open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sterkfontein

**Sterkfontein** (términu n'afrikaans pa *manantial fuerte*) ye un conxuntu de cueves de piedra caliar d'especial interés pa los paleoantropólogos, yá que nelles hanse atopáu, dende finales del sieglu XIX, numberosos de restos fósiles d'homínidos. Alcontrar na provincia de Gauteng, al noroeste de Johannesburgu, Sudáfrica cerca del pobláu de Krugersdorp. Los sitios arqueolóxicos de Swartkrans y Kromdraai (y la Cueva Maravía) atopar nesta mesma área.

Sterkfontein foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá l'añu 1999 y l'área en que s'alluga denominóse la Trubiecu de la Humanidá.

Les escavaciones modernes nes cueves empezaron a fines de la década de 1890, cuando mineros de piedra caliar notaron qu'había fósiles, lo que llamó l'atención de los científicos. Pero hasta 1936 nun empezaron les escavaciones planiaes per parte de dellos estudiantes del profesor Raymond Dart y el Dr. Robert Broom de la Universidá de Witwatersrand.

Estes escavaciones revelaron munchos homínidos tempranos. En 1936, les cueves de Sterkfontein desvelaron el primer adultu *[[Australopithecus]]*, confirmando contundentemente la teoría de Raymond Dart qu'afirmaba que'l craniu llamáu'l neñu de Taung (*[[Australopithecus africanus]]*) yera un ancestru humanu.

Mientres la Segunda Guerra Mundial producióse una posa nes escavaciones, que fueron siguíes pol Dr. Broom. L'añu 1947 atopó un craniu casi completu d'una fema adulta o, posiblemente, un machu adolescente de *Australopithecus africanus*. Broom dio-y el nome de *[[Plesianthropus transvaalensis]]* ("casi-home de Transvaal"), y moteyar "Señora Ples". Envalórase que los restos de la señora Ples tienen ente 2,6 y 2,8 millones d'años, allugándose nel periodu del Pliocenu. En 1997 una cadarma casi completa d'un homínidu tempranu foi afayáu nes cueves por Ronald J. Clark; la estracción de los restos circundantes al descubrimientu atopar en cursu. La cadarma denominóse "Pie Pequeñu", una y bones les primeres partes atopaes (en 1995, agora almacenaes) yeren güesos d'un pie; créese que tien una antigüedá de 3,3 millones d'años.

Les escavaciones siguen hasta güei y topáronse 500 homínidos aproximao, faciendo de Sterkfontein el sitiu arqueolóxicu más ricu n'homínidos tempranos del mundu.

## Ver tamién
* Xacimientos paleontolóxicos del mundu
* Trubiecu de la Humanidá
* Fósiles de la evolución humana

## Referencies

## Enllaces esternos

* The Sterkfontein Caves
* The Cradle of Humankind
* Maropeng
Swartkrans

**Swartkrans** ye un xacimientu prehistóricu y paleoantropolóxicu en cueva asitiáu na provincia de Gauteng, al noroeste de Johannesburgu, cerca de Krugersdorp, en Sudáfrica.

Cercanu a Sterkfontein, tamién dio numberosos restos arqueolóxicos y en particular fósiles, d'homínidus. Foi adquiríu pola Universidá de Witwatersrand en 1968. La edá de los más antiguos depósitos sedimentarios de la rede envalorar ente 1,8 y 2 millones d'años.

Los fósiles afayaos en Swartkrans inclúin los restos atribuyíos al *Telanthropus capensis* (güei día asimiláu al *[[Homo ergaster]]*), *[[Paranthropus]]* y *[[Homo habilis]]*.

Les escavaciones llevar a cabu primeramente por Robert Broom y dempués por Charles Kimberlin Brain. Inspiraron en parte a esti postreru la obra *The hunters or the hunted* na que demuestra que los homínidos qu'ocuparon el llugar nun yeren monos asesinos sedientos de sangre, sinón qu'ellos mesmos fueron víctimes de la depredación polos grandes felíns.

Colos sitios arqueolóxicos vecinos de Sterkfontein, Kromdraai y Wonder Cave, Swartkrans foi incluyíu na Llista del Patrimoniu Mundial de les UNESCO nel añu 2000 col nome de «Trubiecu de la Humanidá».

## Referencies

* Brain, C.K. (1970) - « New finds at the Swartkrans Australopithecine site », *Nature*, vol. 225, nᵘ5239, páxs. 1112-1119.
* Brain, C.K. (1981) - *The Hunters or the hunted ? An introduction to African cave taphonomy*, Chicago, University of Chicago Press, 365 p.
* Clark, J.D. (1990) - « les assemblages d'artefacts lithiques de Swartkrans, Transvaal, Afrique du sud », *L'Anthropologie*, t. 94, páxs. 195-210.
* Clark, J.D. (1993) - « Stone artefact assemblages from members 1-3, Swartkrans cave », in: *Swartkrans - a cave's chronicle of early man*, Brain, C.K., (Éd.), Pretoria, Transvaal Museum Monograph nᵘ8, chap. 7, páxs. 167-194.
* Clarke, R.J., Howell, F.C. et Brain, C.K. (1970) - « More evidence of an advanced Hominid at Swartkrans », *Nature*, vol. 225, nᵘ5239, páxs. 1219-1222.
* Leakey, M.D. (1970) - « Stone artefacts from Swartkrans », *Nature*, vol. 225, nᵘ5239, páxs. 1222-1225.
* Robinson, T.D. (1970) - « Two new early Hominid vertebrae from Swartkrans », *Nature*, vol. 225, nᵘ5239, páxs. 1217-1219.

## Fonte

## Ver tamién
* Trubiecu de la Humanidá
Ta Seti

**Ta Seti** o **Ta-Seti** ("Tierra del arcu", tamién **Ta Jentit**, "Tierra de frontera") foi unu de los 42 nomos (*nomoi*, división alministrativa) del Antiguu Exiptu. Ta Seti yera'l primeru de los esistentes nel Alto Exiptu, el que taba asitiáu más al sur na frontera con Nubia. En sentíu ampliu, non yá aplícase al nomo más meridional sinón tamién a la Baxa Nubia, ente la primera y segundu tabayón del Nilu.

## Historia
Cada nomo taba gobernáu por un nomarca (especie de gobernador provincial) que respondía direutamente ante'l faraón. Esti nomo pertenez na actualidá a la gobernación d'Asuán. 

L'área del territoriu yera d'aproximao 2 *cha-ta* (aproximao 5.5 hectárees) y aproximao 10,5 iteru (aproximao 112 km) de llargor.
 
La so capital (*Niwt*) foi Abu / Elefantina (parte de l'actual Asuán) y ente otres ciudaes destaquen P'aaleq / Filae (l'actual File), Sunet / Syene (actual Asuán) y Pa-Sobek / Omboi (actual Kom Ombo). 

