Sotresgudo

**Sotresgudo** ye una llocalidá y un conceyu de la provincia de Burgos, Castiella la Vieya, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna d'Odra-Pisuerga, partíu xudicial de Burgos. La llocalidá de Sotresgudo ye cabecera del conceyu del so nome.

## Datos xenerales
Tien un área de 172,19&nbsp;km², con una población de 512 habitantes (INE 2013) y una densidá de 2,97&nbsp;hab/km².

El cascu urbanu de la llocalidá de Sotresgudo atopar a 874 m d'altitú. L'altitú media del términu municipal asítiase en redol a los 950 m, bazcuyando ente los 1 350 m del puntu más altu en Peña Amaya y los 853 m del cascu urbanu de Guadilla de Villamar.

En 2013 el conceyu cuntaba con 512 habitantes, correspondiendo 106 a la capital y 115 a Guadilla, la llocalidá más poblada del conceyu.

Pol so territoriu pasen les carreteres autonómiques &nbsp;BU-610&nbsp; (Sasamón - Alar del Rey) y &nbsp;BU-627&nbsp; (Villadiego - provincia de Palencia cerca de Herrera de Pisuerga). Poles distintes llocalidaes del conceyu pasen diverses carreteres locales que les comuniquen coles carreteres anteriores o colos pueblos de la so redolada.

El so términu atiesta pel oeste cola provincia de Palencia.

El tipu constructivu utiliza materiales propios de cada zona. Predomina la piedra o'l treme de piedra y madera nos pueblos más al norte del conceyu, y l'adobe o'l treme de madera y adobe nos pueblos del sur.

## División alministrativa
El conceyu atópase estremáu en nueve entidaes llocales menores:

* Amaya
* Barrio de San Felices
* Cañizar de Amaya
* Cuevas de Amaya
* Guadilla de Villamar

* Quintanilla de Riofresno
* Rebolledillo de la Orden
* Salazar de Amaya
* Sotovellanos

Nel conceyu tán incluyíos dos nucleos de población que nun constitúin entidaes llocales menores:

* Peones de Amaya

* Puentes de Amaya, despobláu en 1973.

## Formación del conceyu
Por decretu númberu 1580/1973, de 22 de xunu (Boletín Oficial del Estáu de 16 de xunu d'esi añu), apruébase la fusión de los conceyos de Sotresgudo, Amaya, Cueves d'Amaya, Salazar d'Amaya, Sotovellanos y Barriu de San Felices y la constitución de les entidaes llocales menores d'Amaya, Sotovellanos, Salazar d'Amaya y Cueves d'Amaya. Esta fusión implica tamién les incorporaciones al conceyu de Sotresgudo de:
* Pontes d'Amaya, que'l so conceyu sumió según el censu de 1857, incorporándose entós al conceyu de Salazar d'Amaya,
* Rebolledillo de la Orde, que'l so conceyu sumió según el censu de 1857, incorporándose entós al conceyu de Cueves d'Amaya,
* Quintanilla de Ríu Fresnu, qu'incorporó al so conceyu a Barriu de San Felices en 1857, camudando nel mesmu actu'l nome del conceyu de *Quintanilla de Riofresno* pol de *Barriu de San Felices* y 
* Peones d'Amaya, que formaba parte del conceyu d'Amaya.

Por real decretu 824/1979, de 8 de xunu, apruébase la incorporación voluntaria del conceyu de Guadilla de Villamar al de Sotresgudo y la constitución de Guadilla n'entidá llocal menor.

## Demografía

## Xeomorfoloxía y litoloxía
Sotresgudo alcontrar nel sector septentrional de la unidá morfoestructural de la Depresión del Duero, unidá natural homoxénea del Campu y unidá ambiental del Campu de Villadiego, atestando cola llende meridional de la unidá morfoestructural de la Cuesta de la Paramera. La Campu fórmenlo una serie de relieves alomados, con superficies planes y nidies pendientes. Les elevaciones formar pola actividá d'una complexa rede fluvial sobre los materiales terciarios que componen la xeoloxía de la zona, constituyíos, sobremanera, por magres coloraos y cantares cuarcíticos, con afloramientos puntuales de caliar. Estratigráficamente los materiales identificaos nel conceyu de Sotresgudo van dende'l Triásicu Cimeru al Miocenu, dataos ente 200 y 13 millones d'años.

## Hidroloxía
El términu ta travesáu pel ríu Fresnu y pol so tributariu'l ríu Riomance que naz xunto a Peña Amaya. El ríu Fresnu ye afluente del ríu Pisuerga pela esquierda, nel que desagua al altor de Rezmondo. El so caudal mediu ye escasu (0,35 m³/s na so desaguada). El so réxime ye de calter pluvial, con mayor caudal ente avientu y mayu, y fuerte estiaje pel branu. En Sotresgudo, el ríu Fresnu recibe pela derecha los regueros de *Carrepeones*, de *los Tovares*, de *Hornillos*, de *Mojalbín*, de *Humayor* y del *Hoyo*, y pela esquierda'l ríu *Riomance* y los regueros de *la Hortolana*, *del Val*, de *Calzada* y de *la Fuelga*, ente otros cursos menores.

## Relieve
El conceyu forma parte del cantu sur y sector menos eleváu de la Cordal Cantábricu, dientro del conxuntu de Las Loras. Nel so terciu septentrional ta constituyíu por materiales caliares mesozoicos plegaos fosilizaos. Na so metá meridional ta constituyíu polos depósitos detríticos terciarios de la cuenca sedimentaria. El conceyu ta apoderáu poles loras d'Albacastro, Cueves d'Amaya, Peña Amaya y Villela. De norte a sur allíniense la llinia de Loras, la combe esterna del Cordal y, sobre los dos tercios meridionales del conceyu, los campos de Villadiego yá na cuenca sedimentaria.

## Clima
El clima del conceyu de Sotresgudo puede calificase como mediterraneu fríu. Carauterízase pola irregularidá del réxime térmico y pluviométrico, según por un periodu secu pel branu. Se singulariza pola so elevada altitú, siempres percima de los 850 m, y pol aislamientu de les influencies oceániques por cuenta de la presencia al norte del cordal Cantábricu y de los sos estribaciones. La disposición ablayada del Campu respeuto de Las Loras condiciona la orientación y velocidá de los vientos y la frecuencia de les borrines. La duración del periodu ivernizu ye ampliu (de payares a abril), con temperatures medies que nun superen los 10ºC. Nel trimestre central de la estación iverniza les temperatures medies nun suelen algamar siquier los 3 °C, asitiándose la media de les mínimes diaries per debaxo de 0 °C. El réxime de temperatures carauterizar por una fuerte oscilación térmica tanto diaria como añal, con iviernos llargos y fríos y unos branos curtios y relativamente pocu calorosos, siendo la primavera y la seronda curtiu y poco definíos. Les nevaes son intermitentes, con una frecuencia media de 10 díes al añu.

La precipitación media añal ente 1960 y 1990 foi de 533 mm.

Les temperatures máximes absolutes son del orde de 35 °C por cuenta de momentos de penetración d'aire procedente d'El Sáḥara, que causa un calor agobiante.

## Espacios naturales
Nel conceyu de Sotresgudo nun hai nengún espaciu de la Rede d'Espacios Naturales de Castiella y Llión, nin nenguna zona natural d'interés especial catalogada, como montes d'utilidá pública o zones húmedes. Casi un terciu de la superficie del términu ta incluyida nel **[[Llugar d'Importancia Comuñal]]** (LIC) nᵘ*YE4120093* y na **[[Zona d'Especial Proteición pa les Aves]]** (ZEPA) “Humada-Peña Amaya”, nᵘ*YE0000192*.

Bona parte del conceyu de Sotresgudo ta ocupáu por **hábitats naturales d'interés comuñal**. Ente ellos, identificáronse unu de calter prioritariu: “Zones subestépicas de gramínees y añales del *Thero Brachypodietea*” (hábitat 6220). Les presentes Normes Urbanístiques Municipales establecen qu'esti hábitat prioritariu afecta a aproximao 168 hectárees, na so mayor parte nel esterior de los sitios de la Rede Natura 2000 designaos nel términu, pola so amplia distribución y calter común nos campos agrícoles meridionales.

Nel conceyu de Sotresgudo alcuéntrense distintos montes tapizando les turries y culminaciones de les loras. Nengún ta incluyíu nel Catálogu de Montes d'Utilidá Pública.

