Amberd

**Amberd** (n'armeniu: *Ամբերդ*) ye'l nome dau a una fortaleza armenia del sieglu VII allugada a 2300 metros sobre'l nivel de la mar, nes fasteres del Monte Aragats na confluyencia de los ríos Arkashen y Amberd de la provincia d'Aragatsotn, n'Armenia.

## Etimoloxía
El nome tradúzse del armeniu como «fortaleza nes nubes». Tamién ye'l nome incorreutamente atribuyíu a la ilesia de Vahramashen, una ilesia armenia del sieglu XI, asitiada cerca del castiellu. El pueblu de Byurakan alcuéntrase a unos 6 km de distancia del llugar onde s'atopen les ruines Amberd.

## Historia
La fortaleza foi construyida sobre un cantil na Edá media y constituyía un sistema defensivu con control sobre la llanura d'Arafat. La primer familia propietaria del sieglu VII pertenecía a la casa de Kamsarakam.

L'arquiteutura que presenten les sos ruines ye atribuyible a diverses dómines, y na so edificación total pasaron dellos sieglos. La téunica emplegada foi la de les fortificaciones de la dómina onde prevalecía polo xeneral la situación en sitiu predresu y de mal accesu, nesti casu, amás, atopábase asitiada ente dos ríos l'Amberd y l'Arkhash. ref name= armenica/>

La ilesia, cercana al castiellu, foi edificada pol príncipe Vahram Vatchoutian -d'onde procede'l so nome Vahramashen- nel añu 1026. Asina mesmu fortificó'l complexu con grueses paredes de piedra y añadió trés bastiones a lo llargo de la cresta del cañón d'Arkhashen. A pesar de ser inusual pa una instalación militar, tamién realizó na fortaleza una sala de bañu, que se caltuvo cuasi intauta xunto col sistema de suministru d'agua.

Afecha pola dinastía selyúcida nel sieglu XI, Amberd foi destruyida polos mongoles en 1236.

## Escavaciones
El sitiu permaneció abandonáu hasta les escavaciones realizaes nel añu 1936, que demostraron que'l castiellu-fortaleza tenía trés niveles o pisos, de los cualos los dos inferiores teníen cinco cuartos alliniaos caún, y na parte interior un antepar dixebráu con otru muru otros trés sales. El tercer pisu compónse por árees de receición y sales privaes pa personaxes nobles. La configuración estructural créyese que nun camudó dende la so primer construcción nel sieglu VII.

Les ruines del castiellu entienden una superficie de 1.500 metros cuadraos. Los sos muros tán construyíos por bloques de basaltu fitos con morteru. Les paredes de la torre tán inclinaes pa facer más fácil l'ataque contra los invasores..

### Suministru de l'agua
N'Amberd, el suministru constante d'agua yera crucial pa los sos habitantes. El viaductu principal taba formáu por una tubería de terracota que percorría de 4 a 5 quilómetros de la fortaleza, dende los banzaos que recueyen les fontes d'agua de manantial nes elevaciones más altes y de la nieve dilío. Nel casu de que la fortaleza tuviera baxo ataque, yera probable que la tubería fuera destruyida. Poro, otra fonte más secreta d'agua tenía qu'asegurar un fluxu constante a los sos habitantes pa evitar que morrieren de sede. Una pasera cubierta que conducía dende les fortificaciones a lo llargo d'un senderu empináu baxando per una fendedura nes roques hasta'l ríu Arkashen solucionaba esti posible problema.

### Bañu de la casa
El bañu de la casa asitiáu al sur de la fortaleza foi realizáu ente lo sieglos X y XI. Constaba de cuartos dobles caún con un bañu y una sola cúpula, caltiénse cuasi intautu. Puede considerase qu'en dalgún momentu utilizárase como hipocaustu de calentamientu, como yá s'aniciara na dómina romana. Esistíen tuberíes que corríen al traviés de los suelos y paredes de la estructura, tubos de metal suministraben agua caliente pa estos baños.

### Escavaciones 1963-1968
Elementos descubiertos:.
* Munches khachkars (cruz de piedra)
* Piedra tallada triangular
* Un candelabru de bronce
* Un escudu que s'atopa na ciudadela
* Un barril de llimpieza de filtru d'agua
* Una llanza
* Una llanza circular
* Llances (en 1968)
* Una punta de flecha tetraédrica
* Una punta de flecha romboide
* Una gran hachu
* Cuchiellos de fierro 
* Martiellu de canteru
* Partes d'un focete
* Un grifu de bronce
* Abondoses pieces de cerámica

## Galería

File:Amberd_fortress_and_church_2009.jpg|La fortaleza y la ilesia.
File:Fortress and NW Gate.JPG|Puerta del noroeste.
File:Amberd Fortress Interior Walls 3.JPG|Paredes interiores (entrada principal inferior izquierda).
File:Amberd Bath House Exterior.JPG|Parte posterior de la casa del bañu.
File:Amberd Bath House Interior.JPG|Interior del bañu con vista de la cúpula.
File:Amberd-Ruins2.jpg|Ruines d'Amberd.
File:Amberd-Ruins.jpg|Vista de delles ruines.
File:View-of-Vahramashen-from-Amberd.jpg|Vista de la ilesia de Vahramashen dende les ruines d'Amberd .
File:Amberd-Stairs.jpg|Escaleres dientro de les ruines.
File:Amberd Fortress Interior Walls 2.JPG|Muros interiores.
File:Amberd.jpg|Vista de la ilesia dende les ruines de la fortaleza.


## Ver tamién
* Llista de castiellos d'Armenia

## Bibliografía
* 

## Referencies