open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uan Muhuggiag

**Uan Muhuggiag** ye un llugar nel sur de Libia (nel desiertu d'El Sáḥara), y el nome de la momia d'un neñu pequeñu atopada en Tadrart Acacus (monte Akakus), Fezzan en 1958 pol profesor Fabrizio Mori.
En 1995 fixeron nueves investigaciones na zona.

## Descripción
El Desiertu d'El Sáḥara foi una sabana ente'l 8000 y el 3500&nbsp;e.&nbsp;C.
Delles momies africanes negres atopar na rexón Uan Muhuggiag de Libia, dataes nel 5500&nbsp;e.&nbsp;C., que ye anterior a les momies exipcies contemporánees que conocemos agora. A midida que el clima d'El Sáḥara volver a lo que vemos güei, ye plausible que la cultura de pastores de ganáu que se taba desenvolviendo esta téunica de momificación reculara hasta'l valle del Nilu, colo que la cultura taba ellí esistentes a fundise nos exipcios. O puede ser que les téuniques de desenvolvimientu por separáu y desconocieren los unos a los otros y la negra africana tuvo que recular escontra'l sur cuando la cultura exipcia echó raigaños.

La momia presenta una téunica de momificación bien sofisticada, y ye cerca de 5500&nbsp;años más antigua que cualesquier otra momia comparable del antiguu Exiptu.
La cultura que produció la momia fueron pastores de ganáu, y ocupó gran parte del norte d'África, nun momentu nel qu'El Sáḥara yera una sabana. Posibles venceyos cola cultura exipcia más tarde tamién s'atoparon, incluyida la representación d'arte rupestre de figures humanes con cabeces de perru (que s'asemeyen a Anubis), y un tipu de decoración cerámica atopada más tarde nel sur del valle del Nilu.

## Referencies

;Bibliografía *Aidan
Cockburn, Eve: ''Mummies, disease & ancient cultures''.

## Enllaces esternos
* El Misteriu de la Momia Negra -- Fulcrum TV (n'inglés)
* La momia Wan Muhuggiag n'exhibición en Assaraya.
* Semeya en Panoramio de la momia con xeollocalización
Unidá d'Investigaciones sobre'l Cercanu Oriente Antiguu

La **Unidá d'Investigaciones sobre'l Cercanu Oriente Antiguu** (**UICOA**) ye un centru d'investigación non universitariu perteneciente al Institutu Multidisciplinario de Ciencies Humanes (IMHICIHU), dependiente del Conicet, Buenos Aires, Arxentina. Ta dedicada a la hestoria y l'arqueoloxía del antiguu Oriente. El so orixe remontar a la creación del Programa d'Estudios d'Exiptoloxía (PREDE) na década de 1990. En 2000 el PREDE fundióse darréu con otros centros d'investigación del CONICET, que formaron el IMHICIHU. Por algùn tiempu'l centru funcionó col nome de Departamentu d'Exiptoloxía, hasta qu'en 2009 pasó a llamase cola denominación actual. Ente los sos investigadores más importantes tuvieron les exiptólogues Perlla Fuscaldo y Alicia Daneri. 

Mientres les décades de 1990 y 2000, equipos del centru llevaron a cabo excavación arqueolóxiques en Tell el-Ghaba, Sinaí, Exiptu, nel antiguu Camín de Horus. Estes fueron dirixíes pola Dra. Fuscaldo. El PREDE tamién publicó la *Revista d'Estudios d'Exiptoloxía* (REE), agora estinguida.

## Ver tamién
* Exiptoloxía n'Arxentina
* Orientalismu n'Arxentina

## Referencies

## Enllaces esternos
*
*Páxina oficial del CONICET
*Escavaciones en Tell el-Ghaba
*
Unkulunkulu

En mitoloxía zulú, **Unkulunkulu** (en zulú *ancestru*, pero tamién *el más grande de lo grande* o *el más poderosu de lo poderoso* (el toupoderosu) ) ye la divinidá suprema, creadora de la humanidá. Ta consideráu'l defensor y proteutor de la nación guerrera y una divinidá activa a pesar de la so respetable edá. Otru nome de Unkulunkulu ye **uThixo**.

## Mitos
Créese que Unkulunkulu creció nun xuncu na barraquera mítica d'Uhlanga, el banzáu d'onde la humanidá nació. Y cuando algamó abondu pesu, cayó a la tierra.

Según el mitu zulú de la creación, Unkulunkulu remaneció del vacíu y creó'l primer home de la yerba, ente que cola llegada de la muerte sobre la tierra, los zulús, como otres tantes poblaciones africanes, utilicen el mitu del mensaxeru: unvió a un camaleón p'anunciar a la humanidá que yeren inmortales. Sicasí, el mensaxeru detener a comer cerca d'un matu y retrasóse. Unkulunkulu, qu'esperaba dalgún signu de gratitud pol so magnanimidad, quedó defraudáu. Asina que unvió a un llagartu a anunciar que yeren mortales. El llagartu nun se detuvo y consiguió tresmitir el so mensaxe, decidiendo asina, pa siempres, el destín de los homes.

A pesar d'esta aición, Unkulunkulu ta consideráu un Dios bondosu, pos como contrapartida a la desgracia de la muerte inevitable ufiertó la institución del matrimoniu, que dexa a los valerosos guerreros zulús tener fíos, amás de dar a los homes medicines pa les enfermedaes, el fueu pa cocinar y una morada pa los muertos; los zulús, de la mesma forma que los bosquimanos creen que les estrelles son en realidá los güeyos de los difuntos que curien del mundu.

## Aclaraciones
El dios ye de fechu una deidá ensin xéneru, anque les traducciones bíbliques del dios per parte de los misioneros cristianos d'África del Sur etiquetaron incorreutamente a Unkulunkulu como específicamente del xéneru masculín. De cutiu confundir a Unkulunkulu con Umvelinqangi (*El que taba de primeres*), el dios creador y omnipresente, que se manifiesta en forma de truenos y terremotos y creador de los primeros xuncos de los cualos remaneció'l dios supremu Unkulunkulu.

## Ver tamién

*Llista de dioses Llista de dioses
*Relixón n'África

## Referencies

## Enllaces esternos

* Unkulunkulu; or the tradition of creation as existing among the amazulu and other tribes of south Africa Escoyeta de mitos alrodiu de Unkulunkulu (n'inglés)
* GODChecker.com - African Gods - Unkulunkulu (n'inglés)
* Mystic Games - Unkulunkulu (n'inglés)
Uraeus

L**'uræus**, o **ureus**, ye una representación de la diosa Uadyet. La imaxe del uræus constituyó l'emblema proteutor preferente de munchos faraones, quien yeren los únicos que podíen portalo como atributu distintivu de la realeza.

