Provincia de Salta

La **provincia de Salta'' o, más de volao, **"Salta"** ye una de les 23 [[provincies d'Arxentina|provincies]] qu'hai na [[República Arxentina]]. De la mesma, ye unu de los 24 estaos autogobernados que conformen el país y unu de los 24 distritos eleutorales [[Congresu Nacional|llexislativos nacionales]]. La so capital ye la homónima [[Salta (ciudá)|Salta]]. Ta allugada al noroeste del país, N.O.A. , llindando al norte con [[Jujuy]] y [[Bolivia]] hasta'l [[trifinio]] [[Afitáu Esmeralda]], onde empieza la so frontera con [[Paraguái]] (escontra'l nordés), al este con [[Provincia de Formosa|Formosa]] y [[Provincia del Chaco|Chaco]], al sur con [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]], [[Tucumán]] y [[Provincia de Catamarca|Catamarca]], y al oeste con [[Chile]]. Con 155 488 km² ye la sesta provincia más estensa, por detrás de [[Buenos Aires (provincia)|Buenos Aires]], [[Santa Cruz (provincia, Arxentina)|Santa Cruz]], [[Chubut (provincia)|Chubut]], [[Río Negro (provincia)|Río Negro]] y [[Córdoba (provincia Arxentina)|Córdoba]].

== Historia ==

=== Dómina prehispánica (hasta 1535) ===


El ser humanu empezó a poblar la rexón unos 10&nbsp;000&nbsp;años antes de [[Cristu]], por aciu migraciones socesives provenientes del norte.

Escontra'l [[sieglu XV]], poco primero de la llegada de los españoles, el territoriu valliserrano y andín taba y ta habitáu polos [[Atacamas]] y [[calchaquíes]]. Estos postreros constituyíen una diversidá de pueblos que teníen una mesma llingua de mancomún, el [[cacán (llingua)|cacán]]. Na [[Puna]] habitaben y habiten los [[Atacamas]] (o más esautamente autodenominaos [[Likanantai]]) de fala [[Kunza]], que la so cultura yera asemeyada a la quechua magar ser ancestrales enemigos, una y bones los quechuas yeren una etnia invasora procedente de [[Perú]]. Los likanatai llamaos tamién depués "atacamas" yeren sedentarios, dedicar a l'agricultura, con avanzaes téuniques de riego. La ciudá de [[Tastil]], d'orixe lickan-antay, convertir nun activu centru de comerciu, quien instalaron una especie de centru alministrativu en ''Sikuani'' (l'actual [[Chicoana]]); Tastil foi destruyida xunto a los campusantos ancestrales pa crear una [[amnesia histórica]] polos invasores peruanos y altoperuanos quechuas.

Nel [[Chaco Salteño]], en tantu, habitaben y habiten: [[wichí]]s, [[chorote]]s, [[tobas|qom'lek]] (comúnmente llamaos polos guaraníes: "''tobas''") y [[Vilela (etnia)|vilelas]], dedicaos a la caza y la pesca.

=== Dómina virreinal (1535-1810) ===



Los primeros [[España|españoles]] n'esplorar la zona fueron [[Diego de Almagro]] ([[1535]]), siguíu de [[Diego de Rojas]] ([[1542]]), quien pasó pel sur de la provincia.

Mientres los sieglos [[Sieglu XVI|XVI]] y [[Sieglu XVII|XVII]], los españoles fixeron dos intentos por establecer una población na actual zona central de Salta; el primeru atayáu, y el segundu con ésitu. En [[1566]], los capitanes [[Jerónimo de Olguín]], [[Diego de Heredia]] y [[Juan de Barzocana]], remontaos contra'l gobernador [[Francisco de Aguirre (conquistador)|Francisco de Aguirre]], fundaron una ciudá a la que llamaron ''Cáceres'', sobre la marxe esquierda del [[ríu Pasaje]] (actual departamentu d'Alce). Anque refundada delles vegaes, con distintes denominaciones —''[[Nuesa Señora de Talavera del Esteco]]'' ([[1567]]); ''Madrid de les Xuntes'' ([[1592]]): ''Talavera de Madrid'' ([[1609]])— xeneralizóse'l nome ''[[Esteco]]'' n'alcordanza a l'anterior ''La nuesa Señora de Talavera de Esteco'', d'onde proveníen los habitantes que poblaron les ciudaes posteriores. Constantemente asediada polos orixinarios, acabó destruyida por un [[terremotu de Salta de 1692|terremotu'l 13 de setiembre de 1692]].

Meyor suerte tuvo otra ciudá, más al oeste, nes [[sierres subandinas]]. [[Hernando de Lerma]], siguiendo órdenes del [[virréi]] [[Francisco de Toledo|Francisco Álvarez de Toledo]], estableció'l primera pobláu permanente, llamáu ''San Felipe de Lerma del Valle de Salta'', el [[16 d'abril]] de [[1582]]. Pero por diversos motivos, el so nome foi embrivíu a ''San Felipe de Valle de Salta'' y darréu a ''[[Ciudá de Salta|Salta]]''.

La rexón formó parte del [[Virreinatu de Perú]] hasta [[1776]], en que la corona española creó'l [[Virreinatu del Río de la Plata]]. El nuevu virreinatu foi depués subdividíu, y Salta quedó allugada, nun principiu, na Gobernación [[Intendencia de San Miguel de Tucumán]] ([[1782]]) y darréu na Gobernación [[Intendencia de Salta del Tucumán]] ([[1783]]), xunto con Catamarca, Santiago del Estero, Jujuy, Tucumán y Punir d'Atacama, con capital en Salta (dende [[1792]]). El restu del territoriu formó la de Gobernación [[Intendencia de Córdoba del Tucumán]], actuales Córdoba, San Luis, Mendoza, San Juan, La Rioxa y pequeños sectores occidentales de l'actual provincia de Santa Fe.

En [[1794]] fundóse la estratéxica ciudá de [[San Ramón de la Nueva Orán]], nexu ente Salta y [[Tarija]]. 

En [[1807]] por Real Orde, [[departamentu de Tarija|Tarija]] foi incorporada a la Intendencia de Salta del Tucumán nos aspeutos militar y eclesiásticu, pero siguía dependiendo de Potosí no alministrativo al momentu de la [[Revolución de Mayu]], fechu que dio llugar al pleitu posterior ente Arxentina y Bolivia sobre la posesión de la ciudá y el so territoriu.

=== Independencia y lluches civiles (1810-1853) ===

En xunu de [[1810]], [[Adhesión de la Intendencia de Salta a la Revolución de Mayu|el cabildru de Salta sumar a la Revolución de Mayu]], llegando en [[1811]] el primer contingente del [[Exércitu del Norte (Provincies Xuníes del Río de la Plata)|Exércitu del Norte]].

