países africanos.

## Ver tamién
* Erupción límnica
* Terremotu del llagu Kivu de 2008

## Referencies

## Referencies
* FAO 
* Enciclopedia Columbia (pa ilustraciones y fechos)

## Enllaces esternos
* https://www.webcitation.org/5a959ODA1?url=http://www.eawag.ch/research_y/apec/Scripts/Lorke_publication_lake_kivu_2002.pdf (n'inglés)
Llagu Rukwa

El **llagu Rukwa** ye un llagu endorreico africanu alcontráu nel suroeste de Tanzania. L'alcalín llagu Rukwa atópase a mediu camín ente'l llagu Tanganica, unos 100 km al este, y el llagu Nyasa. Ta asitiáu a un altor d'unos 800 m, nel allongamientu del llagu Malawi siguiendo una exa sureste-noroeste, encaxáu nuna depresión paralela a la del Valle del Rift.

El llagu foi testigu de grandes fluctuaciones nel so tamañu nos últimos años, ya inclusive dientro del mesmu añu, por cuenta de la variación de los fluxos hídricos. En 1929 tenía tan solo 48 km de llargor, pero en 1939 yá tenía 128 km de llargu y 40 km.  Nel añu 2007 tenía unos 180 km de llargu y un permediu de 32 km d'anchu, con una superficie de 5.760 km². La so superficie media ye de 2.600 km², pero varia en gran midida por cuenta de la escasa fondura del llagu y a les baxes y pocu pronunciaes veres pantanoses. Ye, per superficie, el cuartu llagu del país.

Casi la metá del llagu atópase na Reserva de Caza Uwanda (*Uwanda Game Reserve*). 

## Ver tamién
* Llagos del Valle del Rift

## Referencies

## Referencies
: L'artículu de la Wikipedia nun cita nenguna referencia.

## Enllaces esternos
Llagu Dubardu

El **llagu Eduardo**, Rutanzige o Edward Nyanza  ye un gran llagu allugáu n'Árica Central, el más pequeñu de los seis Grandes Llagos d'África. Atopar nel centru del Gran Valle del Rift, na frontera ente la República Democrática d'El Congu y Uganda, unos pocos quilómetros al sur del Ecuador.

## Xeografía

El llagu Eduardo ye alimentáu pelos ríos Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru, y Rwindi. La desaguada natural atopar nel so estremu norte, dende onde baxa'l ríu Semliki en direición al llagu Alberto. Cuenta tamién con otra vía de desaguadoriu per mediu de la canal Kazinga, que dirixe parte de les agües escontra'l lago George (*Lake George*), en direición noreste.

El llagu ta asitiáu a una altitú de , y tien  d'anchor per  de llargor nos sos estremos, cubriendo una superficie total de , siendo'l 18ᵘ más grande del continente.

## Ecoloxía
El llagu Eduardo ye l'hábitat de munches especies de pexes, incluyendo'l *[[Bagrus docmac]]*, *[[Sarotherodon niloticus]]*, *[[Sarotherodon leucostictus]]*, y más de 50 especies de *[[Haplochromis]]* y los sos parientes (de los cualos namái 8 fueron descritos). El Llagu ye fonte de trabayu pa enforma de los pobladores costeros, que dediquen a la pesca bona parte del so tiempu. La población de fauna de la zona (compuesta por chimpancés, elefantes, cocodrilos y lleones) ye protexida per mediu de los parques nacionales Virunga (nel Congo) y Queen Elizabeth (n'Uganda).

## Historia
El llagu foi afayáu pal mundu occidental pol esplorador Henry Morton Stanley en 1888, foi bautizáu como llagu *Eduardo* n'honor al entós príncipe de Gales y posterior monarca británicu Eduardu VII del Reinu Xuníu. Mientres la dictadura d'Idi Amin n'Uganda, el llagu foi renomáu como *Llagu Idi Amin*, anque dempués de la so posterior cayida del poder recuperó'l so nome orixinal.

## Referencies

* World Lakes Database (*n'inglés*).
* Sitiu de la  FAO dedicáu a la adiministración de recursos llacustres (*n'inglés*).
Llagu Kyoga

El **llagu Kyoga** ye un llagu d'agües someres asitiáu n'Uganda, d'unos 1720 km² de superficie y allugáu a 914 m d'altitú. El Nilu Victoria cruciar nel so percorríu ente'l llagu Victoria y el llagu Alberto. La importante contribución del llagu Victoria ta regulada pola presa de la central llétrica de Nalubaale en Jinja. Otra fonte d'agua pal llagu ye la rexón del monte Elgon na frontera ente Uganda y Kenia. Anque'l llagu Kyoga ye parte de la rede hídrica de los Grandes Llagos, nun ye en sí mesma consideráu como unu d'ellos.

## Carauterístiques
El llagu algama una fondura máxima de 5,7 metros y na mayor parte de la so superficie, tien menos de 4 metros de fondura. Les mayor parte de les zones con menos de 3 metros de fondura atópense dafechu cubiertes con nenúfares xigantes, ente que la mayoría de la mariña ye una zona pantanosa cubierta por papiru y xacintos d'agua. El papiru tamién forma islles flotantes que van al debalu ente les munches pequeñes islles que sobresalen nel llagu. Zones pantanoses arrodien el llagu, alimentaes por una rede complexa de canales y ríos

## Fauna
Ente la fauna, non menos de 46 especies de pexes viven nel Llagu Kyoga y siquier cuarenta especies de mamíferos y gran númberu de cocodrilos.

## Nivel del llagu
Agües escesives atribuyíes a El Neñu en 1997 y 1998 provocaron un aumentu escepcional de les agües, formándose munches islles de papiru nel Nilu Victoria onde s'atroparon. Esta barrera natural alzó'l nivel del llagu, anubriendo cerca de 580 km² de tierres circundantes (DWD 2002) que riquió una evacuación de la población y produció una crisis económica na rexón. En 2004, Exiptu dio 13 millones de dólares pa regular el caudal del Nilu nel llagu Kyoga. Pero nel 2005, el fluxu siguía tando bloquiáu en gran parte.