Cada *niwt* tenía un *Het net* (templu) dedicáu a la deidá principal y un *Heqa het* (residencia de los nomarcas). 
La deidá principal d'esti nomo yera Horus y, ente otres deidaes destaquen Anuket, Arensnufis, Hathor, Isis, Jnum, Mandulis, Satet y Sobek. 

La xente de Ta-Seti y la so identidá inda se ta tratando de descifrar. De lo que se sabe, créese que falaríen una llingua nilo-saḥariana.

En Elefantina atópense dos de los nilómetros calteníos más antiguos.

## Nomarcas de Ta Seti
Ente los nomarcas de Ta-Seti conocíos, pertenecientes a la Dinastía XII, atópense:
* Sarenput I
* Sarenput II
* Heqaib III

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*
Tadrart Acacus

**Tadrart Acacus** ye un área desértica nel oeste de Libia y ye parte d'El Sáḥara. Ta cerca de la ciudá de Ghat. *Tadrart* significa 'monte' na llingua nativa de la zona. Tien una gran variedá d'arte rupestre.

Les pintures daten ente'l 12000 e. C. y el 300 a. D.

L'área foi inscrita na Unesco como Patrimoniu de la Humanidá en 1985 por causa de la importancia de les pintures en piedra. Son representaes figures d'animales de la rexón y homes baillando o tocando música.

## Destrucción de les pintures

N'abril de 2014, yihadistes libios destruyeron parcialmente delles pintures usando alcoholes minerales.

## Galería

Archivu:Tadrart Acacus 2.jpg|Arte rupestre en Tadrart Acacus.
Archivu:Tadrart01.JPG|Formación predresa en Tadrart Acacus.
Archivu:Libya 4985 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007.jpg|Dunes en Tadrart Acacus.


## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá en Libia

## Referencies

## Enllaces esternos

* Misión Arqueolóxica en Acacus y Messak, n'inglés ya italianu
Sufax

**Sufax** (Sophax, Syphax o Sufaqs; o tamién col nome de la ciudá actual Sfax, en Tunicia) yera un héroe de les mitoloxía griega y de la mitoloxía bereber. 
 
## Descripción
Según el mitu, **Sufax** yera'l fíu de Tinjis nacíu nel so segundu matrimoniu con Heracles, y tamién nietu de Poseidón y Gea. Según el mitu, Sufax reemplazó a Antaeus como guardia del país de los bereberes (o imazighen); mientres otros mitos indiquen que tamién sería'l fundador de Tánxer, asina llamada en memoria de la so madre. 
 
Sufax tendría un fíu, llamáu Diodorus que reinaría sobre munches tribus bereberes d'África del Norte, cola ayuda de los dioses olímpicos. Según la mitoloxía bereber, munchos de los reis bereberes son descendientes de Sufax. 
 
Según l'historiador griegu Plutarcu, munchos de los mitos fueron creaos pa llexitimar al rei de Numidia Juba II, quién consideróse un descendiente de Diodorus y Heracles. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Taghaza

**Taghaza** (o **Teghaza**) Ye un antiguu centru mineru de sal abandonáu. Esta allugáu sobre una olla de sal na rexón desértica del norte de Malí. Foi una importante fonte de sal de roca pa toa África Occidental hasta finales del sieglu XVI cuando foi abandonada y reemplazada por Taoudenni. El sal de les mines formaba una importante parte de les rutes de comerciu transahariano de llarga distancia. Taghaza allugar a 857km al sur de Sijilmasa (en Marruecos), 787km al noroeste de Tombuctú (en Malí) y a 731km al nordeste d'Oualata (en Mauritania).

## Ruines
En Taghaza esisten ruines de dos distintos asentamientos, unu en cada llau del antiguu llagu saláu (o sabkha). Tán dixebraes por una distancia de 3&nbsp;km. L'asentamientu mayor y más occidental cubre un área d'aproximao 400&nbsp;m 
por 200&nbsp;m. Toles cases, sacante la mezquita, alliniar en direición noroeste a sureste, perpendiculares al vientu habitual. Les cases nel asentamientu oriental alliniábense de la mesma y ocupaben un área de 200&nbsp;m por 180&nbsp;m. La razón de la esistencia d'un asentamientu dual nun se conoz, pero podría tar coneutada col fechu de que Taghaza sirvía tanto como mina de sal como puntu de parada d'una importante ruta de comerciu transahariano.

## Ver tamién
*Comerciu transahariano
*Dinastía Saadí
*Yuder Pachá

## Referencies

## Bibliografía
*. Google books: Volume 1, Volume 2.
*.
*.
*.
*. Internet Archive: Volume 1, Volume 2, Volume 3. The original text of Pory's 1600 English translation together with an introduction and notes by the editor.
*. First published in 1981 by Cambridge University Press, ISBN 0-521-22422-5.
*. Page 329 has a map showing the sabkha and the two settlements. Page 486 has plans of the settlements.
*.

## Enllaces esternos
Taifa de Ceuta

Denominar **Taifa de Ceuta** a dellos reinos musulmanes independientes (taifa) que tuvieron como centru a la ciudá norteafricana de Ceuta (España) a lo llargo de la historia. N'ocasiones el so territoriu incluyó la ciudá de Tánxer, anguaño en Marruecos.

## Primer 1061–1084
Creada al dixebrara de la Taifa de Málaga
* Suqut al-Bargawati (m. 1079) de los Bargawata.
** Acuñaba'l so propiu dinar, el so títulu yera "lakab al-Mansur"
* Qadi Ayyad ibn Musa (1083–1149) imán y cadi maliki.
Foi conquistada pol Imperiu Almorávide.

## Segunda
Creada en 1233 al dixebrase de la taifa de Murcia, en 1236 foi invadida pol Imperiu Almohade.

## Tercera
En 1249 independizar de los Háfsidas.
* Abu'l Qasim (1249-1279) de la dinastía Al Azafi.
** Mientres el so gobiernu constrúyense 2 barcales.
** 1259 naz Mohammed ibn Rushayd (m.1321), xuez y escritor.
** 1264 destrúi la ciudá d'Arcila
** 1274 el rei meríní Abu Yusuf escribe al rei aragonés: «Manifesta cosa sia a tots com Nós aben Yusuf Miarammollin Senyor de Marrocs i Feza i Suyamoza, i de ses pertinences, Senyor dels Benimarins... ab vós noble en Jaume, per la gràcia de Déu Rei d'Aragó, y de Mallorques, y de València, Comte de Barcelona... I puis que romanga aquella pau entreu vostres fills y els nostres, en tal manera que vós ens façats ajuda a pendre Cepta, y que ens enviets deu naus armades y deu galees,...». (grafia actualizada)
* Abu Hatim Ahmad (1279-1305) muertu en 1315
** 1291 Pol Tratáu de Monteagudo de les Vicaríes, la Corona d'Aragón reconocer dientro de la influencia de Castiella. 
En 1305 el Reinu de Granada invadir.

