Elisabeth Hevelius

**Elisabeth Catherina Koopmann Hevelius** (en polacu tamién llamada *Elżbieta Heweliusz*) (1647–1693) ye considerada una de les primeres muyeres astrónomes y llamada la *madre de les cartes llunares*. Foi la segunda esposa del so colega Johannes Hevelius.

## Primeros años
Elisabeth Koopmann (o *Kaufmann*, ) foi, tal como Johannes Hevelius y la so primer esposa, miembru d'una rica familia de comerciantes na ciudá de Gdańsk, allugada na República de les Dos Naciones y parte de la Lliga Hanseática. Los padres de Elisabeth Koopman yeren Nicholas Kooperman (o Cooperman) (1601-1672) quien foi un prósperu comerciante y Joanna Mennings (o Menninx) (1602-1679). Nicholas y Joanna casar n'Ámsterdam en 1633. Más tarde treslladáronse a Hamburgu y en 1636 camudáronse finalmente a Gdánsk. Foi nesta ciudá, onde mayoritariamente falábase alemán, pero que yera parte de Polonia naquel momentu, onde nació Elisabeth.

## Matrimoniu
La fascinación pola astronomía llevó a Elisabeth, cuando entá yera una neña, a averase a Johannes Hevelius, un astrónomu de reputación internacional que tenía un complexu de tres viviendes en Gdánsk con un observatoriu astronómicu. En 1663, a los 52 años d'edá de Johannes y los 16 años d'edá de Elisabeth, contraxeron matrimoniu. Tuvieron un fíu, que morrió rápido, y trés fíos.

## Prodromus Astronomiae
Publicáu depués de la muerte de Johannes, y gracies al sofitu del rei Xuan III Sobieski, el Prodromus Astronomiae consistía en trés partes: un prefaciu (llamáu *Prodromus*), un catálogu d'estrelles (llamáu *Catalogus Stellarum*), y un atles de constelaciones (llamáu *Firmamentum Sobiescianum, sive Uranugraphia*).El *Prodromus* describe la metodoloxía y teunoloxía utilizada pa crear el catálogu d'estrelles. Aprove exemplos d'usu del sextante y el cuadrante, escritos por Johannes, con referencia a posiciones conocíes del sol pa calcular el llargor y llatitú de cada estrella. Nel borrador del *Catalogus Stellarum*, cada estrella tien información específica rexistrada en columnes: el númberu de referencia y magnitú según Tycho Brahe, el mesmu cálculu de magnitú según Johannes, el llargor y llatitú tantu por coordenaes elíptiques midíes por distancies angulares y altitúes meridianes, como poles coordenaes ecuatoriales de les estrelles calculaes utilizando trignometría esférica. La versión impresa, les dos columnes describiendo les coordenaes elíptiques combináronse y namái se caltuvo'l meyor valor del llargor y llatitú. Amás amestáronse más de 600 nueves estrelles y 12 nueves constelaciones que nun figuraben nel borrador, faciendo un total de 1564. Anque les observaciones del catálogu fixéronse a güeyu desnudu, les midíes yeren tan precises que s'usaron pa la confección d'esferes celestes hasta'l s.XVIII. El *Firmamentum Sobiescianum*, anque téunicamente yera parte de Prodromus Astronomiae foi publicáu de manera separada nuna circulación más acutada. 

## Muerte
Elisabeth Hevelius morrió n'avientu de 1693, a la edá de 46 años, y foi soterrada xunto al so maríu. Depués de la so muerte, el matemáticu François Arago escribió alrodiu de ella:

*Una observación que siempres se fixo alrodiu de Madam Hevelius, quien foi la primer muyer, que yo sepa, a quien la fatiga d'enfrentase a observaciones astronómica y cálculos nun asustaba n'absolutu.*

## Na cultura
La vida de Elisabeth foi dramatizada na novela *The Star Huntress* (2006).

El planeta menor 12625 Koopman foi nomáu nel so honor, según el cráter Corpman en Venus.

## Referencies

## Llectures
* Ogilvie, Marilyn Bailey. "Hevelius, Elisabetha Koopman". En *Muyeres en Ciencia*, The MIT Press, 1986, p.&nbsp;99 ISBN 0-262-15031-X
*Walz, Y. 2006. *The Star Huntress*. Random House/Bertelsmann. ISBN 978-3-442-36523-4 (novela histórica)

## Enllaces esternos
*Sitiu web del festival de cerveza de Hevelius
*Johann y Elizabeth Hevelius, astrónomos de Danzig