## Referencies
* DWD (2002) *El Neñu preparedness for Lake Kyoga and other flood prone areas of Uganda.* Direición de Desenvolvimientu de los Recursos Hídricos, Ministeriu d'Agua, Tierres y Mediu Ambiente, Entebbe, Uganda.
* ILM (2004) *Support to the Management of Sudd Blockage on Lake Kyoga.* Publicáu by *Support to the Management of Sudd Blockage on Lake Kyoga.*, EIA Ltd. (versión PDF en llinia)
* Twongo, T. (2001) *The Fisheries and environment of Kyoga Lakes. Fisheries Resources Research Institut (FIRRI), Jinja, Ouganda*.
* Base de datos mundial sobre los llagos / Llagu Kyoga

## Referencies

## Enllaces esternos

* Llagos y ríos n'Uganda
* Llagu Kyoga na Base de datos mundial sobre los llagos
* Modelling Lake Kyoga ''Environmental Impact Assessment Centre'', Finlande
Llagu Eyasi

El **llagu Eyasi** ye un llagu estacional, poco fondu y saláu, que drena una pequeña cuenca endorreica alcontrada al norte de Tanzania. Atópase no fondero del Gran Valle del Rift, na base de la pandu del Serengeti, al sur del Parque nacional Serengueti y darréu al suroeste del cráter del Ngorongoro, na sierra del Cráter. El llagu tien forma allargada, d'orientación suroeste-nordeste, y atópase na caña Eyasi-Wembere del Gran Valle del Rift. Forma parte d'un sistema de numberosos llagos nel Gran Valle del Rift.

El primer européu que columbró'l llagu foi l'esplorador austriacu Oscar Baumann (1864–1899) na llamada *Espedición Masai* de 1891-1893.

## Réxime hídricu

El principal apurra d'agua del llagu ye'l ríu Sibiti, qu'entra nel llagu pol estremu suroeste formando un delta debíu al apurra d'abondosos sedimentos. Esti ríu flúi polo xeneral tol añu, a lo menos nos años más húmedos, una y bones los otros afluentes son de temporada. El segundu ríu n'importancia ye'l Baray, que desagua pol nordés, y que'l so caudal .aumentó nos últimos años por cuenta de la deforestación de les tierres altes del Cráter. El lladral suroeste del monte Oldeani, unu de los volcanes de Ngorongoro, drena direutamente nel estremu nordés del llagu. El fluxu del ríu Budahaya/Udahaya, que desagua nel banzáu Yaeda al sureste del llagu, foi en ciertes dómines la segunda fonte del llagu, pero menguó por cuenta de la esviación de l'agua na sierra Mbulu. L'apurra d'agua dende'l Serengeti ye menor, siendo'l mayor fluxu'l del ríu Sayu.

Les fluctuaciones estacionales del nivel de l'agua nel llagu, que depende de les precipitaciones, son bien amplies, anque la mariña noroccidental ta constreñida polos cantiles del pandu del Serengeti. Mientres la estación seca, el llagu puede ensugase casi na so totalidá, especialmente n'años secos, de cuenta que los pastores datooga y los pañadores hadza crucien el llagu a cuerpu, pero n'años d'El Neñu puede anubrir les sos riberes y atraer a hipopótamos dende'l Serengeti. Ye una parada estacional pa la migración de los flamencos. El llagu da soporta a pequeñes pesquerías locales n'años húmedos, pero polo xeneral los bagres y pexes con pulmones prindar nos regueros y manantiales qu'alimenten el llagu. Inclusive mientres los periodos húmedos, les fondures del llagu suelen permanecer menores d'un metro.

## Poblamientu
Los hadza, un pueblu de vezos primitivos, habiten en parte del territoriu circunlacustre y atópense na mayoría de les riberes, anque son pocos los campamentos a lo llargo de la mayor parte del Serengeti, que ye territoriu maasai. Los datoogas habiten nel valle de Yaeda escontra'l sureste; los isanzus nel sur, y los sukumas, nel valle del ríu Sibiti nel suroeste. Los iraqws vivieron tradicionalmente nel otru llau de Yaeda, pero llegaron en númberu cada vez mayor al Baray, qu'agora ye la principal rexón de cultivu de cebolla d'África oriental.

La cueva Mumba ye un importante xacimientu arqueolóxicu que s'atopa a veres del llagu Eyasi. Nel sitiu apaecieron una serie d'artefactos de la Edá de Piedra Media y la Edá de Piedra tardía y restos humanos, como'l fósil EH 06.

## Referencies
Llagu Natron

El **llagu Natron** ye un llagu saláu endorreico africanu alcontráu nel Gran Valle del Rift, en Tanzania, na frontera con Kenia. Al pie de él atopa'l estratovolcán Ol Doinyo Lengai. La so superficie aproximada ye de 600-800 km², anque puede llegar a algamar los 1.040 km², y de él estrayen sales de cloru, sodiu y magnesiu.

Les sos agües tán tiñíes de colloráu pola proliferación d'algues. Nél puédense apreciar formaciones d'espirales de carbonatu sódicu que surden de les fondures de la tierra al traviés de guéiseres. Estes espirales decoren la superficie de les sos agües, según la sosa atropar nes veres como una espluma blanca.

