Partíu Asturianista

El **Partíu Asturianista** (**PAS**) ye un partíu políticu asturianu de calter «asturianista y de progresu» según los sos propios estatutos. Fundáronlu en 1985 Xuan Xosé Sánchez Vicente, Sabel Tuñón, Xesús Cañedo, Carlos Rubiera y otros. Les sos mocedaes denómense Xuventú Asturianista.

Ente los sos oxetivos taba un proyeutu de reforma del Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies nel que se proponía la so reconocencia como nacionalidá histórica, la oficialidá del asturianu, les competencies máximes d'autogobiernu permitíes pola Constitución española de 1978, y permitir a determinaos conceyos de fuera de les llendes actuales d'Asturies formar parte de la Comunidá autónoma (llegando a tener representación institucional n'Oseya de Sayambre, Lleón).

## Definición ideolóxica
****Conciencia nacionalista***: defensa de los intereses d'Asturies y de les sos señes d'identidá
****Interclasista***: ofrecimientu del partíu a tolos asturianos.
****De Progresu***: gueta d'una mayor igualdá, xusticia social y riqueza pa tolos asturianos, en solidaridá colos demás pueblos del Estáu y del mundu.

### Oxetivos programáticos
*Modificación del Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies.
*La cuestión llingüística.
*Caltenimientu de la población y desendolcu del campu asturianu.
*Desendolcu del Oriente y Occidente dAsturies.
*Afalar la progresiva democratización económica.
*Afalar el progresu económicu y teunolóxicu.
*Conservar, recuperar y promover el respetu pol patrimoniu natural.
*Conservar, recuperar y promover el patrimoniu cultural.

### Oxetivos de la aición política
*Modificación del Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies.
*Radio Televisión Pública Asturiana como instrumentu de cohesión y serviciu d'Asturies.
*Defensa de toles señes d'identidá d'Asturies.
*Hexemonía social del discursu nacionalista y la so representación política direuta en Madrid.
*Modernización de la economía.
*Defensa del estáu de bientar.

## Historia

### Nacencia (1985-1988)
Tres la salida de Xuan Xosé Sánchez Vicente del PSOE en 1983, ésti xunto a persones de l'asociación Andecha Asturianista como Carlos Rubiera, Sabel Tuñón, y otres funden el Partíu Asturianista en payares de 1985 rexistrándose en febreru de 1986.

En 1988 el partíu celebra la *1ª Conferencia Nacional*, de la que sal aprobáu'l documentu fundacional del partíu y decídese concurrir a les eleiciones autonómiques d'esi añu, de les cuales saldría como la quinta fuercia política asturiana. El 26 de setiembre de 1988 presenta nel rexistru na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies una iniciativa llexislativa popular proponiendo'l cambéu del Estatutu d'Autonomía.

### [[Coalición Asturiana]] (1989-1992)

#### Negociaciones de coalición y eleiciones (1989-1991)
En 1989 el PAS preséntase a les eleiciones al Parllamentu Européu dientro de la candidatura Izquierda de los Pueblos de partíos nacionaliegos progresistes de toa España (como Euzkadiko Ezkerra, Chunta Aragonesista, Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra, etc) y a les Cortes.Poco dempués entama formar una coalición eleutoral (Coalición Asturiana) con otru partíu nacionaliegu, l'UNA. 
En 1991 celebra'l so primer congresu nacional nel qu'aprueba'l *Documentu d'Ideoloxía y Estratexa*. Nes eleiciones del 25 de mayu d'esi añu la coalicción algama un diputáu na Xunta Xeneral na persona de Sánchez Vicente y seis conceyales en cinco conceyos distintos. Ye la primer vegada dende la restauración de la democracia na qu'un miembru d'un partíu nacionaliegu consigue un puestu na Xunta.

#### Negociaciones de fusión y frayamientu de [[Coalición Asturiana]] (1991-1992)
Dempués de les eleiciones entamaríen negociaciones pa xuntase dambes organizaciones nun mesmu partíu, anque esto nun finaría bien y foi la sida del frayamientu de la coalición, amás de la engarradiella política ente los líderes de dambes Xuan Xosé Sánchez Vicente y José Suárez «Felechosa».

