Ramphastidae

El . Esta familia d'aves ranfástidas del orde de los piciformes ye bien amplia yá que alluga seis xéneros y cuarenta y dos especies distintes de tucanes. Carauterizar por tener un picu bien desenvueltu y de vivos colores. Miden ente 18 y 65&nbsp;cm, siendo'l tucán toco (*[[Ramphastos toco]]*) el de mayor tamañu. Tán llargamente distribuyíu pol continente americanu, dende Méxicu a Arxentina. Delles especies prefieren selves húmedes tropicales de baxa altitú, ente qu'otres habiten en montes más templaos en cordales, a altitúes hasta los 3000&nbsp;msnm. El nome d'esti grupu d'aves procede del guaraní: tupí *tucana*.

## Descripción

Los tucanes son aves de plumes y picu de colores bien llamativos. Lleguen a midir hasta 65&nbsp;centímetros y pesen de 130 hasta 680&nbsp;g. El so picu ye llargu con un llargor averáu de 20&nbsp;cm y algamando la so talla definitiva dempués de dellos meses. Tien pequeños dientes como sierres, llega a midir la tercer parte del so tamañu y ye bien llixeru poles numberoses cámares que tien polo que nun-y enzanca'l vuelu. Les sos llingües ye bien llarga (llega a midir hasta 14&nbsp;cm), angosta, esplanada y termina en punta. Tien ales pequeñes, curties y arrondaes. La cola ye cuadrada nunes especies y llama l'atención la facilidá con que la mueve escontra riba y embaxo. Los güeyos tán arrodiaos por una piel que dacuando ye de colores vivos y la vista ye'l so sentíu más desenvueltu. Les pates son curties y fuertes, facilitando la suxeción a les cañes y el desplazamientu ente árboles. Nun amuesen dimorfismu sexual, los sexos son bien similares anque la fema presenta'l picu llixeramente más pequeñu y dacuando más rectu que'l machu.

Hai teoríes que sostuvieron qu'utiliza'l picu como arma, pero al ser esponxosu y llixeru paez tornase, anque los defensores d'esta postura siguen sosteniendo la posibilidá de que la so forma sía pa crear un efeutu disuasorio y asina faer arrenunciar a los depredadores. Otres teoríes sostuvieron que la so forma favorez el poder tomar los frutos que s'atopen nes puntes de les cañes bien delgaes o romper pulgos duros de dellos frutos, pero yá que otres aves con picos más pequeños pueden faelo, nun paez una teoría sólida. Afayóse apocayá nun estudiu de la Universidá Estatal Paulista de Brasil y la Universidá Brock de Canadá, que'l so picu ye utilizáu pa regular la temperatura corporal, regulando'l fluxu sanguíneo de los numberosos vasos del picu. L'animal aumenta o mengua la cantidá de fluxu sanguíneo que flúi al traviés del picu según les sos necesidaes. Amás, ta formáu por pequeñes plaques de forma hexagonal d'una sustancia llamada queratina, que forma una estructura asemeyada a la d'una esponxa. Estes carauterístiques facer ablucantemente resistente a los golpes, pero al empar bien llixeru.

El so permediu de vida ta en venti años. En cautividá la so esperanza de vida ye menor dieciocho años, deber a que carecen de hemocromatosis, por cuenta de la alimentación con altu conteníu en fierro, en cuenta de fruta.

## Comportamientu

Los tucanes aliméntense principalmente de bayes, granes, frutos, y fruta maduro. N'ocasiones facer d'inseutos y otres preses como pequeñes llagarteses, pichones y güevos d'otres aves, sobremanera en dómina de reproducción. En cautiverio comen guxanos, inseutos y carne molida. Pa tragar faen un movimientu sópitu cola cabeza. Una peculiaridá ye que cunten con un estómagu bien pequeñu polo que se precisen alimentos ricos n'agua o solubles nésta pola rápida absorción que realicen y lo que comen ye refugáu en media hora. Son arbóreos, suelen posase sobre les cañes en llugar d'engatar por elles. Utilicen el picu como tenaza, espurriendo'l pescuezu palantre p'algamar l'alimentu. 

Ye una especie sedentaria que vive nuna sola área mientres tola so vida o gran parte d'ella. Los tucanes nun son aves migratories, suélse-yos atópase en pareyes o en pequeñes bandaes d'unos seis miembros.

Pa dormir dientro de los cuévanos arborícoles el tucán asitia'l picu contra l'envés, dempués dobla la cola palantre y reaxusta les ales hasta paecer una bola de plumes.

La mayoría de los tucanes emiten un gazníu monótonu o producen un garllo bien primitivu y puede oyese a una media milla de la selva como un ruidosu parllotéu.