Los únicos capaces de sobrevivir nesti ambiente son los pexes Alcolapia alcalica, afechos a les sos dures condiciones, y los flamencos, que peracaben les sos algues penerando les agües alcalines col so picu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma kanuri

El **kanuri** (o **kanurí**) ye una llingua saḥariana falada por 4 millones de persones en Nixeria, Níxer, Chad y Camerún. Pertenez a les llingües nilo-saḥarianes y ta acomuñáu colos imperios de Kanem y Bornu que dominaron el llagu Chad por dellos sieglos. Los falantes de kanuri tamién falen l'idioma ḥausa y l'árabe como segunda llingua. El dioma kanuri foi usáu como llingua franca, pero'l so emplegu ta en cayente.

## Ver tamién
* Pueblu kanuri

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma ndonga

**Ndonga** (o **endonga**) (pronunciáu con una prenasalización []) ye una llingua bantú falada n'árees d'Angola y Namibia. Envalórase que cerca de 700&nbsp;000 persones falen ndonga. Combináu col bien paecíu kwanyama forma lo que se conoz como oshiwambo.

## Referencies

### Bibliografía
* (n'alemán) Ernst Dammann et Toivo Y. Tirronen (dir.), *Ndonga-Anthologie*, Reimer, Berlín, 1975, 239 p.
* (n'inglés) *English-Ndonga dictionary*, ELCIN Church Council Special Committees, Ondangwa, 1996, 329 p. 
* (n'inglés) Dawie J. Fourie, *Oshiwambo : past, present and future*, University of Namibia, Windḥoek, 1992, 33 p.
Llingües oshiwambo

El **oshiwambo** (tamién escritu oshivambo) ye un conxuntu de llingües estrechamente emparentaes de la familia de les llingües bantús. Ye faláu por grupos de la etnia ovambo nel norte de Namibia. Ye una llingua estrechamente emparentada col kwanyama, la llingua orixinal de tolos ovambo, y el ndonga.

Esisten siete variantes de oshiwambo:
* Oshikwanyama
* Oshindonga
* Oshikolonkadhi
* Oshimbalantu
* Oshikwaluudhi
* Oshingangera
* Shikwambi.
Les dos primeres enseñar en delles escueles. Quien cunte como llingua materna col oshiwambo puede entender a persones que parolen en cualesquier de los siete dialeutos.

## Exemplos
* *Ongaipi* - hola 
* *Ongobe ilai* - vaca estúpida (común insultu oshiwambo)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Namibian Broadcasting Corporation  La radio en oshiwambo
Idioma kuanyama

L**'idioma kuanyama** (tamién escritu kwanyama y kwanjama) ye una llingua bantú falada principalmente en delles zones d'Angola y Namibia (xunto col ndonga). L'idioma ye faláu por unes 1.134.000 persones de la etnia kuanyama.

Conózse-y tamién polos nomes de ochikwanyama, kwancama, cuanhama, ovambo y humba. El kwanyama ye la llingua principal de los ovambo. Envalórase que más de 420.000 persones falar n'Angola, y sobre 710.000 en Namibia.

Combináu col ndonga ye llamáu oshiwambo, que ye la versión preferida por delles tribus ovambo del norte de Namibia. Entá cuando hai más ovambos en Namibia que falen kwanyama que oshiwambo, el númberu d'éstos que consideren al oshiwambo como'l so llingua materna ye mayor. 

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 
## Enllaces esternos

*
Idioma harapanu

L**'idioma harapano** (tamién conocíu como idioma protoíndico o idioma de Mojensho-Daro) ye un idioma desconocíu de la cultura del valle del Indo (que les sos ciudaes más conocíes son Harapa y Mojensho-Daro (civilización del valle del Indo), de la Edá del Bronce (nel II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.).
L'idioma nun s'atopa atestiguáu en nenguna fonte contemporánea legible. Les hipótesis tocantes a la so naturaleza amenorgar a supuestos préstamos y la influyencia del sustratu, sobremanera el sustratu nel sánscritu védicu y unos pocos términos rexistraos en cuneiforme sumeriu (como la rexón que los sumerios llamaben Meluja, que podría tratase de la cultura del Indo), xunto col analís de los signos indos, entá ensin descifrar.

Hai una serie d'hipótesis sobre la naturaleza d'esti idioma desconocíu:

* Podría tratase d'un idioma indoeuropéu, cercanu o idénticu a los idiomes protoindoiraníes; suxeríu por Shikaripura Ranganatha Rayo.

* La hipótesis elamo-drávida asítiase na vecindá yá seya del elamita o del drávida, quiciabes idénticu al propiu protodrávida. Esto ye sofitáu por Iravatam Majadevan, Asko Parpola y Kamil Zvelebil.

* Michael Witzel (2001), como una alternativa a la hipótesis elamo-drávida suxer un idioma subxacente, prefijado, que sería similar al austroasiáticosobremanera'l khasi, al qu'él llama paramunda (esto ye, un idioma rellacionáu col subgrupu de los idiomes munda o otros idiomes austroasiáticos, pero non puramente descendientes del postreru antecesor común de la familia contemporánea munda).

* Un "phylum perdíu", esto ye, un idioma ensin continuantes vivos (o seique'l postreru reflexu del morrebundu idioma nijali). Nesti casu, l'únicu rastru dexáu pol llinguaxe IVC sería la influencia nel sustratu históricusobremanera, el sustratu nel sánscritu védicu (mediaos del II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.).

* Un idioma semíticu: Malati Shendge (1997) identificó la cultura harappa con un imperiu asura, y ésti colos asirios.

Hai un puñáu de préstamos posibles que reflexen el llinguaxe de IVC. El *meluhha* sumeriu pueden derivase d'un términu nativu pal IVC, tamién reflexáu nel sánscritu *[[mleccha]]*, y Witzel (2000) suxer que l'árbol sumeriu GIŠ*šimmar* puede ser allegáu al simbalá (flor del árbol salmalí, nomaos nel ''Rig-veda'').

La entruga tien significación política nel comunalismo indiu: les hipótesis dravídiques ya indoeuropees fueron abrazaes por nacionalistes dravídicos ya hindús, respeutivamente. (Para más detalles, ver l'artículu arios indíxenes).

