Corvus monedula

La  ye una especie d'ave paseriforme de la familia de los córvidos (Corvidae). Distribuyida a lo llargo d'Europa, l'occidente d'Asia y África del Norte, y ye polo xeneral una especie residente, anque les poblaciones nel norte y l'oriente suelen migrar escontra'l sur nel iviernu. Esisten cuatro subespecies reconocíes que s'estremen principalmente pola coloración del plumaxe de la cabeza y nuca. Linneo foi'l primeru en describir la especie, asignándola'l nome de *Corvus monedula*. L'analís d'ADN suxer que'l so pariente más cercanu ye la glayina oriental (*Corvus dauuricus*), y que constitúi una ramificación temprana del xéneru *[[Corvus]]*, posiblemente lo suficientemente distintu como pa xustificar reclasificación nun xéneru separáu, *[[Coloeus]]*.

La glayina occidental tien un llargor de 34-39 cm, un plumaxe negru con una nuca gris y los irises d'un gris pálidu distintivu. Ye una ave  y vocal, que vive en pequeños grupos con una complexa estructura social. Habita tierres de cultivu, montes abiertos, cantiles costeros y ambientes urbanos, y ye un omnívoru comenenciosu que s'alimenta d'una gran variedá d'invertebraos, materies vexetales, lo mesmo que de les borrafes d'alimentos qu'atopa nes zones urbanes. Ye monógama y constrúi senciellos niales de ramines nos cuévanos d'árboles, cantiles o edificios. La fema pon y guara unos cinco güevos de color azul maciu o azul verdoso con manches marrones. Les críes abandonen el nial dientro de cuatro o cinco selmanes. 

## Sistemática

### Etimoloxía
La glayina occidental foi una de les especies orixinalmente descrites por Carl Linnaeus na so obra del sieglu XVIII *[[Systema Naturae]]*. Por cuenta de la so supuesta afición a recoyer les monedes, Linneo dio-y el nome científicu de *Corvus monedula*, escoyendo'l nome específicu *mǒnēdŭla* que se deriva de *[[moneta]]*, el raigañu llatín de la pallabra «moneda». El xéneru *[[Coloeus]]*, del griegu antiguu κολοιός (*koloios*) pa glayina, foi creáu por Peter Pallas en 1766, anque la mayoría de les obres posteriores asitiaron les dos especies de glayina nel xéneru *Corvus*.

### Taxonomía
Un estudiu realizáu en 2000 reveló que la distancia xenética ente les glayinas y los demás miembros de *Corvus* foi mayor que nel restu del xéneru. Esto llevó Pamela Rasmussen a restablecer el nome de xéneru *Coloeus* nel so llibru *[[Pamela C. Rasmussen#Birds of South Asia|Birds of South Asia]]* (2005), un tratamientu tamién utilizáu nuna llista sistemática de 1982 n'alemán por Hans Edmund Wolters. Un estudiu de la filoxenia de los córvidos lleváu a cabu en 2007 comparó les secuencies d'ADN na rexón de control mitocondrial de dellos córvidos. Constatóse que la glayina occidental y la glayina oriental (*C.&nbsp;dauuricus*) del este de Rusia y China, dambos estrechamente rellacionaos, fueron basales del cladu *Corvus*. Dende entós el Congresu Ornitolóxicu Internacional adoptó los nomes *Coloeus&nbsp;monedula* y *Coloeus&nbsp;dauuricus* 
na so llista oficial. Esisten reportes d'hibridación de les dos especies nel macizu d'Altái, el sur de Siberia y en Mongolia. L'analís de l'ADN mitocondrial de muestres de los rangos básicos de les dos especies demuestra que son xenéticamente distintes.

### Subespecies

La glayina occidental tien cuatro subespecies reconocíes. Toles subespecies europees intergradan nes zones onde les sos poblaciones converxen. *C. m. monedula* intergrada en *C. m. soemmerringii* nuna zona de transición que s'estiende de Finlandia escontra'l sur al traviés del Bálticu y l'este de Polonia hasta Rumanía y Croacia.

* *C. m. monedula* (Linnaeus, 1758), la subespecie tipu, distribuyir nel este d'Europa. El so área de distribución estiéndese al traviés d'Escandinavia, dende'l sur de Finlandia escontra'l sur hasta Esbjerg y Haderslev en Dinamarca, pel este d'Alemaña y Polonia, y escontra el sur al traviés d'Europa centro-oriental hasta los Cárpatos y el noroeste de Rumanía, Vojvodina nel norte de Serbia y Eslovenia. Reproduzse nel sureste de Noruega, el sur de Suecia, y nel norte y este de Dinamarca, envernando dacuando n'Inglaterra y Francia. Tamién foi rexistráu como un raru vagamundu n'España. Tien un plumaxe más pálidu na nuca y los llaos del pescuezu, un gargüelu escuru, y un collar parcialmente gris claro de grau variable.

