open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfabetu castellanu

L**'alfabetu castellanu** consiste nes 29 lletres que vienen darréu:

:A, B, C, CH, D, E, F, G, H, I, J, K, L, LL, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z

Tien les mesmes lletres que l'alfabetu asturianu (sacantes la Ḥ y la ḶḶ y amás les lletres J (*h.ota*), K (*ca*) y W (*uve doble*).

Hai que tener en cuenta la situación especial de la **ch** y la **ll**, que son lo mesmo lletres que dígrafos. Tradicionalmente alfabetizábense dempués de la *c* y la *l*, respeutivamente, pero en 1994 l'Academia de la llingua castellana, xunto coles estremaes academies de los países castellanofalantes, cambiaron esta regla cola intención de camudar l'orde de los diccionarios y averalos a les otres llingües del mesmu alfabetu, col envís de facilitar el deprendimientu de la llingua castellana a la xente que falaba otra llingua. D'esti mou, anguaño estos dos dígrafos, magar que tengan l'estatus de lletres, tán nos diccionarios dientro de *c* y *l* respeutivamente.

Amás de lo dicho, en castellán úsase la lletra *J* pa representar un soníu inesistente n'asturianu y averáu al de la *h aspirada*.

## Referencies

## Enllaces esternos
371 e.C.

## Fechos
* Conferencia de paz n'Grecia pa intentar acordar la Paz Común. Les negociaciones rompense cuando Epaminondas ñegase a disolver la Lliga Beocia, y españa la guerra ente Tebes y Esparta.
* Batalla de Leuctra, derrota de los espartanos, colo que se pon fin a la so hexemonía, polos tebanos

## Nacencies

## Muertes
* Kleómbrotos I, rei espartanu, na Batalla de Leuctra.

## Referencies

## Enllaces esternos
376 e.C.

## Fechos
* Batalla de Naxos - Atenes derrota a Esparta.
* La ciudá tracia d'Abdera ye escalada polos tribalos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
J

La lletra **J** ye una lletra ayena al alfabetu asturianu y que nun s'usa nesti idioma sacantes estranxerismos o cultismos. Representa diversos soníos según l'orixe de la pallabra; asina, en pallabres d'orixe castellanu, pronúnciase como velar fricativa sorda [x] (como la grafía dialectal «ḥ»), como por exemplu *Guadalajara*, *Tijuana*, *Jiménez*; *pijo, -a*, *joder*, etc.; como palatal fricativa sonora [ʝ] (como la lletra «y») pa pallabres con pronunciación orixinal en [ʒ] o [d͡ʒ], como por exemplu *Jules Verne*, *Johannesburgu*, *joule*, etc.; y como vocal [i], semiconsonante/semivocal [j] (o mesmo como la consonante [ʝ]), en pallabres que la so pronunciación orixinal ye la de la semiconsonante avandicha, como por exemplu *Osijek*, *Sjæland*, etc.

El nome de la lletra, «**jota**» o «**yota**», remanez del llatín *iota* a traviés del griegu antiguu nel que correspondió a una *i* llarga (frente a ípsilon, "i breve").
En llatín la pronunciación de **I** y **J** yera [i], [i:]] o [j], pero les llingües romances desendolcaron nuevos soníos que foron representaos como ⟨I⟩ y ⟨J⟩.

## Referencies
Ch

El dígrafu **Ch** ye una combinación de les lletres "c" y "h" que representa'l soníu /t∫/. Ye una consonante palatal, africada, dorsal y sorda, y el so nome ye: la **che** [ʧe], o les **ches**

## Referencies

## Enllaces esternos
377 e.C.

## Fechos

## Nacencies

## Muertes
* Hecatomno, sátrapa de Caria y fundador de la Dinastía Hecatómnida.

## Referencies

## Enllaces esternos
379 e.C.

## Fechos
* Golpe d'estáu en Tebes pa espulsar a los espartanos que remanaben la ciudá.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
382 e.C.

## Fechos

## Nacencies

## Muertes
* Filipu II de Macedonia, rei de Macedonia.
* Antígono Monoftalmos, xeneral d'Alexandru Magnu

## Referencies

## Enllaces esternos
383 e.C.

## Fechos
* Introduzse'l ciclu llunar de 19 años nel calendariu babiloniu.
* El segundu conceyu budista ye convocáu pol rei Kalasoka, faise en Vaisali.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
384 e.C.

## Fechos

## Nacencies
* Demóstenes, Atenes, Orador y políticu ateniense.
* Démades, Atenes Orador y políticu ateniense.
* Aristóteles filósofu griegu

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
387 e.C.

## Fechos
* Fina la Guerra de Corinto per aciu de la Paz d'Antálcides.
* 18 de xunetu - El celta Breno alcuéntrase na redolada de Roma.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
388 e.C.

## Fechos
* Aristófanes escribe *Plutos* (Riqueza).

## Nacencies

## Muertes
* Trasíbulo, xeneral ateniense.

## Referencies

## Enllaces esternos
390 e.C.

## Fechos
* Batalla de Lechaeum: Un *mora* (reximientu) espartanu ye derrotáu polos atenienses dirixíos por Ifícrates. Esta ye la primer vez na historia griega qu'una fuercia d'infantería llixera derroten una unidá d'hoplites.
* 18 de xunetu - Batalla del Allia: Los galos, al mandu de Brennus, derroten al exércitu romanu. Llueu capturen y escalen Roma. Si bien fizo llevantar al exército en distritos de la periferia, el nuevamente dictador Marco Furio Camilo tuvo que llibrase de los galos pagando un gran tributu.
* Platón escribe'l diálogu *[[Hipias mayor]]* (data aproximada).

## Nacencies
* Dinostratus, matemáticu y xeómetra griegu.

## Muertes
* Mozi, filósofu chinu.

## Referencies

## Enllaces esternos
392 e.C.

## Fechos
* Aristofanes espubliza *[[Les Asambleístes|Ecclesiazousae]]* ("Les Asambleístes").
* La princesa d'Esparta Cynisca gana por segunda vez la carrera de cuatro caballos nos Xuegos Olímpicos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
386 e.C.

