open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorzów Wielkopolski

**Gorzów Wielkopolski**, embrivíu **Gorzów Wlkp.** (, n'alemán: *Landsberg an der Warthe*), ye una ciudá de  asitiada nel occidente de Polonia, a les veres del ríu Warta. Dende 1999 ye una de les dos capitales del voivodato de Lebus (xunto con Zielona Góra), y enantes fuera la capital del voivodato de Gorzów (1975-1998).

## Referencies

## Enllaces esternos
Wolfsburgu

**Wolfsburgu** (n'alemán: *Wolfsburg*, pron.: ) ye una ciudá del norte d'Alemaña, allugada a veres del ríu Aller y perteneciente al estáu federal de Baxa Saxonia. La población ye de .

Wolfsburgu ye conocida por allugar la sede central de la empresa automovilística alemana Volkswagen. Foi fundada'l 26 de mayu de 1938 por Adolf Hitler col nome de **Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben**, que n'español podría traducise como "Ciudá del coche KdF en Fallersleben". La sigla KdF correspuende al nome de l'asociación recreativa *[[Kraft durch Freude]]* venceyada al réxime nacionalsocialista. Este foi'l nome oficial de la ciudá hasta'l 25 de mayu de 1945, momentu en que se camudó al actual Wolfsburg.

## Cultura
### Museos

## Deportes
La ciudá acueye a unu de los clubes de fútbol profesional más famosos, el VfL Wolfsburg, creáu en 1945. El club masculín ganó la Bundesliga en 2009, ente que l'equipu femenín ganó la Bundesliga en 2013 y 2014, y tamién la DFB Pokal femenina en 2013. L'equipu femenín tamién destacar por haber ganáu la Lliga de Campeones femenina de la UEFA mientres dos años consecutivos, en 2013 y 2014. L'equipu llocal de ḥoquei sobre xelu EHC Wolfsburg Grizzly Adams dende 2007 convirtióse nel equipu líder de la lliga alemana de ḥoquei sobre xelu. N'otros ámbitos deportivos destaca'l tenis, una y bones la Challenger de Wolfsburgu celébrase añalmente dende 1993.

## Ciudaes y territorios hermanaos

## Persones notables
* Dero Goi (nacíu en 1970), músicu.
* Stefanie Gottschlich (nacida en 1978), futbolista.
* August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), poeta.
* Sascha Paeth (nacíu en 1976), músicu.

## Ver tamién
* Ciudaes alemanes por númberu d'habitantes
* Ciudaes d'Alemaña

## Referencies

## Bibliografía
* *Deckname Wolf. Hitlers letzter Sieg* von Hans-Jörg Wohlfromm, Gisela Wohlfromm

## Enllaces esternos

* Offizieller Internetauftritt
* Flughafen Braunschweig-Wolfsburg 
* "Die Werk-Stadt" (Die Zeit Historia (n'alemán))
Fürth

**Fürth** ye una ciudá de Baviera allugada a 10 km de Núremberg na rexón alministrativa (*Regierungsbezirk*) de Franconia Media.

Créese que Carlomagno fundó la ciudá nel sieglu X. En 1835 construyir en Fürth la primer vía de ferrocarril d'Alemaña, la llinia Núremberg-Fürth.

Los bombardeos aliaos destruyeron parte de la ciudá mientres la Segunda Guerra Mundial. Na ciudá hubo una guarnición de tropes estauxunidenses hasta 1990.

Anguaño tien aproximao 113.000 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Baia Mare

**Baia Mare** (, significa en rumanu: *Mina Grande*, húngaru: *Nagybánya*, alemán: *Frauenbach* o *Neustadt*) ye una ciudá importante del distritu Maramureş, rexón de Maramureş, en Rumanía. Tien una población de .
Antes de la firma del tratáu de Trianon, ente los años 1940–1944, Baia Mare yera parte d'Hungría. 

Baia Mare tien una ciudá hermanada: Hollywood, Florida (Estaos Xuníos).

## Ciudadanos notables
Nesta llocalidá nació Paula Seling, una cantante rumana. Famosa por participar nel Festival del Cantar d'Eurovisión 2010 n'Oslu xunto a Ovidiu Cernăoţeanu cola tema *[[Playing with Fire (cantar de Paula Seling y Ovi)|Playing with Fire]]*, quedando en tercer llugar con 162 puntos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial de Baia Mare
Batáisk

**Batáisk** (*Бата́йск* en rusu) ye una llocalidá rusa del óblast de Rostov asitiada a 15 km al suroeste de Rostov del Don. La so población (censu del 2010) ye de 104.165 habitantes. 

La llocalidá atraxo l'atención internacional por causa de un monumentu qu'amuesa una mano masculina garrando'l senu d'una muyer núbil que según los oficiales cunten: "va traer felicidá familiar a los homes que consigan tocala".

Bataisk foi fundada en 1769 y recibió l'estatus de ciudá en 1938.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Батайск. Официальный портал города
* Герб Батайска (значение, авторы)
* Устав города Батайск 
* Батайск в Народной Энциклопедии Мой Город
Rustavi

**Rustavi** () ye una ciudá de Xeorxa asitiada a 25 km al sureste de la capital Tblisi. Ye'l centru alministrativu de la rexón de Kvemo Kartli y la cuarta ciudá más importante del país. La so población, según el censu del añu 2017, yera de  persones.

La ciudá foi fundada en 1948 como llar de trabayadores d'una planta metalúrxica cercana, construyida ente 1941 y 1950 pa procesar mineral ferroso de la vecina Azerbaixán. El so nome foi tomáu d'un antiguu pueblu cercanu que foi destruyíu pol líder mongol Tamerlán alredor de 1400. Rustavi convertir dende entós nun importante centru industrial de la rexón transcaucásica. Les principales industries son el fresado de fierro y aceru y la manufactura de productos metálicos y químicos.

La cayida de la Xunión Soviética en 1991 supunxo'l desastre pa Rustavi, causando'l colapsu de la integrada economía soviética de la que dependía la ciudá. Anguaño, munches plantes industriales cerraron y el 65% de la población de la ciudá ta desemplegada, con diversos problemes sociales. La población amenorgar de  a mediaos de 1990 hasta  en 2002.

## Automovilismu
El Circuitu de Rustavi ta asitiáu a 20 quilómetros de Tblisi. Recibe'l so nome de la ciudá más cercana, Rustavi. En 2012 foi reconstruyíu dafechu conforme a los estándartes de la categoría 2 de FIA y ye'l primer autódromu profesional construyíu en Transcaucasia. El presidente de Xeorxa Mijeíl Saakashvili participó al volante d'un bólidu de fórmula 3 na ceremonia d'inauguración celebrada'l 29 d'abril de 2012.

## Referencies
Shchólkovo

**Shchólkovo** () ye una ciudá del óblast de Moscú, en Rusia. Ta asitiada a35 km al nordeste de Moscú, a veres del Kliazma, afluente del Oká y por tanto na cuenca hidrográfica del Volga. Cuntaba con 108.056 habitantes en 2010.