* *C. m. spermologus* (Vieillot, 1817) distribuyir n'Europa occidental y central, dende les Islles Britániques, los Países Baxos y Renania nel norte, al traviés del oeste de Suiza hasta Italianel sureste, y na península Ibérica y Marruecos nel sur. Pasa l'iviernu nes Islles Canaries y Córcega. El nome trinomial *"spermologus"* vien del griegu σπερμολόγος, *un pañador de granes*. Ye más escuru que les demás subespecies y escarez del cantu ablancazáu na base del plumaxe gris de la nuca.

* *C. m. soemmerringii* (Fischer, 1811) topar nel nordeste d'Europa y el norte y centru d'Asia, dende l'antigua Xunión Soviética hasta'l llagu Baikal y el noroeste de Mongolia, y nel sur escontra Turquía, Israel y l'este de los Himalayes. Les sos llendes suroccidentales son Serbia y el sur de Rumanía. Pasa l'iviernu n'Irán y el norte de la India (Caxmir). Johann Fischer von Waldheim describió esti taxón como *Corvus soemmerringii* en 1811, destacando les diferencies relativu a les poblaciones d'Europa occidental. El so nome específicu foi-y dau n'honor del anatomista alemán Samuel Thomas von Sömmerring. Carauterízase por tener la nuca y los llaos del pescuezu más pálidos, creando un contraste notable ente la corona negra y la parte gris claro del collar.

* *C. m. cirtensis* (Rothschild y Hartert, 1912) topar en Marruecos y Arxelia nel noroeste d'África, y enantes atopábase tamién en Tunicia. El nome específicu *"cirtensis"* referir a l'antigua ciudá de Cirta en Numidia. El plumaxe ye más opacu y de un gris escuru más uniforme que nes otres subespecies, y la nuca pálida ye menos distinta.

## Descripción

Con un llargor de 34-39 cm, la glayina occidental ye'l segundu miembru más pequeñu del xéneru *Corvus*. La mayor parte del plumaxe ye negru relluciente, con un rellumu púrpura (nes subespecies *monedula* y *spermologus*) o azul (nes subespecies *cirtensis* y *soemmerringii*) na corona, la frente y les plumes secundaries, y un rellumu verde-azul nel gargüelu, plumes de vuelu primaries, y la cola. Les mexelles, la nuca y el pescuezu son de color plata abuxáu hasta gris claru, y les partes inferiores son de color gris cayuela. Les pates son de color negru, como tamién el curtiu y robezu picu, que la so llargor ye aproximao'l 75% del llargor del restu de la cabeza. Tien cerdes rictales que cubren alredor del 40% del quexal cimeru y el 25% del quexal inferior. Los irises de los adultos son de color abuxáu o blancu platiáu, ente que los de les aves xuveniles son de color azul claro, convirtiéndose en marrón enantes del blanquéu que se produz alredor de la edá d'un añu. Dambos sexos son paecíos, anque'l plumaxe de la cabeza y el pescuezu de los machos esmorezse más cola edá y la gastadura, especialmente xustu enantes de camudar. Les glayinas occidentales pasen por una muda completa ente xunu y setiembre na parte occidental del so área de distribución, y un mes más tarde nel este. El rellumu púrpura del capuchón ye más prominente xusto dempués de la muda.

El plumaxe de les aves inmadures ye más apagáu y menos demarcado. La cabeza de les aves nueves ye de color negru sarriu, dacuando con un leve rellumu verdosu, y la base de les plumes ye marrón; la parte posterior y llateral del pescuezu tien un color color gris escuru y les partes inferiores buxu o negru sarriu. La cola tien plumes más estreches con un rellumu verdosu.

Esiste bien poca variación xeográfica nel tamañu de la especie. Les principales diferencies inclúin la presencia o ausencia d'un collar ablancazada parcial na base de la nuca, variaciones nel tonu de la nuca y de les partes inferiores. Les poblaciones d'Asia Central tienen les ales un pocu más grandes y les poblaciones occidentales cunten con un picu daqué más robezu. El plumaxe del cuerpu vuélvese más escuru escontra'l norte, nes rexones de monte y de climes húmedos, y más claru n'otros llugares. Sicasí, la variación individual, sobremanera nos mozos, y tamién mientres los meses que precieden a la muda, de cutiu puede ser mayor que les diferencies xeográfiques.

la glayina occidental ye un volante arteru, capaz de maniobrar en vuelu, picar y entamar. Tien un carauterísticu aletéu desigual, anque esto nun rescampla mientres la migración de les aves. Esperimentos nel túnel de vientu amosaron que la velocidá d'entamo preferida ye ente 6 y 11 metros per segundu y que'l valumbu mengua na midida qu'aumenta la velocidá de vuelu de l'ave. Nel suelu la glayina occidental tien una postura arguta y se pavonea enérxicamente, les sos pates curties dándo-y un andar rápido. Alimentar cola cabeza inclinada escontra baxo o nuna posición horizontal.

