Trieste

**Trieste** (n'eslovenu: *Trst*; en friulanu y n'alemán: *Triest*) ye una ciudá asitiada nel norte d'Italia, a veres del mar Adriáticu; fai frontera con Eslovenia. Cuenta con 205.593 habitantes (2010) y esfruta d'un clima nidio y soleyero, sacante cuando sopla la bora, un vientu que dalguna vegada al añu algama los 100 km/h. Ye la capital de la provincia del mesmu nome, na rexón llamada Friuli-Venezia Giulia.

## Historia

### Antigüedá y Edá Media

Orixinalmente un asentamientu ilírico la ciudá tuvo más tarde controlada polos carnios.
Dende 177&nbsp;e.&nbsp;C. Tergeste (*Regio X Venetia et Histria*) tuvo so poder romanu (*terg* ye un términu célticu que significa mercáu). Foi-y concedíu'l estatus de colonia por Xuliu César, quien menta *Tergeste* nos sos *Commentarii de bellu Gallico* (51&nbsp;e.&nbsp;C.). Mientres la etapa romana Tergeste foi considerada una "ciudá ilírica" por Artemidoru d'Éfesu, el xeógrafu griegu, y "cárnica" por Estrabón.

En tiempos imperiales pasó a ser la frontera de la "Italia Romana" que se movió al este dende'l ríu Timavo hasta Formione (güei día Risano). La Tergeste romana florió por cuenta de la so posición cercana a Aquilea, la principal ciudá romana d'esa zona, y Istria, y tamién como puertu, del que queden delles ruines visibles. Augustu dotó a la ciudá de muralles en 33-32 e.C., ente que Traxanu fixo construyir un teatru na segunda centuria de la nuesa era.

Nos primeros tiempos del cristianismu siguió siendo un llugar prósperu, y tres la cayida del Imperiu romanu d'Occidente (476), Trieste convertir en baluarte militar bizantín. En 567&nbsp;d.&nbsp;C. la ciudá foi afarada polos Lombardos, cuando invadieron el norte d'Italia. En 788 pasó a formar parte del Reinu de los Francos, so l'autoridá d'un conde-obispu. Dende 1081 formó parte del Patriarcáu d'Aquilea, hasta que, a finales del sieglu XII constituyóse como conceyu medieval independiente. Foi sometida polos venecianos nel sieglu XIII y polos austriacos nel sieglu siguiente.

### Puertu francu nel sieglu XVIII
En 1719 convertir en puertu francu y, yá que yera la única salida al mar Adriáticu d'Austria, el gobiernu imperial realizó nél grandes inversiones.

### Ascensu como puertu austriacu
La ciudá desenvolvióse, convirtiéndose en 1867 en capital de la rexón del *Mariña Adriática* del imperiu ("*Adriatische Küstenland*"). Entá y siendo l'únicu puertu comercial de Cisleitania y el primer puertu comercial del Imperiu austrohúngaru, Trieste caltuvo fuertes venceyos culturales coles rexones vecines d'Italia, especialmente Venecia, de tala forma que nel sieglu XVIII el dialeutu *triestino*, de tipu venecianu, sustituyó al *[[tergestino]]*, l'antiguu dialeutu llocal de tipu friulanu. El triestino yera unu de los idiomes más usaos nel ámbitu familiar y nes xuntes sociales informales.

### Sieglu XX
Nel sieglu XX la ciudá esperimentó un desenvolvimientu ensin precedentes gracies al comerciu y a la industria naval, convirtiéndose na quinta ciudá del Imperiu austrohúngaru en 1910. Tres la Primer Guerra Mundial pasó a formar parte del Reinu d'Italia.

Cerca d'esta ciudá vivió Maximiliano I de Méxicu nel Castiellu de Miramar, antes d'aceptar la corona d'esi país. Históricamente foi una ciudá multietnica y cosmopolita; dempués de la Primer Guerra Mundial el gobiernu italianu empezó una verdadera llimpieza étnica, cola italianización forzada de nomes, apellíos y toponimia de la ciudá; a llau d'estes midíes, entá más fuertes y represives sol réxime fascista, delles etnies fueron obligaes a dexar la ciudá, como la comunidá alemana, de más de 12.000 persones. Na actualidá, xunto a una población mayoritariamente de falada italiana, destaca la presencia d'eslovenos (la comunidá eslovena ta presente na ciudá dende'l sieglu XII), y en menor midida de croates, albaneses, alemanes, griegos y chinos.

## Territoriu llibre

## Educación

## Evolución demográfica

## Trieste na ciencia y na cultura popular
Un grupu de mecenes de la ciudá sofitó económicamente al científicu ya inventor del batiscafu, Auguste Piccard. Por cuenta de ello, un sumergible construyíu por él foi bautizáu como *[[batiscafu Trieste|Trieste]]*. Esti sumergible algamó'l fondu de la Fuexa de les Marianes, la mayor fondura oceánica conocida, a casi 11.000 metros, en 1960.

Tamién tuvo un rol nel desenvolvimientu de les ciencies físiques y les sos múltiples rellaciones dende la creación del Centru Internacional de Física Teórica. Esti centru recibe añalmente miles d'investigadores de tol mundu, con especial énfasis n'investigadores del tercer mundu, convirtiéndose asina nun importante centru de xeneración de conocencia al más altu nivel.

## Deportes
Trieste foi sede de la Copa Mundial de Fútbol de 1934.

## Tresportes

## Ver tamién
* Risiera di San Sabba
* Teatru Verdi de Trieste

## Triestinos pernomaos

### Bandes musicales orixinaries
* Rhapsody of Fire, banda de power metal
* Steel Crown, banda de heavy metal

## Ciudaes hermaniaes
Trieste ta hermanada coles siguientes ciudaes:

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web del conceyu (n'italianu)
* Páxina turística interesante
*  (en castellán)
* Trieste y la so Mariña - Páxina turística interesante en castellán 
* Benvenuti a Trieste (n'italianu inglés)
* Guía de viaxe de Trieste en Wikivoyage (italianu)
* Trieste - Semeya Guía - (n'italianu) (pdf)
* [La Catedral de Trieste en [YouTube]]
* Festival de cine Llatinoamericanu (n'italianu español)
*