open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ríu

Un **ríu** ye una corriente natural d'agua. Tien un caudal considerable y desemboca nel mar, nun llagu o n'otru ríu. Nesti últimu casu llámase afluente.

## Ríos más llargos del mundu
# Amazones (6,788 km) 
# Nilu (6,695 km) 
# Yangzi (6,380 km) 
# Ríu Mississippi - Missouri (6,270 km) 
# Ríu Mariellu o Huang He (5,464 km) 
# Obi (5,400 km) 
# Amur (4,410 km) 
# Congu (4,380 km o 4,670 km). (Según ónde se considere que naz) 
# Lena (4,260 km) 
# Ríu Mackenzie (4,240 km)

## Referencies

## Enllaces esternos
Llagu

Un **llagu** ye una masa d'agua dulce o salada, embalsada en tierra firme. Los aportes d'agua a los llagos vienen-yos de les precipitaciones atmosfériques o de ríos y pequeñes fontes d'agua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llagu Enol

El **llagu Enol** ye un de los dos llagos que formen el conxuntu conocíu como Llagos d'Enol, n'Asturies. Esti llagu, que ye'l más grande de los dos, ta a unos 10 quilómetros de Cuadonga y a unos 25 de Cangues d'Onís.

Alcuéntrase a unos 1.000 metros d'altitú, nel macizu central del Cornión. Tien un calume máximu d'unos 25 metros, con un máximo de llonxitú de 750 metros y una anchura d'unos 400 metros.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Llagu Enol
Perlavia

**Perlavia** ye un llugar de la parroquia de Trubia, nel conceyu asturianu d'Uviéu. Según un estudiu de la Conceyalía d'Urbanismu del Conceyu d'Uviéu ye'l segundu pueblu meyor conserváu del conceyu.

Ta a 14,9 km d'Uviéu, na fastera izquierda del valle del Trubia, a una altitú que varia ente los 370 y los 410 metros. Llégase a él per una esviadura na carretera AS-313. Per debaxu del pueblu alcuéntrense terrenos pa cultivos.

Cuenta con una población de , qu'habiten en cases de arquiteutura tradicional, algunes d'elles con escaleres esteriores y corredores. Tamién se puen alcontrar varios hórreos bien conservaos, con talles y relieves artísticos. 

Tien una ermita dedicada a San Antonio que dende 2018 apaez nel Inventariu del Patrimoniu Cultural d'Asturies. Tamién cuenta con un centru social públicu nes antigües escueles, peslláu dende la pandemia de COVID-19. 

Pel pueblu pasa la ruta del osu (nun confundir cola sienda del osu), que va de San Andrés a Trubia pasando per Guanga.

## Orixe del nome
Se cree que'l nome vien de *per illam apiam*, que significa *xunto al abia*, *xunto al ríu*.

## Demografía




## Referencies

## Enllaces esternos
*
*Programa ''Pueblos'' de la RTPA dedicáu a Perlavia
Aida Lafuente

**Aida Lafuente Penaos**  foi una militante comunista llibertaria (Política) asturiana que participó y morrió na Revolución de 1934.

## Biografía
Fía de Gustavo de la Fuente, pintor de cartelos y decorados pal Teatru Campoamor y de Jesusa Penaos. Aida Lafuente formóse políticamente nuna familia de comunistes (so padre fuere fundador del Partíu Comunista n'Uviéu, y los sos hermanos militaben nes mocedaes), Aida yera una figura conocida nel movimientu xuvenil d'Uviéu en 1934.

El testimoniu d'Alejandro Valdés asitiala los díes 7 y 8 d'ochobre collaborando nel hospital como enfermera. Otros autores falen del so llabor na organización de les cocines coleutives que se montaron na periferia d'Uviéu p'abastecer a los combatientes, a los que llevaba café y comida a la primer llinia. 

Mientres la ofensiva del exércitu de la república el día 13 d'ochobre, Aida actúa como enllaz ente'l Comité Revolucionariu d'Uviéu y los grupos que se caltienen nel oeste de la ciudá.

Cayida na ilesia de San Pedro de los Arcos d'Uviéu pola 21ª Compañía comandada pol teniente coronel Juan Yagüe cuando sólo tenía 19 años, nesos momentos defendía cuasi en solitariu con una ametralladora la entrada a la ciudá escontra les tropes lexonaries del xeneral Franco, superiores en númberu y fuercia, durante la Revolución Asturiana de 1934. Había dos ñeros d'ametralladora, el primeru foi silenciáu poles tropes de la compañía númberu 24. La segunda ametralladora, la d'Aida, llogró detenelos varies hores. El teniente coronel Juan Yagüe ordena nesi momentu al comandante de los escuadrones de sables avanzar cara al tarrén comprendíu ente l'anguaño avenida de los monumentos y la ilesia de San Pedro, d'esta forma dexa ente dos fueos la posición que defendía Aida, la 23ª compañía de la Lexón progresa a la vegada y, cola aída de la Caballería, penetra na cota, pese a los disparos que siguen saliendo de l'ametralladora, la 21ª compañía avanza pola zona de la estación del norte y llega tamién a la posición de la xoven comunista, alcontrándola muerta xunta otros combatientes, el restu de los compañeros repliégase pa la zona de L'Argañosa, perdiendo la posición. Según rellatos de la época alcontrárenla con un vistíu mancháu de pólvora con un compañeru, tamién muertu, al so llau. El calabre d'Aida de la Fuente foi alcontráu na fuexa coleutiva que se cavó xunta una tapia de la ilesia de San Pedro de Los Arcos.

Por estos fechos, Aida Lafuente pasó a la historia como símbolu de les ganes revolucionaries de la mocedá asturiana. Hai abondos poemes y cantares dedicaos a la so memoria, ente les que cabe destacar la versión del tema popular fecha pol grupu Nuberu. Nel llugar onde cayó hai una estatua recordando la so xesta. 

Cunta la lleenda que, al ser increpada polos sos admiraos atacantes "¿Tú cómo te llamas, niña?", la so rempuesta foi "¡Comunista libertaria!". Tales, al paecer, fueron les sos últimes pallabres.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Aida Lafuente na páxina del coleutivu editorial Glayiu
Sablera de Gulpiyuri

La **sablera de Gulpiyuri** ye una pequeña pero impresionante sablera asitiada'l norte del pueblu de Naves, a metá de camín ente Ribeseya y Llanes (Asturies). Ta declarada monumentu natural y pertenez al nomáu Paisaxe Protexíu de la Mariña Oriental d'Asturies. Ye una sablera de mar pero ta tierra adientro. Nuna costa acantilada caliar la mar foi creando una cueva hacia l'interior hasta que'l fondu d'ella fundióse, (un fenómenu kársticu conocíu como dolina), dexando un pequeñu foyeru circular d'unos 50 metros de diámetru a 100 metros de la costa. Esti fundimientu sigue coneutáu cola costa y entra l'agua de mar, notándose tamién les marees.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sablera Gulpiyuri
Xosé Lluis García Arias

**Xosé Lluis García Arias**  ye un filólogu asturianu que foi presidente de l'Academia de la Llingua Asturiana dende la so fundación en 1981 hasta 2001.