Dientro del so área de distribución, la glayina occidental ye inconfundible; el so picu curtiu y nuca gris son carauterístiques distintives. Sicasí, dende lloñe puede ser confundíu col graya (*Corvus frugilegus*), y en vuelu cola palombu o chova. En vuelu estremar d'otros córvidos pol so menor tamañu, aletéu más rápido y fondu, y les puntes d'ales proporcionalmente más estreches y con menos remeres visibles. Tamién tien un pescuezu más gruesu y curtiu, un picu muncho más curtiu, y frecuentemente vuela en bandaes más apertaes. Estrémase de les choves pol color gris uniforme de la parte inferior de les ales y el color negru del picu y de les piernes. La morfoloxía, el comportamientu y les llamaes de la glayina occidental y la glayina oriental, que los sos rangos asolapar nel oeste d'Asia, son bien asemeyaos. Los adultos son fáciles d'estremar porque la glayina oriental tien un plumaxe de dellos colores. Sicasí, les aves inmadures de dambes especies aseméyense muncho más: dambos tienen un plumaxe escuru y güeyos escuros, anque la especie oriental tiende a ser más escura, con una nuca menos distintiva que la occidental.

### Vocalizaciones

La glayina occidental ye una ave que tien capacidaes vocales notables. La llamada principal ye la de contautu o de salutación, frecuentemente dada en vuelu, que se trescribió como un *chyak-chyak* o *kak-kak* metálicu y chirriante. Una llamada d'alimentación emitida por adultos pa llamar a les sos críes, o machos cuando ufierten alimentos a les sos pareyes, trescribióse como *kiaw* o *kyow*. Les femes faen una versión más ellaborada de la llamada —trescritu como *kyaay*, *tchaayk* o *giaaaa*— cuando pedimien comida de los machos. Bandaes d'aves posaes de cutiu charren, y enantes d'instalase nos dormideros pela nueche, les grandes bandaes suelen producir un ruíu de cacarexada. La glayina occidental tamién produz un avisu d'alarma aspru y elongado, *arrrrr* o *kaaaarr*, que s'utiliza p'alvertir la presencia de depredadores o pa hostigarlos. Los pichones empiecen a emitir un nidiu *cheep* dende la edá d'aproximao una selmana. La so voz vuélvese más fuerte a midida que crecen, hasta convertise nun gritíu caltriante alredor de los 18 díes d'edá. Dempués, la voz afóndase y anídiase. Dende la edá de 25 díes, los pichones pan de llamar y quédense silenciosos si oyen dalgún ruíu estraño. La glayina occidental tien una bona capacidá d'asonsañar la voz humana, anque polo xeneral el so vocabulariu llindar a unes poques pallabres o frases.

## Distribución y hábitat
L'área de distribución de la glayina occidental estiéndese dende'l noroeste d'África por toa Europa sacante l'estremu norte, y escontra l'este por Asia Central hasta los Himalayes orientales y el llagu Baikal. Nel oriente distribuyir a lo llargo de Turquía, el Cáucasu, Irán, Iraq, Afganistán, Paquistán, y el noroeste d'India. Ye regionalmente estinguíu en Malta y Tunicia. Tien una amplia distribución con una estensión global envalorada d'ente 1 millón y 10 millones de quilómetros cuadraos, y una llarga población global, que solo n'Europa envalórase ente 15,6 y 45 millones. Los censos de les poblaciones d'aves que se llevaron a cabu nes tierres altes marxinales de Gran Bretaña amosaron una crecedera considerable de la población de glayinas occidentales ente los años 1970 y 2010, anque esti aumentu puede tar rellacionáu cola recuperación de periodos anteriores cuando fueron consideraos plagues. Envalórase que la población del Reinu Xuníu algamó 2,5 millones d'aves en 1998, frente a 780.000 en 1970.