### Espoxigue y Llei d'usu del asturianu (1992-1998)
El 14 d'ochobre vio refugada na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies la so proposición non de llei pa convidar a la Universidá d'Uviéu a introducir nos nuevos planes d'estudiu de Filoloxía Hispánica l'asignatura de llingua asturiana, en calidá d'optativa; nesta proposición tamién convidaben a que se dotara a la llingua asturiana d'una especialidá. Nesi mesmu añu tamién presenta propuestes d'incorporación de conceyos de la provincia de Llión (como por exemplu Valdeón o Ḷḷaciana) a la Comunidá Autónoma d'Asturies

Los resultaos nes autonómiques de 1995 medraríen, onde amás llogróse l'alcaldía de Nava. 
Por mor del Referendu d'independencia de Quebec de 1995, esi mesmu día, apaez en La Voz de la Selmana de fecha 30 d'ochobre de 1995 un artículu de Xuan Xosé Sánchez Vicente dando'l sofitu al drechu a la llibre autodeterminación de los pueblos y a la solución de los discutinios de manera pacífica y democrática.
El 8 de setiembre de 1996 por mor del Día de la Nación Asturiana nuna tribuna d'opinión roblada por Xuan Xosé Sánchez Vicente nel periódicu *[[La Voz de Asturias]]* asemeya la situación d'Asturies cola d'una colonia:
 
En 1998 sofita la convocatoria de fuelga xeneral del 12 febreru y la manifestación d'Uviéu.

Demientres la llexislatura de 1995 a 1999 el PAS sofitó delles veces al gobiernu de Sergio Marqués pa sacar alantre los presupuestos xenerales. Gracies a esti sofitu aprobóse una llei de promoción del asturianu (Llei d'usu y promoción del bable/asturianu de 1998), pasu previu encamináu a la futura oficialidá de la llingua, lo que ye ún de los mayores llogros de la formación. 
Nel segundu y tercer congresos nacionales del partíu, en 1994 y 1998 respeutivamente, apruébense documentos como la **[[Ponencia d'Empobinamientu Políticu]]** y les estratexes polítiques del partíu.

### Enclincamientu (1998-2008)

#### Llei d'Usu y eleiciones de 1999 y 2003 (1998-2004)
La Llei d'Usu fizo resquiebra na unidá de la militancia del Partíu Asturianista ente los que sofitaben la llei como un cauce amañosu, un primer pasu haza la oficialidá; y los que consideraben que nun yera daqué bueno, que nun daba rempuesta a les demandes y necesidaes de normalización de la llingua asturiana. 
El 22 d'ochobre de 1998 l'asturianista Xuan Xosé Sánchez Vicente na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies presentó una proposición non de llei pa la creación d'una Comisión Especial «pa esaminar les posibilidaes que pue ufiertar» el Drechu foral-consuetudinariu asturianu, tando como presidente de la Comisión hasta'l 9 d'abril de 1999.

Nes eleiciones autonómiques de 1999 el PAS (cola irrupción de la Unión Renovadora Asturiana) quédase por mor d'escasos 1504 votos na circunscripción centro d'Asturies ensin representación; dende entós nun algamó tornar a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies. Amás de la perda del escañu na Xunta Xeneral, darréu entamaren l'abandonu y les escisiones col alcalde asturianista de Nava (d'entós) Xulián Fernández Montes de cabezaleru, fundando Asturianistes por Nava.

Nes eleiciones a conceyu, rescampla la obtención d'un conceyal fuera de les llendes oficiales de la comunidá autónoma, nel conceyu lleonés d'Oseya de Sayambre con 36 votos (13,33% del total).

Dempués de negociaciones n'agostu de 2002 fexose anuncia qu'IAS y el PAS roblaren un alcuerdu pa facer un Día de la Nación Asturiana unitariu en Cangues d'Onís. En payares d'esi mesmu añu'l conceyal asturianista d'Oseya de Sayambre remite un carta al Altu Comisionáu pa los Drechos Humanos de la ONX na que axuntaba testimoniu y una montonera de documentación llograda mientres los años d'investigación sobre la represión franquista na zona de la montaña oriental.

El 10 de xineru de 2003 el Partíu Asturianista (PAS) presentó ante'l Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies (TSXA) una denuncia por delitu ecolóxicu con base nos daños producíos pol arramáu de fuel del Prestige na mariña asturiana. Amás nesi añu el PAS amosó la so disconformidá a l'ampliación del puertu d'El Musel aduciendo qu'afectaba «gravemente al mediu ambiente» y que yera una obra innecesaria que nun meyoraba un res la economía asturiana pal tráficu del puertu. 

