open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fábrica de Mieres

**Fábrica de Mieres** foi una importante empresa minerosiderúrxica española fundada en 1879 establecida nel conceyu asturianu de Mieres, nel llugar en que yá esistía una siderurxa dende 1844 conocida pol mesmu nome. 

## Historia

El 17 de setiembre de 1844 ye fundada en Londres l'Asturian Mining Company, qu'establez na vega de Sueros, ente Mieres del Camín y Ablaña, nel conceyu asturianu de Mieres, una fundición de fierro. El so únicu altu fornu poner en funcionamientu en 1848, apurriendo'l primer fierro calidable n'España utilizando coque (conocíu entós como «el métodu inglés»). L'establecimientu foi conocíu, entós y darréu, como la fábrica de Mieres.

El 6 de xunetu de 1849 la Asturian Mining Company ye eslleida pol gobiernu d'España y los sos activos liquidaos. El banqueru español, anque afincáu en París, Lleón Lillo convertir en dueñu de la fábrica y de les mines de fierro y carbón el 15 de xunu de 1850, por 502&nbsp;000 francos. Lleón Lillo yera un testaferru d'Agustín Fernando Muñoz y Sánchez, duque de Riánsares y home de reinar madre, María Cristina de Borbón-Dos Sicilies. Darréu incorporaríase a la sociedá Juan Grimaldi, cónsul xeneral en Francia. *Lleón Lillo y Compañía* volvieron a entamar l'actividá de la ferrería mierense a finales de 1850.

En 1852 pasa a la *Compagnie Minière et Mètallurgique de Asturies*, con sede en París, y en 1861 a la *Société Houillére et Métallurgique des Asturies*, que'l so principal accionista yera'l francés Numa Guilhou. Esta funda en 1870 la *Sociedá Numa Guilhou* colos fracasos de les sociedaes establecíes en Mieres enantes, pasando a ser Fábrica de Mieres S.A. en 1879. 

Na factoría cercana a la villa de Mieres del Camín, los altos fornos fabricaben fierro, usando como combustible'l carbón estrayíu de les sos mines, principalmente de la Contorna del Caudal. Formó un importante triángulu siderúrxicu xunto cola Fábrica de Moreda-Xixón y la Fábrica de La Felguera, anque nun llegó a tener la pujanza d'esta postrera.

Les pertenencies mineres de Fábrica de Mieres pasaron a Hunosa en 1967 y la producción siderúrxica a Uninsa, más tarde Ensidesa (güei Arcelor Mittal), cerrando y baltando la factoría nos años 70 tres la oposición total de los ciudadanos mierenses. 

La empresa foi liquidada en 2010.

## Bibliografía utilizada
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Fábrica de Moreda

La **Fábrica de Moreda y Xixón** foi una fábrica siderúrxica yá sumida de la empresa **Sociedá de les Mines y fábrica de Moreda y Xixón** allugada nel actual barriu de Moreda, nel conceyu asturianu de Xixón (España). Foi'l principal motor siderúrxicu de la ciudá a lo llargo del sieglu XX.

## Historia

A mediaos del sieglu XIX, nueves empreses siderúrxiques taben surdiendo n'Asturies, como la (Fábrica de Mieres, fundada en 1844 y Fábrica de La Felguera, en 1858). L'inxenieru Isidoro Clausel, sofitáu pola inversión de dellos banqueros ya industriales franceses, fundó una tercera en Xixón en 1879 sol nome Sociedá de les Mines y Fábrica de Moreda y Xixón. La so capital inicial foi de  pesetes. Asitiar cerca del Puertu d'El Musel y del Ferrocarril de Llangréu pa dar meyor salida a los sos productos. Perteneció a una compañía francesa con sede en París hasta finales de la década de 1890, cuando foi mercada pola *Sociedá Industrial Santa Bárbara* que dirixía José Tartiere. En 1985, tres dellos años integrada n'Uninsa, la fábrica cerró. Sobre los  qu'ocupaba allugar viviendes, comercios y un parque, dando llugar al barriu de Moreda.

## Referencies
Félix Serrano González-Solares

**Félix Serrano González-Solares**  foi un empresariu industrial y políticu español, rellacionáu col mundu del deporte: foi sociu de Real Uviéu, del que foi presidente d'una xunta xestora, del Real Sporting de Xixón, del Real Madrid y del Atlético de Madrid. Amás foi sociu fundador del Real Club de Tenis d'Uviéu.

## Biografía
Félix Serrano yera'l mayor de seis hermanos, llogró una llicenciatura en Químiques y encargóse de la empresa familiar siendo presidente de *Fíos de Francisco Serrano, S.A.*, empresa propietaria de la marca Anís de l'Asturiana, con factoría en Quintanar de la Orden, Toledo d'onde'l so güelu Francisco Serrano López-Brea yera natural. Amás nos años 50 llevantó otra destilería n'Arxentina.

Tres l'arrenunciu de Manuel Álvarez-Buylla y López Villamil, llegó a l'alcaldía d'Uviéu. Sicasí, en 1978 tuvo de dase de baxa per enfermedá, primero nel so primer teniente d'alcalde Higinio Rodríguez Pérez y tres l'arrenunciu d'este na so segunda teniente d'alcalde Eloína Suárez Suárez, a lo postrero única alcaldesa d'Uviéu.

Finalmente, el so interés en política llevar a ser nomáu procurador en Cortes pol terciu familiar, entablando nesa dómina una gran amistá con Rodolfo Martín Villa y siendo parte de quien dieron el so sofitu a la Reforma Política d'Adolfo Suárez.

## Condecoraciones
* Gran Cruz del Méritu Militar.

## Ver tamién
* Presidentes del Real Uviéu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Félix Serrano, alcalde d'Uviéu ente 1975 y 1978, finó ayeri a los 91 años.
Fundación pal Fomentu de la Economía Social

La **Fundación pal Fomentu de la Economía Social** (**FFES**) ye una organización ensin ánimu d'arriquecimientu asturiana que'l so fin ye facilitar la creación d'empreses d'economía social por aciu la promoción, divulgación, investigación y asesoramientu a les empreses sobre marcos llegales, financiamientu, etc. Foi creada en 1989.

Ente'l so miembros cunten una alministración pública, dos sindicatos y dos asociaciones d'empreses de la economía social:

:* Principáu d'Asturies
:* Unión Xeneral de Trabayadores
:* Comisiones Obreres
:* Unión de Cooperatives Agraries Asturianes
:* Agrupación de Sociedaes Asturianes de Trabayu Asociáu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Fundación pal Fomentu de la Economía Social
Fíbula de Lancia

La **Fíbula de Lancia**, o **Fíbula celtíbera de Lancia** tamién fíbula de caballín ye un broche o imperdible de bronce, utilizáu pa xunir la vistimienta, obra de los orfebres ástures o celtíberos, (tribus celtes o celtizadas de la península ibérica, ente los años 300 a 101 e.C.).