Al respeutive de la vexetación, el conceyu de Sotresgudo atópase enclaváu na rexón Mediterránea, presentando la siguiente carauterización bioxeográfica:
:Rexón Mediterránea ::Subrexón
Mediterránea occidental
:::Superprovincia Mediterraneu-Iberolevantina
::::Provincia Castellanu-Maestrazgo-Manchega :::::Sector
Castellanu-Duriense
La vexetación actual inclúi encinares, melojares, tomillares-pradería, otres carbes sustitutives del quejigar (*[[Erica vagans]]* y *[[Genista occidentalis]]*), vexetación casmofítica, praderíes higrófilas, sebes espinoses, ruderales y arvenses, vexetación de ribera, vexetación de güelga y pinares.

## Elementos culturales municipales
;Despobláu de Peña Amaya: Bien d'Interés Cultural declaráu, na categoría de Zona Arqueolóxica.
;Diez escudo heráldicos de piedra: N'Amaya, Cueves d'Amaya, Peones d'Amaya, Quintanilla de Riofresno, Rebolledillo de la Orde y Salazar d'Amaya.
;Cruz de piedra: N'Amaya.
;Xacimientos arqueolóxicos: Inventariáronse trenta y seis yacimientos arqueolóxicos de Neolíticu, Calcolítico, Edá del Bronce, Edá del Fierro, prerromanos, romanos, Edá Media y dómines moderna y contemporánea.
;Víes pecuaries: Hai clasificada una vía pecuaria conocida como ***Colada de Cañizar a Sandoval***, con un llargor de 2 830 m, un anchor llegal de 8 m y una superficie aproximada de 2,3 ha.
;Bodegues escavaes na tierra: En Sotresgudo, Quintanilla de Ríu Fresnu, Guadilla de Villamar, Barriu de San Felices y Cañizar d'Amaya.

Al respeutive de l'arquiteutura relixosa caltiénense muertes de la dómina medieval y anterior, pero la mayoría de los sos templos se rehicieron nos ss. XVI y XVII, n'estilos tardogótico y renacentista. Caltienen dellos elementos de les sos primitives ilesies romániques o del primer góticu. En dellos casos realizáronse agregos (sobre toos n'atrios, sacristíes y pórticos) nel s. XVIII, d'estilu barrocu. Caltiénense delles piles bautismales romániques. Hai retablos renacentistes y barrocos.

## Toponimia
El nome actual derivaría de ***Sotu de Sisebuto***.

Una teoría facer derivar de ***Subter Scutum*** por "sol escudu" o proteición (entiéndese) de la Peña d'Amaya (hai que tener en considerancia qu'hai dos sierres cantábriques col nome de Sierra del Escudu).

Otra opción ye la que lo fadría derivar de ***Sotu de Sescuto***, nome medieval reconocíu en documentos del Monesteriu de Sahagún., que sería d'orixe célticu o xermánicu. y evolucionaría a ***Sotu Sesgudo***.

Ta documentada la evolución del nome: ***Sotu-Sgudo*** o ***Sot-Sgudo*** (1334-1369) y ***Sotrasgudo*** (1751).

## Panorámiques de la llocalidá

Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-panoramica-5.jpg|Dende la ermita de Entrambosbarrios
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-panoramica-2.jpg|Viniendo dende Sandoval de la Reina
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-panoramica-3.jpg|Viniendo dende Sandoval de la Reina
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-panoramica-6.jpg|Dende San Cristóbal
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-casco-urbano-1.jpg|Cascu urbanu Ficheru:Sotresgudo-xunu-2014-cascu-urbanu-2.jpg|Cascu urbanu 

## Historia de la llocalidá

### Prehistoria
Nel añu 1999 catalogóse la presencia nel términu de ***San Martín*** d'un xacimientu de la Edá del Bronce. Asitiar na parte baxa de la fastera del cuetu de *Tortolondro*. Había cerámica fecha a mano, de cocción reductora, de parés fines y medies y decoración incisa nel cantu.

En 1999 identificóse un xacimientu prehistóricu nel términu de ***Valdesantamaría***, identificándose cerámiques d'ellaboración a mano de pastes de color negru y dos lámina de xil. El xacimientu tien una gran escazez d'afayos lo que podría debese a los llabores agrícoles que sufrió'l terrén a lo llargo de los años. La cronoloxía d'esti yacimeinto nun se pudo determinar.

