Partíu Nacionalsocialista Obreru Alemán

El **Partíu Nacionalsocialista Obreru Alemán** (n'alemán, **'; embrivíu como **NSDAP**), conocíu coloquialmente como **Partíu Nazi*', foi un [[partíu políticu]] activu n'Alemaña ente 1920 y 1945 que la so ideoloxía sofitar nel [[nazismu]]. El so predecesor foi'l [[Partíu Obreru Alemán]] (DAP), qu'esistió ente 1919 y 1920.

El partíu surdió al calor de la cultura [[racista]], [[derechiega]] y [[ultranacionalista]] de los [[Freikorps]], unidaes paramilitares que combatieron los llevantamientos comunistes que se producieron al términu de la [[Primer Guerra Mundial]]. La defensa d'una forma de *socialismu* yera común en sectores derechiegos dende la dómina de [[Otto von Bismarck|Bismarck]] y hasta años dempués de la Primer Guerra Mundial, sectores qu'influyeron nel nazismu. [[Arthur Moeller van den Bruck]], del [[Movimientu Revolucionariu Conservador]], acuñó'l términu «[[Tercer Reich]]» y abogaba por una ideoloxía que combinara'l [[nacionalismu]] típicu de la [[Derecha política|derecha]] y el [[socialismu]] de la [[Izquierda política|esquierda]]. Na práutica, el partíu utilizó'l términu *socialismu* pa intentar atraer a la [[clase obrera]] y asina alloñar del [[comunismu]] ([[KPD]]) y la [[socialdemocracia]] ([[SPD]]), de la qu'utilizó el términu nacionalismu p'atraer a los sectores nacionalistes y conservadores. Nun principiu el discursu del partíu centrar na llucha contra les grandes empreses, con una marcada retórica anti-burguesa y [[anticapitalista]]; sicasí, darréu fueron anidiando estos postulaos y llograron el sofitu y financiamientu de grandes empreses industriales y riques personalidaes. Dende la década de 1930, el partíu empobinó los sos postulaos al [[antisemitismu]] y al antimarxismo.

Dende 1921, el líder del partíu foi [[Adolf Hitler]], quien foi nomáu [[canciller d'Alemaña|canciller]] pol presidente [[Paul von Hindenburg]] en 1933, en llogrando'l partíu en 1932 dos victories con mayoría simple nes eleiciones democrátiques parllamentaries. Rápido, Hitler estableció un [[réxime totalitariu]] liquidando les instituciones democrátiques de la [[República de Weimar]] ya instauró el llamáu Tercer Reich. Los nazis impunxeron la so dictadura antidemocráticamente pero con una apariencia de llegalidá formal gracies al [[Decretu de la quema del Reichstag]] y a la [[Llei Habilitante de 1933]]. El primeru dexó-y esaniciar al KPD como fuercia política y la segunda autorizaba al gobiernu a llexislar ensin la intervención de les Cámares. L'aprobación d'esta llei suponía un cambéu de la Constitución y, por ello, riquía ser aprobada por dos tercios de los miembros del Reichstag, mayoría que solo pudo llograr cola ausencia obligada de tolos parllamentarios comunistes y axustando el votu favorable de los [[Partíu de Centru (Alemaña)|católicos de centru]].

El racismu foi una exa central de la ideoloxía nazi. Los nazis trataron d'ampliar l'área d'espansión de los [[pueblos xermanos]] al traviés de la pureza racial, la [[euxenesia]], amplios programes de bientar social y un despreciu sistemáticu del valor del individuu, que podía ser sacrificáu pol bien del Estáu nazi y en pos d'una raza aria cimera». Pa caltener la supuesta *pureza* y *fuercia* de la [[raza aria]], los nazis esterminaron a xudíos, [[romaninos]], discapacitaos, homosexuales, [[testigos de Xehová]], africanos y disidentes políticos fundamentalmente d'esquierda por toa [[Europa]], qu'ocuparen mientres la primer metá de la [[Segunda Guerra Mundial]]. Si nun yeren asesinaos, imponíase-yos la segregación y esclusión de la sociedá. En total unos 11 millones de persones finaríen por cuenta de estes polítiques, lo que nel casu xudíu (ente cinco y seis millones de víctimes) conozse como [[Holocaustu]]. Anguaño, les teoríes raciales propies de la ideoloxía nazi son refugaes de manera universal por escarecer de fundamentos científicos.