## Etimoloxía

Uræus foi'l términu qu'emplegó Horapolón, un estudiosu del Alto Exiptu, a finales del sieglu V&nbsp;e.&nbsp;C., nel so tratáu *Hieroglyphica* onde amuesa una interpretación ideográfica de la escritura xeroglífica, y dende entós caltúvose dichu nome.

## Iconografía

El uræus tenía forma de cobra y, delles vegaes, portaba la corona Colorada del Baxu Exiptu y la corona Blanca del Altu Exiptu. La diosa cobra Uadyet, solía figurar xunto a la diosa utre Nejbet, como representantes del baxu y Alto Exiptu respeutivamente.

## Mitoloxía

Uadyet, orixinaria del delta del Nilu, simbolizaba al Baxu Exiptu, diosa proteutora del faraón, yera una culiebra qu'actuaba como proteición de dioses y faraones na mitoloxía del antiguu Exiptu y atribuyíase-y la carauterística de ser bien poderosa. Encarnaba a les dioses solares. 

Nejbet, representada como una utre, yera símbolu del Altu Exiptu; deidá proteutora del faraón nes nacencies, la coronación, les fiestes de xubiléu y nes batalles. 

Unu de los títulos del faraón, el nome de Nebty contién el Uraeus. Tamién apaez representáu na parte cimera de munchos templos y formando parte de les corones exipcies, como diadema suxetando'l Nemes (tocáu de los faraones), y en xoyes o amuletos de faraones y dioses. 

La cobra y les culiebres yeren símbolos de resurrección y taben acomuñaes a los mitos solares del viaxe del Sol pel cielu y el inframundu, la Duat. Venerar principalmente en Buto y al morrer depositar en caxes de bronce o madera, grabaes con relieves d'imáxenes de culiebres, que delles vegaes teníen cabeza humana tocada cola corona Doble y el uraeus.

## Ver tamién
*Nemes

## Referencies

## Enllaces esternos
Userhat-Amón

**Userhat-Amón** yera'l nome de la barca sagrada d'Amón que s'emplegaba nos sos desplazamientos nel Antiguu Exiptu. 

Per primer vegada apaeció esta designación especial mientres l'Imperiu Nuevu. Asina, en rellación cola Bella Fiesta del Valle, la Fiesta de Opet o la Historia de Unamón, onde Unamón, sacerdote de Amón en Karnak, tien d'atopar madera pa construyir un nuevu barcu sagráu col fin de tresportar en procesión a Amón.

Anque nenguna d'estes barques de Amón caltiénse, conócense, sobremanera, poles sos representaciones, dende nes parés de los templos, hasta en ostraca.

La Userhat, la "poderosa de proa", yera una barca de grandes dimensiones. Taba construyida en madera fino, probablemente de cedru importáu d'El Líbanu y decorada con oru y plata, allugaba nel so interior un altar d'oru y cuntaba con escenes del faraón en presencia de Amón. Sustituyó a un tipu anterior del Reinu Mediu, na dinastía XII, en corteza d'árbol Yá n'usu mientres la dinastía XII, anque la barca yera más pequeñu y el santuariu consideróse un prototipu de l'Arca de l'Alianza.

Tanto la proa como la popa, taben decoraes cola cabeza de carneru, símbolu del dios, afataes con collares, pectorales y corona atef. En mediu, un santuariu portátil zarráu, recubiertu d'electro, nel que s'asitiaba la estatua de Amón, protexida de la vista de la xente común (*remetj*). Nos díes festivos, la estatua asitiar na barca y llevar en procesión dende Karnak a costazos de sacerdotes uab. Cuando la estatua de Amón nun viaxaba, la barca folgaba nel so propiu santuariu, denomináu'l reposadero de la barca. Cuando saleaba, dirixir escontra'l sur, a rodapiellu, compensada per mediu de cuerdes ataes a embarcaciones más pequeñes o bien, yera arremolcada pola nave real con sesenta remeros.

Dende pricipios del Imperiu Nuevu, la barca convertir nun aspeutu, cada vez más importante, de la teoloxía exipcia y munchos santuarios de la barca sagrada fueron construyíos nos templos. Mientres el reináu de Hatshepsut, la Capiya Colorada foi'l principal santuariu de la barca de Amón en Karnak.

## Referencies

## Bibliografía
* Richard H. Wilkinson: *Die Welt der Götter im Alten Ägypten – Glaube, Macht, Mythologie.* Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1819-6.
* Mario Tosi, *Dizionario enciclopedico delle divinità dell'antico Egitto*, Vol.I, Ed. Ananke, ISBN 8873250645.
Ushebti

**Ushebti** ye un términu exipciu que significa «los que respuenden» y son pequeñes estatues que, nel Antiguu Exiptu, depositar na tumba del difuntu. La mayoría taben feches de fayenza, madera o piedra anque los más pervalibles taben tallaos en lapislázuli. El so cometíu na relixón y mitoloxía exipcia yera sirvi-y al difuntu nel Aaru (el paraísu de la mitoloxía exipcia), una y bones los exipcios pensaben que los *espíritus* d'estes estauínes trabayaríen pa ellos na otra vida. 

El so nome varió a midida que la llingua exipcia foi evolucionando. Denomináronse **shabtis** mientres l'Imperiu Mediu, **shauabtis** nel Imperiu Nuevu y **ushebtis** a partir del Periodu tardíu d'Exiptu.

Los exemplares más antiguos vienen de la tumba de *Gua* en Bersha, que vivió mientres l'Imperiu Mediu.

Xeneralmente yeren figures momiformes, a imaxe del difuntu, portando una fesoria y, dacuando, un sacu al llombu. Nel Imperiu Mediu llevaben inscritu l'ensalmu 472 de los Testos de los Sarcófagos; mientres l'Imperiu Nuevu, na parte delantera teníen escritu'l capítulu VI del Llibru de los Muertos que, recitándolo, "dotába-yos de vida" y asina podíen trabayar en llugar del difuntu. 

El númberu de *ushebtis* depositaos nes tumbes varió según la dómina ya importancia del personaxe. Dellos sepulcros del Imperiu Nuevu teníen 365 *ushebtis*, o más, correspondientes a acaldía del añu; atopáronse más de cuatrocientos na tumba del faraón Tutankamon (Tut-anj-Amón), na de Seti I más de setecientos, y na de Taharqo más d'un millar.

## Precedentes
Los precedentes d'estes estauínes atopar nes primitives práutiques d'execuciones rituales. Mientres la dinastía I, el faraón Dyer foi soterráu xunto a la so esposa, y na redoma topáronse más de trescientos sirvientes. Al rematar la dinastía II, los sacrificios rituales fueron reemplazaos por simbóliques reproducciones grabaes nos murios de les tumbes, estauínes de portadores d'ufriendes y sirvientes representando diversos oficios. A partir del Imperiu Mediu imponse l'empléu de ushebtis.

## Referencies
*Castel, Elisa: *Gran Diccionariu de Mitoloxía Exipcia*, Ed. Aldebarán. Madrid.
* Martín Valentín, Francisco J.: ''Los shabtys, Síntesis analítica del so orixe, funcionalidad y evolución''. IEAE.

## Referencies

## Enllaces esternos
Umvelinqangi

**Umvelinqangi** (El que taba de primeres), ye'l Dios del cielu de la mitoloxía Zulú. 

Umvelinqangi ye un dios creador y omnipresente, que tien una voz como'l truenu y conozse pa unviar embaxo les saetas del rescamplu. Él baxó del cielu pa casase con Uhlanga, y dizse qu'asina creó los primeres xuncos de los cualos Unkulunkulu surdió.

## Referencies

## Enllaces esternos
Uhlanga

**Uhlanga** ye un llugar míticu na mitoloxía Zulú, descritu como una marisma barraquera de la cual Unkulunkulu y la humanidá nació. 
 
## Descripción
L'investigador Hahn suxirió que'l pueblu amaZulu podría tomar esti mitu de los Khoikhoi, de quien ellos apoderaron les sos tierres; pero qu'ellos entendieron mal la pallabra uhlanga que na isiZulu significa banzáu o barraquera, pero qu'en dellos idiomes de Khoikhoi significa "renuevu". 
 
Sicasí, ye importante indicar que nel idioma Bantú que fala les sociedaes, los mitos sobre les persones que surden d'un banzáu, una cueva, o un furacu na tierra tán estendíos.

## Referencies

*Leslie, David (1875) Among the Zulus and Amatongas: with sketches of the natives, their language and customs; and the country, products, climate, wild animals, etc Edmonston & Douglas, Edinburgh; 
*Hahn, Theophilus (1881) Tsuni||Goam, the Supreme Being of the Khoi-Khoi Trübner, London
Valle baxu del Awash

El **valle baxu del Awash** foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá en 1980. Trátase d'unu de los conxuntos de xacimientos paleontolóxicos más importantes d'África. Ta asitiáu nel valle del ríu Awash (o Aouache), na rexón d'Afar, n'Etiopía.

Contién restos d'homínidos d'hasta cuatro millones d'años d'antigüedá. El descubrimientu más espectacular foi'l de Lucy, la primer cadarma, y el más completu, de la especie *[[Australopithecus afarensis]]*.

## Ver tamién

* Xacimientos paleontolóxicos del mundu 
* Patrimoniu de la Humanidá n'África

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* (n'inglés) Lower Valley of the Awash
Valle baxu del Omo

El **valle baxu del Omo** foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá en 1980. Trátase d'unu de los conxuntos de xacimientos paleontolóxicos más importantes d'África. Ta asitiáu nel valle del ríu Omo, nel estáu federáu de les Naciones, Nacionalidaes y Pueblos del Sur d'Etiopía, cerca del llagu Turkana y de la frontera con Kenia. 

Contién restos d'homínidus d'ente 1,7 y 4 millones d'años d'antigüedá que resultaron de fundamental importancia pal estudiu de la evolución humana; ente ellos, atópense los fósiles más antiguos conocíos de *[[Homo sapiens]]*, d'unos 195&nbsp;000 años.

## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá n'África

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

### N'español
* Valle del ríu Omo. Fotografíes y carauterístiques de les tribus del Valle del ríu Omo n'Etiopía.

### N'inglés
* Lower Valley of the Omo
* Valle del Omo
Vienda

El términu **vienda** puede significar:
* una **[[Vendaje|vienda médica]]**, tira llarga de gasa que sirve pa suxetar los apósitos al cuerpu;
* una **cinta** o **[[Vienda (distintivu)|vienda]]**, distintivu qu'utilizaben los reis a manera de corona;
* una **[[Organización territorial de les Islles Pitiuses#Vender|vienda]]**, subdivisión territorial de les islles Pitiuses;
* el **[[idioma vienda]]**, una llingua bantú;
* los **[[vendos]]** o **viendas**, un antiguu pueblu protoeslavu;
* l'antigua república independiente de **[[Vienda (Sudáfrica)|Vienda]]**, agora integrada en Sudáfrica; o *
Vienda un personaxe ficticiu perteneciente al Universu Marvel.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wadi Al-Hitan

**Uadi Al-Hitan** (n'árabe: وادي الحيتان) o **Valle de les ballenes** ye una rexón de la gobernación d'El Fayún, nel desiertu occidental d'Exiptu que contién importantes restos fósiles del suborde de los arqueocetos (los antepasaos de los cetáceos modernos). Foi incluyíu na llista de Patrimoniu de la Humanidá la Unesco en xunetu de 2005.

Esos restos paleontolóxicos representen unu de los principales registos de la historia de la evolución de les especies: el tresformamientu d'animal terrestre n'unu acuáticu sufiertu poles ballenes. El Valle ye'l sitiu más importante del mundu pa demostrar tal procesu evolutivu. Retratar con precisión la forma de la vida d'esos mamíferos mientres el so evolución. El númberu, la concentración y la calidá de los fósiles son únicos. Estos restos amuesa a dichos animales perdiendo los sos miembros traseros, los cuerpos hidrodinámicos (como los de les ballenes modernes), coles mesmes que presenten aspeutos primitivos d'estructura ósea. Otros materiales fósiles atopaos na llocalidá dexen reconstruyir l'ambiente y les condiciones ecolóxiques de la dómina.

Esta singular ayalga fai una apaición nel xuegu de mundu abiertu Assassin's Creed Origins, nel cual vamos poder atopar los fosiles enantes mentaos partíos pol escenariu a manera de "güevu de pascua".

## Referencies

## Enllaces esternos
Waw consecutiva

La **Waw Consecutiva**, ye una teoría llingüística que pretende esplicar ciertes peculiaridaes de los verbos hebreos.

Waw ye la conxunción hebrea que básicamente significa “y”. Nunca ta sola, sinón que siempres va xunida a otra pallabra (frecuentemente al verbu hebréu) pa formar una sola pallabra con ella. Alegóse, ya inda dalgunos alieguen, qu'esta rellación tien el poder de pasar al verbu d'un estáu a otru, esto ye, del imperfectu al perfectu (como se fixo en munches traducciones bíbliques, inclusive traducciones modernes, en Xénesis 2:2, 3) o del estáu perfectu al imperfectu. Esti efeutu describióse tamién cola espresión “waw conversiva”. Esta aplicación incorreuta de la forma verbal llevó a muncho tracamundiu y a la traducción errónea del testu hebréu

Al traviés de los sieglos los escriturarios ablucáronse ante la capacidá del idioma hebréu pa espresar sucesos pasaos por aciu verbos nel estáu imperfectu, y p'espresar sucesos futuros por aciu verbos nel estáu perfectu. Nun esfuerciu por esplicar esta peculiaridá, desenvolvieron la teoría de la Waw Consecutiva. Alrodiu de esta teoría, O. L. Barnes, na so obra escribió:

Tocantes a la validez d'esta teoría, O. L. Barnes escribió na p. 1 de la so obra :

Unos cien años tras, Benjamin Wills Newton, na so obra declaró la so firme oposición a la teoría de la Waw Consecutiva. Dempués d'ufiertar un exemplu de cómo traducir Gé 1:3-8, Newton concluyó:
## Ver tamién
* Llingües Semítiques
* Hebréu

## Referencies
William Desborough Cooley

**William Desborough Cooley**  foi un xeógrafu teóricu ya historiador británicu, unu de los fundadores de la Haklyut Society. Foi consideráu una autoridá nes rexones inexploradas d'África mientres les décades de 1830 y 1840.

