Vicia sativa

L' ye una planta de la familia Fabaceae (antes Leguminosae).

Al igual que munches otres especies de la familia, ye capaz d'afitar nitróxenu por aciu una simbiosis, nos sos raigaños, con bacteries del xéneru *[[Rhizobia]]*.

Crez en zones de cultivu como meruxa, nitrificando los suelos sobre los que crez y l'aprovechamientu principal d'esta planta anicia nel so usu como abonu verde o como forraxe ganaderu apurriendo a los animales una cantidá importante de proteínes.

## Etimoloxía
****Vicia***: nome xenéricu que remanez del griegu *βίχος, -ον*, *bíkos, bíkion*, llatinizáu *vĭcĭa, - ae*, la veza o arbeyera (*[[Vicia sativa]]* L., principalmente).
****sativa***: epítetu llatín que significa "cultivada".

## Descripción
Planta yerbácea añal erecta o trepadora hírsuta o glabrescente de 30 a 80 cm d'altor, con tarmos ascendentes más o menos angulosos. Fueyes paripinnaes, de 1 a 8 pares de foliolos, peciolaes y con axustes llanceolaes, les fueyes rematen nun bilortu ramificáu qu'ayuda a engatar a la planta. Les flores arrexuntar n'inflorescencies sentaes con una o dos flores con un pequeñu pedicelu de 2 mm; les flores tienen un mota actinomorfo formáu por 5 sépalos los soldaos formando un tubu que termina con 5 dientes estrechos y triangulares, más llargos que'l tubu. Tien una corola papilionácea, zigomorfa, formada por cinco pétalos llibres de color violeta. El androcéu formáu por nueve estames xuníos na base y unu separáu, toos ellos con anteres oblongues. El xinecéu tien un ovariu glabro o seríceo con una guedeya de pelos. Los frutos son llegumes colos márxenes pilosos y con un númberu variable de granes nel so interior (de 4 a 9).

### Citoloxía
* 2n=12

## Distribución
Orixinaria del centru y sur d'Europa y del área mediterránea. Na Península Ibérica apaez bonalmente en casi tol territoriu. El so cultivu estendióse a tol planeta. Nel sur de dicha Península y nos dos pandos cultívense variedaes de seronda y nes zones montascoses templaes variedaes de primavera.

## Cultivu
Puede establecese como cultivu monófito, pero aconséyase semar la veza con una cebera (avena, cebada) o una gramínea pratense (raigrás italianu) qu'exercen de tutor. Cultívase preferentemente en secanu, en distintes dómines del añu. Les variedaes de seronda semar nesa estación y colléchense a la fin de la primavera (mayu-xunu). Les variedaes de primavera, afeches pa árees d'iviernos rigorosos, semar a entamos de la primavera y completen el so ciclu en branu. Finalmente, en dellos regadíos templaos (valle del Ebro) sémase la veza pel branu, tres la recoyida de la cebera, y siégase cuando la masa vexetativo ye importante, a entamos del iviernu, pa dar en verde a los animales.

Nel so destín pa usu forrajero, sémase densamente, 250 kg/hai (si'l cultivu ye de secanu la dosis de llantadera amenórgase siquier a la metá). Sicasí, cuando se sema pa grana, precísase menor cantidá a usar; si non, el cultivu va ser demasiáu vexetativu, y va haber menos flores y menor producción de grana.

Dempués de semar encamiéntase pasar llixeramente un rulu p'anidiar el derrotu de llantadera, y dexar el correutu pase de la cosechadora. Una vegada semáu, tien de vixilase mientres dellos díes pa disuadir a palombos y otres aves que pueden consumir la grana.

## Ecoloxía
* Lluz: clarixa.
* Temperatura: zones bien templaes.
* Continentalidad: entemedia.
* Mugor: suelos de moderadamente secos a húmedos.
* Acidez: pH ente 5,5 y 8.
* Nitróxenu: suelos probes o llixeramente ricos en nitróxenu.

## Historia
Foi parte de la dieta humana atestiguada por restos carbonizaos atopaos en sitios nel Neolíticu Ceo en Siria, Turquía, Bulgaria, Hungría y Eslovaquia. Tamién en sitios predinásticos del Antiguu Exiptu y de la Edá del Bronce en Turkmenistán y Eslovaquia. La definitiva evidencia de cultivu alcuéntrase solo nos tiempos de l'Antigua Roma.

## Taxonomía
*Vicia sativa* describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en *[[Species Plantarum]]*, vol. 2: 736 en 1753.

;Taxones infra-específicos aceptaos:
* *Vicia sativa* var. *abyssinica* (Alef.) Baker 
* *Vicia sativa* subsp. *amphicarpa* (Dorthes) Asch. 
* *Vicia sativa* subsp. *consobrina* (Pomel) Quézel & Santa ex Greuter & Burdet 
* *Vicia sativa* subsp. *cordata* (Hoppe) Asch. & Graebn. 
* *Vicia sativa* subsp. *incisa* (M.Bieb.) Arcang. 
* *Vicia sativa* subsp. *macrocarpa* (Moris) Arcang. 
* *Vicia sativa* subsp. *nigra* (L.) Ehrh. 
* *Vicia sativa* var. *platysperma* Barulina 
* *Vicia sativa* subsp. *sativa* L.

;*[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Vicia bacla* [[Moench]] 
* *Vicia communis* [[Georges C.Chr. Rouy|Rouy]] 
* *Vicia cornigera* [[Chaub.]]
* *Vicia cosentini* [[Guss.]]
* *Vicia cuneata* [[Gren.]] & [[Godr.]] 
* *Vicia erythosperma* [[Rchb.]] 
* *Vicia glabra* [[Schleich.]]
* *Vicia globosa* [[Retz.]] 
* *Vicia entemedia* [[Viv.]]
* *Vicia leucosperma* Moench
* *Vicia macrocarpa* ([[Moris]]) [[Bertol.]] 
* *Vicia maculata* Rouy 
* *Vicia melanosperma* Rchb. 
* *Vicia morisiana* [[Boreau]] 
* *Vicia nemoralis* Boreau 
* *Vicia notota* [[Gilib.]]
* *Vicia pallida* [[John Gilbert Baker|Baker]] 
* *Vicia pimpinelloides* [[Mauri]] 
* *Vicia sativa subsp. terana* ([[Losa]]) [[Benedi]] & [[Molero]]
* *Vicia terana* Losa 
* *Vicia vulgaris'' Uspensky

## Nomes vernáculos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Encyclopedia of Life
* ILDIS-International Legume Database & Information Service