Dempués de cursar el bachilleratu en Palencia y Pontevedra, llicencióse en Filosofía y Lletres na Universidá d'Uviéu, onde tamién algamó'l títulu de Doctor en Filoloxía Románica. Foi profesor nes universidaes d'Uviéu, Valladolid y Lleón. Anguaño, García Arias ye caderalgu xubiláu del Departamentu de Filoloxía Asturiana de la Universidá d'Uviéu.

Cofundador y primer presidente de Conceyu Bable, ye autor de numberosos artículos, conferencies, ponencies en congresos y llibros. La so obra ye sobre too investigadora, anque tamién se dedica a la torna a l'asturianu de poemes y llibros como El Principín d'Antoine de Saint-Exupéry.

## Bibliografía
**El habla de Teberga. Sincronía y Diacronía*. Universidá d’Uviéu. [*Archivum* XXIV]. (1974)
*Bable y regionalismo (lo que dicíen y aínda dicen los asturianos de la so llingua) (1975)
*Gramática Bable (1976) en collaboración
*Llingua y sociedá asturiana: hestoria, entamos, enfotosias (1976)
*Pueblos asturianos: El porqué de sus nombres (1977) Edición revisada en 1984
*Rellumos de folklor (1981)
*Antoloxía de prosa bable (1981)
*Política cultural n'Asturias: testu del pregón de les fiestes de San Xuan de Mieres lleíu... el 14 de xunu de 1983 (1983) 
*Llingua y sociedá asturiana (1984)
*Patriótiques proses en versu (1992)
*Conceyu de Teberga (1993)
*Toponimia: Teoría y actuación (1995)
*Conceyu d'Amieva (1997)
*Introducción a la Gramática Histórica de la Llingua Asturiana y a la Carauterización Etimológica de su Léxico (1998)
*Propuestes etimolóxiques (1975-2000)
*Diccionariu Xeneral de la Llingua Asturiana (2002)
*Gramática histórica de la lengua asturiana (2003)
*Arabismos nel dominiu llingüísticu ástur (2006)
*Namái una manu -Traducción d'una obra de Gerardo Lombardero- (2006)
*Estudiu sociollingüísticu de Llión. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques nes fasteres que llenden con Asturies -Coautor xunto con Xosé Antón González Riaño- (2006)
* *II Estudiu sociollingüísticu de Llión. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa* -Coautor xunto con Xosé Antón González Riaño- (2008)
* *Estudiu sociollingüísticu de Zamora (Fastera Occidental)* -Coautor xunto con Xosé Antón González Riaño- (2011)

## Referencies

## Enllaces esternos
Centum

**Centum**, del llatín *cientu*, fai referencia al criteriu de división de la llingua indoeuropea basáu nas lleis de Grimm y Verner. Según éstas, el fonema k (centum pronúnciase *kentum*), que se piensa pertenecía al protoindoeuropéu, caltúvose constante en deillas llinguas derivadas d'esti. 
Asina, las llinguas que caltienen la /k/ pertenecen al tueiru occidental d'esta familia de llinguas, frente a las que tresformorun esti soníu nun sibilante /s/, el grupu satem. 

Si qu'asina, muitos llingüistas nun aceutan esti criteriu de división en dous tueiros yá qu'eillu conlleva que la dixebra del Indoeuropéu prodúxose nuna dómina enforma ceu y amás, nun ye l'únicu rasgu importante pa estremare los grupos d'esta gran familia llingüística.

## Grupu Centum
*Protoindoeuropéu:
**Tueiru Satem.
**Tueiru Centum:
***Rama Itálica:
****Llatín:
*****Oscu-Umbriu.
*****Llinguas románicas.
***Rama Anatolia:
****Hitita.
***Rama Xermánica:
****Xermánicu occidental.
****Xermánicu oriental.
****Xermánicu septentrional.
***Rama Tocaria:
****Tocariu.
***Rama Céltica:
****Celta continental.
****Goidélicu.
****Britónicu.
***Rama Helénica:
****Griegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Satem

**Satem**, del avésticu *cientu*, fai referencia al criteriu de división de la llingua indoeuropea basáu nes lleis de Grimm y Verner. Según estes, en delles families indoeuropees un fonema de soníu /k/ perteneciente al protoindoeuropéu tresformóse nun sibilante /s/.
Asina la pallabra *cientu*, en llatín centum, convirtiéuse n'avésticu en satem, atestiguando'l pasu de k a s; d'esti xeitu confórmase el grupu oriental o satem frente al occidental o centum.

Si qu'asina, munchos llingüistes nun aceuten esti criteriu de división en dos tueros yá qu'ello conlleva que la dixebra del indoeuropéu producióse nuna dómina enforma ceo y amás, nun ye l'únicu rasgu importante pa estremare los grupos d'esti gran grupu llingüísticu.

## Grupu Satem
*Protoindoeuropéu
**Tueiru centum.
**Tueiru satem:
***Rama eslava:
****Eslavu meridional.
****Eslavu occidental.
****Eslavu oriental.
***Rama armenia.
***Rama albanesa.
***Rama báltica:
****Lituanu.
****Letón.
***Rama indoirania:
****Subrama dárdica:
*****Llinguas de Caxmir 
****Subrama índica:
*****Sánscritu.
****Subrama irania:
*****Persa.
*****Avésticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hevia

Col nome d**'Hevia** podemos referinos a:

*José Ángel Hevia, un gaiteru asturianu.
*Hevia, una parroquia del conceyu asturianu de Siero

## Referencies
Xuacu Amieva

**Luis Joaquín Amieva Celorio** , más conocíu como **Xuacu Amieva**, ye un gaiteru asturianu nacíu n'El Mazucu, Llanes. Maestru de gaiteros, distínguese pol so llabor de recobramientu del patrimoniu cultural y musical asturianu, siendo fundador d'abondos grupos folklóricos y bandes de gaites. Tamién destaca la so creación musical, que ye reconocía a nivel mundial con premios de prestixu como'l Troféu Macallan del Festival Intercélticu de Lorient o'l Grammy.

## Biografía
La so vocación musical vien-y de familia, yá que so madre yera cantante de tonada y tenía parientes que tocaben la gaita. En 1974 entró a formar parte del grupu «Urogallos». Interesáu na música tradicional asturiana participa en delles agrupaciones folklóriques como «Raigañu», «Urogallos» y «Andecha Folklor d'Uviéu». Nellos fai un importante llabor de recobramientu tanto de músiques como d'instrumentos populares como la bandurria, la gaita de rabil, la trompa o arpa de boca, la flauta travesera de madera, ...