## Fechos
* L'Imperiu Persa vese llibre de los ataques de los espartanos gracies a una tregua, polo qu'intenta poner orde en Xipre y Exiptu. Por embargu, l'habilidá del rei Evagores de Xipre y del xeneral Chabries d'Exiptu, faen qu'estes guerres continúen de forma interminable demientres el restu de la década. 

* Dionisiu I estiende la influyencia y el comerciu de Siracusa haza l'Adriáticu, allugando una colonia al norte de la ciudá etrusca d'Hadria.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
394 e.C.

## Fechos
* Batalla de Nemea
* Batalla de Cnidos
* Batalla de Coronea

## Nacencies
*Apolodoru d'Acarnes

## Muertes
* Peisander, xeneral espartano, na Batalla de Cnidos.

## Referencies

## Enllaces esternos
395 e.C.

## Fechos
* Entama la Guerra de Corinto ente Esparta y una coalición de cuatro estaos aliaos; Tebes, Atenes, Corintu y Argos.

## Nacencies

## Muertes
* Tisafernes: Sátrapa de Lidia
* Pausanies, rei d'Esparta, fracasó na xunión de fuercies con Lisandro, y poro, foi condergáu a muerte y remplazáu pol so fíu Axesipolis I.
* Li Kui (m. 455 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
397 e.C.

El **397 e.C.** foi un añu del calendariu romanu pre-Xulianu. Na época conocíase como l'añu del Tribunáu d**Iullus, Albinus, Medullinus, Maluginensis, Fidenas y Capitolinus'' (o, menos frecuentemente, **añu 357 *[[Ab urbe condita]]***). La denomación 397 e.C. pa esti añu empezó a usase dende l'[[Alta Edá Media]], cuando la [[era del Anno Domini]] se convirtió nel sistema predominante n'[[Europa]] pa nomar los años.

== Fechos ==
=== Cartago ===
* Nel [[branu]] d’esi añu, tensáronse les [[guerres sicilianes]] cola [[batalla naval de Catana]], onde la [[flota cartaxinesa]] derrotó a los griegos de [[Siracusa]] dirixíos por [[Leptines]] cerca de [[Catana]], provocando la perda d’unos 100 barcos y 20.000 tripulantes.

* L'[[exércitu cartaxinés]] dirixíu por [[Himilco]] sitió [[Siracusa]] dende [[397 e.C.]] hasta [[396 e.C.]], ensin trunfar finalmente debíu a la [[peste]] qu'amenorgó les fuercies invasores y al contrataque griegu.

* Depués de conquistar [[Motia]], los cartaxineses fundaron la ciudá de [[Lilibeo]] (actual [[Marsala]]) nel oeste de [[Sicilia]] como sustitución de la mesma.

=== Grecia ===
* Llamáu polos [[xonios]] pa que los ayudara frente al [[Imperiu Persa]], el rei [[Axesilao II]] d'[[Esparta]] empezó una [[campaña militar]] n'[[Asia Menor]] a finales del añu 397 e.C..

== Nacencies ==
* **Dionisiu II de Siracusa**, fíu de [[Dionisiu I]], que depués sedría [[tiranu]] de [[Siracusa]] (m. [[343 e.C.]])

* **Antípatru de Macedonia''', que más tarde sedría xeneral macedoniu y rexente del Imperiu de Filipu II y Alexandru Magnu (m. 319 e.C.).

## Muertes
* Nun s’atopen rexistros confiables sobre persones relevantes muertes exactamente nesti añu.

## Referencies

## Enllaces esternos
399 e.C.

## Fechos
* Sócrates ye condergáu a muerte baxo l'acusación de despreciar a los dioses y corromper la moral de la mocedá.

## Nacencies

## Muertes
* Sócrates.
* Arquelao I, rei de Macedonia histórica.

## Referencies

## Enllaces esternos
398 e.C.

## Fechos

## Nacencies

## Muertes
* Amirteo Faraón d'Exiptu.
* Parisátide, fía d'Artaxerxes I y reina de Persia pol so casamientu con Daríu II.

## Referencies

## Enllaces esternos
401 e.C.

## Fechos
* Batalla de Cunaxa ente'l pretendiente Ciro'l Xoven y Artaxerxes II de Persia.

## Nacencies

## Muertes
* Príncipe Ciro'l Xoven de Persia.

## Referencies

## Enllaces esternos
404 e.C.

## Fechos
* Acábase, cola rendición d'Atenes, la guerra del Peloponesu. Esparta impón a esta ciudá'l gobiernu oligárquicu de los maxistraos conocíos como los Trenta Tiranos.
* Entama, n'Exiptu, la dómina de la dinastía XXVIII, una de les más breves de la so historia. Duró namái hasta 398 e.C., y abarca un únicu faraón: Amirteo.
* Muerre en Babilonia'l rei persa Daríu II. Asucédelu nel tronu el so fíu Artaxerxes II.

## Nacencies

## Muertes
* L'estratega ateniense Alcibíades ye afuracáu a flechazos.

## Referencies

## Enllaces esternos
408 e.C.

## Fechos
*El rei de Macedonia, Arquelao I, participa nos Xuegos Olímpicos.

## Nacencies
*Dión, tiranu de Siracusa.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
410 e.C.

## Fechos
* Escríbese la traxedia Ifixenia n'Áulide por Eurípides.
* Escomencipia la Segunda Guerra Siciliana.

## Nacencies
* Evagores I, rei de Salamina, Xipre.

## Muertes
* Hipócrates de Quíos, matemáticu ateniense.

## Referencies

## Enllaces esternos
411 e.C.

## Fechos
* Aristófanes - (Atenes). Publica Lísistrata.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
412 e.C.

## Fechos
* Alcibíades negocia una alianza ente Esparta y Persia, pero pierde los sos sofitos n'Esparta y deserta. 
* Los atenienses voten emplegar los sos recursos caberos pa construyir una nueva flota.
* Rodes alíase con Esparta.

## Nacencies
* Dióxenes de Sinope, filósofo griegu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
406 e.C.

## Fechos

## Nacencies

## Muertes
*Sófocles.
*Eurípides, en Macedonia, na corte del rei Arquelao.
*Aspasia de Mileto, compañera de Pericles.

## Referencies

## Enllaces esternos
417 e.C.

## Fechos
*El dictador romanu Quinto Servilio Prisco derrota a los ecuos y toma la ciudá de Labicos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
419 e.C.