Tres la derrota alemana na Segunda Guerra Mundial en 1945, foi declaráu illegal y organización criminal, y los líderes que nun se suicidaron fueron arrestaos, culpaos y xulgaos por [[crímenes de guerra]], contra la humanidá y contra la paz nos [[Xuicios de Núremberg]], celebraos ente payares de 1945 y ochobre de 1946.

== Historia ==
=== Oríxenes ===
En xineru de 1919, el mecánicu ferroviariu [[Anton Drexler]] fundaba en Múnich (xunto con [[Gottfried Feder]], [[Dietrich Eckart]], [[Alfred Rosenberg]], [[Hermann Esser]] y [[Karl Harrer]]) el [[Partíu Obreru Alemán (nazi)|Partíu Alemán de los Trabayadores]] (*Deutsche Arbeiterpartei*), como unu de los movimientos etnicistas (n'alemán *völkisch*) qu'esistíen en [[Baviera]] y n'Alemaña como resultáu de la derrota teutona na [[Primer Guerra Mundial]]. Pa investigar a los distintos grupos políticos de Múnich, el Serviciu d'Intelixencia del Exércitu alemán unvió al nuevu [[cabu (exércitu)|cabu]] Adolf Hitler por que controlara les actividaes de dichu partíu.

Hitler participa nuna xunta'l 16 de setiembre de 1919 y ye convidáu a xuntase al movimientu poles sos dotes como orador, anque muncho depués declaró ser el miembru númberu 7 del Partíu», pa faer creer que fuera unu de los fundadores. En realidá foi'l 7º miembru del comité central y responsable de propaganda. Mientres la so xestión empezaron a cuntase los miembros del partíu, empecipiándose la cuenta nel númberu 500 pa dar idea de gran cantidá, polo cual quedó asignáu'l 555 a Hitler. Según el llibru *Datos pa la historia del NSDAP*, una publicación nazi de la dómina, el partíu cuntaba con 64 miembros en 1919.

El 24 de febreru de 1920 celebróse, a pidimientu de Hitler, el primer mitin multitudinariu del partíu en Múnich, onde'l mesmu Hitler lleó los 25 puntos del Programa del Partíu, escritos por él y [[Anton Drexler]] y que pretendíen, entemeciendo antiliberalismo, [[panxermanismu]] y [[antisemitismu]], ganase al proletariáu pa la causa nacionalista. Dichos puntos constituyeron el programa dogmáticu del nazismu y nunca fueron camudaos. Nesta mesma asamblea decidió'l cambéu de nome del movimientu, pasando a denominase *Partíu Nacional Socialista Alemán de los Trabayadores*, que les sos sigles n'alemán son NSDAP. En 1921, Hitler yera'l so máximu dirixente, y el so oratoria considerábase'l principal motivu de la crecedera del partíu, qu'en 1923 tenía 50&nbsp;000 afiliaos.



Dempués de protagonizar el fracasáu [[Putsch de Múnich]] el [[9 de payares]] de [[1923]], el NSDAP foi prohibíu y, con Hitler en prisión, producióse una cierta fragmentación del movimientu nazi. Llevantada la prohibición, el partíu foi refundado el 25 de febreru de 1925 col mesmu nome, y Hitler consiguió la xefatura del partíu. Mientres Hitler centrar na actividá política y nel cultu a la so imaxe, ésti mandó n'otros l'alministración del partíu; [[Philip Bouhler]], [[Franz Xaver Schwarz]] y [[Max Amann]] fueron en bona midida los autores de la reconstrucción del partíu. Franz Xaver Schwarz, concienzudo y refechu, convertir nel tesoreru nacional del partíu y reconstruyó la estructura alministrativa y financiera del NSDAP. Foi tamién Schwarz el que punxo'l dineru pa financiar la publicación del llibru de Hitler, *Mein Kampf*, y el qu'axustó l'alquisición de la nueva sede central del partíu, la llamada "[[Casa Parda]]", en 1930.

