open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basava Premanand

**Basava Premanand**  foi un eminente escépticu y racionalista de Kerala, India.

## Biografía
Premanand nació en Kozhikode, Kerala, fíu de padres siguidores del movimientu teosóficu.

Na década de 1940 dexa la escuela pa implicase nel movimientu de desobediencia civil Quit India Movement. Los sos siguientes siete años les pasa en Sri-Steila Gurukula, onde s'impartía una educación Shantiniketan-Wardha. Escontra 1975, empieza a denunciar públicamente al gurú indiu Sathya Sai Baba y a dedicar la so vida a esponer y denunciar la falsedá de los fenómenos paranormales. Premanand utilizaba les sos conocencies de magu amateur pa esponer una esplicación natural a los supuestos fechos milagrosos de los gurúes, desmontándolos.

"Guru Busters", el documental del direutor británicu Robert Eagle amuesa a Premanand enseñando los trucos de munchos supuestos poderes sobrenaturales como la levitación, los enterramientos en vida o l'ausencia de dolor.

Dende 1976, el so oxetivu más famosu foi Sathya Sai Baba Premanand foi arrestáu en 1986 pola policía por faer una manifestación, xunto con otres 500 persones escontra Puttaparthi, la llocalidá sede del mayor ashram d'esti supuestu gurú. Esi mesmu añu demandó a Sathya Sai Baba per violación de la Llei de Control d'Oru. El casu foi tornáu, pero Premanand apeló basándose en que'l poder espiritual nun ye una defensa reconocida nel derechu.

Tamién tomo parte activa nel *Rally pola Ciencia* (*Vigyan Yatra*) entamáu por Maharastra Lok Vidnyan en 1982 pa popularizar la ciencia y el pensamientu científicu, según nel Bharat Jan Vigyan Jatha en 1987 promocionando la mesma causa.

Más tarde fundó la *[[Federación d'Asociaciones Indies Racionalistes]]*, que fai xires por llocalidá de la India pa educar a la población y amosar a la población el fraude de los gurúes y faquires a quienes considera fraudes. Tamién participa n'Indian CSICOP, un grupu escépticu de Tamil Nadu afiliáu a CSICOP.

Foi editor de la revista mensual *The Indian Skeptic*, que "publica artículos d'investigaciones científiques de sucesos aparentemente paranormales con un especial énfasis na India".

Descritu pola BBC como un desmitificador de gurúes (guru buster), Basava Premanand foi honorificado pol gobiernu col so mayor premiu pola promoción de los valores científicos ente'l públicu''".

## Referencies

## Enllaces esternos

* Indian Skeptic official Website
** More about Premanand 
* BBC radio documentary about Premanand (in RealAudio format)
* Skeptical Enquirer article on B.Premanand
* Guru Busters 
* JREF Obituary
Sardar Vallabhbhai Patel

**Vallabhbhai Jhaverbhai Patel** , más conocíu como **Sardar Patel**, foi un políticu de la India.

Educáu nel so país d'orixe, estableció'l so propiu despachu d'abogaos en 1900 y dempués estudió lleis nel Reinu Xuníu; viéndose envueltu na política hasta 1917. Al igual que Mohandas Gandhi (y a diferencia de Jawaharlal Nehru), defendió'l estatus de dominiu dientro de la Mancomunidá Británica de Naciones en cuenta de la independencia pa la India.

Oponer a la llucha armada por practicidad más que por razones morales y nun s'interesó na unidá hindú-musulmana. Patel foi repetidamente candidatu pa la presidencia del Congresu Nacional Indiu, la so actitú intransixente escontra los indios musulmanes ganó-y el respaldu de Gandhi y finalmente, la presidencia.

Dempués de la independencia india en 1947, caltuvo dellos puestos ministeriales. Ye recordáu por llograr la integración pacífica de los estaos principescos indios dientro de la unión india y la solidarización política de la nación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Serra do Mar

La **Sierra del Mar** () ye una cadena montascosa del relieve brasilanu que s'estiende por aproximao 1500&nbsp;km a lo llargo de la mariña dende l'este escontra'l sur del país, diendo dende'l Estáu de Espírito Santo hasta'l sur del Estáu de Rio Grande do Sul. El puntu más eleváu ye'l *picu Maior de Friburgu*, con un altor de 2310&nbsp;msnm.

## Xeografía

Nel estáu de São Paulo, Serra do Mar al traviés de les trés rexones costeres (norte, centru y sur).

La Sierra siéntase bien al llau del mar nel norte, por casu, en Ubatuba. Nel centru atopar a pocos quilómetros d'onde llanura s'estiende los cualos estiéndense conceyos como Praia Grande, y en direición de Iguape l'anchor al sur de la llanura crez unes poques decenes de quilómetros. Na zona del Gran São Paulo, la sierra llega a una altitú media de 800 metros (la ciudá de São Paulo tien una altitú media de 780 metros).

## Ver tamién
* Selva de Serrar do Mar

## Referencies

## Enllaces esternos
Parque internacional La Amistad

El **Parque Internacional L'Amistá** (tamién llamáu PILA), ye un parque tresfronterizu, foi creáu polos gobiernos de Costa Rica (PILA-Costa Rica) y Panamá (PILA-Panamá) al axuntar la Reserva del cordal de Talamanca y el Parque Nacional L'Amistá, respeutivamente, nuna sola entidá onde la direición ye compartida ente les dos naciones. El parque foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO nel añu 1983, y declaráu Parque Internacional de la Paz, al siguir l'encamientu de la Unesco del añu 1988.

Tien una superficie de 401.000 ha, en Costa Rica esisten (193.929 ha), nes provincies de San José, Cartago, Limón y Puntarenas, siendo por demás inaccesible , la parte de Panamá (207.000 ha) ye de mal accesu, teniendo gran parte del parque entá ensin esplorar, tomando les provincies de Bocas del Toro y Chiriquí.

Ta compuestu na so mayor parte de pluvisilva, recueye la zona de la cordal de Talamanca, onde s'atopen los visos más altos de los dos países.

