Llista de monarques británicos

Nesti artículu inclúyese la llista de **reis d'Inglaterra** dende 871 hasta 1603; según la de **reis d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda** dende 1603 hasta 1707; finalmente, tamién s'inclúi la llista de reis de **Gran Bretaña** dende 1707 hasta la fecha.

## Evolución de los títulos reales británicos
Alredor del sieglu IX surdieron nes islles britániques los reinos d'Inglaterra y d'Escocia. Esta situación caltener hasta'l sieglu XII, cuando al conquistar parte d'Irlanda el rei Enrique II formó la provincia d'Irlanda, que pasó al so fíu menor Xuan I, ''tamién conocíu Juan ensin Tierra'', ente que la corona inglesa recayía nel so fíu segundu Ricardu I, ''corazón de Lleón''; al morrer ésti, Juan convertir en rei d'Inglaterra y señor d'Irlanda.

La monarquía caltener hasta qu'Enrique VIII convirtió como señor pasando a denominase rei d'Inglaterra ya Irlanda. Precisamente al morrer ensin descendencia la postrera de les sos fíes, Sabela I, les corones inglesa, escocesa ya irlandesa axuntar na persona de Xacobu VI d'Escocia ''entós'' I d'Inglaterra, ensin dexar de ser por eso tres monarquíes distintos.

En 1707, al roblar la reina Ana l'acta d'Unión ente Inglaterra y Escocia, pasó a ser reina de Gran Bretaña ya Irlanda. El rei Xurde I, eleutor de Hannover, socesor de la reina Ana, pero ésti nun se xunió a la corona británica y caltúvose como una unidá política distinta. Darréu, el rei Xurde III robló'l acta d'Unión de 1800 y pasó a titulase rei del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda. Anque esti monarca consiguió del congresu de Viena la elevación del eleutoráu de Hannover al rangu de reinu, la so nieta Victoria non pudo caltener por cuenta de la llei Sálica imperante en Hannover. Nel so llugar, foi coronada darréu emperatriz de la India.

La independencia d'Irlanda en 1922 y de la India en 1947, amenorgó'l títulu a rei o reina del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte, que ye usáu, ente otros títulos, pola actual monarca Sabela II.

## Poderes actuales
El Reinu Xuníu ye una monarquía parllamentaria, que'l so poder llexislativu ta formáu por dos cámares: la de Lores, que la reina noma por conseyu del primer ministru; y la de Comunes, que s'escueyen por sufraxu universal. La reina (o'l rei nel so defectu), namái puede escoyer como primer ministru (xefe de Gobiernu) al líder del partíu que tenga mayoría nel Parllamentu.

Los siguientes poderes de la reina nun tienen aplicación práutica, yá que namái puede refrendar lo aprobao pol Parllamentu. La reina ye la xefa d'Estáu, pero nun gobierna.

* **La Corona**. Representa al Estáu británicu, y apúrrese al rei o reina, pero les sos funciones son exercíes polos ministros que respuenden ante'l Parllamentu. El Reinu Xuníu ta rexíu pol Gobiernu de La so Maxestá, esto ye, el primer ministru y el so Gabinete. Sicasí, ríquese la participación de la reina en munchos actos importantes del gobiernu.

* **El Parllamentu**. La reina convoca, prorroga (suspende hasta la próxima sesión ensin eslleilo) y podría eslleir el Parllamentu, pero namái a pidíu del primer ministru y si ésti tien un votu d'enfotu parllamentariu. De normal cada añu inaugura'l periodu de sesiones parllamentaries pronunciando un discursu dende'l tronu y describe el programa del gobiernu. Primero que un proyeutu convertir en llei, la reina tien de dar el so consentimientu real, que ye anunciáu a dambes Cámares del Parllamentu.

* **La Xusticia**. La reina puede perdonar, col conseyu ministerial, o amosar clemencia a los condergaos por dalgún delitu. Según la llei, el monarca, como persona individual nun puede faer nada malu: tien inmunidá contra los procesos civiles o penales y nun puede ser demandáu ante los tribunales de xusticia. D'esta inmunidá nun participen los otros miembros de la familia real.

* **Honores y nomamientos.** La reina tien poder pa conceder el rangu de par, de caballeru y otros honores. Xeneralmente facer por encamientu del primer ministru, anque la soberana confier personalmente dellos honores. La reina efectúa los nomamientos pa munchos cargos estatales siguiendo'l conseyu del primer ministru o del ministru de Gabinete pertinente. 

* **Política Esterior**. Los representantes diplomáticos estranxeros delegaos en Londres son acreditaos ante la reina. Amás, ella tien de refrendar los trataos, declaraciones de guerra y paz, la reconocencia d'Estaos y gobiernos estranxeros, anexones y cesiones de territoriu. 

* **El Conseyu Real** (*Privy Council*). La reina preside les xuntes del Conseyu Real. Nestes xuntes apruébense, ente otres coses, les Órdenes del Conseyu que s'ellaboren so la Prerrogativa Real o baxu estatutos. La Prerrogativa Real entiende principalmente'l poder executivo: los poderes controlaos poles convenciones constitucionales (regles que nun son parte de la llei, pero que se consideren indispensables pa la maquinaria del gobiernu). En casi tolos casos, los actos qu'arreyen la Prerrogativa Real son realizaos polos Ministros, quien son responsables ante'l Parllamentu y pueden ser cuestionaos sobre les sos polítiques.

El Parllamentu tien el poder d'abolir o acutar un derechu prerrogativo.

Amás de tar informada y ser consultada sobre tolos aspeutos de la vida nacional, la reina puede manifestar llibremente les sos propies opiniones en priváu por que sían consideraes polos Ministros.

## Reis d'Inglaterra

Esiste dalguna evidencia de que Ethelweard de Wessex puede ser rei mientres cuatro selmanes en 924, ente'l reináu del so padre Eduardo'l Viejo y el so hermanu Æthelstan, a pesar de que **nun foi coronáu**. Sicasí, non tolos historiadores acepten tal evidencia. Amás, nun ye claru si declarar a Ethelweard rei de toa Inglaterra o namái de Wessex: hai evidencia de que cuando Eduardo morrió, Ethelweard foi declaráu rei en Wessex y Æthelstan en Mercia.

### Casa de Dinamarca
Inglaterra cayó so control de Svend «Barba de Forqueta», un rei danés, dempués d'una invasión en 1013, mientres la que Etelredo abandonó'l tronu y se exilió en Normandía

### Casa de Wessex

Tres la muerte de Svend, Etelredo tornó del exiliu y de nuevu proclamar rei'l 3 de febreru de 1014. El so fíu asoceder depués de ser escoyíu polos ciudadanos de Londres y una parte del Witan, a pesar de que siguíen los esfuercios daneses por quitar la corona a los saxones del oeste.

### Casa de Dinamarca
Tres la decisiva batalla de Assandun (18 d'ochobre de 1016), el rei Edmundo y Canutu roblaron un tratáu pol cual toa Inglaterra sacante Wessex pasaba a control danés. A la muerte de Edmundo, Canutu convertir en rei de toa Inglaterra.

### Casa de Wessex

Dempués de morrer Hardicanuto, hubo una curtia restauración saxona ente 1042 y 1066.

### Casa de Godwin

En 1066, surdieron dellos pretendientes al tronu. Ente ellos Haroldo Godwinson, escoyíu pol Witan tres la muerte d'Eduardo'l Confesor, según Harald Hardrada, rei de Noruega que reclamó ser l'herederu llexítimu de Hardicanuto, y Guillermu II de Normandía, fundador de la casa real de Normandía y primu d'Eduardo'l Confesor.

### Casa de Wessex

Hardrada y Guillermo invadieron Inglaterra por separáu en 1066. El rei Haroldo refugó la invasión del noruegu, pero a la fin perdió la corona d'Inglaterra na batalla de Hastings. El Witan escoyó rei a Edgar Atheling, nietu de Edmundo Costiella de Fierro, pero'l nuevu monarca foi incapaz d'aguantar a los invasores y **enxamás foi coronáu**.

### Casa de Normandía

Guillermo'l Conquistador foi coronáu rei na abadía de Westminster, el día de Navidá de 1066

### Casa de Blois

Enrique I nun dexó herederos homes llexítimos, yá que'l so fíu Guillermo Adelin morriera nel desastre del Barco Blanco. Enrique designó como heredera a la so fía mayor, la emperatriz Matilde. Cuando'l rei morrió, el so sobrín Esteban —nietu del Conquistador— invadió Inglaterra y tomó la corona en llugar de Matilde. El periodu que siguió conozse como l'anarquía inglesa, pos se formaron dos partíos que llucharon nes islles britániques y nel continente a lo llargo de dos décades.

### Casa de Normandía

En 1141, mientres el periodu d'anarquía, Matilde, que fuera reconocida con antelación polos barones, consiguió convertise na gobernante *de facto* mientres unos meses -la primer muyer na historia d'Inglaterra- sol títulu de «señora de los ingleses», **pero nun aportar# a reina coronada**. Ella foi la postrera de la dinastía normanda.

### Dinastía Plantagenet

:*tamién conocida como [[casa d'Anjou]]*
En 1153, en morriendo n'agostu Eustaquio, fíu d'Esteban, ésti y Matilde llegaron a un alcuerdu (Tratáu de Wallingford), pol que'l rei reconoció como herederu al fíu de la emperatriz, Enrique Plantagenet. Él y los sos primeros descendientes gobernaron el llamáu Imperiu angevino (sieglos XII y XIII), que s'estendía dende los Pirineos hasta Irlanda. Nun consideraron a Inglaterra como'l so llar hasta que'l rei Juan perdió tolos sos dominios continentales.

## Reis d'Inglaterra y señores d'Irlanda

### Dinastía Plantagenet

### Dinastía Capeto

Lluis VIII de Francia gobernó sobre la metá d'Inglaterra en 1216-1217, dempués de que la muerte de Juan diera fin a la primer Guerra de los Barones. En colando escontra Londres, los barones y ciudadanos de la ciudá recibir y proclamaron na catedral de St Paul (**anque nun foi coronáu**). Munchos nobles averar pa brinda-y homenaxe. Sicasí, al roblase'l Tratáu de Lambeth (1217), Luis concedió qu'enxamás fuera llexítimu rei d'Inglaterra.

### Dinastía Plantagenet

Ye a partir del tiempu d'Enrique III, tres la perda de les posesiones familiares nel continente, que los Plantagenet convertir en verdaderos reis d'Inglaterra. Les cases de Lancaster y York son cañes menores d'esta dinastía.

### Casa de Lancaster

Enrique IV destronó a Ricardu II (y tamién movió al segundu na socesión, Edmundo Mortimer (qu'entós tenía siete años).

### Casa de York

Esta casa heredó'l so nome del cuartu fíu sobreviviente d'Eduardu III, Edmundo, 1er duque de York. La guerra de les Roses (1455-1485) fizo que la corona pasara una y otra vez ente les cases rivales de Lancaster y York.

### Casa de Lancaster

### Casa de York

### Dinastía Tudor

Esta familia d'orixe galés baxaba per llinia materna d'Eduardu III, y pa fines del sieglu XV convirtiérase na última esperanza de la casa de Lancaster. Enrique VII tomó la corona en ganando y matar a Ricardu III na batalla de Bosworth, que dio fin a la guerra de les Roses. De siguío casóse con Isabel de York (la llexítima heredera de la corona dempués de la muerte del so hermanu Eduardu V), xuniéndose dambos llinaxes.

Eduardu VI nomó heredera a lady Juana Grey, derogando l'orde de socesión establecíu na tercer Acta de Socesión. Cuatro díes antes de la muerte del rei, proclamóse reina a Juana. Pasaos nueve díes de la proclamación, el Conseyu priváu quitó-y el so alianza y proclamó a la hermanasca católica d'Eduardo, María I Tudor. Juana nun aportar# a coronada y executar en 1554 a la edá de 16 años.

## Reis d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda

### Dinastía Estuardo

Al morrer Sabela I ensin fíos, el so sobrín nietu segundu Xacobu VI d'Escocia heredó'l tronu como Xacobu I arriendes de la unión de les Corones. Jacobo baxaba de los Tudor al traviés de la so bisagüela Margarita Tudor. En 1604 adoptó'l títulu de «rei de Gran Bretaña», sicasí, dambos parllamentos permanecieron dixebraos hasta'l Acta d'Unión (1707).

### El Protectoráu

Nengún monarca reinó dende la execución de Carlos I y la Restauración de Carlos II en 1660. Ente 1649 y 1653 Inglaterra gobernar pol parllamentu Rabadilla, mientres un periodu conocíu como Mancomunidá d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda. En dando un golpe d'Estáu en 1653, Oliver Cromwell tomó'l poder. Eslleió'l parllamentu ya instaló el Protectoráu sol títulu de Lord Protector. L'oficiu fíxose hereditariu *de facto* cuando pasó a Richard Cromwell tres la muerte del so padre. Sicasí, el Comité de Salvaguarda» destituyir.

### Dinastía Estuardo

La monarquía restauróse formalmente dempués d'un añu d'anarquía, cuando Carlos II retornó de Francia a cuenta de aceptar la corona. Tres años dempués de xubir al tronu'l so hermanu católicu Xacobu II, el Parllamentu destituyir y ufiertó la corona a la fía del destronáu, María II, y al maríu d'ésta, Guillermo d'Orange (la Revolución gloriosa). Tolos católicos fueron estremaos de cualquier socesión futura (pol Acta d'Establecimientu) de 1701. Ana Estuardo foi la última reina d'Inglaterra y d'Escocia, una y bones esos títulos dexaron d'esistir xunto colos reinos d'Inglaterra y d'Escocia, qu'en 1707 (Acta d'Unión) fundir nel nuevu reinu de Gran Bretaña.

## Reis de Gran Bretaña ya Irlanda
:**de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte dende 1922**

### Dinastía Estuardo

### Casa de Hannover

Muerta la reina Ana ensin fíos vivos, y dexándose fuera de toa socesión a los «papistes» (católicos), Jorge de Hanover, descendiente de Xacobu I per llinia materna, convertir en rei de Gran Bretaña.

### Casa de Saxonia-Coburgu y Gotha

### Casa de Windsor

La monarquía adoptó esti nome inglés en 1917, mientres la I Guerra Mundial, debíu al sentimientu anti-xermanu qu'había nel Reinu Xuníu.

## Ver tamién
* Emperadores de la India

## Referencies