Autor de numberosos llibros d'historia y xeografía, como *Negroland of the Arabs* (1841), y *Inner Africa Laid Open* (1852). En 1845 fixo una xeografía d'África oriental a partir de les fontes clásiques y del testimoniu proporcionáu por un árabe de Zanzíbar, nel que magar que munchos detalles escarecíen d'exactitú, les rutes árabes ente la mariña del índicu y los grandes llagos del interior del continente apaecíen con claridá. Pero la so rocea a camudar los sos mapes tres la información de primera mano de les esploraciones práutiques, según el refugu de les afirmaciones de Johann Ludwig Krapf y Johannes Rebmann sobre la esistencia de nieve nos cumes del Kilimanjaro y del monte Kenia, fíxo-y merecedor de despreciu y del llamatu de «xeógrafu de sillón». 

Finó'l 1 de marzu de 1883 na miseria.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* William Desborough Cooley na Hakluyt Society (n'inglés)
* Obres de William Desborough Cooley en Google Books
Witulandia

**Witulandia** (llamada tamién **Witu**, **Vitu**, **Protectoráu de Witu** o **Swahililandia**) yera un territoriu d'África Oriental d'aproximao 3000&nbsp;km² centráu na ciudá de Witu, asitiada nel interior del puertu de Lamu nel océanu Índicu, al norte de la desaguada del ríu Tana, no qu'agora ye Kenia.

## Historia
Witu foi fundáu en 1858 pol antiguu soberanu del sultanatu insular de Pate dempués de dellos intentos atayaos d'establecese nel continente. El sultanatu de Witulandia foi un abellugu pa los esclavos que fuxíen de la trata d'esclavos de Zanzíbar, y por dicha razón foi blancu d'ataques del Sultanatu de Zanzíbar (gobernáu por una caña de la dinastía omaní, so protectoráu británicu).

En 1885, los hermanos alemanes Clemens y Gustav Denhardt axustaron un tratáu con Ahmed ibn Fumo Bakari, el primer *[[mfalme]]* (pallabra suaḥili para sultán o rei) de Witu, quien dexó'l 8 d'abril de 1885, 25 milles cuadraes de territoriu a la "Compañía de Tana", propiedá de los hermanos, y el restu de Witulandia convertir nel Protectoráu alemán de Witulandia (*Deutsch-Witu*) el 27 de mayu de 1885. El Reich yera representáu ellí polos residentes alemanes Gustav Denhardt (1856–1917; nel cargu dende'l 8 d'abril de 1885 al 1 de xunetu de 1890) y el so suplente Clemens Andreas Denhardt (1852–1928). El dominiu alemán foi relativamente pocu rigorosu, y el territoriu siguió siendo un abellugu pa los esclavos que se fugaben.

Acordies con el Tratáu de Heligoland-Zanzíbar, el 18 de xunu de 1890 la rexón foi declarada como protectoráu británicu, siendo formalmente vencida pol Imperiu alemán a Gran Bretaña el 1 de xunetu de 1890, que anexonó Witulandia al África Oriental Británica, a pesar de les protestes de los habitantes del territoriu, quien deseyaben permanecer so proteición d'Alemaña. Poco dempués dellos comerciantes alemanes fueron asesinaos, y una espedición punitiva británica foi unviada. Roger Keyes, importante almirante británicu qu'entós tenía namái 18 años d'edá, yera integrante del cuerpu espedicionariu.

En 1889, Witulandia emitió dellos sellos postales anque'l so usu postal nun foi verificáu.

Los sultanes reinantes conocíos (llamaos *mfalume* en suaḥili) fueron:
* 1858 - 1888 Ahmad ibn Fumo Bakari
* 1888 - 1890 Fumo Bakari ibn Ahmad
* 1890 - 1891 Bwana Shaykh ibn Ahmad
* 1891 - 1893 Fumo `Umar ibn Ahmad (1ᵉʳ reináu)
* 1893 - 7 de xunetu de 1895 Vacante
* 7 de xunetu de 1895 - 1923 Fumo `Umar ibn Ahmad (2ᵘ reináu)

## Ver tamién
* África Oriental Alemana

## Fuentes y enllaces esternos

* Mapa d'África Oriental en 1886 amosando Witu
* Mapa del Protectoráu alemán de Witu (Deutsch-Witu)
*
Yachar

Los malgaxes, habitantes de la isla Madagascar reverenciaban a un dios supremu conocíu como **Yachar**. Esta deidá benéfica escarecía d'estatues, cultos y demás honores porque, pola so bondá, nun yera precisu favorecelo y amás sabía lo que yera precisu a cada home. Yachar tenía a los sos órdenes una lexón d'espíritos benéficos, especie d'ánxeles de color, a él enfrentábase l'espíritu del mal, Angat, y el mal supremu, Taivadu.

## Ver tamién
*Relixón por cultures
*Deidaes nes cultures africanes

## Referencies

## Enllaces esternos
Zangbeto

Los **Zangbetos** son los guardianes de la nueche tradicionales del vudú na relixón yoruba de Benín y Togu. Similares a los egungunes, son altamente veneraos y actúen como la fuercia policial non oficial patrullando les cais, vixilando a la xente y rastrexando a los criminales pa presentalos a la comunidá y que sían castigaos. Orixinalmente creaos p'asustar a los enemigos, dizse que los zangbetos analayen peles cais pa detectar lladrones y bruxes y p'aprovir la llei y l'orde. 

## Descripción
Los zangbetos son amarutes que se fabriquen asemeyándose a un payar. Una vegada llistos considérase que son aptos pa cayer nun trance que, según la tradición, dexa que los sos cuerpos sían habitaos por espíritus que tienen una conocencia especial de les aiciones de les persones. Comoquier, la lleenda yoruba diz que nun hai humanos sol disfraz, solu espíritus de la nueche.

Tradicionalmente, los zangbetos yeren la policía de Benín y fueron los guardianes principales de la llei nel país antes del establecimientu oficial de la llei. Dizse que formen una sociedá secreta que solo puede ser atendida por zangbetos, y dizse que cuando tán en trance tienen habilidaes máxiques, como tragar esquirlas de vidriu ensin recibir nengún dañu y axorizar inclusive a les bruxes.
Nun trance, dizse que'l zangbeto remembra un poder qu'habita na tierra muncho primero de l'apaición del humanu y aprove una fonte de conocencia y continuidá a la xente de Benín.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
*Un Zangbeto on YouTube
Zerzura

**Zerzura** ye una ciudá mítica o oasis que por enforma tiempu se rumoreó atopar nel desiertu al oeste del ríu Nilu n'Exiptu o Libia. 
N'escritos que daten del sieglu XIII, mentar d'una ciudá que ye "blanca como un palombu" y llamar "Oasis de les pequeñes aves".

Más apocayá, esploradores europeos realizaron espediciones nel desiertu en busca de Zerzura, pero nunca hubo ésitu n'atopala. Ralph Bagnold de Gran Bretaña, y Lászlo Almásy d'Hungría, dirixeron una espedición na busca de Zerzura nos años de 1929-1930 utilizando camiones Ford Modelu T y Steyr.

A pesar de nun atopar la ciudá na so espedición, los participantes crearon el Club Zerzura nun chigre en Wadi Halfa, al so regresu en 1930. Munchos de los miembros del club caltuvieron un llazu d'amistá y dellos sirvieron como oficiales nel Exércitu Británicu mientres la Segunda Guerra Mundial en África.

## Llibros avera Zerzura
* *The Hunt for Zerzura and World War II* alrodiu de los miembros del Club Zerzura mientres la Segunda Guerra por Saul Kelly
* *[[The English Patient]]* por Michael Ondaatje que se basa periféricamente na vida del Conde de Almasy.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Washington Times book review of Saul Kelly's ''Hunt for Zerzura''
* Excerpts from the ''English Patient'' about Zerzura
* Quote from the 15th Century about Zerzura
Zimbabue Rodesia

**Zimbabue Rodesia**, oficialmente la República de Zimbabue Rodesia (n'inglés: *Republic of Zimbabwe Rhodesia*), foi un estáu non reconocíu qu'esistió del 1 de xunu de 1979 hasta'l 12 d'avientu 1979. Zimbabue Rodesia remanez del estáu ensin reconocer República de Rodesia y de volao siguíu pol restablecimientu de la colonia británica de Rodesia del Sur. Llegalmente, esta colonia nun dexó d'esistir oficialmente. Unos trés meses dempués, la colonia Rodesia del Sur declaró la so independencia como República de Zimbabue.

## Referencies

## Enllaces esternos
* en Elpais.com Zimbabue Rodesia
África Occidental Británica

**África Occidental Británica** (n'inglés **British West Africa**) foi'l nome coleutivu usáu pa les posesiones britániques n'África Occidental mientres la época colonial, tanto como términu xeográficu como unidá alministrativa. Dellos territorios, ocupaos dende finales de la década del 1780 hasta la so descolonización na década de 1960, incluyir nel mesmu.
 
## Xurisdicción histórica
África Occidental Británica o los **Asentamientos Británicos n'África Occidental** (n'inglés **British West African Settlements**) fueron mientres dos periodos (del 17 d'ochobre de 1821 hasta la so primer disolución nel 13 de xineru de 1850 y de nuevu dende'l 19 de febreru de 1866 hasta la so disolución final el 24 de payares de 1888) una entidá alministrativa so un gobernador en xefe (equivalente en rangu a un Gobernador Xeneral) y sede en Sierra Lleona (Freetown).
 
Les varies colonies fueron establecíes pa sofitar los esfuercios de la Marina Real Británica y la so Escuadra d'África Occidental más que por intereses económicos o expansionistas.

Les otres colonies incluyíes na xurisdicción fueron Gambia y la Mariña d'Oru (anguaño, Ghana). Nixeria nunca foi incluyida como tal, anque dende la recreación de la Gobernación en 1866 incluyíase'l territoriu de Lagos, nucleu de la mesma.

## Fin
Inclusive tres la so disolución siguió calteniéndose una única divisa, la llibra del África Occidental Británica, en tola rexón (incluyendo Nixeria) dende 1907 a 1962.

Nixeria ganó la so independencia en 1960, el mesmu añu que Sierra Lleona, que gociaba d'autogobiernu dende 1958. Gambia independizar en 1965. En 1954, la colonia británica de Mariña del Oru algamó l'autogobiernu, independizándose en 1957 sol nome de Ghana.

## Referencies

* WorldStatesmen- Sierra Leone- British West Africa
Árbol ished

L**'árbol ished** ye un árbol sagráu de la mitoloxía exipcia.

identificóse-y mayoritariamente con dalguna variedá del xéneru *[[persea]]*, con frutos comestibles, anque otros autores acomuñar con *[[mimusops]]* o cola *[[Balanites aegyptiaca]]* (datileru del desiertu) que produz frutos duces. Tanto la persea como'l sicomoru (figal montesa), otru árbol sagráu llantábense ornamentalmente cerca de determinaos templos apurriéndo-yos solombra.


Atópase referenciáu yá nel *[[Llibru de los Muertos]]* y na fórmula 335 de los Testos de los sarcófagos onde según los cualos, crecíen nel mundu de los dioses. L'árbol taba guardáu pol gran gatu de Heliópolis qu'armáu con un cuchiellu protexía d'Apofis. Nel templu de Dendera esiste una representación con dos árboles isheds nel visu de dos montes que flanquean el sol naciente.

Acomuñar a la nacencia del dios Ra venceyáu a la ciudá de Heliópolis, onde taba llantáu na so cortil, como árbol del dios sol, anque tamién taba rellacionáu con Osiris y la so renovación cíclica.

Esisten numberoses representaciones nos templos dende la dinastía XVIII, onde apaez una ceremonia relixosa pola que'l dios Thot escribía nes fueyes del sagráu árbol ished, frecuentemente, en presencia de Seshat, el nome del tronu de los faraones como un elementu de reforzamientu y validación llegal.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Ünee tugalluulakh

**Ünee tugalluulakh** (, *dexa que paran les vaques*) ye un xuegu mancala. Ye xugáu polos cazacos en Mongolia, na frontera con China. Xugar ente dos persones. 

Magar s'utiliza un tableru de dimensiones bien amenorgaes, el xuegu ye por demás interesante una y bones s'estiende por más de 150 movimientos. Pola so naturaleza ye imposible prodúzase un empate.