Dempués de que'l so intentu de [[golpe d'estáu]] fracasara en [[Baviera]], los nazis participaron nes eleiciones restantes de los años venti. Nes eleiciones de la década de 1930, impulsaos polos problemes económicos d'[[Alemaña]] debíos a la incipiente [[Gran Depresión]], amontaron los sos votos considerablemente convirtiéndose nel segundu partíu mayor nel *Reichstag*, lo qu'ameyoró la so posición n'años vivientes.

Nes [[eleiciones parllamentaries d'Alemaña de xunetu de 1932|eleiciones parllamentaries de xunetu de 1932]], a pesar de l'amenaza de proscripción de les [[Sturmabteilung|SA]] (*Sturmabteilung*, Seiciones d'Asaltu, l'exércitu priváu del partíu) en 1932, los nazis algamaron un total de 13,57 millones de votos, y convirtiéronse nel bloque más votáu nel [[Reichstag (parllamentu)|Parllamentu]]. Sicasí, esta victoria foi insuficiente por que Hitler aportara a la Cancillería.

=== Toma del poder ===


Depués de forxar una alianza col Centru Católicu y los Nacionalistes nel Parllamentu, y en vista de que los nazis ganaren 2 procesos eleutorales, Hitler foi nomáu pol presidente [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] [[canciller d'Alemaña|canciller]] el [[30 de xineru]] de [[1933]]. Darréu realizáronse nueves eleiciones parllamentaries, y los nazis y los sos aliaos nacionalistes algamaron la mayoría de la que se sirvieron p'aprobar la [[Llei Habilitante de 1933]], destinada a poner el poder absoluto nes manes de Hitler.

Dempués de la proscripción o cancelación de tolos demás partíos (5 de xunetu de 1933) y la prohibición de formar nuevos (14 de xunetu de 1933), los nacionalsocialistes convertir nel únicu partíu políticu restante. Esto yera parte de la *Gleichschaltung* (lliteralmente '[[sincronización]]', términu usáu nun sentíu [[política|políticu]] pa describir el procesu por aciu el cual el [[Alemaña nazi|réxime nazi]] estableció socesivamente un sistema de control [[totalitarismu|totalitariu]] sobre l'individuu).

Nomaron a les SA como brazu armáu del Réxime y a les [[SS]] como un organismu auxiliar de les SA, amás de crear la Policía Secreta del Estáu (n'alemán: *Geheime Staats Polizei*, coles sigles [[Gestapo]]).

El [[himnu]] del Partíu Nazi yera'l *Horst Wessel Lied* (*Cantar de Horst Wessel*) dedicada a unu de los mártires iniciales del movimientu, Horst Wessel, muertu mientres les habituales esfriegues caleyeres con oponentes políticos. Cada miembru del Partíu al ingresar recibía una constancia por escritu que duraba seis meses, anovable por seis meses más. Al añu recibía un cartón onde se dexaba constar que la persona yera militante activu y tenía un espaciu pa pegar los dolce estampillas correspondientes a la mensualidá, pos el partíu yera financiáu polos sos propios miembros. A los dos años recibía un llibru coloráu de membresía onde constaben los datos y semeyes del militante, les sos aportaciones políticu y financieru, según los sos deberes y derechos como miembru del partíu.

=== El fin ===
L'esfuerciu bélicu lleváu a cabu polos aliaos n'Europa tuvo de resultes que tol territoriu del Reich nazi quedara so dominiu de los vencedores de la [[Segunda Guerra Mundial]]. En Proclamar nᵘ1» al pueblu alemán de marzu de 1945, el xeneral [[Dwight D. Eisenhower]], comandante en xefe de les Fuercies Aliaes, anunció diverses midíes que diben adoptase na Alemaña ocupada, ente les cualos taben la disolución del NSDAP, la [[Gestapo]], les [[SS]], el [[Volksgerichtshof|Tribunal Popular]] y la de cualesquier otru órganu xurisdiccional especial creáu mientres el [[Tercer Reich]]. Proclamar tamién alvertía de la intención de los aliaos de xulgar a tolos líderes civiles y militares del partíu consideraos responsables de la comisión de cualquier delitu o otomía.

