Pueblu vándalu

Los **vándalos** foron un pueblu xermanu d'Europa central. La so llingua pertenez a la rama xermánica oriental qu'habitaben les rexones ribereñes del Bálticu, nes actuales Alemaña y Polonia. 

A principios del sieglu V cruzó la Galia y la península Ibérica, instalóse por un curtiu tiempu nel valle del Guadalquivir, pasó l'estrechu de Xibraltar y, comandáu por Xensericu, creó un reinu nel norte d'África, centráu n'actual Tunicia y que, finalmente, destruyeron los bizantinos nel añu 534.

## Orixe de los vándalos
Los *lugiones* o vándalos ocupaben el territoriu al oeste del Vístula y xunto al Oder, hasta'l norte de Bohemia. La pallabra **vándalu** paez tener un doble significáu y quedría dicir «*los que camuden*» y «*los hábiles*», ente que'l so otru nome, *lugios* o *lugiones*, tamién con doble significáu, quedría dicir «*mentirosos*» y «*confederaos*». 

Paez ser que de primeres les tribus de los vandulios (o *vandalios*) y la de los lugios (o *lugiones*), xunto coles de los silingos, omanos, buros, varinos (de xuru llamaos tamién ''auarinos''), didunos, helvecones, arios o charinos, manimios, elisios y naharvales correspondíen a pequeños grupos d'orixe asemeyáu, integrando otra rama del grupu de los hermiones, que formaron dempués un gran grupu identificáu xeneralmente como *lugiones*, que'l so nome predominaba pa designar a tolos pueblos componentes incluyíos los vándalos. Más tarde, nel sieglu II}, acabó prevaleciendo'l nome de **vándalos** pal conxuntu de pueblos. 

La llegada de los godos obligó a movese hacia'l sur y a asitiase nes riberes del mar Negru, siendo por tanto vecinos y n'ocasiones aliaos de los godos. Mientres el sieglu I, les tribus del grupu de los *lugiones* o *lugios* (incluyendo ente elles a les tribus de la rama de los vándalos) tuvieron en guerra frecuente colos suevos y los cuados, cuntando dacuando cola alianza d'otres tribus, especialmente los hermunduros. A mediaos de sieglu derrocaron a un rei de los suevos, y nel 84 d.C. somorguiaron temporalmente a los cuados. Mientres parte d'esti sieglu y nel siguiente, fundiéronse les diverses tribus de lugiones y dieron orixe a un grupu mayor, conocíu por vándalos.

En tiempos de les Guerres Marcomanes yá predomina la denominación de vándalos y apaecen estremaos en dellos grupos: los silingos, los lacringos y los victovales, estos postreros gobernaos pol llinaxe de los asdingos (*astingos* o *hasdingos*), que'l so nome remembraba la so llarga melota. Al pie de los longobardos, los lacringos y victovales o victofalios cruciaron el Danubiu hacia l'añu 167 y pidieron establecese en Panonia.

Los asdingos o victovales, dirixíos por Rayo y Raptu (que los sos nomes son traducíos como «*tubu*» y «*viga*»), nun foron almitíos en Panonia (au s'afitaron longobardos y lacringos), polo qu'avanzaron hacia l'añu 171 en direición a la parte media de los Cárpatos mientres les Guerres Marcomanes, y acordies colos romanos instaláronse na llende septentrional de Dacia. Más tarde apoderáronse de la Dacia Occidental. Al paecer, los vándalos quedaron estremaos namái en asdingos (o victovales) y silingos, sumiendo, entemecida ente dambos grupos y colos longobardos, la tribu de los lacringos mientres el sieglu III.

A partir de 275, los asdingos enfretáronse a los godos pola posesión del Banato (abandonáu por Roma), ente que los silingos, de xuru so presión de los godos, abandonaron los sos asentamientos en Silesia y emigraron xunto a los burgundios p'acabar afitánsose na zona del Meno. Los sos ataques a Recia foron refugaos por Probu.

El rei asdingu *Wisumarh* (Visumar) combatió escontra los godos procedentes del este al mandu de Xebericu, qu'atacaron los sos territorios. Wisumarh morrió en llucha escontra los godos, y los integrantes de les tribus de vándalos que nun quixeron sometese a los godos, hubieron de pasar a territoriu imperial, instalándose en Panonia, au tamién s'asitiaron los cuados. A principios del sieglu V abandonaren Panonia (como tamién los cuados) y xuniéronse a los suevos y alanos pa invadir les Galies. Nes primeres lluches del añu 406 morrió'l rei Godexisel (Godexisiliu). Pocos años dempués, los dos grupos vándalos acabaron fundíos. 

Aportaron a Hispania en 409, au s'afitaron como federaos. Hacia'l 425 afararon y saquiaron la ciudá de Carthago Nova, actual Cartaxena, y nel 426 tomaron la ciudá de Hispalis (Sevilla) con Gundericu al mandu.

## Llista de reis vándalos (asdingos)
# Visumar, Sieglu IV, Coetaneu del rei visigodu Xebericu
# Godexisiliu (¿?—406)
# Gundericu (*Gundaric/Gundioc*)(407-428) Xunión de los Silingos en 417
# Xensericu (428-477)
# Hunericu (477-484)
# Guntamundu (484-496)
# Trasamundu (496-523)
# Hildericu (523-530)
# Xelimer (530-534)

## Llista de reis vándalos (silingos)
*Fridibaldu (¿? - 418)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Mapa del reinu vándalu.