## Afayu
Topar na zona arqueolóxica onde s'atopaba l'antigua ciudá ástur de Lancia, nel términu municipal de Villasabariego, perteneciente a la provincia de Lleón, Castiella y Lleón, (España). 

## Simboloxía
La fíbula representa a un guerreru a caballu, y a un guerreru vencíu cola so cabeza asitiada so la cabeza del equín; estes fíbulas solo seríen portaes como emblemes pola élite guerrera de la dómina.

## Carauterístiques
* Forma: zoomorfa.
* Material: bronce.
* Estilu: Edá del Fierro II, Celtibéricu.
* Téunica: Fundición.
* Altor: 7,4 centímetros.
* Llargor: 9,2 centímetros.
* Grosez: 0,8 centímetros.

## Caltenimientu
La pieza esponer de forma permanente nel Muséu Arqueolóxicu Nacional d'España, en Madrid col númberu d'inventariu 22925.

## Ver tamién
* Fíbula de Bergancia
* Fíbula de Alovera
* Celtíberos

## Referencies

## Enllaces esternos
Gadaxara

**Gadaxara** ye'l nome d'un caballeru cristianu del sieglu VIII lleal al rei Alfonso II el Castu d'Asturies qu'apaez mentáu de volao nuna crónica escrita por Ibn Idari.

La crónica comenta que participó na batalla del ríu Quirós del añu 795 interponiéndose ente les tropes cristianes y la caballería musulmana con 3.000 caballeros, dexando asina al gruesu del exércitu cristianu retirase hasta un castiellu asitiáu cerca del ríu Nalón.

 nome-del xeneral-gadaxara.html

## Referencies

## Enllaces esternos
*Batalla del ríu Quirós
Garrotín

El **garrotín** ye un palu flamencu procedente del folclor asturianu, pero créese que foi desenvueltu polos xitanos de Lérida y, más tarde, Barcelona. De ser esto ciertu, el garrotín sería l'únicu cante y baille flamencu nacíu fora d'Andalucía (amás de la rumba y l'aurio). Col so viviegu ritmu de tangu, y en manera mayor, el garrotín esfrutó de gran popularidá hasta que sumió na década de los trenta. Apropiadamente, foi una xitana catalana, Carmen Amaya, quien lo caltendría vivu y fadría posible la so recuperación nos setenta.

Ye bien probable que llegara al flamencu por aciu de los xitanos catalanes, yá que provién del compás del tangu. El cantar ta acompañada d'un baille, y el so periodu de puxanza foi a principios del sieglu XX.

Los sos estrofes tán formaes por cuatro versos octosílabos, de los que riman el segundu y el cuartu, y repiten un estribillu ente ellos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sobre'l garrotín en ''El flamencu de l'A a la Z'', del sitio de Radiolé. 

* Reseña biográfica de Carmen Amaya.
Xeoloxía d'Asturies

Mientres la Era Cenozoica, la era del gran plegamientu alpín que formó les cordales actuales como los Alpes, Andes y Himalayes, el Macizu Hespérico va sufrir rebaxamientos y cambeos, pero polo xeneral, va portase como un bloque ríxido y remanecío.

Mientres el periodu Mesozoicu xenérense transgresiones y fórmense cuenques de sedimentación en redol al macizu eleváu. Por cuenta de esto nel secundariu el macizu permanez argutu lo que-y somete a la erosión. Na era Cenozoica dientro de la teutónica alpina asocédense les reactivaciones y esfarrapamientos que produz un macizu erosionado, con zones nueves poles reactivaciones de les plaques con quebres y plegamientos. Asina d'esta forma créase la cordal cantábricu, zones costera, monte prelitoral, sierra del Cuera, fuesa de Llébana, riegu prelitoral en Cangues d'Onís y falles en Cabrales.

Les rases mariniegues de Principáu d'Asturies (Llanes, Ribedeva, etc) y les cántabres indíquennos que tuvieron somorguiaes sol nivel del mar. Asina d'esta forma fai 18.000 años los monteas cantábricos taríen asitiaos unos cien metros so l'agua. Na transgresión Flandiense (miocénica) fórmense los cantiles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Germán Álvarez Blanco

**Germán Álvarez Blanco**  ye un periodista, escritor, empresariu, guionista de televisión y direutor teatral español.

## Periodismu
Llicenciáu en Derechu y Periodismu, escribió en *[[El Alcázar (España)|El Alcázar]]*, en *[[Nuevo Diario]]*, foi corresponsal en Madrid de France Presse, trabayó pa Desk Amsud en París y foi corresponsal nel estranxeru mientres ocho años. Tamién foi redactor xefe de *Guadiana* y dirixó *[[Sábado Gráfico]]*.

## Productor televisivu
Foi'l productor acomuñáu de *[[La casa de los líos]]*, emitida n'Antena 3, con Arturo Fernández nel papel principal. La serie taba inspirada nuna idea argumental d'Álvarez Blanco.Ente otres series como "Como'l perru y el gatu " emitida en television española

## Noveles
* *La Diputada*
* *El trunfador*
* *Silberia y el sapu coloráu*

## Guiones de televisión
* *Como'l perru y el gatu* (2007), estrenada en TVE
* *Diez n'Eivissa* (2004), emitida en TVE

## Enllaces esternos

## Referencies
Gonzalo Martínez de Oviedo

**Gonzalo Martínez de Oviedo** (Uviéu, S.XIV). Noble asturianu que aportó a maestre de la Orde d'Alcántara.

## Biografía
Lluis Alfonso de Carvallo, autor de la primer Historia d'Asturies, señala que'l so padre foi Nicolás Martínez de Oviedo y el so tíu Gonzalo Rodríguez del Porral. Tuvo al serviciu d'Alfonso XI, y polos sos bonos oficios, el monarca concediólu abondosu mercés, como designa-y maestre de la Caballería de la Orde d'Alcántara, concediéndo-y los castiellos, llugares y fortaleces de la Orde. Con Alfonso XI, se enroló na milicia contra Aragón. Asímismo, foi xefe militar na so guerra contra los moros. Ente los sos distintos ésitos militares, cabo destacar haber matáu al rei Abd el Malik, según a los millares de cautivos que tomó en Alxecires. Pero, como criticó públicamente los ilícitos amoríos d'Alfonso XI con Lleonor de Guzmán, amenó la roxura del monarca, qu'ordenó la so comparecencia; delles versiones señalen tamién que Lleonor lo repunaba por non sofitar Gonzalo la candidatura del so hermanu al Maestrazgo de Santiango. Pero, Gonzalo nun compareció y convocando a los caballeros del so orde y solicitando sofitu al rei de Portugal, qu'ésti refugó, disponer a aguantar. A la fin, abarganáu en Valencia de Alcántara, y ensin opciones, rindir cola so mesnada, na que s'atopaben múltiples soldaos asturianos. Alfonso Fernández Coronel, el so principal enemigu, matar. Foi padre de Diego González de Oviedo, gobernador d'Uviéu, lleal a Pedru I, con quien tuvo hasta la so muerte, en 1369, y que foi preterido polos Trastámara.