## Fauna
El parque atopar nuna zona de selva tropical. La PILA ye un parque con una alta biodiversidá tantu pal llau panamiegu como'l costaricense

* Mamíferos: Na PILA atopáronse delles especies de mamíferos como: xaguar, el puma, l'ocelote, el pizote, el zaíno, el tapir, el galbaniegu de tres dedos, monos esguil, los monos aulladores, capuchinos, arañes y aotus, esti postreru foi vistu nel llau panamiegu del parque, pero yá que los animales nun reconocen fronteres polítiques créese que tamién se -y atope nel llau costarricense del parque; de fechu mentóse qu'esta especie podría habitar muncho más al norte, hasta Nicaragua. El llau panamiegu de la PILA nun foi totalmente estudiáu y entiende munches zones onde biólogos y la ciencia nun llegaron nunca, yá que son bien inaccesibles

* Aves: Pa la PILA-Panamá identificáronse 550 especies, que representen el casi'l 50% de les 986 especies d'aves rexistraes pal país. Pela so parte na PILA-Costa Rica reportáronse unes 450 especies lo que representa'l 51% de les 845 especies de Costa Rica . Destaquen el ferrerín alicastaño, el colibrí gorgiblanco, el quetzal, la pava negra, el pavón, l'águila harpía, les guacamayas y otres especies. 
* Reptiles: En 2004 un trabayu de ANAM rexistró 25 especies de reptiles pa la PILA-Panamá. En 2005 INBio rexistró 29 especies pa la PILA-Costa Rica.
* Anfibios: De nuevu ANAM rexistró en 2004 32 especies pa la PILA-Panamá. INBio reportó 44 especies pa la PILA-Costa Rica.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web del Proyeutu de la Iniciativa Darwin “Ferramientes básiques pal manexu del Parque Internacional L'Amistá". Proyeutu de la Iniciativa Darwin
* UNESCO L'Amistá International Park overview Archivu PDF .
*  .
*  .
* Ficha del sito de la UNESCO (n'inglés y francés).

## Ver tamién
* Parques Nacionales de Panamá
Montes d'Air

Los **Montes d'Air**, tamién conocíes por **Macizu de Air**, formen un macizu triangular, alcontráu nel norte del departamentu d'Agadez, distritu d'Arlit, en Níxer, nel desiertu d'El Sáḥara. Parte de la ecorrexón de monte xerófilo d'El Sáḥara occidental, alzar a más de 1800 metros d'altitú y estiéndense más de 84000 km². Allugaes en mediu del desiertu al norte del paralelu 17, el valle del Aïr plateau, con una altitú media ente 500 y 900 metros, forma una islla de clima saheliano que dexa una amplia variedá de vida, una diversidá de comunidaes pastorales y agrícoles, y llamativos llugares xeolóxicos y arqueolóxicos. Esisten notables allugamientos arqueolóxicos na rexón indicativos del pasáu prehistóricu de la rexón. El licaón (*Lycaon pictus*), que s'atopa en peligru d'estinción, pobló esta rexón nel pasáu, pero podría sumir de la zona de resultes de la sobrepoblación humana de la zona.

## Patrimoniu de la Humanidá
L'área foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1991, conxuntamente col Teneré, formando parte de les Reserves naturales del Air y el Teneré, que tomen una estensión de 7.736.000 ha. En 1992 foi incluyida na Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru.

## Ver tamién
* Reserves naturales del Air y el Teneré
* Teneré

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Ficha del llugar na UNESCO, (n'inglés) y (en francés).
Reserva de caza Selous

La **reserva de caza Selous** ye una de les reserves cinexéticu y faunísticu más grandes del mundu, asitiada al sureste de Tanzania. El nome dau a la reserva poner n'honor de Frederick Selous, famosu cazador inglés que morrió en 1917 combatiendo a los alemanes mientres la Primer guerra mundial. La reserva foi declarada llugar patrimoniu de la humanidá pola Unesco en 1982 por cuenta del so gran biodiversidá y a les sos paraxes de naturaleza intacta.

Entiende un área que s'estiende a lo llargo de 54.600 km², siendo'l so sector Norte onde se centraliza l'entá poco turismu que se realiza nesti espaciu protexíu.

En xunu de 2014, la Unesco incluyó a la reserva na llista de Patrimoniu de la Humanidá en peligru por cuenta de la caza furtiva a gran escala.

## Referencies

## Enllaces esternos
Parque nacional Salonga

El **Parque nacional de Salonga**, na República Democrática d'El Congu, ta consideráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1984. Ye la mayor reserva natural de selva d'África, con 3.600.000 hectárees, y engloba una parte de les provincies de Kasaï, Mai-Ndombe y Tshuapa, nel centru del país.

Constituyíu de dos partes, práuticamente intactos, de selva tropical húmuda y llanures, principalmente sobre terrenales non banzaosos, el parque protexe poblaciones d'elefantes y el curiosu bonobo (*[[Pan paniscus]]*).

El parque taba inscritu na Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru ente 1984 y 1992 debíu al retrocesu de la población de rinocerontes blancos, que recupero por cuenta de les aiciones del Comité del Patrimoniu Mundial, de la IUCN, del WWF, de la Sociedá Zoolóxica de Frankfort y de les autoridaes nacionales. Apocayá, a persar de too, la guerra civil llevó a ataques a la infraestructura del parque pero, a pesar d'eso, los informes de delles ONG de caltenimientu internacionales indiquen que'l pesonal del parque ta aguantando conducentemente les tentatives de los cazadores furtivos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Protected Areas and World Heritage - Salonga , (n'inglés) - (en francés).
Parque nacional del Manovo-Gounda St. Floris

El **Parque Nacional del Manovo-Gounda St. Floris** ye unu de los parques nacionales africanos consideraos Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco dende 1988; ya incluyíu na Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru en 1997.

Asitiáu na prefeutura de Bamingui-Bangoran, de la República Centroafricana, toma una superficie de 1.740.000 ha, nél atopen especies en peligru d'estinción como'l rinoceronte negru, el guepardu, elefantes, lleopardos, búfalos, etc.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha del parque na web de la UNESCO, (n'inglés) y (en francés).
Reserva de fauna d'ocapis

La **Reserva de fauna d'ocapis** alcontrar en selva de la provincia d'Ituri nel nordeste de la República Democrática d'El Congu, cerca de les fronteres con Sudán y Uganda. Tien aproximao 14.000 km² de superficie, y cubre aproximao un quintu del área de la selva. La reserva foi declarada Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 1996, ya incluyida na Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru en 1997.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Información UNESCO, (n'inglés) - (en francés).
Desiertu de la Gran Conca

El **desiertu de la Gran Conca** ye un gran desiertu d'Estaos Xuníos, con  el más grande del país, qu'abarca parte de los estaos d'Oregón, Idaho, Nevada, Utah, Wyoming, Colorado y California. Ta llindáu pol cordal de Sierra Nevada, nel oeste, los Montes Rocosos, nel este, la pandu del Columbia, al norte y los desiertos de Mojave y Sonora, al sur.