## Reproducción
Ye un animal monógamu y viven en pareyes de calter permanente. Mientres el cortexu, ye común qu'estes aves apurrir al xuegu d'intercambiase palitos y comida, llanzándo-yla o dándo-y la col picu.

Esta ave ta emparentada colos pitos y, como ellos faen los sos niales nos cuévanos de los tueros de los árboles. Reproducir dende finales de xineru. La so reproducción ye ovípara y ponen de dos a cuatro güevos de color blancu con forma elíptica, porosos y fráxiles. El periodu d'incubación ye de 17 a 20 díes, y una sola puesta al añu. Dambos proxenitores guaren los güevos alternándose y una vegada nacíu, tamién s'encarguen de l'alimentación los dos. Al salir del cascarón tán desprovistos de plumaxe y permanecen colos güeyos zarraos mientres tres selmanes. El desenvolvimientu de les críes ye bien lentu y primeramente nun s'asemeyen a la forma que van tener d'adultos. Abandonen el nial a los ocho o nueve selmanes y empiecen a buscar el so propiu alimentu. Los tucanes nuevos tienen el picu más curtiu que los adultos y nun tien la mancha negra na punta, pero nel plumaxe hai poques diferencies por edá o por sexu. A los trés o cuatro años los individuos nuevos son maduros sexualmente.

## Estáu de caltenimientu
Los enemigos depredadores son sobremanera'l xaguar (panthera onca), el coatí, delles culiebres y águiles.

Fueron cazaos con cierta intensidá y frecuencia polos indíxenes pa iguar ornamientos coles sos plumes multicolores. Pero la principal causa de que s'atopen en peligru d'estinción deber a la destrucción del so hábitat. La deforestación de les selves, la contaminación ambiental, la crecedera de les zones urbanes y la biopiratería o la caza nel so mediu natural pa ser calteníu en cautividá por zoolóxicos o particulares, son dalgunes de les sos manifestaciones más evidentes. Na actualidá constitúi un delitu en dellos países tener en posesión a un tucán como mascota y comerciar cola ave.

## Llista d'especies

Los antiguos ornitólogos estremaben los tucanes en dos xéneros: tucanes verdaderos y aracelis.

Los de mayor tamañu son los ramphastos, algamen los 60&nbsp;cm de llargor. Ente la so variedá sobresalen el tucán del Amazones, de picu verde y buche coloráu y asina verdes especies del xéneru andígena, que percuerre andar en busca d'alimentu. Pela so parte el Araceli, frecuente en zoolóxicos y tiendes d'animales vive nos montes húmedos de Méxicu, América Central, Colombia y Venezuela.

Los tucanes verdaderos o ramphastos, son de gran tamañu tienen la cola cuadrada, el plumaxe en gran parte negru y el picu de colores brillosos.

Los Arasaris son más pequeños, la so cola ta gradiada, en forma de cuña y el so plumaxe ye verde, colloráu y mariellu.

Los Andígenas o Andinos tienen la cola asemeyada a la de los arasaris, pero'l so aspeutu ye más bien el de los tucanes puramente dichos, y el so plumaxe ye trupu y blandiu.

* Xéneru *[[Aulacorhynchus]]*
** Tucancito esmeralda / tucanete esmeralda (*[[Aulacorhynchus prasinus]]*)
** Tucancito verde / tucanete picosurcado (*[[Aulacorhynchus sulcatus]]*)
** Tucancito común / tucanete de Derby (*[[Aulacorhynchus derbianus]]*)
** Tucancito de llombu coloráu / tucanete culirrojo (*[[Aulacorhynchus haematopygus]]*)
** Tucancito de pescuezu doráu / tucanete del Huallaga (*[[Aulacorhynchus huallagae]]*)
** Tucancito de pechu celeste / tucanete pechiazul (*[[Aulacorhynchus coeruleicinctis]]*)
* Xéneru *[[Selenidera]]*