Nel añu 1980 crea n'Uviéu la «Escuela de música tradicional», de la que más tarde tendría qu'abrir delegaciones n'otros puntos del Principáu debido a la gran demanda. Nestes escueles naceríen delles de les primeres bandes de gaites d'Asturies, como la *Banda de los Ḷḷumerinos* o la *Banda Gaites Naranco*.

Arriendes d'esi trabayu d'enseñanza funda los grupos folk *Beleño* y *Ubiña*. En 1990 formó el grupu folk «Xuacu Amieva». En 1995 collabora colos irlandeses The Chieftains nel so discu *Santiago* tocando'l tema "El besu". El discu obtendría nel añu 1997 el premiu Grammy.

Nel añu 2006 convirtióse nel presidente de la Xuntanza de Gaiteros Asturianos (XUGA), asociación na que s'amestaron les dos asociaciones de gaiteros que nesi momentu funcionaben n'Asturies.

## Discografía
**Método de gaita* (1984)
**Onde l'agua ñaz* (1986)
**Ubiña* (1988)
**Xostrando* (1989)
*Collaboración en *Las cornamusas de Europa* (1991)
**Lluna caldia* (1992)
**La gaita asturiana* (1993)
*Collaboración col tema *El besu* nel álbum *Santiago* de *The Chieftains* (1995)
**Tiempo de mitos* (1999)
**al son del fueu* (2003)
**Seis* (2006)

## Llibros
**Método de gaita* (1984)
**Método de gaita asturiana* (1998)
**La gaita asturiana. Método interactivo de enseñanza* (2003)

## Curtiumetraxes
**Mitos astures* (1997)

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Piles

El **Piles** ye un ríu que discuerre dientro del conceyu de Xixón, na estaya central d'Asturies, nel norte d'España.

Xosé Lluis García Arias cuida, nel so llibru *Pueblos asturianos: el porqué de sus nombres*, que "l'orixe del so nome afáyase nel términu d'orixe llatín PILAM 'morón, columna' o 'pila, pilón', en referimientu a construcciones precises pa trespasalu."

***Nacencia**: nel conceyu de Xixón, pola confluencia de los ríos Llantones, Vieyu y Peña Francía. 
***Boca**: nel Mar Cantábricu, na sablera de San Llorenzu de Xixón.
***Llargura**: 10-15 km
***Afluentes principales**: Granda
***Poblaciones que traviesa**: Xixón

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco Franco

**Francisco Franco Bahamonde** , tamién conocíu como *El Caudiellu* o *El Xeneralísimu* (*Caudillo* y *Generalísimo* respeutivamente ), foi un militar y dictador gallegu que gobernó n'España ente abril de 1939 y payares de 1975.

Demientres la Segunda República Española, en 1933, tres del trunfu de la derecha nes eleiciones, ascendiéronlu a xeneral de división. En 1934, pente'l periodu de gobiernu radical-cedista, como xefe d'Estáu Mayor, dirixó dende'l ministeriu de la Guerra les operaciones pa reprimir la Revolución d'Ochobre de 1934 n'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Informe d'Amnistía Internacional sobre les violaciones de los derechos humanos baxo'l réxime franquista 
*Biografía en la BBC
*Biografía mui detallada (n'inglés)
*Otra biografía  (n'inglés)
Ríu Deva

El **ríu Deva** ye un ríu del norte de la península Ibérica, na costa Cantábrica, que discurre entre Asturies y Cantabria y desemboca nel Mar Cantábricu.

***Nacimientu**: Circu glaciar de Fuente Dé, nel conceyu cántabru de Camaleño (1.100 metros).
***Boca**: Mar Cantábricu.
***Llonxitú**: 64 km.
***Principales afluentes**: Urdón, Cares, Quiviesa y Bullón
***Superficie de la conca**: 1.195 km²
***Aportación añal**: 1.054 hm³

## Referencies

## Enllaces esternos
Europa de los Pueblos

**Europa de los Pueblos** (EdP) ye una colligación eleutoral qu'aconceya partíos políticos d'izquierdes de toa España, fecha pa les eleiciones europees de 2004. Nella taben presentes los partíos políticos: Andecha Astur , Eusko Alkartasuna, Chunta Aragonesista , Esquerra Republicana de Catalunya, Partido Socialista de Andalucia, Conceju Nacionaliegu Cantabru, Asamblea de Izquierdas y Inicitaiva Ciudadana.

Esta coalición algamó representación nel Parllamentu Européu, onde Bernat Joan salió elixíu eurodiputáu. Alternativa Popular Canaria nun formó parte de la coalición pero pidió el votu pa la mesma. 
Los firmantes de la Coalición ficieron de só'l manifiestu de l'Alianza Llibre Europea (ALE), pa les eleiciones europees del 13 de xunu y nel que se defende una Europa de la diversidá, sofitada na soberanía, na xusticia social y na subsidiariedá.

L'Eurodiputáu de EdP inxértase nel grupu de l'Alianza Llibre Europea. ALE conforma xunta Los Verdes Europeos el grupu parllamentariu. Los Verdes- Alianza Llibre Europea (N'Inglés *The Greens- European Free Aliance*). L'ALE tien anguaño cinco miembros nel Parllamentu Européu:

*Jillian Evans, Plaid Cymru, Gales
*Ian Hudghton, Partido Nacionalista Escocés, Escocia
***[[Mikel Irujo]], [[Europa de los Pueblos]]**, (Eusko Alkartasuna, Euskal Herria)
*Alyn Smith, Partido Nacionalista Escocés, Escocia
*Tatjana Ždanoka, Polos Derechos Humanos nuna Letonia Xunía (Par Cilveka Tiesibam Vienota Latvija), Letonia

## Resultaos nes eleiciones europees de 2004

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial de la coalición n'asturianu, aragonés, catalán, castellán, euskera,...
Franco

Como **Franco** conócense les siguientes persones:

* Francisco Franco Bahamonde, dictador n'España ente 1939 y 1975. Relacionaos con ésti son:
** Ramón Franco Bahamonde, hermanu de Francisco Franco Bahamonde, militar y aviador español;
** Nicolás Franco, hermanu de Francisco Franco;
** Carmen Polo de Franco, muyer de Francisco Franco;
** María del Carmen Franco Polo, fía de Francisco Franco.
* Enrique Franco, impulsor de la Vuelta Ciclista a España;
* Jesús Franco, cineasta español, más conocíu como *Jess Franco*;
* Ricardo Franco, direutor de cine español y sobrín del anterior;
* Ariel Franco, defensa arxentín de fútbol;
* Leo Franco, porteru arxentín de fútbol;
* Guille Franco, delantreru mexicanu de fútbol;
* Nacho Franco, delantreru español de fútbol;
* Jorge Franco (escritor), novelista colombianu;
* Jorge Franco (humorista), humorista chilenu;
* Eduardo Franco, músicu uruguayu;
* Mario Franco, políticu arxentín;
* Manuel Franco, presidente de Paraguái ente 1916 y 1919;
* Rafael Franco, presidente de Paraguái ente 1936 y 1937;
* Josep Franco, escritor valencianu;
* João Franco, primer ministru de Portugal nos últimos años de la monarquía;
* Carlos Franco, golfista paraguayu;
* Eva Franco, actriz arxentina.
* James Franco, actor de los Estaos Xuníos.
* Hernando Franco, compositor español del sieglu XVI.
* Itamar Franco, políticu brasilanu, presidente de la República ente 1992 y 1995.
* José Franco, diplomáticu y poeta panamiegu.
* Sofía Franco, modelu y animadora de televisión peruana.
* Rubén Franco, militar arxentín.
* Claudio Franco, saxofonista arxentín.
* Roberto Pérez-Franco, escritor panamiegu.
* Luis Franco Lahoz, arquiteutu español.
* José Ramón Lorenzo Franco, militar mexicanu.
* Manuel Coia Franco, escultor español.
* Francisco Franco del Amo, biólogu español.
* Rafael Minor Franco, políticu mexicanu.
* Enrique Franco Hidalgo, militar chilenu.
* Raúl Franco Ochoa, escultor peruanu, conocíu como *Francochoa*;
* Franco Vuoto
* Franco Ferri, roqueru arxentín;
* Franco Balmamion, ciclista italianu;
* Franco Miranda, defensa arxentín de fútbol;
* Franco Niell, delantreru arxentín de fútbol;
* Franco Costanzo, porteru italo-arxentín de fútbol;
* Franco Carpio, políticu peruanu;
* Franco Modigliani, economista ítalo-americanu, ganador del premiu Nobel d'economía en 1985;
* Franco Alfano, compositor y pianista italianu;
* Franco Policastro, pintor y restaurador italianu;
* Franco Giordano, políticu italianu;
* Franco Frattini, políticu italianu, vicepresidente de la Comisión Europea;
* Franco Mimmi, periodista y escritor italianu;
* Franco Fontana, fotógrafu italianu;
* Franco Battiato, cantautor, músicu y direutor de cine italianu;
* Franco Salinas, futbolista chilenu;
* Franco Navarro, ex-futbolista y entrenador de fútbol peruanu;
* Franco Petracchi, contrabaxista italianu;
* Franco Squillari, tenista arxentín;
* Franco Marini, políticu italianu;
* Franco Causio, futbolista italianu;
* Franco Pellizotti, ciclista italianu;
* Franco Sacchetti, escritor y diplomáticu italianu;
* Franco Meregalli, filólogu italianu.

## Ver tamién
*
Idioma sicilianu

El **sicilianu** ye una llingua románica, falada por 4,7 millones de persones en Sicilia, nel sur de Calabria, nel sur de Puglia (Salento) y ente los emigrantes sicilianos.

En sicilianu les pallabres masculines finen con "U" mientres que les femenines acaben con "a". El plural ye normalmente "I" tanto pa les pallabres masculines como femenines. El sicilianu camuda la "LL" latina por "DD", de forma que por exemplu "caballus" (caballu) sería "cavaddu" en sicilianu.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu oriental
***** Italorrománicu
****** Sicilianu

## Asempî dâ lingua scritta (attraversu li sèculi)
### Lu Patri Nostru
:Patri nostru, chi siti 'n celu,
:Sia santificatu lu vostru nomu, 
:Vinissi prestu lu vostru regnu,
:Sempri sia fatta la vostra Divina Vuluntati 
:Comu 'n celu accussì 'n terra. 
:Dàtinillu sta jurnata lu panuzzu cutiddianu 
:E pirdunàtini li nostri piccati 
:Accussì comu nui li rimittemu ê nostri nimici 
:E nun ni lassati cascari ntâ tintazzioni, 
:ma scanzàtini dû mali.
:Amen.

### Astrattu di [[Antoniu Venezianu]]
#### Celia, Lib. 2
(~1600)
:Non è xhiamma ordinaria, no, la mia
:è xhiamma chi sul'iu tegnu e rizettu, 
:xhiamma pura e celesti, ch'ardi 'n mia;
:per gran misteriu e cu stupendu effettu.
:Amuri, 'ntentu a fari idulatria,
:s'ha novamenti sazerdoti elettu;
:tu, sculpita 'ntra st'alma, sì la dia;
:sacrifiziu lu cori, ara stu pettu.

### Astrattu di [[Giovanni Meli]]
#### Don Chisciotti e Sanciu Panza (Cantu quintu)
(~1800)
:Stracanciatu di notti soli jiri; 
:S'ammuccia ntra purtuni e cantuneri;
:cu vacabunni ci mustra piaciri;
:poi lu so sbiu sunnu li sumeri,
:li pruteggi e li pigghia a ben vuliri, 
:li tratta pri parenti e amici veri;
:siccomu ancura è n'amicu viraci
:di li bizzari, capricciusi e audaci.

### Astrattu di [[Ninu Martogliu]]
#### Briscula 'n Cumpagni
(~1900)
:—Càrricu, mancu? Cca cc'è 'n sei di spati!...
:—E chi schifiu è, di sta manera?
:Don Peppi Nnappa, d'accussì jucati?

:—Misseri e sceccu ccu tutta 'a tistera,
:comu vi l'haju a diri, a vastunati,
:ca mancu haju sali di salera!

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües bantús

Les **llingües del grupu bantú** formen un subgrupu de la familia de les llingües níxer-congu. Esti subgrupu abarca alredor de 400 llingües falaes en vente países de la metá sur d'África. Ente les llingües del grupu bantú más conocíes tán el suaḥili, el lingala, el xhosa, el zulú o'l kikongo. El númberu total de falantes estímase que ye anguaño de más de 300 millones.

El primeru n'usar la pallabra *bantú* (que tien el significáu de *xente* nel propiu idioma) pa designar estes llingües foi'l llingüista alemán Wilhelm Bleek en 1858. Tamién se-y debe a esti autor la primer clasificación de les llingües bantús con criterios científicos. Ente los principales estudiosos de les llingües bantús destaquen Carl Meinhof (1857-1944) y Malcolm Guthrie (1903-1972)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Información de les llingües bantús (n'inglés y francés)
Idioma umbundu

L**'umbundu** ( conocíu tamién como *dongo*, *kimbundo*, *kimbundu*, *kindongo*, *luanda*, *lunda*, *mbundu* , *nbundu*, *ndongo*, *ovimbundu*, *mbari* o *quindundu*) ye una llingua del grupu bantú. Fálenla alredor de 5 millones de persones n'Angola, principalmente nes provincies de Benguela y Luanda.