La mayoría de les poblaciones son , pero les del norte y del este suelen migrar escontra zones d'ivernada ente setiembre y payares, y tornen ente febreru y principios de mayu. El so rangu espandir escontra'l norte en Rusia hasta Siberia mientres el branu, y se retrae nel iviernu. Son vagamundos nes islles Feroe, sobremanera nel iviernu y la primavera, y de xemes en cuando n'Islandia. N'otros llugares, les glayinas occidentales axuntar mientres l'iviernu nel valle del Ural nel noroeste de Kazakstán, el norte del Caspiu, y la rexón de Tian Shan nel oeste de China. Son invernantes nel valle de Quetta nel oeste de Paquistán, y son vagamundos ivernizos n'El Líbanu, onde fueron rexistraos per primer vegada en 1962. En Siria son vagamundos ivernizos y raramente residentes que se reproducen nesti país. La subespecie *soemmerringii* distribuyir nel centru-sur de Siberia y l'estremu noroeste de China, ya incidentalmente en Hokkaido, Xapón. Un pequeñu númberu de glayinas occidentales llegó nel nordeste d'América del Norte na década de 1980 y a partir d'entós fueron rexistraos dende les provincies atlántiques de Canadá hasta Pennsylvania. Tamién fueron rexistraos como vagamundos en Xibraltar, Mauritania y Saint Pierre y Miquelon, y unu foi señaláu n'Exiptu.

L'hábitat de la glayina occidental compónse d'estepes con arbolíos, camperes, tierres de cultivu, cantiles costeros y zones urbanes. Espolleta cuando s'estena árees montiegues pa convertiles en campos y árees abiertes. Prefier hábitats con un amiestu de grandes árboles, edificios y terrenes abiertos; dexa los campos abiertos al graya, y les zones más montiegues al glayu (*Garrulus glandarius*). Una parte de les glayinas occidentales pasen l'iviernu nos parques urbanos, como tamién lo faen otros córvidos como la graya, el cuervu común (*C. corax*), y la chova gris (*C. cornix*); les poblaciones que fueron midíes en tres parques urbanos de Varsovia amuesen medríes d'ochobre a avientu, posiblemente por cuenta de les glayinas occidentales qu'emigren ellí dende les zones más al norte. Los mesmos datos de Varsovia, recoyíos dende 1977 hasta 2003, amuesen que la población de glayinas occidentales qu'enviernen multiplicárase por cuatro. Desconozse la causa del aumentu, pero ye posible qu'un amenorgamientu nel númberu de grayes beneficiara a la población llocal de la especie, o les grayes invernantes en Bielorrusia pueden causar el treslláu de les glayinas occidentales escontra Varsovia.

## Comportamientu

Anque xeneralmente desconfian de los seres humanos nel campu y los montes, les glayinas occidentales son muncho menos cauteloses nes zones urbanes. Al igual que les pegues, tienen la fama de recoyer oxetos brillosos, como xoyes, p'atropalos nos sos niales. John Gay, na so obra *[[The Beggar's Opera|La ópera del vagamundu]]*, señala que «Un suxetu cobiciosu, como una glayina, roba lo que nunca foi fechu pa esfrutar, pol bien de despintalo». La obra *The Expedition of Humphry Clinker* de Tobias Smollett inclúi un bilordiu sogón que diz: «Ye ingrato como un gochu, cobiciosu como una utre, y lladrón como una glayina».

Como son altamente , les glayinas occidentales xeneralmente formen bandaes de distintos tamaños, y les pareyes, que s'establecen pa tola vida, suelen permanecer xuntos nestes bandaes. El tamañu de les bandaes aumenta na seronda y al atapecer cuando les aves axuntar en dormideros comunales, onde pueden axuntase hasta miles d'aves. En Uppsala, Suecia, rexistráronse 40.000 glayinas occidentales nun solu dormidero ivernizu, onde les pareyes suelen quedase xuntos cuando s'instalen pela nueche. Frecuentemente axúntense con chovas cenicientes o grayas, esti últimu particularmente mientres la migración o nos dormideros. Esisten rexistros de que busquen alimentos xunto col estornín pintu (*Sturnus vulgaris*), el avefría europea (*Vanellus vanellus*), y la gavilueta cana (*Larus canus*) nel noroeste d'Inglaterra. Les bandaes son depredados de manera coordinada por pareyes de ferres borní (*Falco biarmicus*), anque les bandaes más grandes pueden refugar a los depredadores. glayinas occidentales dacuando hostigan y estornen a áves de mayor tamañu qu'elles, como la pega común, el cuervu común, o'l alimoche común (*Neophron percnopterus*); una de les glayinas emite una llamada d'alarma que sollerta a los sos conxéneres que s'axunten p'atacar en grupu. Dacuando, una glayina occidental enferma o mancada ye atacada hasta que muerre.