El desiertu de la Gran Cuenca, a diferencia de los desiertos de Mojave y Sonora, carauterísticamente «escarez de arbustos de creosota» y definióse a los efeutos d'un informe de 1986 por J. Robert Macey quien estremó ente'l Desiertu Gran Cuenca Scrub» frente al Desiertu de creosota Bush». Les precipitaciones na rexón de la Cuenca del Gran Desiertu varien de 7 a 12 pulgaes d'agua al añu, ya inclúi delles cuenques grebes ensin *[[Larrea tridentata]]* (chaparral), como'l Valle Chalfant, el Valle Hammil, el Valle Benton y el Valle Queen, según nuna porción sureste del Valle Owens 

Otra manera, el Valle Panamint, el Valle Saline y el Valle Eureka tienen el arbustu de la creosota, frente al Deep Springs Valley que contién el arbustu del desiertu de la Gran Cuenca.

El desiertu de la Gran Cuenca ye un *desiertu fríu* causáu pol efeutu solombra d'agua causáu pola Sierra Nevada al oeste. La flora predominante son «monótones estensiones d'Atriplex confertifolia y ... Atriplex confertifolia'».

El ecotono demarca el norte del desiertu de Mojave ye'l cantu del hábitat del arbustu de la creosota y ye tamién la demarcación sur de la estepa arbustiva de la Gran Cuenca y la ecorrexón de la Great Basin y estribaciones. El ecotono establecer pol aumentu de la elevación, descensu de la temperatura a mayor altitú y les precipitaciones (menos solombra d'agua en llatitúes más altes).

## Referencies
Gran Desiertu de Victoria

El **Gran Desiertu de Victoria** ye una ecorrexón  inhóspita, greba y escasamente poblada del sur d'Australia. Alcontrar ente los estaos d'Australia Meridional y Australia Occidental y presenta gran cantidá de pequeñes dunes de sable, estenses praderíes y llagos d'agua salao. Estender a lo llargo de 700&nbsp;km d'anchor (d'este a oeste) y una superficie de 424.400&nbsp;km². Les nubes son relativamente comunes nel Gran Desiertu de Victoria, con un permediu en redol a 200-250&nbsp;mm per añu. Les temperatures diurnes pel branu ronden los 32-40&nbsp;°C. Pel hibiernu les temperatures pasen a ser de 18-23&nbsp;°C, polo que nunca llega a nevar nel desiertu.

La escasa población qu'habita esta rexón ye de diversos grupos d'aboríxenes australianos, principalmente los Kogara y los Mirning.

En 1875, l'esplorador británicu Ernest Giles convertir nel primer européu en cruciar el desiertu, que nomó más tarde como Gran Desiertu de Victoria (Great Victoria Desert, n'inglés) n'honor a la reina Victoria d'Inglaterra.
## Referencies

## Ver tamién
* Desiertos d'Australia

## Enllaces esternos
* Clima del Gran Desiertu de Victoria y del Desiertu de Gibson.
Taklamakán

El **desiertu de Taklamakán** o **Takla Makan** ( o *Taklimakan Shamo*; n'uigur: *Täklimakan Toghraqliri*) ye un gran desiertu d'Asia Central, na Rexón Autónoma Uigur de Sinkiang na República Popular China. Ye'l segundu ermu de dunes de sable más grande del mundu (tres el del Rub al-Khali), con dunes que bazcuyen ente 100 y 300 m d'altor.

El nome ye probablemente un préstamu al uigur de la pallabra árabe *tark*, que significaría «abandonar, dexar solo, dexar tras», + *makan*, «llugar» 
Una etimoloxía popular afirma equivocadamente que *Takla Makan* significa «entra y nunca vas salir» o tamién; «mar de la muerte». 
Una esplicación alternativa deriva'l topónimu de la espresión túrquica; *taqlar makan* esto ye, "llugar de ruines".

## Descripción

Ocupa un área de 270&nbsp;000&nbsp;km². Pol so cantu septentrional y meridional travesar dos ramales de la Ruta de la Seda. Los principales oasis son Kasgar, Yarkand (sobre'l ríu Yarkand) y Jotán (Hetian), nel suroeste; Kuqa y Turfán, nel norte; y Loulan y Dunhuang, nel este. El ríu Yurungkash (ríu Jade Blanco), llamáu asina polos depósitos de jade que s'atopen nél, traviesa esti desiertu.

Sacante pel este, ta arrodiáu d'altos montes, polo que dende elles baxen ríos bien impetuosos. Cuando lleguen a les llindes del desiertu aprovechóse y asina nacieron pueblos y ciudaes. Al nun consumir la totalidá de l'agua, esta perdíase nel desiertu. Na actualidá la civilización china ta creando sistemes pal óptimo aprovechamientu hídricu.

Nos sables d'esti desiertu topáronse restos arqueolóxicos y delles momies con una antigüedá cimera a los 4 000&nbsp;años. La mayoría de les momies tienen traces europeos, lo qu'apunta a que fueron tocarios, un pueblu qu'habitó esta zona ente'l primer mileniu antes de Cristu y el primer mileniu de nuesa yera.

Más tarde, el Taklamakán tuvo habitáu por xente d'orixe euroasiático. Cola dinastía Tang, los chinos estendieron amodo'l so control sobre los oasis pa poder asina controlar la ruta de la seda que cruciaba Asia central. Los periodos de control chinu tuvieron atayaos por periodos de control mogol y tibetanu. La población actual consiste en uigures y cazacos nos pueblos ente que la población nes ciudaes más importantes ye de mayoría han.

## Ver tamién
* Xeografía de China

## Referencies

## Enllaces esternos
Desiertu de Karakum

El **desiertu de Karakum**, tamién **Kara-Kum** o **Gara Gum** (lliteralmente “sable negro”) (; ) alcuéntrase n'Asia Central, ocupando la mayor parte de Turkmenistán; el so nome significa en turcu 'sable negru'. La so estensión ye d'unos 284&nbsp;900 km², lo cual conviértelu nel 10º desiertu más grande del mundu y el más importante de Turkmenistán y d'Asia Central.

El desiertu estiéndese dende'l pandu Ustyurt al norte, hasta'l ríu Amu Daria al este, los montes Kopet-Dag al sur y cuasi hasta'l mar Caspiu al oeste. Consiste na so mayoría en grandes estensiones de magre y dunes ondulaes; polo xeneral el suelu escarez de vexetación. Ciertes especies d'arbustos esteparies y delles variedaes de plantes con flores medren n'árees llindaes de la rexón, principalmente al sureste.

## Ver tamién
* Kyzyl Kum
* Desiertos más grandes del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos
Kalahari

El **desiertu del Kalahari** ye una rexón del sur d'África. Tien 930&nbsp;000 km² y estiéndese por Botsuana, Namibia y Sudáfrica. Presenta una fauna variada compuesta por royedores, antílopes, xirafes y lleones. Alluga la Reserva de caza del Kalahari Central, el Parque nacional de Chobe, el Parque tresfronterizu de Kgalagadi y los Salares de Makgadikgadi. El ríu Orange travesar d'oriente a occidente.

## Historia
El primer esplorador estranxeru que consiguió travesalo foi'l británicu David Livingstone en 1849. Peor suerte tuvieron les caravanes posteriores qu'intentaron llegar hasta Angola por esti territoriu, morriendo de sede. La pallabra *Kgalagadi* (*kalahari* en tswano) significa «gran sei».

## Etnografía
Nel desiertu del Kalahari atópase un pueblu nómada únicu: los khoisans, o bosquimanos, nome col que yeren denominaos enantes pola población blanca sudafricana. Pocu cazadores con llances envelenaes siguen escorriendo les sos preses nel desiertu del Kalahari. El contautu con otres cultures fixo qu'esti pueblu asiéntese y dedíquese a l'agricultura y llendo.

Envalórase que la población san tien de rondar les 50&nbsp;000 persones, distribuyíes nunes 10 families o grupos asitiaos a lo llargo y anchu del Kalahari. Cada aldega tien un xefe que s'asocede por heriedu familiar. Ente los grupos nun esisten llazos territoriales políticos de nenguna clase, pero sí una cultura y una rede de parentescu bien estrecha y complexa. Como n'otres cultures ancestrales que podemos atopar nel mundu, les muyeres dedíquense a la recoyida y los homes a la caza, definiéndose como un pueblu nómada o seminómada. Anque esta forma de vida haise desvirtuado abondo pol contautu cada vez mayor qu'estes aldegues tienen cola sociedá moderna, yá sía pol turismu o polos innumberables devenires qu'asocedieron na so historia de colonos y colonizaos.

Tamién s'atopen los khoikhois, pueblu que s'estiende más allá de la frontera con Botsuana nel desiertu del Kalahari. Khoikhoi significa «homes d'homes», y anque son definíos como otru pueblu nómada pariente de los *san*, tienen unes carauterístiques peculiares que los identifiquen: los khoikhois van añadiendo piedres en montículos funerarios nos sos campusantos cada vez que van, y estos dexaron a los antropólogos afayar los movimientos migratorios de dichu pueblo. Amás, ensin llegar a tener una relixón completa, creen nuna fuercia cimero que vien del Este (por eso les sos tumbes tán empobinaes nesti sentíu), na esistencia de l'alma dempués de la muerte, y en numberoses adoraciones a la naturaleza.

En 2019 foi nomau como Santuariu internacional del cielu escuru.

## Ver tamién
* De Beers

## Referencies
Desiertu árabe

El **desiertu árabe** ye una rexón desértica de la península arábiga, que cubre una estensión de cerca de 2.330.000 km², ocupando cuasi la totalidá de la península. El ser humanu moró nestos terrenos dende dómines del Pleistocenu.

Asítiase na so mayor parte dientro d'Arabia Saudita, y otres grandes zones xacen escontra l'interior de Xordania, Iraq, Qatar, Baḥréin, Kuwait, Omán, Yeme y los Emiratos Árabes Xuníos. El so relieve vese alteriáu por una serie de cadenes montascoses, con elevaciones qu'algamen altores de 3.700 m y que llinden en trés fasteres con prominentes cantiles.

A lo menos un terciu del desiertu ta cubiertu por arenes, como los arenales del Rub al-Khali, que se considera tienen unu de los más inhóspitos climes del planeta. Nun esisten ellí cuerpos d'agua permanentes; sicasí, el sistema ripario Tigris-Éufrates anicia al nordeste y el Wadi Ḥajr ta allugáu escontra'l sur, en Yemen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zona de caltenimientu de Ngorongoro

La **Zona de caltenimientu de Ngorongoro** (n'inglés: *Ngorongoro Conservation Area*) ye una zona protexida asitiada a 180 km al oeste de la ciudá d'Arusha, nes tierres altes volcániques de Tanzania. La delimitación de la zona de caltenimientu va a lo llargo de la frontera del Distritu de Ngorongoro. 

La zona protexida cubre una estensión de 8.288 km².

Nel Área de Caltenimientu de Ngorongoro podemos atopar nueve volcanes, de los cualos solo unu d'ellos ta activu, el Oldoinyo Lengai. Asina mesmu, atópense dos de los sitios con mayor interés de Tanzania y sonadía mundial, l'impresionante Cráter de Ngorongoro y el Gargüelu de Oldupai, unu de los sitios más importantes pa la investigación de la evolución de la especie humana.

## Xeografía y hestoria

El **Ngorongoro** foi declaráu zona de caltenimientu en 1959 nel momentu que dixebró del Parque nacional Serengueti. La zona convertir en Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 1979. El 31 de xunetu de 2010, la zona de proteición foi estendida a les muertes arqueolóxiques que s'alcontraron dientro del parque qu'inclúin buelgues y restos de homo habilis, catalogándose como patrimoniu mistu, natural y cultural.

Considérase que'l cráter del Ngorongoro ye la zona delimitada de menor estensión na que ye posible atopar a los 5 Grandes Animales

## Galería

Ficheru:Ngorongoro topo.jpg|Topografía de la rexón.
Ficheru:Ngorongoro Spitzmaulnashorn edit1.jpg|Rinoceronte negru (*[[Diceros bicornis]]*) nel Ngorongoro.
Ficheru:African buffalo Syncerus caffer.JPG|Búfalo cafre (*[[Syncerus caffer]]*).
Ficheru:Ostrich in the crater.jpg|Avestruz (*[[Struthio camelus]]*).
Ficheru:Hunting lionesses ngorongoro4.jpg|Lleones cazando.


## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá n'África
* Parque nacional Ruaha
* Parque nacional Serengueti
* PNUMA

## Referencies fílmicas
Na Zona se filmó ¡Hatari!, película de Howard Hawks, nuna finca del actor Hardy Krüger.

## Referencies

*

## Enllaces esternos

* Parques nacionales de Tanzania
* Páxina dedicada al Ngorongoro dientro de la páxina web del PNUMA 
* Páxina web de la Oficina de Turismu de Tanzania
* Páxina dedicada al Ngorongoro dientro de la páxina web de la UNESCO
* Páxina dedicada al Área de Ngorongoro dientro de la páxina web de ExploraSafaris
* Blogue Guía de Turismu fala de la Zona de caltenimientu de Ngorongoro
Parque nacional del Comoé

El **Parque Nacional del Comoé**, rexón nororiental de Costa de Marfil, ente los ríos Comoé y Volta. Trátase d'una de les árees protexíes más estenses d'África Occidental, tomando una estensión de casi 1,15 millones d'hectárees. 
La mayor importancia d'esti espaciu protexíu anicia na gran diversidá d'especies vexetales que cubren la tierra.

La razón de la so inscripción na llista de bienes amenaciaos anicia na caza furtiva, sobrar-esplotación ganadera y la falta de caltenimientu.

En 1983 foi catalogada pola Unesco como Reserva de la Biosfera. Dende'l 2008 formaba parte de la Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru hasta 2017.
## Galería d'imáxenes

## Referencies

## Enllaces esternos
* UNESCO (inglés)
* ANIMALS OF COMOÉ NATIONAL PARK
Dorsal Antártico-Americana

La **dosal Antárticu-Americana** (**AAR**, polos sos sigla n'inglés) ye una dorsal mediooceánica formada pol cantu diverxente ente la placa Suramericana y la placa Antártica. Estender a lo llargo del fondu marín dende'l Puntu triple de Bouvet nel océanu Atlánticu sur, escontra'l Suroeste hasta la falla transformante allugada al este de les Islles Sándwich del Sur.

## Referencies

* "The American-Antarctic Ridge", ''Journal of Geophysical Research'', Volume 88, Númberu B10 (ochobre de 1983) *(n'inglés)*
Parque nacional del Bancu d'Arguin

El **parque nacional del bancu de Arguin** ye un parque nacional de Mauritania dende'l 24 de xunu de 1976 y que foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1989 asitiáu na mariña atlántica, na homónima badea de Arguin, ente les ciudaes de Nuakxot y Nuadibú. Tien una estensión averada de 65 quilómetros de mariña por 30 quilómetros d'anchor. 

Trátase d'una zona terrestre, parcialmente banzaosa y otra marítima de 11.900 km², allugada ente'l cabo Blanco y el cabu Timiris, ampliada en 1986. La titularidá del territoriu ye mayoritariamente del estáu mauritanu so supervisión de la Unesco.

La zona terrestre carauterizar por ser una llanura de transición dende'l Desiertu d'El Sáḥara hasta'l Atlánticu que recibe del océanu bancos de borrina qu'apurren una suavización climática notable na llinia costera. La temperatura nun algamar mientres el branu más de 30 graos centígrados y la pluviometría ye escasa, d'unos 40 mm d'agua per metru cuadráu y añu. La fauna constituyir cormorán ente les aves, gaceles y hienes ente los mamíferos y una gran variedá d'inseutos propios de les zones desérticas. Esisten dellos enclaves arqueolóxicos del Neolíticu alcontraos.

La zona marítima forma parte de la plataforma continental mauritana con un cayente bien nidiu qu'apenes algama a lo más los cinco metros de fondura. Nella se enclavan un total de quince islles con una variada fauna d'aves marines. D'ente les especies de fauna más relevantes destaquen cuatro distintes de tortúes marines según una gran variedá de pexes acomuñaos al bancu canariu-saḥarianu de pesca que dexa a la tribu del llugar, los imraguen, caltener la so manera de vida tradicional na que destaca la pesca con ayuda de los delfines.

Destaquen los restos arqueolóxicos, bien en particular los enormes concheros dalgunos de dellos quilómetros de llargor y decenes de metros d'altor.

El nivel de proteición ye máximu y la entrada al parque ta acutada, salvu pa los pocu más de 120 habitantes orixinarios y pal tránsitu de caravanes.

## Ver tamién
* Badea de Arguin
* Isla d'Arguin

## Referencies

## Enllaces esternos

* Banc d'Arguin na páxina de la UNESCO, (n'inglés).
* World Heritage Sites. Árees Protexíes. Parque Nacional Banc d'Arguin , (n'inglés).
* Estudiu d'evaluación del Parque ellaboráu pola UNESCO en 1989, (n'inglés) - (en francés).
Dorsal de Chile

La **dosal de [[Chile]]**, o **llevantamientu occidental chilenu**, ye una dorsal oceánica o cordal submarín allugada n'en área del Pacíficu sur. Esprender como ramal de la gran dorsal del Pacíficu Oriental, al sur de la Isla de Pascua, nel mesmu área en qu'arrinca la dorsal de Naza. Estiéndese zigzagueando en direición SE por una estensión de 3500&nbsp;km, de manera qu'actúa como llende ente dos plaques tectóniques: la Placa de Naza, al norte de la dorsal, y la Placa Antártica, al sur. El llevantamientu llega hasta la redoma de la mariña de Suramérica, perdiéndose na Fuesa de Perú-Chile, frente a la Península de Taitao, nel llamáu "Triple Puntu de Chile". Ellí -onde s'atopen tres plaques (Naza, Antártica y Suramericana)- la dorsal entra en subducción so la Placa Suramericana. Esta subducción ye coincidente col movimientu de les plaques separaes pola Dorsal de Chile, pos tanto la Placa de Naza como la Placa Antártica presenten el mesmu enclín xeneral. Pero cola distinción de que la Placa de Naza mover con una velocidá de 8&nbsp;cm al añu en direición NE, ente que la Placa Antártica muévese 2,4&nbsp;cm al añu en sentíu Y.

Esta dorsal nun algamar altitú abonda como p'aprucir sobre'l nivel del mar formando islles. El relieve d'esti cordal submarín ye accidentáu, formando irregulares valles y montes submarinos. Una de les formaciones más notables de la dorsal ye la Zona de Quebra Valdivia (ZFV), una falla transformante, que cuerre de Y a O, integrándose a como parte de la dorsal a la mesma llatitú de la ciudá chilena que-y da nome. Esta zona de quebra degola les llendes de la mesma dorsal, proyeutándose, al E, hasta les cercaníes de la mariña de Valdivia y, al O, hasta l'área del Monte Submarín Panov y el Guyot Markov. Delles otres zones de quebra traviesen la dorsal en forma relativamente paralela: ente otres la Zona de Quebra Chiloé, la Zona de Quebra Guafo, la Zona de Quebra Gamblin, la Zona de Quebra Darwin y la Zona de Quebra Taitao, que se interseca col cordal submarín nel Triple Puntu de Chile, na llende SE de la dorsal. La dorsal presenta abondosa actividá sísmica. La so esistencia fuera predicha primero que se confirmara la so esistencia per mediu de sondeos de fondura. A unos 175 km al SO de la llende O de la interseición ente la Zona de Quebra Guafo y la Dorsal de Chile atopa la formación aisllada Bancu Karasev, otru de los principales finxos del relieve submarín de la zona.toca lo azul pa ver la información de la falla

## Referencies

## Enllaces esternos
Dorsal Central del Índicu

La **Dorsal Central del Índicu** ye una llende de plaques tectóniques diverxentes ente la placa Africana y la placa Indoaustraliana que treviesa les rexones occidentales del océanu Índicu. La seición norte de la dorsal denómase dorsal de Carlsberg. La dorsal central del Índicu estiéndese dende'l puntu triple de la islla de Rodrigues hasta la zona de quebra d'Owen. Les islles de San Pablo y d'Ámsterdam son partes emerxentes d'esta dorsal. 

## Referencies
Dorsal de Gakkel

La **dorsal de Gakkel** (antes tamién conocida como **dosal mesoártica** o **cordal de Nansen**), ye una dorsal mediooceánica. Trátase d'un cantu diverxente ente la placa Norteamericana y la placa Eurasiática. Allugar nel océanu Árticu ente Groenlandia y Siberia y tien una estensión d'unos 1800 quilómetros. Dende'l puntu de vista xeolóxicu, la dorsal de Gakkel coneuta l'estremu norte de la dorsal mesoatlántica col Rift marín de Láptev.

La esistencia de la dorsal de Gakkel y el so allugamientu averáu fueron prediches pol esplorador polar rusu Yakov Yakovlevich Gakkel y depués confirmaes poles espediciones soviétiques al Árticu en 1950. La dorsal foi nomada na so memoria en 1987.

Na dorsal rexistróse'l movimientu d'espansión más lentu de toles dorsales de la Tierra, con un permediu de menos de 1 cm per añu. Hasta 1999 pensóse que'l sistema nun tener volcanes. Dichu añu, sicasí, científicos a bordu d'un submarín nuclear afayaron volcanes activos na dorsal. En 2001, dos ruempexelos d'investigación realizaron un viaxe d'esploración y recoyida de muestres petrolóxiques. Ente otros descubrimientos, la espedición topó evidencia de fontes hidrotermales. En 2007, la Institución Oceanográfica de Woods Hole condució una espedición d'investigación denomada *AGAVE* pola so sigla n'inglés- en diches fontes hidrotermales, na que se realizaron dellos afayos inesperaos. N'efeutu, atopáronse depósitos volcánicos de material piroclástico estazáu non consolidáu que cubríen el valle axial de la dorsal, nun área cimera a 10&nbsp;km²

El magma atopáu nestos depósitos suxer la presencia de sustancies volátiles en concentraciones diez vegaes cimeres a la de los magmes topaos n'otres dorsales submarines. Por aciu l'usu de ROV, la espedición *AGAVE*
afayó lo que llamaron una "estraña 'alfombra' de comunidaes microbianes que conteníen media docena d'especies nueves".

## Bibliografía
* Jokat, Wilfried, and Mechita C. Schmidt-Aursch. 2007. "Geophysical Characteristics of the Ultraslow Spreading Gakkel Ridge, Arctic Ocean". *Geophysical Journal International*. 168, non. 3: 983-998.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Polar Discovery: Gakkel Ridge
*https://web.archive.org/web/20030803025730/http://diotima.mpch-mainz.mpg.de/~geo/Arctic/index.html
*https://web.archive.org/web/20030514042609/http://www.geolsoc.org.uk/template.cfm?name=Gakkel
*https://web.archive.org/web/20061222054710/http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=%2Fnature%2Fjournal%2Fv421%2Fn6920%2Fabs%2Fnature01351_r.html
*http://www.noaanews.noaa.gov/stories/s1081.htm
*https://web.archive.org/web/20070626060207/http://news.yahoo.com/s/ap/20070622/ap_on_sc/arctic_new_life
* Kristen Watson, Mar. 2001, ''Atópase evidencia de aactividad volcánica recién a lo llargo de la dorsal de Gakkel'' *(n'inglés)*
Dorsal del Pacíficu Oriental

La **dosal del Pacíficu Oriental**, **del Pacíficu Esti**, **Gran Dosal Pacíficu-Antárctica**, denomada tamién **cordal Albatros** o **cordal Islla de Pascua**, ye una dorsal oceánica o cordal submarín que s'estiende en sentíu sur-norte pol fondu oriental del océanu Pacíficu, dende la redoma de L'Antártida, nel mar de Ross, hasta internase nel golfu de California, calteniendo una continuidá xeolóxica que remata nel llagu saláu conocíu como mar de Salton, nel desiertu de Colorado. El llargor de la dorsal ye d'aproximao 8.000-9.000 km. El puntu más altu, que yá apruz sobre'l nivel del mar, allugar en Islla de Pascua (539 m.s.n.m.). La fondura de la base de la dorsal ye de 3.500 a 4.000 m. El so perfil tresversal carauterizar pola presencia d'una exa d'anchu, sobre'l cual preséntase una estrecha área de cresta elevada.

## Xeoloxía
Como esta dorsal ye un cantu diverxente de la corteza terrestre, constitúi la llende ente varies plaques tectóniques; como la placa Antártica, la placa de Naza, la placa del Pacíficu, la placa de Cocos y la placa Norteamericana.