## Fechos
*Ciudadanos d'Esparta ataquen al so rei Axis II.
*Argos, col apoyu de fuercies atenienses dirixies por Laques y Nicóstrato, ataca la ciudá aliada d'Esparta, Orcómenu d'Arcadia y sitien Mantinea.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
420 e.C.

## Fechos
*Los samnites de Capua conquisten Cumes, espulsando a los griegos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
428 e.C.

## Fechos
*Los samnites apoderense de la ciudá etrusca de Volturnu y rebauticenla como Capua.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
434 e.C.

## Fechos
**República Romana**
*Los romanos, baxo'l mandu del dictador, Quinto Servilio, ocupen y escalen Fidenes reconquista Fidenes.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
436 e.C.

## Fechos
* Atenes funda Anfípolis.

## Nacencies
* Isócrates, orador griegu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
433 e.C.

## Fechos
*Batalla de Sibota. Atenes enfrenta a la flota de Corinto na islla de Corcira, aliada suya.
*Seleuco, socesor d'Espártacu I nel reinu del Bósforo Cimeriu.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
442 e.C.

## Fechos
*Sófocles escribe la so obra teatral Antígona.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
451 e.C.

## Fechos
*Una coalición de les ciudaes d'Agrigento y Siracusa sitia la colonia púnica de Motia en Sicilia y derrota al líder sículu Diucetio, al pie del monte Navone.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
453 e.C.

## Fechos
*Un grupu de tesalios refunda la ciudá de Síbaris n'Italia.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
459 e.C.

## Fechos
* Atenes ataca la islla d'Exina, tres refugar los exinenses entrar na Lliga de Delos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
455 e.C.

## Fechos
* Fina la rebelión ilota escontra Esparta. 
* Los mesenios son instalaos polos atenienses en Naupacto.

## Nacencies
*Li Kui (m. 395 e.C.)

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
463 e.C.

## Fechos
*Exiptu, comandáu pol caudiellu libiu Inaros, rebelase escontra'l dominiu persa. 
*El rei persa Artaxerxes ordena al sátrapa d'Exiptu, Aquémenes, hermanu de Xerxes I, sofocar la rebelión exipciana.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
468 e.C.

**468 e.C.** foi un añu del calendariu romanu prexulianu. Nesa dómina, nel Imperiu romanu, foi conocíu como *añu del consuláu de Barbatus y Priscus*, y tamién como añu *286 [[Ab urbe condita]]*. La so denomación como añu 468 e.C. remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.

## Fechos
* Les tropes romanes, dirixíes pol cónsul Titu Quinciu, ocupen Anciu, capital de los volscos, tres de derrotar a los exércitos volscos y ecuos.
* El xeneral griegu Cimón derrota a la flota persa dirixida por Ariomandes n'Eurimedonte (Panfilia-Asia Menor).
* Fina la Segunda Guerra Médica. Atenes conserva la Xonia, y espulsa a los perses del Quersonesu.
* Zhou Zhen Ding Wang conviértese nel 28ᵘ emperador de la dinastía Zhou (China).

## Nacencies

## Muertes
* Arístides, políticu ateniense (n. 530 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
481 e.C.

## Fechos
* Congresu de les ciudaes heléniques en Corintu. 
* Primer intervención de Cartago nos asuntos de Sicilia. A Amílcar, nietu de Magón, llámenlu los tiranos Terino de Hímera y Anaxilao de Reggio-Messina pa que los ayude na so llucha escontra los tiranos Terón d'Agrigento y Gelón de Siracusa.

## Nacencies
* Protágores, filósofu presocráticu griegu († ca. 420 e.C.).

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
482 e.C.

## Fechos
*Ostrocismu d'Arístides, líder del partíu oligarca ateniense.
*Roma declara la guerra a la ciudá etrusca de Veyes.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
484 e.C.

**484 e.C.** foi un añu del calendariu romanu pre-xulianu. Na dómina, esti añu foi conocíu como *Añu del Consuláu de Mamercu y Vibulanu* (y tamién, menos frecuentemente, como añu *270 [[Ab urbe condita]]*). La denominación 484 e.C. tien usáose de magar l'entamu de la Edá Media, cuando'l calendariu *[[Anno Domini]]* convirtióse na forma avezada de denomar los años n'Europa.

## Fechos
**Imperiu persa**

* Xerxes I reprime la revuelta exipcia escontra'l dominiu persa. Pa ello arrasa la rexón del delta del Nilu, y dexa'l so hermanu como sátrapa (gobernador) d'Exiptu.
* La ciudá de Babilonia rebelase escontra'l dominiu persa, pero la rebelión fracasa. La ciudá ye saquiada, y restablezse'l dominiu de los aqueménides.

#### Grecia
* El xeneral y políticu ateniense Xantipu ye condergáu al ostracismu.

#### Roma
* Los romanos derrotan militarmente a los volscos y los ecuos.
* El templu de Cástor y Pólux, llevantáu n'alcordanza de la victoria sobre la Lliga Llatina na batalla del llagu Regilu (495 e.C.), ye consagráu el 15 de xunetu, día de los idus de xunetu.

## Nacencies
* Herodotu d'Halicarnasu, historiador griegu (fecha aproximada) (m. c. 425 e.C.).
* Aquéu d'Eretria, escritor de traxedies griegu.

## Muertes
* Wu Zixu, conseyeru políticu de Chu que trabayó na corte del estáu Wu demientres el reináu de Helü; tolos chinos qu'apelliden Wu considérense descendientes d'elli (n. 526 e.C.).

## Referencies

## Enllaces esternos
489 e.C.

## Fechos
*Derrota de la flota griega nel sitiu de Paros. Paz definitiva con Persia.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
499 e.C.

## Fechos
*Entama la I Guerra Médica. Los griegos de Xonia rebélense escontra Persia al mandu d'Aristágores de Miletu. 
*Una escuadra ateniense de 20 naves y 5 trirremes d'Eretria van en socorru de la rebelión de Miletu.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
Eón

Nel emplegu habitual, un eón ye un periodu de tiempu de muncha dura.