## Referencies

## Enallaces esternos
* Exemplu d'umbundu
* L'umbundu en Ethnologue
* L'umbundu en Nação Ovimbundu
Ñañeca

El **ñañeca** (tamién conocíu como *lunyaneka*, *nhaneka* o *nhanheca*) ye una llingua falada por alredor de 300.000 persones nel noroeste d'Angola.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luvale

El **luvale**' (tamién conocíu como *chiluvale*, *lobale*, *lovale*, *luena* o *lwena*) ye una llingua del grupu bantú. Fálenla alredor de 700.000 persones nel noroeste de Zambia y el sureste d'Angola.
Chocue

El **chocue** (tamién conocíu como *djok*, *chokwe*, *ciokwe*, *cokwue*, *imo*, *kioko*, *shioko*, *quioco*, *tschiokloe* o *tshokwue*) ye una llingua del grupu bantú. Fálenla alredor d'un millón de persones na República Democrática d'El Congu, Angola, Namibia y Zambia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sicilia

**Sicilia** ye la séptima islla europea por grandor, la principal islla italiana y la mayor del Mar Mediterraneu.

Dientro de la rexón autónoma alcuéntrense, amás de la islla principal, delles islles más pequeñes: los archipiélagos de les Islles Eólees a nordeste, les Islles Egades al oeste, les Islles Pelagie al suroeste, y les islles de Pantelleria, Lampedusa al sur y Ústica al noroeste. La so capital ye Palermo. El gobernador ye Nello Musumeci de Diventerà Bellissima.

Ta dixebrada del continente pel Estrechu de Messina, d'unos 3 km.

Tanto la islla principal como les que la arrodien, son d'orix volcánicu. Anguaño topámonos con dellos volcanes n'activo: Etna, Stromboli, Vulcano, ...

## Organización alministrativa

## Llingua siciliana
Munchos sicilianos son billingües, falen l'italianu y sicilianu, una llingua romance que vien del llatín vulgar, con influyencies del griegu, árabe, francés, provenzal, alemán, catalán y castellanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial (n'italianu)
*Sicilia (n'italianu)
António Agostinho Neto

**António Agostinho Neto Kilamba**  foi un poeta y políticu angolanu. Foi secretariu xeneral del Movimientu Popular de Lliberación d'Angola (MPLA) y convirtióse nel primer presidente del país tres la independencia.

## Elementos biográficos
António Agostinho Neto, fíu d'un pastor metodista y d'una profesora, nació'l 17 de setiembre de 1922 en Kaxicane (Bengo).

Estudió medicina en Coimbra y más tarde en Lisboa, onde, con otros compatriotes, formó parte de diversos movimientos nacionalistes y culturales angolanos. Foi nesta época cuando empezó a escribir poemes, de marcáu carácter social, nos que se describíen les dures condiciones de vida del pueblu angolanu. 

N'acabando la carrera de medicina, volvió a Angola. Pola mor de la so oposición al colonialismu portugués metiéronlu presu en 1960. Pasó dos años na cárcel, primero en Cabu Verde y depués en Portugal, hasta que pudo escapar y exiliase en Marruecos. Dende esti país dirixó'l MPLA, movimientu anticolonialista y marxista angolanu. 

En 1961 espublizó'l segundu llibru de poemes y en 1970 la conferencia d'escritores Afro-asiáticos dio-y el premiu Lotus.

Tres la Revolución de los claveles de 1974, el nuevu réxime portugués concedió la independencia a la mayoría de les sos colonies. Esti mesmu añu Agostinho Neto espublizó otru llibru de poemes, tituláu *Sagrada Sperança*.

Neto representó al MPLA nes negociaciones colos otros movimientos militares angolanos FNLA (sofitáu por Estaos Xuníos y Francia) y UNITA (respaldáu pola República Surafricana). Estes conversaciones dieron llugar a un gobiernu de transición en xineru de 1975. 

Sicasí, l'alcuerdu ente les tres organizaciones duró poco tiempu y ocho meses más tarde entamaba una guerra civil nel país, controlando cada movimientu una parte del país. La capital, Luanda, queda en manes del MPLA y el 10 de payares de 1975 Agostinho Neto proclámase presidente d'Angola, col apoyu de la XRSS y de Cuba, qu'unvió un fuerte continxente de tropes al país. 

Gravemente enfermu, treslladáronlu pa curalu a Moscú, onde morrió'l 10 de setiembre de 1979. 

## Obra
* *Quatro poemas de Agostinho Neto* (Cuatro poemes d'Agostinho Neto) (1957)
* *Poemas* (Poemes) (1961)
* *Sagrada Esperança* (Sagrada esperanza) (1974)
* *A Renúncia Impossível* (La renuncia imposible) (1982)
## Referencies

## Enllaces esternos
Izquierda Xunida

**Izquierda Xunida** (, **IU**) ye una colligación política española. Ye un movimientu políticu y social que ta basáu nuna organización, política y xurídicamente soberana, que tien por oxetivu tresformar el sistema capitalista económicu, social y políticu, nun sistema socialista democráticu, fundamentáu nos principios de xusticia, igualdá y solidaridá, organizáu en forma d'un Estáu de drechu federal y republicanu.

## Dirixentes
En 2005 el coordinador xeneral yera Gaspar Llamazares qu'anunció que nun se diba volver a presentar pal cargu nel congresu que convocó la organización tres perder les eleiciones xenerales de 2008 y algamar el peor resultáu de la historia del partíu.

El 14 d'avientu de 2008 Cayo Lara Moya ye elixíu coordinador xeneral d'Izquierda Xunida, asina, conviértese nel socesor de Gaspar Llamazares, cola misión de la refundación de la coalición como movimientu políticu y social. Cayo Lara, magar que representaba al PCE nel somantu d'IX, integró na nueva direición de la organización a persones de tolos seutores y corrientes de la formación. Cayo Lara remarcó l'apuesta por alloñar a IX del PSOE, y volver a convertise nun movimientu qu'atrope'l votu de los trabayadores qu'apuesten pol sistema anticapitalista y la llucha d'izquierdes. Preténdese qu'IX abandone la socialdemocracia pa convertise de nuevo nel abanderáu de la llucha d'izquierdes d'España.

## Resultaos eleutorales d'Izquierda Xunida nel conxuntu del estáu español

## Ver tamién
* Izquierda Xunida d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
* Izquierda Unida (n'español)
Comunidá de Países de Llingua Portuguesa

La **Comunidá de Países de Llingua Portuguesa** (***Comunidade dos Países de Língua Portuguesa***) o **CPLP** ye un foru multillateral ente países de tol mundu que tienen como llingua'l portugués.

Los países de fala portuguesa sumen unos 223 millones de falantes. Les naciones de la CPLP totalicen un área aproximada de 10.708.674 de quilómetros cuadraos. 

La sede de la organización alcuéntrase en Lisboa y el so Secretariu Executivu ye actualmente l'embaxador Luís de Matos Monteiro da Fonseca, de Cabu Verde.
 
## Formación
La CPLP formóse en 1996 con siete estaos (Angola, Brasil, Cabu Verde, Guinea-Bissau, Mozambique, Portugal y São Tomé y Príncipe). Timor Oriental axuntóse a ellos nel 2002 dempués d'independizase d'Indonesia. 

Macáu, que foi la cabera colonia portuguesa al integrase na República Popular China en 1999, forma parte como miembru observador de la organización. Ye tamién el casu de Guinea Ecuatorial, que tien como idiomes oficiales l'español y el francés, pero onde se falen tamién llingües criolles derivaes del portugués en delles provincies. 

Nos sectores reintegracionistes gallegos deféndese la entrada de Galicia na organización
 
## Estaos Miembros
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Países Observadores
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la CPLP (en portugués)
Xerusalén

**Xerusalén** (n'hebréu ירושלים, *Yerushalayim*; n'árabe القدس, *al-Quds*), ciudá d'Asia, nel Próximu Oriente. Foi l'antigua capital del Reinu d'Israel y del Reinu de Xudá; principal ciudá israelina, capital declarada del estáu d'Israel y, d'igual mou, ciudá onde l'Autoridá Palestina quier establecer la so capital (Xerusalén Este).

Ye una de les ciudaes más antigües del mundu, habitada polos cananites xebuseos enantes de la llegada de les tribus hebrees a Canaán a principios del sieglu XIII e.C..

## Capital de dos Estaos
Israel proclamó Xerusalén como capital en 1950, dos años depués de la creación del estáu hebréu, y asitió ellí les sedes del gobiernu, el parllamentu y otros órganos alministrativos. La ciudá fora dixebrada en dos partes (Israel y Xordania) tres l'armisticiu de la guerra árabe-israelina de 1948, polo que la capitalidá xudía namás afeutaba a la parte occidental. Na guerra de los seis díes de 1967, Israel conquistó la parte oriental (Xerusalén Este) y la incorporó al restu del conceyu. En 1980, el gobiernu hebréu aprobó la Llei de Xerusalén, que falaba de la ciudá como la “capital eterna ya indixebrable” del país. Énte esti fechu, la ONX aprobó la resolución 478, que declaraba nula la llei israelina y aconseyaba a los Estaos miembros treslladar les sos embaxaes a Tel-Aviv como midida de castigu.

## Orixe etimolóxicu
*Salem* quier dicir *[[paz]]* n'hebréu antiguu, y *Xeru* *[[ciudà]]*, polo que Xerusalén al completu quier dicir *Ciudà de la paz*.


Jerusalem zur Zeitenwende-18-Modell-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-12-2010-gje.jpg
Jerusalem-Rav-Getz-Synagoge-04-Thoraschrank-2010-gje.jpg
Jerusalem-Grabeskirche-06-Vorhof-2010-gje.jpg
Jerusalem-40-Islamischer Friedhof-Rockefellermuseum-2010-gje.jpg
Jerusalem-Damaskustor-24-Haendler-2010-gje.jpg
Jerusalem-08-Knesset-2010-gje.jpg
Jerusalem-Getsemane-Garten-04-2010-gje.jpg


## Referencies

## Enllaces esternos

* Información de la ONX sobre Xerusalén (n'inglés).
* Travexpert Xerusalén 
* Lonely Planet - Xerusalén
Monte Olimpu

L**'Olimpu** (del griegu: *el rellumante*) ye un monte de 2.911 m., siendo'l más altu de Grecia. Eríxese ente Macedonia y Tesalia dominando'l valle de Tempe. Ye un macizu calcareu con faces tapecíes de viesques. Ta protexíu, al igual que la so redolada, como Parque Nacional del Monte Olimpu.

Per tol mundiu hai hasta 18 montes diferentes col mesmu nome, nes islles griegues, Xipre, Nueva Zelanda, Estaos Xuníos; y mesmo, el principal monte de Marte recibe'l so nome n'honor del cuetu griegu.

## Mitoloxía
Na Mitoloxía griega esti monte taba consideráu'l llar de los dioses olímpicos, que recibíen el so nomatu por vivir nél. Los antiguos griegos consideraben que nel so cimbru, siempres arrodiáu de ñubles, taben les cases de cristal construyíes por Hefestu u habitaben los principales dioses dirixíos por Zeus.

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Llucía

**Santa Llucía** (oficialmente n'inglés **Saint Lucia**) ye un pequeñu país allugáu al norte de San Vicente y Les Granadines y al sur de la islla de la Martinica, nel mar Caribe. Ye miembru de la Comunidá del Caribe, de la Organización d'Estaos Americanos y de la Mancomunidá Británica de Naciones.

## Historia
Los primeros pobladores indíxenes llegaron de Sudamérica alredeor del sieglu III pero col tiempu fueron asimilaos pola tribu de los caribes. Como'l so puertu en Castries taba mui bien asitiáu los británicos y los franceses tuvieron disputándose la islla ente los sieglos XVI y XVII. Al final fueron los británicos los que se quedaron con ella nel añu 1814. En 1967 la corona británica dio-y a la islla mayor autonomía p'alministrar asuntos internos y finalmente'l 22 de febreru de 1979 concedio-y la independencia.

## Xeografía
Saint Lucia ye una islla volcánica con 158 quilómetros de costa. El so puntu más altu ye'l Monte Gimie que tien 950 metros sobre'l nivel del mar, pero los montes más famosos son los montes Pitons, que sirvieron d'insparación pal diseñu de la so bandera nacional. La ciudá más grande ye la capital, Castries, onde vive más d'un terciu de la población. Otres ciudaes importantes son Soufriere, onde hai algunos manantiales y emanaciones sulfuroses del volcán Qualibou y Vieux Fort, onde s'alcuentra l'aeropuertu internacional. El clima ye tropical y la temporada de les lluvies entama en mayu y acaba n'agostu. Anque esisten dellos problemes de deforestación y erosión al norte de la islla, el principal problema que tien son los furacanes qu'asolen tolos años les islles del Mar Caribe.

## Demografía
Habiten na islla unes 162.000 persones, de les cuales un 90% son de raza negra, el 9% mulatos y el 1% blancos. El 90% de la población ye católica y casi'l 33% del total nun sabe lleer nin escribir. La edá permediu son 24 años y la esperanza de vida ye de 73 años.