Pocos meses dempués del fin de la guerra, les cuatro potencies ocupantes d'Alemaña roblaron l'alcuerdu de 20 de setiembre de 1945, que la so seición 11.1 declaró illegal oficialmente al Partíu Nazi.

Mientres los [[xuicios de Núremberg]], el Tribunal declaró como una organización criminal al Partíu Nazi y el so Cuerpu de Líderes, declarándolo prohibíu en tol territoriu alemán y sancionando l'espardimientu de les idees [[nacionalsocialista|nacionalsocialistes]] y de los sos símbolos. Esta responsabilidá basóse principalmente en:
* La participación masiva de los sos militantes nos fechos de violencia de la [[Nueche de los cristales rotos]], del 9 y 10 de payares de [[1938]], cuando miles de tiendes de propiedá xudía fueron destruyíes, escalaes y quemaes en tol territoriu alemán, fechu del cual quedaron los teletipos que comprobaben les orientaciones daes a la militancia pa entamar y llevar a cabu estos sabotaxes.
* La participación formal del partíu na [[Conferencia de Wannsee]], onde se determinó llevar a cabu la llamada «[[Solución Final]]» pa esterminar al pueblu xudíu, fechu del cual tuvieron conocencia en mayor o menor grau dellos dirixentes del partíu.
* El partíu foi responsable al traviés de los sos organismos del reclutamiento forzosu d'obreros nos territorios conquistaos.
* La vixilancia llevada a cabu de manera sistemática per parte de los sos miembros contra la población civil, detallando en reportes que depués pasaríen a la [[Gestapo]], sobre la conducta y visión política de los miembros de cada comunidá.
* Participación de manera sistemática en sofitu a les [[SS]], de la matanza conocida como «[[Nueche de los cuchiellos llargos]]» del [[30 de xunu]] de [[1934]], onde bona parte del Cuerpu de Líderes de les SA fueron deteníos y executaos ensin xuiciu dalgunu.
Finalmente, toles persones afiliaes al NSDAP fueron declaraes como criminales quitando a toes aquelles qu'arrenunciaren a cualesquier de los sos cargos o membresía antes del [[1 de setiembre]] de [[1939]]. Esta prohibición sigue güei día.

== Congresos del partíu ==



[[Adolf Hitler|Hitler]] decidió realizar, a ser posible cada añu, un congresu de tolos militantes del partíu a nivel nacional. Nestos eventos atopaben les unidaes de les [[Sturmabteilung|SA]], [[SS]], [[Mocedaes Hitlerianes]], [[Lliga de Rapaces Alemanes]] o BDM, [[NSKK]] y Cuerpu de Líderes del Partíu.



Los congresos fueron filmaos dende los sos entamos, pero a partir de 1933, cola incorporación del soníu y so la direición de [[Leni Riefenstahl]], adquirieron la categoría de verdaderos documentales cinematográficos. En particular, los trés que reflexen los congresos celebraos ente 1933 y 1935: *Der Sieg des Glaubens*, *Triumph des Willens* y *Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht*. Yera'l mesmu Hitler, non el so ministru de Propaganda, quien supervisaba la organización de los congresos, decidía los principales aspeutos escenográficos, los oradores que teníen d'intervenir y, sobremanera, el qu'esixía que fueren filmaos de la meyor manera posible.

== Organización ==


La máxima autoridá del partíu yera'l [[Führer]], [[Adolf Hitler]], a quien nun s'aldericaba nenguna de les sos decisiones.

Debaxo del Führer atopábase'l conxuntu de los *Reichsleiter* o Xefes del Reich, nomaos pol Führer y compuestu polos ministros titulares, ensin cartera y dellos líderes propios del partíu que teníen asignada una xurisdicción nacional. Toos ellos conformaben el *Reichsleitung*. Esti primer nivel directivu tenía al so cargu departamentos d'organización, personal, finances, propaganda y xurisdicción. Dende tomar del poder, en 1933, toos estos líderes reproducieron na estructura gubernativa estatal la organización burocrática del partíu. El *Reichsleitung* tamién incluyía seiciones dedicaes a Política esterior, censura de prensa, archivos del partíu, Política colonial, direición del grupu parllamentariu del [[Reichstag (parllamentu alemán)|Reichstag]] y el Departamentu de Representantes del [[Führer]] pal control de la Educación Política ya Ideolóxica del Partíu.

