open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Queens

**Queens** ye un distritu metropolitanu (*borough)* de la ciudá de Nueva York, nel estáu homónimu (Estaos Xuníos). El territoriu de Queens, que ye coestensivu col del condáu homónimu (*Queens County*), allúgase en Long Island, y ye'l mayor n'estensión de los cinco que formen la ciudá. Llenda con Brooklyn, nel estremu occidental de Long Island, al oeste, y col condáu de Nassau al este. Tamién tien llendes fluviales colos *boroughs* de Manhattan, el Bronx y Staten Island.

Con una población de 2.405.464 habitantes (Oficina del Censu, 2020) ye'l segundu condáu más pobláu del estáu tres el condáu de Kings (Brooklyn); si fora una ciudá sería la cuarta mayor del país. Cerca'l 47% de los sos habitantes nacieron nún país foriatu; de resultes, Queens ye'l llugar llingüísticamente más diversu de la Tierra, y ún de los condaos con más diversidá étnica d'Estaos Xuníos.

Queens foi establecíu, en 1683, como ún de los doce condaos orixinales de la Provincia de Nueva York. El nome del asentamientu orixinal créese que ye pa honrar a la reina inglesa Catalina de Bergancia (1638-1705). Ente 1683 y 1899 el condáu de Queens comprendía tamién lo que güei ye'l condáu de Nassau, que se dixebró d'elli nel contestu del procesu de consolidación de la ciudá de Nueva York. Nesi mesmu procesu Queens pasó a formar una nueva entidá, el *borough*, a partir de lo que yeren villes (*towns*) distintes: Long Island City, Newton, Flushing, Jamaica y la fastera occidental de Hempstead. Anguaño toes elles, sacante Hempstead, son consideraos barrios de Queens.

La economía de Queens ye la más diversificada de tola ciudá. Nel so territoriu atópense los dos aeropuertos de la ciudá, el John F. Kennedy y LaGuardia, y dellos recintos deportivos y d'ociu qu'axuden a dinamizar la so economía: el parque Corona-Flushing Meadows, nel que s'alluga'l Centru Nacional de Tenis Billie Jean King, sede del Abiertu d'Estaos Xuníos de tenis; el Citi Field, l'estadiu nel que xuega los sos partidos ún de los equipos profesionales de béisbol de la ciudá, los New York Mets; los estudios de cine y televisión Silvercup; y l'hipódromu Aqueduct. Delles partes del distritu tán esperimentando un rápidu procesu de xentrificación: Flushing, poles fuertes inversiones de compañíes multinacionales chines, y Long Island City, favorecida pola so cercanía, al traviés de la ponte de Queensboro, con Manhattan.

Nel conxuntu del distritu hai bayura de tipos d'edificación distintos, con grandes constrastes ente los barrios de les fasteres central y occidental (Ozone Park, Jackson Heights, Flushing, Astoria y Long Island City), con bloques d'apartamentos de munchos pisos d'altura, y la fastera oriental, de cases baxes y menor densidá de población.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial del presidente del borough de Queens
Bañu de sangre de Melbourne

El **Bañu de sangre de Melbourne** (n'húngaru *Melbourne-i vérfürdő*) foi un partíu de water-polo ente Hungría y la Xunión Soviética nos Xuegos Olímpicos de 1956 y seique seya'l partíu más famosu de la historia del water-polo. El partíu xugóse col tresfondu de la Revolución Húngara de 1956 y finó cola derrota de la URSS énte Hungría por 4-0. El nome que recibió'l partíu foi alcuñáu polos medios de comunicación depués de que'l xugador húngaru Ervin Zador saliera de l'agua al final del partíu con sangre surtiendo d'un corte sol güeyu drechu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Freedom's fury website
Imaxe

Una **imaxe** (del llatín *imago*) ye una representación visual d'un oxetu per aciu de téuniques estremaes de diseñu, pintura, fotografía, videu.

En matemátiques, una **imaxe d'una [[función matemática|función]] f** ye'l conxuntu d'elementos y pa los cualos esiste un elementu x tal que y=f(x).

En física la **[[imaxe óptica]]** d'un oxetu ye la proyeición de los puntos de la superficie visible del oxetu sobro un planu.

N'informática pue tener dos significaos:
*una imaxe pue ser un ficheru codificáu que, al abrilu, amuesa una representación visual de daqué (yá seya fotografía, gráfica, dibuxu, etc.)
*tamién pue ser un ficheru nel cualu ta tola información d'una unidá (discu duru, CD...). Esti ficheru pue usase como «molde» pa configurar nuevos ordenadores ensin tener que realizar tolos procesos d'instalación d'un sistema nuevu y a la so vegada sirve como copia de seguridá de los datos d'esi ordenador enantes de realizar dalguna operación sobre elli.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pantalla

El términu **pantalla** pue referise a:

* la **[[pantalla d'ordenador]]**, un dispositivu de salida que representa visualmente la información;
* la **[[pantalla de plasma]]**, un dispositivu xenerador d'imáxenes basáu na descarga de plasma;
* la **[[pantalla de proyeición]]**, una superficie emplegada pa proyeutar imáxenes;
* la **[[pantalla acústica]]**, un altavoz de tipu panel;
* la **[[pantalla infinita]]**, un sistema de colocación p'altavoz dinámicu perpocu utilizáu;
* la **[[pantalla táutil]]**, una pantalla que permite la entrada de datos per aciu del contautu táutil sobro la so superficie;
* el **[[proteutor de pantalla]]**, un programa d'ordenador diseñáu pa conservar la calidá del monitor del PC;
* **[[Pantalla Pinamar]]**, un festival cinematográficu que se desendolca na ciudá de Pinamar (Arxentina).

## Referencies

## Enllaces esternos
Pantalla acústica

La **pantalla acústica**, tamién denomada **altavoz en mou distribuyíu** o **altavoz DML**, ye un altavoz de tipu panel. A estremancia del altavoz convencional (de panel o non) que taba construyíu con superficies más o menos ríxides y con un focu únicu de vibración, los DML tán fabricaos con materiales perflexibles que permiten múltiples focos de vibración radiante, en principiu, independientes ente sí. 

Los focos de vibración tán distribuyíos uniformemente en función de la frecuencia. La suma de caúna de les señales que xeneren los puntos radiantes (que nun son iguales) produz la señal d'audiu resultante a la salida.

L'incomeniente de la pantalla acústica ye que nun resulta tan direicional como los altavoces tradicionales.

El primer altavoz DML foi fabricáu pola firma inglesa NXT y utilizaba unos paneles seles que fueren desendolcaos con fines militares pa emitir (radiar) soníu dende los aviones.

