Herce

**Herce** ye un conceyu de La Rioxa (España) de 17,8 km² d'estensión y 384 habitantes (2009) Pertenez a la contorna de la Rioxa Baxa, subcomarca d'Arnedo. Ostenta'l títulu de "Excelentísima Villa".

## Situación y descripción
Herce asítiase na contorna de Rioxa Baxa, subcomarca de Arnedo nel valle del ríu Cidacos, nel so cursu mediu, nel estremu occidental de la Hoya de Arnedo y ta arrodiáu pela Peña del Moru y la d'El Salvador, el ribayu La Yasa, que desagua nel Cidacos, traviesa la villa. Nos terrenes nos que ta asitiada la villa hai cortaos de magre y tremaos, nestos cortaos ábrense ensame de cueves que son antiguos palombares conocíos col nome de "farmacies de los moros" onde añeren cantidá d'aves como cuervos o abeyerucos.

Topar a 54 km de Logroño y a 6 d'Arnedo, col qu'atiesta al norte, ente que al sur facer cola que d'antiguo foi una aldega so, Santa Eulalia Bajera (la Somera yá pertenez a Arnedillo).

Ta a 593 m d'altitú y tien una superficie de 17,8km². 

La so economía ta basada na agricultura (frutales, almendral y olivar) y munchos de los sos vecinos trabayen na industria de Arnedo o Calahorra.

## Historia
Dientro del territoriu municipal hai restos arqueolóxicos que pueden ser identificaos cola antigua población romana de Illurcis. El 9 d'abril de 1173 el rei Alfonsu VIII donó la villa a Diego Jiménez, señor de los Cameros— a quien en 1171 encamentó-y la tenencia de Calahorra y en 1177 el gobiernu d'Arnedo— y a la so esposa Guiomar Rodríguez de Torga. A partir d'esa fecha, la villa foi integrada nel señoríu de los Cameros. Esiste documentación datada nel añu 1200 qu'aluden al castiellu de Herce que'l so alcaide yera Miguel Jubera.

Alfonso López de Haro, tenente de Calahorra y Nájera —fíu del señor de Vizcaya Lope Díaz II de Haro y de la so esposa Urraca Alfonso de Lleón — y la so primer muyer, María Álvarez de los Cameros, fundaron el Monesteriu de Santa María de Herce, tamién conocíu como'l conventu de les Bernardas. El monesteriu, según les disposiciones de los fundadores, foi adscritu a la Orde del Císter y afiliáu al monesteriu de Santa María la Real de Iranzu. El 25 de payares de 1246, dambos donaron pa la fundación del monesteriu les villes de Herce, Murillo de Calahorra, La Santa, Torremuña según los sos siervos, una parte de Hornillos de Cameros y otros bienes. En 1251, el fundador y la so segunda esposa, Sancha Gil, donaron al monesteriu la villa de Velilla de Ocón. Dende entós Herce pasó a ser un llugar de abadengo, nomando l'abadesa alcalde ordinariu. 

El conventu foi abandonáu arriendes de la Desamortización de Mendizábal a pesar de la solicitú de los vecinos qu'escribieron al gobernador civil de Logroño en 1868 «por que nun lo suprimiera y concediéra-yos el so caltenimientu como una especial gracia» por cuenta del llabor de les relixoses que se dedicaben a la enseñanza gratuita de les neñes. 

Nes primeres hores de la mañana del 25 de setiembre de 1963 derrumbóse la torre de la ilesia de San Esteban de 50 metros d'altor, fuera reconstruyida en 1894. La so cayida dio llugar a la destrucción de parte de la bóveda de la sacristía y dos de les capiyes llaterales, sumiendo dellos pervalibles retablos ya imáxenes, ente elles, la patrona de la llocalidá Santa Ana.

## Demografía
A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 370 habitantes, 196 homes y 174 muyeres.

## Monumentos

Pueden reparase delles edificaciones de tipu palaciegu colos sos correspondientes escudos pela cai San Juan anque ye de destacar l'arcu con escudu y lleenda que da accesu a la cai que conduz a la ilesia parroquial de San Esteban.

Son de destacar los siguiente monumentos:
* **Ilesia parroquial de San Esteban**, del sieglu XV , tien un portal de lladriyu con arcu de mediu puntu y planta de sillería con una nave de dos tramos, cruceru, cabecera y diverses capiyes. La torre foi inaugurada en 1965 dempués de que se derrumbar 2 años antes. El retablu del altar mayor, que data del sieglu XVI, ye d'estilu manierista y sufrió una severa restauración en 1803.

* **Ermita del Salvador**, nel visu del monte del mesmu'l so nome. Del sieglu XVII.

* **Monesteriu de Santa María de Herce**, fundáu en 1246 del que namái queden dellos restos de la puerta con fornica.

* **Castiellu**, del antiguu castiellu (hai noticies que aportaron a 2) de 1200 solo queden dellos restos de muriu y la metá d'una torre arrinques de bóveda de cañón apuntáu.

* **Ruines romanes de Illurcis**, asentamientu romanu fecháu nel 180 e.C. asitiáu cerca del ríu Cidacos.

* **Farmacies de los moros**, según cuntóse tradicionalmente, son antiguos palombares escavaos nos cortaos. Sicasí, dellos historiadores defenden que pudieron ser antiguos enterramientos monásticos de dómina mozárabe, que siguíen el costume d'esponer les calaveres de los monxos finaos.

## Fiesta celebren les siguientes fiestes:
* **[[Ana (madre de María)|Santa Ana]]**, el 26 de xunetu. Hai procesión.
* **[[Nacencia de la Virxe Virxe de Nieva]]**, del 8 al 15 de setiembre.
* **[[Lucía de Siracusa|Santa Lucía]]**, el 13 d'avientu. Suelse ellaborar un dulce a base d'agua y farina y alboráu con arrope conocíu como hormigo.
* **Romería a El Salvador**, el domingu anterior a l'Ascensión (40 díes dempués del domingu de resurreición).

## Ver tamién
* Bienes d'Interés Cultural de La Rioxa
* Conceyos de La Rioxa
* Llocalidaes d'entidá menor de La Rioxa
* La Rioxa (España)

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos