Periódicu

Un **periódicu**, o **diariu**, ye un documentu que presenta n'orde cronolóxicu o temáticu un ciertu númberu d'informaciones y comentarios sobre socesos asocedíos o previsibles mientres un periodu dau (xeneralmente una xornada o una socesión de xornaes, d'ende precisamente'l nome de *diariu*). Por estensión, un *diariu* tamién designa una publicación (impresa) qu'arrexunta y presenta ciertu númberu d'artículos sobre los sucesos y les actualidaes del día.

## Historia
Nel orixe, entender por diariu un rexistru de los eventos o sucesos más importantes na vida d'una persona (*[[Diariu personal|diario íntimu]]*), o un rexistru d'incidentes y novedaes (*diariu d'a bordu* o *[[cuadiernu de bitácora]]*; por casu, l'a propósito escritu por Cristóbal Colón nel so primer viaxe a América). Y unu de los exemplos más representativos y antiguos ye'l *[[Journal d'un bourgeois de Paris]]* (*Diariu d'un burgués de París*), nel so momentu lleváu por un parisín ente 1405 y 1431, y depués siguíu por otru hasta 1449.

Los primeros periódicos d'actualidaes (escritos) tamién se presentaron en forma cronolóxica, anque llueu s'evolucionó escontra una forma más sintética y práutica, clasificando los sucesos por temes y robles.

Precisamente d'esta ameyorada forma de presentación y ordenamientu ye que surde'l conceutu de *periódicu* na so acepción más moderna, como soporte en papel conteniendo informaciones y datos correspondientes a un ciertu periodu, y sustituyendo asina a los términos *[[gaceta]]* y *gacetilla* nuna parte de los usos.

A partir del sieglu XVII el periodismu empieza a maurecer, col desenvolvimientu de delles especialidaes: políticu, informativu, cultural, y mundanu.

El primer periódicu impresu conocíu llámase *[[Strassburger Relation]]*, y apaeció precisamente n'Estrasburgu escontra 1605. El periódicu suecu *[[Post- och Inrikes Tidningar]]* o *POIT*, que'l so nome equival a *Boletín d'informaciones nacionales*, ye un periódicu tamién bien antiguu, fundáu en 1645 pola reina Cristina de Suecia; y precisamente nel añu 2006 esti órganu de prensa ensin dulda yera'l más llonxevu del mundu, anque en xineru de 2007, la versión papel del mesmu se discontinuó, movida por una única versión web (la última edición-papel d'esti títulu tuvo datada 29 d'avientu de 2006).

En Francia, el periódicu más llonxevu foi *[[La Gazette|La Gazette de France]]*, fundáu por Théophraste Renaudot, y publicáu en París ente'l 20 de mayu de 1631 y el 30 de setiembre de 1915.

A lo llargo del sieglu XVIII surde'l periodismu diariu. El primeru d'esti tipu foi'l *[[Daily Courant]]* (1702-1735), qu'introdució la publicidá nes sos ediciones; y el segundu con salíes diaries foi'l *[[Francisco_Mariano_Nipho#El_Diariu_Noticioso|Diariu Noticioso]]* (Madrid, 1758). Sicasí, la periodicidad diaria nun sería afirmada hasta empiezos del sieglu XIX.

Cola industrialización de la prensa escrita, fueron fundaos los grandes títulos de la prensa de güei día, y el vocablu *periódicu* afirmar nel so usu, designando al empar el soporte físicu de la información (el *periódicu* en *papel prensa*) según la organización, sociedá o institución que la edita; esti tipu d'entidaes emplega *[[periodista|periodistes]]* y *[[reporteru|reporteros]]*, que son quien ellaboren los conteníos que depués son espublizaos.

La manera de presentación de la información con una orientación sistemática y temática de los *periódicos*, rápido foi emulada por otros medios de comunicación: la radio, y depués la televisión, anque nestos casos, la emisión de noticies y actualidaes tresmitíes por un presentador, tomó'l nome de *[[Programa informativu|informativu]]* o *noticieru* o *radioinformativo* o *teleinformativo* o *telediariu* o *teleperiódico*.

El primer informativu televisáu en Francia foi espublizáu en 1949 pola R.T.F. (*Radiodifusión y Televisión Francesa*), depués convertida na O.R.T.F. (*Office de radiodiffusion-télévision française*).

## Construcción d'un periódicu d'actualidad
### Seleición d'artículos
:*Conteníos: Seleición de noticies ([[Programa_informativu#Selecci.C3.B3n_de noticies medios orales]], medios escritos).*

Nesta seición detállase particularmente lo que se pasa n'anque en llinies xenerales, lo equí presentao tien validez tamién pa otros países.

La redaición d'un órganu de prensa reagrupa a tolos periodistes que van participar na creación de la próxima edición, y ta dirixida por un redactor xefe, que'l so rol ye definir la orientación del periódicu, establecer l'axenda del día, de la selmana, o del mes (según correspuenda), y afitar en definitiva el númberu y la temática de los artículos que van ser publicaos nel periódicu o nel magacín.

El redactor xefe ye sofitáu y sofitáu por unu o dellos adxuntos, que pueden ser responsables d'una robla o d'un serviciu (internacional, sociedá, deporte, cultura, política).

Una conferencia de redaición ye una xunta mientres la cual los periodistes axuntar pa intercambiar idees sobre lo que ye o va ser importante, lo que obviamente ameritará, pa cada asuntu, la inclusión d'unu o dellos artículos nel conteníu a editar. N'ocasiones, los asistentes a estes xuntes alderiquen, dacuando en forma enfática o encalorada, lo que finalmente dexa una bona seleición, y una sana circulación d'idees nel senu de la redaición. Como conclusión o resultancia, les temátiques y les orientaciones son bien definíes, según los formatos (entrevista, reportaxe, investigación, editorial, etc.).

Nun diariu, les temes camuden en función de l'actualidá o d'aquello que los periodistes recueyen mientres los sos trabayos de campu. Algamada una determinada hora, la edición tien de ser cerrada (nel casu d'un periódicu que s'imprime na madrugada, el zarru tendrá de ser ente les 20:00 y les 23:00 hores). Tolos periodistes tienen de respetar estos plazos (esto ye, lo que se llama'l *deadline* na xíriga inglesa), y tienen d'apurrir los sos artículos n'hora oportuna.

Les versiones apurríes d'esos artículos son unviaes al secretariu de redaición, quien ye un periodista usualmente escoyíu ente los mesmos redactores o los reporteros; el trabayu específicu d'esti secretariu de redaición ye de lleer y verificar los artículos que-y van llegando, corrixendo dalguna cuesa si correspondiera, y definiendo la titulación o encabezadura (títulu, subtítulu, antecedente del títulu, titulación de destaque, etc.), afaciendo conteníos d'artículos y titulaciones a los imperativos de la maqueta o estructura del espaciu disponible, a efeutos d'asina asegurar una bona presentación.

Una vegada que tolos artículos foron correxíos y formateaos, el secretariu de redaición participa nes correiciones y arreglos finales. Cuando tolos espacios foren controlaos y validaos pol redautor-xefe o'l secretariu xeneral de la redaición (SGR), el trabayu dar por concluyíu, y tou pasar a la imprenta pa la correspondiente impresión.

## Formatos
* **[[Periódicu de gran formatu|Formatu grande]]** o ***broadsheet***: 575 X 410&nbsp;mm
:Exemplos: *[[The Washington Post]]*, *[[The New York Times]]*, *[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]*, *[[Die Welt]]*, *[[Süddeutsche Zeitung]]*, *[[Corriere della Sera]]*, *[[L'Équipe]]*, *[[La Nación (Arxentina)|La Nación]]*, etc.
* **[[Formatu belga]]:** 520 X 365&nbsp;mm, o Corte 50 (500 X 370&nbsp;mm)
:Exemplos: *[[Le Progrès]]*, *Het Laatste Nieuws*, *De Morgen*, etc.
* **[[Berlinés (formatu)|Formatu berlinés]]:** 470 X 320&nbsp;mm
:Exemplos: *[[Le Figaro]]*, *[[Le Monde]]*, *[[Les Échos]]*, *[[Le Soir]]*, *[[Le Temps]]*, etc.
* **[[Tabloide|Formatu tabloide]] (A3)**: 410 X 290&nbsp;mm (o 374 X 289)
:Exemplos: *[[The Times]]*, *[[France Soir]]*, *[[Le Parisien|Aujourd'hui en France / Le Parisien]]*, *[[La Tribune (Francia)|La Tribune]]*, *[[Metro International|Metro]]*, *[[Het Nieuwsblad]]*, *[[De Standaard]]*, *[[Clarín (diariu)|Clarín]]*, etc.
* **Demi-tabloide** o **Demi-berlinés (A4)**: 290 X 210&nbsp;mm
:Exemplos: *[[20 minutes]]*, *[[Le Matin (Suisse)|Le Matin]]*

## Diarios (cotidianos)
### En Francia

El primer periódicu diariu en francés, *[[Journal de Paris]]*, foi fundáu por Marcel Bourdoncle y Hugues Fores, y apaeció (surdió) en 1777.

Obviamente, numberosos cotidianos vieron la lluz nel sieglu XX, como *[[La Victoire (periódicu de 1944)|La Victoire]]* en Toulouse (empobináu por Pierre Dumas) o *[[Combat (periódicu)|Combat]]*, anque, pela so parte, *[[Le Matin de Paris]]* y *[[L'Aurore (periódicu de 1944)|L'Aurore]]* fueron discontinuados nesi tiempu.

Cotidianos gratuitos financiaos pola publicidá, y distribuyíos na cai, nel metro, nos espacios públicos, surdieron fundamentalmente nos últimos años, como *[[20 minutes]]*, *[[Metro International|Metro]]*, *[[Direct Soir]]*, *[[Direct Matin]]*, etc., anque anguaño solo *Metro* ye rentable.

En Francia, la distribución de cotidianos pagos ye vehiculizada na so mayoría por Presstalis y la rede de llibreríes, según por suscripción. Ente estos periódicos, estrémense dos categoríes según la so zona d'espardimientu.

#### Prensa cotidiana francesa (d'espardimientu nacional)
* Exemplos de cotidianos nacionales pagos: *[[Le Figaro]]*, *[[Libération (periódicu)|Libération]]*, *[[Le Monde]]*, *[[L'Équipe]]*, *[[L'Humanité]]*, *[[La Croix]]*.

Los problemes económicos afecten a tolos títulos de la prensa cotidiana, la que cada vez más ye controlada por grandes grupos financieros (Grupu Dassault, Grupu Amaury, etc.).

#### Prensa cotidiana rexonal y llocal en Francia
* Los cotidianos de provincia son llamaos *[[Cotidianos rexonales (Francia)|cotidianos rexonales]]* cuando tienen un espardimientu rexonal, y son llamaos *cotidianos locales* cuando esti espardimientu ta menos estendida.
* Exemplos de cotidianos de provincia: *[[Ouest-France]]*, *[[Le Parisien]]*, *[[Le Progrès]]*, *[[La Voix du Nord]]*, *[[La Montagne (periódicu)|La Montagne]]*, *[[Midi-Libre]]*, *[[Sud Ouest]]*, *[[La Marseillaise (periódicu)|La Marseillaise]]*, *[[Les Dernières Nouvelles d'Alsace]]*, *[[L'Est Républicain]]*, *[[Le Républicain Lorrain]]*, *[[Le Journal de la Haute-Marne]]*, *[[L'Yonne Républicaine]]*.
* Una quincena de títulos rexonales pertenecen al Groupo Hersant.

En delles rexones, los títulos qu'apoderen la prensa rexonal tán en situación casi monopólica, lo que obviamente plantega'l problema de la calidá y de la pluralidá de la información.

### En Suiza
* *[[L'Express (Neuchâtel)|L'Express]]*, publicáu en Neuchâtel dende'l 2 d'ochobre de 1738, ye'l periódicu más antiguu nel mundu, en llingua francesa.
* *[[Le Temps]]*, editáu en Xinebra, ye l'únicu diariu xeneralista francófono d'algame nacional en Suiza.
* *[[L'Agefi (Suisse - Lausanne)|L'Agefi]]*, publicáu en Lausanne dende 1950, ye'l cotidianu suizu de referencia, en llingua francesa, en temes d'economía y finances.

### En Quebec
En bona midida, Quebec ta habitada mayoritariamente por francófonos, anque tamién hai una importante población anglófona (en 2001, aproximao 600.000 persones teníen ellí al inglés como llingua materna). Per otra parte, hai más de 300 millones de anglófonos n'América del Norte. Y amás, al interior d'esta provincia canadiense, tamién esisten delles comunidaes étniques que deseyen tener noticies de los sos respeutivos países d'orixe. Arriendes d'ello, los periódicos francófonos y anglófonos tán nos revisteros y nos quioscos, pero la prensa n'otres varies llingües tamién tien ellí'l so nichu.