El desendolque de los DML va encamináu haza desenrollar paneles audiovisuales que, como'l nome indica, integren imaxe y soníu nuna única pantalla.

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa María de Bendones

La **Ilesia de Santa María de Bendones** (792-842) ta allugada nel centru del pueblu de Bendones, parroquia perteneciente al conceyu d'Uviéu (Asturies). Ye una de les ayalgues del arte prerrománicu asturianu. Foi declarada Monumentu Nacional n'avientu del añu 1958.

## Historia

La so construcción nun ta bien identificada nel tiempu ya que nun se conserva nengún documentu nel que quede espeyao l'añu de la so construcción. pero gracies al so estilu. podemos datala dientru de la estaya del reináu d'Alfonsu II, pol so parecíu con otra obra prerrománica del conceyu d'Uviéu como ye Santullano. Durante'l reináu d'Alfonsu III atopamos la primer base documental del templu ya qu'esti documentu afita que Santa María de Bendones foi donada a la Catedral d'Uviéu por parte d'Alfonsu III.

Durante la guerra civil sufrió graves y abondos daños que finaron con una quema nel añu 1936, colo que la ilesia quedó valtada parcialmente. La ilesia foi escaecida hasta 1954 cuando Joaquín Manzanares descubrió les sos ruines y se puso a trabayar, durante cuatro años, na so restauración embaxo la direición del arquiteutu Luis Menéndez Pidal.

## Arquiteutura

Santa María de Bendones aseméyase a Santullano. Tien planta rectangular. Tien un porticu triple formáu por arcos de mediu puntu, pilares y contrafuertes. Depues de cruzar pel porticu, baxamos a la nave, de menos altura. Tien al sur y al norte dos segmentos o capielles rectangulares. Na capiella mayor alcuéntrase l'ara prerrománica, segunda más vieya de les esistentes, depués de la de Santianes de Pravia. Na capiella sur alcuéntrase l'altar orixinal de la ilesia, y que tovía caltién restos de decoración pictórica.
Nel esterior alcuéntrase una torre-campanariu de forma rectangular, tamién vense dolosíes reconstruíes qu'allumen la nave central. El techu de la ilesia ta cubiertu de madera en tolos segmentos, quitando l'ábside que ta fechu con una bóveda de cañón.

## Bibliografía
* *La pintura mural en el Reino de Asturias en los siglos IX y X*. Oviedo, 1999. Editorial Trea S.L. ISBN 84-923608-1-X
* *Rutas del prerrománico en Asturias*. Madrid, 1999. Editorial Jaguar ISBN 84-8996-032-1
* *Prerrománico Asturiano. El arte de la monarquía Asturiana*. Gijón, 1999. Editorial Trea ISBN 84-9517-839-7
* *A la búsqueda del prerrománico olvidado (2 Tomos)*. Gijón, 1999. Autor: Francisco Monge Calleja ISBN 84-9313-500-3
* *Guía del prerómanico: Visigodo, Asturiano, Mozárabe*. Madrid, 2005. Editorial: Anaya

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfredo Ovando Candía

**Alfredo Ovando Candía**  foi un militar y políticu bolivianu, presidente de la República en dos ocasiones (1966 y 1969). Siendo comandante en xefe del Exércitu bolivianu en 1964, collaboró pa derrocar al Presidente Víctor Paz Estenssoro y en 1969 al Presidente Luis Adolfo Siles Salinas. Foi embaxador de Bolivia n'España.

Nel so gobiernu tomáronse midíes perimportantes, como la nacionalización del petroleu, que permitió que Bolivia seya propietaria de los sos propios recursos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'espacios naturales d'Asturies

**Espacios naturales d'[[Asturies]]**
## [[Reserva de la bioesfera|Reserves de la bioesfera]]
*Parque nacional de los Picos d'Europa
*Muniellos
*Parque Natural de Somiedo
*Parque Natural de Redes

## [[Parque Nacional|Parques Nacionales]]

*Parque nacional de los Picos d'Europa 

## [[Parque Natural|Parques Naturales]]
*Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias
*Parque Natural de Peña Ubiña, La Mesa
*Parque Natural de Ponga 
*Parque Natural de Redes
*Parque Natural de Somiedo 

## [[Paraxe Natural|Paraxes Naturales]]
*Cabu Peñes 
*Costa Occidental Asturiana 
*Costa Oriental Asturiana 
*Cuenca de l'Esva
*Cuenques Mineres
*Picu Caldoveiro
*Sierra de Cuera
*Sierra l'Aramu
*Sierra'l Sueve
*Sierres de Carondio y Valledor

## [[Monumentu natural|Monumentos naturales]]
*Bufones d'Arenillas
*Bufón de Santiuste 
*Cabuernes d'Andina
*Cabuerna Güerta
*Carbayera'l Tragamón 
*Carbayón de Llavandera 
*Carbayón de Valentín 
*Charca de Zeluán
*Complexu Cobixeru
*Conxuntu llacustre de Somiedo
*Escobiu de les Xanes
*Ensenada de Lloderu
*Entepeñes y Sablón de Vega
*Fayona d'Eirós 
*Foces del Pinu
*Foces de l'Esva
*Islla de Deva y Playón de Bayas
*Puertos de Marabio
*Rebollu de Bermiegu 
*Meandros del Nora
*Rede de Toneyu
*Ruta de l'Alba
*Remexones d'Oneta
*Sablera de Frexulfe
*Sablera de Gulpiyuri
*Sablera de Penarronda
*Sablera de l'Espartal 
*Salgueres de Buelles 
*Sistema'l H.itu
*Sistema'l Trave
*Sofreral de Boxu
*Teixu de Bermiegu
*Texu del Llagu
*Texu de Salas
*Texu de Santa Coloma
*Texu de Santibanes la Fuente
*Torca Urriellu
*Turbera de les Dueñes

## [[Reserva Natural|Reserves Naturales]]
*Cabuerna de las Caldas
*Cabuerna del Lloviu
*Cabuerna del Sidrón 
*Cabuerna Rosa
*Cuetu d'Arbás
*Reserva Natural Integral de Munieḷḷos
*Peloño
*Playa de Barayu
*Ría de Villaviciosa
*Ría del Eo

## Referencies

## Enllaces esternos
Imaxe óptica

Una **imaxe [[óptica]]** ye una figura formada pol conxuntu de puntos onde converxen los rayos que provienen de fontes puntuales del oxetu tres la so interaición col sistema ópticu.

## Tipos
La imaxe pue ser de dos menes: real o virtual.

La **imaxe real** ye aquella que se forma cuando, tres pasar pel sistema ópticu, los rayos de luz son converxentes. Esta imaxe nun la podemos percibir direutamente col nuesu sentíu de la vista, pero pue rexistrase colocando una pantalla nel llugar onde converxen los rayos.