Mientres la [[guerra de la Independencia Arxentina]], la ciudá de Salta foi invadida delles vegaes polos [[Exércitu Realista n'América|realistes]]: 29 de xineru-10 de marzu de [[1812]]; 15 d'abril-4 de mayu de [[1817]], por [[José de la Serna]] ([[Invasión de De la Serna a Jujuy y Salta]]); 31 de mayu-fines de xunu de [[1820]], por [[Juan Ramírez Orozco]]; 7 de xunu-14 de xunetu de [[1821]] por [[Pedro Antonio de Olañeta]]. Mientres estes ocupaciones, el [[caudiellu]] [[Martín Miguel de Güemes]] entamó la resistencia y les ofensives patriotes, y llanzó una [[guerra de guerrilles]] popularmente llamada [[guerra gaucha]], hasta'l so asesinatu, en [[1821]].

Cola decisiva [[batalla de Salta]] (20 de febreru de [[1813]]), [[Manuel Belgrano]] llogró que tol [[NOA|noroeste]] quedara llibre, anque se caltuvieron esporádicos ataques realistes dende'l [[Alto Perú]] hasta [[1826]].

Consolidada la independencia, Salta fundióse, xunto col restu del país, nel torbolín de lluches ente [[Partíu Unitariu|unitarios]] y [[Partíu Federal (Arxentina)|federales]], siendo alternativamente gobernada por dambos bandos.

=== Formación del territoriu de la Provincia de Salta (1814-1943) ===
Bien pocu tiempu dempués de la [[Revolución de Mayu]], en [[1814]], l'antigua [[Intendencia de Salta del Tucumán]] empezó a desintegrarse, y empecipióse un llargu procesu mientres el cual la provincia de Salta foi formando'l so territoriu, metanes disputes con provincies vecines, disputes ente l'Arxentina y países vecinos, guerres coles tribus del [[gran Chaco|Chaco]], hasta qu'en [[1943]] la provincia adquirió la forma y les llendes qu'anguaño tien.

Por decretu del [[8 d'ochobre]] de [[1814]], el Direutor Supremu [[Gervasio Posadas]] estremó la [[Intendencia de Salta del Tucumán]] en dos:

* La Provincia de Salta, al norte (l'actual Provincia de Salta, más [[Departamentu de Tarija|Tarija]] con [[Chichas]] y [[Lípez]], [[Jujuy]] y la mariña d'[[Antofagasta]]-[[Provincia d'Atacama|Atacama]]).
* La Gobernación Intendencia del Tucumán, al sur (actuales provincies de [[Provincia de Tucumán|Tucumán]], [[Provincia de Catamarca|Catamarca]] y [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]])

El [[26 d'agostu]] de [[1826]], una revuelta popular dixebró a [[Departamentu de Tarija|Tarija]] non yá de Salta sinón de tola Arxentina, amestándola a [[Bolivia]]. Facilitaron ello la [[Guerra arxentín brasilana]], les lluches civiles n'Arxentina y los intentos de ciertos gobernantes salteños por caltener a Tarija como sufragánea de Salta. El Congresu nacional, por llei del 30 de payares de [[1826]], alzó a [[Tarija]] a la categoría de provincia, anque nun volvió yá a territoriu arxentín.

 El 22 de payares de [[1834]], [[Provincia de Jujuy|Jujuy]] dixebrar de Salta y tresformóse nuna nueva provincia arxentina. Pero la rexón d'Orán, al nordeste de Jujuy, (actuales departamentos d'Orán, Santa Victoria, Iruya, Rivadavia y San Martín) caltúvose xunida a Salta, anque hubo un intentu ([[1881]]) de dixebrala y tresformala nuna nueva provincia arxentina, con capital en [[San Ramón de la Nueva Orán]], que nunca espolletó. La unión d'Orán con Salta esplica la interesada forma de ferradura que tien anguaño la provincia.

Sol mandu del Gobernador, el Coronel [[Juan Solá]], en [[1879]] l'[[Exércitu Arxentín|exércitu arxentín]] llanzó una [[Conquista del Chaco arxentín|campaña militar nel Chaco]], con cuenta de someter y a los indíxenes de la rexón. Como resultáu de la mesma, el [[Chaco Central]] y [[Chaco Austral|Austral]] fueron puestos so la órbita del Estáu Nacional. Na ofensiva fueron muertos millares d'indíxenes, y a les tribus sobrevivientes desaposióse-yos de les sos tierres, que fueron apurríes a colonos, orixe del actual conflictu ente criollos y aboríxenes nel Chaco salteño. Darréu, por Llei N° 1.532 de ''Organización de los Territorios Nacionales'' (16 d'ochobre de [[1884]]), l'Estáu Nacional estableció les llendes ente Salta y los [[Territoriu Nacional del Chaco|Territorios Nacionales del Chaco]] y de [[Territoriu Nacional de Formosa|Formosa]]. La provincia enanchar escontra l'este.

Pol tratáu del 10 de mayu de 1889 con Bolivia, Arxentina arrenunciaba al so reclamu sobre [[Tarija]]. En compensación, Bolivia dexaba la [[Puna d'Atacama]] —territoriu que, per otra parte, fuera incorporáu a Salta yá en 1816 por Martín Miguel de Güemes—, que s'atopaba en poder de Chile depués de la [[guerra del Pacíficu]] (1879-1880). Esta aición boliviana otorgába-y a l'Arxentina un territoriu que formó parte del Virreinatu del Río de la Plata, pero que de fechu taba en manes de Chile, buscando forzar una guerra ente Chile y Arxentina. Como Chile se negaba a apurrir los territorios cedíos por Bolivia, decidió sometese la cuestión al arbitraxe del estauxunidense [[William Buchanan]], qu'en [[1899]] dio a Arxentina'l 75% del territoriu en disputa y el restu a Chile. Tamién pol tratáu de 1889 Arxentina dexaba un territoriu que se consideraba hasta entós salteño: les [[Xuntes de San Antonio]]. Les concesiones arxentines favorables a Bolivia prosiguieron coles rectificaciones de 1904 ([[Esmoraca]] y [[Estarca]]) y [[Yacuiba]], Yacuiba recién foi aceptada como boliviana (en territoriu tarijeño) pol [[Tratáu de llendes Carrillo-Díez de Medina]] (xunetu de 1925). 

Pola Llei N° 3906 (9 de xineru de 1900) creóse'l [[Territoriu de Los Andes]]. Por decretu del 12 de mayu de 1900 el Poder Executivo Nacional estremó al Territoriu de Los Andes en tres departamento alministrativos: [[Susques]] (norte), que partía cola Provincia de Jujuy; [[Camperes Grandes]] (centru), lindante cola Provincia de Salta; y [[Antofagasta de la Sierra]] (sur), estremeru cola Provincia de Catamarca.

En 1902 la Provincia de Salta dexó'l pequeñu departamentu de [[San Antonio de los Cobres]] (aproximao 5500 km²) por Llei N° 4059, pa ser la capital del territoriu, formándose con ella un cuartu departamentu nel Territoriu de Los Andes.

En 1925 l'Arxentina reconoz la soberanía de la llocalidá de [[Yacuiba]] a Bolivia, a pesar de tar al sur del paralelu que porta la llende internacional alcordáu, por cuenta de que Bolivia precisaba caltener una población nel área del Chaco.

De resultes de la rectificación fronteriza debida al tratáu de llendes ente Arxentina y Bolivia robláu'l 9 de xunetu de 1925, y puestu a valir el 11 d'ochobre de 1938 la provincia de Salta incorporó en 1941 l'área de [[Los Toldos (Salta)|Los Toldos]], hasta entós bolivianu.

En 1943 el Gobiernu Nacional resolvió eslleir el Territoriu Nacional de Los Andes. Los departamentos de [[San Antonio de Los Cobres]] y [[Camperes Grandes]] fueron fundíos y reintegrados a la provincia de Salta, constituyendo l'actual [[Departamento Los Andes]]. (Susques pasó a pertenecer a la [[Provincia de Jujuy|Jujuy]] y Antofagasta de la Sierra a la [[Provincia de Catamarca|Catamarca]]).

La llende cola provincia de Tucumán foi afitáu por aciu la Llei Nacional N° 22264 dictada pol gobiernu militar y publicada nel Boletín Oficial el 12 d'agostu de 1980.



=== Organización institucional y dómina contemporánea (1853 hasta'l presente) ===
 La Convención Constituyente axuntada en Santa Fe, que redactó la [[Constitución arxentina de 1853|Constitución de 1853]], foi presidida por un salteño, el Dr. [[Facundo Zuviría|Facundo de Zuviría]]. Mientres la segunda metá del Sieglu XIX estableciéronse y consolidaron les instituciones del Estáu Salteño (llexislatura, corte, etc.) y definiéronse y dixebraron los roles del gobiernu de la Provincia de Salta y el de la ciudá de Salta, procesu nel cual establecióse la Municipalidá de la [[Ciudá de Salta]].

A fines del Sieglu XIX y principios del XX lleguen a l'Arxentina millones d'inmigrantes italianos y españoles, pero bien pocos aníciense en Salta. Sí, sicasí, ye establecen grupos de [[Siria|sirios]] y [[El Líbanu|libaneses]], quien dan una nueva dinámica a la economía llocal.

A mediaos del Sieglu XX, los vientos del [[peronismu]] soplen con fuercia en tol país. Na [[ciudá de Salta]], ye espropiada la sede del elitista club [[Club 20 de Febreru]], que'l so edificiu ye declaráu d'utilidá pública y pasa a pertenecer al gobiernu provincial, como asina tamién delles faciendes nos [[Valles Calchaquíes]], pertenecientes a influyentes terratenientes. Mientres les décades de '60 y '70 la provincia (y tola rexón noroeste del país) yera reparada con rocea dende'l gobiernu nacional, ante la posibilidá del surdimientu de movimientos d'estrema esquierda, como'l [[Exércitu Guerrilleru del Pueblu]].

Salta, al igual que'l restu del país, vivió la [[Procesu de Reorganización Nacional|dictadura militar]] (1976-1983) y la violencia política que-y precedió. Sumieron unos 200 salteños, ente ellos l'ex-gobernador [[xusticialista]] [[Miguel Ragone]].

A partir de la reinstauración de la democracia (1983) la provincia esfrutó de ciertu aselu políticu, mientres otres provincies del norte sufrieron constantes y repentinos cambeos de gobiernu. Los plazos constitucionales cumpliéronse y cada cuatro años anueva l'alministración. Asocediéronse los siguientes gobernadores:

* 1983-1987 [[Roberto Romero (políticu)|Roberto Romero]] - [[Partíu Xusticialista|PX]]
* 1987-1991 [[Hernán Hipólito Cornejo|Hernán Cornejo]] - [[Partíu Xusticialista|PX]]
* 1991-1995 [[Roberto Ulloa|Roberto A. Ulloa]] - [[Partíu Renovador de Salta|PRS]]
* 1995-1999 [[Juan Carlos Romero (políticu arxentín)|Juan Carlos Romero]] - [[Partíu Xusticialista|PX]]
* 1999-2003 [[Juan Carlos Romero (políticu arxentín)|Juan Carlos Romero]] - [[Partíu Xusticialista|PX]]
* 2003-2007 [[Juan Carlos Romero (políticu arxentín)|Juan Carlos Romero]] - [[Partíu Xusticialista|PX]]
* 2007-2011 [[Juan Manuel Urtubey]] - Alianza [[Frente pa la Victoria|FPV]] ([[Partíu Xusticialista|PX]]) - [[Partíu Renovador de Salta|PRS]]
* 2011-2015 [[Juan Manuel Urtubey]] - Alianza [[Frente pa la Victoria|FPV]] ([[Partíu Xusticialista|PX]]) - [[Partíu Renovador de Salta|PRS]]
* 2015-2019 [[Juan Manuel Urtubey]] - Alianza [[Frente pa la Victoria|FPV]] ([[Partíu Xusticialista|PX]]) - [[Partíu Renovador de Salta|PRS]]



== Organización política ==

=== Constitución ===
La Provincia rexir pola Constitución de [[1998]], que reemplazó a l'anterior, de [[1986]].

En [[2003]] reformóse un artículu, el referíu a la eleición del gobernador. Hai tres poderes: [[Poder Executivu|executivu]], [[Poder Llexislativu|llexislativu]] y [[Poder Xudicial|xudicial]]:

==== Poder Executivu ====
Ye exercíu pol [[gobernador]], escoyíu por votu popular por un periodu de 4 años, y que puede ser reelecto hasta por un tercer mandatu consecutivu (según la reforma de 2003). Na mesma fórmula tamién s'escueye al vicegobernador, quien exerz la presidencia del Senáu provincial en representación del Poder Executivu. El gobernador ye asistíu nes sos funciones por un gabinete de 10 ministros.

==== Poder Llexislativu ====
Ye exercíu por una [[llexislatura]] bicameral:
* [[Cámara de Diputaos de la Provincia de Salta|Cámara de Diputaos]]: 60 escaños, en representación del pueblu de la Provincia *
[[Cámara de Senadores de la Provincia de Salta|Cámara de Senadores]]: 23 escaños, unu per cada departamentu de la Provincia.

==== Poder Xudicial ====
Ta integráu por una [[Tribunal de xusticia|corte]] de siete maxistraos (un presidente y seis miembros).

=== Sistema Eleutoral ===


Dende l'añu 2013, el 100% del padrón de la Provincia vota col Sistema de Boleta Única Electrónica. Esto tresforma a Salta, na primer provincia de l'Arxentina n'utilizar exitosamente esti sistema, que tamién utilizar dende 2015 na [[Ciudá de Buenos Aires]].