De la dorsal esprender dellos ramales secundarios, como la Dorsal de Chile, el Gordón Naza y la Dorsal de Galápagos amás de colindar les microplacas de Juan Fernández y Pascua, la primera allugada a partir del sitiu onde s'esprende la dorsal de Chile y la segunda mui cerca de la Islla de Pascua. 

Nesta dorsal fueron bien estudiaes les llamaes fumarolas negres, qu'abonden nel so llechu. Esta actividá volcánica nel área de la dorsal dio orixe a una serie d'islles como Pascua, Sala y Gómez y Pitcairn.

## Referencies
Badea de Baffin

La **badea de Baffin** (francés: *Baie de Baffin*) ye un mar ente los océanos Atlánticu y Árticu. Mide unos 1130 km (700 milles) cruciando de norte a sur. La mayor parte del añu nun ye navegable por cuenta de que permanez conxeláu y a la presencia d'innumberables iceberes.

## Xeografía

La badea de Baffin ye un brazu d'agua del océanu Árticu flanqueado pola islla de Baffin, al oeste, Groenlandia, al este, y la islla de Ellesmere, al norte. Coneuta col océanu Atlánticu pol estrechu de Davis y col océanu Árticu al traviés de delles canales del estrechu de Nares. Ye una estensión del noroeste del océanu Atlánticu Norte y el mar de Llabrador. 

## Historia

En 1585, na so primer esploración al Árticu en busca del Pasu del Noroeste, l'esplorador británicu John Davis, comandando les naves *Sunneshine* y *Mooneshine* foi'l primer européu n'entrar n'agües de la badea. William Baffin, unos años más tarde, realizó cinco viaxes al Árticu y algamó la badea de Baffin en 1616. Gracies a esos viaxes probó que'l Pasu del Noroeste nun taba nel área de la badea de Hudson.

## Vida montesa

Cerca de 120.000 ballenes Beluga viven na badea de Baffin, comiendo pequeños pexes y crustáceos. Tán en peligru de ser atrapaes nel xelu con facilidá y esto representa otru problema de índole ambiental.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera la badea de Baffin un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 14A (una variante del nᵘ 14, el pasu del Noroeste, «The Northwestern Passages») y definir de la forma siguiente:

## Ver tamién
:* William Baffin
:* Robert Bylot
:* John Davis

## Notes

## Enllaces esternos
Golfu d'Alaska

El **golfu d'Alaska**  ye un brazu curvu del océanu Pacíficu na mariña sur d'Alaska, delimitado pola península d'Alaska y la islla Kodiak, pel oeste, y pol archipiélagu Alexander, pel este, onde s'atopa la bahía Glaciar.11;11

La ribera del golfu ye una combinación de montes, montes y glaciares. La mariña ta fondamente esmorniada, con fondos entrantes como'l Cook Inlet y el Prince William Sound (dos llargos cuerpos d'agua interconectáu), y tamién la badea Yakutat y el Cross Sound.

Meteorológicamente, el golfu ye un continuu xenerador de nubes. Esto, sumáu a les vastes cantidaes de nieve y xelu sobre'l sur d'Alaska, da como resultáu les mayores concentraciones al sur del círculu polar árticu. Munches nubes mover escontra'l sur a lo llargo de les mariñes de Columbia Británica, Washington y Oregón. La mayoría de les agües estación del añu estacionales del Pacíficu Noroeste provienen del golfu d'Alaska. La principal corriente marina ye la corriente d'Alaska.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares a efeutos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization», IHO), considera'l golfu d'Alaska como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (*Llendes d'océanos y mares*, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 58 y definir de la forma siguiente:

 

## Delimitación del USGS

Según el Sistema d'Información de Nomes Xeográficos» del Serviciu Xeolóxicu de los Estaos Xuníos (USGS, *United States Geological Survey*), el golfu d'Alaska ta llindáu al norte pola mariña d'Alaska y al sur per una llinia que va dende l'estremu sur de la islla de Kodiak, nel oeste, hasta la entrada Dixon, nel este.

## Ver tamién

* Alaska

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Groenlandia

El **mar de Groenlandia** ye la parte más septentrional del océanu Atlánticu Norte, darréu al sur del océanu Árticu. Ta alcontráu ente la mariña oriental de Groenlandia, les islles Svalbard, la islla de Jan Mayen ya Islandia. Entiende aproximao 1.205.000 km² y la so fondura media ye d'unos 1.450 m. El puntu más fondu, 5.600 m, foi atopáu na fuesa Molloy («Molloy Deep»), nel estrechu de Fram, ente'l nordeste de Groenlandia y les Svalbard.

## Xeografía
El mar de Groenlandia ta llindáu al oeste pola islla de Groenlandia, y al sur pol estrechu de Dinamarca ya Islandia; al sureste, detrás de la islla Jan Mayen, atópase la vasta estensión del mar de Noruega, del que dacuando'l mar de Groenlandia considérase una estensión. Al traviés del estrechu de Fram, al nordeste, el mar ta delimitado pol archipiélagu de les islles Svalbard.

## Corrientes oceániques
Esti brazu del océanu Glacial Árticu ye'l principal conductu de les sos agües escontra l'océanu Atlánticu. Les progresivamente fríes agües de la Corriente del Atlánticu Norte («North Atlantic Current») fundir nel océanu Árticu, retornando al sur en forma de Corriente Groenlandia Esti («East Greenland Current»), una parte importante de la cinta tresportadora del Atlánticu. Por cuenta de derivar de xelu del Árticu, la parte norte del mar de Groenlandia escasamente ta abierta al navegación.

## Fauna
El mar de Groenlandia ta densamente habitáu poles especies que s'atopen na base de la cadena alimentaria oceánica. Grandes invertebraos, peces (como'l bacaláu, el sardina, la gallineta nórdica, el fletán, y la solla), aves y mamíferos (incluyíes foques, ballenes y delfines) alimentar de tolos pequeños invertebráu y pequeñu organismos.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de Groenlandia como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 5 y definir de la forma siguiente:

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Lincoln

El **mar de Lincoln** ye un cuerpu d'agua nel océanu Árticu, que s'estiende dende'l cabu Columbia, na islla Ellesmere, Canadá, nel oeste, hasta'l cabu Morris Jesup, Groenlandia, nel este. Ta cubiertu con un mar de xelu a lo llargo del añu, el gruesu xelu marino del océanu Árticu, que puede tener hasta 15 m d'espesura. Les fondures de l'agua varien ente 100 m y 300 m. La canal Robeson, el tramu más septentrional del estrechu de Nares, da accesu a esti mar. 