La **imaxe virtual** ye aquella que se forma cuando, tres pasar pel sistema ópticu, los rayos diverxen. Pal nuesu sentíu de la vista los rayos paecen venir dende un puntu pol que nun pasaren realmente. La imaxe percibese nel llugar onde converxen les prollongaciones d'esos rayos diverxentes. Ye'l casu de la imaxe formada per un espeyu planu. Les imáxenes virtuales nun puen proyeutase sobro un pantalla.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/2001–2100

*... | [[Llista d'asteroides/1901–2000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/2101–2200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Fueru d'Avilés

El **Fueru d'Avilés** ye un documentu pol que'l rei Alfonsu VI dio a la villa avilesina dellos privilexos políticos y económicos nel añu 1086 mientres gobernaba'l Reinu de Lleón. Alfonsu VI dio un fueru a Avilés, onde yá esistía una población dende tiempos romanos. Ta consideráu, xunto cola Nodicia de Kesos el primer documentu escritu n'asturianu y ye ensin dulda el primer documentu xurídicu nesta llingua y el primeru n'Asturies. El fueru d'Avilés da-y categoría de villa de realengu y a lo llargo de la Edá Media va sofitar siempres a la corona, a quien paga impuestos. Avilés nun foi nunca feudu nin tuvo otru tribunal competente que los reales. El fueru foi darréu confirmáu pol nietu d'Alfonsu VI, Alfonsu VII, en 1155, significando la nacencia de la ciudá d'Avilés.

Anguaño consérvase una copia de 1289 de la confirmación fecha por Alfonsu VII (nietu d'Alfonsu VI) en 1155.

El documentu sirvió pal esporpolle económicu d'Avilés convirtiéndola na primer ciudá del vieyu Reinu d'Asturies y ún de los principales puertos de la Europa atlántica de la época. Ye, tres la ratificación del fueru, que confier a la ciudá derechos tantu económicos, comerciales como políticos, cuando s'edifica la muralla. Col impulsu del so nuevu estatus, la ciudá convirtióse na segunda d'Asturies y el so puertu por cuenta de los favores comerciales nún de los más importantes del atlánticu européu.

Amás esti documentu ye l'escritu más vieyu en llingua asturiana atopáu hasta la fecha y Menéndez Pidal calificólu como ún de los documentos medievales más importantes pol so valor llingüísticu. Sicasí, el Documentu de Kesos, conserváu na Catedral de Lleón, considérase anguaño el primer documentu nel vieyu romance asturianu.

Anguaño caltiénense distintes copies del testu, una delles fechada en 1289 ta guardada nel conceyu de la villa.

## Ver tamién
*Historia d'Avilés
## Enllaces esternos
* 

## Referencies
*
Neuschwanstein

**Neuschwanstein** ye un castiellu llevantáu por orde de Lluis II de Baviera (n'alemán Ludwig), y significa *la nueva piedra del Cisne* (*Schwan* significa Cisne). Alcuéntrase en Baviera, Alemaña.

Lluis pidió dos condiciones na so construcción: primera, sería edificáu por trabayadores bávaros, y con materiales bávaros, lo que favoreció la creación d'una artesanía poderosa en Baviera que fizo d'ella unu de los mayores enclaves industriales d'Alemaña hasta los nuesos díes. Y segunda, por fuera debía asemeyase a los castiellos de los cuentos de fades que tanto admiraba na so mocedá, pero per dientro debía tener tolos avances teunolóxicos de la dómina.
El castiellu asemeyábase tanto a los cuentos tradicionales alemanes que foi escoyíu pola compañía Walt Disney como modelu pal castiellu de la *Bella Durmiente*, el cual ye'l principal símbolu (tienen una réplica nesti parque) del Disneyland Resort Paris o Eurodisney. Per dientro, amás de continues referencies a estos cuentos o a diverses lleendes y personaxes medievales (Tristán ya Isolda, Fernando'l Católicu), contién una completa rede de lluz llétrica, el primer teléfonu móvil de la historia (con una cobertura de seis metros), una cocina qu'aprovechaba la calor siguiendo regles ellaboraes por Leonardo da Vinci, y prestoses vistes y paisaxes de los Alpes, incluyendo una cascada que podía contemplase dende l'habitación del gobernante.

Col retiru voluntariu de la capital, Munich, Lluis II treslladóse a esti castiellu, y terminó viviendo ellí de manera permanente, supervisando la so construcción dende unes escaleres que constituyíen el sitiu favoritu pa siguir los avances de la obra. Sicasí, nun pudo contemplalu termináu namás qu'unos díes, al morrer afogáu nun llagu de los alredores.

Los descendientes de Lluis II vendiéronlu al gobiernu bávaru, pasando más tarde al alemán. La cantidá pola que lu vendieron iguala a los ingresos anuales actuales que'l castiellu obtien pola cantidá de turistes que van a visitalu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial del castiellu n’ inglés
Faru de Peñes

El **Faru de Peñes** ye'l más importante y de más algame del llitoral astur, pues ye tamién el más septentrional. Construyóse al rodiu 1852, por de que, como entós en munches fasteres asturianes, sobre un ancestral corru de piedres áu amburábense tueros avilaos que, nes nueches, guiaben a los marineros. Anguaño'l procesu ta automatizáu ya infomatizáu.

## Referencies

## Bibliografía
*Menéndez Solar, Belén, *Faros del litoral asturiano*. Uviéu, Conseyería de Fomentu del Principáu d'Asturies, 1997.
*Sanz, Eduardo, *Faros de Asturias*. Xixón, Silverio Cañada Editor, 1990.

## Enllaces esternos
Hipotenusa

La **hipotenusa** ye'l llau opuestu al ángulu reutu (90º). Pol aviesu, el catetu ye cualesquiera de los dos llaos que formen l'ángulu reutu del triángulu.

## Teorema de Pitágores
 

:c_a^2 + c_b^2 = h^2 \,

qu'establez la rellación entre la hipotenusa, y los cuadraos de los catetos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Calcula la hipotenusa d'un númberu  - Pascal (Llinguax de programación)
Hora

La **hora** ye una unidá de tiempu que se correspuende cola veinticuatroava parte d'un día solar mediu. En nenguna gramática del mundu se permite abreviar el términu *hora*, namái s'usa'l símbolu que nun tien puntu, nin mayúscula, nin plural.

Emplégase pal tiempu civil y abarca 60 minutos o 3.600 segundos, anque pequeñes irregularidaes na rotación de la Tierra faen que seyan necesarios axustes. Yá que'l segundu se define a partir de propiedaes atómiques perprecises, pa caltener los estándares de tiempu averaos al día solar mediu utilícense segundos intercalares.