Nel so llibru *King Solomon's Ring* (L'aniellu del Rei Salomón), Konrad Lorenz describió y analizó les complexes interacciones sociales nuna bandada de glayinas occidentales pela redolada de la so casa n'Altenberg, Austria. Pa identificales, asitió aniellos nes pates y enxaular nel iviernu pa torgar la so migración añal fora d'Austria. Afayó que les aves tienen una estructura de grupu xerárquica llinial, na cual los individuos de más altu rangu apoderen les aves de menor rangu y les pareyes comparten el mesmu rangu. Los machos nuevos establecen la so posición social individual enantes d'empareyar coles femes. Tres l'axugamientu, la fema asume la mesma posición social que la so pareya. Les femes non empareyaes son los miembros más baxos de la xerarquía, y son los postreros en tener accesu a alimentos y abrigu. Lorenz reparó un casu nel qu'un machu ausente mientres les lluches de dominancia y axugamientu, tornó a la bandada, convertir nel machu dominante, y escoyó una de los dos femes ensin empareyar como pareya. Esta fema darréu asumió una posición dominante na xerarquía social y demostrar picotiando a otros. Según Lorenz, el factor más significativu nel comportamientu social ye la comprehensión inmediata ya intuitiva de la nueva xerarquía per caúnu de los miembros de la bandada.

### Formes de demostración social
La xerarquía social nes bandaes determinar al traviés de la suplantación, la llucha, y el comportamientu agonístico. Na postura pico enriba», la glayina occidental inclina'l picu y la cabeza escontra riba y alisa el so plumaxe. Indicando tanto apandamientu como asertividad, la postura utilizar poles aves que deseyen entrar en bandaes d'alimentación. La postura pico embaxo» ye un comportamientu agonístico común nel cual l'ave baxa'l picu y alza les plumes de la nuca y cabeza, y dacuando llevanta llixeramente les ales. Les glayinas occidentales de cutiu enfréntense con esta postura hasta qu'unu recula o hasta que se produz una engarradiella. Na postura agonística palantre» l'ave caltién el so cuerpu en posición horizontal y llanza les sos cabeza palantre. Nes versiones mas intenses, el páxaru riza les sos plumes y espande o llevanta la cola y les ales. Esti estremu vese cuando s'enfrenten por niales o femes. Na postura defensiva-amenazante» l'ave baxa la cabeza y el picu, espande la cola y alza les plumes. La suplantación» ye onde un áve muévese y mueve a otra d'una de percha. L'otru páxaru xeneralmente retírase ensin recurrir a una engarradiella. Cuando s'engarren, les glayinas occidentales suelen llanzase sobre l'adversariu colos pies primeru, sobre lo cual lluchen colos pies enxareyaos, picotiando l'unu al otru. Los demás axúntense y llamen ruidosamente.

La glayina occidental convida la so pareya a afechala amosando la so nuca y erizando les plumes de la cabeza. Les aves afechen principalmente la cabeza y el pescuezu del otru. L'afecháu mutuu ye un comportamientu que cuasi siempres se practica ente les aves que formen una pareya.

### Alimentación

Busca alimentos principalmente nel suelu en zones abiertes y en cierta midida nos árboles. Tamién visita los basureros, cubos de basura, cais y xardinos, más de cutiu ceo na mañana cuando ye mas sele. Utiliza dellos métodos d'alimentación, como saltar, picotiar, voltar y disperasar tarrones, sondiar el suelu, y de xemes en cuando escavar el suelu. Les mosques alredor de los estiercoles de vaca príndense saltando dende'l suelu, o dacuando llanzándose verticalmente dende unos pocos metros sobre la palmadita de la vaca. De normal nun estrayi les lombriz del suelu, sinón recoyer del suelu recién llabráu. Monta sobre los llombos d'oveyes y otros mamíferos, en busca de cachiparros y pa recoyer llana o pelo pal so nial, y suel atrapar formigues voladores en vuelu. En companza con otros córvidos, la glayina occidental pasa más tiempu esplorando y voltando oxetos col so picu; tamién tien un picu más rectu y menos curváu escontra baxo, según una visión binocular aumentada que ye ventaxosa pa la so estratexa d'alimentación.

Suel alimentase de pequeños invertebraos d'hasta 18 mm de llargor, que s'atopen percima del suelu, incluyendo delles especies d'escarabayu (en particular los coleópteros del xéneru *[[Melolontha]]*, y les canesbes y pupes de gorgoyos.), especies de *[[Diptera]]*, y *[[Lepidoptera]]*, según cascoxos y arañes. Dacuando come pequeños royedores, esperteyos, los güevos y los pitucos d'aves, y carroña, por casu d'animales atropellaos. Tamién consume materia vexetal, incluyendo granos de granxa (cebada, trigu y avena), les granes de yerba, bayes de sabugu, abiyotes, y diverses frutes cultivaes. L'exame de les monizueles de glayinas occidentales cazaos en Xipre mientres la primavera y el branu reveló una dieta compuesta de ceberes (principalmente trigu) ya inseutos (sobremanera billorios y escarabayos). En permediu la dieta compónse de 84% de material vexetal, sacante mientres la cría, cuando los inseutos son la principal fonte d'alimentu. Un estudiu que se llevó a cabu nel sur d'España y qu'esaminó los gránulos de la graya occidental, afayó que contienen cantidaes significatives de fragmentos de siliciu y calciu qu'ayuden na dixestión de los alimentos d'orixe vexetal y pal suministru de calciu.

Ye un áve comenenciosu y altamente adaptable que varia la so dieta notablemente dependiendo de les fontes d'alimentos disponibles. Esisten rexistros de que comió los güevos y pitucos de la calandria común (*Alauda arvensis*), pardela pichoneta (*Puffinus puffinus*), alca común (*Pitorru torda*), arao común (*Uria aalge*), garza real (*Ardea cinerea*), palombu bravíu (*Columba livia*), y tórtola turca (*Streptopelia decaocto*). Un estudiu de campu llevao a cabu nun gran basureru nes contornes de Lleón nel noroeste d'España, amosó que les glayinas occidentales suelen alimentase ellí ceo na mañana y al atapecer, y que participen en dalgún grau de cleptopasitismo. Esisten informes de que'l ferre sacre (*Falco cherrug*) robó alimentos de les glayinas occidentales sentaes nes llinies d'alta tensión en Vojvodina en Serbia.

Les glayinas occidentales practiquen la repartida activa d'alimentos&nbsp;—onde la iniciativa pa la tresferencia mora col donante— con un númberu de indivíduos, independientemente del so sexu o parentescu. Tamién suelen compartir más d'un alimentu preferíu que d'un alimentu menos preferíu. Pa la mayoría de les aves, la entrega activa d'alimentos asítiase principalmente nel ámbitu de l'atención parental y del cortexu. Les glayinas occidentales amuesen niveles d'entrega activa muncho más altos que los que fueron documentaos pa otres especies, incluyendo los chimpancés. Anque nun se conoz por completu la función d'esti comportamientu, concluyóse que nun tien rellación cola nutrición, y que paez compatible cola hipótesis del mutualismo, la reciprocidá y el fuximientu de hostigamiento. Suxirióse tamién que la entrega de comida puede ser motiváu pola meyora de prestíu.

### Reproducción

Algama'l maduror sexual nel segundu añu. L'analís xenéticu de pareyes y críes nun amuesa evidencia de cópules extrapareja, y esiste poca evidencia de sepación de pareyes, inclusive dempués de delles instancies de fracasu reproductivu. Anque delles pareyes dixebrar nos primeros meses del axugamientu, cuasi toles pareyes qu'algamen los seis meses siguen xuntos pa tola vida. Les aves viudes o dixebraes de cutiu vense espulsaes de los sos niales o territorios y son incapaces de criar les niaraes soles.

Les glayinas occidentales suelen criar en colonies, y les pareyes collaboren p'atopar un sitiu de anidación fayadizu, que depués protexen contra otres pareyes y depredadores mientres la mayor parte del añu. Añeren nos cuévanos de los árboles, en cantiles, n'edificios ocupaos o en ruines y en chimenees, ye dicir sitios que la so carauterística común ye qu'ufierten proteición pal nial. La disponibilidad de sitios de anidación fayadizos inflúi la so presencia nuna llocalidá. Tamién añeren nos campanarios de les ilesies, un fechu reportáu en versu pol poeta inglés del sieglu XVIII William Cowper:

Xeneralmente una pareya constrúi'l nial asitiando palitos nun resquiebru pa formar una plataforma que sirve de base pa la construcción del nial. Esti comportamientu llevó al bloquéu de chimenees ya inclusive resultó en niales cayendo na chimenea, dacuando coles aves. Les plataformes de los niales pueden algamar un tamañu impresionante. Asina, John Mason Neale menta qu'un sacristán dio permisu a un emplegáu a llevase, pa usu propiu, tou lo que les glayinas punxeren na torre: y una vegada llevóse a casa dos carretaes de bona lleña, amás d'una gran cantidá de basura que tiró». Na so obra *The Natural History and Antiquities of Selborne* (La Historia Natural y Antigüedaes de Selborne), Gilbert White señala que les glayinas occidentales añeraron nos resquiebros debaxo de los dinteles de Stonehenge, y describe un exemplu nel qu'utiliza una lluriga de coneyu como sitiu de anidación. Nos Países Baxos, mueve al cárabo (*Strix aluco*) con al respective de sitios de anidación. Tamién puede utilizar los antiguos sitios de anidación del pito negru (*Dryocopus martius*) y de la palombu zurita (*Columba oenas*). Les colonies de cría pueden supplantar a les de la chova piquirroja, pero de la mesma pueden ser espulsaos por córvidos más grandes, como la chova negra, el graya o la pega común.