Al traviés d'esti sistema emítese un votu que cunta con respaldu electrónicu y respaldu físicu (en papel). L'autoridá de mesa apurre una boleta al votante, que ta en blancu y tien un chip ensin información. El votante enserta la boleta nun ordenador que presenta les llistes de candidatos. El votante escueye'l so votu y el mesmu imprímese na boleta y guardar nel chip. El votante puede verificar que'l so votu guardárase correutamente con un llector de chip que presenta la máquina y viendo la impresión.

El sistema de boleta única electrónica evita'l robu de boletas, amenorga descomanadamente la cantidá de votos impugnaos y amenorga la posibilidá de realizar [[fraude eleutoral|fraudes]] como'l "voto formiga" o "voto cadena". Por tanto, resulta nun aforru importante d'infraestructura pa los partíos políticos, tantu pa xenerar boletas como para fiscalizar les mesmes. Tamién da más tresparencia a la eleición teniendo un doble verificación.

=== División alministrativa ===

La capital de la Provincia ye la [[ciudá de Salta]].
La provincia estrémase alministrativamente en 23 departamentos, subdividíos en 58 conceyos y 2 delegaciones municipales.

''Vease:'' ''[[Conceyos de la provincia de Salta]]'', ''[[Comisiones municipales de la provincia de Salta]]'' y ''[[Organización municipal de Salta]]''





=== Trataos interprovinciales ===
Salta forma parte de la [[Rexón del Norte Grande Arxentín]], que la so creación foi suscripta na ciudá de Salta'l 9 d'abril de [[1999]] ente les provincies de [[Provincia de Catamarca|Catamarca]], [[Provincia de Corrientes|Corrientes]], [[Provincia del Chaco|Chaco]], [[Provincia de Formosa|Formosa]], [[Provincia de Jujuy|Jujuy]], [[Provincia de Misiones|Misiones]], [[Provincia de Tucumán|Tucumán]], Salta y [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]] a fines de promover la "''integración de les provincies del NOA y el NEA, a los efeutos de llograr na realidá un sistema efeutivu de consensu y aición conxunta ente los estaos partes''".

== Población ==

=== Demografía ===

Evolución de la población hasta 1869:
* [[1778]]: 11.565 ha.
* [[1820]]: 60.000 ha.
* [[1847]]: 60.000 ha.
* [[1853]]: 70.000 ha.

Población actual:
* Censu 1991:  (población urbana:, (población rural:.
* [[Censu d'Arxentina|Censu 2001]]:  (población urbana:, (población rural:.
* [[Censu d'Arxentina|Censu 2010]]:  (población urbana:, (población rural:.

La población atópase desigualmente distribuyida. La zona más densamente poblada de la provincia ye'l [[Valle de Lerma]], onde s'atopa la ciudá de Salta. La densidá ellí supera los 20 hab./km² . La mesma baxa a menos de 1 hab./km² nos departamentos de Los Andes y La Poma.

Analizando los censos de 1869 hasta agora, reparar un enclín esmolecedor a la concentración de la población na capital provincial. En 1869, d'un total de 88.933 habitantes na provincia, namái 11.716 (13,17 %) vivíen na ciudá de Salta y la so contorna. En cuantes que l'últimu censu, de 2001, d'un total 1.079.051 persones na provincia, 468.583 habitaben nel [[Gran Salta]], lo que representa'l 43,42%.

=== Carauterístiques sociales ===



Salta, al igual qu'otres provincies del norte del país, ye de cutiu descripta como una ''provincia feudal'', por cuenta de qu'entá abasna ciertos problemes de subdesarrollu que lu alloñen de les provincies pampeanas, más industriales, modernes y democrátiques:

* Diferencies bien marcaes ente les [[Clase social|clases sociales]].
* Notable influencia de ciertes families o grupos zarraos na economía y la política.
* Notable influencia de la [[Ilesia católica]] en tolos ámbitos de la vida social.

=== Educación ===
Sicasí dellos progresos realizaos nos postreros 20 años, les estadístiques d'[[educación]] en Salta entá tán per debaxo de los índices nacionales.
* Ente la población mayor de 10 años, el 95.33% sabe lleer y escribir (la media nacional ye de 97.39%)
* Ente los mayores de 15 años, el 16.9% nun completó la enseñanza primaria (media nacional: 14.2%)
* De los mayores de 20 años, el 5.36% tien un títulu universitariu (media nacional: 5%)
Socesivos gobiernos declararon una llucha contra'l [[analfabetismu]] y la deserción escolar, pero les iniciatives topeten contra'l problema del [[trabayu infantil]], bien común nes zones rurales,y toleráu poles mesmes autoridaes.

Pa la educación cimera esisten cuatro universidaes: la [[Universidá Nacional de Salta]] (sede en Salta Capital, subsedes en Orán, Tartagal, San José de Metan y Rosario de la Frontera) , una universidá privada d'orientación católica, la [[Universidá Católica de Salta]], la Universidá Provincial d'Alministración Pública (primer nel so tipu en tola Arxentina, y en procesu d'organización siendo'l so rector el Dr. Roberto Luciano Robino); y la universidá empresarial sieglu 21, con sede en [[Córdoba (Arxentina)|Córdoba]]. Esiste tamién un importante númberu d'establecimientos d'educación cimera non universitaria (terciarios), qu'ufierten numberoses carreres, dalgunos de los cualos algamaron un escelente nivel académicu. Ensin cuntar les universidá a nivel nacional con sede na provincia

=== Llingua ===
La gran mayoría de la población fala [[Idioma español|español castellanu]]. Tres 400 años de contautu col español, los idiomes indíxenes siguen conviviendo na actualidá col castellanu pero'l so usu mayoritariu depende de la zona de la provincia - el [[cacán]], utilizáu polos calchaquies, el [[quechua]] y el [[aimara]]
Per otra parte caltuviéronse munchos de topónimos indíxenes en tola rexón, como asina tamién delles pallabres, utilizaes na fala cotidiana por toles clases sociales: ''yapa'' (aumentar, amestar), ''chango'' (nuevu, neñu),guagua(ñácaru) etc.

Na rexón oriental de Salta, estremera con Chaco y Formosa, que fai relativamente pocu tiempu foi incorporada a la provincia, hai miles d'indíxenes qu'entá falen los sos idiomes ancestrales. Los dos principales son el [[wichí]] (faláu por unes 30.000 persones) y el [[chiriguano]], un dialeutu del [[Idioma guaraní|guaraní]] (utilizáu por unes 20.000 persones). Hai tamién otres cinco llingües indíxenes, falaes por unes 15.000 persones.

=== Relixón ===


La mayoría de la población (alredor del 91%) xunta a la [[ilesia católica]]. Pero ente que les clases alta y media profesen el catolicismu formal, los habitantes de zones rurales suelen profesar un catolicismu [[Sincretismu|sincréticu]], hibridáu con antigües creencies ancestrales indíxenes. Entá perviven, na rexón occidental de la provincia, el cultu a la [[Pachamama]], y nun ye inusual ver, na sala de delles cases, la figura d'un [[Ekeko]].