*Posición inicial d'una partida de Ünee tugalluulakh.*


## Bibliografía

*Namzhildorzh, N. 1963. *Mongolyn Togloom*. Ulan Bator (Mongolia) (Vol. I), pp. 85-102. 
*Popova, A. 1974. *Analyse formelle et classification des jeux de calculs mongols*. In: *Études Mongoles*; 5: 7-60.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Regles pal Unee tugaluulax publicáu nel manqala.org wiki.
Nebulosa Cabeza de Caballu

La **nebulosa Cabeza de Caballu** (*Horsehead Nebula* n'inglés) o **Barnard 33** (B33) ye una nube de gas frío y escura, asitiada a unos 1500 años lluz de la Tierra, al sur del estremu esquierdu del cinturón d'Orión. Forma parte del Complexu de Nubes Moleculares d'Orión, y mide aproximao 3,5&nbsp;años lluz d'anchor. Esta nebulosa escura ye visible por contraste, yá que apaez per delantre de la nebulosa d'emisión IC&nbsp;434. Pola so forma ye la más familiar de les nebuloses d'absorción.

El color acoloratáu de la nebulosa d'emisión aníciase pola recombinación de los electrones colos protones de los átomos d'hidróxenu. La estrella más brillosa, asitiada a la izquierda de la nebulosa, ye la popular Alnitak (ζ&nbsp;Orionis) del cinturón d'Orión. La forma inusual de Cabeza de Caballu foi afayada per primer vegada nuna placa fotográfica a finales del sieglu XIX por Williamina Fleming, nel Observatoriu del Harvard College. El primeru n'incluyir nun catálogu a la nebulosa Cabeza de Caballu foi Edward Emerson Barnard de la Familia Barnard, en 1919.

## Redolada de la nebulosa

Na semeya de la redolada vense tamién nebuloses de reflexón, que reflexen preferentemente la lluz azul de les estrelles cercanes.

Na fotografía tamién puede vese, en color anaranxáu, la nebulosa de la Flama, catalogada como NGC&nbsp;2024, na parte inferior esquierda. Recibe esti nome pola so paecencia con una foguera.
Una franxa escura de polvu interestelar absorbente destacar en figura escontra la rellumada de la emisión del hidróxenu y, ello ye que despinta la verdadera fonte d'enerxía de la nebulosa de la Flama. Darrera de la franxa escura xaz un cúmulu d'estrelles nueves y calientes, vistes a llonxitúes d'onda infrarroxes al traviés del polvu escurecedor. Una estrella masiva moza d'esi cúmulu ye la fonte probable de la intensa radiación ultraviola qu'ioniza el gas d'hidróxenu de la nebulosa de la Flama.

Na imaxe tamién s'aprecia la nebulosa NGC&nbsp;2023, debaxo de IC&nbsp;434; ye una nebulosa de reflexón, d'ende'l so carauterísticu color azuláu. IC&nbsp;431 apaez xusto a la izquierda de la nebulosa de la Flama.

## Referencies
Universidá Andina Simón Bolívar

La **Universidá Andina Simón Bolívar** (UASB) ye una universidá d'especialización en cursos de posgráu con sede en Sucre, Bolivia (dende 1985), See Nacional en Quitu, Ecuador (dende 1992) y les oficines rexonales de Caraques, Venezuela; en Bogotá, Colombia (dende 2005) y La Paz, Bolivia.

Foi fundada en 1985 pol Parllamentu Andín y ta financiáu parcialmente pola Comunidá Andina. Poro, ye especialmente la cooperación de los países andinos cometió lo que, amás del énfasis qu'amuesa que los estudiantes d'estos países sían adoptaos metá de los gastos de matrícula. La universidá representa'l bloque de "educación" nel Sistema Andín d'Integración, qu'amás de les instituciones antes mentaes del Fondu Llatinoamericanu de Reserves (FLAR) y la Institución Andín de Salú Conveniu Hipólito Unanue. El presidente de la UASB ye Ernesto Albán, el rector de la sede en Sucre Julio Garrett. El rector actual de la Oficina Nacional d'Ecuador ye Jaime Breilh dempués de ser rector encargáu dende febreru de 2016 a setiembre del mesmu añu. Sedar Ecuador foi fundada por Enrique Ayala.

La UASB ufierta dellos cursos abiertos en cursos de posgráu como especializaciones, Diplomaos, Maestríes y doctoraossobremanera, en disciplines económiques, sociales y jurisprudenciales.

Los oxetivos principales de la universidá son: 

* Promoción de la integración andina del puntu de vista científicu, académicu y cultural
* Contribución a la educación científica, téunica y profesional nos países andinos
* Promoción y espardimientu de los valores culturales, ideales y tradiciones de los pueblos andinos
* Servicios pa la Comunidá Andina, universidaes, instituciones, gobiernos, la industria y la economía al traviés de la ciencia, la teunoloxía y la tresferencia cultural

## Ver tamién
* Universidaes d'Ecuador
* Asociación Llatinoamericana de Socioloxía
* Universidá Central del Ecuador
* Secretaría d'Educación Cimera, Ciencia, Teunoloxía ya Innovación

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de la UASB en Sucre
* Páxina web de la UASB en Quito
* La UASB na páxina web de la Comunidá Andina
Universidá Tufts

La **Universidá Tufts** (*Tufts University* en idioma inglés) ye una universidá privada allugada en Somerville/Medford, cerca de Boston, Massachusetts (Estaos Xuníos). 

## Facultaes y escueles
La universidá ta entamada en diez facultaes y escueles, de les cualos seis escueles son puramente de posgráu, una facultá ye puramente de pregrado y el restu ufierten programes tanto de pregrado como de posgráu

### Pregrado y posgráu
*Escuela d'Artes y Ciencies (*School of Arts and Sciences*)
*Escuela d'Inxeniería (*School of Engineering*)
*Facultá de Ciudadanía y Serviciu Públicu Jonathan M. Tisch (*Jonathan M. Tisch College of Citizenship and Public Service*)

### Solamente pregrado
*Facultá d'Estudios Especiales (*College of Special Studies*)

### Solamente posgráu
*Escuela de Derechu y Diplomacia Fletcher (*Fletcher School of Law and Diplomacy*)
*Escuela de Medicina (*School of Medicine*)
*Escuela de Medicina Dental (*School of Dental Medicine*)
*Escuela de Medicina Veterinaria Cummings (*Cummings School of Veterinary Medicine*)
*Escuela de Posgráu en Ciencies Biomédiques Sackler (*Sackler School of Graduate Biomedical Sciences*)
*Escuela de Ciencia y Política Nutricional Gerald J. y Dorothy R. Friedman (*Gerald J. and Dorothy R. Friedman School of Nutrition Science and Policy*)

## Historia
Foi fundáu como **Tufts College** en 1852 pola Ilesia Universalista d'América, tres una donación de terrén de Charles Tufts pal campus en Walnut Hill. En 1954 camudó de denominación a l'actual de **Universidá Tufts** como forma de resaltar la so enorme espansión.