Según delles corrientes filosófiques dizse que la midida temporal nel mundu espiritual ye de 1 eón equivalente a 1000 millones d'años humanos.

En xeoloxía un eón ye caún de los periodos en que se considera xebrada la historia de la Tierra dende'l puntu de vista xeolóxicu y paleontolóxicu. Los eones separtense n'eres.

Si, tamién ye verdá, que nun esiste alcuerdu al respeutive aceutense xeneralmente cuatro eones:

* L'eon hadeanu qu'abarca dende l'entamu de la historia de la Tierra, hasta va 4.000 millones d'años.
* L'eón arcaicu que va dende hai 4.000 hasta hai 2.500 millones d'años.
* L'eón proterozoicu que va dende hai 2.500 hasta hai 540 millones d'años.
* L'eón Fanerozoicu representa'l tiempu demientres el que los más de los organismos macroscópicos, ocle, fongos, plantes y animales, vivieron. Propúnxose l'entamu del Fanerozoicu (hai aproximao 540 millones d'años) como una xebra de tiempu xeolóxico, yá que se cuidaba que coincidía col aniciu de la vida. De fechu, esti eón coincide cola apaición d'animales que formaron exocadarmes, como les conches, y los que bien llueu formaron endocadarmes, como los elementos óseos de vertebraos.

## Referencies

## Enllaces esternos
497 e.C.

## Fechos
*Pitágores fuxe de Crotona y abellúgase na ciudá de Metaponto.
*Los perses sofoquen la solevación de la islla de Xipre.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
Alexandru Magnu

**Alexandru III de Macedonia** (en griegu antiguu Αλέξανδρος ο Μακεδών, *Aléxandros ho Makedon*, ), conocíu davezu como **Alexandru'l Grande** o **Alexandru Magnu** (Μέγας Αλέξανδρος, *Megas Aléxandros*) foi fíu de Filipu II de Macedonia ya Olímpia d'Épiru. 

Convirtióse en rei de Macedonia tres la muerte de so pá a los 20 años. Nel so reináu conquistó un imperiu que diba dende Los Balcanes hasta la India, espardió les idees helenístiques n'Oriente y fundó ciudaes como Alexandría y llibró un refileru curiosu de batalles importantes como la de Gargamela, na que ganó al rei persa Daríu III.

## Los socesores
Tres la muerte prematura d'Alexandru, l'imperiu efímeru qu'elli consiguió divídese ente los sos xenerales o Diádocos. Quedando l'estáu alexandrín de la viniente forma:
* Asia p'Antígonu Monoftalmos.
* Exitu pa Toloméu Sóter.
* Tracia y Asia Menor pa Lisímacu.
* Babilonia y Siria pa Seléucu.
* Grecia y Macedonia pa Casandru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Década del 510 e.C.

## Fechos
* **[[510 e.C.]]** Fundación de la República de Roma.
* **[[515 e.C.]]** Demarato entama'l so reináu n'Esparta.

## Personaxes importantes

Una década enantes / Una década depués
Sieglu: Tabla añal del sieglu VI e.C. ( Sieglu VII e.C. - Sieglu VI e.C. - Sieglu V e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
Aldea

L**'aldea** ye un pequeñu nucleu de población con menos de 2.000 habitantes que se dediquen fundamentalmente a les actividaes agropecuaries y a la esplotación forestal.

Al rodiu de les viviendes allúguense los campos de cultivu, les árees forestales y les fasteres de pastu. L'aldea campesina ye una agregación de caseríes ensin ordenamientu dalu. Reconócense principalmente nes árees montesines. Pero tamién esiste la variante de los pequeños pueblos de la costa que s'organicen al rodiu del puertu llocal.

## L'aldea asturiana
Nel oriente y nel occidente d'Asturies presenten los rasgos tradicionales de les fasteres atrasaes, especialmente nel occidente: elevada proporción de pequeños propietarios, predominiu del minifundiu y población disperso.

El treslláu de la población haza árees industriales, que se produz con intensidá dende los años 50 del sieglu XX, orixinen nes aldees una demografía peravieyada y unos niveles de renta pembaxo de los de les fasteres urbanes. Col espoxigue del turismu rural ta intentándose reactivar les aldees convirtiendo les viviendes tradicionales en cases acondaes pal turismu o en residencies secundaries.

## Referencies
Llista de colores

## Llista de colores
**Llista parcial** de colores cola so codificación en dalgunos sistemes de representación del color:

|}

## Tabla de colores

## Referencies

## Enllaces esternos
Lepantu (etnia)

Los **lepantos** son un grupu étnicu que habita nunos trenta poblaos, na metá occidental de la subprovincia de Bontok y de la provincia Ilocos Sur, nel norte Luzón, una islla de les Filipines.

Los lepanto tán separtaos, en xeneral, en seis grandes grupos de descendencia bilateral. Falen una llingua asemeyada a les llingues kankanai del norte y practiquen l'agricultura del arroz en bancales, de la mesma manera que los sos vecinos, los bontok.Los sos asentamientos tán densamente poblaos. Les cases puen ser de dos o tres pisos; les unidaes doméstiques tienen una entidá conocida como *obon*, y nun tan sofitaes siembre nel parentescu. Respeuto a la riqueza, nun hai diferencies marcaes. Los ritos funerarios xueguen un papel perimportante na so cultura.

## Referencies

## Enllaces esternos
Batalla de Lepanto

La **Batalla de Lepanto**, *la más alta ocasión que vieron los sieglos*, foi un combate naval de capital importancia que tuvo allugáu'l 7 d'ochobre de 1571 nel golfu de Lepantu, allugáu ente'l Peloponesu y Epiru, na Grecia continental). 

Enfrentáronse nella los turcos otomanos escontra una coalición cristiana, llamada Lliga Santa, preparada por España, Venecia y la Santa Sede. Los cristianos foron los vencedores, salvándose solo 30 galeres turques.Frenose asina l'espansionismu turcu pol Mediterraneu occidental. Anque hubo una determinante participación de los estaos italianos, la victoria puese considerar española dau que'l verdaderu combate sofitaronlu los tercios embarcaos Españoles.

Nesta batalla participó Miguel de Cervantes, que resultó firíu, sofriendo la pérda de movilidá de la so manu izquierda, lo que-y valió el sobrenome de ***mancu de Lepanto***.