Ente los sieglos XIII y XIV los xudíos de Marsella comerciaban cola ciudá y teníen un llugar privilexáu

## Cuarta taifa
En 1315 independizar de los benimerines.
* Yahyah (1315-1323)
* Abu'l Qasim Muhammad (1323-1327)
En 1327 los benimerines reconquistar y vuelven a anexonala al so imperiu.

## Referencies
Taifa de Melilla

**Taifa de Melilla** (1030-1079), foi una taifa qu'hubo en plena Edá Media en Melilla (España) y contorna, en parte de lo que güei ye Marruecos.

Independizar nel 1030 del Califatu de Córdoba
* 1063-1064 Yahya III, rei llocal.
* 1066 controla'l cabu Trés Forcas
* 1067 visitada por Abbu Obeid el Bekri.

Nel 1079 l'Imperiu Almorávide invadir.

## Referencies
Taoudeni

**Taoudeni** (tamién conocida como **Taoudenni**, **Taoudénit** o **Taudeni**) ye un centru mineru del sal remoto de la rexón desértica del norte de Malí, a 664km al norte de Tombuctú. El sal estrayer a mano del llechu d'un antiguu llagu saláu, cortar en bloques y trespórtese bien por camión bien en camellu hasta Tombuctú. Les caravanes de camellos (azalai) de Taoudenni son les postreres que queden operatives n'El Sáḥara. A finales de los años 1960, mientres el réxime de Moussa Traoré, construyóse una prisión nesti llugar y los internos yeren forzaos a trabayar nes mines. La prisión cerrar nel añu 1988.

## Historia
La primer mención histórica de Taoudeni atopar nel *[[Tarikh al-Sudan]]* d'Al-Sadi, quien escribió qu'en 1586, cuando les fuercies marroquines atacaron el centru de mines de sal de Taghaza (150&nbsp;km al noroeste de Taoudeni), dalgunos de los mineros treslladar a 'Tawdani'. En 1906, el soldáu francés Édouard Cortier visitó Taoudenni con una unidá de los cuerpos montaos a camellu (méharistes) y publicó la primer descripción de les mines. Nesa dómina l'únicu edificiu yera'l Ksar de Smida que tenía un muriu circundante con una única pequeña entrada nel so llau occidental. Les ruines del ksar tán a unos 600&nbsp;m al norte del edicio de la prisión.

## Clima
Taoudeni atopar nun allugamientu remotu nuna de les rexones más caloroses sobre la cara de la tierra, allugáu a cientos de quilómetros de cualesquier otru llugar habitáu. Amuesa una versión estrema de clima desértico templáu (na clasificación climática de Köppen *BWh*), con unu de los branos más templaos conocíos nel planeta, algamando máximes en xunetu de 49°C, según niveles de precipitaciones bien baxos. Los iviernos son tamién bien templaos. Inclusive nel mes más fríu, les temperatures algamen los 27ºC.

## Ver tamién
* Cuenca de Taoudeni

## Referencies

## Bibliografía
*.
*. A map showing the route from Timbuktu to Taoudenni is included here. Artículu tamién disponible en Internet Archive.
*. Publicáu orixinalmente en 1999 como ISBN 90-04-11207-3.
*.
*. 
* . El testu y les imáxenes tán disponibles nuna serie de 13 páxina web . Esiste una serie de 219 fotografíes   de Wieland Schmidt. 
*. Entrevista con Samba Gaïné Sangaré.
*.
*. Resume d'una páxina de Clauzel (1960).
*.
*.
*.
*.

## Enllaces esternos
Tarikh al-Sudan

El ***Tarikh al-Sudan*** (tamién conocíu como ***Tarikh es-Sudan*** y traducíu como la "Hestoria del Sudán") ye una crónica escrita n'árabe alredor del añu 1655 por Abd al-Sadi. Contién la fonte primaria más importante de la hestoria del Imperiu Songhay.

L'autor, Abd al-Sadi, nació'l 28 de mayu de 1594, y morrió nuna fecha desconocida pero de xuru dempués de 1655-56, la última fecha mentada na so crónica. Dedicó la mayor parte de la so vida trabayando pa la burocracia de los arma marroquines, primeramente na alministración de la ciudá de Djenné y la rexón de massina del delta interior del Níxer. Nel 1646 pasó a ser secretariu en xefe de l'alministración Arma de Tombuctú.

Les primeres seiciones de la crónica tán dedicaes a curties hestories de les dinastíes songay, del Imperiu de Malí y de los pueblos tuareg, según a biografíes d'académicos y homes sagraos tanto de Tombuctú como de Djenné (o Yenné). La parte principal de la crónica cubre la hestoria de los songhay dende mediaos del sieglu XV hasta la invasión marroquina del 1591, y de siguío la hestoria de Tombuctú sol gobiernu marroquín hasta 1655. Al-Sadi recueye solo raramente les sos fontes. Pal periodu inicial bona parte de la so información basar na tradición oral. A partir de 1610, la información podría ser llograda de primera mano.

## Manuscritos
Los manuscritos A, B y C fueron usaos por Houdas. Otros cuatro fueron rexistraos por Hunwick. El testu de tolos manuscritos ye bien similar. Les diferencies atópense fundamentalmente na ortografía de llugares y nomes propios. 

## Referencies

## Bibliografía
*. Google books: Volume 1, Volume 2, Volume 3.
*.
*.
*.
*. (Houdas estremó'l testu en 38 capítulos. Esti llibru inclúi una traducción al inglés de los capítulos 1-27 y 30).

## Enllaces esternos
Templu de Kalabsha

El **Templu de Kalabsha** (tamién conocíu como "Templu de Mandulis") ye un antiguu templu exipciu que s'atopaba orixinalmente en *Bab al-Kalabsha* (Puerta de Kalabsha), a unos 50 quilómetros al sur d'Asuán. El templu taba asitiáu na oriella oeste del ríu Nilu, en Nubia, y foi orixinalmente construyíu en redol al 30&nbsp;e.&nbsp;C. mientres la primer dómina de los romanos. Anque'l templu foi construyíu mientres el reináu d'Augusto, nunca se llegó a concluyise.

El templu yera un homenaxe a Mandulis (Merul), dios del sol de la baxa Nubia. Foi construyíu sobre un santuariu anterior d'Amenhotep II.El templu tien 76 metros de llargu y 22 metros d'anchu nes sos dimensiones.

Ente que la estructura remontar a la dómina romana, cuenta con munchos relieves como "un grabáu de Horus que sale de les cañes nel interior del muro cortina" del templu. Kalabsha tien un "santuariu de cámares, una escalera conduz a l'azotea del templu" onde puede vese una arrogante vista del propiu templu y el llagu sagráu. Dellos rexistros históricos fueron inscritos nos murios del templu de como "una llarga inscripción tallada pol gobernador romanu Aurelio Visarión nel añu 250, que prohibe los gochos nel templu", según una inscripción de "el rei nubiu Silko, tallada nel sieglu V y el rexistru de la so victoria sobre los blemios y una imaxe d'él vistíu como un soldáu romanu a caballu". Silko yera'l rei cristianu del reinu nubiu de Nobatia.