## Referencies

* Lluis Alfonso de Carvallo, *Antigüedaes y coses memorables del Principáu d'Asturies* (Madrid, 1695)
* Jesús Evaristo Casariego, *L'Asturies guerrera*.- (Uviéu, 1977)
* Carlos Martínez, *Historia d'Asturies* (Xixón, 1969)
* Xuan Ignacio Ruiz de la Peña, *Historia d'Asturies: Baxa Edá Media* (Salinas, 1979)
Gonzalo Peláez de Cuaya

**Gonzalo Peláez de Cuaya** (Grau, sieglu XIII-XIV) Aristócrata y bandoleru asturianu, conocíu pola so crueldá. Sojuzgó pola fuercia a la so villa ñatal, intentando'l plenu dominiu sobre la mesma por aciu intercesión real, que-y foi refugada por Fernando VI. Naguó estender el so dominiu a Uviéu, siendo sofitáu pol obispu Fernando Álvarez. En 1309 Grau y Uviéu axuntaron fuercies pa combatir a Peláez. Los mercaderes de dambes poblaciones contrataron pa la so defensa al guerreru Sueru del Dadu. En 1315 Alfonso XI obligó al obispu Álvarez a dexar de sofitar a Peláez. En 1316 Rodrigo Álvarez de Asturias sitió'l castiellu de Tudela, onde l'obispu acoveciera a Peláez. El sitiu duró cuatro meses. Álvarez de Asturias prindó les propiedaes de Peláez, quien fuxó a Navarra.

## Referencies

*
Gregorio Jove y Valdés

**Gregorio Jove y Valdés**  políticu asturianu.

Miembru d'una familia noble, el so títulu nobiliariu foi vizconde de Campogrande ye nomáu Procurador xeneral del Principáu en 1805. Nel so cargu caltién contactos con Fernando VII sollertándolo del peligru que suponíen les tropes franceses asitiaes na rexón.

El 9 de mayu de 1808 tres producise'l llevantamientu per parte de les milicies populares n'Uviéu de la mano ente otres de les heroínes Juaca Bobela y Marica Andallón xuntar a García del Bustu convocando la Xunta Xeneral del Principáu pa tomar midíes en contra del exércitu invasor. Un añu más tarde, en 1809 sofita al Marqués de la Romana cuando esllee la Xunta Cimera d'Observación y Defensa del Principáu d'Asturies. Mientres tola Guerra de la Independencia Española caltiénse bien batallosa coles tropes franceses realizando numberoses actividaes. 

En 1811 ye designáu interlocutor pa pidir al Gobiernu central una Xunta Cimera Constitucional, siendo arrestáu por tal motivu volviendo intentalo en 1814.

En 1820, tres el pronunciamientu del so paisanu asturianu Rafael del Riego sofita al Trieniu Lliberal, llegando a ocupar el cargu d'Alcalde Constitucional de Xixón pero en 1823 tres la so finalización ye prindáu. 

En 1840 ye nomáu direutor Real Institutu Xovellanos de Xixón. 

## Referencies

* López del Riego, Visitación. *Gregorio Jove: aportación documental a la so biografía.* , Boletín del Real Institutu d'Estudios Asturianos, XXXI, num. 92. Uviéu,1977
Grupo El Arco

El **Grupo El Arco** ye una empresa de supermercaos y tiendes asturiana con sede en La Felguera (Llangréu).

## Historia
Víctor Ordóñez y Adolfo Ceñera fundaron en 1987 los supermercaos El Arco. Primeramente Víctor tenía una tienda d'ultramarinos heredada de los sos padres en L'Entregu dende 1958. Adolfo Ceñera tenía una carnicería xunto a la so esposa en Sama de Llangréu. Víctor y Adolfo formen la empresa Ceñor SL naciendo asina los supermercaos El Arco, qu'abre la so primer tienda en Sama en 1987 y la segunda en La Felguera en 1988. En 1993 naz El Arco SA y espándese fora de Llangréu, abriendo en 1995 nel centru comercial Los Fresnos de Xixón (antiguu Pryca). En 1997 robla un alcuerdu con Lidl, tando dende entós presente nos supermercaos d'esta empresa n'Asturies. En 2002 abre yá tiendes en Lleón y Valladolid. En 2017 compra a la empresa minera Hunosa los economato de les cuenques mineres pa la so esplotación. Cuenta con 115 establecimientos.

## Establecimientos
* Supermercaos El Arco (alimentos frescos)
* Supermercaos La Quintana 
* Fruteríes "Ensupunto"
* Arco Plaza
* Pingu Congelados
* Pingu Frutas
* Charcuterías Supercash
* Chigre Tienda L'Antigua
* El Economato

## Referencies

## Enllaces esternos
Grupu Radio Asturies

**Grupu Radio Asturies** ye'l nome comercial de la empresa *Radio Asturies EAJ-19, S.L.*, fundada nel añu 1926.

## Centros emisores

Na siguiente llista indíquense les llocalizaciones de los centros emisores de Grupu Radio Asturies y les sos frecuencies:
* Radio Asturies FM - 100.9 MHz - Picajo Llangréu
* Radio Asturies AM - 1026 KHz - Grandota Uviéu
* Radio Nalón - 87.6 MHz - Brañueta Llaviana
* M80 Radio Asturies - 88.9 MHz - Naranco Uviéu
* Los 40 Asturies - 97.5 MHz - Naranco Uviéu
* Los 40 Eo - 106.4 MHz - El Gargüelu Vilanova d'Ozcos
* Cadena Dial Asturies - 91.1 MHz - Naranco Uviéu
* Cadena Dial Eo-Navia - 98.3 MHz - Penouta Bual
* Máxima FM Asturies - 94.7 MHz - Moutas Grau

## Referencies

## Enllaces esternos
* Grupu Radio Asturies
Guillermo Ballina Menéndez

**Guillermo Ballina** , foi un sindicalista y políticu asturianu.

## Biografía
Con una llarga trayeutoria nel Partíu Comunista d'España, onde militó na clandestinidá, foi miembru fundador d'IX d'Asturies, y dende l'añu 2003, secretariu d'Organización d'IX d'Asturies, miembru de la so executiva y miembru de la Presidencia Federal d'IX.

Formó parte de la candidatura d'IX al Conceyu de Castrillón nes eleiciones municipales de 1987, siendo escoyíu conceyal y exerciendo les sos funciones hasta'l final de la llexislatura, en 1991.

Nes eleiciones de mayu de 2007 allegó de nuevu, como númberu 2, na candidatura d'IX-BA, resultando de nuevu escoyíu conceyal nel Conceyu de Castrillón.

Coles mesmes foi un históricu sindicalista de Comisiones Obreres, sindicatu del que foi miembru de la Comisión Executiva Confederal y del Conseyu Confederal, onde s'atopaba alliniáu col sector críticu.

Empecipió'l so llabor sindical en 1997, na empresa Asturiana de Zinc. La so actividá supunxo un despidu empresarial, llogrando más tarde que'l xuez decretara la so realmisión nuna sentencia que sentó xurisprudencia. La empresa negar a readmitirlo y mientres selmanes allegó al so puestu escoltáu por axentes de la Guardia Civil.

Xunto con Francisco Javier Suárez, José María Carballido y Emilio Huerta Rodríguez, *Triki*, punxo en marcha la Federación del Metal de Comisiones Obreres d'Asturies, onde exerció la secretaría xeneral ente 1991 y 1996. Tamién foi secretariu xeneral de la Unión Comarcal d'Avilés hasta la so sustitución por Antonio Pinu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gustavo Suárez Pertierra

**Gustavo Suárez Pertierra**  ye un xurista y políticu español.

## Biografía
Llicencióse en Derechu na Universidá d'Uviéu, doctorándose na de Valladolid y ampliando más tarde los sos estudios na Universidá de Múnich. En 1978 llogró la cátedra de Derechu canónicu na Universidá Complutense de Madrid. La so formación convirtió-y n'especialista en derechu constitucional y sobre les rellaciones Ilesia-Estáu.

Tres la victoria del Partíu Socialista Obreru Español nes eleiciones xenerales de 1982, foi nomáu Direutor Xeneral d'Asuntos Relixosos. En 1984 aportó al cargu de Subsecretariu del Ministeriu de Defensa y Secretariu d'Estáu d'Alministración Militar en 1990. Na VI llexislatura foi escoyíu Diputáu al Congresu nes llistes del PSOE per Asturies y en 1993 foi designáu por Felipe González para Ministru d'Educación, onde destacó al regular la enseñanza relixosa de conformidá cola aconfesionalidad que figuraba na Constitución española de 1978 y que provocó ciertos enfrentamientos con sectores de la Ilesia católica. En 1995 ocupó la cartera de Defensa hasta la victoria del Partíu Popular nes eleiciones xenerales de 1996.

En 2000 se reintegró a la Universidá Complutense, pa pasar más tarde a la Universidá Nacional d'Educación a Distancia. Siguió trabayando como profesor convidáu en diverses universidaes y dende 2006 a 2011 foi Presidente del Real Institutu Elcano d'Estudios Internacionales y Estratéxicos y anguaño ye presidente del Patronatu de la Fundación Oso d'Asturies.

Foi Patronu de UNICEF Comité Español ente 2012 y 2017 y ocupa el cargu de Presidente de dicha entidá dende febreru de 2018.

## Obres
****Llibros**
****Llibertá relixosa y confesionalidad nel ordenamientu xurídicu español* Editorial Eset. Vitoria, 1978. ISBN 84-7167-092-5.
****Artículos**
****El fenómenu relixosu na nueva Constitución española: bases del so tratamientu xurídicu*, en *Revista de la Facultá de Derechu de la Universidá Complutense*, núm 61. 1980 ISSN 0210-1076.
****Paz, seguridá y defensa en iberoamérica: una reflexón de mancomún*, en *Cuadiernos d'estratexa*, núm. 126, 2004. ISSN 1697-6924.
****La enseñanza de la relixón nel sistema educativu español* en *Llaicidá y llibertaes: escritos xurídicos*, Núm. 4, 2004.
****La llaicidá na Constitución Española*. En *Persona y derechu: Revista de fundamentación de les Instituciones Xurídiques y de Derechos Humanos*. Núm. 53. 2005 ISSN 0211-4526

## Referencies

## Enllaces esternos
*Ficha biográfica  nel Ministeriu de Defensa.
*Ficha biográfica y actividá parllamentariu nel Congresu de los Diputaos.
*Entrevista nel diariu La Nación el 4 d'abril de 2004 sobre la Transición n'España, instalada na web del Foru pola Memoria.
*, pol que se regula la enseñanza de la Relixón n'España siendo Ministru Suárez Pertierra.
Hermanos Felgueroso

**Los Hermanos Felgueroso** (**Adelaida Felgueroso González** 1861-1938, **Víctor Felgueroso** 1863-1945, **Constante Felgueroso** 1865-1937, **Rosario Felgueroso** 1868-1969, y **Secundino Felgueroso** 1872-1952) fueron un grupu d'empresarios carboneros asturianos naturales de Llangréu, que fundaron en 1893 la empresa **Sociedá Felgueroso Hermanos**.
## Biografía
Toos ellos yeren fíos de Gabino Felgueroso Rodríguez y Genara González, naciendo na parroquia de Ciañu, en Llangréu (Asturies). Los homes empezaron trabayando na mina.

En 1893 fundan la **Sociedá Felgueroso Hermanos** cola collaboración del so padre, empezando a esplotar les mines de Saús (Siero) de la Compañía Carbones Asturianos, unes mines n'estáu ruinosu. Más tarde van dir alquiriendo otres mines de Llangréu, dalgunes de les cuales fueren abandonaes pola so baxa rentabilidá. En 1930 ponen en marcha la mina de carbón más conocida de les afondaes fora de los valles mineros centrales, La Camocha en Xixón, dempués de munches intentos atayaos na zona. Nos años 20 vienden casi toles sos pertenencies de la Cuenca del Nalón a Duro Felguera y céntrense en Xixón. 

Rosario alloñar de xestión de la empresa, entra como novicia en Les Saleses pero'l so estáu de salú tórga-y siguir. Mientres los sos hermanos son tamién conseyeros de Duro Felguera y conviértense en impulsores de la minería ya industria a nivel nacional, ella dedica la so fortuna a los más desfavorecidos y vive en Ciañu hasta la so muerte a los 99 años.

En 1932 ufiértase-yos un gran homenaxe nos *Campos Elíseos* de Xixón. En 1945 se -yos condece la Medaya d'Oru al Méritu nel Trabayu.
En 1962 alzar nel Parque de Rosario Felgueroso de Ciañu'l Monumentu a Los Hermanos Felgueroso, obra de Juan José Suárez Ayer. Tamién hai un monumentu a Rosario nesi parque y una avenida en Xixón a los Hermanos.