## Antigües definiciones d'hora
Na antigüedá considerábase como hora a la doceava parte del tiempu que trescurre dende l'alborecer hasta l'atapecida. Como consecuencia, pel branu les hores son más llargues que pel iviernu. Los romanos y los griegos usaben esta definición. Más sero la nueche, tiempu trescurríu dende la puesta'l Sol hasta la so salida, tamién foi dividida en doce hores. Esta mena d'hores midíase per aciu d'un reló de sol o una clepsidra. Cuando un reló mecánicu utiliza estes hores, la so rapidez ha ser camudada cada mañana y tarde, por exemplu camudando'l llargor del so péndulu. La hora según esta definición ta regulada según el Sistema Horariu Temporariu. 

Más sero foi definida como la veinticuatroava parte del día solar aparente, lapsu ente un meudía y el siguiente, o ente una atapecida y la próxima. Nesta definición les hores varien un poco, yá que la duración del día solar aparente varia a lo llargo l'añu. Cuando un reló utiliza estes hores, ha ser axustáu unes poques vegaes nel trescursu del mes. Según se tome como orixe'l pasu del Sol pol Ocasu o l'Ortu denomaráse Sistema Horariu Itálicu o Sistema Horariu Babilónicu respeutivamente.

## Ver tamién
* Fusu horariu
* Ángulu horariu

## Referencies

## Enllaces esternos
Llustru

Un **llustru** o **quinqueniu** ye un periodu de tiempu equivalente a 5 años.

Etimolóxicamente vien del llatín *lustrum* que quier dicir *llimpiu*, *puru*, y refierse a la ceremonia de la Llustración (*purificación*) que se celebraba cada 5 años y yera la más importante de la Roma primitiva. Nella celebrábense una serie de ritos y una xinta. Tolos *pater familiae* (los patricios) taben obligaos a dir y el que nun lo ficiere perdía los sos derechos ciudadanos hasta la próxima llustración. Un castigu perimportante, yá que se perdía fasta'l drechu a pleitear.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sieglu I

El **sieglu I** ye un periodu qu'abarca dende l'añu 1 hasta l'añu 100 d.C. Correspuende a l'Antigüedá clásica, col puxu de Roma. Otru de los fechos importantes d'esta dómina ye l'apaición del cristianismu, que da la cronoloxía y supón una alteriadura de la cultura grecollatina creciente. 

## Política
Destaca'l dominiu cuasi total del Imperiu Romanu, afitáu por Augustu, que llogra la so máxima espansión dominando gran parte d'Europa, el norte d'África y l'oeste d'Asia. Esti periodu conozse como la Paz romana porque toles engarradielles fueron resueltes y nun se produxeron guerres de la mesma intensidá que n'otres époques. Esto nun significa que nun hubiera oposición. Pel norte, los pueblos xermánicos entamaben a constituyir una amenaza, como prueba la derrota na Batalla de la Viesca de Teutoburg. Britania quedó anexonada de manera definitva nel 43 pero vivió la Revuelta de Budicca l'añu 60, que finó na Batalla de Watling Street. Na fastera de Dacia prodúxose la rebelión de Decebal, mientres qu'en Xudea, nel 66, españó la Primer Guerra Xudeoromana, que supunxo l'esfarrape del Templu de Xerusalén nel 70.

No que cinca a la política interior del imperiu, el sieglu I pue xebrase en cuatro periodos según la familia que gobernaba: en primer llugar xubió al poder la Dinastía Xulio-Claudia, que creó l'imperiu; darréu, tres la muerte de Nerón produzse un breve periodu d'inestabilidá, l'añu de los cuatro emperadores; más llueu dominó la Dinastía Flavia, que puxó pol arte civil de manera decisiva y pa rematar socedió-y la Dinastía Antonina, a la que pertenez Marcu Ulpiu Trayanu, con quien algamó la máxima espansión territorial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cabu Peñes

Allugáu al norte del conceyu de Gozón, el **cabu Peñes** ye'l cabu más septentrional d'Asturies. Coronando'l cabu, alcuéntrase'l Faru de Peñes, de gran importancia histórico-cultural.

Les sos muries de cuarcita armoricano allevántense 100 metros per enriba de les agües del Cantábricu. Dende'l so altor pueden vese castros y islles como la Erbosa, la segunda en tamañu d'Asturies. 

El perfil triangular d'esti cabu caracterízase por presentar discretes ensenaes, pequeñes viesques atlántiques, amplios pradiales, valles suaves y faces destinaes a la plantación de maíz o ocalitos per onde viven especies animales como la llebre europea, la garduña o'l raposu ente los mamíferos, y la maeva y el paíñu ente les aves. 

Foi declaráu Paisaxe Protexíu en 1995 pol Decretu 80/1995, entrando a formar parte de la Rede Rexonal d'Espacios Naturales Protexíos (RRENP). Dientro d'estos 19,2 km² desarróllase una vexetación halófilo, magar que l'elementu vexetal de mayor importancia son les comunidaes d'acuátiques y turfófiles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sama (Llangréu)

**Sama** ye una parroquia del conceyu asturianu de Llangréu. Asitiada na fastera meridional del mesmu, llenda cola parroquia de La Felguera al norte y nordeste, cola de Lada al oeste, cola de Ciañu al sur y col conceyu de Samartín del Rei Aurelio al oeste. La so parte urbana conforma el distritu de Sama, ún de los seis qu'integren la ciudá de Llangréu. Aparte d'ella, abarca los nucleos de población que vienen darréu: Artosa, La Cabaña, El Cabañín, La Cantera, Los Cuarteles de la Güeria, Costadarcu, El Felguerosu, La Güeria, Les Yanes, El Maeral, La Peña, La Raposa, Rondera, Ronderina, La Sienra, El Valle, Cuetos, La Foyaca, La Ḥuecara, Pertegal, Les Pieces, El Pontón, El Prau l'Americanu, El Ponticu y Xarrota. La estensión de la parroquia, que la so ilesia ta dedicada a Santiagu, ye de , y la so población, sacante los habitantes del distritu urbanu, qu'apaecen nes estadístiques axuntaos a los de los otros distritos, ye de .

El mercáu celébrase los llunes, y el principal nucleu comercial ye la cai Dorado. A orielles del ríu Nalón ta allugáu'l *Parque Dorado*, de planta asemeyada a tolos de la cuenca del Nalón. La ilesia cabezalera de parroquia ye d'estilu neogóticu, reconstruyida depués de la Revolución de 1934 con inscripción "Cayíos por Dios y por España"; esto resulta estraño dada la natura revolucionaria qu'acompañó a estes tierres en dellos asocedimientos pasaos. En dalgunes de les sos muries puen vese pintaes de la mena: "Mines a cielu abiertu NON", per aciu de la tradición minera, deficitaria na rexón, que riquió la intervención estatal pal caltenese, con bien de protestes, paros, güelgues y revueltes.