## Usu posterior y movimientu de los templos

Cuando'l cristianismu foi introducíu a Exiptu, el templu foi utilizáu como una ilesia.

Cola ayuda d'Alemaña, el templu de Kalabsha foi reasitiáu dempués que la Presa d'Asuán fuera construyida, pa protexelo de la crecida de les agües nel Llagu Nasser. El templu foi treslladáu a un sitiu, allugáu al sur de la presa d'Asuán. El procesu de treslladar el templu llevó más de dos años. El templu de Kalabsha foi'l más grande templu independiente de la Nubia exipcia (dempués d'Abu Simbel) que foi treslladáu y alzáu nun nuevu llugar. Anque l'edificiu nunca foi termináu, "ye consideráu como unu de los meyores exemplos de l'arquiteutura exipcia en Nubia".

## Galería d'imáxenes


Image:Kalabsha temple.png|Templu de Kalabsha.
Image:Augustus-in-Kalabsha.jpg|Relieve d'Augusto en Kalabsha.

Image:Egypte Kalabsha Ka Mandulis.JPG|Los dioses nubios nel templu de Kalabsha.


## Referencies

## Enllaces esternos
Teoloxía menfita

La **Teoloxía menfita** ye una doctrina relixosa del Antiguu Exiptu, creada ya impulsada polos sacerdotes del Templu de Ptah de la ciudá de Menfis que xira en redol al dios Ptah.

D'esta doctrina, dellos eruditos envaloren que foi una cosmogonía, porque se caltién un cercu na que s'escribió'l procesu de creación d'esti dios, que sería un Ser Supremu y como dempués punxo orde, siendo'l que creó'l Mundu. La orixinalidá del mitu mora na forma na que se llevó a cabu la creación de too. Dizse que la idea de les coses vieno al pensamientu del dios Ptah y él tresformó en realidá estos pensamientos. Esto podría influyir nes doctrines bíbliques.

Esisten otres doctrines en redol a otros dioses, como son les pertenecientes a Anubis, Apis (el toru sagráu, con piel negro y unes manches blanques) que darréu s'acomuñar a Ptah. Otra doctrina ye la de *Harajtes*, que ye una variación de la de Horus, y la de Hathor, como diosa del cielu.

## Teoloxía

Según esta doctrina Ptah ye'l Dios supremu, y recibe el nome de Ta-tenen, *Señor de la Eternidá*. Él foi quien creó, per mediu de la sabiduría y la pallabra, a tolos demás dioses, unviando a cada unu a una ciudá pa protexela y recibir cultu. Como Ptah creó'l mundu recurriendo a la intelixencia y la pallabra, estos dos facultaes personificar en dos talos xenios o fuercies: Sia (la intelixencia del pensamientu, la intelectualidá que mora nel corazón) y Hu (el poder de la pallabra, qu'encarnaba la llingua de Ptah).

De primeres yera l'infinitu mar de les agües inertes del caos onde nun esistía nin la escuridá nin la lluz. Ptah, na so condición de dios supremu y creador, por aciu una idea del so pensamientu al traviés del so corazón, y por aciu la so pallabra, emplegada pa describir el so deséu, espresada al traviés de la so llingua, tresformar nuna realidá. Y asina, nel corazón de Ptah concibióse la imaxe del dios Atum, por aciu la so llingua pronunció'l nome del dios por crear y Atum fíxose realidá. Y creó les primeres agües Nun y Nunet, d'onde va surdir la vida, y a tolos dioses y a los sos *kau's* o esencies enerxétiques.

La **Teoloxía menfita** ta recoyida na Piedra de Shabako, una llosa de granitu negru que mide 137 por 66&nbsp;cm, estropiada por haber se utilizáu darréu como rueda de molín; el testu foi copiáu en dicha piedra per mandatu de Shabaka (rei dende ''ca.'' 716 hasta 702&nbsp;e.&nbsp;C.), perteneciente a la dinastía XXV, posiblemente, porque l'orixinal taría deterioráu por haber tao escritu en papiru de datación anterior. Nuna de les sos estrofes diz asina:

Dellos exiptólogos daten el testu orixinal nel Imperiu Antiguu pol llinguaxe arcaicu de les sos inscripciones, anque otros como F. Junge cunten que l'estilu arcaicu foi apostáu, pa solemnizar el testu.

## Referencies

*
Teriocéfalu

El términu **teriocéfalo** o **teriocefalia** (del griegu θηρίον, *therion*, bestia o animal y κεφαλή *kefalí*, cabeza) referir a les representaciones de seres humanos con cabeces d'animales, como yera frecuente na mitoloxía exipcia. Tamién ye común en ciertos testos gnósticos y rabínicos de la Edá Media.

## Exemplos
Munchos de los dioses de la mitoloxía exipcia yeren teriocéfalos. Ente ellos destaca Horus, con cabeza de ferre, Anubis, con cabeza de chacal y Seth, cola cabeza d'un animal desconocíu.

En delles ilesies ortodoxes representar a dellos santos, particularmente san Cristóbal con cabeza de perru.

Nel hinduismu, el dios de la sabiduría Ganesha ye representáu con cabeza d'elefante.

## Bibliografía
* Agamben, Giorgio (2004). The Open. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-4738-5.

## Ver tamién
*Cinocéfalu.
*Teriomorfismo
*Zoomorfismo.
*Híbridu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ayalgues del Muséu Real d'Ontario

Los **Ayalgues del [[Muséu Real d'Ontario]]** (el ROM) en Toronto, Canadá, tamién llamaos **Oxetos Icónicos** (*Iconic Objects* n'inglés), son un grupu de dieciséis artefautos escoyíos d'ente los seis millones que formen parte de la vasta coleición d'oxetos que tien esta institución. Fueron escoyíos por un grupu de curadores por cuenta de la so importancia cultural”, la so “rareza” y la so contribución académica internacional” y, por esto, nun pueden dexar de trate.

La coleición del ROM axunta dende figures históriques y obres d'arte hasta especímenes biolóxicos y exemplares de la vida contemporánea provenientes de tol mundu. Los sos direutores, investigadores y curadores siguen cola busca d'oxetos d'una variedá de fontes p'amontar dicha coleición. La seleición de los presentes *Ayalgues* data del añu 2010 pero espérase que la mesma amóntese na midida que nuevos oxetos o artefautos sían adquiríos por esta institución.

## Los dieciséis ''Ayalgues'' del ROM

### Galeríes del Nivel 1
* Tumba del Xeneral Zu Dashou (Tumba Ming), Galería d'arquiteutura china del ROM, Ala del senderu de los Filósofos
* El *[[Paraísu de Maitreya]]*, Galería obispo White d'arte relixoso chinu, Ala del senderu de los Filósofos
* Tótems Nisga'a y Haida del Muséu Real d'Ontario, Rotunda
* *[[La muerte del xeneral Wolfe]]*, Galería de Canadá Sigmund Samuel, Ala familia Weston

### Galeríes del Nivel 2
* ''Gordu'' (Barosaurus), Galeríes de la Edá de los dinosaurios James y Louise Temerty, Cristal Michael Lee-Chin 
* *[[Parasaurolophus#Historia|Parasaurolophus walkeri]]*, Galeríes de la Edá de los dinosaurios James y Louise Temerty, Cristal Michael Lee-Chin
* ''Tagish Lake'' (meteoritu), Galeríes Teck: Ayalgues de la Tierra, Ala familia Weston
* *[[Lluz del Desiertu]]* (xema de cerusita), Galeríes Teck: Ayalgues de la Tierra, Ala familia Weston
* ''Bull'' (rinoceronte blancu), Vida en crisis: Galería Schad de Biodiversidá, Bloque central
* Esquistu de Burgess, Galería de la vida primixenia Peter F. Bronfman, Ala Hilary y Galen Weston

### Galeríes del Nivel 3
* Ensin títulu o La dama azul (escultura de Navjot Altaf), Galería del Sureste asiáticu *Sir [[Christopher Ondaatje]]*
* Lleón andante, Galería Wirth de Mediu Oriente, Cristal Michael Lee-Chin
* Bustu de Cleopatra, Galeríes d'África: Exiptu, Ala del senderu de los Filósofos
* Estatua de Sejmet, Galeríes d'África: Exiptu, Ala del senderu de los Filósofos
* Llibru de los muertos de Amenemhat, Galeríes d'África, Ala del senderu de los Filósofos
* Armadura del conde de Pembroke, Galeríes europees Samuel, Ala familia Weston

## Ver tamién
* Muséu Real d'Ontario
* Charles Trick Currelly
* Byron Edmund Walker

## Referencies

## Enllaces esternos

* Oxetos icónicos - Les ayalgues del ROM que tienen que trate (n'inglés)
Testos d'execración

Los **testos d'execración**, tamién conocíos dacuando como **llistes de proscripción** son antiguos testos hieráticos exipcios, au se llistaben los enemigos del faraón, los enemigos del estáu exipciu o vecinos estranxeros problemáticos.

Los testos colos nomes de los enemigos avezaben a escribise n'estauínes que representaben a estranxeros, concos de cerámica o bloques de magre o piedra, que yeren destruyíes darréu. El procesu ceremonial de frañar los nomes y soterralos taba destináu a ser una especie de maxa empática que tenía d'afeutar a les persones o llugares mentaes nos testos, el so poder sería frayáu y l'enemigu podría sufrir hasta dolor. Los fragmentos asitiábense xeneralmente cerca de llugares d'enterramientu o de sitios rituales. Esta práctica foi más común en tiempos de conflictu colos vecinos asiáticos d'Exiptu, sobremanera mientres el reináu de Sesostris III y años posteriores.

## Investigaciones
Los testos d'execración son un importante recursu pa los investigadores nel campu de la historia antigua del Cercanu Oriente de los sieglos XX&nbsp;e.&nbsp;C. al XVIII&nbsp;e.&nbsp;C. y tamién pa los estudios bíblicos. 

El primer grupu de testos d'execración espublizóse por Kurt Sethe en 1926 y ye conocíu como los testos de Berlín. Georges Posener espublizó un segundu grupu de testos en 1957, conocíu como los testos de Bruxeles. Un grupu adicional de testos, denominaos testos de Mirgissa, espublizóse por Yvan Koenig en 1990.

La primer coleición de testos ta inscrita en fragmentos de cerámica y contién los nomes d'aproximao 20 llugares de Canaán y Fenicia y más de 30 gobernantes de la dómina. Estos testos contienen lo que ye, dablemente, la primer mención conocida de Xerusalén, a principios del segundu mileniu enantes de Cristu, a finales de la dinastía XI y empiezos de la XII.

El segundu grupu de testos tán inscritos en figurines de prisioneros ataos afayaes en Saqqara. Esti grupu contién los nomes de 64 llugares, llistando polo xeneral unu o dos gobernantes. Tán numberaos hasta siete países asiáticos conocíos. Esti grupu de testos foi datáu a finales de la dinastía XII d'Exiptu.

Quixéronse ver traces de testos d'execración na Biblia, como por casu, nel Salmo 137, 8-9: 

"Fía de Babilonia, devastadora 
Benditu'l que te devuelva
el mal que nos fixisti.

Dichosu'l que tomara y estrellara escontra la piedra los tos neños."

## Llugares mentaos
Los llugares mentaos nos testos d'execración inclúin:

* Acre (Israel)
* Afula
* Arqa
* Ashkelon
* Beit She'an
* Byblos
* Damascu
* Dan)
* Eglon
* Monte Hermón
* Hormah
* Xerusalén
* Kedesh
* Laquis
* Lod
* Rehov
* Shechem
* Jasor
* Tiru

## Ver tamién
* Tablilla de maldición

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Execration Ritual''. Por Kerry Muhlestein. UCLA. Consultáu'l 27 de mayu de 1014.
*  En Ancient Egypt from A to Z. Consultáu'l 27 de mayu de 2014. 
*  En Egypt-Circe. Consultáu'l 27 de mayu de 2014.
Theban Mapping Project

**Theban Mapping Project** o **Proyeutu de Mapeamiento Tebanu** ye una espedición arqueolóxica dedicada al Antiguu Exiptu establecida en 1978 pol exiptólogu Dr. Kent R. Weeks na Universidá de California en Berkeley. 

En 1985, treslladar a la Universidá Americana d'El Cairu, onde permanez la so sede. L'oxetivu orixinal del proyeutu foi crear un mapa arqueolóxicu del Valle de los Reis, que se publicar como'l *Atles del Valle de los Reis* en 2000. 

Agora tamién puede consultase en llinia na web www.thebanmappingproject.com, onde ye actualizáu añalmente. Dende 2001, el Proyeutu tamién desenvolvió un plan de xestión pal Valle de los Reis, financiáu por World Monuments Fund.

## Ver tamién
* Amarna Royal Tombs Project

## Referencies

## Enllaces esternos
Thomas P. Ofcansky

**Thomas Paul Ofcansky** ye un historiador d'Estaos Xuníos especializáu nel estudiu d'África.

## Biografía
Nacíu en 1947, esti historiador y analista ye autor de títulos como *Uganda: Tarnished Pearl of Africa* (Westview Press, 1996), y *Paradise Lost: A History of Game Preservation in East Africa* (West Virginia University Press, 2002), nel que retoma la so tesis doctoral, amás d'un *Historical Dictionary of Ethiopia*, escritu xunto a David H. Shinn. Tamién participó en *Historical Dictionary of Tanzania*, xunto a Rodger Yeager, y *Historical Dictionary of Kenya*, xunto a Robert M. Maxon. Ye editor, xunto a LaVerle Berry, de *Ethiopia: a country study* (1991).

## Notes

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*  

__ENSIN_TDC__
Tibicenes

**Tibicenas** ye'l nome dau polos antiguos aboríxenes de la isla de Gran Canaria −Canaries, España− a unes entidaes demoníacas que formaben parte de la so mitoloxía.