Los niales son revistíos con llana, pelos, yerba muerta y munchos otros materiales. Los güevos son más claros que los d'otros córvidos, y tienen un color azul claru satinado o azul verdoso, con manches más escuros que van de marrón escuro a oliva o gris violeta. El tamañu y pesu de los güevos varia llixeramente ente les subespecies; les de la subespecie *monedula* tienen un permediu de 35.0 x 24.7 mm y 11.1 g, les de la subespecie *soemmerringii* 34,8 x 25,0 mm y 11,3 g, y les de la subespecie *spermologus* 35,0 x 25,2 mm y 11,5 g. Polo xeneral les puestes compónse de 4 o 5 güevos, anque un estudiu eslovaca rexistró puestes de 2 a 9 güevos. La fema guara los güevos mientres 17 a 18 díes hasta la eclosión. Les críes nacen como pitucos desnudos altriciales, que dependen dafechu de los adultos pa la so alimentación. Abandonen el nial dempués de 28 a 35 díes, y los padres siguen alimentándolos mientres otros cuatro selmanes.

Los güevos eclosionen de forma asincrónica y l'incubación empieza enantes de la finalización de la puesta. Esto de cutiu conduz a la muerte del últimu pitucu si la disponibilidad d'alimentos ye baxa, como los padres nun suelen gastar muncha enerxía na alimentación d'un pitucu que tien poca probabilidá de sobrevivir. Ye bien raru que se produza una puesta de reemplazu nel escurrimientu d'un fracasu de cría.

El críalo européu (*Clamator glandarius*) ye un parásitu de puesta, y esisten rexistros que depositó los sos güevos nos niales de la glayina occidental n'España ya Israel. Los niales son depredados pol cuervu común n'España, el cárabo común y la papalba (*Mustela nivalis*) n'Inglaterra, y l'aguarón pardu (*Rattus norvegicus*) en Finlandia. En Suecia, la foína (*Martes martes*) incursioná los niales aisllaos, pero tien menos ésitu cuando son parte d'una colonia.

### Parásitos y enfermedaes
Les glayinas occidentales aprendieron a abrir les tapes d'aluminiu de les botelles de lleche que los llecheros dexaron delantre les puertes de les cases n'Inglaterra. Como la bacteria *[[Campylobacter jejuni]]* foi atopada nel picu y la cloaca de l'ave, esiste'l riesgu de que la lleche contamínese cuando la beben. Esta actividá venceyar a casos de gastroenteritis *Campylobacter* en Gateshead, nel nordeste d'Inglaterra, y llevó el Departamentu de Salú a emitir el conseyu de nun consumir la lleche de botelles abiertes poles aves, y encamentar que se tomara midíes pa torgar que les aves pudieren abrir les botelles. La glayina occidental foi tamién venceyáu al biltu d'una enfermedá gastrointestinal n'España que causó delles muertes ente los seres humanos. Mientres el ''post mortem'' d'una ave afeutada, llogróse aisllar un poliomavirus del bazu. Aparentemente la enfermedá foi una coinfección con *[[Salmonella]]*, y el virus recibió provisionalmente el nome poliomavirus del cuervu (CPyV). Aislláronse bacteries filamentosas segmentadas del intestín delgáu d'una glayina occidental, pero desconoz el so papel patogénico.

## Rellación colos seres humanos

### Folclor y representaciones culturales

Nel folclor de la Grecia Antigua, creíase que la glayina occidental podía ser prindada con un platu d'aceite por ser una criatura narcisista que cayería al mirar el so propiu reflexu. Nes Fábules de Esopo, la glayina encarna la vanidá en «La graya vanidosa», na que trató de convertise nel rei de los páxaros, afatándose coles plumes d'otres aves, pero se avergüenzó cuando estes cayeron. Otra fábula destaca la so babayada, como la glayina que se muerre de fame al esperar que maurezan los figos na figal. Un antiguu adaxu griegu y romanu diz «Los cisnes van cantar cuando les glayinas cállense», lo que significa que les persones educaes o sabies van falar namái dempués de que los necios vuélvense seles. La mítica princesa Arne Sithonis foi sobornada con oru pol rei Minos de Creta, y castigada pola so cobicia polos dioses que la tresformaron nuna glayina igualmente avariciosa, qu'inda sigue buscando oxetos brillosos. 

Na so obra poética *[[Amores (Ovidiu)|Amores]]*, el poeta romanu Ovidiu describe les glayinas como precursores de l'agua. Pliniu menta que los tesalios, ilirios y lemnios apreciaron les glayinas occidentales porque destruyeron los güevos de saltapraos. Esiste tamién una lleenda que menta que los vénetos sobornaron les grajilas pa evitar qu'estropien los sos cultivos.

En delles cultures, créese qu'una glayina nel techu prediz un nuevu apuerto; alternativamente, una glayina qu'añera nel techu, o que cai na chimenea, ye consideráu un presaxu de muerte, y cruciala sería un presaxu de mala suerte. Esiste tamién la creencia qu'una glayina nes aspes d'una torre de catedral ye un presaxu d'agua. L'historiador del sieglu XII Guillermo de Malmesbury grabó la hestoria d'una muyer que, al oyer una glayina charrando «con más fuercia de lo habitual», palideció tarreciendo sufrir una «tarrecible calamidá», y que «el mensaxeru de la so desgracia llegaría entá mientres taba hablándo». Enantes la superstición checa sostuvo que al ver a glayinas engarrándose, diba siguir la guerra, y que les glayinas dexaron de construyir niales en Sázava dempués de ser desterráu por San Procopio.

Nel folclor galés la glayina foi consideráu una ave sagrada por añerar nos campanarios d'ilesies, y creíase que'l diañu refugar precisamente por esta razón. Una creencia del sieglu XIX en The Fens sostuvo que ver a una glayina en camín a una boda yera un bon badagüeyu pa la novia. Les persones nacíes dientro de les muralles de la ciudá de Conwy nel norte de Gales son moteyaos «Jackdaws» («glayinas») poles glayinas que viven nes muralles. Inclusive hubo un Jackdaw Society («Sociedá de glayinas»), formáu en 1976 y disueltu en 2011.

La glayina apaez nel antiguu escudu la ciudá de Hálych n'Ucraína, y presumir que'l nome de la ciudá derivar de la pallabra eslavu oriental pa esti páxaru. L'escritor Milan Kundera señala na so obra *[[El llibru de la risa y l'olvidu]]* (1979) que'l padre de Franz Kafka tenía un lletreru en frente de la so tienda con una glayina pintada al pie del so nome, yá que «*kavka*» significa «glayina» en checu.

### Control de plagues
Como foi consideráu una plaga, la glayina occidental foi cazáu, anque non tanto como otros córvidos. A principios de 1500, dempués d'una serie de males colleches n'Inglaterra, Enrique VIII promulgó'l «Vermin Act» (Llei de bichos) en 1532, nel cual «ordenó que s'estermine les glayinas, los cuervos y les grajas» («*ordeyned to dystroye Choughes (i.e. jackdaws), Crowes and Rokes*») pa protexer los cultivos de granos de la so depredación. La glayina occidental yera bultable, yá que tamién favoreció les frutes, especialmente les cereces. La llei de 1532 nun s'aplicó de manera sistemática, pero  primulgó el *Act for the Preservation of Grayne* (Llei pa la preservación de granos) en 1566, que s'aplicó de manera más rigorosa. Por considerase una amenaza a los cultivos de granos y pol so enclín d'añerar nos campanarios, la especie foi cazada hasta mediaos del sieglu XX, especialmente nel condáu de Norfolk. Tamién foi esterminada nes finques de caza, por depredar los güevos nos niales d'otres aves. Sicasí, nuna tesis de 2003, sobre la opinión pública relativu a los córvidos, Antonia Hereth señala que'l naturalista alemán Alfred Brehm consideró la glayina occidental un páxaru adorable, y nun mentó un impautu negativu d'esta especie na agricultura.

Nel Reinu Xuníu, la glayina occidental ye una de les poques aves que pueden ser atrapaes o utilizaes como señuelo. Les otres especies de plagues que pueden ser controlaes pola captura son la chova negra, el glayu, la pega y el graya. Una persona autorizada tien de cumplir colos requisitos de la Wildlife and Countryside Act 1981 (Llei de la vida montesa y campu de 1981) y nun precisa demostrar que les aves fueron una molestia enantes d'atrapales. A partir de 2003 la glayina occidental foi catalogada como una posible especie pa la caza empobinada na Directiva d'Aves de la Xunión Europea, y les asociaciones de caza alemanes tuvieron promoviendo la caza d'esta especie. En Xipre ye dexáu matar la glayina occidental mientres la primavera y el branu yá que se cree (equivocadamente) que s'alimenta d'aves de caza.

## Referencies

### Obres citaes
* 
* 

## Llectura adicional
* *Birding World*. Harrop, Andrew (2000). «Identification of Jackdaw forms in northwestern Europe.» (n'inglés) v 13. n 7. pp 290–295.

## Enllaces esternos

* Identificación de sexos y edaes nel Atles d'Identificación de les Aves d'Aragón.