El siguiente nivel inferior yera'l *Gau* o distritu, dirixíu polos *Gauleiter*. El númberu de *Gaue* n'[[Alemaña]] y nos territorios ocupaos en 1943 yera de 43.

Cada *Gau* taba estremáu en delles unidaes alministratives menores llamaes *Kreise* (círculos), caúna d'elles empobinada por un *Kreisleiter*. El númberu de *Kreise* en 1943 yera de 920.

Cada *Kreis*, de la mesma, taba estremáu en dellos [[Ortsgruppen]] o grupos locales, dirixíos polos *Ortsgruppenleiter* (líder de grupu llocal). El *Ortsgruppe* yera la unidá básica del NSDAP y tenía de tar formáu, siquier, por 15 militantes. Los 30.601 *Ortsgruppen* fueron estremaos en *Zellen* (célules), dirixíos por un *Zellenleiter* (líder de célula) y les 121.406 *Zellen* fueron estremaes en 539.774 *Block* (bloques), dirixíes por un *Blockleiter* o líder de bloque. El *Blockleiter* yera responsable de 40 o 60 llares y caltenía un archivu (*Haushaltskarten*) sobre toles persones al so cargu nel qu'evaluaba les actitúes de cada ciudadanu escontra'l partíu y l'Estáu.

Pa l'acción nel estranxeru, el partíu cuntaba con un departamentu especial: el [[NSDAP/AO]], qu'empezó a funcionar en 1931.

=== Financiamientu esterior ===
El Bancu Harriman foi la conexón principal de [[Wall Street]] con compañíes nazis y colos variaos intereses de [[Fritz Thyssen]] n'[[Estaos Xuníos]], quien foi unu de los principales financieros tempranos del Partíu Nazi hasta 1938. Toles transaiciones fueron dafechu aprobaes pol departamentu de l'Ayalga d'Estaos Xuníos, que aportunó en qu'americanos remanaren los intereses alemanes (nazis) n'Estaos Xuníos. Una vegada declarada la guerra en 1941, el Presidente [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] robló la Llei de Comerciu col enemigu (*Trading With the Enemy Act*). El 20 d'ochobre de 1942, el Gobiernu d'Estaos Xuníos ordenó la prinda de tolos activos nazis nel país. [[Prescott Bush]], padre del presidente [[George H. W. Bush]] y güelu del presidente [[George W. Bush]] respeutivamente, según el so suegru [[Samuel Walker]], fueron condergaos en virtú d'esa llei.

== Resultaos eleutorales ==



== Ver tamién ==
* [[Alemaña nazi]]
* *Braunes Haus*
* [[Nazismu]]
* [[Desnazificación]]
* [[Neonazismu]]
* [[Mocedaes Hitlerianes]]
* *Schutzstaffel* (SS)
* *Sturmabteilung* (SA)
* [[Nazismu y relixón]]

== Notes ==


== Referencies ==


== Bibliografía ==
# *Daten für Geschichte der NSDAP* (Datos pa la Historia del NSDAP), pol Profesor y Oficial SA Hans Volz, Múnich, ediciones del NSDAP, 1937.
# *Organizationsbuch der NSDAP*, ediciones del NSDAP, Múnich 1943 (llibru d'Organización del Partíu Nazi editáu pol mesmu Partíu en Múnich cada añu. Publicáronse dellos llibros d'esti tipu pal consumu de los mesmos militantes qu'ingresaben al Partíu).
# [http://www.axishistory.com Axis History], sitio web calteníu por Marcus Wendel y dellos historiadores reconocíos.
# *Hitler*, pol catedráticu Alan Bullock.
# *Hitler, némesis 1889–1936'', pol profesor Ian Kershaw.

## Enllaces esternos