Nel términu de ***La Mula*** identificóse un xacimientu arqueolóxicu prehistóricu de cronoloxía indeterminada, topándose cachos del cuerpu y un fondu de vasíes feches a mano, de pastes de color negru o pardu.

Nel términu de ***La Revilla*** identificóse un xacimientu arqueolóxicu prehistóricu de cronoloxía indeterminada, topándose cachos del cuerpu de vasíes feches a mano de pastes de color negru o pardu, y un fondu planu de grandes dimensiones.

### Dómina Romana
Pol términu de Sotresgudo pasaba de volao la vía romana de *Segisamone* a *Pisoraca* (de Sasamón a Herrera de Pisuerga).

### Edá Media
La paraxa onde s'alluga la ermita de San Cristóbal foi, seique, acordies coles carauterístiques físiques del terrén que lu arrodia, una llixu medieval.

La primer referencia documental de que se tien noticia data de 1215. Trátase d'un documentu pol que Enrique I de Castiella confirma les donaciones que fixo'l so padre, Alfonsu VIII, al palentín monesteriu de San Andrés del Arroyo. En dichu documentu citar a ***Sanctum Martinum de Sotosesgudo***.

Nun documentu de 1250 apaez denomináu como ***Sotosgudo***.

Nel Llibru Bececerro de les Behetrías, 1352, denominar igualmente ***Sotosgudo***. Nesta dómina la realeza protexía la cría caballar en Sotresgudo.

A mediaos del sieglu XIV yera llugar de la reina. Taba estremáu nos barrios de San Miguel, que se correspondería col actual Sotresgudo, y de San Cristóbal, na redolada de la ermita homónima. Ente dambos nucleos ta la ermita de La nuesa Señora de Entrambosbarrios, güei capiya del campusantu.

Nel s. XVI tenía 75 vecinos y *una pila* (una parroquia).

Sotresgudo tenía la considerancia de llugar, que formaba parte de la Xurisdicción de Villadiego nel Partíu de Villadiego, unu de los catorce que formaben la Intendencia de Burgos mientres el periodu entendíu ente 1785 y 1833; nel Censu de Floridablanca de 1787 yera xurisdicción de señoríu secular, siendo'l so titular el Duque de Frías, quien nomaba alcalde pedáneo.

### Edá Moderna
Madoz describe a esta llocalidá a mediaos del s. XIX como *un llugar na provincia, audiencia territorial, capitanía xeneral y diócesis de Burgos. Partíu xudicial de Villadiego. Asitiáu nun llanu. Clima fríu. Tien 100 cases, escuela d'instrucción primaria, una ilesia parroquial (San Miguel) atendida por un cura párrocu. El términu confina al norte con Amaya y [[Villavedón]], al este con [[Sandoval de la Reina]], al sur con Guadilla de Villamar y al oeste con [[Cañizar d'Amaya|Canizal]] y Salazar d'Amaya. Nél atopa una ermita dedicada a La nuesa Señora de Entrambosbarrios. El terrén ye de bona calidá. Crúcien-y dos regatos. Los caminos son locales y tópense en medianu estáu. El corréu recoyer los comenenciudos en [[Villadiego]]. Produz ceberes, llegumes, llinu y vinu calidable inferior. Cría ganáu vacunu y lanar. Población: 90 vecinos con 300 habitantes.

En 1886 cuntaba con 407 habitantes; el so alcalde yera Eustaquio Benito, secretariu Vidal Martín, xuez municipal Marcelino Miguel y fiscal Gregorio Manzanal; párrocu Clemente Benito. La llocalidá de Sotresgudo tenía un profesor d'instrucción pública (José Vallina), un [[Estancu|estanqueru]] (Martín Vidal), ferreru (Ramón Paúl), médicu (Bernardino Pérez) y dos texedores (Higinio García y León García).