## Campus
Tien trés campus. El principal asitiar en Somerville/Medford, a 8 Km de Boston. Nel barriu de Chinatown de Boston allúgase otru, qu'acueye les escueles de Medicina, de Medicina Dental, de Ciencies Biomédiques Sackler y de Ciencia y Política Nutricional Gerald J. y Dorothy R. Friedman. El terceru atopar en Grafton y alluga la escuela de Medicina Veterinaria Cummings. Finalmente, en Talloires (Francia) caltién el campus de los sos cursos de branu.

## Deportes

Los deportistes de Tufts, conocíos como "Jumbos" pola mascota de la universidá, l'elefante Jumbo, compiten na New England Small College Athletic Conference de la División III de la NCAA.

## Antiguos alumnos destacaos

* Eugene Fama, economista, ganador del Premiu Nobel d'Economía en 2013.
* Pierre Omidyar, creador d'eBay.
* Norbert Wiener, matemáticu, fundador de la cibernética.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de la Universidá Tufts
Universidá de Bulacán

La **Universidá de Bulacán** ye una universidá pública allugada en Malolos, Filipines. 

Con más o menos 50.000 alumnos en 5 cámpuses y 17 colexos, ye la universidá más grande en Luzón Central. La entós llamada Escuela d'Artes y Oficios foi establecida polos Thomasites, cerca del palaciu del gobiernu de la provincia de Bulacán. Fidel Ramos ratificó la última versión de los estatutos de la institución, camudando'l so nome a Universidá de Bulacán. La Facultá de Llei Civil de la Universidá llámase Colexu de Marcelo del Pilar, llamáu asina pol escritor y abogáu bulaqueño que foi un de los líderes de la Revolucion Filipina nos fines del sieglu XIX contra España. 

El so actual rector ye la Lic. Cecília Gascón.

## Estructura
La universidá tien 17 facultaes nel so campu principal en Malolos. Los campos esternos nun tien facultaes anque ofren programes de delles disciplines:

* Facultá d'Arquiteutura y Belles Artes
* Facultá d'Artes y Lletres
* Facultá de Ciencia *
Facultá d'Educación
* Facultá de Ingeñería
* Facultá de Teunoloxía Industrial
* Facultá de Filosofía *
Facultá de Llei *
Facultá de Xusticia Criminal
* Facultá de Negocios
* Facultá d'Alministración Pública

Tamién tien dos institutos independientes:
* Insituto d'Axedrez
* Institutu de Confucio (que porsigue estudios siníticos)

## Referencies

## Enllaces esternos
Universidá de Montreal

La **Universidá de Montreal** () ye una universidá pública fundada en 1878 en Montreal, provincia de Québec, Canadá. Ye una de les dos universidaes d'esa ciudá que tienen el francés como llingua d'instrucción principal (la otra ye la Universidá de Québec en Montreal). Entiende 13 facultaes, más de 60 departamentos y dos escueles afiliaes: Escuela Politéunica de Montréal (inxeniería) y HEC Montréal (alministración).

## Académicos destacaos
* Stéphane Dion
* David Feuerwerker
* Thérèse Gouin Décarie
* Lionel Groulx
* Jacques Henripin
* Camille Laurin
* Denis Lazure
* Gilles Marcotte
* Igor Melchuk
* Guy Rocher
* Maurice Séguin
* Marcel Bissonnette
* Kathy Reichs

## Doctores honoris causa
* Charles D. Gonthier
* Beverly McLachlin
* Stephen G. Breyer
* Mireille Delmas-Marty
* Philippe Kirsch
* Abdou Diouf
* Peter W. Hogg
* Lucien Bouchard
* Gisèle Halimi
* Simone Veil
* Marie Deschamps
* Michel Bastarache
* Robert Gratton
* Roderick Alexander Macdonald
* Jin Huang
* Alice Desjardins
* Michel Deschamps
* Calvin Rovinescu

## Ver tamién
* Centru d'estudios ya investigaciones internacionales de la Universidá de Montreal

## Referencies

## Enllaces esternos
Universidá de Picardía Julio Verne

La **Universidá de [[Picardía]] [[Jules Verne]]** (en francés *Université de Picardie Jules Verne*) ye una universidá pública francesa alcontrada en Amiens (Francia) y con sedes distribuyíes en diverses ciudaes de la rexón Picardía.

## Historia
De 1804 a 1942: "l'École de santé" y una efímera Facultá de Lletres.

La "École de santé" foi entamada en marzu de 1804 por iniciativa de la Sociedá Médica de Amiens y de la Comisión Alministrativa d'hospicios de Amiens. La inauguración tuvo llugar el 22 xerminal añu XII (12 d'abril 1804), y les clases empiecen el 15 de Vendémiaire añu XIII (8 d'ochobre 1804).

La "École de santé" instalar nel Hôtel-Dieu, el llaboratoriu de la historia natural y plantes del xardín botánicu que sirve pa los cursos de botánica. La escuela entós formen esencialmente a axentes de salú.

En 1808, el decretu d'organización de la Universidá Imperial fixo de Amiens la sede d'una Academia. Poro, tien d'afaer teóricamente una facultá de lletres y facultá de ciencies. Ello ye que namái la Facultá de lletres nació'l 1 de mayu de 1810. Sicasí, suprimióse xunto con una docena d'otres más por una decisión del Conseyu Real d'Instrucción Pública, confirmada por un orde de Lluis XVIII el 18 de xineru de 1816.

La universidá actual foi fundada'l 17 d'avientu de 1970, tres la unificación de diverses instituciones educatives cimeres de la rexón na Universidá de Amiens y el so posterior cambéu de nome a Universidá de Picardía; en 1991 el nome del escritor Jules Verne foi amestáu al de la institución, como una reconocencia al escritor, quien vivió mientres más de 25 años en Amiens.

La universidá anguaño ye presidida dende setiembre de 2016 por Mohammed Benlahsen, cuenta con más de 23.000 estudiantes y entámase en 12 facultaes y 6 institutos.

## Famosu profesor
* Alain Bui, presidente de la Universidá de Versailles Saint Quentin en Yvelines

## Referencies

## Enllaces esternos
* (en francés) Páxina oficial de la universidá
* (en francés) [www.education.gouv.fr www.education.gouv.fr ]

## Bibliografía
* Stéphane Coutant, Naissance et constitution de l'université de Picardie (1960-1971), mémoire de DEA en sciences de l'éducation, Amiens, 2003;
* Fabien Leroy, L'Histoire de l'hôpital d'Amiens de 1926 à 1966 et de l'école de médecine d'Amiens de 1804 à 1966, thèse d'exercice, 1986, 80 p.;
* Églantine Némitz, Histoire de l'École de santé d'Amiens: de l'École pratique de aux Facultés de médecine et de pharmacie (1804-2004), thèse d'exercice, Amiens, 2004, 213 p.
* Jean-Richard Cytemann, Repères et références statistiques sur les enseignements, la formation et la recherche [archive], édition 2002, Imprimerie nationale, p. 159, (ISBN 2-11-092152-8)
* Michel Quéré, Repères et références statistiques sur les enseignements, la formation et la recherche [archive], édition 2012, Imprimerie moderne de l'Est, p. 177, (ISBN 978-2-11-099368-7)
* Agence d'Évaluation de la Recherche et de l'Enseignement Supérieur (AERES), AERES-S1-Picardie, rapport d'évaluation, décembre 2007, 32 p.
Universidá d'artes lliberales

Una **universidá d'artes lliberales** (*Lliberal arts college* n'inglés) n'Estaos Xuníos ye una universidá qu'ufierta programes de pregrado en artes lliberales, pero nun suel impartir cursos de posgráu. 