## Organización político-alministrativa

Santa Llucía divídese en once rexones alministratives:

* Anse La Raye
* Castries (capital)
* Choiseul
* Dauphin
* Dennery
* Gros Islet
* Laborie
* Micoud
* Praslin
* Soufriere
* Vieux Fort

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Portal oficial del Gobiernu de Saint Lucia
*  Páxina de la Misión Permanente de Saint Lucia na ONX
*  Oficina de Turismu de Saint Lucia
Mar Caribe

El **Mar Caribe** ye un mar del Océanu Atlánticu, asitiáu al este d'América Central. Tamién se lo llama **Mar de les Antilles** por tar al sur y al oeste del arcu antillanu. Nél alcuéntrense les Islles Caribes.

Llenda al norte coles Grandes Antilles, Cuba, la islla de la Española na que tan Haití y la República Dominicana y la islla de Puertu Ricu; al este coles Pequeñes Antilles; al sur con Venezuela, Colombia y Panamá; y al oeste col restu de países centruamericanos Costa Rica, Nicaragua, Hondures, Guatemala, Belize y la península de Yucatán, Méxicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castries

La ciudá de **Castries** ye la capital de Saint Lucia, un pequeñu país del área del Caribe. Ye'l centru comercial de la nación. La so actividá xira en tornu al puertu, un de los meyores al este del Caribe. La ciudá por si mesma ye bien pequeña, malpenes tien 11.377 habitantes según el censu del 2001; poro, tien alredeor delles poblaciones que son parte de la rexon alministrativa col mesmu nome. En total, la rexón tien 64.404 habitantes, más de la tercera parte de la población nacional.

La historia de Castries entama nel añu 1650 cuando foi fundada polos franceses, anque poco queda de les primeres construcciones porque la ciudá tuvo baxo les llames 4 vegaes dende 1785 hasta 1948. El nome vien-y de Charles Eugène Gabriel de la Croix, marqués de Castries. La parte con más xaréu de la ciudá alcuéntrase al sureste del puertu, ente les cais Jeremie y Peynier, onde ta'l mercáu. 

L'Aeropuertu George F. L. Charles da-y serviciu a la ciudá, pero la mayor parte de los vuelos internacionales lleguen al Aeropuertu Internacional Hewanorra, cerca de Vieux Fort, nel estremu sur de la islla. Castries tamién ta coneutáu por un *ferry* a la ciudá de Soufriere, al oeste de la islla.

## Llugareños ilustres
* Derek Walcott, escritor, Premiu Nobel de Lliteratura en 1952.

## Referencies
Algoritmu

En matemátiques ya informática un **algoritmu** (la pallabra vien del nome del matemáticu persa Al-Khwarizmi) ye un conxuntu finitu d'instrucciones bien definíes pa facer dalguna xera que, dende un estáu inicial, va finar nun estáu final reconocible. Los algoritmos puen implementase en programes d'ordenador, anque delles vegaes con limitaciones; por errores na implementación o limitaciones del ordenador pue pasar que'l programa nun seya quien a executar correutamente l'algoritmu que se pretendía.

El conceutu d'algoritmu aseméyase al d'una receta, pero munchos algoritmos son muncho más complicaos. De cutio, pa facer la so xera, tienen pasos pa repetir (iterar) o decisiones. Executar correutamente un algoritmu nun quier dicir que se resuelva'l problema, si l'algoritmu ta mal fechu o nun ye apropiáu pal problema.

Puen pensase dellos algoritmos estremaos pa resolver el mesmu problema, con un númberu diferente d'instrucciones, y caún dellos pue necesitar más o menos espaciu o tiempu (complexidad temporal o espacial).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ordoñu II de Lleón

**Ordoñu II**  foi rei de Llión dende'l 914 al 924.

Fíu d'Alfonsu III d'Asturies, educóuse na corte de los Banu Qasi de Zaragoza, a la muerte so pai dixebróuse'l reinu en tres, seyendo Galicia'l territoriu concedíu n'herencia a Ordoñu. Si qu'asina la muerte de so hermanu Garcia I de Llión fizo que s'entitulara d'esti reinu y axuntóu las tres particiones so la corona llionesa.

Continóu la política espansionista de so pai, chegando a tomar y saquear las ciudaes d'Évora y Mérida, obligando a pagalu un tributu por nun siguire cona guerra.

Asinamesmo, el reináu d'Ordoñu significa un intentu d'imposición sobru las fuertes tendencias independentistas del condáu de Castiella, allugáu nesa dómina ente Navarra y Llión, como midida más conocida fou la de convocar a los gobernadores castellanos a Teyares y matalos por nun dir a la batalla de San Esteban de Gormaz al llau del rei.

El so reináu vese tapecíu polas invasiones d'Almanzor qu'asolóu los reinos del norte, principalmente Llión. Por embargu, Ordoñu II representa l'escomienzu del esplendor llionés y del so reinu sobru tou na espansión pal sur que fairía la corona *legionense*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Programa d'ordenador

Un **programa d'ordenador** (de cutio nomáu "programa") ye una llista d'instruiciones pasu a pasu escrita pa un ordenador, nun llinguaxe de programación concretu. Delles veces compárase cola definición d'algoritmu, diciendo que l'algoritmu vien a ser una llista d'instruiciones xenériques y abstractes, mentantu'l programa d'ordenador tien eses instruiciones escrites d'una manera especial pa poder executales nuna máquina concreta.

Lo más normal ye que'l programa tea escritu nun llinguaxe que les persones puen pescanciar, pero que llueu se compile nuna versión del programa que tará nun formatu especial que la máquina pue executar direutamente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pearlette Louisy

**Calliopa Pearlette Louisy**  foi Gobernadora xeneral de Santa Llucía dende'l 19 de setiembre de 1997 hasta'l 31 d'avientu de 2017 y la primer muyer qu'ocupó esti cargu. 

## Biografía
Fizo los sos estudios de llicenciatura na Universidá de les Indies Occidentales gracies a una beca del gobiernu canadianu, que volvió apoyala pa cursar el Máster en Llingüística con especialidá en Didáutica na Universidá Laval de Québec. En 1991 doctoróse n'Educación na Universidá de Bristol del Reinu Xuníu. 

Pola so destacada carrera nel campu de la educación la Reina Isabel II del Reinu Xuníu nomóla dama gran cruz de la Orde de San Miguel y San Xurde en 1999.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la Gobernadora Xeneral de Saint Lucia
Llista de gobernadores xenerales de Santa Llucía

**Gobernadores Xenerales de Saint Lucia** dende 1979:

*Allen Montgomery Lewis: 22 de febreru 1979 - 19 de xunu de 1980.
*Boswell Williams: 19 de xunu de 1980 - 13 d'avientu de 1982.
*Allen Montgomery Lewis: 13 d'avientu de 1982 - 30 d'abril de 1987.
*Vincent Floissac (acting): 30 d'abril de 1987 - 10 d'ochobre 1988
*Stanislaus A. James: 10 d'ochobre de 1988 - 1 de xunu de 1996.
*George Mallet: 1 de xunu de 1996 - 17 de setiembre de 1997.
*Pearlette Louisy: 17 de setiembre de 1997 - nel cargu.

## Ver tamién
*Llista de primeros ministros de Santa Llucía

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Información na Universidá de Georgetown
Llista de primeros ministros de Santa Llucía

Esta ye la llista de primeros ministros de Santa Llucía:
__NOTOC__
## ''Chief ministers''
* George Charles: 1 de xineru de 1960 - abril de 1964.
* John Compton: Abril de 1964 - marzu de 1967.

## ''Premier''
* John Compton: marzu de 1967 - 22 de febreru 1979.

## Primeros ministros

## Referencies

## Ver tamién
* Llista de gobernadores xenerales de Santa Llucía
Alan Turing

**Alan Mathison Turing**  foi un matemáticu, lóxicu y criptógrafu británicu. 

Munchos consideren a Turing el pá de la informática moderna. Col test de Turing, fizo una contribución perimportante al discutiniu sobre la consciencia artificial: si será posible dalgún día decir qu'una máquina piensa y tien conocencia. Tamién amosó una formalización del conceutu d'algoritmu y de computación cola Máquina de Turing; cualesquier modelu de computación ye equivalente o bien un subconxuntu de la máquina de Turing.

En 1928, con dieciséis años, Turing descubrió los trabayos d'Albert Einstein y non sólo pudo comprendelos sinón qu'arriendes d'ello infirió les crítiques d'Einstein a les Lleis de Newton de la llectura d'un textu nel que nun taben esplícites. Na so edá escolar Turing foi un rapaz nel que l'optimismu y les ambiciones viéronse agrandaos debido, en gran parte, a la so intensa amistá con Christopher Morcom, que morrió siendo xoven, cosa qu'afectaría a Turing fondamente.

Demientres la Segunda Guerra Mundial, Turing trabayó en Bletchley Park, el centru onde los británicos rompíen los códigos de los sos enemigos. Forxó delles téuniques pa romper códigos secretos de los alemanes, ente elles una máquina electromecánica p'alcontrar la configuración de la máquina Enigma.

Dempués de la guerra, trabayó nel National Physical Laboratory, creando unu de los primeros diseños pa un programa d'ordenador, anque nun se construyó. Nel 1947 foi pa la Universidá de Manchester y trabayó nel Manchester Mark I, un de los primeros ordenadores.

Nel 1952 Turing foi condenáu por homosexual, y foi forzáu a siguir terapia hormonal. Morrió en 1954; paez que se suicidó comiendo una mazana con cianuru.

## Referencies

## Enllaces esternos
London

**London** pue referise a:

## Toponimia
; Inglaterra
* **[[Londres]]** (n'inglés *London*) capital d'Inglaterra y del Reinu Xuníu.
* **[[Gran Londres]]** (n'inglés *Greater London*), área alministrativa y condáu d'Inglaterra formada por Londres.
* **[[Ciudá de Londres]]** (n'inglés *City of London*), ún de los 33 distritos de Londres, centru históricu y financieriu de la ciudá.
; Canadá
* **[[London (Ontario)]]** llocalidá d'Ontario de 450.000 habitantes.
; Estaos Xuníos d'América
* **[[London (Arkansas)]]** llocalidá d'Arkansas
* **[[London (California)]]** llocalidá de Califòrnia
* **[[London (Indiana)]]** llocalidá d'Indiana
* **[[London (Kentucky)]]** llocalidá de Kentucky
* **[[London (Minnesota)]]** llocalidá de Minnesota
* **[[London (Ohio)]]** llocalidá d'Ohio
* **[[London (Texas)]]** llocalidá de Texas
* **[[London Mills]]** llocalidá d'Illinois
; Kiribati
***[[London (Kiribati)]]** la llocalidá más grande de la islla de Kiritimati.
; Sudáfrica
* **[[East London (Sudáfrica)]]**

## Biografíes
* **[[Artur London]]** (1915–1986) políticu comunista checoslovacu
* **[[Fritz London]]** (1900–1954), físicu alemán
* **[[George London]]** (1920–1985), barítonu d'Estaos Xuníos
* **[[Jack London]]** (1876–1916), escritor d'Estaos Xuníos
* **[[Jason London]]** (1972), actor d'Estaos Xuníos
* **[[Jeremy London]]** (1972), actor d'Estaos Xuníos
* **[[Julie London]]** (1926–2000), cantante y actriz d'Estaos Xuníos
* **[[Lauren London]]** (1984), modelu y actriz d'Estaos Xuníos
* **[[Paul London]]** (nacíu en 1980), lluchador d'Estaos Xuníos

## Música
* **[[London (grupu)]]**, grupu de música inglés
* ***London***, un cantar de Pet Shop Boys
* ***London***, un cantar d'Anthrax
* ***[[London Bridge (cantar)]]***, un cantar de Fergie
* **[[London Records]]**, una compañía discográfica inglesa

## Ver tamién
* 
* [ Busca toles páxines cola pallabra «London»]

## Referencies

## Enllaces esternos
Presidente del Principáu d'Asturies

El **Presidente del Principáu de Asturies**, d'acordies l'Estatutu d'Autonomía d'Asturies, preside'l Conseyu de Gobiernu del Principáu d'Asturies, y dirixe la so actividá, coordina l'Alministración de la comunidá autónoma, noma y separta a los conseyeros y caltién la suprema representación del Principáu y la ordinaria del Estáu n'Asturies. Ye escoyíu pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies d'ente los sos miembros y ye nomáu pol Rei d'España.

## Eleición
La eleición del presidente ta regulada pola llei autonómica 6/84, que sigue'l llamáu «modelu de pura eleición». Prodúzse tres la constitución de la Xunta Xeneral del Principáu o col cese del anterior presidente. Van ser candidatos a Presidente toos aquellos diputaos que fueren propuestos por un mínimu de cinco d'ellos. Arriendes d'ello, pue haber más d'un candidatu.

Tolos candidatos van esponer el so programa de gobiernu na mesma sesión y, tres ella, va celebrase la primer votación, conxunta para toos ellos. Si dalgún candidatu llograra mayoría absoluta nesta votación, resultaría escoyíu. En casu contrariu, fadríase una nueva votación, trescurríes 48 hores, con namái los dos candidatos más votaos. Nesti casu, resultaría escoyíu'l candidatu con mayor númberu de votos (mayoría simple). 

En casu d'empate, repitiríase la votación cada 48 hores a lo menos. En tolos casos, los diputaos voten públicamente y por llamamientu, contestando col nome d'un candidatu o cola espresión «asténgome» («*me abstengo*», en castellanu). Si pasaos dos meses dende la constitución de la Xunta Xeneral, nun foi escoyíu nengún candidatu, ésta va quedar disuelta y daráse en convocar eleiciones nueves. 

## Presidentes d'Asturies

1 Preautonómicu hasta'l 11 de xineru de 1982

## Presidentes d'Asturies

## Referencies