En Quebec, la concentración de la prensa en poques manes favoreció'l surdimientu de dellos periódicos d'ampliu espardimientu. Sicasí, los periódicos rexonales nun sumieron, y con frecuencia, artículos incluyíos nun periódicu rexonal pue que tamién s'espublicen n'otru títulu de prensa perteneciente al mesmu grupu, maximizando asina la rentabilidá del negociu.

En tren d'analís, puede señalase qu'esisten en Quebec delles categoríes tocantes a la prensa qu'ellí circula: internacional, nacional, provincial, rexonal y local.

* Prensa cotidiana internacional.
** Esencialmente anglófona. Estos periódicos principalmente provienen d'Estaos Xuníos, y los más importantes son: *[[The Washington Post]]*, *[[The New York Times]]* y *[[USA Today]]*. Dada la naturaleza privilexada de les rellaciones ente Francia y Quebec, tamién dellos diarios franceses circulen nesti nichu, especialmente *[[Le Monde]]*.

* Prensa cotidiana nacional.
** La prensa anglófona apodera esti mercáu: *[[National Post]]*, *[[Toronto Star]]*, *[[Toronto Sun]]*, *[[Financial Post]]*, etc.

* Prensa cotidiana provincial.
** Como podría presuponese, la prensa francófona imponer nesti mercáu: *[[La Presse (Montréal)|la Presse]]* y *[[Le Devoir]]*, pero tamién correspuende mentar el cotidianu anglófono *[[The Gazette]]*.

* Prensa cotidiana rexonal.
** La prensa francófona tamién apodera esti mercáu: *[[la Tribune de Sherbrooke]]*, *[[Le Droit]]*, *[[Le Soleil (Québec)|Le Soleil]]*, *[[Le Journal de Québec]]* y *[[Le Journal de Montréal]]*.

* Prensa cotidiana local.
** Anque la prensa francófona circula bien nesti nivel, tamién lo faen diarios y revistes empobinaos específicamente a les distintes etnies.

### N'Arxelia
Arxelia tien unos cuantos periódicos tantu en llingua francesa como en llingua árabe, y ellí, la mayoría de los órganos de prensa son privaos. Obviamente, los periódicos arxelinos distribúyense tantu en forma impresa como en formatu electrónicu.

*[[Algérie Presse Service]]*, l'axencia de prensa nacional arxelina, esiste dende'l 1 d'avientu de 1961.

## Retayos de periódicos (retayos de prensa)
A efeutos d'estudiar una determinada temática, o con fines de promoción o proteición d'un políticu o científicu o artista, o a cencielles con fines d'archivu y por cualesquier posible necesidá, ye avezáu que se retayen de periódicos y revistes aquellos anuncios o artículos o entrevistes o editoriales que sían d'interés pa una determinada institución o pa una persona o pa un grupu, y faer esto nun determináu periodu con, por casu, una seleición de les publicaciones periódiques d'un determináu país.

Asina podrá llograse un bien bon archivu de retayos, qu'en casu de necesidá va poder ser consultáu con relativa facilidá, p'asina poder realizar estudios comparativos, o pa poder responder a una acusación o requerimientu puntual, o pa poder desmentir tal o cual entredichu, etc.

Pa persones públiques que tienen de curiar el so perfil, o pa instituciones públiques o privaes de cierta relevancia, llevar al día un archivu como l'indicáu verdaderamente ye importante, porque asina, por casu, podrá respondese a requerimientos periodísticos con bona información a la vista, y ensin tener que fiase de la mesma memoria o de fontes informales.

## Galería de retayos de prensa

Ficheru:Recorte de Prensa.jpg|Sobre Pontevedra
Ficheru:Recorte crónicas de la época2.jpg|Sobre ciclismu
Ficheru:Recorte de jornal da Tribuna Popular, de Santo André (SP), de 1968.jpg|Sobre un fallecimientu
Ficheru:Dr. Fco. Mena de la Torre.jpg|Sobre medicina |Sobre'l matrimoniu
Ficheru:The Sphere 1903.jpg|Sobre Venezuela


## Ver tamién
* Diariu Oficial de la República Francesa
* Noticia
* Historia del periodismu
* Historia de la prensa escrita
* Historia de la prensa española
* Información
* Periodismu d'investigación
* Prensa escrita
* Blogue

## Notes y referencies

## Enllaces esternos