## Historia
Shchólkovo yera una posesión del Monesteriu de la Trinidá y San Sergio dende la década de 1520. A partir del sieglu XVIII, el pueblu tresformar nun importante centru d'artesanáusobremanera pal texíu de la seda. Les primeres fábriques lleguen a la llocalidá nel sieglu XIX. Una d'elles foi creada pol industrial Luis Rabeneck, d'Elberfeld, en Prusia. Esiste entá sol nome de *Shchólkovski jlopchatobumaji kombinat imeni M. I. Kalinina* (). La ciudá ye creada en 1925, de la fusión del vieyu pueblu de *Shchiólkovo* y dellos pueblos del alredor.

## Demografía

## Economía y tresporte
Les principales empreses son del sector de la industria testil (*Slavir*: texíos d'algodón, vistíos), de la química y de la construcción mecánica. 

La ciudá ta coneutada per ferrocarril a la estación Yaroslavsky de Moscú.

La Ciudá de les Estrelles, centru d'entrenamientu de los cosmonautes qu'inclúi un aeródromu, topar na ciudá dende 1960.

## Ciudaes hermaniaes
*  Talsi, Letonia
*  Hemer, Alemaña
*  Brovary, Ucraína
*  Lohja, Finlandia
*  Grodno, Bielorrusia
*  Ajtúbinsk, Rusia

## Personalidaes
* Mijaíl Ilinski (1856-1941), químicu.
* Román Romanenko (*1971-), cosmonauta.
* Albert Shiriáyev (*1934-), matemáticu.
* Aleksandar Skvortsov (*1966-), cosmonauta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Novocheboksarsk

**Novocheboksarsk** (, en chuvasio: Çěнě Шупашкар) ye una ciudá de la república de Chuvasia, en Rusia. Ta asitiada a 15 km al este de la capital de Chuvasia, Cheboksary, sobre la vera meridional del Volga. Con una población de 123.922 habitantes, según censu de 2013.

## Historia
Novocheboksarsk foi fundada'l 18 de payares de 1960 como una ciudá satélite de Cheboksary, formada pola absorción de dellos pueblos circundantes: *Yelnikovo*, *Urakovo*, *Yandashevo*, *Anatkasi* y *Tsygankasi*. Recibió'l estatus de ciudá en 1965. Desenvolvióse rápido, llegando a los 100.000 habitantes el 29 d'ochobre de 1983.

## Demografía

## Economía y tresporte
Novocheboksarsk cuenta con delles grandes empreses
* OAO **Chuvachénergo** : central llétrica de Cheeboksary (Чебоксарская ГЭС ОАО Чувашэнерго).
* OAO **Jimprom** (ОАО Химпром) : sosa cáustica, productos fitosanitarios, colorantes sintéticos, ácidu clorhídrico, cloru, etc.
* OAO **Fabrika Piké** (ОАО Фабрика Пике) : filos d'algodón, mercería, filés de coton, bonneterie, calcetos tricotados, etc.

Al tar coneutada a l'autopista rusa M7 y cuntar con un puertu nel Volga, la ciudá ye un importante llugar d'intercambiu de tráficu. La estación de ferrocarril más cercana ye Cheboksary. Ente otres coses, el tresporte públicu basar nuna rede independiente de trolebuses que foi puesta en funcionamientu en 1979.

## Personalidaes
*Olga Yegorova (n. 1972), atleta de distancia media.
*Daria Spiridonova (n. 1998), ginmasta artística.

## Galería

Новочебоксарск-Атал.jpg|Cine-teatru *Atal*.
Новочебоксарск-ГЭСстрой.jpg|*OAO GESTRÓI*.
Zheni Krutovoy Street, Novocheboksarsk, Russia.jpg|Cai Zh. Krutov.
Новочебоксарск-Спорт.jpg|Estáu A. G. Nikoláyeva.
Памятник князю Владимиру (Новочебоксарске).jpg|Monumentu a los príncipes de Vladímir
Winter in Novocheboksarsk.jpg|Iviernu en Novocheboksarsk
Новочебоксарск-Храм.jpg|Ilesia Vladímirski


## Ciudaes hermaniaes
*  Klímovsk - Rusia.
*  Sterlitamak - Rusia.
*  Žatec - República Checa.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitio web de la ciudá 
* Sitio web non oficial de la ciudá 
* Mapa topográficu soviéticu a escala 1/100 000
* Informaciones sobre Novocheboksarsk
Neftekamsk

**Neftekamsk** ( en rusu: *Нефтека́мск*) ye una ciudá allugada nel noroeste de la república de Baskortostán, a la vera del ríu Kama, unu de los principales afluentes del Volga. Atopar a unos 200 km d'Ufá, la capital de la república. Ye un importante centru industrial y cultural. La so población nel añu 2010 yera de 121 000 habitantes.

## Etimoloxía

El so nome provién de *neft*, la pallabra rusa pa *petroleu*, y del ríu Kama, esto ye, *Petroleu atopao nel ríu Kama*.

## Historia
La ciudá foi fundada en 1957 dempués del descubrimientu de petroleu na zona, y llogró l'estatus de ciudá en 1963.

## Galería

Вид на Нефтекамск с вертолета.jpg
Городской дом Культуры.jpg|
Микрорайон №22 Марино.JPG|


## Referencies
Exeter

**Exeter** () ye la capital del condáu de Devon, una de les ciudaes más antigües de Gran Bretaña. Asitiada nel corazón de la parte oeste d'Inglaterra, un área famosa pol so clima nidiu y la so guapura natural, ye un amiestu d'antigüedá y modernidá con muralles romanes, una catedral normando y modernu instalaciones.

Cuenta con numberosos parques y xardinos, ganóse'l títulu de "la ciudá europea de les flores" y ye conocida tamién como "la ciudá nel campu", porque los campos que lo arrodien pueden ser vistos dende cualesquier parte de la ciudá.

Col so nome bautizar a unu de los cruceros pesaos que combatieron na Batalla del Ríu de la Plata. Amás, nel so honor esisten ciudaes llamaes *Exeter* por tolos países anglosaxones.

## Edificios notables
Ente los edificios más notables atópense:
* La catedral anglicana, ensin dulda, l'edificiu arquiteutónicu por excelencia de la ciudá inglesa. Trátase d'un templu anglicanu allugáu en plenu corazón de Exeter y dedicáu a San Pedro. Foi fundáu en 1050 cuando l'obispáu treslladar dende la cercana ciudá de Crediton (llugar de nacencia de San Bonifacio) en busca d'una mayor proteición, que-y otorgaba la muralla romana de Exeter, contra los pirates, probablemente viquingos. L'edificiu actual foi completáu alredor del añu 1400. Una estatua de Richard Hooker, teólogu anglicanu del sieglu XVI, nacíu en Exeter, alzar xunto a la catedral. D'estilu góticu, la so estructura arquitectónica ta bañada d'influencies normandes, que pueden reparase al traviés de les sos elevaes torres. Per otru llau, la so cúpula abovedada aguarda nel so interior un órganu de grandes dimensiones, construyíu en 1665 y reformáu en 1891 y de nuevu en 1931. 

