UNESCO

La **United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization** (**UNESCO**) o, n'asturianu, **Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura** ye un organismu especializáu de les Naciones Xuníes. La so Direutora Xeneral ye Irina Bokova, de nacionalidá búlgara. Fundóse'l 4 de payares de 1946 col envís de contribuyir a la paz y la seguranza nel mundiu per aciu del enseñu, la ciencia, la cultura y les comunicaciones. La so sede ta allugada en París, Francia.

Dedícase, ente otres xeres, a empobinar a los pueblos nuna xestión más eficiente del so desendolcu al traviés de los recursos naturales y los valores culturales, cola fin d'algamar el mayor provechu dable de la modernización, ensin esmorecer la identidá y bayura cultural.

**Na educación**, esti organismu da prioridá al llogru de la educación elemental adautada a les necesidaes d'anguaño. Collabora cola formación de docentes, planificadores ya vivienda, alministradores educativos y alienda la construcción d'escueles y dotación de tarecos necesarios pal so desendolque.

Les actividaes culturales gueten la salvaguardia del Patrimoniu Cultural, per aciu del afalagu de la creación y la creatividá, y el caltenimientu de les entidaes culturales ya tradiciones orales, asina como'l fomentu de los llibros y la llectura.

## Direutores Xenerales de la UNESCO

# Julian Huxley, Reinu Xuníu (1946 – 1948);
# Jaime Torres Bodet, Méxicu (1948 – 1952);
# John Wilkinson Taylor, Estaos Xuníos (1952 – 1953);
# Luther H. Evans, Estaos Xuníos (1953 – 1958);
# Vittorino Veronese, Italia (1958 – 1961);
# René Maheu, Francia (1961 – 1974); 
# Amadou-Mahtar M'Bow, Senegal (1974 – 1987);
# Federico Mayor Zaragoza, España (1987 – 1999);
# Koichiro Matsuura, Xapón (1999 – 2009);
# Irina Bokova, Bulgaria (2009 - 2017);
# Audrey Azoulay, Francia (2017 - 2025); 
# Khaled al-Anani, Exiptu (2025 - );

## Oxetivos

La UNESCO encadarma la so actividá p'algamar cinco oxetivos cimeros:

* Llograr **[[educación]] de calidá** pa toos y el deprendizaxe continuu;
* Movilizar la **[[ciencia]]** y polítiques científiques pa llograr un desendolcu sostentable; 
* Abordar los **nuevos desafíos sociales y éticos**; 
* Afalar una **[[cultura]]** diversa y de paz, y l'entendimientu intercultural;
* Usar la **[[comunicación]] y [[información]]** p'aniciar sociedaes de la conocencia integradoras.

Al tiempu, empobínase cimeramente en dos temes:

* África
* La igualdá ente homes y muyeres.

## Historia

La UNESCO tien los sos raigaños en 1942, na Segunda Guerra Mundial, cuando los países aliaos entaman a aviase p'afitare los sos sistemes educativos en cuantes remate la guerra. Na Conferencia de Ministros Aliaos d'Educación (*Conference of Allied Ministers of Education*, CAME), nel Reinu Xuníu, principien los alderiques ente países europeos.

Como resultáu, áviase una conferencia de les Naciones Xuníes pa temes d'educación y cultura, del 1 al 16 de payares de 1945. Cuarenta y cuatro países aconceyen, de los que trenta y siete deciden fundar la UNESCO. La constitución de la UNESCO fírmase'l 16 de payares, y venti estaos ratifíquenla un añu dempués, el 4 de payares de 1946 (Arabia Saudita, Australia, Brasil, Canadá, Checoslovaquia, China, Dinamarca, Exiptu, Estaos Xuníos d'América, Francia, Grecia, India, El Líbanu, Méxicu, Noruega, Nueva Zelanda, República Dominicana, Reinu Xuníu, Sudáfrica y Turquía). Pocos díes dempués entama la primer Conferencia Xeneral de la UNESCO, en París.

Según van normalizándose les rellaciones internacioniales frayaes pola Segunda Guerra Mundial, más países van incorporándose a la UNESCO: asina, Xapón y la República Federal Alemana entren en 1951, España en 1953, la XRSS en 1956 y los países africanos xurdíos de la descolonización d'África nos años sesenta.

En 1957, por primer vez un país miembru abandona la UNESCO: el gobiernu de Sudáfrica alega "interferencies" de la UNESCO nos sos "problemes raciales". En 1994, con Nelson Mandela como presidente, Sudáfrica volverá a inxerise na UNESCO.

En 1960 llánzase'l primer proyeutu de grandes dimensiones de la UNESCO: la proteición del templu d'Abu Simbel n'Exiptu y otros 21 monumentos y complexos arquiteutónicos aceñaos pol aniciu del banzáu d'Asuán.

En 1985, Estaos Xuníos abandona la UNESCO citando diferencies en temes de xestión; Reinu Xuníu y Singapur abandonaránla tamién en 1986. Esto fai que'l presupuestu de la UNESCO caya bultablemente per unos años. Los tres países reincorporáronse posteriormente (en 2003, 1997 y 2007 respeutivamente).

## Crítiques a la UNESCO

La Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura foi fuertemente criticada a lo llargo de la so historia. Los críticos acúsenla de tomar posiciones contraries a la llibertá de prensa y de mercaos, en particular pola iniciativa *[[NOMIC]]* que reconocía'l drechu de los estaos a censurar la prensa. En 1984 Estaos Xuníos abandona la organización en protesta, sicasí, torna a amecese tres diecinueve años d'ausencia'l 1 d'ochobre de 2003.

Ye necesario aclariar, sicasí, que dende otres postures la dixebra d'Estaos Xuníos de la UNESCO foi lleída como una crítica racista (Informe MacBride), nel que se plantegaben ciertes midíes pa la "democratización de la comunicación" que nun conveníen a los intereses de les grandes potencies. Dientro d'esta teoría, el discursu de William Harley, voceru en miente de comunicación del Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos (que xustificabala frayadura de les rellaciones cola UNESCO y la socesiva retirada de fondos, de magar la supremacía cuantitativa de países tercermundistes na organización y la supuesta influencia comunista sobre ellos), sería solo un encumbrimientu de los verdaderos motivos de la estratéxica dixebra.

Sigue siendo ciertu que na dómina de los años 1970 y 1980 la organización recibió delles acusaciones de marafundiar y de corrupción. Posteriormente, baxo la direición de Federico Mayor Zaragoza y Koichirō Matsuura, la UNESCO foi recuperando progresivamente'l so esfotu, acabando cola reincorporación d'Estaos Xuníos en 2003.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Antoxana de la UNESCO  
* Páxina oficial del Centru del Patrimoniu Mundial de la UNESCO   
* Organigrama de la ONX