## Referencies
Llingua criolla

Una **llingua criolla**, llamada tamién criollu o *creole*, ye una llingua que naz davezu nuna comunidá compuesta de persones d'oríxenes diversos que nun comparten primeramente una llingua, que tienen necesidá de comunicase, y por ello vense forzaos a crear una nueva llingua con elementos de les suyes mesmes pa podese comunicar. 

Un exemplu típicu ye'l de los esclavos africanos llevaos dempués de la conquista d'América a los plantíos del Caribe o de les poblaciones autóctones de rexones de Suramérica, Oceanía y África que se vieron obligaes a utilizar la llingua de la potencia colonial (l'inglés, l'español, el francés, el portugués y el neerlandés) pa comunicase.

Tradicionalmente el términu «llingua criolla» referir a cualquier llingua mista, productu de la convivencia enllargada ente falantes de dellos idiomes nativos.

## Formación de les llingües criollas
Esisten discrepancies ente los llingüistes sobre la formación de les llingües criollas. Pa los llingüistes Ronald Wardhaugh y Robert A. Hall, Jr., primeramente la comunicación toma la forma d'un pidgin, una segunda llingua que toma'l léxicu, bien deformado y simplificáu, de la llingua impuesta y que, sicasí, caltién una sintaxis mesma de les llingües indíxenes. Los fíos y los descendientes de los falantes van perfeccionar esti llinguaxe amenorgáu pa tresformalo nuna llingua más eficiente, nun procesu llamáu nativización. Cuando'l pidgin nativizado convertir nel so idioma maternu, una llingua con una sintaxis más estructurada y un léxicu estable y más ampliu, fálase entós de llingua criolla.

Pa otros llingüistes, les llingües criollas seríen la resultancia de la evolución progresiva d'un idioma en contautu con otres llingües, ensin la necesidá de pasar pola etapa de transición del pidgin.

## Exemplos de llingües criollas
Delles llingües criollas clasificaes (non pola so gramática) sinón pola llingua de la que procede.
; De base inglesa:

; De base francesa:

; De base portuguesa:

; De base española:

## Notes y referencies

## Enllaces esternos
*
Idioma eteoxipriota

El **eteochipriota** ye una llingua preindoeuropea falada en Xipre mientres de la Edá del Fierro. Al igual qu'eteocretense ye una llingua autóctona d'orixe desconocíu. El eteochipriota ta atestiguáu n'inscripciones qu'usen el silabariu chipriota, una escritura silábico derivada del llinial A (vía la variante chipro-minoana o llinial C). El eteochipriota esperimentó un procesu de sustitución llingüística per parte del antiguu griegu arcado-chipriota dende'l sieglu X e.C. hasta la so estinción nel sieglu IV e.C.

La llingua sigue siendo esencialemente una llingua ensin descifrar sacante por una pequeña coleición de vocabulariu contenida n'inscripciones billingües. Les carauterístiques llingüístiques como la so gramática, la esistencia de flexón o'l calter aglutinante nun se conocen bien. Intentáronse traducciones parciales d'inscripciones que dependen en gran midida del traductor, y nun esiste consistencia ente les propuestes. Dellos llingüistes conxeturaron que podría tar rellacionáu coles llingües tirsénicas como'l etruscu y el lemnio y otros propunxeron rellaciones col semíticu noroccidental. Otros llingüistes a cencielles considerar como una llingua ensin clasificar, esistiendo un altu grau d'especulación debíu al pequeñu númberu de testos esistentes.

## Inscripción billingüe de Amatunte

La inscripción eteochipriota más conocida ye un testu billingüe epigrafiado sobre una placa de mármol negro atopada na acrópolis d'Amatunte escontra 1913, y datada escontra'l 600 e.C. y escritu tantu en dialeutu áticu y en eteochipriota. El testu eteochipritoa en silabariu xipriota va de derecha a esquierda, ente que'l testu griegu escritu en mayúscules grieges, va d'esquierda a derecha. Les siguientes llinies reproducen el testu etechipritoa (de derecha a esquierda) xunto al testu griegu (d'esquierda a derecha) ye:
:Eteochipriota:
:: 1: **a-na ma-to-ri u-mi-e-s[a]-i mu-ku-la-i la-sa-na a-ri-si-to-no-se a-ra-to-wa-na-ka-so-ko-o-se**
:: 2: **ke-ra-ke-re-tu-lo-se ta-ka-na-[?-?]-so-ti a-lo ka-i-li-po-ti**
:La pronunciación suxerida ye:
:: 1: **Ana mator-i um-iesa-i Mukula-i Lasana Ariston-ose Artowanaksoko-ose**
:: 2: **kera keretul-ose. Ta kana (kuno) sot-i, ail-o kail-i pot-i.**
::
:Griegu:
:: 3: **Η ПΟΛΙΣ Η АΜАΘΟΥΣΙΩΝ ΑΡΙΣΤΩΝΑ**
:: 4: **ΑΡΙΣΤΩΝΑΚΤΟΣ ΕΥΠΑΤΡΙΔΗΝ**
:que correspuende a la ortografía del griegu clásicu:
:: 3: ****
:: 4: **.**
:y que la so traducción averada ye:
::*La ciudá de los amatusianos, a Aristón (fíu de) Aristonax, home noble*.
Cyrus Gordon, per otra parte traduz el testu como ::*La ciudá de los
amatusianos (honra) al noble Aristón (fíu) de Aristonax.*

## Ver tamién
* Silabariu chipriota
* Llinial C
* Llingües exees
* Idioma eteocretense

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* Jones Tom B., Notes on the Eteocypriot inscriptions, American journal of philology. -LXXI-1950.- C.401 - 407

### Enllaces esternos
* этеокипрское (''Eteochipriota'', en rusu)
* Omniglot - El silabariu chipriota
Llingües hurrito-urartianes

Les **llingües hurrito-urartianes** ye un grupu de llingües escastaes qu'inclúi namái dos llingües: l'hurrita y l'urartiano, dambes falaes n'Asia Menor y el Cáucasu.