* Les ruines del castiellu de Rougemont, construyíu pocu dempués de la conquista normanda. Delles partes más modernes del castiellu tuvieron n'usu hasta principios de 2006 como edificiu de los xulgaos. Una placa cercana a la verja de les ruines normandes recuerda qu'en 1685 tuvo presa en Exeter Alice Molland, la última persona executada por bruxería n'Inglaterra.
* "Guildhall", l'edificiu municipal n'usu, más antiguu d'Inglaterra.
* "The Guild of Tuckers and Weavers".
* "The Custom House", edificiu de lladriyu más antiguu de la ciudá.
* "St Nicholas Priory" en Mint Lane.
* Distintes ilesies medievales, ente les que s'atopa St Mary Steps que tien un destacáu reló.
* "The House That Moved", un edificiu d'estilu Tudor del sieglu XIV, ganó'l so nome en 1961 cuando foi treslladáu dende'l so allugamientu orixinal na esquina de Edmund Street pa dexar espaciu pa la construcción d'una nueva carretera.
* "Parliament Street" nel centru de la ciudá, de la que se diz que constitúi una de les cais más estreches del mundu.

Munchos d'estos edificios tán construyíos en piedra arenisca colorada, que da'l so nome al castiellu y al parque que lu arrodia.

## Galería

Parliament Street, Exeter.jpg|Parliament Street
Exeter3.jpg|Centru de Exeter
Exeter2.jpg|Universidá de Exeter


## Ver tamién
* Universidá de Exeter

## Referencies

## Enllaces esternos

* catedral-de-exeter-en-inglaterra Más información alrodiu de Exeter
Kislovodsk

**Kislovodsk** () ye una ciudá rusa asitiada nel krai de Stávropol. Kislovódsk en rusu significa *agua acedo* y el nome deber a les numberoses fontes naturales qu'hai alredor de la ciudá. La ciudá, ye una ciudá-spa, a finales del sieglu XIX y principios del XX, Kislovodsk foi llar de numberosos músicos, artistes, y miembros de l'aristocracia rusa, ente ellos l'escritor y premiu Nobel de lliteratura Aleksandr Solzhenitsyn (1918-2008) y el compositor y direutor d'orquesta Vasili Safónov (1852-1918).

## Ciudaes hermaniaes

* &nbsp;&nbsp;Velingrad
* &nbsp;Aix-les-Bains
* &nbsp;Baguio
* &nbsp;Kiryat Yam
* &nbsp;Batum
* &nbsp;Derbent
* &nbsp;Novorossiysk
* &nbsp;Novocherkassk
* &nbsp;Karachayevsk
* &nbsp;Nazran
* &nbsp;Astracán

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial de Kislovodsk
* Holidays in Kislovodsk: The Official Travel Guide
Ingolstadt

**Ingolstadt** ye una ciudá independiente nel estáu federáu de Baviera (Alemaña) allugada a 70 km de Múnich. 

## Historia

Ingolstadt foi mentada per primer vegada nun documentu de Carlomagno del 6 febreru del 806. 

Ente 1392 y 1447, añu en que se xunió a Baviera-Landshut foi la capital del Ducáu Baviera-Ingolstadt. Foi sede de la famosa Universidá de Ingolstadt, fundada pol duque de Baviera Lluis IX en 1472. Nel añu 1516 Guillermu IV de Baviera escribe y firma nesta ciudá la Llei de la pureza.
La famosa muralla de la ciudá namái pudo ser superada poles tropes de Napoleón I.

Equí naz la secta secreta de los Illuminati a fines del sieglu XVIII. 

Ingolstadt ye mentada na célebre obra de Mary Shelley, "Frankenstein"; ye'l llugar de nacencia d'esta bisarma creada pol imaxinariu doctor Víctor Frankenstein.

A empiezos del sieglu XIX la ciudá, al igual que'l restu de Baviera, pasa a formar parte de la Confederación del Rin fomentada por Napoleón I. Tres l'esbarrumbamientu del Imperiu Napoleónicu, Baviera xunir a la Confederación Xermánica.

Charles de Gaulle y Mijaíl Tujachevski tuvieron deteníos na fortaleza d'esta ciudá mientres la Primer Guerra Mundial.

L'entós capitán Charles de Gaulle intentó'l fuximientu cinco veces, ensin ésitu, yá que'l so gran tamañu (1.92 m.) faía-y demasiáu visible, siendo lliberáu dempués del armisticiu. Mijaíl Tujachevski, al quintu intentu d'escape, llogró tornar a Rusia n'ochobre de 1917.

## Economía
Tien refineríes pal petroleu que llega por oleoductu, industria automovilística (equí atópase la sede d'Audi) y fábriques d'electrónica. 

Dempués de la Segunda Guerra Mundial, Audi buscaba una nueva sede y decidióse per esta ciudá por cuenta de les sos bones comunicaciones.

La so cercanía con Múnich asitia a Ingolstadt nuna de les rexones de mayor importancia económica ya industrial dientro de la Xunión Europea (XE).

## Ciudaes hermaniaes
*Ciudá Altamirano, Méxicu.
*Coyuca de Catalán, Méxicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Schaerbeek

**Schaarbeek** (en neerlandés) o **Schaerbeek** (ortografía arcaica en neerlandés, denominación official francés) ye unu de los diecinueve conceyos de la Rexón de Bruxeles-Capital.

El 1 de xunetu de 2006 cuntaba con un total de 112.995 habitantes. L'área total ye de 8,14 km² (que da una densidá de 13.882 habitantes per km²).

Güei día ye llar d'una poderosa comunidá inmigrante turca (una gran parte de los cualos son nativos d'Emirdağ). Tamién ye llar d'una vasta población de Marruecos y otres comunidaes d'inmigrantes.

## Fíos y fíes famosos de Schaarbeek

* Privat Livemont, pintor y diseñador d'art nouveau 
* Jacques Brel, cantautor y actor
* Paul Deschanel, políticu francés y presidente de la Tercer República *
Albert Rigaux, pintor belga impresionista
* Paul-Henri Spaak, políticu belga y home d'Estáu *
Jozef Kardinaal Cardijn, obispu belga *
Jan A. Van Droogenbroeck, poeta de Vlaams
* Raymond van het Groenewoud, músicu
* Gustave Strauven, arquiteutu d'art nouveau 
* Agustín Goovaerts, arquiteutu ya inxenieru.
* Virginie Efira , actriz de cinema
* Pierre Daye, periodista y escritor 

Tamién equí morrió Ernest Guiraud.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Páxina oficial de Schaarbeek.
Ipswich

**Ipswich** ye un distritu non metropolitanu y capital del condáu de Suffolk, n'Inglaterra, asitiáu nel estuariu del ríu Orwell. Les ciudaes más próximes son Felixstowe en Suffolk, Harwich n'Essex y Colchester, tamién en Essex. La ciudá devasa les llendes de la villa significativamente, solamente'l 85% de la so población vive dientro d'ella según el censu de 2001 cuando yera'l tercer mayor asentamientu del Reinu Xuníu na rexón del Este d'Inglaterra y la 38ª área urbana más grande d'Inglaterra.