Los tibicenas, nome que la so forma primaria *ti-bizzăn-ah* significaría 'malváu, peligrosu', yeren demonios o espíritus malinos que s'apaecíen ante les persones na forma de grandes perros de pelame trupa y escuru.

La creencia n'entidaes negatives que se manifestaben en forma de perru estendíase tamién ente los aboríxenes de les islles de La Palma, La Gomera y Tenerife, anque como entidaes singularizadas so les denominaciones **Yruene**, **Hirguan** y **Jucancha** respeutivamente.

## Ver tamién
* Mitoloxía guanche

## Referencies

## Bibliografía
* 
*
Tichit

**Tichit** () (n'árabe: تيشيت) ye una ciudá y un departamentu alministrativu de la rexón mauritana de Tagant, a los pies de la pandu qu'ocupa'l territoriu. Foi fundada alredor del 1150 y ye conocida pol so arquiteutura fecha de folla y paya. La so economía ta basada nel dátil.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tikoloshe

El **Tikoloshe**, **Tokoloshe** o **Hili** (proveniente del Xhosa, *utyreeci ukujamaal*) ye'l nome d'una criatura de la mitoloxía zulú. 

## Orixe
Na mitoloxía zulú créese que'l Tikoloshe ye una pequeña bisarma malvada, d'aspeutu peludo, que tien l'apariencia d'una especie d'encruz ente un felín, un zombi y un goblin, ye creáu por un xamán a partir d'un cadabre humanu. La creencia ta especialmente estendida en tol sur d'África, y más concretamente en Sudáfrica.

## Lleenda
Tokolosh, Tikoloshe o Hill, ye'l nome dau poles tribus de Sudáfrica, Botswana y Zimbabwe, ye un espíritu de la naturaleza malina. Dizse que'l Tokoloshe ye creáu a partir de cadabres polos xamanes en busca de vengación, y nesi casu namái la persona maldita ye capaz de ver el Tokoloshe.

Anque ésta ye la descripción del Tokoloshe que ye tan frecuente anguaño, paez ser orixinalmente más bien una especie d'espíritu d'agua, antes de ser consideráu un zombi pequeñu. 

Anguaño a esti ser descríbese-y como una criatura que s'asemeyaría a un monu pel so pelo y que sería'l tamañu d'un neñu pequeñu, que posería gran fuercia en rellación al so tamañu pequeñu. . Sicasí, sería capaz de camudar de forma y sumen al inxerir una piedra. El so pequeñu tamañu y la malevolencia paecen ser equivalentes a la nuesa cultura occidental al Gremlin. Sicasí, sería más exactu velo como un amiestu de carauterístiques ente un zombie, un gremlin y un poltergeist. Dizse qu'amás sería aficionáu a la cuayada y güevos frescos, que roba en tenaes d'aldegues remotes.
 
Igualmente en ciertes descripciones, descríbese más paecíu a un osu de peluche qu'a un monu y tendría un reborde oseu que s'estiende dende la parte cimera del so craniu na so parte inferior del pescuezu, que-y dexaría acabar con un güe con un golpe de cabeza. Dacuando dizse qu'había un furacu na cabeza, creáu cola ayuda d'un cayáu de metal en caldia, y dos cuenques vacíes en llugar de güeyos. Otres versiones presentar como una criatura similar a cuerpu Grande o'l Yeti.

La so lleenda ye bien prevalente nes rexones onde se supón que vive, y con una gran importancia. Reparar de cutiu polos pastores que llenden los sos fataos a l'amanecida y polos neños, que se burllen de cutiu.

La esistencia d'esti ser, esmolez enforma a la población rural, yá que se-y atribúi munchos secuestros de neños, violaciones y matances de ganáu. Tamién muerde los deos de les persones que duermen, polo que ye habitual en delles árees, xubir les cames a dos metros con lladriyos por que tean fuera del algame del Tokoloshe. Según la lleenda Zulú, los que ven un Tokoloshe nunca lo deben revelar a naide, de lo contrario la criatura volverá apaecer pa vengase.

## Ver tamién
* Anchimallén

## Referencies

## Enllaces esternos
* "Mind, gender, and culture: A critical evaluation of the phenomenon of Tokoloshe "sightings" among prepubescent girls in Kwazulu-Natal" por Nhlanhla Mkhize, Universidá de Natal, Pietermaritzburg
* Entrevista  con Credo Mutwa
Tingis

**Tingis** (tamién denomada **Tinjis** o **Tinga**) ye un personaxe de la mitoloxía griega (Τίγγη) y la mitoloxía bereber. Ye amás l'antiguu nome col que se conocía Tánxer. 

## Descripción
Tingis yera la esposa del xigante Anteo, fíu de Poseidón y Gea. Según menta Plutarcu nes sos *Vides paraleles* (Sert. 9, 7), Heracles xunióse a Tingis dempués de matar a Anteo (qu'obligaba a los viaxeros a lluchar con él) y d'esta xunión nació Sófax (Σόφαξ).

Según el mitu bereber, el so fíu Sófax o *Sufax* foi'l que construyó la ciudá Tánxer (conocida como Tingis nes fontes antigües) en memoria de la so madre.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tinis

**Tinis** (*Thinis*, *This* o *Tis*) ye'l nome griegu d'una población del Antiguu Exiptu, asitiada cerca d'Abidos, nel Alto Exiptu, que foi la capital de les dos primeres dinastíes del Antiguu Exiptu.

* Nome exipciu: **Cheni** (*ṯnin*). Nome griegu: **Tinis**, **Tis**. Nome árabe: Al-Birba (?)

## Historia
Nos epítomes de Manetón, ye'l llugar d'orixe de Menes, unificador d'Exiptu y **Tis** ye considerada la capital de la *Confederación Tinita* y el llar de los faraones de les dinastíes primer y segunda. Por eso, a estes dinastíes denominar *Tinitas*; tamién se llamó a esti periodu: dómina Tinita (c. 3150 - c. 2686&nbsp;e.&nbsp;C.), y a la rexón: *[[nomo]] Tinita*.

L'allugamientu de l'antigua ciudá de Tinis ye desconocida, anque posiblemente taría asitiada na vera derecha del Nilu, cerca de *[[Girga]]*, unos quince quilómetros al norte de Abidos, o del pueblu de *Al-Birba* o *El-Birbeh*, unos venti quilómetros al noroeste, pero nun foi topada nenguna prueba arqueolóxica concluyente.

Col advenimiento de la tercer dinastía, la capital treslladar a Menfis.

## Necrópolis
Esisten restos d'una antigua necrópolis xunto a Naga ed-Deir, frente a la moderna Girga, con tumbes que van dende'l periodu predinástico hasta principios del Imperiu Mediu, dómina en que Tinis tornó so la influencia de la vecina ciudá de Abidos.