Les sos vides inspiraron la película *Jandro* de 1965 dirixida por Julio Coll.

## Bibliografía

*Los Hermanos Felgueroso y La Minería Asturiana*. Roces Felgueroso, Carlos y Roce Montero, Bernardo. Dingraph SL, Xixón 1999

## Referencies

## Enllaces esternos
Herminio Menéndez

**Herminio Menéndez Rodríguez**  ye un deportista español que compitió en piragüismu na modalidá d'agües seles. Anguaño desempeña la so actividá profesional como dirixente deportivu y axente de futbolistes.

## Carrera deportiva
Participó en cuatro Xuegos Olímpicos de Branu ente 1972 y 1984, llogrando una medaya de plata en Montreal 1976 y una de plata y otra de bronce en Moscú 1980. Ganó ocho medayes nel Campeonatu Mundial de Piragüismu ente los años 1975 y 1982.

## Palmarés internacional




## Dirixente deportivu
Tres la so retirada, dempués de los Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984, empezó la so carrera como dirixente deportivu, incorporándose al Comité Olímpicu Español como representante de los deportistes y presidiendo la so comisión d'atletes. Darréu, foi vicepresidente de la Real Federación Española de Piragüismu y asesor del socialista Javier Gómez Navarro nel Conseyu Cimeru de Deportes, participando dende esti puestu na ellaboración de la Llei del Deporte de 1989, que convirtió en sociedaes anónimes deportives los clubes de fútbol y baloncestu. Dexó'l cargu en 1990 pa ser nomáu presidente de la oficina del Comité Olímpicu Organizador de Barcelona 1992 (COOB'92) en Madrid. Resultó ser l'escoyíu pa introducir l'antorcha olímpica nel Estadiu de Montjuïc nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992. 

El 1 de xineru de 1994 José Fernández Álvarez incorporar al conseyu d'alministración, y nomar direutor xeneral, del Real Sporting de Xixón S.A.D., hasta que'l 30 d'avientu de 1996 pasa a ocupar el mesmu cargu nel Sevilla Fútbol Club, presidíu por José María González de Caldas, cargu qu'ocupa hasta avientu de 1999.

Dende entós foi miembru del patronatu de la Fundación Príncipe d'Asturies, presidente de la Fundación Amigos del Deporte, miembru de l'Asociación de Deportistes del COE, direutor xerente de la empresa Figer Sport Spain, miembru de l'Asociación de Deportistes contra la Droga, según conseyeru delegáu de Sevilla 2012.

## Premios, reconocencies y distinciones
*  Medaya d'Oru de la Real Orde del Méritu Deportivu, dada pol Conseyu Cimeru de Deportes (1994)

## Referencies

## Enllaces esternos
*Ficha del deportista, páx. web del Comité Olímpicu Español.
*Llista de medayistes olímpicos y mundiales en piragüismu (1936-2007): parte 1, parte 2. Federación Internacional de Piragüismu (n'inglés).
Herropea

Llámase **arropea**, **harropea** o **herropea** al grillete que se pon nos pies a los presos. 

N'Asturies, llamen *farropea* y en Galicia, *ferropea* y una cadena gruesa que s'echa a los presos garrada al grillete d'un pie. 

Covarrubias nel so *[[Ayalga de la llingua castellana o española|Ayalga]]* diz que ye un xéneru d'esposes y prisiones que se ponen nes manes con una barrilla de fierro, que garra na argolla del pescuezu y que d'esti xéneru d'esposes usaben los moros colos cautivos que traíen nes maseras, por que nun pudieren comer la farina. Y deriva esta voz del griegu *cardopion*, que significa *argolla* arrodiada al pescuezo y garrada por detrás a les manes por que estes nun puedan llegar a la boca. Paez que Covarrubias equivocóse y que la voz *ferropea*, d'onde vien *arropea* componer de *fierro* y *pie* y por consecuencia nun significa esposes, sinón *grillos de los pies*. 

Compes. Bobad. Polític. lib. 3. cap. 15. núm. 11. 

:*Yo solamente practiqué en casu de blasfefemia dar la casa de cabildru. A otra que nun seya la mesma á los xueces , y á los caballeros, poniéndo-yos una guarda.... demás de la arropea, como s'acostuma.*

## Referencies

''Diccionariu de la llingua castellana'', 1770
Hidrografía d'Asturies

Asturies ye una rexón montascosa bien cercana al mar, polo que ta derrota por gran númberu de ríos, polo xeneral casi toos ellos curtios y bien caudalosos. El ríu más importante d'Asturies ye'l ríu Nalón, al que siguen los ríos Sella, Narcea y Navia. Otros dos ríos importantes, el ríu Eo y el ríu Deva solo escurren na so parte final per territoriu asturianu.

Los ríos nacen na divisoria d'agües de la cordal Cantábricu y ábrense pasu escontra'l mar Cantábricu. Caltienen una direición xeneral S-N, anque hai dalgunos —el mesmu Nalón, el Nora o'l Piloña— qu'en dalgún momentu siguen una direición E-O.

Los ríos asturianos escurren nel so cursu cimeru encaxaos en fondos valles, lo que favoreció la construcción de banzaos pal suministru y la xeneración d'enerxía hidroeléctrica.

Dende'l puntu de vista hidrográficu, Asturies nun cunta más que con una cuenca d'importancia, la del ríu Nalón, que drena casi la metá del territoriu asturianu. Síguen-y n'importancia la del ríu Navia —compartida con Galicia—, la del ríu Sella —que drena una pequeña parte de la provincia de Lleón—, la del ríu Esva y les de los dos ríos que llinden Asturies: pel oeste la del ríu Eo y pel este, la del ríu Deva.

## Principales ríos d'Asturies

Na tabla siguiente inténtase identificar tolos ríos que la so llargor ye cimeru a 20 km, anque pueden faltar dalgunos. La tabla recueye los siguientes datos y carauterístiques:

:* El nome. Polo xeneral, úsense los nomes más comúnmente utilizaos n'español.
:* El llargor (km). Tien de tenese curiáu a la del usu de los datos de la tabla. Pa la mayoría de los ríos, les distintes fontes apurren información contradictoria sobre'l so llargor.

:* El cursu d'agua o masa d'agua na que'l ríu desagua.
:* L'aguada a la que desagua cada ríu, por aciu el códigu de colores al marxe.
:* Los rankings de llargor. Ellaboráronse dos rankings: unu xeneral, pa toa Asturies y el segundu, considerando solamente los ríos principales, esto ye escluyendo afluentes y recoyendo solo aquellos ríos que desaguan direutamente nel mar. P

 Los ríos ordenar partiendo de la frontera con Galicia y avanzando escontra l'este hasta llegar a la llende con Cantabria.