Sama abeya anguaño la Casa'l Conceyu de Llangréu y ye'l segundu nucleu de población del Valle del Nalón. Les sos fiestes son: Santiago (xunetu), Los Güevos Pintos (Pascua) y San Xuan (xunu, nel barriu La Llera).

## Llocalidaes

### Sitios

## Semeyes

Casa'l conceyu llangreu.jpg|Casa'l conceyu
Ilesia sama llangreu.jpg|Ilesia de Santiagu
Sama (Langreo) - Centro Cultural Municipal 'Escueles Dorado'.jpg|Centru Cultural Municipal 'Escueles Dorado'
Sama (Langreo) 11.jpg|La Ilesia de Santiagu (centru) y l'edificiu de la Sociedá La Montera (derecha) dende'l Parque Dorado


## Edificios d'interés
* Casa del Conceyu
* Ilesia de Santiago
* Edificiu Banco Herrero
* Casa Cuca
* Edificiu de La Montera
* Antigües escueles Dorado (Casa de la Cultura)

## Bibliografía
* Espediente colos topónimos oficiales de Llangréu 
* VV.AA., *Diccionario geográfico de Asturias*. Editorial Prensa Asturiana, Uviéu, 2000.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/2501–2600

*... | [[Llista d'asteroides/2401–2500|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/2601–2700|Siguiente]] | ...*
## Referencies

## Enllaces esternos
Postulaos d'Euclides

El llibru de los *Elementos* d'Euclides, escritu haza l'añu 300 e.C., espón les conocencies xeométriques de la Grecia clásica deduciéndolos a magar de cinco **postulaos**, consideraos como los más evidentes y cenciellos:

#Dende cualesquier puntu pue trazase una reuta a cualesquier otru puntu.
#Toa reuta pue prollongase indefinidamente.
#Con cualesquier centru y cualesquier distancia pue trazase un círculu.
#Tolos ángulos reutos son parexos.
#Si una reuta, cortando a otres dos, forma los ángulos internos a una mesma parte menores que dos reutos, les dos reutes prollongaes indefinidamente alcontraránse de la parte na que los dos ángulos son menores que dos reutos.

El primeru d'ellos úsalu Euclides non sólo nel sentíu de que por dos puntos pasa una reuta, sinón de qu'ésta ye única, porque tala xuntura yera'l novenu de los sos axomes. Ye verosímil qu'esti axoma tea intercaláu, y dellos consideren qu'ha colocase ente los postulaos, complementando al primeru. El cuartu postuláu, que pudiere paecer dalgo escuru a una mentalidá d'anguaño, ye usáu por Euclides nel sentíu de que cualesquier ángulu reutu pue superponese sobre cualesquier otru.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Los Elementos d'Euclides.]
Pavia

**Pavia** (l'antigua *Ticinum*) ye una ciudá asitiada nel suroeste de la Lombardía, nel norte d'Italia, a 35 km al sur de Milán. Tien una población de . El ríu Ticinu crucia la ciudá, enantes de confluyir col ríu Po.

Pavia ye la capital d'una provincia fértil (tamién nomada Pavia) esencialmente cientrada na vinicultura y la producción d'arroz, cereales y productos llácteos. Delles industries tán llocalizaes nos soburbios pa nun esgonciar la plácida atmósfera que s'alienda cola conservación del pasáu de la ciudá y el clima d'estudiu y meditación asociáu a la so antigua universidá.

El monumentu más famosu de Pavia ye la Certosa, o monesteriu cartuxu, fundáu en 1396. La Universidá de Pavia foi fundada nel añu 1361. La cayía de la Torre Cívica de Pavia en 1989 foi la fuercia motivadora pa que s'emprimaren a rexuntar los esfuercios necesarios pa que la Torre Enclinada de Pisa nun corriera la mesma suerte.

## Historia
Magar del 620 Pavia desempeña'l rol de verdadera capital del reinu lombardu, con edificios monumentales que manifiesten el papel de la ciudá: un palaciu real, ilesies fundaes por reis y reines, y termes.

Nel añu 924 la ciudá foi amburada polos maxares.

## Ver tamién
*Persones de Pavia

## Referencies

## Enllaces esternos
Samiguel (parroquia de Siero)

**Samiguel** ye una parroquia del conceyu asturianu de Siero que llinda coles parroquies de Samartindianes, Argüeyes, Tiñana, Granda y Valbona. Tien una estensión de . Per ella pasa la carretera AS-17.

## Población
Tien una población de .

### Llocalidaes

### Sitios

## Cultura
*Les **fiestes** de la parroquia celébrense'l primer fin de selmana de setiembre, teniendo como patrona d'elles a Santa Barbara. El vienres pela nueche hai partíes de parchís, tute, etc. El sábadu ye la comida na que se xunta la xente'l pueblu enllazandu cola nueche y too amenizáu pola orquesta.

El domingu más de lo mesmo, tres de la comida hai muestres de folclor: gaita, tonada, baille, etc. y otra vez hasta la nueche. A les doce son los fueos artificiales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sobrarbe

El **Sobrarbe** ye una comarca aragonesa asitiada al norte de Uesca.

## Demografía
*Capitales: Boltanya y L'Aínsa-Sobrarbe
*Superficie: 2.202,70 km²
*Población: 7.151 habitantes (2005)
*Densidá: 3,25 hab/km²
*Conceyos: L'Abizanda, L'Aínsa-Sobrarbe, Barcabo, Bielsa, Boltanya, Broto, Fanlo, Fiscal, A Fueva, Chistén, Labuerda, Laspuña, Palo, Plan, Puértolas, El Pueyo de Araguás, San Juan de Plan, Tella-Sin y Torla.

Al norte de la comarca alcuentrense les valles de los ríos Ara, Cinca y Cinqueta y el valle de Bio, al sur les sierres de Guara y Olsón y na fastera central delles depresiones comu Broto, Fiscal, Arcusa y A Fueva. Dientro de la comarca tamién s'alcuentra'l Parque Nacional d'Ordesa y Monte Perdíu.

Los dos nucleos principales de la comarca son les capitales Boltanya y L'Aínsa. El conceyu d'Ainsa-Sobrarbe formóse pola xuntura de dellos términos municipales.

Llenda al norte con Francia, al oeste col Altu Gállego, al este cola Ribagorza y al sur col Somontano de Barbastro.