Conozse pocu sobre estes llingües aglutinantes, pero saber con seguridá que nun pertenecen al grupu de llingües semítiques nin al de llingües indoeuropees. Dellos investigadores ven semeyances ente les **llingües hurrito-urartianes** y les llingües caucásiques del nordeste, xuntándoles nel grupu de llingües llamáu alarodianas. I. M. Diakonoff y Serguéi Stárostin rellacionar coles llingües caucásiques del norte.

## Llingües de la familia
L'hurrita yera la llingua de los hurrites, pueblu qu'entró nel norte de Mesopotamia hacia l'añu 2300&nbsp;e.&nbsp;C. y que tuvo la so rellumanza nel reinu de Mitani (1450 al 1270&nbsp;e.&nbsp;C.). La llingua probablemente escastóse hacia l'añu 1000&nbsp;e.&nbsp;C.

L'urartiano yera la llingua d'Urartu, antiguu reinu alcontráu alredor del llagu Van (actual Turquía) ente 1200&nbsp;e.&nbsp;C. (o antes) y 580&nbsp;e.&nbsp;C. La rexón foi habitada más tarde polos armenios, pueblu indoeuropéu.

Ye bien probable que dalgunes de les pallabres d'orixe non indoeuropéu del hitita y del armeniu sían d'orixe hurrito-urartiano.

## Descripción llingüística
### Comparanza léxica
Los numberales en hurrita-uraritano, comparaos colos numberales en llingües caucásiques son:
:
Nes trescripciones pal hurrita emplegar los grafemes  (pa los valores fonéticos ). Pa les llingües cuacásicas polo xeneral emplegar casi puramente signos del AFI (sacante  que s'usen pa ).

Como puede vese superficialmente los numberales en hurrita difieren notablemente de los correspondientes numberales en llingües caucásiques septentrionales.

## Ver tamién
* Hurrita
* Hitita
* Llingües d'El Cáucasu

## Referencies

### Bibliografía
Llingües yoruboides

Les **llingües yoruboides** constitúin un grupu de llingües Volta-Congu formáu pol igala, una llingua falada en Nixeria central y el grupu de llingües Edekiri, qu'inclúi diverses llingües falaes en Togu, Benín y el suroeste de Nixeria. El términu *yoruboide* deriva de la llingua más falada del grupu'l yoruba que tien más de 20 millones de falantes. Otra llingua demográficamente importante'l itsekiri (Nixeria, de 600 a 800 falantes). El grupu yoruboide pertenez a l'agrupación Yoruboide-Igboide-Edoide.

## Descripción llingüística
El igala (faláu por 1,8 millones de persones) ye importante na reconstrucción del proto-yoruboide al formar una caña independiente biforcada del restu de llingües yoruboides falaes más al oeste, y separáu d'estes llingües poles llingües edoides ya idioma ebira. Sicasí, el igala ta estrechamente emparentáu tantu col yoruba como coles llingües itsekiri. Los itsekiri son pueblos riberanos que viven nel delta del Níxer en Nixeria. Caltienen una identidá étnica separada del restu de pueblos yoruboides.

Toles llingües yoruboides son tonales, la mayoría d'elles tien tres tonos de nivel. Gramaticalmente son llingües aislantes con orde básicu SOV.

### Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües yoruboides son:
:

## Referencies
Símbolu del reciclaxe

El **símbolu del reciclaxe** ye'l símbolu internacional qu'indica'l reciclaxe de les refugayes. Cada flecha representa caúna de los trés "R", "reciclar, amenorgar y reutilizar". Ta compuestu de tres fleches que formen una cinta de Möbius. El símbolu nun ye una marca rexistrada. El símbolu representa les tres fases principales del reciclaxe.

Dibuxáu nel 1971 por Gary Anderson, el logotipu foi una entrada pa un concursu convocáu pola Container Corporation of America.

El símbolu utilízase tamién pa indicar el reciclaxe del papel (♼). Una variante del logotipu ye'l triángulu compuestu de tres fleches (♺) símbolu del material reciclable. Al interior del triángulu puede ser inxertáu un númberu que correspuende a un códigu de reciclaxe. En Unicode atópense los calteres colos códigos que van de 1 a 7: ♳, ♴, ♵, ♶, ♷, ♸ y ♹.

## Ver tamién
* Puntu Verde

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Carón

El **carón** o'l **anticircunflejo** (en checu: *háček* , 'ganchito') ye un signu diacríticu ⟨ **ˇ** ⟩ creáu nel sieglu XV por Jan Hus pa simplificar la escritura checo. Asítiase enriba de ciertes lletres, como la *c*, la *s* y la *z*, especialmente nel alfabetu latinoslavo, nos que suel representar dalguna forma de palatalización consonántica. La so forma ye la d'un acentu circunflexu invertíu.

Esti signu atopar nos *šumniki* del eslovenu: ⟨č⟩, ⟨š⟩, ⟨ž⟩. En checu y n'eslovacu reemplázase xeneralmente por un apóstrofu diacríticu cuando la lletra sobre la qu'hai d'asitiase tien una barra ascendente; la lletra que resulta ye un únicu calter (⟨ť⟩, ⟨ď⟩, ⟨ľ⟩) y non la secuencia d'una *t*, *d* o *l* siguida d'un apóstrofu tipográficu. En checu emplégase amás sobre la lletra *r* (⟨ř⟩), representando un soníu vibrante fricativu bien característicu de dicha llingua, y sobre la vocal *y* (⟨ě⟩), nesti últimu casu representando la palatalización de la consonante precedente o la intercalación d'una semiconsonante palatal.