## Ver tamién
* Banzaos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Heremigario

**Heremigario** o **Hermigario**  foi un xefe militar suevu de principios del sieglu V, qu'apaez citáu nel *Chronicon* de Hidacio. Según Hidacio, dirixó una espedición sueva a Lusitania a empiezos del añu 429, enfrentándose al rei Genserico darréu primero que ésti colara col so pueblu a África, y atacando les ciudaes de los vándalos, Sevilla y Mérida, onde «foi refundiáu al Guadiana pel brazu de Dios», y morrió afogáu

En realidá, nun sabemos casi nada de **Heremigario** yá que Hidacio, única fonte pal so estudiu, namái lo menta de forma lacónica:

L'historiador alemán F. Dahn nel so monumental *Die Könige der Germanen* apuntó la posibilidá de que fuera familiar, ya inclusive socesor de Hermerico; esta hipótesis ye compartida por Casimiro Torres en *Galicia Sueva* señalando la posibilidá de que fuera padre del *magister militum* Ricimero. Pero lo cierto ye que nun hai constancia documental qu'indique que fuera realmente rei de los suevos.

Otru casu d'una mesmu raigañu común ye Ermengon, soterrada nel interior de la gran basílica de Hipona, afecha al cultu arrianu. El so ricu y distinguíu enterramientu faen de Ermengon un miembru de la nobleza vándala, que sicasí se sentía arguyosa de proclamar la so identidá étnica sueva; el so nome podría ser niciu de la so pertenencia al llinaxe real suevu de Hermerico, seique un familiar direutu de **Heremigario**.

## Bibliografía
*Muhlberger, Steve. ''Overview of Late Antiquity''. 1996. 
*Shwarz, Andreas. "The Settlement of the Vandals in North Africa." Andrew H. Merrills, ed., *Vandals, Romans and Berbers: New Perspectives on Late Antique North Africa* (pp.&nbsp;49&ndash;58). Ashgate Publishing, 2004. ISBN 0-7546-4145-7. 
*Thompson, E. A. *Romans and Barbarians: The Torne of the Western Empire*. Madison: University of Wisconsin Press, 1982. ISBN 0-299-08700-X.

## Referencies
Focetes del Esva

Les focetes tán entendíes dientro del paisaxe protexíu del ríu Esva nel conceyu asturianu de Valdés nel tramu entendíu ente los cuetos de Andornoso y Villagermonde, nel tramu que va dende San Pedro de Paredes a La Chanona con una superficie total de 760 hectárees. Trátase d'un gargüelu escaváu pel ríu que llega a los 400 metros de desnivel y qu'escurre por un tramu de 6 quilómetros de ríu.

Dientro de la flora cabo desctacar los *carbayedos* o robledal según una pequeña franxa de vexetación de ribera.

Foi declaráu monumentu natural el 4 d'abril de 2002.

## Referencies

## Enllaces esternos
* focetes-del-esva.html Descripción de la Ruta poles Foces, imáxenes etc.
*
Home de Sidrón

Conozse como **home de Sidrón** a los restos óseos humanos topaos en 1994 na cueva del Sidrón, nel conceyu asturianu de Piloña (España). 

Encuádrense dientro de los neandertales qu'habitaron n'Asturies fai 120.000 años, anque según dellos estudios fechar en tan solo 45.000 años. Teníen una estatura que variaba ente los 1,63 y 1,74 metros.

Los restos atopaos na cueva son principalmente quexales y dientes, xunto con un húmeru. Atopábense práuticamente na superficie, lo que fai refugar que fueren soterraos. Tamién apaecieron preseos de piedra (26 restos de xiles) realizaos cola téunica propia del musteriense.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Recuperen en Sidrón un maxilar completu, la pieza que más identifica al neandertal
Horacio Álvarez-Mesa

**Horacio Álvarez-Mesa y Menéndez** , tamién conocíu col nomatu d**'Andrés Álvarez** foi un periodista y políticu asturianu. Yera fíu de Florentino Álvarez-Mesa y Regueru y de Carmen Menéndez Valdés-Muñiz.

Estudió ente los años 1900 y 1901, Filosofía y Lletres na Universidá Central de Madrid y el preparatorio de Derechu, carrera que terminó na Facultá uvieína en 1904.
Foi abogáu, periodista y políticu lliberal asturianu. 
Foi col so padre partidariu del diputáu Julián García-San Miguel y siguió la so suerte política al prevaler n'Avilés el partíu de José María Pedregal.
Ocupó tamién el cargu de secretariu municipal d'Avilés dende'l 1 de mayu de 1908 hasta'l 14 de xunetu del mesmu añu. 
Foi Presidente de la *“Sociedá fundadora y proteutora de la Escuela d'Artes y Oficios d'Avilés”* dende'l 1911 hasta 1914.
Nel 1917, Horacio Álvarez-Mesa apaez ente los contribuyentes voluntarios del periódicu *El Progresu d'Asturies* fundáu'l 6 de xineru del mesmu añu pol profesor de llingües y periodista avilesín Julián G. Orbón. Collaboró nel selmanariu d'Avilés *“L'Adelantráu”* fundáu nel 1932 por Julián G. Orbón, finando nel xunetu de 1936 al entamu de la Guerra Civil.

## Ver tamién
* Florentino Álvarez Mesa
* L'Adelantráu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Juan Carlos de la Madrid 
* Autores asturianos - Álvarez Mesa, Horacio
Fuelga minera d'Asturies de 1962

La **fuelga minera d'Asturies de 1962** foi una fuelga obrera que tuvo llugar na primavera de 1962 mientres el franquismu.

## La fuelga
Yá en 1957 y 1958 tienen llugar fuelgues nel Pozu María Luisa y nes mines de Carbones La Nueva. En 1962, siete mineros fueron despidíos del Pozu San Nicolás (*Nicolasa*) de Mieres (Asturies) en reivindicando meyores llaborales y salariales. Foi'l puntu de partida d'una fuelga que duró ente abril y xunu nes Cuenques Mineres asturianes, estendiéndose per Mieres, Llangréu, Samartín del Rei Aurelio, Xixón, etc. y más tarde a otres 27 provincies españoles, llegando les sos repercusiones al estranxeru. Al empar que n'Asturies, tamién en Francia y Bélxica taben llevándose a cabo conflictos mineros anque éstos yeren llegales al tar baxu rexímenes democráticos. Nesi momentu les condiciones salariales de munchos mineros yeren bien precaries, a pesar de les polítiques paternalistes de Girón de Velasco, situación denunciada inclusive pola Ilesia española.