## El condáu y reinu de Sobrarbe
El Sobrarbe ye ún de los trés condaos que formaron Aragón. Foi ún de los condaos de la Marca Hispánica, cuya escura historia foi entellazada con lliendes na dómina d'Íñigo Arista de Pamplona primer rei de Navarra y al paecer conde de Sobrarbe.

Nel sieglu X, el condáu de Sobrarbe foi absorbíu pol condáu de la Ribagorza. Sancho'l Grande de Navarra aprofitó les dificultaes del tarritoriu, emplegando los sos derechos comu descendiente de Dadildis de Le Pailhars pa realizar l'anexón en 1016-1019. Más sero dixebraría los sos tarritorios ente los sos fíos, dexando al terceru, Gonzalo Sánchez, comu rei de Sobrarbe y Ribagorza. Tres la muerte de Gonzalo en 1038, el tarritoriu pasó al so hermanu, Ramiru I d'Aragón, colo que se formó'l primitivu tarritoriu del reinu d'Aragón.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web oficial de la comarca
*Turismu de Sobrarbe
*Parque Nacional d'Ordesa y Monte Perdíu
Boltaña

**Boltaña** ye una villa asitiada nel norte de la provincia de Uesca (Aragón). Ye la capital alministrativa de la comarca de Sobrarbe.

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Ramiru I d'Aragón

**Ramiru I** foi rei del Reinu d'Aragón dende 1035 fasta'l 8 de mayu de 1063.

Fíu de Sanchu'l Mayor, rei del Reinu de Navarra, y una moza nomada Sancha d'Aibar o Aybar, de la nobleza de les tierres d'Aibar. El so orixe illexítimu ye conocíu gracies a una historia, na que Ramiru ye l'únicu de los fíos de Sanchu qu'aida a la so muyer (incluindo los fíos d'esta). Ella, complacida, adoutalu comu fíu de so.

Depués de la muerte de Sanchu'l Mayor heriedó'l tronu'l so fíu primoxénitu llexítimu García de Náxera, que gobernaba en tol tarritoriu paternu. El so hermanu Ramiru, considerólu menor d'edá y proclamóse *baiulus* nes tierres que recibiera del so pá pa vivir de les rentes n'Aragón. Mui ceo s'enfrentaron na batalla de Tafalla y Ramiru anició una dinastía nueva nel reciente reinu d'Aragón. Gonzalu, que rexía les rentes reales en Sobrarbe y Ribagorza, tresfirió los derechos al so hermanu Ramiru I.

Na so documentación auténtica'l monarca aragonés entitulóse comu *Ramiru, fíu del rei Sanchu*, ensin emplegar el títulu de rei.

Fuera'l matrimoniu, y enantes de contrayelu, tevo de doña Amuña un fíu natural nomáu Sanchu Ramírez (igual que'l so hermanu'l rei) que sería conde de Ribagorza.

Ramiru I casóse dos vegaes:

* Con Gisberga (fía'l conde Bernardu Roger de Bigorra) el día 22 d'agostu de 1036 y nel bautizu pasó a nomase Ermesinda. D'esti matrimoniu ñacieron:
** Sanchu Ramírez 
** L'obispu García de Jaca
** La condesa Sancha casada con Ermengol III, conde d'Urgel
** Urraca que foi monxa en Santa Cruz de la Serós
** Taresa

* Con Inés d'Aquitania casóse en data desconocida y nun se-y conoz descendencia.

Muerre énte les puertes de Graus intentando la so conquista.
Graus

**Graus** ye un pueblu que ta asitiáu al nordeste de la provincia de Uesca y al sur de la comarca de la Ribagorza, na confluyencia de los ríos Esera ya Isábena. Ye la capital alministrativa de la Comarca. Con una población de 3700 habitantes (2600 pertenecientes al pueblu y el restu a los conceyos dependientes) asitiáu como'l pueblu más grande de tola comarca.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Ficha de la población
*Poema escritu en grausín
*Fiestes en Graus
Stan Sakai

**Stan Sakai**  ye un dibuxante de cómic xaponés-americanu, creador del personaxe d'Usagi Yojimbo y ganador de tres premios Eisner. 

A los dos años treslladóse cola so familia a vivir a Ḥawai, onde estudió belles artes na Universidá. Más sero tamién estudió nel Art Center College of Design en Pasadena (California). Anguaño reside y trabaya en Los Angeles.

Trabayó tamién como lletrista de cómic, especialmente nes aventures de *[[Groo the Wanderer]]* de Sergio Aragonés y Mark Evanier, aunque la so sonadía dientro del mundu de la historieta vino-y de la mano de la so creación más popular: *Usagi Yojimbo*, la épica saga de Miyamoto Usagi, un coneyu samurai del Xapón del sieglu XVII. Estes aventurés entamaron a ser asoleyaes en 1984, y tovía anguaño se sigue editando, con Sakai como únicu autor. Tamién Sakai foi'l creador de la serie futurista *Space Usagi*.

Nes histories de *Groo* apaez caricaturizáu a mou d'homenaxe faciendo'l papel d'escribanu. 

## Stan Sakai n'[[Asturies]]

Invitáu pol Salón Internacional del Cómic que se celebra añalmente en Xixón, Stan Sakai, tuvo presente na edición del añu 1999, participando nuna sesión de firmes y nuna charra col públicu que posteriormente sería recoyida na revista El Wendigo. Esti mesmu Salón concedió-y los premios a la Meyor Historia Curtia (1999), por *Fideos*; Meyor Guión (2000), por *Segadora* y Meyor Historia Llarga (2003), por *La conspiración del Dragón*. Nuevamente Sakai tornó a Xixón nel añu 2007 pa participar na XXXI edición del Salón del Cómic, tomando parte na sesión d'inauguración.

Magar qu'en delles reseñes biográfiques se señalen les influencies de *Llobu solitariu y el so cachorru* (*Lone Wolf and Cub*), manga creáu por Kazuo Koike y Goseki Kojima, Sakai manifestó nel Salón de Xixón que nun tuvo en cuenta les historietes de la versión en cómic d'esti personaxe pa la creación del suyu, por más que sí fizo una historieta como homenaxe al mesmu. En tou casu sí reconoció que les películes de *Llobu solitariu* sí fueron homenaxeaes.
Petrarca

**Petrarca**, Francesco (Arezzo, 20 de xunetu de 1304 - Aqua, 18 o 19 de xunetu de 1374). Llíricu ya humanista italianu, la so poesía influyó n'autores comu Lope de Vega, Francisco de Quevedo, Luis de Góngora (n'España), William Shakespeare y Edmund Spenser, n'Inglaterra. Tan influyente como les nueves formes que traxo a la poesía, foi la so conceición humanista, na que se xunía'l cristianismu cola cultura clásica.