A pesar de la so semeyanza, nun hai que confundir el *háček*, que ye apuntiáu, col acentu curtiu que ye redondu ⟨ **˘** ⟩.

A les traces puede dicise que'l *háček* señala'l calter palatal del soníu representáu, por oposición al so par ensin él. A manera d'exemplu, ⟨s⟩ pronúnciase aproximao como la *s* del español, ente que se pronuncia como l'inglés *sh*.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües Volta-Níxer

Les **llingües Volta-Níxer** o **Níxer-Volta** (tamién llamaes históricamente **Benue-Congu occidental** ya inclusive **Kwa oriental**) ye una de les cañes de la subfamilia Volta-Congu de les llingua Níxer-Congu formada por casi un centenar de llingües y con más de 55 millones de falantes. Les llingües demográficamente más importantes del sur de Nixeria, Benín, Togu y sureste de Ghana como'l yoruba, l'igbo, l'edo, el fon y l'ewe, pertenecen a esti grupu.

## Clasificación
La clasificación d'esta llingua históricamente foi bien aldericada, yá que-y les consideró parte de les llingües kwa o parte de les llingües Benue-Congu que tamién son les otres dos cañes de les llingües Benue-Kwa, sicasí Williamson y Blench (2000) consideren que les llingües Volta-Níxer constitúin una caña independiente. Les fronteres ente los diversos grupos de llingües Volta-Níxer tán mal establecíos, y esisten clasificaciones discordantes pa delles de les llingües. Dellos autores suxirieron qu'estes llingües vendríen de la diversificación d'un continuu geolectal más que ser la resultancia de la separación en distintes families.

Los grupos que formen parte del grupu Volta-Níxer son los siguientes (inclúyense tamién les principales llingües y el númberu de falantes ente paréntesis):

Les llingües yoruboides y el akoko fueron rellacionaos coles llingües defoides, pero'l trabayu más recién les llingües edoides y igboides clasificáronse como cañes primaries, pal grupu formáu por toos estos grupos acuñóse'l acrónimu YEAI. Similarmente, el oko, les llingües nupoides y les llingües idomoides clasificáronse como un grupu NOI. El ukaan, de mala clasificación, fuera clasisficada como una llingua atlántica occidental propúnxose que podríen tar más rellacionáu coles llingües Volta-Níxer, pero la so posición ye aldericada, Blench considera que taría más cerca de les llingües Benue-Congu.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües Volta-Níxer son:
:

## Ver tamién
*Gráficu de llingua Níxer–Congu con númberu de falantes.

## Referencies

### Bibliografía
*Wolf, Paul Polydoor de (1971) *The Noun Class System of Proto-Benue–Congu* (Thesis, Leiden University). The Hague/Paris: Mouton.
*Williamson, Kay (1989) 'Benue–Congu Overview', pp.&nbsp;248–274 in Bendor-Samuel, John & Rhonda L. Hartell (eds.) *The Niger–Congu Languages &mdash; A classification and description of Africa's largest language family*. Lanham, Maryland: University Press of America.
Idioma sogdianu

El **sogdiano** foi una llingua irania media, falada en Sogdiana, nel valle del ríu Zarafshan, no qu'anguaño ye Taxiquistán y Uzbequistán.

El sogdiano ye una de les más importantes llingües iranies, xunto col persa mediu y el partu, y tien un ampliu *corpus* lliterariu. Pertenez a la caña nororiental de les llingües iranies, y anque nun esiste evidencia direuta d'un antiguu sogdiano, creyer por alusiones epigráficas n'antiguu persa que pudo esistir dende la dómina aqueménida. La so gramática y morfoloxía ye más conservadora que la del persa mediu.

Mientres la dinastía Tang, el sogdiano foi la llingua franca a lo llargo de la Ruta de la Seda, y la so importancia político y económico garantizó la so sobrevivencia hasta'l sieglu IX EC , de la que munches pallabres d'esti idioma entraron nel persa modernu, al escribise munches obres perses mientres la dómina samánida en Sogdiana.

Diversos documentos cristianos y maniqueos, topaos en Turfán, atópase en sogdiano. Un dialeutu del sogdiano, el idioma yagnobi llegó hasta l'actualidá, nos montes de Taxiquistán.

## Referencies

## Enllaces esternos
Doble acentu grave

El **doble acentu grave** (``) ye un diacríticu usáu nos alderiques académicos del serbocroata y delles vegaes, nel idioma Eslovenu. Ye usáu tamién nel Alfabetu Fonéticu Internacional.

Nos idiomes serbocroata y eslovenu, el doble acentu ye usáu pa indicar una curtia cayida de tonu, anque en discutiniu del eslovenu, un solu acentu grave tamién s'usa pa esti propósitu. El doble acentu grave atópase tantu nel Alfabetu llatín y l'Alfabetu cirílicu; sicasí, nun s'utiliza acaldía na ortografía nos dos idiomes, pero utilízase solo nos discutinios de la fonoloxía d'estos idiomes.

Nel Alfabetu Fonéticu Internacional, el doble acentu grave ye usáu pa indicar tonu extra-baxu. 

Les lletres **a e i o r u** y les sos equivalentes ciríliques **а е и о р у** pueden atopase col doble acentu grave. Unicode apurri calteres precompuestos pa les lletres llatines mayúscules y minúscules, pero non los cirílicos. Les lletres ciríliques pueden formase usando la combinación de calteres pa la tumba doble, que s'atopa n'U+030F. Esta combinación de calteres tamién puede utilizase con símbolos vocales AFI si ye necesariu.

## Ver tamién
*Acentu grave
*Doble acentu agudu
*Acentu curtiu invertíu
*Alfabetu Fonéticu Internacional

## Bibliografía
*

## Referencies
Doble acentu agudu

El **doble acentu agudu** ( ˝ ) ye un signu diacríticu del alfabetu llatín que s'usa namái n'húngaru sobre les lletres «o» y «o» pa representar les formes llargues de les lletres «ö» y «ü». Diches grafíes son consideraes como lletres separaes.