## Historia
Sol Imperiu romanu, l'área alredor de Ipswich formaba una importante ruta tierra adientro escontra les ciudaes y asentamientos rurales a lo llargo de los ríos Orwell y Gipping. Un estensu fuerte romanu, parte de les defenses costeres de Gran Bretaña llevantar en Felixstowe (21 km) y la mayor villa de Suffolk alzar en Castle Hill (noroeste de Ipswich).

Ipswich ye una de les ciudaes más antigües d'Inglaterra, desenvolver en tiempos anglosaxones como centru principal ente York y Londres pal comerciu pol Mar del Norte escontra Escandinavia y el Rin. Emprestaba serviciu al Reinu d'Anglia Oriental y empezó a desenvolvese en tiempos del rei Raedwald (616-624). El famosu barcu funerariu y l'ayalga na cercana Sutton Hoo (14,5 km) ye probablemente la so tumba. El Muséu de Ipswich alluga retruques del ayalga de Mildenhall y el de Sutton Hoo. Una galería dedicada a los oríxenes de la ciudá inclúi armes anglosaxones, xoyería y distintos artefautos.

La ciudá del sieglu VII, llamada "Gippeswick" establecióse cerca del cai. Escontra'l 770&nbsp;d.&nbsp;C. asitiar na ciudá alfareros frisios procedentes de los Países Baxos ya instalaron les primeres alfareríes a gran escala dende los tiempos de los romanos. Los sos productos comercializar por toa Inglaterra y la industria foi esclusiva de Ipswich mientres 200 años. Con esta creciente prosperidá, alredor del añu 720 establecióse una gran parte de la nueva ciudá na zona de Buttermarket. Ipswich taba convirtiéndose nun llugar d'importancia nacional ya internacional. Inda sobreviven partes del antiguu esquema de caminos nes sos modernes cais.Tres la invasión de 869 Ipswich quedó sol dominiu viquingu. Les muralles qu'arrodien el centru de la ciudá fueron, probablemente, construyíes por ellos alredor del 900 pa evitar que la recuperaren los ingleses. Nun tuvieron ésitu.Na década de 970 xestionóse una ceca so llicencia real del rei Edgar, que siguió mientres la conquista normanda hasta los tiempos del rei Xuan I d'Inglaterra, alredor de 1215. L'abreviatura "Gipes" apaez nes monedes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jyväskylä

**Jyväskylä** (AFI: ) ye una ciudá en Finlandia del centro-sur, allugada na oriella norte del llagu Päijänne. El so situación xeográfica convertir nun importante nuedu loxísticu y de comunicaciones; atopar a unos 140 km de Tampere y 270 km de Ḥélsinki. Con unos 133.000 habitantes (2013) ye la séptima ciudá más grande del país y la mayor de la rexón de Finlandia Central. Jyväskylä y los conceyos cercanos tienen unos 147.000 habitantes en total.

Dacuando llamada la *Atenes de Finlandia*, Jyväskylä ye promocionada como "ciudá de les ciencies y les artes". De los varios centros de formación na ciudá, la Universidá de Jyväskylä ye güei el más importante, allugando nel so Campus el Xardín Botánicu de la Universidá de Jyväskylä.

En Jyväskylä hai dellos edificios diseñaos pol arquiteutu Alvar Aalto.

El asteroide (1500) Jyväskylä recibió'l so nome de parte del so descubridor, l'astrónomu Yrjö Väisälä.

## Deportes
Jyväskylä ye sede del Rally de Finlandia.

Tratando'l parkour o'l ADD como deporte, anguaño, Jyväskylä foi'l puntu de xunta pa prauticantes de parkour o ADD de tol mundu, col nome de Parkour World Conference, por Parkour Generations y dellos grupos más.

## Personaxes pernomaos
* Lost Society, Banda de Thrash Metal.
* Harri Rovanperä, pilotu de rallys.
* Henri Toivonen, pilotu de rallys, ganador del RAC en 1980 y 1985, y del Rally de Montecarlu en 1986.
* Mikko Hirvonen, pilotu de rallys, subcampeón del WRC en 2008 y 2009, con 13 victories nel Mundial.
* Matti Vanhanen, primer ministru de Finlandia.
* Matti Nykänen, saltu n'esquí saltador d'esquí.
* Sofi Oksanen, escritora.

## Distancies
* Ḥélsinki; 271 km
* Kuopio: 141 km
* Lahti: 170 km
* Lappeenranta: 220 km
* Mikkeli: 114 km
* Oulu: 340 km
* Pieksämäki: 124 km
* Rovaniemi: 562 km
* Tampere 151 km
* Turku: 305 km
* Utsjoki: 1015 km
* Vaasa: 283 km

## Ciudaes hermaniaes
*  Tunja, Colombia (2003)
*  Esbjerg, Dinamarca (1947)
*  Eskilstuna, Suecia (1947)
*  Debrecen, Hungría (1970)
*  Fjarðabyggð, Islandia (1958)
*  Niiza, Xapón (1997)
*  Potsdam, Alemaña (1985)
*  Poznań, Polonia (1974)
*  Stavanger, Noruega (1947)
*  Yaroslavl, Rusia (1966)

### Llazos d'amistá
* Jalapa, Nicaragua (1988)
* Mudanjiang, China (1988)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial de Jyväskylä
** Presentación de la ciudá n'español 
* City of Jyväskylä  - Ciudá de Jyväskylä, en diversos idiomes
* Mapa de Jyväskylä
Pinsk

**Pinsk** (, , ) ye una ciudá de Bielorrusia, na Polesia, provincia de Brest a veres del ríu Prípiat. Conocer a la rexón en que s'atopa como "marisma de Pinsk". Ye una zona fértil pa l'agricultura. Atopar al suroeste de Minsk. La so población ye de 128.300 habitantes. La ciudá ye un pequeñu centru industrial que produz les embarcaciones que saleen pela zona.

## Historia

Pinsk (Pinesk) ye mentada per vegada primera en 1097 como una ciudá que pertenez a Sviatopolk, príncipe de Kiev. En 1132 formaba parte del principáu de Minsk. Tres la invasión mongol de 1239 convertir na cabeza d'un principáu separáu, y siguió siéndolo hasta finales del sieglu XIII. En 1320 foi anexonada al Gran Ducáu de Lituania; y en 1569, tres la unión de Lituania cola Corona del Reinu de Polonia, foi la principal ciudá de la provincia de Brest. Mientres la rebelión del caudiellu Bogdan Jmelnitski (1640), foi tomada polos cosacos que llevaron a cabu un pogromo contra la población xudía de la ciudá; los polacos recuperaron la ciudá, matando a 24.000 persones y quemando 5.000 cases. Ocho años dempués la ciudá foi afarada polos rusos. Carlos XII tomar en 1706, y facer amburar xunto colos sos suburbios. Pinsk cayó en manes de Rusia en 1793, mientres la tercer partición de Polonia. Convertir en parte de Polonia en 1920 tres la guerra polacu-soviética, y foi incorporada a la Xunión Soviética en 1939. Ente 1941 y 1944 tuvo ocupada pola Alemaña Nazi. Dende 1991 Pinsk perteneció a Bielorrusia.