## Relixón

Como cada nomo, tenía un llugar pa la tumba y les momies de los sos dioses-nomos muertos y asina, Tinis allugaba'l templu y últimu llugar de descansu d'Onuris, que los sos epítetos incluyíen "toru de Tinis", adoráu dempués de la so muerte como Jenti-Amentiu, y que'l so dios-nomo, foi asitiáu a la cabeza de la Enéada local.

El sumu sacerdote del templu de Onuris en Tinis foi llamáu'l primera profeta, o xefe de los videntes, un títulu que Maspero (1903) suxer ser un reflexu de la decadencia de Tinis na so estatus de ciudá.

Unu de los xefes de videntes, Anhurmose, que morrió mientres el reináu de Merenptah (c. 1213 - c. 1203 e.C.), rompió cola tradición de los sos predecesores del Reinu Nuevu, que fueron soterraos en Abidos, y fíxose soterrar en Tinis.

La diosa lleona Mehit tamién foi adorada en Tinis, y la restauración del so templu mientres el reináu de Merenptah foi supervisáu probablemente por Anhurmose.

Hai pruebes de que la socesión nel cargu de xefe de videntes de Onuris en Tinis foi d'un familiar: nel periodu Heracleopolitano, un Hagi asocedió al so hermanu mayor, tamién llamáu Hagi, y al so padre y nel Nuevu Reinu, Parennefer llamáu Wennefer (Wenennefer) foi asocedíu nel oficiu sacerdotal pol so fíu, Hori.

Na antigua cosmoloxía relixosa exipcia, Tinis desempeñó un papel como llugar míticu nel cielu. En particular, tal como s'establez nel Llibru de los Muertos, la so significación escatolóxica puede vese en ciertos rituales. Cuando'l dios Osiris trunfa, "l'allegría pasa la so ronda en Tinis", una referencia a la Tinis celestial, frente a la ciudá terrenal.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
*
Tradiciones musicales del norte d'África y Oriente Mediu

Este ye un llistáu de músiques folk tradicionales del norte d'África y Oriente Mediu con estilos, bailles, preseos y temes rellacionaes.

El términu música folk nun puede definise fácilmente de forma precisa; utilizar de forma amplia dependiendo del autor, públicu a quien va empobináu y contestu d'un trabayu mayor. De forma similar, el términu "tradición" nesti contestu, non denota un criteriu definíu puramente.

Estudiosos de la música, periodistes, audiencies, industria musical, políticos, nacionalistes, etc., añaden información basándose en criterios raciales, xeográficos, llingüísticos, relixosos, tribales o étnicos y munches vegaes utilicen criterios distintos no que consideren "tradición folk musical". Estes tradiciones pueden coincidir entera, parcialmente o nun coincidir con fronteres xeográfiques, polítiques o culturales, anque en munchos casos asolapar en dellos graos unes con otres.

## Oriente Mediu y Norte d'África

Archivu:Abderrahmane Abdelli.jpg|El músicu arxelín Abderrahmane Abdelli
Image:TurkishMandolinBanjo.jpg|Un mandolin-banjo turcu
Image:Baglama turc manche long.jpg|Una bağlama turca
Image:Cumbus.jpg|Un cümbüş turcu


## Referencies

*
* 
*
*
*
*
*

## Ver tamién
*Tradición europea de músiques folk
Transkei

**Transkei** (términu que significa: "*territoriu asitiáu más allá del [[ríu Kei]]*") foi un bantustán asitiáu en Sudáfrica, que na actualidá forma parte de la provincia Oriental del Cabu.

La **República de Transkei** nunca foi reconocida per nengún país mientres tola so esistencia.

## Orixe
Transkei, el primeru de los bantustanes en ser decretáu y establecíu (1962 y 1963, respeutivamente), foi productu de la política de "desenvolvimientu separáu" que'l gobiernu de Sudáfrica implementó como parte del so sistema d'apartheid.

La premisa principal detrás de la so creación foi la de dedicar un territoriu reserváu puramente pa los miembros de la etnia xhosa, onde éstos pudieren desenvolvese en forma aisllada de les zones reservaes a los blancos.

En 1976, depués de los tráxicos sucesos de Soweto, declaróse la so independencia nominal. Fora de Sudáfrica, l'únicu país que la reconoció foi l'Uruguái, que taba so dictadura militar. Establecióse un gobiernu empobináu por Kaiser Matanzima.

## Conformanza

Transkei tenía una superficie de 42&nbsp;000 km² y una población de 3&nbsp;400&nbsp;000 habitantes, según estimaciones de 1993. La so capital yera'l pueblu d'Umtata. L'idioma oficial yera'l xhosa.

## Gobiernu
Mientres la mayor parte de la so esistencia, Transkei tuvo sol control de los hermanos Kaiser y George Matanzima. L'unu o l'otru exerció'l lideralgu gubernamental de Transkei ente 1963 y 1987. Per munchos años, los hermanos tuvieron xuntos nel gobiernu, unu como presidente y l'otru como primer ministru.

En 1986, ante claru evidencies de corrupción, Kaiser arrenunció como presidente, dexando al so hermanu George a cargu del gobiernu. Sicasí, llueu los hermanos convertir n'enemigos políticos y Kaiser foi deteníu.

Nelson Mandela, nacíu na rexón de Transkei y tíu de los hermanos Matanzima, siempres los criticó pol so sofitu al sistema de bantustanes. Mientres l'encarcelamientu de Mandela, Kaiser intentó convence-y de qu'aceptara la ufierta del gobiernu surafricanu de lliberar si aceptaba exilarse en Transkei. Mandela refugó la ufierta alegando que faelo sería vistu como una aceptación y llexitimación del sistema de los bantustanes. 

## Disolución
Ente 1990 y 1991 foi desmanteláu'l sistema llegal sobre'l que se basaba'l apartheid. La constitución reconoció en 1994 la igualdá ente tolos habitantes de Sudáfrica cualesquier que fuera la so raza, los estaos (tamién llamaos bantustanes) sumieron y se reintegraron al conxuntu del país.

## Educación
La Universidá de Transkei destaca pola so formación musical y los sos estudios sobre musicoloxía y etnomusicología. Considérase'l centru del estudiu de la música africana clásica.

## Referencies

## Ver tamién
* Apartheid
* Ciskei
* Bantustán
* Kaiser Matanzima

## Enllaces esternos
* Universidá de Transkei (n'inglés)
Tratáu de París (1900)

El **Tratáu de París**, publicáu na *Gaceta* española'l 30 de marzu de 1901 col títulu de ***Conveniu ente España y Francia pa la delimitación de les posesiones de dambos países na mariña del Sahara y na del Golfu de Guinea***, foi robláu'l 27 de xunu de 1900 ente l'Imperiu español (sol gobiernu de la rexente Reina María Cristina d'Habsburgu-Lorena) y la Tercer República Francesa (presidida por Émile Loubet), actuando como representantes de los respeutivos gobiernos Fernando León y Castillo, embaxador español en Francia y Théophile Delcassé, Diputáu y Ministru de Negocios Estranxeros francés.