## Usu n'húngaru

L'húngaru tien 14 vocales sistematizadas simétricamente: 7 vocales curties: *([[a]], [[e]], [[i]], [[o]], [[ö]], [[u]], [[ü]])* y 7 vocales llargues, que nel casu de *a, e, i, o, u* representar con acentu agudu y nel casu de *ö, ü* con doble acentu agudu (en llugar d'asitiar l'acentu agudu sobre la diéresis). (La cantidá vocálica ye fonémica nesti idioma, esto ye, cumple una función distintiva nel léxicu y na gramática).

El doble acentu agudu actúa como la combinación del acentu agudu cola diéresis, dando la versión llarga de *ö* y *ü*.

El diacríticu de llargor apaeció per primer vegada na ortografía húngara nel sieglu XV so la influencia de la ortografía de los husitas. Nun empiezu namái se marcaron *á* y *é*, yá que eses vocales teníen una bultable diferencia cuantitativa amás de cualitativa. Darréu amestáronse tamién *í*, *ó*, *ú*, pero hasta'l sieglu XVIII nun s'usó signu d'allargamientu pa *ö* y *ü*. Mientres el sieglu XVIII, primero que la tipografía húngara quedara fita, emplegóse diéresis+acentu agudu: () en dellos documentos impresos. La versión de doble acentu agudu atopóse como una solución más estética ya introducióse polos tipógrafos del sieglu XIX.

## Otros usos
El doble acentu agudu úsase tamién nos alfabetos fonéticos sudeslavos polos llingüistes p'amosar cierta especie de tonu. Pero nun s'usa n'ortografía y nun forma parte de nengún alfabetu sudeslavo.

En dellos idiomes nativos norteamericanos, como'l *tanacrós* (atabascanu), utilizar pa indicar un tonu extra altu.

En delles tipografíes manuscristas del feroés úsase *ő* en llugar de *ø*.

L'Alfabetu Fonéticu Internacional nel so sistema con diacríticos pa representar los tonos, emplega doble acentu agudu pa indicar el tonu extra altu. De siguío espónense dambos sistemes, usando la lletra y como modelu:

## Referencies

## Enllaces esternos
Peoniu

El **peonio** yera la llingua indoeuropea falada pol pueblu de los peonios, que los sos dominios asitiar al norte de Macedonia, internándose en Dardania y dacuando nel suroeste de Tracia, territoriu correspondiente a la cuenca del ríu Axio (güei ríu Vardar). Na actualidá estos territorios atópense partíos ente República de Macedonia, Grecia y Bulgaria.

Tiense testimoniu del pueblu de los peonios dende la dómina micénica, pos son mentaos na *[[Ilíada]]* como aliaos de Troya:

Fontes clásiques daben a los peonios un orixe frixu (Estrabón) y misio (Atenéu de Naucratis).

Nun se sabe la dómina exacta de la desapaición de la llingua, pero la influencia del griegu y la presión exercida por tracios y macedonios pudo empezar la so debilitación antes de l'anexón per parte de Roma de los territorios.

Son bien pocos los testimonios d'esta llingua, amenorgándose a topónimos (*[[Ve-yos (ciudá)|Bylázora]]*, *Astibos*), antropónimo y teónimos (*Dryalus*, *Dyalus*, el Dionisos peonio) recoyíos por escritores griegos de la dómina.

## Carauterístiques
La escasa información esistente dexa adicar namái delles traces de la llingua. Anque aportó a consideráu tantu ilirio (Tomaschek y Kretschmer) como traciu (Dečev), güei tiense constancia de que ye una llingua distinta a dambes.

Les traces conocíes del peonio son los siguientes:
* nada fai indicar que se trate d'una llingua satem, *
distinción de */a, o/* onde otros grupos indoeuropeos como'l xermánicu o indo-iraniu presenten */a/*, *
tresformamientos PIE **bh* > *b*, PIE **dh* > *d*, como asocede en ilirio, macedoniu, traciu y frixu, pero non en griegu.

## Vocabulariu




## Ver tamién
* Peonia, Tracia, Frixa, Macedonia, Iliria y Misia
* Llingües paleobalcániques

## Referencies
* 
*  (n'alemán)
*  (n'alemán)
*  (n'alemán)
*  (n'alemán)

## Referencies

## Enllaces esternos
* (n'inglés) Traciu, Daciu y Peonio por Ivan Duridanov.
* (n'inglés) Sobre ''monapos''
* (en catalán)  por Ricardo Blanco López
Academia Tahitiana

L**'Academia Tahitiana** (n'idioma tahitianu, *Fare Vāna'a*; en idioma francés, *Académie Tahitienne*) ye la institución oficialmente reconocida qu'afita y regula les normes de la llingua tahitiana na Polinesia francesa.

L'academia creóse'l 2 d'agostu de 1972 por iniciativa de John Martin y Martial Iorss, dempués de qu'empezaren les xestiones en 1965, nel senu d'una llinia per parte de delles fuercies políticu y social de recuperación de la llingua y cultura tahitianes. El primer presidente de la institución foi Samuel Raapoto, que s'encargó de la redaición y aprobación per parte de l'academia d'unos estatutos y de un nome en tahitianu. Escoyóse *Fare Vāna'a*, que yera'l llugar onde la xente grande instruyía la mocedá en base de lleendes o xenealoxíes de los cabezaleros.

Una de les primeres aiciones de Fare Vāna'a foi la de crear en 1976 una comisión encargada de redactar una gramática del tahitianu. Yves Lemaitre, Paul Prevost, Alexandre Holozet, Samuel Raapoto, Raymond Pietri, Roland Sudo y John Martin formaron esta comisión. En 1986 salió publicada la gramática. Acompañar nos años socesivos unos cursos de tahitianu (Ta'unu puta reu Tahiti) pa la educación primaria y otros pa la educación secundaria (Hei pua ri'y). Nel añu 1999 foi publicáu un diccionariu tahitianu-francés. 

Anguaño, l'Academia trabaya na redaición d'un diccionariu francés-tahitianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*(en francés y tahitianu) Academia Tahitiana (Fare Vāna'a):
**Presentación de la institución 
**Foru de l'academia
**Diccionariu tahitianu-francés de la academiaí
Idioma tonganu

El **tonganu** (autoglotónimu: *lea faka-Tonga*) ye un idioma polinesiu faláu nes islles de Tonga.

La llingua tongana pertenez al grupu polinesiu de la caña malayu-polinesia de les llingües austronesies. 
Falar nel Reinu de Tonga por unes 100.000 persones, teniendo un estensu corpus de lliteratura tradicional.

## Escritura
L'idioma tonga escríbese n'alfabetu llatín, normalizáu dende 1941. El siguiente cuadru amuesa l'alfabetu tonganu.

Caúna de les cinco vocales pueden allargar, entós asítiase un macron sobre diches vocales: ā, ē, ī, ō, ū.

## Testu de muestra

## Referencies

## Enllaces esternos

* Tonganu pa primerizos. (n'inglés)
* Frases útiles en tonganu en Omniglot. (n'inglés y tonganu)
* Publicaciones en tonganu de la Comisión de Derechos Humanos y de la ONX.  (n'inglés y tonganu)
Idioma sangu

**Sango** ye una llingua criolla d'África con léxicu principalmente del grupu ubanguiano. Ye la llingua nacional y verdadero llingua franca de la República Centroafricana.

Dende'l puntu de vista llingüísticu, el sango ye una llingua criolla de base ubanguiana. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma twi

L**'idioma twi** o **chuí** (pronunciáu "chuí" []) ye unu de los trés dialeutos importantes del idioma acano, faláu en Ghana per alredor de 7 millones de persones, los otros dos son el Akuapem Twi y el Fante. Pertenez a la familia de les llingües kwa. 

Dientro de Ghana, el twi ye faláu na Rexón Ashanti y en partes de les rexones del este, oeste, centru, Volta y Brong Ahafo.

## Fonoloxía
Un fechu interesante de la llingua twi ye que presenta harmonía vocálica basada nel traza ATR.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Documental sobre Cristu en twi
Llingües algonquines de les praderíes

Les **llingües algonquinas de les llanures** son un subgrupu de la familia de llingües algonquinas, que de la mesma ye la principal división de les llingües álgicas. Anque frecuentemente úsase esta agrupación pa clasificar a estes llingües, les llingües algonquinas de les llanures nun constitúin un grupu filoxenéticu sinón una agrupación xeográfica conveniente.

## Clasificación
Les siguiente llista amuesa les llingües algonquinas de les llanures colos sos correspondientes dialeutos y subdialeutos. Esta clasificación deber a Goddard (1996, 2001) y Mithun (1999).

1. '''Siksiká''' (tamién conocíu como piesnegros)
2. **[[Llingües atsina-arapahoes]]**
:i. Arapaho-Atsina
::* Arapaho *(tamién Arapahoe o Arapafoe)*
:::* Besawunena *(†)*
:::* Hai'anahawunena *(†)*
::* Gros Ventre *(tamién conocíu como Atsina, Aáni, Ahahnelin, Ahe, A'aninin, A'ane, or A'ananin)*
:ii. Nawathinehena *(†)*
3. '''Cheyenne'''
:* Cheyenne
:* Sutaio *(tamién conocíu como )* *(†)*

## Descripción llingüística
Les llingües algonquinas de les llanures amuesen importante diverxencies respeuto al proto-algonquino tanto a nivel fonolóxicu como léxicu, como s'amuesa nos siguiente exemplos:
:Proto-Algonquino **keriwa* 'águila' > Cheyenne *netse*; Proto-Algonquian **weθali* 'el so home' > Arapaho *ííx*, 
:PA **nepyi* 'agua' > Gros Ventre *níc*, **wa·poswa* 'llebre' > Arapaho *nóóku*,
:PA **maθkwa* 'osu' > Arapaho *wox* y PA **sakime·wa* 'mosca' > Arapaho *noubee*.
:PA **[[squaw|yθkwe·wa]]* 'muyer' > Arapaho *hisei*, Blackfoot *aakííwa*, Cheyenne *hé'y* y Gros Ventre *iiθy*.

### Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües algonquinas de les llanures son:
:

## Ver tamién
*Llingües algonquinas
*idioma proto-algonquino
*Algonquinos

## Referencies

### Bibliografía
* Ethnologue entry for Plains languages
* Campbell, Lyle (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Goddard, Ives (1994). "The West-to-East Cline in Algonquian Dialeutology." In William Cowan, ed., *Papers of the 25th Algonquian Conference* 187-211. Ottawa: Carleton University.
* ———— (1996). "Introduction". In Ives Goddard, ed., "Languages". Vol. 17 of William Sturtevant, ed., *The Handbook of North American Indians*. Washington, D.C.: Smithsonian Institution.
* ———— (2001). "The Algonquian Languages of the Plains". In Raymond J. DeMaille, ed., "Plains". Vol. 13 of William Sturtevant, ed., *The Handbook of North American Indians*. Washington, D.C.: Smithsonian Institution.
* Grimes, Barbara F. (Ed.) (2000). *Ethnologue: Languages of the world*, (14th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-106-9. Online edition: http://www.ethnologue.com/, accessed on Mar. 3, 2005.
* Mithun, Marianne (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.

### Enllaces esternos
* Algonquian Family
* Algonquian languages