## Personaxes importantes

* Matusz Butrymowicz xuez local.
* Ryszard Kapuściński (1932–2007) escritor y periodista polacu.
* Simon Kuznets (1901-1985) economista ruso-americanu.
* Golda Meir (1898–1978) primer ministru d'Israel.
* Adam Naruszewicz (1733–1796) poeta polacu, historiador, obispu.
* Chaim Weizmann (1874–1953) primer presidente d'Israel.
* Karol Wyrwicz (1717–1793) historiador.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ryszard Kapuscinski about Pińsk 
*  
* Semeyes en Radzima.org
* Semeya aérea de Pinsk antes de la guerra
Zielona Góra

**Zielona Góra** (; ; ; lliteralmente «Monteverde») ye una ciudá del oeste de Polonia, cerca de la frontera alemana. La ciudá tien  y forma parte del Voivodatu de Lubusz dende 1999, foi capital del Voivodatu de Zielona Góra ente 1975 y 1998.

Hasta 1945 la ciudá llamábase Grünberg, pertenecía a la provincia alemana de Baxa Silesia, frutu de la conferencia de Postdam y la imposición de la llinia Oder-Neisse, los habitantes fueron espulsaos y la ciudá foi repoblada con polacos procedentes d'otros llugares, y rebautizada col so nome actual, que nun ye otra cosa que la traducción al polacu del nome orixinal alemán.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Grünberg church records of births, marriages and deaths since 1582
* Municipal website
* Zielona Góra University 
* Mobile news for Zielona Gora 
* Guided walk around the centre
Rybnik

**Rybnik** ye una ciudá en Polonia meridional, nel voivodato silesianu, cerca de la frontera cola República Checa, cerca de 290 quilómetros del sur de Varsovia y cerca de 100 quilómetros al oeste de Kraków, nes cercaníes meridionales del área metropolitana conocida como la zona industrial más importante de Silesia.

## Ciudaes hermaniaes
*  Dorsten
*  Eurasburg
*  Iwano-Frankiwsk
*  Karviná
*  Larisa
*  Liévin
*  Mazamet
*  Newtownabbey
* Saint Vallier
*  Szolnok

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitio web de Rybnik
* Portal de la información de la compañía 
* Rybnik
Odintsovo

**Odintsovo** (en rusu: Одинцо́во) ye una llocalidá del óblast de Moscú, en Rusia. Centru alministrativu del raión de Odintsovo. Cuenta con una población de 109.639 habitantes (Censu de 2010).

## Historia

L'aldega se Odintsovo foi fundada a finales del sieglu XIV. Los locales refieren l'orixe de la ciudá a un noble llamáu Andréi Odinets (Odinets yera'l so llamatu, el verdaderu nome yera Andréi Ivanovich Domotkanov). Polos sos servicios emprestaos al Gran Duque de Moscú, Dmitri Donskói, Odinets recibió n'agradecimientu los territorios del suroeste de Moscú. Andréi Odinets fundó Odintsóvo (lliteralmente “de Odinets”) como una forma d'estimar a Donskói, y llueu l'aldega poblóse. El nome de Odinets permaneció na historia de Rusia, primero cola aldega y darréu, en 1957, cola ciudá.

## Escudu d'armes

L'escudu d'armes de Odintsovo amuesa un venáu blancu, que representa la llimpieza y la pureza.

## Situación alministrativa y municipal

Nel marcu de les divisiones alministratives, Odintsovo sirve como'l centru alministrativu del distritu d'Odintsovsky. Como una división alministrativa, que ye, xunto con diecinueve llocalidaes rurales, ta incorporada dientro del distritu d'Odintsovsky como la ciudá de Odintsovo. Tocantes a la división municipal, la ciudá de Odintsovo incorpórase dientro del distritu municipal Odintsovsky.

## Puntos d'interés
Odintsóvo ye'l llar de la ilesia de Grebnev, iconu de la Madre de Dios, que foi construyida en 1802.

## Deporte
* Odintsóvo cuenta colos clubes de Voleibol "*ISKRA*" (homes) y "*Zarechie-Odintsovo*" (muyeres), que fueron campeones de Rusia nel pasáu, y anguaño caltienen la so fama. "*Zarechie-Odintsovo*" ganó n'abril de 2008 contra'l Dínamo de Moscú convirtiéndose nel campeón de Rusia. Ello ye que munchos xugadores de los equipos de Voleibol nacionales de Rusia nacieron o s'entrenaron en Odintsóvo.
* "El Palaciu de Xelu", o Aniellu de jockey y patinaxe sobre xelu de Odintsóvo, foi escoyíu pa tener unu de los partíos históricos de jockey sobre xelu, ente los veteranos de Norteamérica y l'antigua Xunión Soviética na copa Stanley de 2004.
* La campeona olímpica Lariza Lazutina ye orixinaria de Odintsovo.

## Xente notable
* Olga Budina (nacíu en 1975), actriz de teatru y cine.
* Iván Dubásov (1897-1988), artista activu na Xunión Soviética.
* Larisa Lazutina (nacíu en 1965), olímpicu, campeón d'esquí de Rusia, y el Mundial de Cross Country.

## Ciudaes hermaniaes
* , ,  Kerch, Rusia (Crimea) (reclamada por Ucraína)
*  Navapolatsk, Bielorrusia
*  Berdyansk, Ucraína
*  Kizlyar, Rusia
*  Anadyr, Rusia
*  Wittmund, Alemaña
*  Krusevac, Serbia

## Referencies

## Enllaces esternos

* Administación del raión de Odintsóvo
* Portal de la llocalidá
* Noticies sobre la llocalidá y el raión
Idioma abkhasu

L**'abkhasu** (autoglotónimu: Аҧсуа *aphsua*) ye una llingua perteneciente a la familia caucásica septentrional, caña abkhaso-adigué o noroccidental, a la que tamién pertenecen el cabardiano-circasiano y l'escastáu ubijé. Tien alredor de 105.000 falantes, la mayoría na República d'Abkhasia, Estáu non reconocíu al noroeste de Xeorxa, na mariña oriental del mar Negru.

Tópase bien estrechamente rellacionáu col abaza, que se fala na rexón vecina de Karacháevo-Cherkesia (Rusia).

## Historia
L'abkhasu cunta con una lliteratura tradicional oral, bien antigua (escontra'l Primer Mileniu e.C.), que recuerda, con amiestos mitolóxicos, los oríxenes de la sociedá persa y la so cultura, que pudo inspirar dellos pasaxes de la lliteratura griega.

Los sos falantes lleguen a los 100.000 na rexón d'Abkhasia y Mingrelia (Xeorxa), y tamién en pequeñes comunidaes de Turquía. Caltener en Siria desque los antepasaos de los actuales falantes, que nun son sinón unos pocos miles, fuxeron al Imperiu otomanu pa escapar del cristianismu na conquista d'esa zona d'El Cáucasu en 1864 per parte del Imperiu rusu.

## Alfabetu

Tres delles esperiencies pa escribir con calteres llatinos o xeorxanos, dende 1954 solo utiliza l'alfabetu cirílicu con dellos signos complementarios.

## Descripción llingüística
* Na so fonética apaecen les consonantes eyectivas, y una amplia serie de fricatives, africaes y faríngeas, casi pulmonares, según delles descripciones. En total son 58 consonantes. Sicasí, ye bien probe en vocales: namái dos na escritura, anque usa otros dos o tres realizaciones orales.
* La forma del axetivu coincide cola del nome.
* Clasifica a los nomes n'humanos y non humanos y estrema el númberu (singular y plural), pero non el xéneru.
* Nel sistema pronominal, sicasí, estrema'l xéneru na segunda y tercer persones del singular.
* El sistema de numberación ye vigesimal y utiliza dos series: una pa los nomes humanos y otra pa los non humanos.

### El verbu
Los verbos especialicen el so usu según sían estativos o dinámicos, y estos postreros de la mesma transitivos ya intransitivos. 

Estremen el xéneru por aciu un morfema na segunda persona del singular y la condición d'humanu y non humanu na tercer persona del singular. Tien cinco modos: indicativu, imperativu, condicional, optativu y suxuntivu. Usa tamién una complexa serie de preverbos qu'indiquen direición o allugamientu. 

El verbu suel apaecer a la fin de la frase.

## Referencies

### Enllaces esternos
Idioma aleutianu

El **aleutianu** ye una llingua de la familia esquimo-aleutiana. Ye la llingua del pueblu aleutianu, que vive nes islles Aleutianes, les islles Pribilof y les islles del Comandante. En 1995 había 305 falantes de aleutianu.

## Dialeutos
El aleutianu atópase namái xunto coles llingües esquimales (yupik y inuit) nel grupu esquimo-aleutianu. Los dos principales grupos de dialeutos son el Aleutianu oriental y el Atkan. Dientro del grupu oriental atópense los dialeutos Unalaska, Belkofski, Akutan, el de les Islles Pribilof, Kashega y Nikolski. Dientro del grupu Atkan atópense los dialeutos d'Islla Attu, la islla de Bering y la islla de Copper (o Mednyy).

## Gramática
El aleutianu (Unagan tunuu), xuníu al grupu llingüísticu esquimo-aleutianu, tien una morfoloxía opaco y confuso. 
Con anterioridá creyérase que yera un idioma ergativo, anque la investigación que desenvuelve la Universidá d'Alaska, en Fairbanks Alaska demostró que, magar caltién rellación colos sos primos Eskimo/Inuktitut, el aleutianu rompió la ergatividad del grupu llingüísticu antepasáu común. Sicasí, l'estilu polisintéticu del aleutianu amuesa influencia de les llingües ártiques y siberianes locales. (ver Berge et al, 2005)

## Referencies

## Bibliografía
* Berge, Anna (2006). Niiĝoĝis Mataliin Tunuxtazangis: How the Atkans Talk (A Conversational Grammar). Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. ISBN 6-416-22491-11. 
* Bergsland, Knut (1994). Aleut Dictionary = Unangam Tunudgusii: an unabridged lexicon of the Aleutian, Pribilof, and Commander Islands Aleut language. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. ISBN 1-555-00047-9. 
* Bergsland, Knut (1997). Aleut Grammar = Unangam Tunuganaan Achixaasix. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. ISBN 1-55500-064-9.

## Enllaces esternos
* Testos cristianos ortodoxos, nel idioma aleutianu 
* University of Alaska Fairbanks Linguistics Dept
* Aleut Language (In Russian) 
* Alaska Indian Dictionary, by Charles A. Lee
*
Norwich

**Norwich** (//ˈnɒrɪdʒ/) ye una ciudá y un distritu non metropolitanu allugada na rexón de East Anglia, al este d'Inglaterra. Ye'l centru alministrativu del condáu de Norfolk. En 2001 tenía 121&nbsp;550 habitantes.

## Historia
Nun se sabe la fecha exacta de la fundación de Norwich, magar hai referencies d'asentamientos anglosaxones dende'l sieglu VIII, pero establecióse como ciudá importante ente 924 y 939. Según el Domesday Book, en 1087 Norwich tenía una población d'aproximao 5.000 habitantes. Depués de la conquista normanda, construyóse equí'l castiellu de Norwich y la catedral (construyida dempués de 1096).

En 1144, l'asesinatu d'un neñu de 12 años, Guillermo de Norwich, atribuyir a la comunidá xudía de la llocalidá. Creóse un libelo de sangre (llevantos nes que s'afirmaba que los xudíos realizaben crímenes emplegando sangre humano mientres los sos rituales relixosos), que créese que ye'l primer exemplu na Historia.

El 6 de febreru de 1190 (46 años dempués del asesinatu) tolos xudíos de Norwich fueron muertos nes sos cases, sacante unos pocos que s'abellugaron nel castiellu. En 1290, los xudíos fueron espulsaos d'Inglaterra y nun se-yos dexó tornar hasta cuatro&nbsp;sieglos dempués, en 1655.

Mientres la Edá Media y los sieglos XVI y XVII Norwich yera un centru importante de la industria de testiles, especialmente la llana. Norwich foi la segunda ciudá más importante d'Inglaterra dempués de Londres hasta'l sieglu XVII.

En Norwich terminó la primer xira a finales de 1917 d'un jovencísimo (apenes 14 años) Archibald Alec Leach, el futuru Cary Grant (1904-1986), cola troupe de cómicos de Bob Escolgar.

Coles mesmes, en 1934, Benjamin Britten (1913-1976), de 21 años, estrenó en Norwich, al mandu de una orquesta amateur, la so *Simple Symphony* pa orquesta de cuerdes.

## Ver tamién
* Universidá de East Anglia
* Escuela de Norwich

## Referencies

## Enllaces esternos
Amáricu

L**'amáricu** o **amháricu** (አማርኛ, *amarəñña*) baxa de la estinguida llingua antigua, ge'ez, una llingua semítica sudoccidental. Ye faláu nel norte y el centru d'Etiopía, onde ye llingua nacional oficial. Toma'l so nome de la etnia de los amhara, tradicionalmente habitantes del norte y centru d'Etiopía. Non yá los amhara, sinón tola población etíope escolarizada apodera esti idioma.

Fora d'Etiopía, el amháricu ye la llingua de 2,7 millones d'emigrantes, que viven n'Exiptu, Israel y Suecia. Tamién ye falada n'Eritrea polos deportaos eritreos procedentes d'Etiopía y bien conocida polos eritreos nacíos antes de mediaos de la década de 1980, yá que foi la llingua d'enseñanza nes escueles eritrees hasta 1991.

Ye la segunda llingua semítica tocantes a númberu de falantes, por detrás del árabe y per delantre de llingües como'l tigriña y l'hebréu.

Escríbese usando un silabariu llamáu "fidel" o "abugida", afechu del que s'usó pa escribir la estinguida llingua ge'ez.

## Fonemes y grafíes

### Símbolos del abugida (silabariu) amháricu ("Fidälə" ፊደል)
El *abugida* o silabariu etíope tien un total de 231 signos que representen sílabes, resultáu de combinar los 7 fonemes vocálicos colos 33 fonemes consonánticos de la llingua amhárica.

Pue que pa poder visualizar estos calteres precise una fonte unicode del alfabetu amháricu, que puede adquirise gratuitamente en Wazu Fonts Gallery Japan (inglés).

### Nomes
#### Xéneru
Los nomes amháricos pueden tener xéneru masculín o femenín. Esisten distintos medios d'espresar el xéneru. Un exemplu ye l'antiguu sufixu **-t** pa formar el femenín, llindáu a ciertos modelos y a ciertos nomes aisllaos. Los nomes y axetivos que terminen en *-awi* formen de normal el femenín col sufixu -t: por casu, *ityop':eya-(a)wi*, "etíope" (m.), frente a *ityop':eya-wi-t*, "etíope" (f.); *sämay-awi*, "celestial" (m.), frente a *sämay-awi-t*, "celestial" (f.). Esti sufixu utilízase tamién en nomes y axetivos basaos nel modelu *k'et(t)ul*, por casu, *nəgus*, 'rei', frente a *nəgəs-t* "reina", y *k'əddus*, "santu", frente a *k'əddus-t*, "santa".

Dellos nomes y axetivos formen el femenín con **-it**: *lək*', "chicu" frente a *lək'-it*, "chica"; *bäg*, "carneru", frente a *bäg-it*, "oveya"; *s'əmagəlle*, "vieyu", frente a *s'əmagəll-it*, "vieya"; *t'ot'a*, "monu", frente a *t'ot'-it*, "mona". Otros nomes tienen esta terminación de femenín anque nun esiste un opuestu masculín: ye'l casu de *s'ärar-it*, "araña", o *azur-it*, "remolín". Esisten, sicasí, nomes que tienen el sufixu -it y pórtense gramaticalmente como masculinos: *säraw-it*, "exércitu"; *nägar-it*, "gran tambor".

El xéneru femenín nun s'usa namái pa indicar el sexu biolóxico, sinón tamién pa espresar pequeñu tamañu. Asina asocede en *bet-it-o*, "la casina" (lliteralmente, casa-FEM-ARTÍCULU). El morfema de femenín puede sirvir tamién pa espresar tenrura o simpatía.

## Vocabulariu básicu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Vocabulariu básicu amháricu coles sos llocuciones
Idioma bambara

L**'idioma bambara** (autoglotónimu *Bamanankan*) ye una llingua mandinga falada en Malí, por 10 millones de persones, de los que 3 millones pertenecen a la etnia bambara, polo tanto la mayoría úsala como llingua interétnica nel país. Esisten dellos falantes en Burkina Fasu, Costa de Marfil, Senegal, Guinea y Gambia. Tuvo a lo llargo del tiempu distintos sistemes d'escritura, amás de la llatina.

## Escritures
Dende los años setenta del sieglu XX, el bambara escríbese sobremanera per aciu l'alfabetu llatín, cola ayuda de dellos calteres fonéticos adicionales. Les vocales *a*, e, *ɛ* (d'antiguo *è*), *i*, *o*, *ɔ* (d'antiguo *ò*), u; los acentos puen usase pa indicar la tonalidá. Anguaño, el dígrafu *ny* escríbese como *ɲ* o *ñ* (Senegal); el dígrafu *ng* representaba la nasal velar  (asemeyada a la [ŋɡ] del asturianu *a*'n**guaño'' como al inglés ''si**ng**'). En 1986 les convenciones de delletréu de Bamako designaron el postreru como “ŋ” y non como taba plantegáu (ng).

L'alfabetu N'Ko ye un sistema de calteres escurríu por Solomana Kante en 1949 como un métodu d'escritura pa les llingües mandé d'África occidental; N'Ko significa “yo digo” en toles llingües mandé. Esti entamó a emplegase de primeres en Kankan, Guinea y dende ellí tremóse por distintos seutores del mundu de fala mandé n'África occidental.

## Gramática
L'orde de la frase ye suxetu - oxetu - verbu.

## Ver tamién
* Bambara
* Escritura N'Ko

## Referencies

## Enllaces esternos

*Bambara nel *Ethnologue*.
*N'Ko Institute, dedicada al espardimientu del N'Ko, n'inglés, francés, árabe y bambara (N'Ko).
*Páxina sobre'l N'ko en Omniglot, n'inglés.
Idioma bemba

El **Bemba** (AFI []), tamién conocíu como **chibemba**, **chiwemba** y **wemba**, ye una llingua bantú falada principalmente en Zambia, anque tamién s'utiliza, con menor espardimientu, na República Democrática d'El Congu, Tanzania y Botsuana.

Orixinaria de la etnia homónima, el bemba y los sos dialeutos son falaos y entendíos por un importante porcentaxe de la población de Zambia. Envalórase que, tan solo naquel país, más de tres millones de persones utilicen bemba como llingua nativa, xunto a otru importante númberu que la utilicen como segunda llingua. Bemba utilízase como llingua franca en toles ciudaes de Zambia onde, según los etnólogos, "tien mayor estatus social que los demás idiomes, sacante'l inglés".

Ye un idioma que sigue la estructura SVO, que'l so estudiu formalizar nel añu 1907 cuando los misioneros publicaron la primer gramática bemba. Esti idioma foi escoyíu pola alministración colonial d'entós, xunto al lozi, nyanja y tonga, como les llingües pa comunicase coles poblaciones aboríxenes de la zona. Anguaño esti idioma atópase bien estazáu en dialeutos, anque esiste l'enclín d'imponer el dialeutu conocíu como bemba central nos medios de comunicación y los testos educativos.

## Ver tamién

* Lamba

## Referencies

## Enllaces esternos
* Enllaces a descripciones gramaticales, testos y archivos de soníu
* Recursos sobre l'idioma Bemba
* [//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/0/07/First_Lessons_in_Chibemba.pdf Esplicación d'un programa diseñáu por Dave Roberts p'ayudar a los misiorenos en Zambia a aprender Bemba]
*
Idioma bale

**Akar-bale** (tamién conocíu como **Bale**) ye una llingua o dialeutu del andamanés yá escastada de les islles Andamán, na India. Ye una de les cinco llingües andamanesas meridionales: Aka-Bea-da, Akar-Bale, Puchikwar, Aukau-Juwoi y Kol. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Andamanés.
Idioma baskir

El **baxkir** o **baxquir** ( ) ye una llingua túrquica.

## Falantes
El censu de 2002 declaraba qu'había 1&nbsp;379&nbsp;700 falantes nativos de la llingua baxkir viviendo en Rusia. 

La mayoría de los falantes de baxkir habiten na república de Baskortostán, según nos vecinos Tatarstan y Udmurtia. Un númberu sustancial de falantes viven nel Krai de Perm y en Chelyábinsk, Oremburgu, Sverdlovsk y óblast de Kurgán. Esisten importantes minoríes baxkires en Kazakstán y Uzbequistán.

## Alfabetu y dialeutos
Anque los baxkires yeren orixinariamente tribus úgriques o fineses, adoptaron la llingua bolgar. Tres la invasión mongola de Rusia, el kypchak fíxose más habitual, yá que yera l'idioma faláu pola mayoría de les tribus de la Horda Dorada.

El baxkir modernu, de la mesma que'l tártaru, que ye similar, toma los sos raigaños del grupu de llingües kipchak. Anguaño l'idioma tien munchos dialeutos, que son bien similares al tártaru. Nel pasáu, los baskrires usaben el tártaru como llingua escrita. Nel sieglu XV foi sustituyíu pol Chagatay (sicasí, según dellos historiadores, foi sustituyíu pola variante tártara antigua del Chagatay), que s'utilizó hasta 1923. Tanto'l tártaru como'l chagatay usaben la escritura árabe.

En 1923, creóse un sistema escritu pa la llingua baxkir. Tamién se creó un llinguaxe lliterariu propiu. De primeres utilizóse un alfabetu árabe modificáu. En 1930 foi sustituyíu por un alfabetu basáu nel llatín, que de la mesma foi reemplazáu por un alfabetu afechu del cirílicu en 1938.

L'alfabetu utilizáu pol baxkir ye'l mesmu que l'alfabetu rusu, col amiestu de les siguientes lletres: .

## Descripción llingüística
Composición vocálica:

## Ver tamién
* Baxkires
* Idiomes oficiales en Rusia

## Referencies

## Enllaces esternos

* Llista Swadesh en bashkir 
* "Bashinform" axencia de noticies
* "Bashkortostan" periódicu
* Páxina conmemorativa del 450 aniversariu de la unión de Baskortostán con Rusia
* Alministración de Ufa
* "Ural batyr"
* Testos de cantares del folclor baxkir
Bislama

El **bislama**, tamién conocíu como **bichelamar**, ye una llingua criolla melanesia. Ye una de les llingües oficiales xunto col inglés y el francés. L'himnu nacional, Yumi, Yumi, Yumi, cantar en bislama. Ye la llingua principal de munchos de los *[[nin-Vanuatu]] Urbanos* (los que viven en Port Vila y Luganville) y la segunda llingua pa gran parte del restu d'habitantes del país.

Más del 95% del léxicu bislama provién del inglés. En cuanto al restu, unos cuantos términos vienen del francés y otros, especialmente los referíos a flora y fauna, heredáronse de llingües aboríxenes de les families llingüístiques del norte, centru y del sur de Vanuatu. El so morfosintaxis tien una gran influyencia de la del tok pisin de Papúa Nueva Guinea, el pidgin d'islles Salomón y el *[[Criollu del estrechu de Torres|broken]]* del estrechu de Torres n'Australia. La fonoloxía tamién ye similar a la del inglés.

## Historia
Miles de nin-Vanuatu fueron reclutados a trabayar a Queensland, Australia, según a los plantíos de Fixi ente 1870 y 1880. Col llinguaxe que se falaben en diches plantíos creóse'l pidgin.

## Orixe del nome
L'orixe de bislama (antes llamáu *Bichelama*) provién del sieglu XIX cola pallabra "Beach-la mar" del francés "bêche de mer", pepinu de mar. A mediaos d'esi sieglu, los pepinos de mar yeren collechaos y ensugaos, coles mesmes en que los sándalos. El nome vien acomuñáu a la clase de pidgin qu'usaben los trabayadores, según los falantes británicos. Ye de destacar que nun tien nenguna rellación col Islam.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma buriatu

L**'idioma buriato** ye una llingua mongólica falada polos buriatos, qu'habiten en Siberia, principalmente cerca de la llende de Rusia con Mongolia y China. Ye, xunto al rusu, l'idioma oficial na república rusa de Buriatia.

Nel ISO 639-3 ye consideráu una macrollingua. Les llingües individuales dientro d'esta macrollingua son:
* **Buriato de China** (65&nbsp;000 falantes según Ethnologue http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxu)
* **Buriato de Mongolia** (64&nbsp;900 http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxm)
* **Buriato de Rusia** (318&nbsp;000 http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bxr)

## Escritura

### Alfabetu

En 1931 foi introducíu un alfabetu basáu nel llatín.

Dende 1939 utilízase l'alfabetu cirílicu (alfabetu cirílicu rusu con tres lletres adicionales).

## Ver tamién

* Lliteratura en buriato
* Idiomes oficiales en Rusia

## Referencies

### Enllaces esternos

* Diccionariu rusu-buriato
* Foru en buriato
Idioma ceilandés

L**'idioma ceilandés** o **idioma cingalés** ye la llingua indoeuropea falada polos cingaleses, el grupu étnicu mayoritariu de Sri Lanka, d'unos 16 millones de persones. 

Esti idioma procede del faláu polos guerreros que llegaron a la islla nel sieglu VI e.C., quien llograron imponer la so cultura, llingua y dominiu políticu a la mayoría de la población nativa. Los primeros rexistros en llingua ceilandesa vienen de los sieglos XIII-XIV&nbsp;d.&nbsp;C. con una continuidá que llega hasta los nuesos díes.

## Escritura
El ceilandés escríbese usando un silabariu de 56 lletres deriváu del *grantha*, una versión meridional de la escritura brahmí. Al igual qu'asocede na mayoría de los derivaos del brahmi, les consonantes impliquen automáticamente que lleven la vocal inherente, sacantes la so ausencia vaya marcada por un diacríticu denomináu (h)al kirīma. Los símbolos vocálicos independientes a, i, o, etc. úsense solamente como iniciales de pallabra. Les vocales que siguen a les consonantes indicar por cambeos enriba, debaxo o al llau de les mesmes.

## Carauterístiques
El ceilandés pertenez a la subfamilia indoaria, que tien una serie de carauterístiques singulares que práuticamente non se dan en nenguna otra llingua d'esta subfamilia:
* El xéneru gramatical estrema ente lo animao y lo inanimao. La terminación carauterística del animáu ye: *-ā* (con alomorfos en *-vā*/*-yā*) añadida al raigañu. Los sustantivos inanimaos terminen en *-yá, -va, -a*. Esta carauterística atópase tamién nes llingües dravídiques y el ceilandés podría adquirila por influencia d'estes o por influencia del idioma vedda.
* El verbu tienen dos marques de concordanza distintes, cosa que ye inusual nes llingües indoaries (anque llingües como'l caxmir tamién tienen esa carauterística).

L'orde de la pallabra ye suxetu, oxetu y verbu.

Los númberos del 1 al 10 son: eka, deka, tuna, hatara, paha, haya, hata, aṭa, namaya, dahaya; 11 ekolaha, 12 dolaha, 13 dahatuna, 14 dahahatara, 20 vissa, 30 tiha, 40 hataliha, 100 sīyaya. 

L'idioma arriquecióse con préstamos del portugués, neerlandés ya inglés. El dhivehi o maldivu ye una llingua derivada del ceilandés.

## Referencies

## Enllaces esternos