## Términos del tratáu
El conveniu establecía fronteres reconocíes per dambes partes ente los territorios alministraos por dambes naciones nel área del Golfu de Guinea y na zona de Río de Oro.

En función de los términos del tratáu, definiéronse y establecieron les llendes precises nes fronteres ente'l territoriu francés y español en redol a Ríu Muni, no que darréu sería la Guinea Española. Amás, acutaba un derechu preferente a Francia pa ocupar los territorios españoles si España decidiera abandonar les sos posesiones en Ríu Muni.

Según el testu del tratáu o conveniu, los territorios intercambiaos cola delimitación establecida nel testu tresferir d'alministración el 27 de marzu de 1901, o antes si fuera posible.

## Ver tamién
*Llista de trataos

## Referencies

## Enllaces esternos

*Cameroon-Chad Boundary
Tríada d'Elefantina

La **tríada d'Elefantina**, na mitoloxía exipcia ye'l conxuntu formáu polos trés dioses Jnum, Satet (Satis) y Anuket (Anukis), proteutores de l'antigua ciudá exipcia d'Elefantina, asitiada nuna pequeña islla homónima nel ríu Nilu, frente a Asuán. 

Jnum, reconocible pela so cabeza de carneru, ye un dios creador, dios de les catarates y xunto a la so esposa, la diosa Satet, reconocible polos sos cuernos de gacela, acomuñada a la hinchente, la fertilidá y el amor, son los padres de Anuket, acomuñada a los placeres y la lluxuria, diosa del Primer Tabayón, que tenía la so importancia porque yera'l llugar onde'l ríu faíase non navegable.

Satet torga que'l nivel d'hinchente sía demasiáu baxu y Anuket regular si supera un ciertu nivel.

Como dioses proteutores, yeren veneraos en templos de los qu'entá queden restos, el templu de Jnum y el de Satet na mesma islla d'Elefantina y el Templu de Anuket na cercana islla de Sehel.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Tumba de los Askia

La **Tumba de los Askia** en Gao, na rexón homónima, Malí. Foi construyida a fines del sieglu XV, y ye onde se cree que fuelguen los restos del Askia Mohammed I, el primer emperador de los Songhai. Foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 2004, pero los conflictos armaos na zona norte del país, siguíos d'una ocupación per parte d'estremistes islámicos, fixeron que'l gobiernu pidiera la so inscripción na llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru. 

La Unesco describe la tumba de los Askia como un exemplu monumental de les tradiciones de construcción con folla esistentes nel África occidental y el Sahel. El complexu inclúi la tumba piramidal, dos mezquites, un campusantu y un espaciu p'asamblees. Ye, amás, el primer exemplu d'un estilu d'arquiteutura islámica que, más tarde, espandir pola rexón.

## Ver tamién
* Gao

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del llugar na Unesco, (en francés), (n'inglés).
Tríada tebana

La **Tríada tebana** componer de trés dioses exipcios que tuvieron la mayor popularidá nel área de Tebas, nel Antiguu Exiptu.

## Historia
Una carauterística del panteón exipciu yera'l costume d'arrexuntar a los sos dioses en tríadas: de normal una pareya con un fíu; en Heliópolis foi'l cultu a Isis, Osiris y el so fíu Horus;la creación empezó col dios del sol, los sos fíos el dios del aire Shu y la so esposa la reina de del mugor Tefnut. Los fíos de Shu y Tefnut yeren Geb, dios de la tierra, y la so esposa Nut. Los sos fíos Osiris y Isis yeren los padres de Horus.

Na rexón de **Tebas**, la tríada componer d'Amón, la so consorte Mut y el so fíu Jonsu. 

El cultu de Amón algamó gran importancia cola espulsión de los hicsos, llograda a finales de la dinastía XVII, polos príncipes provenientes orixinalmente d'Uaset (Tebas). Por ello, la ciudá de Tebas y el dios Amón taríen íntimamente amestaos. 

Tanto la dinastía XVIII como la dinastía XXV del Imperiu Nuevu, favorecieron a esta tríada. Estos dioses fueron los principales oxetos de cultu del pimpanu complexu de templos de Karnak, anque esistieron otros templos y santuarios a ellos dedicaos en tou Exiptu, como'l de Deir el-Hagar, cercanu al oasis de Dajla. Amenhotep I, el faraón que construyó Karnak, representábase de cutiu ente estos dioses.

## Referencies
Tumbes de los reis de Buganda en Kasubi

Les **Tumbes de los reis de Buganda en Kasubi** fueron unes construcciones asitiaes nuna llomba (la llomba de Kasubi) de la capital d'Uganda, Kampala. Consistíen en cuatro baltes, de los cuatro últimos reis de Buganda, esto ye, Mutesa I, Mwanga II, Cwa y Mutesa II. Fueron edificaes en 1882 y convertíos en llugar d'enterramientu en 1884, tomen una superficie de 26'8&nbsp;ha. Les tumbes fueron incluyíes nel Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 2001.

El 16 de marzu de 2010, en redol a les 8:30 pm, les tumbes sufrieron una quema que les destruyó casi por completu. Ye polo que'l 28 de xunetu de 2010, fueron incluyíes na Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del llugar pola UNESCO, (en francés) y (n'inglés).
Twyfelfontein

El **Twyfelfontein** o **Ui-aes** allugar na rexón de Kunene, en Namibia. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 2007.

Ye conocíu polos sos restos arqueolóxicos que daten de hai más de 3000 años. Contién más de 2000 figures d'arte rupestre.

## Arqueoloxía
El nome del sitiu arqueolóxicu ye Twyfelfontein 534. Subdividir en 15 sitios más pequeños como describió Scherz en 1975. Los oxetos del sitiu inclúin gran variedá de ferramientes de piedra feches na so mayoría de cuarcita. El tipu y forma d'estes ferramientes indiquen non yá l'usu de piedra, sinón tamién la prevalencia de madera y el trabayu del cueru. Oxetos como colgantes y abalorios a partir de fragmentos de pulgu de güevu d'avestruz atopáronse en dellos llugares. Topáronse fragmentos de carbón y güesos d'usu cotidianu, según fragmentos de cerámica ensin decorar. 

Los afayos indiquen l'orixe xamánicu de los grabaos porque se toparon restos de comida (güesos de pequeños antílopes y llagartos) en llugar de les grandes especies representaes.

Preciso l'añu

## Galería

Ficheru:Twyfelfontein 20.jpg|Roques en Twyfelfontein.
Ficheru:Twyfelfontein_landscapes.jpg|Paisaxe en Twyfelfontein.
Ficheru:Twyfelfontein 16.jpg|Más dibuxos nes roques de Twyfelfontein.
File:Rock painting in Twyfelfontein3.jpg|Pintura rupestre.
File:San - Khoekhoen rock art - Namibia.jpg|Grabáu rupestre.
File:Lion's mouth, Twyfelfontein.jpg|"Boca de léon"


## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del llugar na UNESCO, (en francés), (n'inglés).