## Graos
El títulu de grau más común que s'imparte ye'l Bachelor of Arts, y non el Bachelor of Science, que ye propiu d'otres instituciones d'educación cimera xeneralistas o téuniques.

L'énfasis nes universidaes d'artes lliberales centrar en cultivar l'intelectu xeneral del estudiante y la concentración curricular ye nes artes lliberales: éstes inclúin humanidaes, llingües, ciencies sociales, matemátiques, y ciencies naturales. Pa llograr el títulu ye necesariu cursar estes asignatures. 

Delles universidaes d'artes lliberales tienen programes de doble titulación onde l'estudiante tresfier los sos creitos al completar trés años d'estudios a otra universidá cola qu'esiste un conveniu pa completar dalgún programa téunicu mientres dos años más.

Delles carauterístiques históriques de les universidaes d'artes lliberales fueron:
*Les clases son de menor tamañu comparáu con otres universidaes, y hai mayor énfasis en cada estudiante.
*Son instituciones residenciales, lo que significa que los estudiantes viven y estudien lloñe de casa, y tamién sirve p'apurar a los estudiantes a participar n'actividaes intelectuales y culturales fuera del currículu normal.
*Ye típicu que los estudiantes esquicen les artes lliberales por dos años primero que declaren la so especialización.
Universidaes d'Indies

**Universidaes d'Indies** ye la denominación historiográfica cola que se designen les universidaes fundaes en *les Indies* o *el Nuevu Mundu* mientres la colonización española d'América. Les más importantes fueron la Universidá de San Marcos de Lima, la Real y Pontificia Universidá de Méxicu y la Universidá de Santu Domingu, que fundada col nome de Santu Tomás d'Aquino foi la primera d'América (1538), anque l'efectivu funcionamientu de la mesma ye oxetu de discutiniu.

La iniciativa de la fundación partía del Emperador (namái nel casu de Carlos V) o del Rei (a partir de Felipe II), amás del respaldu del Papa (el Patronatu Regio en realidá dexaba en manes de la Corona Española cualquier asuntu rellacionáu cola xestión eclesiástica).

La precocidá con que se fundaron estes instituciones educatives, bien cimera a les equivalentes de l'América anglosaxona esplicar pola necesidá de cuntar con un numberosu grupu de persones con formación en teoloxía y derechu, pa los cargos alministrativu y eclesial de cada unu de los virreinatos, amás d'otres titulaciones, como la de medicina. De non menor trescendencia foi la constitución de la Universidá nun mecanismu de selección d'élites y la so gran eficacia en perpetuase, como yá lo fixera nos colexos mayores de la metrópolis. Los universitarios americanos fueron una parte sustancial del estratu social de los criollos, fundamental mientres los trés sieglos de sociedá colonial (XVI, XVII y XVIII) y, darréu, nos movimientos pola independencia hispanoamericana d'empiezos del sieglu XIX.

## Paronimia
Nun tien de confundir se'l conceutu d'Indies o Nuevu Mundu (el continente americanu) col d'India (la nación asiática). Pa les universidaes de la India vease l'artículu de la Wikipedia n'inglés :en:List of universities in India.

## Referencies
Universitas 21

Nacida en 1997, **Universitas 21** ye una rede internacional d'universidaes d'investigación intensiva, establecida como “un puntu de referencia internacional y de recursos pal pensamientu estratéxicu n'asuntos d'importancia global”. Xuntes, les universidaes miembros cunten con más de 1,000,000 estudiantes y 40,000 profesores ya investigadores, y más de 2 millones de egresados.

Anguaño 25 universidaes pertenecen a **Universitas 21**, partíes en 17 países y territorios alredor del mundu.

La collaboración ente universidaes ye llevada a cabu en dellos niveles: investigación a nivel profesional y posgráu, compartir esperiencies y bones práutiques, según programes d'intercambiu estudiantil, al traviés del **O21 Student Mobility Programme**

Esta rede universitaria fundó nel 2001, xunto con Thomson Learning una universidá en llinia, llamada **Universitas 21 Global**, con sede en Singapur. Esta universidá virtual tien les sos oficines centrales en Charlottesville, Virxinia, cerca del campus históricu de la Universidá de Virxinia.

## Universidad miembro d'O21
### [[Asia]]
* Universidá de Waseda (Tokiu, Xapón)
* Universidá de Corea (Seúl, Corea del Sur)
* Universidá de Fudan (Shanghai, China)
* Universidá Jiao Tong de Shanghai (Shanghai, China)
* Universidá de Hong Kong (Ḥong Kong)
* Universidá Nacional de Singapur (Singapur)
* Universidá de Delhi, India

### [[Europa]]
* Universidá de Lund (Lund, Escania, Suecia)
* University College de Dublín (Dublín, Irlanda)
* Universidá de Birmingham (Birmingham, Inglaterra)
* Universidá de Nottingham (Nottingham, Inglaterra)
* Universidá d'Edimburgu (Edimburgu, Escocia)
* Universidá de Glasgow (Glasgow, Escocia)
* Universidá d'Ámsterdam, Holanda

### [[América del Norte]]

* Teunolóxicu de Monterrey (Monterrey, Méxicu)
* Universidá de Columbia Británica (Vancouver, Canadá)
* Universidá de Maryland, Estaos Xuníos
* Universidá de Connecticut, Estaos Xuníos

### [[América del Sur]]
* Pontificia Universidá Católica de Chile (Santiago, Chile)

### [[Oceanía]]
* Universidá d'Auckland (Auckland, Nueva Zelanda)
* Universidá de Queensland (Brisbane, Australia)
* Universidá de Melbourne (Melbourne, Australia)
* Universidá de Nueva Gales del Sur (Sydney, Australia)

## Referencies

## Enllaces esternos
*www.universitas21.com
Universidá Charles Darwin

La **Universidá Charles Darwin** (n'inglés: **Charles Darwin University**) ye una universidá alcontrada en Darwin, Territoriu del Norte, Australia. Foi fundada en 2004. El so nome ye n'homenaxe al naturalista inglés Charles Darwin.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial