Idioma osetiu

El **osetiu** o **oseta** ye una llingua de la familia irania que se fala en Osetia (*Iristán* pa los nativos), nes fasteres centrales de los montes d'El Cáucasu, nuna zona fronteriza ente Rusia y Xeorxa.
L'área en Rusia ye conocida como Osetia del Norte - Alania, ente que l'área sur de la frontera ye conocida como Osetia del Sur, reconocida por Rusia, Nicaragua, Venezuela y Nauru como un Estáu independiente, pero considerada pol restu de la comunidá internacional como parte de Xeorxa. El númberu de falantes d'osetiu ye d'alredor de 525.000, el sesenta per cientu de los cualos vive en Osetia del Norte y el diez per cientu en Osetia del Sur.

## Historia
La llingua osetia pertenez a la caña irania nororiental de llingües indoeuropees. Ye considerada la heredera de los dialeutos escites de l'antigüedá (de los que caltién y desenvuelve les carauterístiques fonétiques fundamentales que los dixebren d'otres llingües iranies antigües) y de los alanos de la Edá Media. 

Esiste una tradición escrita n'osetiu (en dambes variedaes, *iriano* y *digorés*) dende finales del sieglu XVIII. Hai munches epopeyes n'osetiu, siendo les más famoses les de los guerreros narts. La llingua lliteraria quedó establecida pol poeta Kostá Jetagúrov (1859–1906).

## Estensión
L'osetiu ye la llingua nacional y lliterario de la nación osetia, tando estendíu pel territoriu de la República Autónoma d'Osetia septentrional y na Rexón Autónoma d'Osetia meridional, cuntando con unos 500.000 falantes.

A la rexón rusa llámase-y '''''Iristán del Norte-Alania''''' (familiarmente Alania) o ***Osetia del Norte***, cola capital Vladikavkaz, ente que'l llau xeorxanu ye Osetia del Sur (capital: Tsjinval). Hai unos 500.000 falantes d'osetiu, de los cualos un 60% vive en Iristán-Alania y un 15% n'Osetia del Sur.

## Variantes
Esisten dos dialeutos o variantes xeográfiques: el *ironau* (*iriano* n'español) y el *digoronau* (*digorés* n'español), siendo la primer variante la más falada, anque dambes son oficiales. L'osetiu escritu puede reconocese fácilmente pol so usu de la lletra *[[æ]]*, lo cual nun asocede en nenguna otra llingua qu'emplegue l'alfabetu cirílicu.

## Alfabetu
La forma lliteraria de la llingua tien 35 fonemes: 26 consonantes, 7 vocales y 2 diptongos.

* **Alfabetu cirílicu** (dende 1937): А/а, Ӕ/ӕ, Б/б, В/в, Г/г, Гъ/гъ, Д/д, Дж/дж, Дз/дз, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Къ/къ, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Пъ/пъ, Р/р, С/с, Т/т, Тъ/тъ, У/у, Ф/ф, Х/х, Хъ/хъ, Ц/ц, Цъ/цъ, Ч/ч, Чъ/чъ, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я.

* **Alfabetu llatín** (dende 1923 hasta 1937): A/a, Æ/æ, B/b, C/c, Č/č, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, Q/q, R/r, S/s, Š/š, T/t, O/o, V/v, X/x, Y/y, Z/z, Ž/ž

## Ver tamién
* Lliteratura n'osetiu
* Idiomes oficiales en Rusia

## Referencies

### Bibliografía
* Abaev, V.I. *Idioma y Folclor Osetios* (trad.), Academia Soviética de Ciencies, Moscú-Leningráu, 1949
* Arys-Djanaieva, Lora. *Parlons Ossète*. París: L'Harmattan, 2004, ISBN 2-7475-6235-2.
* Nasidze et al., *Genetic Evidence Concerning the Origins of South and North Ossetians*. Annals of Human Genetics 68 (6), 588–599(2004)

### Enllaces esternos

* Antiguu osetiu en ''linguae imperii''