** Tucancito negru / tucanete orejigualdo (*[[Selenidera spectabilis]]*) llamáu polos arxentinos Alcatraz, puede considerase como exemplu de los verdaderos tucanes. Viven en tol sur de Brasil, Bolivia, en Paraguay y nes provincies septentrionales d'Arxentina. Ye notable pol enorme tamañu del so picu, que ye un vivu mariellu tirando a naranxa, daqué colloráu na aresta cimera y per debaxo, y con una gran mancha negra a cada llau, cerca de la punta. La parte desnuda qu'hai a cada llau de la cara ye mariella anaranxada y les pates azules. El plumaxe negru como'l carbón, oldea col gargüelu y la parte inferior del pescuezu que son blanques, pasando escontra baxo a amarellentáu, coles cobertories caudales cimeros blanques como la nieve y coles inferiores d'un vivu escarlata. Tópase esta especie onde hai montes trupos.
** Tucancito de picu coloráu / tucanete de Reinwardt (*[[Selenidera reinwardtii]]*)
** Tucancito de picu curtiu / tucanete de Natterer (*[[Selenidera nattereri]]*)
** Tucancito de picu negru / tucanete culik (*[[Selenidera culik]]*)
** Tucancito de picu maculado / tucanete piquimaculeado (*[[Selenidera maculirostris]]*)
** Tucancito de Gould / tucanete de Gould (*[[Selenidera gouldii]]*)
* Xéneru *[[Andigena]]*
** Tucán moráu de picu pintáu / tucán piquiplano (*[[Andigena laminirostris]]*)
** Tucán moráu de cabeza negra / tucán pechigrís (*[[Andigena hypoglauca]]*)
** Tucán moráu de picu verde / tucán encapucháu (*[[Andigena cucullata]]*)tien el gargüelu mariellu y el banduyu carmín.
** Tucán celeste / tucán piquinegro (*[[Andigena nigrirostris]]*)
* Xéneru *[[Pteroglossus]] * 
** Arasarí anaranxáu / arasarí marcáu (*[[Pteroglossus inscriptus]]*)
** Arasarí verde (*[[Pteroglossus viridis]]*)
** Arasarí rosado / arasarí cuellirrojo (*[[Pteroglossus bitorquatus]]*)
** Arasarí de pescuezu coloráu / arasarí de Azara (*[[Pteroglossus azara]]*)
** Arasarí de picu mariellu (*[[Pteroglossus mariae]]*)
** Arasarí castañu / arasarí caripardo (*[[Pteroglossus castanotis]]*)
** Arasarí de pescuezu negru / arasarí cuellinegro (*[[Pteroglossus aracari]]*)
** Arasarí encollaráu (*[[Pteroglossus torquatus]]*)
** Arasarí de picu salmón / arasarí piquinaranja (*[[Pteroglossus frantzii]]*)
** Arasarí de picu rayáu / arasarí piquirrayado (*[[Pteroglossus sanguineus]]*)
** Arasarí de picu pálidu / arasarí piquipálido (*[[Pteroglossus erythropygius]]*)
** Arasarí de franxa doble / arasarí faxáu (*[[Pteroglossus pluricinctus]]*)
** Arasarí crespo (*[[Pteroglossus beauharnaesii]]*)
* Xéneru *[[Baillonius]]*
** Tucán mariellu / arasarí banana (*[[Baillonius bailloni]]*)
* Xéneru *[[Ramphastos]]*

** Tucán de picu multicolor / tucán piquiverde (*[[Ramphastos sulfuratus]]*).
** Tucán del Topetó (*[[Ramphastos brevis]]*)
** Tucán de garganta limón (*[[Ramphastos citreolaemus]]*)
** Tucán de picu acanaláu / tucán picoacanalado (*[[Ramphastos vitellinus]]*)
*** Tucán de rabadilla dorada (*R. v. culminatus*)
*** Tucán de picu azul (*R. v. citreolaemus*)
*** (*R. v. vitellinus*)
*** (*R. v. ariel*)de la parte septentrional d'América del Sur, el so rabadilla ye d'un vivu color escarlata, en delles partes recibe en nome de ¡Dios té de!, pol berru peculiar qu'emiten. Les dos especies de tucanes de picu curtiu, de menor tamañu y de coloración predominantemente verde, habiten nel sur de Méxicu, Brasil y les altes rexones Andines. En Tabasco esisten dos tipos de tucanes conocíos como pilín, nome deriváu del so cantar y picu d'hachu pola forma del so peculiar miembru, l'alimentación preferida ye la fruta del árbol del cauchu y la fruta del árbol llamáu quiebrahacha.
*** (*R. v. pintoi*)
*** (*R. v. theresae*)
** Tucán coloráu / tucán bicolor (*[[Ramphastos dicolorus]]*)
** Tucán de picu castañu / tucán de Swainson (*[[Ramphastos swainsonii]]*)
** Tucán de picu negru / tucán pechigualdo (*[[Ramphastos ambiguus]]*)
** Tucán de gargüelu blancu / tucán pechiblanco (*[[Ramphastos tucanus]]*)
*** Tucán de picu coloráu (*R. t. tucanus*)
*** Tucán de cuvier (*R. t. cuvieri*)el calter más sobresaliente ye que tien la rabadilla color d'azafrán, el so picu ye negru y mariellu.
** Tucán toco (*[[Ramphastos toco]]*)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Semeyes, videos y soníos de tucanes n'Internet Bird Collection