Petrarca vivió demientres la so infancia n'Avignon, Francia, estudió na Universidá de Boloña y tornó a Avignon, a la muerte del so pá, ya fizo los votos eclesiásticos menores. En 1327, vio por primer vegada a Laura, la muyer qu' idealizaría nos sos poemes. Yera la dama Laure de Noves. Por ella sintió una pasión pura y constante, como la que Dante Alighieri sintiera por Beatrice Portinari, la Beatrice de "La divina comedia".

La so vida trescurrió al serviciu de la Ilesia y de la poderosa familia Visconti. Viaxó de vezu per Europa y convirtióse en poeta llaureáu pol Senáu de Roma.

L'alcuentru con Giovanni Boccaccio, en Florencia, foi decisivu pa les sos idees humanistes. Foron les figures principales del movimientu qu'intentó xunir el paganismu coles idees del cristianismu. Per otru llau, Petrarca predicó la xunión de toa Italia pa recuperar el grandor que tuviera na dómina del Imperiu Romanu.

La so obra principal ye'l "Cancioneru", espublizáu orixinariamente col nome de "Rime in vita e morta de Madonna Laura" y que foi enanchando col trescursu los años. Ye equí onde Laura se constitúi nel oxetu idealizáu del so amor, representante de les virtúes cristianes y de la guapura de l'antigüedá. Posteriormente denomaríese Cancioneru petrarquista a les coleiciones de poemes llíricos creaes por estremaos autores a mena del Canzoniere de Petrarca.

Pocu enantes de la so muerte, espublizó los "Trunfos", dedicaos a esaltar la elevación del ánima humana haza Dios.

Petrarca foi autor tamién del poema épicu "Africa", dedicáu al conquistador romanu Escipión l'Africanu, y d'una coleición de biografíes de personaxes ilustres. Escribió églogues y epístoles y un eloxu de la vida retirada, "De vita solitaria".

Los poemes del "Cancioneru" foron escritos n'italianu. Les sos primeres composiciones, "Africa" y la so primer prosa, en cambéu, taben escritos en llatín.

L'emplegu del versu d'once sílabes (endecasílabu) y los sos perfeutos sonetos encandilaron a poetes de los dos sieglos siguientes y tuvieron influyencia nel Sieglu d'Oru español, anque dellos autores refugáranlos y xulgaranlos comu estranxerizantes.

* ''De remediis utriusque fortunae'', Cremonae, B. de Misintis ac Caesaris Parmensis, 1492. (Vicifons)

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/4001–4100

*... | [[Llista d'asteroides/3901–4000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/4101–4200|Siguiente]] | ...*
## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma uzbecu

L**'uzbecu** o **uzbequistanín** (*O'zbek tili* n'alfabetu llatín, Ўзбек n'alfabetu cirílicu) ye una llingua túrquica falada polos uzbecos n'Uzbequistán y pol restu de los uzbecos n'otres partes d'Asia Central. El so pariente más cercanu en vocabulariu y gramática ye l'uigur. El persa y el rusu influyeron de manera importante nel uzbecu.

L'uzbecu ye l'idioma oficial d'Uzbequistán, y tien alredor de 18,5 millones de falantes nativos. Escribióse emplegando l'alfabetu cirílicu enantes de 1992, pero agora emplégase l'alfabetu llatín n'Uzbequistán; los falantes d'uzbequistanín en China escríbenlu usando l'alfabetu árabe.

L'uzbecu fálase tamién n'Afganistán. Entra dientro les llingües del troncu turcomanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pedro Díaz de Valdés

**Pedro Díaz de Valdés Argüelles y Galán**  foi un altu funcionariu d'España en Chile.

Yera fíu de José Díaz de Valdés Argüelles (Xixón), y Mª Francisca Galán Reconco (Avilés). Descendía, per llinia paterna, d'una familia de comerciantes. So tíu, Pedro Díaz de Valdés Argüelles (Xixón, 1740 - Barcelona, 1807), que foi otru de los importantes ilustraos asturianos, foi determinante na decisión de que Pedro estudiase Lleis na Universidá d'Uviéu, llicenciándose en Cánones en 1786. Darréu asitióse en Madrid.

Les amistaes de so tíu (Campomanes y Xovellanos) ficieron posible qu'en 1799 fuere nomáu Asesor de la Capitanía Xeneral y Presidencial del Reinu de Chile. La so llegada a esti país coincide col afitamientu de la burguesía local.

N'abril de 1800 tomó posesión del so cargu d'Asesor. Ellí conoció a Javiera Carrera, cola que se casaría y tendría cinco fíos.

En 1801, Luis Muñoz de Guzmán sería nomáu Gobernador de Chile y Pedro gozaría de la so confianza hasta la muerte d'áquel en 1808. Esta dómina foi un tiempu de tensiones que finaría cola independencia. El socesor de Luis Muñoz, Francisco Antonio García Carrasco, persiguió a Pedro Díaz de Valdés pola posición de la so familia política, favorable a les tesis criolles. N'abril de 1809 foi sustituyíu del so cargu, entamando una riestra procesos que terminen col abandonu de Santiago rumbu a Buenos Aires.

Durante la etapa de gobiernu por parte del so cuñáu golpista, José Miguel de la Carrera, Pedro Díaz de Valdés nun s'aprovechó del so parentescu y siguió fiel a la causa española, renunciando a la ufierta de la nacionalidá chilena.

La Xunta de Gobiernu de Chile terminó por separtalu del so cargu de Contable Mayor por Decretu de 11 de marzu de 1814. Y tovía tendría que soportar hasta la so muerte, que tuvo llugar na metá de la segunda década del sieglu XIX, la cayida en desgracia de la familia de la so muyer.

## Referencies

## Enllaces esternos
Leopoldo Alas Argüelles

**Leopoldo Alas Argüelles**  foi un xurista, políticu y profesor universitariu asturianu, rector de la Universidá d'Uviéu ente 1931 y 1937 (añu nel que foi executáu) y Subsecretariu de Xusticia, Conseyeru d'Instrucción Pública y miembru de la Comisión Xurídica Asesora ente los años 1931 y 1933. Yera fíu del escritor Leopoldo Alas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Maquinaria

La **maquinaria** (del llatín *machinarĭus*) ye'l conxuntu de máquines, pieces y elementos capaces d'executar una tarea o conxuntu xeres de manera automatizada o planiada. La pallabra maquinaria emplégase davezu como un conxuntu de máquines usaes pa una única fin, por exemplu: maquinaria agrícola, maquinaria de guerra, etc. 