### Repercusión
El Réxime, que la so máxima autoridá n'Asturies yera Marcos Peña Royo, respondió reprimiendo a les families mineres que participaron en dicha fuelga, amás de la represión "silenciosa" y cruenta de les fuercies del orde de la dómina, como la Guardia Civil. Fueron despidíos munchos mineros y, otros, fueron unviaos fora d'Asturies. Sicasí atenderíense a dellos pidimientos de los mineros, axustando'l secretariu xeneral del Movimientu, José Solís Ruiz, direutamente colos güelguistes. Les soluciones fueron publicaes nel BOE. A la fuelga siguiéronlu movimientos de protesta y sofitu en Madrid y Barcelona, según concentraciones en delles ciudaes europees y americanes, faciéndose tamién ecu de la mesma los diarios Le Monde, New York Times o Il Corriere della Sera.

Pablo Picasso inmortalizó en 1963, con un dibuxu d'una llámpara de mina, estos fechos. Aunió esfuercios na llucha democrática contra'l Réxime y supunxo el sofitu esplícitu de dellos intelectuales, inusual hasta entós, y común a partir d'esti momentu hasta'l final del franquismu.

## Filmografía
* 2002 Documental "Hai una lluz n'Asturies..."
* 2007 Curtiu "A golpe de tacón" (Amanda Capo)http://amandacastro.es/a-golpe-de-tacon.php
* 2012 Documental "La fuelga del silenciu" (Documentos TV)

## Bibliografía

* 2002 "Les fuelgues de 1962 n'Asturies" Vega, Rubén (Coord.) Trea. Xixón.
* 2008 "La roxura y el silenciu. Asturies 1962" Martínez Reverte, Jorge. Espasa. Madrid.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Ibrahim Aliatar

**Ibrahim Aliatar** o **Alí-Atar**  foi un llexendariu caudiellu hispanomusulmán, alcaide de Loja, que lluchó na defensa del reinu nazarí mientres la guerra de Granada.

El venceyu ente Alí Atar y el rei Boabdil nun foi namái amistosu sinón tamién familiar. Boabdil, en tornando del campu de batalla onde al traviés de la espada defendió'l so reinu, quedó prindáu d'una bella moza mora llamada Morayma quien resultó ser fía de Alí Atar. Boadbil tomar como esposa en matrimoniu y tal como narra la lleenda, Morayma foi a la única muyer qu'amó na so vida.

Aliatar morrió mientres la batalla de Lucena, o bien nel so regresu escontra la ciudá de Loja tres la batalla. Pa intentar conquistar la ciudá cristiana de Lucena (a unes decenes de quilómetros al norte de Loja), los musulmanes llograren concentrar a más de siete mil homes ente infantería y caballería. Sicasí, l'exércitu cristianu llogró devasar al musulmán algamando'l trunfu y prindando a Boabdil.

## Personaxe navidiegu n'Asturies
Nel Principáu d'Asturies, el príncipe Aliatar convertir nun personaxe míticu característicu de la dómina navidiega. Presentáu como *La so Alteza Real el Príncipe Aliatar*, actúa como mensaxeru o guía qu'acompaña o preciede a los Reis Magos, y que visita les ciudaes y pueblos díes primero que éstos pa recoyer los pidimientos de los neños. Nes cabalgates de Reyes d'Asturies siempres abre pasu a los Magos d'Oriente esti personaxe. El personaxe de Aliatar foi creáu nos años 50 por J.F.B., un periodista uvieín, inspiráu nel nome d'una sala de cine granadina.

## Referencies
Ilesia de San Vicente de Trescares

La **ilesia de San Vicente** de Trescares n'Asturies, ta compuesta por una única nave y tien amiestes a esta una sacristía y un pórticu. Ocupa unos 170 metros cuadraos, ta construyida en caliar gris, una estructura de madera pal teyáu y una cúpula de lladriyu, tou ello cubiertu con texa ceramica colorada. Tien una espadaña nel muriu oeste qu'alluga dos campanes de distintos tamaños y ta rematada con una cruz tamién de piedra.

Construyida hai más de dos sieglos polos vecinos de Trescares güei nun s'atopa abierta al cultu (dende mediaos de 2016) anque por culpa de los movimientos del terrenal presente graves defectos estructurales na cúpula. Los servicios relixosos realícense cada dos sábados nel edificiu de les antigües escueles del pueblu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de Santa María de Sabada

La ilesia parroquial de **Santa María de Sabada** ta asitiada en Llastres, nel conceyu asturianu de Colunga.

Ye un edificiu d'una sola nave y cúpula sobre cruceros y dos capielles llaterales con bóveda d'aresta. Tien dos pórtico llaterales. La torre ye de base cuadra, calada por trés arcos de mediu puntu, sobre'l pisu entemediu'l cuerpu del campanariu onde hai un altu tambor de planta octogonal con cuatro balcones en voladizu que remata en cúpula de piedra. 

El templu tien un estilu elegante con amiestu del neoclásicu y barrocu. El so retablu mayor ye neoclásicu con cai central y con columnes xóniques y frontón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ignacio Fuejo Lago

**Ignacio Fuejo Lago**  foi un políticu y xestor públicu asturianu.

## Biografía
Venceyáu na clandestinidá al Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) dende 1958 al traviés de l'Agrupación Socialista Universitaria, foi un home clave nel denomináu gobiernu na solombra de Felipe González mientres la so etapa como líder socialista y de la oposición antes del so victoria nes eleiciones de 1982. Fuejo Lago foi nomáu secretariu xeneral de Turismu sol ministeriu d'Enrique Barón, ocupando'l cargu dende 1982 hasta 1991. Dempués foi destináu a otres responsabilidaes directives públiques como presidente del organismu estatal Paradores Nacionales (1991-1994) y como conseyeru de Turismu con destín na embaxada d'España en Lisboa. En xubilándose, foi designáu presidente del conseyu regulador de la Denominación d'Orixe Protexida «Sidra d'Asturies» (2002-2004).

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Ignacio Herrero de Collantes

**Ignacio Herrero de Collantes** , foi un empresariu, políticu y miembru numerario de la Real Academia de la Historia.

## Biografía
Fíu de Policarpo Herrero Vázquez y de Teresa de Collantes, estudió Derechu na Universidá d'Uviéu y pasó temporaes en París y Madrid pa completar la so formación. Foi cinco veces diputáu (dende 1914 a 1923). El so padre foi'l fundador del Banco Herrero, bancu del que foi conseyeru dende la so fundación en 1911 y presidente a la muerte del so padre, en 1929. El bancu sumió como persona xurídica en setiembre de 2002 (entrando nel grupu del Banco Sabadell). Presidente de la Hidroeléctrica del Cantábrico dende 1929, en 1932 tomó la presidencia del Bancu Hispanu Americanu, y en 1940, la de la Unión Española d'Esplosivos.