Los inmigrantes [[Siria|sirios]] y [[El Líbanu|libaneses]] llegaos a principios del sieglu XX introducieron el [[Ilesia Ortodoxa de Antioquía|cristianismu ortodoxu del ritu antioquiano]], que cunta con un importante númberu de adeptos en [[Ciudá de Salta|Salta]], [[Tartagal]] y otres ciudaes importantes.

Los [[protestante]]s, nes sos distintes espresiones, tienen tamién una presencia destacable. Hai [[Ilesia Anglicana|anglicanos]], [[metodista|metodistes]], [[luteranu|luteranos]], [[Adventistes del Séptimu Día]] etc.

La congregación cristiana de los [[Testigos de Xehová]] representa 0,46% de devotos de la provincia, lo cual ye minoría del total de la población. Los sos centros de xuntes céntrense'l la capital pero tamién hai nel interior de la provincia, entamen asamblees pa convidar a los habitantes y faen predicación de casa en casa con publicaciones n'idiomes orixinarios como'l quechua y aimara pa les persones que nun falen l'español. 

Tamién hai un númberu considerable de [[mormón|mormones]], que nun se reconocen como "[[Protestantes]]"

La comunidá [[xudaísmu|xudía]] salteña ta bien entamada, y cuenta con un [[rabín]] pa los sos oficios relixosos. La comunidá xudía ye bien antigua, los sos oríxenes remontar a la dómina colonial.

Esisten tamién pequeños grupos de [[musulmán|musulmanes]] (ente inmigrantes del Mediu Oriente aniciaos apocayá), [[budista|budistes]] (inmigrantes d'orixe chinu y coreanu), y en [[Departamento Rosario de la Frontera|Rosario de la Frontera]], onde s'aniciaron numberosos inmigrantes de la [[India]], hai, inclusive, una pequeña comunidá [[sikh]].

=== Ciudaes principales ===



Los principales centros urbanos de la provincia, acordies colos datos del 2016 , son:
# [[Ciudá de Salta|Salta]] ([[Gran Salta]]: 618.000 habitantes), en 2016 la ciudá capital algamó la cifra de 618.000 hab.. Capital de la provincia y 7ᵘ mayor aglomeración del país. Asitiada nel fértil [[Valle de Lerma]], ye un importante centru comercial y nuedu nes comunicaciones ente [[Arxentina]], [[Chile]] y [[Bolivia]]. Famosa pola so arquiteutura colonial.
# [[San Ramón de la Nueva Orán]] (79.915 habitantes). Última ciudá fundada polos españoles nel territoriu arxentín ([[1794]]). Centru d'una rexón dedicada a la [[madera|industria maderero]] y la esplotación de caña d'azucre.
# [[Tartagal]] (75.308 habitantes). La producción d'[[hidrocarburu|hidrocarburos]] convertir nuna puxante ciudá nos años '70 y '80, pero la privatización de [[YPF]] en [[1990]], y el despidu de miles de trabayadores, fueron un duru golpe del que nun se recuperó por completu.
# [[Xeneral Güemes (Salta)|Xeneral Güemes]] (37.917 habitantes). Apueste'l so futuru al so privilexáu allugamientu xeográficu, na interseición de les [[Rutes nacionales d'Arxentina|rutes nacionales]] [[Ruta Nacional 9 (Arxentina)|9]] y [[Ruta Nacional 34 (Arxentina)|34]].
# [[Metán]] (35.456 habitantes). Asitiada nel sur provincial, una de les principales zones agricolo-ganadera, dedicada a la producción y esportación d'[[oleaxinosa|oleaxinoses]], [[porotos]] y ceberes.

Tamién superen los 20.000 habitantes: [[Rosario de la Frontera]] (27.819 h.) y [[Embarcación (Salta)|Embarcación]] (25.964 h.).

Con más de 10.000 habitantes: [[Pichanal]] (20.773 h.), [[Rosario de Lerma]] (19.871 h.), [[Profesor Salvador Mazza]] (18.068 h.), [[Colonia Santa Rosa]] (15.399 h.), [[Joaquín Víctor González (Salta)|Joaquín V. González]] (15.376 h.), [[Xeneral Mosconi (Salta)|Xeneral Mosconi]] (14.118 h.) y [[Cafayate]] (13.785 h.).

=== Deportes ===
En Salta, al igual que nel restu de l'Arxentina, el [[fútbol]] ye'l deporte más popular. Los trés clubes más populares de la provincia, con sede na ciudá de Salta, participaron en distintos momentos de la so historia, de la [[Primer División d'Arxentina|Primer División Nacional]]: [[Gimnasia y Tiro]], [[Club Atlético Central Norte (Salta)|Central Norte]] y [[Mocedá Antoniana]]. Otros clubes populares son el [[Club Atletico Mitre]] y el [[Club Deportivo Villa San Antonio]] lo cual conformen los 5 grandes de Salta.

En 2001 inauguróse'l [[Estadiu Únicu Padre Ernesto Martearena]], con capacidá pa 20.400 espectadores, qu'allugó la [[Copa Mundial de Fútbol Xuvenil de 2001]] y la [[Copa América 2011]]. L'estadiu con más capacidá ye'l [[Xigante del Norte]], con capacidá pa 23.400 espectadores, onde nel so momentu de reinaguracion xugó la selección Arxentina contra Marruecos, partíu que xugó Diego Maradona.

Otru de los deportes más populares de la provincia ye'l rugby. A pesar de que la provincia tien pocos equipos, la selección de la [[Unión de Rugby de Salta]] ye una de les más fuertes del país, tando na zona campeonatu del [[Campeonatu Arxentín de Rugby]]. Los equipos más representativos a nivel clubes de la provincia son [[Club Gimnasia y Tiro|Gimnasia y Tiro]] (campeón del [[Tornéu Rexonal del Noroeste]] en 1999), [[Jockey Club]], [[Universitariu]], [[Tigres Rugby Club]] y Tiro Federal.

El [[Autódromu de Salta]], inauguráu en 1974, allugó carreres de los principales campeonatos nacionales d'automovilismu, tales como'l [[Turismu Carretera]], [[TC 2000]], [[Top Race]] y [[Turismu Nacional]].

A mediaos del sieglu XX el [[béisbol]] empezó a ganar gran cantidá de adeptos, y güei Salta ye potencia, nesti deporte, a nivel nacional, al puntu que la mayoría de los xugadores del escoyíu arxentín de béisbol son salteños. Dellos talentos inclusive probaron suerte nel esterior, con notable ésitu.

El [[volcán Llullaillaco]], na llende con Chile, ye la máxima elevación de la provincia, y la sesta del país. El [[Socompa (volcán)|Socompa]] tamién devasa los 6000&nbsp;msnm, y hai otres 10 montes que superen los 5000&nbsp;msnm. Los cultores del [[alpinismu]], poro, son munchos, y se nuclean en redol a clubes perbién entamaos. El salteño Mariano Merani esguiló hasta'l visu del [[Cho Oyu]], nel [[Himalaya]] en 1998, y otru salteño, Christian Vitry, llegó hasta'l cume del [[Dhaulagiri]], nel mesmu cordal, en 2008.