## Referencies
Galeaza

La **galeaza** (del italianu *galeazza*, aumentativu de *galea* (galera) ye un tipu de galera grande que construyóse demientres nos sieglos XV a XVII. La dómina de mayor utilización foi la segunda metá del sieglu XVI. 

Con elles anochábase tener una nave con más artillería que les galeres y que sofitare meyor la navegación en mar abiertu.

La proporción d'eslora a manga yera menor que nes galeras, de 6 a 1 e incluso de 5 a 1. 

Los venecianos foron los primeros en construirles; les dimensiones tipu de una galeaza del sieglu XVII yeren de 59 m de eslora, 9 m de manga y 3,35 m de calume, con un puntal de 6,5 m. Teníen cubierta corrida, poro, los remeros diben a cubiertu, non como nes galeres, nes que diben al rasu. Podíen llevar al rodiu 20 cañones y al rodiu 30 pedreros. Llevaben hasta 32 remos por banda, y los remos podíen llegar a ser de 15 m de llargu, lo que esixía siete u ocho homes por remu. Yeren de proa redonda como les naos. 

Yeren más llentes que les galeres marniegues y teníen unes condiciones marineres abondu pobres. 

## Bibliografía
*Enciclopedia General del Mar. Ediciones Garriga. Madrid-Barcelona 1957(n'Español)

## Referencies

## Enllaces esternos
Eschweiler

**Eschweiler** (n'alemán) ye una ciudá de la rexón de Nordrhein-Westfalen (Alemaña).

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu web d'Eschweiler
Trakai

**Trakai** (polacu **Troki**) ye un pueblu lituanu y centru alministrativu de la rexón del mesmu nome.

## Xeografía
La ciudá ta allugada a 28 km de Vilnius. El pueblu tien un área de 11.52 km² y ta habitáu por 5.406 persones. La rexón alministrada por Trakai cubre 1202,74 km² y tien 38.200 habitantes. Hai alrodiu de 200 llagos na rexón, el más fonderu d'ellos *Galvė* tien 46,7 m de prof, y nél tan allugaes 21 islles. *Galvé* tien una estensión de 3,88 km², el llagu *Vilkokšnis* , segundu n'estensión tien 3.37 km², y el llagu d**Skaistis'' 2.96 km². 

== Historia ==
Los primeros asentamientos n'esti área apaecieren nel primer mileniu dempués de [[Cristu]]. La ciudá, asina como'l so redeor, entamó col desarrollu nel [[sieglu XIII]] como'l [[Gran Ducáu de Lituania]] centro. Según les cróniques, dempués d'una exitosa caza, el Gran Duque [[Gediminas]] descubrió un fermosu llugar non lloñe de la entós capital de [[Kernavė]] y decidió construir un [[castiellu]] ellí. Asina ye como'l vieyu [[castiellu de Trakai]] se construyó en [[Senieji Trakai]], que nesi momentu nomábase **Trakai'''. La ciudá de Trakai foi amentada per primer vegada n'Alemaña en 1337, que ye tomada como la fecha oficial de so fundación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Galera

La **galera** ye un barcu impulsáu pola fuercia de los remos y pol vientu.

La galera esite dende l'antigüedá. Orixinalmente, usaba una fila de remeros por cada llau del barcu. Tiempu dempués, los fenicios inventaron una galera con dos files de remeros, que yera más veloz ensin perder maniobrabilidá; esta evolución de la galera llamóse birreme. Na Antigua Grecia encastaron y usaron el trirreme, galera de tres files de remeros. Los antiguos romanos, y enantes d'ellos los cartaxineses, llegaron a utilizar el quinquerreme, con cinco files de remos, magar que lo común yera usar birremes.

Los remeros normalmente yeren esclavos o prisioneros. Demientres munchos sieglos caltúvose la condena a galeres como unu de los más crueles castigos posibles, tanto que mesmo Miguel de Cervantes la mencionaba nel *[[Quixote]]*.

Demientres la Edá Media nun se ficieron progresos notables nel arte de construir embarcaciones. La innovación de montar una fila de remeros estra foi abandonada. Por embargu, les galeres permitieron a diverses cultures espardise pel mar. Foi casu talu, por exemplu, del célebre *drakkar* o barcu-dragón de los viquingos.

Nel Sieglu XV apaez una nueva clase de embarcación, llamada carabela, usaba un velame variáu pa navegar ensin remeros y, poro, requería muncha menos tripulación que la galera. Por embargu, la carabela nun sustituyó aína a la galera. Pa dar una idea: na dómina del descubrimientu d'América, 1492, la espedición de Cristóbal Colón navegó en dos carabeles y una carraca, pero la flota aconceyada poles potencies cristianes escontra l'Imperiu Otomanu demientres la Batalla de Lepanto en 1571 yeren galeres principalmente. Esti sería'l caberu combate históricu au dicha embarcación sería utilizada.

Demientres el Renacimientu apaez un tipu intermediu; una galera con veles, llamada galeaza, precedente del galeón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Huelva

**Huelva** ye la capital de la homónima provincia de Huelva dende 1833, allugada na comunidá autónoma d'Andalucía, España, y llocalizada nel mestu de los ríos Tinto y Odiel, na denomada tierra llano y perteneciente a la Cuenca del Guadiana.

## Historia
La ciudá foi puntu d'encontu ente delles cultures ya civilizaciones. Nel añu 2006, afayáronse restos arqueolóxicos dataos ente'l 3.000 y el 2.500 e.C., enforma anteriores a Tartessos. L'afayamientu de dos depósitos de mena cilíndrica con alrodiu d'unes trenta pieces de deidaes prehistóriques, (la mayor conocía pel momentu), alluguen a la ciudá de Huelva como "el poblamientu continuáu más antiguu de la Península Ibérica". Pese a esto, los historiadores conseñen l'añu 1000 e.C. como'l de la fundación del nucleu urbanu por parte de los fenicios col nome de **Onoba** (*"Onos Baal"*, la fortaleza de Dios), allugada a extramuries d'un enclave tartesiu. Dende'l míticu reinu tartesiu d'Argantonio hasta l'Imperiu Romanu, la colonización vandálica y visigoda o l'asentamientu de cultures como l'árabe diéron-y renome al sur peninsular y convirtiéronla nun verdaderu crisol de cultures.

## Xeografía
La so altitú ye de 54 metros darréu que s'alcuentra a escasos quilómetros del mar, del que la separten una ría y delles islles. El clima de la ciudá ye de calter mediterraneu con influyencia atlántica. El so réxime de temperatures ye de tipu marítimu, con una media añal de 19,2&nbsp;°C lo que fai d'esta ciudá de les más caldies d'Europa y recibiendo 2.972 h de sol añales. El mes más calorosu ye xunetu, tolos años algámense los 40&nbsp;°C en delles ocasiones. El mes más fríu ye xineru, las mínimes ronden los 7&nbsp;°C y les máximes los 17&nbsp;°C.

## Demografía
Tien una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos
Mancomunidá

Nel sen xurídicu, **mancomunidá** fai referencia a l'ensame llibre de conceyos, dientru del marcu xurídicu nacional, que crea una entidá llocal superior y a la que los conceyos asociaos deleguen parte de les funciones o competencies que la llei-yos atribúi, al oxetu de que se faiga un serviciu conxuntu pa tolos sos miembros.

Les mancomunidaes requieren polo xeneral, pa crease, que los conceyos enconten o llenden ente ellos, que se fixe con claridá l'oxetivu, que esista un presupuestu propiu y unos muérganos de xestión igualmente propios y diferenciaos de los participantes.

En dalgunos países, les mancomunidaes puen crease de miente obligatoria pal prestu de determinaos servicios cuando la llei asina lo afita.

## Referencies

## Enllaces esternos
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas de Gran Canaria** (**Las Palmas**) ye una ciudá y conceyu español perteneciente a la provincia de Las Palmas. Ta allugada al noreste de la islla de Gran Canaria, ye la capital de la islla y de la so provincia. Xunto con Santa Cruz de Tenerife caltién asinamesmo la capitalidá de la Comunidad Autónoma de Canaries y ye sede de la Delegación del Gobiernu. Arriendes, ye la ciudá con mayor númberu d'habitantes de Canaries y la octava d'España, con una población de .

El conceyu tien una estensión de 100,55 km² (Institutu Canariu d'Estadística, 2003). La so altitú ye de 8 metros sobro'l nivel del mar (na parte más meridional). El clima ye de lluvies escases, con una temperatura media d'unos 20&nbsp;°C.

L'asturianu nun cuenta con un xentiliciu pa esta ciudá española. Por embargu, n'español esisten dos, "*palmense*" y "*canarión*"; esti caberu, estensivo tamién a tolos habitantes de la islla, ye'l más emplegáu.

## Historia
Enantes de l'arribada de Juan Rejón, la islla taba habitada polos guanches, aboríxenes pobladores. El 24 de xunu (día de San Xuan), entámase la conquista de la islla de Gran Canaria, nel desbentíu de Guiniguada, anguaño, güeria de Vegueta.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Cáceres

**Cáceres** (*Caçris* n'estremeñu, *Cáciris* en fala de Xálima) ye la capital de la provincia homónima, ye una ciudá allugada na estaya central de l'antigua provincia romana de la Lusitania, na comunidá autónoma d'Estremadura, con 90.218 habitantes (censu INE a 1 de xineru de 2006). Ye la ciudá más grande y poblao de la provincia, recoyendo el 21,85% de la población total de la mesma. 

Foi declarada en 1986 Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO, darréu que caltién ún de los conxuntos urbanos de la Edá Media y del Renacimientu más completos del mundu.

## Población

## Referencies

## Enllaces esternos
Faru de Ḷḷuarca

El **[[faru]] de Ḷḷuarca** ta allugáu na punta Focicón, que zarra pel oriente la ensenada de Ḷḷuarca, nel conceyu asturianu de Valdés. Asitiáu a 300 m del centru la villa, a la vera la ermita la Virxe Blanca y el cementeriu, puede consideráselu, como a los de Tapia o Llanes, un faru "urbanu". 

En L'Atalaya, que ye como se llama'l llugar exactu nel que s'asitia'l faru, hebo ente los sieglos XVI y XVIII un fuerte pa defender la villa de los posibles ataques per mar, y ellí, al pie de la Torre Vieya (sieglu IX) yera onde los marineros del *Gremio de Navegantes y Mareantes* de la villa prendíen fogueres pa guiar a los barcos. Nel sieglu XIV esi gremiu instaló, y pagó pa que funcionara, una lluz en campanariu de la ermita primitiva que se construyó na zona, lo que fizo les veces de faru hasta que, el 15 de payares de 1862, foi inauguráu'l que vemos anguaño.

L'edificiu que se conserva caltién la traza orixinal. Ye rectangular y d'una planta, con teyáu de pizarra con una guardilla na cara Este, parees encalaes y sillares nes esquines. La torre ta semiadosada na cara Oeste, y ye lo más guapo del conxuntu. Tien forma de prisma cuadráu, y llenda direutamente cola *carretera del faru*, que pasa raspiando'l primer cuerpu de la torre, zarráu y d'unos 5 m d'altor. El segundu cuerpu ta abierto con trés vidrieres en forma d'arcu de mediu puntu, qu'allumen la escalera de caracol de fierro que val pa xubir a la llinterna. 

La llinterna, de cristales triangulares, ye de color gris, y ta rematada por una cubierta opaca con pararrayos y veleta. Dientro d'ella hai una óptica fixa de quintu orde, con una llámpara de 500 W. Pa cuando marcha la corriente hai, de reserva, un grupu electróxenu diésel donáu pol plan Marshall dempués de la Segunda Guerra Mundial.

Pa los díes borrinosos el faru tien, dende 1944, una sirena Pintsch.

## Bibliografía
*Menéndez Solar, Belén, *Faros del litoral asturiano*. Uviéu, Conseyería de Fomentu del Principáu d'Asturies, 1997.
*Sanz, Eduardo, *Faros de Asturias*. Xixón, Silverio Cañada Editor, 1990.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Faros de Asturias
*  El faru de Ḷḷuarca na web d'''El faro de Luisu''
Tañes (parroquia)

**Tañes** ye una parroquia del conceyu de Casu. Ocupa la fastera centruoccidental del conceyu, llendando col de Sobrescobiu, y tien una estensión de . Los sos  viven nos pueblos de Tañes, Prieres y Abantru, que tán a la vera derecha del ríu Nalón. El pueblu que ye cabecera de la parroquia da nome al banzáu que se construyera nos años 70 (entamó a funcionar en febreru de 1978) p'abastecer d'agua a la zona central d'Asturies. Pa la so construcción hebo qu'inundar el valle, dellos caseríos y una ermita, dedicada a Santa Magdalena.

## Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién
*Central hidroeléctrica de Tañes

## Referencies

## Enllaces esternos
Mestrón

El **mestrón**, ye un personax popular al que la xente acude pa sanase físicamente. Suel tratase de personaxes ensin estudios, y los sos conocimientos vienen tresmitíos de padres a fíos, per aciu de la sabencia popular. 

Dalgunos sanadores quiten el mal de güeyu, y son denomaos tamién *saludadores*. Nes sos práutiques incorporen l'usu de yerbes, masaxes y rituales al empar que'l espiritualismu y misticismu, y anguaño cuasi tolos *saludadores* y dalgunos *mestrones* faen abusu de la bona voluntá de la xente, prometiéndo-yos curaciones imposibles siendo too parte d'una engañifa.

El *compostor*, ye otru mestrón o curanderu especializáu nos güesos
Peña'l Vientu

La **Peña'l Vientu** ye un monte asitiáu nel conceyu asturianu de Casu y qu'hasta va pocu daba nome a un grupu de baille asturianu qu'esistía nel mesmu conceyu pero col pasu del tiempu'l grupu entró en declive y desapaeció.

## Referencies

## Enllaces esternos
Árees sanitaries d'Asturies

La Sanidá Pública n'Asturies divídese en ocho **Árees sanitaries**, caúna con un hospital polo menos y con zones asignaes:

# Hospital de Jarrio (Cuaña)
# Hospital Carmen y Severo Ochoa (Cangas del Narcea)
# Hospital San Agustín (Avilés)
# Hospital Universitariu Central d'Asturies (Uviéu)
# Hospital de Cabueñes (Xixón)
# Hospital del Oriente d'Asturies (Parres)
# Hospital Álvarez Buylla (Mieres)
# Hospital Valle del Nalón (Llangréu)

## Ver tamién
*Serviciu de Salú del Principáu d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Televisión Dixital Terrestre

La **Televisión Dixital Terrestre** o **TDT** ye l'aplicación de les teunoloxíes del mediu dixital a la tresmision de conteníos al traviés d'una antena convencional (aérea) o de conesión per cable o satélite. Aplicando la teunoloxía dixital consíguense mayores posibilidaes, como proveer d'un mayor númberu de canales, meyor calidá d'imaxe o imaxe n'alta definición (HD o High Definition n'inglés) y meyor calidá de soníu (emplegando sistemes como AC3, Dolby Digital). 

## La TDT n'España

Nel añu 2000 entró en funcionamientu la primera plataforma comercial de Televisión Dixital Terrestre (TDT) n'España, Quiero TV; plataforma de pagu que nun algamó la rentabilidá esperada y cesó les sos emisiones el 30 de xunu de 2002. El 30 de payares de 2005 prodúxose el rellanzamientu del sistema al entamar les sos emisiones dixitales n'abiertu les cadenes qu'hasta esi momentu emitíen n'analóxico incorporando al mesmu tiempu nueves emisiones inauguraes ex profeso pa la ocasión, asina como nueves cadenes daes exclusivamente pa TDT.

La TDT permite una meyor calidá de receición y amplía la ufierta disponible tanto en númberu de canales como en versatilidá del sistema: emisión con soníu multicanal, múltiples señales de soníu, teletextu, EPG (guía electrónica de programes), canales de radio, servicios interactivos, imaxe panorámica, etc. A mediu plazu el sistema de televisión analóxica desapaecerá completamente lliberando frecuencies que permitirán aumentar la ufierta de canales, la so calidá y otros servicios en TDT. El sistema de radio dixital DAB tamién entamó les sos emisiones en 1998 pero aparenta, na práutica ser inviable y/o poco rentable, la so receición al nun existir nel mercáu bastantes receptores.

L'apagón analóxicu n'España ta previstu p'abril de 2010, dos años enantes de la fecha llímite impuesta pola Comisión Europea. Esa ye la fecha llímite pero va facese progresivamente en distintes partes del país. El primer municipiu en tenr l'apagón dixital fue el gallegu d'A Fonsagrada

## Referencies

## Enllaces esternos
Tratáu de Lisboa

**Tratáu de Reforma** o **Tratáu de Lisboa**, firmáu polos representantes de tolos Estaos miembros de la Xunión Europea (XE) en Lisboa el 13 d'avientu de 2007 ye'l que sustituye a la *[[Constitución europea]]* estipulada nel fallíu tratáu de 2004. De llograse la ratificación del nuevu tratáu, la XE tendrá personalidá xurídica propia pa firmar acuerdos internacionales a nivel comunitariu.

El títulu formal del tratáu ye *Tratáu de Lisboa pol que se modifiquen el Tratáu de la Unión Europea y el Tratáu constitutivu de la Comunidá Europea*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sukhoi

**Sukhoi** (Сухой) ye un de los más importantes fabricantes d'aviones rusos. La empresa foi fundada por Pavel Sukhoi en 1939 como la Oficina de Diseños Sukhoi en Moscú y agora ye conocida como Sukhoi Corporation. Abarca varies empreses entamando pola Oficina de Diseños Sukhoi, l'Asociación de Fabricantes de Novosibirsk (Novosibirsk Aviation Production Association -NAPO-), l'Asociación de Fabricantes de Komsomolsk-na-Amure (Komsomolsk-na-Amure Aviation Production Association -KnAAPO-) y la Irkutsk Aviation.
Actualmente los Su-27, Su-30, Su-24, Su-25, Su-24M y Su-33 tan en serviciu col exércitu rusu y cola armada. Más de 2000 caces de Sukhoi foron vendíos a los países de l'antigua y actual área d'influyencia soviética/rusa como a la India, China, Iraq, Polonia, la República Checa, Eslovaquia, Hungría, Alemaña, Siria, Arxelia, Corea del Norte, Vietnam, Afganistán, Yeme, Exiptu, Libia, Irán, Angola, Etiopía, Perú, Cuba y dalguna otra nación, anque mui poques d'estes últimes tienen los aviones d'última xeneración y usen los vieyos aparatos de la guerra fría. Actualmente Venezuela, comprará 24 aviones Su-30 pa remocicar la so Fuercia Aérea de los que cuasi la metá yá tán en serviciu. Amás colos Su-26, Su-29 y Su-31 Sukhoi ye ún de los constructores líderes n'aviones acrobáticos de sesta xeneracion.