Sofita un manifiestu a favor de la cultura asturiana acusando al Gobierno Asturianu de xenocida, y nesi mes tamién presentó una iniciativa llexislativa popular na Xunta Xeneral pa reformar l'Estatutu d'Autonomía como yá fizo en 1988. 

Nel 2004 el PAS presentose a les eleiciones al Parllamentu Européu dientro de la candidatura Coalición Europea) na que taben mayoritariamente partíos rexonalistes conservadores de toa España (como Coalición Canaria, Unió Mallorquina, etc) quedándose la coalición ensin representación.

#### [[Unión Asturianista]] (2004- )
En 2004 roblen un alcuerdu la URAS y Partíu Asturianista pa dir a les eleiciones autonómiques de 2007 aconceyaos nuna coalición estable col nome d'Unión Asturianista. Nestes eleiciones autonómiques de 2007 nun algamó nengún diputáu na Xunta Xeneral teniendo la coalición 13.255 votos, faltando-y 2736 votos nel centru d'Asturies p'algamalu. 

Eso sí, nes eleiciones a conceyos cola candidatura Unión Asturianista algamó 11 conceyales, colos que tien dos alcaldías nos conceyos de Villaviciosa de 15.000 habitantes (ye'l conceyu 11 de mayor población d'Asturies), y nel de Ponga de 700 habitantes (que ye Parque Natural na mayor parte). Por ponei un exemplu de la so implantación Izquierda Unida n'Asturies tien namai 4 alcaldíes más que la candidatura Unión Asturianista.

### Anguaño (2008- )
El día 28 de xunu de 2008 en Xixón foi'l so **V Congresu nacional del Partíu Asturianista**, baxo’l lema «CADA VEZ MÁS NECESARIOS», onde foi reelixida la so Executiva y aprobada una igua de los sos Estatutos.

El 30 d'agostu de 2008 presentose nel Colexu Begoña de Xixón el primer númberu de la so revista que tien el nome de L'Asturianista, espublizándola pal Día de la Nación Asturiana. Anguaño anden pel númberu 5.

Nel 2009, pocos díes enantes del Día de la Nación Asturiana el PAS y Andecha Astur aconceyaron p'afitar una futura collaboración conxunta, roblando meses dempués un comunicáu en comuña alrodiu de la torna y oficialidá de les seleiciones deportives asturianes, y yá en 2010 refugando que barcos gallegos pesquen n’agües asturianes pol posible arramplu de les agües asturianes y llaceria pal sector pesqueru asturianu.

Por cuenta de los sos 25 años d'historia entamó dos conciertos de baldre pal públicu, el 22 de mayu de 2010 de La Coral Polifónica d'Asturies 'Cruz de la Victoria' en Xixón na ilesia de San José y el 2 d'ochobre n'Uviéu del grupu folk Tuenda

Dempués de selmanes calteniendo negociaciones el PAS cola Plataforma 8 de Setiembre pa celebrar un actu conxuntu'l Día de la Nación Asturiana pal 2010 col Bloque por Asturies y la Unidá Nacionalista Asturiana, refuga participar por discrepancies sobre'l planteamientu del actu. Considerando «qu'imposibilita la xerarquización d'organizaciones y persones y la so visualización» (al ser una concentración), talantando amás que'l Día de la Nación Asturiana tien de ser «un actu entamáu y xestionáu polos partíos políticos» y la composición de los convocantes escapaba a esa idea.

### VII Congresu
El 14 de setiembre del 2019, el Partíu Asturianista celebró su VII Congresu. Nesti s'aprobaron los nuevos Estatutos.

## Resultaos eleutorales

### A la [[Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies]]

### De [[Conceyu]]

### [[Congresu de los Diputaos]]

### [[Parllamentu Européu]]

## Referencies

## Personaxes
*Xuan Xosé Sánchez Vicente
*Xesús Cañedo Valle
*Carlos Rubiera
*Xuan Pertierra Argiz
*Lluis Antón González

## Ver tamién
*Asturianismu políticu
*Nacionalismu asturianu
*Rexonalismu asturianu

## Enllaces esternos
*Páxina oficial del PAS 
*Páxina oficial de la Coalición Unión Asturianista: UNIÓN URAS-PAS 
*Blog personal de Xuan Xosé Sánchez Vicente presidente del PAS