== Patrimoniu de la llocalidá ==
;Ilesia de San Miguel: Allúgase sobre una llixera elevación del terrén. Construyida nel s. XVI. En 1673 añadióse-y la sacristía. Del templu románicu que-y precedió namái se caltién la portada al sur, a base de un arcu de mediu puntu con trés arquivoltas, una llisa y les otres dos decoraes con mediascañas y axedrezáu. Pórticu de traza renacentista. La pila baustimal ye románica tardía con influencia gótica. Escalera de cascoxu, con torre campanario del s. XVIII. Alluga un retablu atribuyíu al artista [[Juan de Balmaseda (escultor)|Juan de Valmaseda]], consideráu como'l iniciador de la escuela palentina d'escultura.
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:Sotresgudo-iglesia-de-san-miguel-junio-2014-1.jpg|Ilesia de San
Miguel Ficheru:Sotresgudo-ilesia-de-san-miguel-xunu-2014-2.jpg|Portada románica.
Ficheru:Sotresgudo-iglesia-de-san-miguel-junio-2014-3.jpg|Detalle de la portada románica.
Ficheru:Sotresgudo-iglesia-de-san-miguel-junio-2014-4.jpg|Atriu.
Ficheru:Sotresgudo-iglesia-de-san-miguel-junio-2014-5.jpg|Atriu.
Ficheru:Sotresgudo-iglesia-de-san-miguel-junio-2014-6.jpg|Torre. Norte.
</gallery>
;Ermita de San Cristóbal:

Ye un templu románicu senciellu, construyíu alredor de 1200. Allugada nuna paraxa aisllada, n'alto, cerca del pueblu. Nave única, de mampostería con sillares nes esquines. Ábside a base de bonos sillares, semicircular, con dos ventanes d'arcos de mediu puntu. Cabecera con dos columnes con capiteles decoraos. Cornisa de boles suxeta con canecillos con figures d'animales y d'exhibicionistes. Portada con cuatro arquivoltas llises. La cara norte ye ciega y tien un [[Escalera de caracol#Tipo|husillo]] p'aportar a la cubierta. Nel arcu trunfal les columnes tienen capiteles con figures (lleones y mázcares). Tien agregos de los ss. XVII y XVIII. Espadaña barroca. Tien semeyances coles ilesies de [[Castrillo de Riopisuerga]], [[Hinojal de Riopisuerga]], [[Fuente Úrbel]] y [[Hijosa de Boedo]].
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-01.jpg|Ermita de San Cristóbal na so redolada.
Ficheru:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-03.jpg|Ábside.
Ficheru:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-36.jpg|Portada.
Ficheru:ermita-de-san-cristobal-sotresgudo-junio-2014-30.jpg|Capitel (serenes).
</gallery>

;Ermita de La nuesa Señora de Entrambosbarrios: Anguaño capiya del campusantu. Intervenciones realizaes nel s. XXI sustituyeron parte de los murios orixinales por otros de lladriyu. Nun tien buecos de llume nin elementos decorativos especiales. Ye de construcción tosca y austera.
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:Sotresgudo-ermita-de-entrambosbarrios-junio-2014-1.jpg|Ermita de Entrambosbarrios.
Ficheru:Sotresgudo-ermita-de-entrambosbarrios-junio-2014-2.jpg|Ermita de Entrambosbarrios.
Ficheru:Sotresgudo-ermita-de-entrambosbarrios-junio-2014-3.jpg|Ermita de Entrambosbarrios.
</gallery>
;Casa con arcos: Posible antiguu hospital. Tien dos arcos de mediu puntu distintos, unu d'ellos con dovelas de gran tamañu.
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-casa-con-arcos-1.jpg
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-casa-con-arcos-2.jpg
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-casa-con-arcos-3.jpg
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-casa-con-arcos-4.jpg
</gallery>
;Bodegues: Escavaes na tierra, en terrero magrizu. Allugar en tres puntos distintos de la llocalidá.
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:sotresgudo-bodegas-junio-2014-1.jpg|Bodegues.
Ficheru:sotresgudo-bodegas-junio-2014-2.jpg|Bodegues.
</gallery>
;Bebederu - llavaderu (C/ Real): Con fonte y vasu de piedra.
;Bebederu - llavaderu (C/ Pozanos): Tien tres vasos de piedra caliar.
;Arquiteutura industrial:
:Silu del antiguu [[Serviciu Nacional del Trigu]].
<gallery mode="packed-hover">
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-silo-servicio-nacional-del-trigo-1.jpg|Silu. Al fondu les loras.
Ficheru:Sotresgudo-junio-2014-silo-servicio-nacional-del-trigo-2.jpg|Silu de cerales.
</gallery>
:Molín de piensu.
:Parte de la maquinaria de l'antigua serrería.

