Jacarilla

**Jacarilla** ye un conceyu de la provincia d'Alicante, na Comunidá Valenciana, España. Asitiáu al sur de la provincia, pertenez a la comarca de la Vega Baxa del Segura.

## Xeografía
Xacarella topar a un quilómetru aproximao del ríu Segura y llenda colos términos municipales de Benejúzar, Bigastro y Orihuela.

Aportar a esta llocalidá al traviés de la N-340 tomando en Orihuela la CV-920.

## Demografía
Xacarella cuenta con 2.088 habitantes (INE 2008). Un 19,8% de la so población ye de nacionalidá estranxera, siendo la colonia británica la más numberosa.

## Historia

El términu de Xacarella (12,2 km²) permanez xuníu dende 1572, cuando se creó'l mayoralgu de Xacarella y hasta la muerte de Don José Joaquín Sandoval Melgarejo, asocedida'l 28 de payares de 1899. El so gran territoriu, ente elles les sos propiedaes a Xacarella, foi entós partíu ente los sos trés fíos: Alfonso, Concha y Ánxeles Sandobal Bassecourt.
Xacarella quedó estremada per primer vegada. El nuevu propietariu de la mayor arte de Xacarella, Barón de Petrés, Alfonso Sandobal Bassecourt (Nacíu en Murcia en 1962) casóse y tuvo seis fíos con Doña Encarnación Moreno Musso. 

Ente los años 1899 y 1901 ocupó l'alcaldía d'Alicante. Una de les sos primeres aiciones sobre la so propiedá, Xacarella, y dau el so calter entamador, foi la fundación de la Caxa Rural de Xacarella, llamada Caxa d'Aforros, Préstamos y Socorros de Xacarella.
Nes eleiciones del 30 d'abril de 1903 el Barón de Petrés foi escoyíu Diputáu de les Cortes, como miembru del partíu conservador de Silvela. Nestes mesmes eleiciones tamién foi escoyíu como diputáu'l Marqués de Fontalba, Don Francisco de Cubes y Erice. Dambos políticos conservadores bien llueu simpatizaron. En 1914 el Barón yá yera Senador pola Provincia d'Alicante. 
Pero lo cierto ye que'l Barón dende 1909 taba en quiebra patrimonial. Contraxera una delda por un préstamu hipotecariu que la so garantía yera Xacarella, que foi valorada nun millón de pesetes. El Marqués, informáu del creitu y la delda, mercó Xacarella. A penes dos díes depués, el 6 de payares de 1915, el Barón finaba en Madrid.

El nuevu propietariu de Xacarella, Don Francisco de Cubes Erice, II Marqués de Cubes y de Fontalba, yera fíu del célebre arquiteutu Don Francisco de Cuba González Montes autor de munchos de los edificios relixosos madrilanos del sieglu XIX, y de Doña Matilde Erice Urquijo. Nació en 1868, estudió derechu na Universidá Central de Madrid y casóse con Doña Encarnación Urquijo y Ussía de que'l so matrimoniu nacieron siete fíos. A la muerte de los sos padres heredó una gran fortuna que supo amontar con inversiones financieres, industriales, inmobiliaries, … 

El pueblu de Xacarella, qu'agora pertenecía al Marqués atopar nuna pésima situación económica y social. Pa la defensa de los derechos, crear a empiezos de 1915 en Xacarella el primer *Sindicatu Agrariu*. La presencia del Marqués, un 'nuevu amu' aristócrata y millonariu, foi vista polo xeneral con esperanza. Este fixo inversiones qu'ameyoraron el nivel de vida del pueblu, prauticó la beneficencia y el mecenalgu con munchos d'ellos.

## Monumentos y llugares d'interés

* **Xardinos del Marqués de Fontalba**. Los xardinos y el monte ocupen una estensión de 20.000&nbsp;m². Al entrar al xardín por "la Puerta de los Lleones" podemos contemplar una avenida de palmeres, retruque d'otru llugar carauterísticu del conceyu como ye "la Sienda de les Palmeres". Ente los munchos puntos interesantes destacamos: el covarón de la Virxe de l'Almudena, realizada con roques de mar; el reló de sol; les numberoses estatues y fontes que s'atopen partíes por tol xardín; un pequeñu Zoo, anguaño deterioráu y en desusu, amás de dellos templetes y pequeñes cases de guardar del xardín. Les especies vexetales predominantes nel xardín son les palmeres (*Phoenix dactyliphera*, *Phoenix canariensis* y *Washingtonia robusta*). Al pie de elles vamos poder reparar numberoses naranxales (*Citrus sinnensis*) y llimonales (*Citrus limon*), espodaes *Araucarias escelses*, magníficos *Pitosporum tobira*, *Ligustrum* y una gran cantidá d'especies arbustivas.
 
* **Casa-Palaciu**. Ye una construcción austera tocantes a adornos, pero bien funcional en cuanto al diseñu. La casa ta estremada en dos plantes; na planta baxa podemos atopar un salón de receición y diversos salones de recréu, comedor, cocina, habitaciones d'invitaos y les dependencies de los criaos, ente que na primer planta atópense los cuartos de los señores de la casa xunto con unos arrogantes aseos realizaos en mármol.

* **Ilesia parroquial**. Dedicada a La nuesa Señora de Belén, ye de construcción sobria d'estilu neogóticu. Esta construcción tien una carauterística peculiar, y ye un pequeñu palcu pa usu esclusivu de los marqueses.

* **EFA El Campico**. Ye un institutu d'ESO y FP fundáu en 1971.

## Política
Nes pasaes eleiciones municipales de 2011 el partíu más votáu foi'l Partíu Popular PP, que llogró un total de 5 conceyales. Sicasí'l gobiernu configurar un Tripartitu qu'apautó turnase l'alcaldía cada 16 meses. Esti tripartitu ta configuráu por ADJ, GdJ y PSOE.

## Fiestes

* **Fiestes patronales**. Celebrar n'honor a La nuesa Señora la Virxe de Belén la primer selmana del mes de setiembre.Y l'últimu domingu de xineru celebra la fiesta n'honor del patrón San Antón, fiesta na que se rifa'l popular "gochu" de San Antón y a partir del 2007 realízase una romería col Santu hasta la nueva zona recreativa "Parque Cabezo de la Cruz".

## Referencies

Gálvez, M 2012, El Marqués de Fontalba, Don Francisco de Cubes Erice y Xacarella, Conceyu de Xacarella, Benejúzar.

## Enllaces esternos

* Conceyu de Jacarilla
* Índiz estadísticu municipal de Jacarilla. Unidá de Documentación de la Diputación d'Alicante *
Datos y cifres de los conceyos de la provincia d'Alicante. Unidá de Documentación de la Diputación d'Alicante *