Xenru del hispanista viaxeru Walter Starkie, la so entrada na Real Academia de la Historia el 6 de mayu de 1949 (y toma de posesión el 15 de xineru de 1950) deber al so interés ya investigaciones sobre'l patrimoniu y el folclor español, dexando una coleición de 35.000 fotografíes feches nos sos viaxes per toa España. Tamién les sos publicaciones contribuyeron a la conocencia del patrimoniu históricu-artísticu español dientro y fora d'España. Como VII marqués de la Hermida casóse María Teresa Garralda y Calderón (1885-1964), IV marquesa de Aledo. 

## Obra
* *Salamanca*, notes d'arte (1944). Introducción, reseña histórica y fotografía Herrero de Collantes con viñetes d'Antonio Moyano. Traducción al inglés de Walter Starkie y al francés, de Maurice Legendre. Madrid, Gráfiques Aconceyaes). 
* Con Gregorio Marañón: *Viaxes oficiales per España de Sabela II* (1950). (Discursos lleíos na so receición pública'l 15 de xineru de 1950, Real Academia de la Historia. Madrid, Real Academia de la Historia: 1950. 
* *Una güeyada sobre Asturies. Notes extractadas d'un viaxe a España* (edición propia). Madrid, Gráfiques Aconceyaes, 1956. 
* Con Collantes Terán, Alejandro: *Sevilla*. Notes d'Arte. Madrid, Gráfiques Aconceyaes-Kallmeyer y Gautier (llámines): 1932. Coleición Aledo. Testu n'español, inglés y francés. 
* *Avila*. Notes d'arte. Prólogu de Marañón y viñetes de Merced Conde Herrero. Traducción al inglés por Walter Starkie y al francés por Maurice Legendre. Madrid, Gráfiques Aconceyaes, 1947.

## Referencies

* Anes Alvarez de Castrillón, Rafael (2000) Policarpo Herrero Vázquez (1843-1929) ya Ignacio Herrero de Collantes (1881-1961) en Los 100 empresarios españoles del sieglu XX / coord. por Eugenio Torres Villanueva; Gabriel Tortella (pr.), 2000, ISBN 848871727X , páxs. 37-41.
Jesús Sánchez Antuña

**Jesús Manuel Sánchez Antuña**  ye un políticu español, actual alcalde del conceyu asturianu de Llangréu por Izquierda Xunida.

## Biografía
A los 16 años empieza a trabayar na actual Iberdrola, na so planta de Llangréu. Ingresa nel PCE en 1982. En 1987 empieza la so andadura como conceyal nel Conceyu de Llangréu, siendo conceyal de Facienda y teniente alcalde ente 1995 y 1999. Tres dellos cargos nel so partíu, preséntase como cabeza de llista nes Eleiciones de 2015. Gracies a una coalición con Somos Llangréu, algamó l'alcaldía en desterciu de la candidata del PSOE y entós alcaldesa María Fernández, que fuera la llista más votada.

Ta casáu y tien un fíu.

### Discutinios
Mientres los sos primeros meses como alcalde, el conceyu aprobó un boicó económicu al Estáu d'Israel que se vio reflexáu na prensa nacional y que finalmente foi anuláu pol Tribunal de Xusticia por atacar los Derechos Humanos y el Derechu Internacional . Tamién llevó a cabu una propuesta de llaicidá que desaguó nun gran discutiniu al retirar la imaxe de la Virxe del Carbayu (patrona de Llangréu) del edificiu consistorial, lo que causó enfrentamientu direutu del equipu municipal con dellos vecinos que recoyeron más de 5.000 firmes contra la midida .. El 14 d'abril de 2016 asitió la bandera de la Segunda República española nel balcón del conceyu, y consistió qu'un conceyal d'IX caltuviera dende esa fecha otra bandera similar nuna de les ventanes del edificiu.

## Referencies
Jerónimo Ibrán

**Jerónimo Ibrán y Mula**  foi un inxenieru de mines español impulsor del desenvolvimientu industrial del Principáu d'Asturies.

Fixo los sos primeros estudios en Girona y antes de los ventiún años concluyera la carrera d'inxenieru, empezando les sos práutiques nes mines d'Almadén. Llueu se tresllada a Asturies, onde permanez cuatro años, al cabu de los cualos pasa de profesor de metalurxa a la Escuela de Mines de Madrid, y al poco publica un interesante llibru col títulu de *Álbum de metalurxa*. Na mesma escuela esplica tamién l'asignatura de Construcción.

En 1873 arrenunciu a la docencia y treslládase nuevamente a Asturies. Numa Guilhou confía-y la direición téunica y alministrativa de la Fábrica de Mieres, que nun tardó en convertise nuna gran factoría de los últimos adelantos d'aquel tiempu. Ente otros importantes talleres, montó ellí unu de construcciones metáliques con aplicación a pontes y vigues armaes, que foi'l primeru n'España que realizó trabayos d'esta clase en gran escala.

Nomáu direutor de la Escuela de Capataces de Mines, que dende xunetu de 1874 volviera aniciar en Mieres, a les sos xestiones debió'l que por Real Orde de xunetu de 1881 creárase la especialidá de Capataces de Mines, Fornos y Máquines y adquiriera la Escuela una vitalidá estraordinaria. **Jerónimo Ibrán** foi tamién el creador de los Ferrocarriles Económicos d'Asturies que la so direición desempeñó hasta la so muerte. Figuró con gran autoridá nos conseyos d'alministración de Duro Felguera, Ferrocarril de Llangréu y otres importantes sociedaes, a que la so fundación contribuyó conducentemente, como la fábrica de cementu de Tudela Veguín, Azucrera y destileríes de Lieres, Cervecera de Cualloto, Tornillera de Ventanielles, etc.

En 1890 formó parte de la comisión uvieína qu'allegó a l'asamblea convocada en Zaragoza por Joaquín Costa, de la cual nacieron les Cámares Oficiales de Comerciu, siendo presidente de la d'Uviéu dende 1898 hasta 1900. Per espaciu de diez años consecutivos, a partir de 1883 foi tamién diputáu provincial, desempeñando la vicepresidencia dende 1886 a 1890.

En 1902 publicó dos nueves ya importantes obres titulaes *Metalurxa Xeneral* y *Pontes metáliques*. Xubíu yá a inspeutor xeneral del cuerpu de mines, solicitó en 1905 la xubilación nel serviciu oficial, pero siguió viviegamente nos múltiples trabayos privaos que tenía encamentaos, hasta la so muerte.

Pol so legáu al desenvolvimientu industrial de la rexón, los conceyos de Mieres y Uviéu dedicáron-y dos tales cais nes sos ciudaes.

## Obres
* *Álbum de metalurgia*
* *Metalurgia General*
* *Puentes metálicos*

## Referencies