Nel cañón del [[ríu Juramento]] puede practicase el [[ráfting]], pero esta actividá ta abondo más espublizada ente los turistes norteamericanos y europeos que visiten Salta qu'ente los mesmos salteños.

La [[caza]] y la [[pesca deportiva]] tán estricamente regulaes, y los aficionaos tienen d'informase a propósito coles autoridaes sobre llicencies y periodos de veda.


== Xeografía ==

Salta tien la forma d'una ferradura, y nel so estensu territoriu hai gran diversidá de relieve, climes, flora y fauna. Les sos llendes tán precisos, en gran parte, salvu por delles disputa de llende qu'entá caltién coles provincies de [[Provincia de Catamarca|Catamarca]] (Salar del Home Muertu) y [[Provincia de Jujuy|Jujuy]].





=== Aspeutos xeográficos ===
Estrémense cuatro paisaje estremaos, d'oeste a este:
* **Puna o Altiplanu ** (al oeste). Carauterízase pol altor, el clima grebu y la so escasa cantidá d'habitantes. Esta rexón denominada [[puna d'Atacama]] (norte arxentín, xunto al norte de Chile y oeste de Bolivia) ta consideráu como un paraísu astronómicu onde s'asientan más del 50% de los [[telescopiu|telescopios]] más grandes del planeta, según tamién se destacar por concentrar 13 de los 15 salares más grandes del mundu (aproximao 50.000 km²); trés de los cualos atópense dientro de la provincia de Salta: unu íntegramente nel territoriu ([[Salar de Arizaro|Arizaro]]); un segundu ([[Salar del Home Muertu]]) compartíu cola provincia de Catamarca y un terceru ([[Salinas Grandes (Jujuy y Salta)|Salinas Grandes]]) cola provincia de Jujuy.
Tamién, nel nexu ente Punir y la rexón valliserrana allúgase la gran [[Quebrada del Toro]] onde s'atopa la llocalidá de [[San Antonio de los Cobres]].
* **Cordal Oriental** (nel centru-oeste). Presenta dos ambientes:
** el gordón occidental: ye más eleváu y ta formáu por dellos gordones como'l [[Neváu de Acay]].
** el gordón oriental: ye más baxu y ensin cumes nevaos. Ente estos postreres atopen valles y quebraes, como la citada quebrada del Toro, los [[Valles Calchaquíes]] y el [[valle de Lerma]]. Esta zona ye la más densamente poblada y onde ta emplazada la capital.
* **Sierres Subandinas** (nel centru-este). Presenta un paisaxe húmedo y selvático con frecuentes [[Yunga (valle)|yungas]], onde se desenvuelve un clima tropical serranu.
* **Llanura Chaqueña*' (al este). Presenta un relieve baxu. Esta zona, denominada "Chaco salteño", tien un clima tropical con estación seca, [[bioma|biomes]] de [[monte]] y monte, con baxa densidá de población.

=== Actividá Sismica ===
L'actividá sismica del área de Salta ye frecuente y d'intensidá baxa, y un silenciu sísmicu de terremotos medios a graves cada 40 años.

* [[Terremotu de La Poma de 1930|Seísmu de 1930]]: anque dicha actividá xeolóxica catastrófica, asocede dende dómines prehistóriques, el terremotu del , señaló un finxu importante dientro de la historia d'eventos sísmicos jujeños, con 6,4 Richter. Pero nada camudó estremando cuidaos y/o acutando códigos de construcción.
* [[Terremotu de Salta de 1948|Seísmu de 1948]]: la  con 7,0 Richter, que destruyó edificaciones y abrió numberosos resquiebros n'inmenses zones
* [[Terremotu de Salta de 2010|Seísmu de 2010]]: la  con 6,1 Richter

=== Clima, flora reparen climes y paisaxes oldeaos principalmente según l'altitú: na rexón occidental (la más elevada) predomina un clima grebo y frío con sópites variaciones térmiques ente'l día y la nueche (ya inclusive si pasar d'un llugar asoleado a un llugar so solombra), mientres el [[sieglu XX]] la [[desertificación]] agravóse quedando la vexetación natural casi amenorgada a manches de plantes xerófilas y psamófilas como l'achaparrada [[Tola (arbustu)|tola]] que forma "colchones" o los grandes [[cactos]] llamaos [[Echinopsis atacamensis|cardones]], en Punir y nes quebraes más seques atópense remanentes d'un antiguu monte d'árboles baxos ([[churqui]]s y [[queñoa|queñoes]]), na zona de los valles Calchaquíes apenes queden muertes de los trupos montes d'[[Prosopis|algarrobos]] criollos (o “tacos”).

Na zona de los [[valle]]s llatitudinales, los vientos húmedos del [[Océanu Atlánticu]] señalen una transición escontra'l clima tropical húmedu, formándose nes fasteres orientales una trupa [[nimbosilva]] y [[pluvisilva]] que correspuende al [[bioma]] de [[yungas]], con una enorme variedá d'especies, ente les que se destacar los [[jacarandá]]s (o [[tarcos]]), [[tipa|tipes]], [[cebil]]es, [[molle]]s, [[zapallo caspi|zapallos caspis]], [[urundel]]es, [[guayabos]] etc, ente que l'este, yá na rexón del Chaco Salteño fórmense montes d'árboles caducifolios afechos a les alternances estacionales de seques (pel hibiernu) y “temporada lluviosa” (pel branu) con exemplares de [[chañar]]es, [[lapachos]], [[Schinopsis|quebrachos]], [[guayacán]], [[yuchán]], [[ñandubay]], [[vinal]] y palmes o [[palmeres]] como la [[timbó]] y [[caranday]].

En delles rexones de Saltasobremanera nes yungas, ye común la práutica de la deforestación pal usu agrícola de les tierres. Por esti motivu, delles organizaciones ecoloxistes n'Arxentina anguaño busquen la creación de lleis que regulen l'usu de les zones selváticas a nivel nacional.


=== Recursos hídricos ===
Con esceición de delles zones de Punir, que formen [[Cuenca endorreica|cuenques endorreicas]], la mayor parte de la provincia de Salta atópase dientro de la [[cuenca de la Plata]].

