Símbolu

Un **símbolu** (del llatín: *simbŏlum*, y esti del griegu σύμβολον) ye la representación perceptible d'una idea, con traces acomuñaes por una convención socialmente aceptada. Ye un signu ensin semeyanza nin contigüidad, que solamente tien un venceyu convencional ente'l so significante y el so denotado, amás d'una clase intencional pal so designáu.

:*Llamamos símbolu a un términu, un nome o una imaxe que puede ser conocíu na vida diaria anque tenga connotaciones específiques amás del so significáu corriente y obvio. —Carl G. Jung.

Los grupos sociales suelen tener símbolos que los representen: esisten símbolos referentes a diverses asociaciones [[cultura|culturales]], [[arte|artísticu]], [[relixón|relixoses]], [[política|polítiques]], [[comerciu|comerciales]], [[deporte|deportivu]], ente otros.

== Etimoloxía ==
Del [[llatín]] *symbŏlum*, y esti del [[idioma griegu|griegu]] σύμβoλoν, el *'símbolu*' ye la forma de exteriorizar un pensamientu o idea, según el signu o mediu d'espresión al que s'atribúi un [[significáu]] convencional y en que la so xénesis atopar la semeyanza, real o imaxinada, colo significao. [[Aristóteles]] afirmaba que *nun se piensa ensin imáxenes*, y simbólica ye la ciencia, constituyendo dambes les más evidentes manifestaciones de la [[intelixencia]].

== Evolución ==
Nes munches etapes que componen la evolución, na forma de comunicación humana, del desenvolvimientu del llinguaxe faláu a la escritura, los signos visuales representen la transición de la perspeutiva visual, al traviés de les figures y los pictogrames, a les señales astractes. Sistemes de notación capaces de tresmitir el significáu de conceutos, pallabres o soníos simples.

Los signos y símbolos tresmiten idees nes cultures prealfabetizadas y práuticamente analfabetes. Pero la so utilidá nun ye menor ente les verbalmente alfabetizadas: al contrariu, ye mayor. Na sociedá tecnológicamente desenvuelta, cola so esixencia de comprensión inmediata, los signos y símbolos son bien eficaces pa producir una respuesta rápida. La so estricta atención a los elementos visuales principales y la so simplicidá estructural, apurren facilidá de perceición y memoria.

== Carauterístiques de los símbolos y signos ==
Ente signos y símbolos hai diferencies:
* Los [[signu|signos]] pueden ser entendíos polos seres humanos y, dalgunos (como los signos xestuales), inclusive por ciertos animales; los símbolos son específicamente humanos.
* Los signos señalen; son específicos d'un cometíu o una circunstancia. Los símbolos tienen un significáu más ampliu.

== Estudiu de los símbolos ==
Los símbolos pueden componese d'información realista, estrayida de la redolada, bono de reconocer, o tamién por formes, tonos, colores, testures..., elementos visuales básicos que nun guarden semeyanza colos oxetos de la redolada natural. Nun tener nengún significáu, sacante'l que se-yos asigna. Esisten munches formes de clasificar los símbolos; pueden ser simples o complexos, obvios o escuros, eficaces o inútiles. El so valor puede determinase hasta onde enfusa la mente en términos de reconocencia y alcordanza.
;Los signos
L'interés polos signos dio llugar a un importante campu d'estudiu: la [[semiótica]]. Ésta trata tantu la función de los signos nel procesu de comunicación, como'l llugar de los síntomes nel diagnósticu médicu.
;Signos y señales
Na comunicación, los signos y señales apaecen, polo xeneral, n'estructures similarmente ilóxiques. Dacuando riquen un planteamientu intuitivu qu'estrayiga'l so sentíu y que, poro, facer susceptibles d'interpretación creativa. Intuición, inspiración, resolución creativu de problemes..., como quiera que lo denominemos esta actividá nun tener nenguna lóxica, nengún patrón previsible. De la organización de signos inconexos surde la lliberación de la lóxica escontra'l saltu de la interpretación. Podemos llamar inspiración, pero ye una forma particular d'intelixencia. Ye l'aptitú esencial de cualesquier que tien d'entamar información diversa y estrayer un sentíu d'ésta.

== Símbolos científicos y téunicos ==
Nel ámbitu científicu y téunicu, tamién se denomina símbolu a les abreviaciones constituyíes por aciu grafíes o lletres. Difieren de les abreviatures por escarecer de puntu. Tal ye'l casu de los [[símbolu químicu|símbolos químicos]] (ej. [[Carbonu|C]], [[Osíxenu|O]], [[Agua|H<sub>2</sub>0]], [[Butanu|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>]]), [[Símbolos
matemáticos|símbolos matemáticos]] (ej. <math>\nabla, \partial, \int_{a}^{b}, f(x)</math>), les [[Sistema Internacional d'Unidaes|unidaes]] (ej. [[metru|m]], [[Quilogramu|kg]], [[Candela|cd]]), los puntos cardinales (ej. [[Norte|N]], [[Oeste|O]]), los símbolos de [[moneda|monedes]] (ej. [[Pesu (moneda)|$]], [[Euru|€]]). El so fin fundamental ye simplificar la escritura na trasmisión de les idees y la conocencia.


== Símbolos nacionales ==
Los símbolos nacionales son aquellos qu'un país adopta pa representar los sos valores, metes, hestoria o riqueces y por aciu los cualos identifícase y estrema de los demás, amás d'apigurar en redol a ellos a los sos ciudadanos y crear un sentimientu de pertenencia. Los símbolos nacionales por excelencia son la [[banderes nacionales|bandera]] y los colores nacionales, l'[[escudos d'armes nacionales|escudu d'armes]] y l'[[himnu nacional|himnu]]. A ellos añader n'ocasiones otros emblemes como pue ser una planta, animal o oxetu acomuñáu íntimamente col país. La so tipoloxía difier en cada cultura constituyendo un interesante campu d'estudiu antropolóxicu, pos apurre abondosa información sobre les idees, conceutos y valores más significativos de cada sociedá y dómina.


== Símbolos relixosos ==
Nes sociedaes primitives, los símbolos sirvieron pa espresar les cualidaes esenciales de les sos creencies relixoses. A lo llargo de la historia, la relixón tuvo amestada a una serie de símbolos significativos.

Nel [[Antiguu Exiptu]] practicóse esti costume, asina, simbólica ye la so escritura [[xeroglíficu|xeroglífica]], la so [[mitoloxía exipcia|mitoloxía]], onde caúna de les [[dios|divinidaes]] representa un aspeutu cultural, y entá les sos manifestaciones artístiques. Igualmente nes formes esteriores de les relixones semítiques como l'[[asiria]] y [[fenicia]], na [[mitoloxía hindú|hindú]] y nes indoeuropees, como la [[mitoloxía griega|greco]]-[[mitoloxía romana|llatina]], impera el símbolu, pos nelles utilizó la representación de los fenómenos de la naturaleza, personificaos en seres mitolóxicos, que terminaron per encarnar los valores morales de la sociedá.

Los xudíos y los musulmanes prohiben les imáxenes como símbolos d'adoración. En llugar d'ello, sorrayen la pallabra y la necesidá d'una cultura escrita pa la participación de la oración.

=== Símbolos cristianos ===

Munches representaciones d'idees astractes por aciu símbolos son d'orixe oriental.

Per San [[Clemente d'Alexandría]] sabemos que los símbolos, qu'afataben les [[catacumba|catacumbes]] y que darréu se vieron reproducíos na pintura y l'escultura, yá yeren utilizaos polos [[cristianismu|cristianos]] nel [[sieglu II]], comúnmente afatando aniellos, medaya etcétera; col propósitu de reconocese ente sigo obligaos al secretu que la persecución imponía a los primeros cristianos. Ente otros emplegaben símbolos d'unión o xunta, como los pexes de bronce o cristal atopaos nes catacumbes de [[Roma]], que s'apurríen a los bautizaos por que los llevaren colgaos del pescuezu. Tamién yera costume que los viaxeros que recibieren hospitalidá nuna casa, rompieren un símbolu del que dexaben la metá de cuenta que si volvíen visitase, inclusive los sos descendientes, pudiera recordase la hospitalidá; tal ye l'usu que teníen de tener munches monedes partíes que con frecuencia suelen atopase.

Al marxe d'estos símbolos convencionales, tuvieron otros a los que la Ilesia dio muncha importancia, siendo'l principal el [[símbolu de los Apóstoles]], que pretendía apurrir una sucinta guía al cristianu sobre les verdaes revelaes, y por que los fieles pudieren amosar una contraseña propia que los estremara de los herexes; d'esta miente si por cualesquier causa camudaben de congregación podíen ser reconocíos como cristianos ortodoxos si remembraben el símbolu. La ilesia primitiva prohibía apurrilo por escritu pa evitar que cayera en manes de los infieles, de cuenta que los creyentes teníen d'aprendelo de memoria.

L'arte figurativo adoptó estos símbolos pa representar, n'ocasiones desprovistos yá de calter relixosu o mitolóxicu, atributos o cualidaes ya inclusive determinaes manifestaciones de l'actividá humana, a los que foi añadiendo otros cuando foi necesariu, magar de primeres debedores de les manifestaciones relixoses anteriores que constituyíen el patrimoniu cultural común.

== Aproximamientu al símbolu dende lo filosófico ==
;Lo simbólico del arte en [[Hans Georg Gadamer]]
Esplorar sobre la definición de símbolu dende la perspeutiva [[hermenéutica]] que'l filósofu alemán [[Hans Georg Gadamer]] plantega nun apartáu del so llibru *L'Actualidá de lo Bello* ye establecer un diálogu cola etimoloxía de la pallabra y plantegar rellaciones con delles de les vivencies griegues; ye enfusase al estudiu semánticu que pon n'evidencia la influencia del filósofu [[Heidegger]] na so obra y reconocer los distanciamientos que fai al momentu de interlocutar colos planteamientos del filósofu [[Hegel]], cuando esti define lo bello nel arte. Ye según Gadamer plantega que la esencia de lo simbóloco ye'l *autosignificado*.

Gadamer, al faer una revisión etimolóxica de lo que quier dicir Símbolu, llega a l'antigua tradición de la tablilla y la rellación ente'l anfitrión y el güéspede, pos cada unu caltenía parte de la tablilla y al momentu de xuniles, los posesores reconocíense como antiguos conocíos. Lo anterior representa'l significáu que símbolu tien dende la llingua griega como *tablilla d'alcordanza*. Esti elementu ye de gran importancia al momentu de plantegar lo rellacionao a la esperiencia de lo simbólico, pos *esti individual-particular represéntase como un fragmentu del ser que promete complementar nun tou íntegru al que se correspuenda nél. —Hans Georg Gadamer.
Nesti orde d'idees, Gadamer plantega que l'otru fragmentu esistente, que siempres ye buscáu, va llograr la completud total no propio, nel fragmentu vital que se tener. Ye según la *esperiencia de lo bello ye la evocación d'un orde íntegru posible* —Hans Georg Gadamer.
Con esta noción plantegada, faise l'afirmación na que se reconoz la obra d'arte dende'l mesmu mensaxe d'integridá, pa depués conceptualizar lo que constitúi la significatividad de lo bello y del arte. D'ende, plantega que lo que s'esperimenta d'un alcuentru col arte nun ye lo particular, más bien ye la totalidá del mundu experimentable la que tien llugar. Sicasí fai l'aclaración qu'esto nun quier dicir que *la mira indeterminada de sentíu que fai que la obra d'arte tenga un significáu pa nós pueda peracabase dafechu del so sentíu total*. —Hans Georg Gadamer.

Ye nesti puntu que retoma al filósofu Hegel, quien plantega lo bello nel arte como l'apariencia sensible de la idea, ésta fai verdaderamente presente na manifestación sensible de lo bello. Gadamer alloñar de lo anterior denominándolo como una seducción idealista, pos manifiesta que lo propuesto por Hegel *nun fai xusticia a l'auténtica circunstancia de que la obra fálanos como obra non como portadora d'un mensaxe* —Hans Georg Gadamer. Poro, la idea de lo simbólico reposa sobre un xuegu de contrarios de demostración y tapecimientu. D'ende que la obra nun s'amenorgue a la simplicidá de pixín portador de sentíu, pos el sentíu de la obra anicia en que la obra mesma ta ende. Esto evidencia que la seducción idealista nun toma en cuenta'l xuegu qu'arreya la demostración y el tapecimientu, que fai posible que lo universal ocupe un llugar no particular ensin que necesariamente ésti tenga que pronunciase como universal. Ye según lo simbólico non remite al significáu sinón que representa'l significáu mesmu.

Amás de lo enantes plantegao por Gadamer, este emplega'l conceutu de conformanza pol d'obra, manifiesta que la conformanza *nun ye nada de lo que pueda pensase que daquién lo fixo deliberadamente* —Hans Georg Gadamer. Esti conceutu déxa-y reforzar lo yá mentao, na direición que-y da a la conformanza, pos ésta atópase y esiste asina *ende*, susceptible de ser topada por cualesquier que s'atope con ella.

Ye importante recordar l'afirmación que Gadamer realiza al plantegar que nun ye una mera revelación de sentíu lo que se lleva a cabu nel arte, y ye equí onde retoma unu d'apurrir del filósofu Heidegger cuando esti da-y al pensamientu la posibilidá de sustraese al conceutu idealista de sentíu y de percibir la plenitú ontolóxica a la verdá que nos fala dende l'arte nel doble movimientu d'afayar-desocultar, ocultamiento-retiru.

;El símbolu como espresión de múltiples sentíos en Paul Ricoeur
Paralelu a esto Paul Ricoeur nel so testu *Freud: una interpretación de la cultura* —Ricoeur, P. introduz l'estudiu del símbolu a partir de la voz alemana *traumdeutung* compuesta por dos elementos: *el suañu y l'interpretación*. Al esbozar, primeramente, pieces xenerales sobre'l suañu reparar que sobre esti recái la interpretación, pos al ser una pallabra que s'abrir a productos psíquicos riqui ser revelada, y pallo precísase del psicoanálisis.*El suañu inscríbese asina nuna rexón del llinguaxe que s'anuncia como llugar de significaciones complexes, onde otru sentíu dase y despíntase al empar nun sentíu inmediatu* —Ricoeur, P. Nesta llinia, lo qu'en Gadamer entiéndese como un xuegu de contrarios, de demostración y tapecimientu, obedez en Ricoeur a la doble rexón de sentíu na cual instálase'l símbolu.

Al ser de doble sentíu, el símbolu rique d'una interpretación que s'apostra al campu hermenéutico, la hermenéutica ye conceptualizada por Ricoeur como *la teoría de les regles que presiden una exéxesis, esto ye, la interpretación d'un testu singular o d'un conxuntu de signos susceptible de ser consideráu como un testu* —Ricoeur, P.; ye per mediu de la interpretación que'l símbolu inscribir na filosofía del llinguaxe, esti postreru tien de tenese en cuenta como elementu fundador de los planteamientos filosóficos de Ricoeur pa la interpretación del símbolu, lo cual va vese más palantre.

El trabayu que realiza Ricoeur fuelga na busca del *criteriu semánticu na estructura intencional de doble sentíu* —Ricoeur, P. que tien el símbolu, y na necesidá de tener en cuenta esa estructura como l'oxetu d'estudiu de la so investigación; dichu trabayu demandó reparar el símbolu a partir de dos definiciones: una 'amplia' na que la función simbólica ye estudiada a partir de los planteamientos d'Ernst Cassirer, gracies a los cualos Ricoeur fai una distinción ente símbolu y signu, a esta definición amplia añader trés 'zones d'emerxencia': la fenomenoloxía de la relixón, lo onírico y la imaxinación poética. La segunda definición ye la 'estrecha' na que'l símbolu ye vistu a partir del nexu de sentíu a sentíu qu'aprove l'analoxía.

Nel trabayu de Ricoeur precísense diversos elementos que dexen llindar los campos d'aición del símbolu y de la interpretación, unu d'esos elementos, de calter fundamental, consiste nuna definición concreta del símbolu, ésti como se dixo antes, estremar de lo que propón Cassirer, que correspondería, según Ricoeur más a signu, pol so sentíu unívocu, que al símbolu, que ye de calter doble o múltiple. Nesti orde d'idees el símbolu en Ricoeur ye una espresión de doble o múltiple sentíu que rique un trabayu d'interpretación que faiga esplícitos los múltiples significaos que lo componen.

Al respective de los trés 'zones d'emerxencia' hai dos que denotan una significación especial, les que tien que ver cola imaxinación poética y fenomenoloxía de la relixón, nesta postrera anuncia un componente esencial na investigación de Ricoeur: el llinguaxe. El símbolu na fenomenoloxía de la relixón ta amestáu a los ritos y a los mitos que constitúin el llinguaxe de lo sagrao, los símbolos nun se presenten como valores d'espresión inmediata sinón que tán inscritos nel universu del discursu onde adquieren realidá simbólica, ye entós, per mediu del llinguaxe, y concretamente de la pallabra, que la espresividá cósmica de la fenomenoloxía de la relixón puede espresase. Asina mesmu na imaxinación poética, qu'entiende la importancia de la imaxe como vehículu o sida pa dar fuercia verbal a la espresión, impónense'l llinguaxe y pallabra como medios pa poder dicir al símbolu. Nesti sentíu, entendemos que ye per mediu del llinguaxe que'l símbolu puede faese *real*, entendiendo posibilidá de realización non realidá material, sinón realidá espresiva.

:*Fai falta siempres una pallabra pa retomar el mundu y faer que se vuelva hierofanía; de la mesma el soñante nel so suañu priváu ta cerráu a toos, nun empieza a instruyinos sinón cuando cunta'l so suañu. Entós ye'l poeta'l que nos amuesa la nacencia del verbu tal como taba soterráu nos enigmes del cosmos y la psique (…) Amosar el símbolu nel momentu que la poesía pon al llinguaxe n'estáu d'emerxencia*—Ricoeur, P.

## Ver tamién
* Archive for Research in Archetypal Symbolism
* Ashta mangala, ocho símbolos auspiciosos nel budismu 
* Emblema
* Interaccionismo simbólicu
* Logotipu
* Psicoanálisis
* Simbolismu
* Símbolu sexual
* Símbolos na francmasonería
* Violencia simbólica

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;N'inglés

* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* Imaxe, símbolu, realidá. Gustavo Bueno