## Árees d'estudiu de les máquines

### Económico
* Suel emplegase como indicador de producción d'un país el númberu de tonelaes de maquinaria producíes. Esti indicador emplégase con abonda frecuencia como índiz de comparanza, por exemplu de la producción industrial.
* La maquinaria tien sentíu en ciertes árees de la Economía tales como la Economía llaboral na que la maquinaria considérase un elementu productivu que fai xorrecer la eficacia de los trabayadores.
* La maquinaria ye'l primer exemplu d'activu fixu en temes de contabilidá. 

### Industrial
* Nel casu de la industria denómase maquinaria al conxuntu ferramientes, más o menos sofisticaes.

## Menes de maquinaria
* Maquinaria agrícola
* Maquinaria agroganadera

## Referencies

## Enllaces esternos
Activu fixu

L**'activu fixu** o **activu non corriente** ye una cuenta cuntable que correspuende a un bien o drechu de calter duraderu, con una espeutativa de dura mayor que'l ciclu productivu. Son aquellos bienes y derechos qu'una empresa necesita pa funcionar de manera duradera. Según el negociu en cuestión, será necesario cuntar con más activu fixu o con menos (por exemplu, una fábrica necesita un activu fixu muncho más importante qu'un comerciante).

Los activos fixos son poco llíquidos, dao que se tardaría muncho en vendelos p'algamar dineru. Lo normal ye que perduren munchu tiempu na empresa.

Cuando una empresa, d'otra miente, tien bienes que son con idea de vendelos o de tresformalos n'otros pa la so venta, o bien derechos de curtia dura (creitos), entós trátase d'activu circulante.

Los activos fixos, si bien son duraderos, non siempres son eternos. Poro, la contabilidá obliga a amortizar los bienes a midida que trescurre la so vida normal, de manera que s'espeye'l so valir más axustáu posible. Pa ello esisten tables y métodos d'amortización.

Al traviés de l'amortización, amenórgase'l valir del bien y refléxase como un gastu.

Exemplos d'activos fixos son: la maquinaria, el moblame, edificios, tarrenos, marques, llicencies, etc.

## Ver tamién
* Activu circulante
* Balance

## Referencies

## Enllaces esternos
Harvey Kurtzman

**Harvey Kurtzman**  foi un editor, guionista y dibuxante d'historietes d'Estaos Xuníos.

Trabayó pa estremaes editoriales y periódicos. En 1950 entamó a trabayar pa **EC** en *Frontline Combat* y *Two-fisted tales*. En 1952, creó pa esta editorial la revista satírica "MAD". En 1962, pa "Playboy", creó la serie "Little Annie Fanny".

## Referencies

## Enllaces esternos
Xefe d'Estáu

El **Xefe d'Estáu** ye la persona que representa a un país énte'l restu'l mundiu. D'esta mena, ye'l que participa, por sí mesmu o mediantes delegaos, en reuniones internacionales, noma y recibe delegaciones diplomátiques, etc.

## Tipos de sistemes
* Nun réxime presidencial como n'Estaos Xuníos, el xefe d'estáu (el presidente) ye tamién el xefe de gobiernu, siendo la cabeza del poder executivu del país. 
* Nun réxime parllamentariu, en cambéu, el xefe de gobiernu (el primer ministru) depende del parllamentu, y el xefe d'estáu pue ser un presidente escoyíu popularmente o un monarca hereditariu. Nesti caberu casu, normalmente ye un rei, pero tamién pue ser un príncipe, como'l casu de Mónacu, o pertener otru títulu nobiliariu.
* Nun réxime semiparllamentariu, el xefe de gobiernu (el primer ministru) depende del parllamentu, y el xefe d'estáu (el presidente) ye escoyíu popularmente, como en Francia.

## Funciones

Les funciones del Xefe d'estáu varien acordies a la forma de gobiernu qu'establez la constitución de ca país. Ye dicir, tien competencies estremaes según l'ordenamientu de ca Estáu.
* Nos casos que'l cargu seya eleutivu, polo xeneral, la so llexitimidá ye pareya al del xefe de gobiernu y la constitución suel entrega-y ciertes atribuciones o poderes.
* Nos casos nos que'l cargu nun ye eleutivu, ésti suel ser simbólicu (Reinu d'España o Reinu Xuníu). Les sos funciones son namái representatives y nun tien poder virtual. 

D'otra miente, dao qu'a la fin ye la Constitución la qu'asigna los poderes del cargu, esisten otros países nos que'l soberanu caltién una bayura poderes (Marruecos o ciertos países asiáticos).

## Referencies

## Enllaces esternos
Moon Mullins

***Moon Mullins***, foi un personaxe de cómic creáu por dibuxante y guionista Frank Willard, publicáu en forma de tira diaria ente 1923 y 1991. Cuando Willard muerre en 1958, the Chicago Tribune / New York Daily News Syndicate, que tienen los derechos sobre la tira, trespasen-y el trabayu al que fuera ayudante de so durante llargu tiempu Ferd Johnson que continúa coles historietes. Johnson entamara a trabayar con Willard a los pocos meses de nacer la tira en 1923. 

Moon, de güeyos grandes y bigote, métese n'interminables apuros, nengunu d'ellos fatal o incluso particularmente amenazador. Trátase d'una sátira amargurienta de la vida familiar norteamericana. Moon Mullins salió d'un mediu desfavorecíu y trata d'abrise camín a pesar les dificultaes coles que s'atopa, pero por más que lo intenta nun ye quien a salir de la mediocridá que lu arrodia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/8001–8100

*... | [[Llista d'asteroides/7901–8000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/8101–8200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Xurásicu

El **Xurásicu** ye un periodu de la era Mesozoica que dura dende hai 205 millones d'años, fecha na que fina'l Triásicu, hasta los 144 millones d'años, onde entama'l Cretácicu.

Divídese en 3 dómines que son:
* Xurásicu Superior o Malm (159-144 m.a.)
* Xurásicu Mediu o Dogger (180-159 m.a.)
* Xurásicu Inferior o Lias (205-180 m.a.)

Esti periodu de tiempu ta carauterizáu por una teutónica distensiva que fai que'l nivel ecstáticu del mar seya peraltu, depositándose una bayurosa cantidá de materiales calcáreos, arcielles y corea nes inmenses cuenques marines formaes. El clima, en xeneral, yera más caldio qu'agora, nun esistiendo casquetes polares. La flora taba dominada por felechos, pinos y aucaries, produciéndose semientes y polen per primer vegada. No qu'a la fauna se refier, nos mares son indicativos d'esti tiempu los ammonites y los belemnites. Los reptiles tamién son mui abondantes tanto en mar (ictiosaurios y plesiosaurios) como en tierra (dinosaurios, eterosaurios). Los mamíferos yá formaben un grupu propiu dixebráu de los reptiles.

## Referencies

## Enllaces esternos