== Despoblaos ==
;Despobláu na paraxa de la ermita de San Cristóbal: Acomuñáu a la ermita apaecen restos de materiales cerámicos plenomedievales y restos constructivos que tienen d'interpretase como los restos del pobláu de la Edá Media. Allugar nun cuetu fastera. Delantre del edificiu identificáronse restos (güesos, llábanos, parte d'un sarcófagu) que s'acomuñar cola esistencia del campusantu de la llocalidá. [[Gonzalo Martínez Diez|Gonzalo Martínez Díez]] cita estos restos ya indica que según la tradición oral reconoz equí un antiguu barriu de Sotresgudo.

== Economía y servicios de la llocalidá ==
;Sector agrariu:
:Agricultura intensiva.
:Ganáu vacuno llecheru estabulado. Ganáu lanar semiextensivo.
:Servicios agrícoles (Agrícola del Riomance).
:Cooperativa agraria (Odarpi).

;Industria:
:Ebanistería (Garpe).
:Herrero.
:Panadería (Manuel Blanco Rey).
;Servicios:
:Farmacia.
:Chigre (Yoin).
;Otros servicios:
:Consultoriu médicu.
:Tuvo cuartel de la Guarcia Civil.

== Equipamientu de la llocalidá ==

* Ayuntamiento. Edificiu d'usos múltiples.
* Antigua escuela.
* Consultoriu médicu.
* Potru.

* Báscula.
* Frontón / Espaciu de fútbol sala.
* Pista de baloncento.
* Área de xuegos infantiles.


== Ociu na llocalidá ==
;Fiesta de Sotresgudo: Ye'l día 29 de setiembre, San Miguel Arcánxel. Amás celébrense otres fiestes como la de San Cristóbal el 10 de xunetu onde al acabar la misa na ermita, bendícense los vehículos na plaza mayor del pueblu.
;Coto de caza menor: Númberu BU-10036. Constituyíu'l 11/04/1989. Superficie: 2 376,00 ha.
;Asociación Xuvenil "Formes de Vivir".
;Bodegues: Escavaes na tierra.

== Sotresgudo na lliteratura ==
El llibru *'Cuerda de Presos*', de [[Tomás Salvador|Tomás Salvador Espeso]], natural de [[Villada]], foi [[Premiu Nacional de Narrativa (España)|Premiu Nacional de Lliteratura]] en 1954. Ta ambientáu nel sieglu XIX. La llinia argumental consiste en que dos [[Guardia Civil|guardias civiles]] faen una conducción a cuerpu d'un presu dende [[Murias de Parés]] hasta les [[Provincies Vascongadas|Vascongadas]]. La etapa del octavu día llévalos de [[Sotovellanos]] hasta [[Coculina]]. Al pasar por Sotresgudo el rellatu, que menta ciertes peculiaridaes d'esti pueblu, ye como sigue:

::*Al filu de los diez pasaes cruciaron la ponte de Sotresgudo. Guapu pueblu; llimpiu, pequeñu, con Conceyu y una vega sobre'l ríu que llamaben Fresnu.*
::*Diose cuenta de que daqué camudara nes vistimientes y na fala. Aquelles xentes dicíen-y qu'atopar n'otra tierra, bien distinta a la qu'últimamente s'había avezáu. Les moces yeren más altes, más llenes de carriellos y más sonrosaes; tamién yeren menos focicones, sonríen. A él sonríen-y, taba seguru. Nun yera día de fiesta, claro, y nun llevaben les gales domingueres, pero notábase claramente cómo llevaben el pañuelu a la cabeza d'una manera distinta, sueltes les puntes sobre'l pescuezu, afayando les oreyes onde escolgaben grandes aros de metal dorao; una o dos, de bon pasar, que taben a les puertes de les sos cases, llevaben un corpiño bien abiertu de lanilla negra, sobre'l bustu'l llenzu almidonado de blancu llinu, recoyíu en plegues; sayas de tafetán verde y un mandil coloráu recoyíu sobre les ancas, a la manera montañesa.''

; La vida vivida. Rellumos. 2010.: Autor: Valentín Renedo. Sotresgudo, 3 de payares de 1923.

## Personaxes pernomaos
* Bienvenido Pereda: trabayador muertu pola policía nos sucesos de Vitoria de 1976.

## Ver tamién

* Peña Amaya
* Llista de conceyos de Burgos

## Referencies

## Enllaces esternos