Por cuenta de les elevaes altitúes (que ronden los 6.000 msnm) de los gordones andinos con, magar la llatitú, nieves eternes y a la condesación del mugor atmosférico en forma d'una gurriana sobre les fasteres más orientales, la provincia de Salta ten importantes cursos d'agua, anque heterogéneamente distribuyíos nel territoriu. Los trés ríos más importantes y caudalosos son el [[ríu Pilcomayo|Pilcomayo]], el [[Ríu Bermejo|Bermejo]], (tributarios del [[ríu Paraguay|Paraguay]]) y el [[ríu Juramento|Juramento]] (llamáu [[ríu Saláu del Norte Saláu]] na vecina [[Santiago del Estero (capital)|Santiago del Estero]], tributariu del [[ríu Paraná|Paraná]]). Afluentes d'éstos son el [[ríu Grande de Tarija]], [[Ríu Itaú|Itaú]], [[Ríu Yocavil|Yocavil]], [[Río Forcones|Forcones]], el [[Ríu Metán|Metán]], etc. A ellos sumir enorme cantidá de ríos menos enllargaos, regueros y regatucos, que baxen de los faldeos orientales andinos. Aprovechando la presencia de tal rede fluvial construyéronse dellos banzaos con usinas [[hidroelectricidá|hidroeléctriques]] como en [[banzáu de Cabra Corral|Cabra Corral]] y el [[dique El Tunal]].

Amás de los ríos y regueros, la provincia de Salta ten importantes [[llaguna|llagunes]], especialmente nel sector puneño, pero la estendida desertificación tresformó a gran parte de tales llagunes n'estensos [[salar]]es como los de Arizaro, Pocinos, Barreal, Quirón, Tolillar, Rincón, Incahuasi, Antofalla, Mures, Llullaillaco etc. Dalgunes de les singularidaes de tales llagunes–salares son la frecuentemente peralta alcalinidad de les sos agües y el fechu de que constituyan el nucleu de cuenques endorreicas. Per otra parte, nel Chaco Salteño esisten amplios [[güelga|güelgues]] como los bañaos de Los Coloraos y los esteros del Quirquincho.




== Economía ==

 



Les actividaes económiques de la provincia representen, en xunto, aproximao'l 1% del [[PIB]] de l'Arxentina. Pero si considérase que la población de Salta ye daqué cimera al 3% de la población del país, ello significa que'l PIB *per cápita* de la provincia ta bien per debaxo de la media nacional. Unu de los principales problemes de Salta ye la llamada "economía informal" o "en negru." Nes zones rurales, munchos habitantes trabayen en negocios o esplotaciones agrícoles non rexistraos. Y en la capital provincial pueden trate millares de "vendedores ambulantes." Según estadístiques del [[INDEC]] de marzu de 2009, l'empléu en negru en Salta ye'l cuartu más altu del país.
Nos dos últimos años aumentó nun 49% la radicación d'empreses en Salta, empreses principalmente arxentines y europees que se basen na metalmecánica, alimentos, testiles, azucreres y del calzáu.

=== Actividaes primaries ===
La base de la economía ta dada por cultivos industriales como'l [[cacáu]] [[café]], [[tabacu]], [[chirimoya]], [[caña d'azucre]], [[banana]], [[mangu]], [[papaya]], [[cítricu|cítricos]] ([[pomelu]]), [[llegumes]] ([[porotos]] y [[soya]]), [[hortoliza|hortolices]] (les que se producen tol añu), [[vide]], [[ají]]es, [[cebolla|cebolles]], [[pataca|papes]] y [[algodón]], ente qu'entá se caltién a nivel d'agricultura de subsistencia un promisorio cultivu pa la rexón puneña: el de la [[quinoa]].<br />

La ganadería atópase representada pola cría de ganáu [[vacunu]] na rexón del valle de Lerma y les zones estenes de la rexón chaqueña, per otra parte ye frecuente la presencia de [[caprinos]] nes zones montascoses y caltiénse como un pervalible recursu la cría d'[[auquénidos]] (en particular la [[Vicugna vicugna|vicuña]]) nes zones de mayor altitú y aridez, ente que la cría de [[caballu|caballos]] ye amenorgada anque los exemplares de caballu salteño suelen tener merecida fama pola so resistencia.

La [[minería]] y la producción de [[hidrocarburos]] ([[petroleu]], [[butanu]]) tienen gran importancia, sobremanera nel norte del Chaco Salteño, cuntando con una de les mayores reserves mundiales de [[Shale gas]] nel [[Xacimientu gasífero Los Monos]]. Na rexón de Punir hai ricos xacimientos de diversos minerales ([[oru]], [[cobre]], [[plomu]], [[plata]], [[estañu]], [[litiu]], [[bórax]], [[salitre]], [[potasiu]] etc.), entá ensin esplotar o que recién s'empezaron a esplotar.



=== Industries ===
Les poques industries esistentes tán direutamente rellacionaes coles actividaes agrícola-ganaderes locales: [[azucre]] y los sos subproductos (nel norte de la provincia), [[vinu]] (nos valles calchaquíes), cerveces, [[lácteos]] y pastes (nel [[valle de Lerma]]), etc. N'años recién, la radicación de numberoses firmes estranxeres introdució [[teunoloxía]] de punta na actividá vitivinícola. Güei, por casu, l'azucre y el vinu esportar a Europa y los Estaos Xuníos, y nel casu del vinu salteño, gocia d'una escelente reputación a nivel internacional.

Tamién guarden rellación les manufactures locales coles actividaes mineres: nel norte hai [[refinería|refineríes]] de petroleu y gas natural. El [[bórax]] que s'estrayi nel Valle de Lerma utilizar na fabricación de [[deterxente]], etc.

Munches industries entá tienen un calter bien artesanal, y destínense al mercáu llocal: [[quesu]] de cabra, [[quesucu|quesucos]], indumentaria de [[cueru]], [[moblame|muebles]] de madera, etc.



=== Turismu y servicios ===



Na capital provincial y les principales llocalidaes gran parte de la población dedicar al sector de [[sector servicios|servicios]]: [[comerciu]], [[bancu|bancos]] y actividaes financieres, [[educación]], [[salú]], [[tresporte]], [[Comunicación|comunicaciones]], [[gastronomía]] y [[entretenimientu]], etc. El [[turismu]] cobró gran importancia, y abriéronse numberosos [[hotel]]es, dalgunos de gran categoría.

=== Destinos turísticos ===
<small>*(les distancies tienen como puntu de referencia la plaza central (plaza 9 de xunetu) de la ciudá de Salta -km 0-)*</small>

* [[Cafayate]] -[[Muséu de la Vide y el Vinu]]- (186 km) - `[[Quebrada de les Conches]] - [[Quebrada de Les Fleches]]
* [[Iruya]] (315 km) - [[Salinas Grandes (Jujuy y Salta)|Salinas Grandes]] (73 km dende San Antonio de Los Cobres per ruta provincial 38)
* [[Valles Calchaquíes]]
* [[Tren a les Nubes]]
* [[Banzáu de Cabra Corral]] (84 km) y [[Banzáu El Tunal]] (184 km)
* [[Cuesta del obispu]] - [[Cachi (llocalidá)|Cachi]] (157 km) - [[Parque nacional Los Cardones]] (122 km)
* [[Molinos (Salta)|Molinos]] (206 km) - [[Valle de las Cuevas]] - [[Llaguna de Brealito]]
* [[Santa Rosa de Tastil|Ruines de Tastil]] (106 km), [[San Antonio de los Cobres]] (160 km) y [[Viaductu La Polvorilla]] (20 km dende San Antonio de los Cobres)
* [[Rosario de la Frontera|Termes de Rosario de la Frontera]] (174 km)
* [[La Caldera]] (22 km -a Jujuy per camín de cornisa traviésase les [[Provincia fitoxeográfica de les Yungas|Yungas]]-)- Banzáu [[Banzáu de Campu Allegre|Campu Allegre]] (a 5 km de [[La Caldera]])
* [[Parque nacional El Rei]] (190 km)
* [[Parque nacional Baritú]] (220 km)





=== Tresporte ===

==== Terrestre ====

Dada l'escepcional allugamientu de la provincia como puntu d'enllaz internacional, les rutes que percuerren el so territoriu son bien transitaes por vehículos de delles nacionalidaes.

La provincia ta xunida al restu del país por delles [[Rutes nacionales d'Arxentina|rutes nacionales]]. Les rutes [[Ruta Nacional 9 (Arxentina)|9]] y [[Ruta Nacional 34 (Arxentina)|34]] diríxense, al sur, escontra les grandes ciudaes pampeanas, y al norte, escontra [[Provincia de Jujuy|Jujuy]] y [[Bolivia]]. La [[Ruta Nacional 50, en tantu, xune la ciudá d'[[San Ramón de la Nueva Orán|Orán]] cola llocalidá boliviana de [[Bermejo (Tarija)|Bermejo]]. Pel este, les rutes [[Ruta Nacional 16 (Arxentina)|16]] y [[Ruta Nacional 81 (Arxentina)|81]] xunen a Salta con [[provincia del Chaco|Chaco]] y [[Provincia de Formosa|Formosa]] respeutivamente. Escontra l'oeste, la [[Ruta Nacional 51 (Arxentina)|ruta 51]] va escontra San Antonio de los Cobres, y empalma, en territoriu [[Chile|chilenu]], cola carretera CH23 que llega hasta la ciudá d'[[Antofagasta]], na mariña del [[Océanu Pacíficu|Pacíficu]].

Nel interior de la provincia, la [[Ruta Nacional 68 (Arxentina)|ruta 68]] xune a la ciudá de Salta cola llocalidá de [[Cafayate]]. La famosa [[Ruta Nacional 40 (Arxentina)|ruta 40]], *"la ruta más llarga del país"'', percuerre la zona occidental de la provincia, dende'l Departamento Los Andes, estremeru con Jujuy, hasta'l Departamentu Cafayate, estremeru con Tucumán, la qu'algama nel Abra del Acay (nel km&nbsp;4601) el so puntu de mayor altitú: 5061&nbsp;msnm&nbsp;(16&nbsp;604&nbsp;pies), nes coordenaes xeográfiques: . 

#### Ferroviariu

El Ferrocarril Xeneral Belgrano enllaza a Salta con tol norte de l'Arxentina y con países vecinos.

La ponte Viaductu La Polvorilla ye una estructura de vigues d'aceru de 222,4 m de llargor, un altor permediu de 70 m respectu al suelu y 1600 tonelaes de pesu, sobre un terrén allugáu a 4.200 msnm —constituyendo asina unu de les pontes y tramos ferroviarios más altos del mundu respeuto al nivel del mar—. Dende la so inauguración alredor de 1930 foi considerada una obra monumental d'inxeniería, tresformándose nun curiosu turísticu. Na década de 1970 la empresa Ferrocarriles Argentinos escurrió un serviciu de pasaxeros turísticu, el Tren de les Nubes, con términu pocu más allá de La Polvorilla.

Por esta ponte pasaron munchos trenes de pasaxeros qu'enllazaben Salta Capital con Antofagasta como l'espresu 1721 - 1722 de la empresa Ferrocarriles Argentinos. Esti serviciu dexó de correr definitivamente n'agostu de 1977; dende esa fecha tan solo corríen trenes de carga con 4 coches de Materfer a la fin del tren conocíu como'l Mistu. El Mistu dexó de correr xuntu por falta de fondos de la municipalidá de San Antonio de los Cobres nel añu 2005. 

#### Aereu
L'aeropuertu Martín Miguel de Güemes, de la ciudá de Salta, ye'l más activu del norte d'Arxentina. Nél operen delles llinies aérees que xunen Salta con Buenos Aires, Córdoba, Mendoza y Iguazú; cola ciudá boliviana de Santa Cruz de la Sierra, el puertu chilenu d'Iquique, la ciudá de Lima, Perú y con Asunción, la capital de Paraguái, apurriéndo-y estos destinos, por aciu les conexones necesaries, comunicación aérea permanente col restu del mundu. 
Les ciudaes d'Orán, Xeneral Mosconi y Cafayate tamién cunten con aeropuertos y hai pistes d'aterrizaxe en Cachi, Rosario de la Frontera, Metán, Los Toldos, Rivadavia Banda Sur y Santa Victoria Esti. El gobiernu de la Provincia caltién vuelos regulares, de calter sanitariu, dende la capital provincial a les poblaciones más remotes del territoriu salteño.

## Símbolos Provinciales

### Bandera

Por aciu la llei Nᵘ 6.946 adoptóse como símbolu provincial en 1996 la Bandera de Salta, depués del concursu al que se convocó pal so diseñu y que ganaron los alumnos de 7ᵘ "A" de la escuela Nicolás Avellaneda. Na bandera repara'l color del tradicional ponchu salteño (asemeyáu al de los Infernales qu'empobinara Martín Miguel de Güemes) y vense representaos los 23 departamentos por aciu estrelles doraes como les de les espueles gauches llamaes nazarenes qu'arrodien l'escudu de la provincia.

### Escudu

L'Escudu de la Provincia de Salta ye un una imaxe de forma oval, siguiendo la forma xeneral del escudo nacional, con una estrella y un sol al centru. L'escudu ta diseñáu sobre tres concepto básicos: l'ideal güemesiano, la llucha de los homes y muyeres que dieron la so vida pola independencia d'Arxentina y la identidá salteña.

La Provincia de Salta utilizó diversos escudos a lo llargo de la so historia, hasta adoptar l'escudu definitivu en 1946 por Llei Nᵘ 749.

### Himnu

Gloria a Salta ye oficialmente'l Himnu de la Provincia de Salta, Arxentina. Ye obligatoria la so entonación en tolos establecimientos escolares dependientes del gobiernu provincial y en tou actu oficial dempués del Himnu Nacional Arxentín.
La lletra foi compuesta por Sara Solá de Castellanos y la música por Amy Paterson.

Popularmente la zamba La López Pereyra ye reconsiderada l'himnu de la Provincia. La música foi compuesta en 1901 por Artidorio Cresseri y la lletra por Juan Francia, René Ruiz, Arturo Gambolini, José Gambolini, Carlos López Pereyra y Artidorio Cresseri.

## Allugamientu xeográficu

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial del gobiernu provincial
* 
* Hitchwiki.org The Hitchhiker's Guide to Hitchhiking the World. De mochileru na provincia de Salta.