Humphry Davy

**Sir Humphry Davy, 1er Baronet,** conocíu como **Humphry Davy**  foi un químicu británicu, consideráu'l fundador de la electroquímica, xunto con Alessandro Volta y Michael Faraday.

Davy contribuyó a identificar esperimentalmente per primer vegada dellos elementos químicos por aciu la electrólisis y estudió la enerxía arreyada nel procesu, desenvolvió la electroquímica esplorando l'usu de la pila de Volta o batería. Ente 1806 y 1808 publicó la resultancia de les sos investigaciones sobre la electrólisis, nes que llograra la separación del magnesiu, el bariu, l'estronciu, el calciu, el sodiu, el potasiu y el boru. En 1807 fabricó una pila con más de 2000 plaques doble, cola cual aislló'l cloru y demostrando qu'esti yera un elementu químicu nuevu (dio-y esi nome por cuenta del so color mariellu verdosu). Xunto a William Thomas Brande consiguió tamién aisllar al litiu de los sos sales por aciu electrólisis del óxidu de litiu (1818). En 1805 ganó la medaya Copley. Foi xefe y mentor de Michael Faraday. Creó una llámpara de seguridá que llevó'l so nome pa les mines y foi pioneru nel control de la escomiu por aciu la proteición catódica. En 1815 inventó la llámpara de seguridá pa los mineros.

## Datos biográficos
Humphry Davy nació en Penzance, Cornualles en 1778. Yera fíu d'un escultor de madera y procurárase una educación autodidacta. Cuando tenía diecinueve años, lleó'l *Tratáu elemental* de Lavoisier y eso conduciólu a amar la química mientres tola so vida. En 1800, Benjamin Thompson, conde de Rumford, funda la *[[Royal Institution]]* na cual trabayaría Davy como conferenciante dende los ventitrés años y ónde algamó tou la so reconocencia. Yera tal la espectación qu'espertaben les sos conferencies, que provocaben problemes de tráficu na cai. Lo curioso de les sos actuaciones públiques reflexar nel comentariu d'una dama d'altu trubiecu: "Esos güeyos tán fechos pa daqué más que p'achisbar crisoles".

Los sos aislamientos del potasiu, el sodiu, el bariu, el estroncio, el calciu y el magnesiu fixeron que la sociedá londinense entrara nun frenesí d'adoración al héroe. L'entusiasmu poles sos conferencies yera tal, que les entraes yeren vendíes por más de 20 llibres, más de 1400 euros güei día. Acabó los sos díes rico y famoso, presidiendo la Royal Society, y consideráu como una ayalga nacional. Namái una cosa estropiaba la so felicidá: los celos contra Michael Faraday, que foi'l so mayor descubrimientu, según les sos propies pallabres, y el so socesor na Institución Real.

Morrió en Xinebra en 1829.

## Principales llogros

En 1798 ingresó na *Medical Pneumatic Institution* investigando alrodiu de les aplicaciones terapéutiques de gases como'l óxidu nitroso (el gas de la risa). En 1803 foi nomáu miembru de la Royal Society, institución que llegaría a presidir en 1820.

En 1807 afaya y bautiza el potasiu, del neerlandés *potasch*, ceniza de pote. Esi mesmu añu aislla'l sodiu per mediu de la electrólisis de la sosa cáustica. Propunxo tamién el nome *aluminum*, que más tarde rectificó a aluminiu, pa esi metal inda non descubiertu.

En 1808 llogra boru con una pureza del 50% aproximao, anque nun reconoz la sustancia como un nuevu elementu. Tamién llogró magnesiu puru, por electrólisis d'un amiestu de magnesia y óxidu de mercuriu (II), y llogró calciu por aciu electrólisis d'una axuntadura de mercuriu y cal. Davy entemeció cal amugao con óxidu de mercuriu qu'asitió sobre una llámina de platín, el ánodu, y somorguió una parte de mercuriu nel interior de la pasta que fixera de cátodu; por electrólisis llogró una axuntadura que destilada dexó una residuu sólida bien oxidable, anque nin siquier el mesmu Davy taba bien seguro de llograr calciu puru. Tamién ye'l primeru n'aisllar l'estronciu por aciu electrólisis de la *estronciana*.

En 1810 demuestra que'l cloru ye un elementu químicu y da-y esi nome por cuenta del so color mariellu verdosu. Al pie de W. T. Brande consigue aisllar al litiu de los sos sales por aciu electrólisis del óxidu de litiu (1818).

En 1805 llogró la medaya Copley. Foi xefe y mentor de Michael Faraday. Creó una llámpara de seguridá que llevó'l so nome pa les mines y foi pioneru nel control del escomiu por aciu la proteición catódica.

## Eponimia
* El cráter llunar ''Davy'' lleva esti nome na so memoria.

## Referencies

## Ver tamién
* Lletricidá
* Historia de la electricidá
* Jakob Berzelius

## Enllaces esternos