## Historia
El primer occidental en navegar peles sos agües foi George Strong Nares, que foi la primer persona que llogró travesar l'estrechu de Nares dafechu (1875).

El mar foi nomáu pola espedición al Árticu (1881-84) d'Adolphus W. Greely, qu'envernó na badea de Lady Franklin, y lleva'l nome n'honor de Robert Todd Lincoln, nesi momentu Secretariu de la Guerra de los Estaos Xuníos.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de Lincoln como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 17A (una variante del nᵘ 17, l'océanu Árticu) y definir de la forma siguiente:

## Referencies
Mar de Labrador

El **mar de Labrador** : ;  ye un cuerpu d'agua del océanu Atlánticu Norte alcontráu ente la península canadiense de Labrador y la islla danesa de Groenlandia. Ta flanqueado per tierres continentales en tolos sos cantos y la so fondura ye d'unos 3 km. Les sos agües conecten al norte coles de la badea de Baffin, al traviés del estrechu de Davis.

## Llendes xeográfiques
Según la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization», IHO), na so publicación *Limits of oceans and seas* (3ª edición de 1953), el mar de Labrador (que tien el númberu d'identificación 15A) tien les siguientes llendes:
* al norte, el llende sur del estrechu de Davis —el paralelu 60ºN, ente Groenlandia y Labrador.
* al este, una llinia ente cabu St. Francis (Terranova, ) y cabu Farewell (Groenlandia).
* al oeste, la mariña este de Terranova y Labrador y el llende nordés del golfu de San Llorienzo —una llinia dende'l cabu Bauld (puntu norte d'isla Kirpon, ) al estremu este d'isla Belle y al Northeast Ledge (). D'equí, una llinia xuniendo ésti saliente col estremu oriental del cabu St. Charles (en Labrador, 52º13'N).

## Xeoloxía
El mar de Labrador formóse probablemente pol espaciamientu del fondu marín qu'empezó a asoceder hai alredor de 61 millones d'años y paró fai cerca de 40 millones d'años.

Hai una hestoria más recién alrodiu de la forma del mar, mientres la edá del xelu, la fueya de xelu norteamericano colapsóse repitíes vegaes mandando folaes d'icebers escontra'l mar de Labrador, no fondero del mar de Labrador hai una capa de piedres irregulares (Glacial erráticu), esto ye cachos de piedra que nun coinciden con tamañu y el tipu de piedra natives al área en que s'atopen, dexaes ende polos iceberes al dilise.

Una de les canales de turbidita más grandes de mundu cuerre de Norte a Sur en mediu del mar de Labrador. Los ábanos de turbidita cuerren esta canal por centenar de quilómetros, munchos d'elles terminando nes bien fondes agües de Nueva Inglaterra.

## Referencies
Mar Mediterraneu Americanu

El **mar Mediterraneu Americanu** ye un mar abiertu del océanu Atlánticu que se compón del mar Caribe y el golfu de Méxicu. Asitiar al sureste d'América del Norte, al nordeste d'América Central y al norte d'América del Sur. La so cuenca cubre 6.200.000&nbsp;km², la mayor parte de les cualos correspuenden a les cuenques del ríu Mississippi y el ríu Bravo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar d'Irminger

El **mar de Irminger** ye una parte del océanu Atlánticu Norte, alcontrada ente'l mar del Llabrador, al oeste; el sureste de la islla de Groenlandia, al noroeste; la parte sur del estrechu de Dinamarca, al norte; y la islla d'Islandia, al nordeste. 

La corriente de Irminger, una de les componentes de la corriente del Golfu, pasa per esti mar. 

El mar de Irmingen ye unu de les cales habituales de la gallineta nórdica.

Tanto la corriente como'l mar deben el so nome n'honor del vice-almirante y hidrógrafo danés Carl Ludvig Christian Irminger (1802-88).

## Bibliografía
* ''Whoi.edu'', "Irminger Sea" (n'inglés).

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Wandel

El **mar de Wandel** (n'inglés, *Wandel Sea* tamién conocíu dacuando como *McKinley Sea*) ye un mar árticu alcontráu frente a la mariña nordeste de Groenlandia. Los mares asitiaos más al norte y noroeste del mar Wandel tán conxelaos mientres tol añu.

## Referencies
Mar d'Ariake

El **mar d'Ariake** (有明海, Ariake-kai) ye un pequeñu mar interior alcontráu na islla de Kyushu en Xapón. Alministrativamente, ta arrodiáu poles prefeutures de Fukuoka, Saga, Nagasaki y Kumamoto. Ye la badea más grande de Kyushu y tien una fondura de namái 50 m, coles marees estremes que pueden superar los 4 m. Utilizar pa la acuicultura, siendo les algues nori el principal cultivu. 

Viven nel mar d'Ariake delles especies, como peces del fango, conches de pluma (*[[Atrina pectinata]]*) y el cámbaru violinista. Na seronda, hai yerba acoloratao a lo llargo de la vera del mar. Los últimos años traxeron un aumentu de la contaminación, cola consiguiente marea colorada. La badea de Isahaya ye una caña del mar d'Ariake. Al traviés de les islles Amakusa coneuta col mar de Yatsushiro.

Hai munchos puertos alcontraos nes sos mariñes, como Misumi (na ciudá d'Uki), Shimabara, Taira (n'Unzen, con 48.123 hab. en 2009), Nagasu (17.683 hab. en 2003), Kumamoto (734.294 hab. en 2010) , Miike (en Ōmuta, con 127.126 hab. en 2010), Kuchinotsu (en Minamishimabara, con 51,476 hab. en 2009) y Oniike (n'Amakusa, con 91.419 hab. en 2008).

Hai cinco rutes de ferry que crucien el mar d'Ariake.

## Referencies
: L'artículu de la Wikipedia n'inglés cita como única fonte l'artículu corespondiente de la Wikipedia en xaponés:
:* [//ja.wikipedia.org/w/index.php?title=%E6%9C%89%E6%98%8Y%E6%B5%B7&oldid=10326316 有明海] .

## Referencies

## Enllaces esternos

* 有明海総合研究プロジェクト "Ariake Sea General Research Project" (Saga University, en xaponés)
* 有明海等環境情報・研究ネットワーク  "Environmental Information on Ariake Etc.: Research Network" (Japan Fisheries Resource Conservation Association, en xaponés)