En 2004 la empresa ganó'l concursu PAK-FA pal desendolcu del avión de quinta xeneración que sustituyirá al MiG-29 y al Su-27, qu'incorporará teunoloxíes del S-37, MiG MFI, Su-35BM y MiG-35.

Los últimos modelos de la empresa son presentaos na exhibición MAKS que se realiza cada añu en Moscú.

El 26 d'agostu de 2007, la empresa presentó'l so avión civil Sukhoi Superjet 100, que pretende competir nel mercáu civil nel añu 2010. Podrá tresportar 95 pasaxeros y costará 28 millones d'euros.

 
## Aviones militares
 

Según la designación OTAN y por orde de fabricación.
* Su-1 I-330 (Istrebitel -> Caza)
* Su-2 BB-1 (Blizhnij Bombardirovschik -> Bombarderu en picáu)
* Su-3 I-360
* Su-4 (proyeutu)
* Su-5 I-107
* Su-7 Fitter y Su-7 UTI Moujik (versión UTI d'entrenamientu)
* Su-9 Fishpot y Su-9 UTI Maiden (versión UTI d'entrenamientu)
* Su-11 Fishpot
* Su-15 Flagon
* Su-17 Fitter
* Su-19 (proyeutu)
* Su-20 Fitter (versión d'esportación)
* Su-21 Flagon (proyeutu de versión avanzada)
* Su-22 Fitter
* Su-23 Fitter (proyeutu versión naval)
* Su-24 Fencer
* Su-25 Frogfoot
* Su-27 Flanker (Flanker A/B) -> J-11 (China)
* Su-28 Flanker (denominación d'esportación)
* Su-30 Flanker (Su-27PU Flanker-C)
* Su-30MK
* Su-32FNFullback «Platypus» (Su-27IB) (naval d'ataque)
* Su-33 Sea Flanker (Su-27K Flanker-D) (naval)
* Su-34 Fullback «Falke» (Su-27IB) (esportación)
* Su-35 Flanker (Su-27M Flanker-E)
* Su-37 Super Flanker (Flanker-F)
* Su-39 Frogfoot (Su-25TM)
* Su-47 Firkin (S-37 «Berkut»)

## Aviones comerciales
 

 * S-80, bimotor de capacidaes STOL (mal denomináu Su-80)
 * Sukhoi Superjet 100 Proyeutu d'avión rexonal con Beriev e Ilyushin (desarrollu actual por Sukhoi en solitariu)
## Aviones civiles acrobáticos
 

 * Su-26 monoplaza
 * Su-29 biplaza Solerno's AfterBuerner
 * Su-31 monoplaza
 * Su-49 monoplaza

## Referencies

## Enllaces esternos
Prefixu telefónicu

Un **prefixu telefónicu** (tamién denomáu *indicativu telefónicu*) ye una socesión numbérica que se marca delantre del númberu d'usuario al facer una llamada telefónica, col envís de seleicionar la demarcación territorial llóxica a la que pertenez un usuariu.

Estes demarcaciones llóxiques que los prefixos telefónicos designen, puen correspondese con divisiones xeográfiques de la rede telefónica, o bien con ciertos servicios especiales, como los númberos intelixentes o la rede de telefonía móvil.
Cádiz

La ciudá de **Cádiz** ye un conceyu español allugáu na provincia de Cádiz, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ye la capital de la provincia homónima y nucleu urbanu del *área metropolitana de la Bahía de Cádiz*, tercer nucleu poblacional d'Andalucía y ún de los más activos económica ya industrialmente, n'Andalucía, España. Arriendes ye xunto colos conceyos de *Xerez de la Frontera*, *El Puerto de Santa María*, *San Fernando*, *Chiclana de la Frontera*, *Puerto Real* y *Rota* la **Mancomunidá de Conceyos Bahía de Cádiz**.

## Etimoloxía del topónimu
**גדר** (Gádir y Gdr ensin les vocales), ye l'antigu nome feniciu de Cádiz, significa etimolóxicamente *castiellu, fortaleza* o, en xeneral, *recintu con muries*. Equival al de *agadir*, avezáu anguaño en munchos topónimos del norte d'África, por exemplu l'Agadir de Marruecos. Entá güei ente los bereberes "*agadir*" significa «graneru o mercáu fortificáu». **Gádir** foi l'enclave feniciu más importante de la Antigüedá na península Ibérica.

Dempués, la ciudá tomó'l nome del griegu áticu por un nome asemeyáu: **τὰ Γάδειρα** (*Gádeira*). En griegu xónicu, el nome delletréase de mena llixeramente desemeyao: **Γήδειρα**. Asina ye como apaez nes hestories escrites por Herodotu. Davezu, alcuéntrase el delletréu **ἡ Γαδείρα**, como, por exemplu, nos escritos d'Eratóstenes. Asina lo afita Esteban de Bizanciu.

En llatín, la ciudá pasó a nomase **Gades** y n'árabe **قادس**' (*Qādis'). 

La importancia histórica y comercial de la ciudá, fizo que del [[endónimu]] "Cádiz", surdieren numberosos [[exónimu|exónimos]] que la denomen n'otres llingües. Preba d'ello son los nomes que-y dan n'[[italianu]], *Cadice*; en [[francés]], *Cadix*; n'[[inglés]], *Cadiz* y en [[caló]] *Peri''.

## Galería d'imáxenes

Vista de Cádiz, España, 2015-12-08, DD 77.JPG|Vista de Cádiz
Cadiz palace.jpg|Casa'l conceyu de Cádiz
Cadizcathedral.jpg|Catedral de Cádiz


## Referencies

## Enllaces esternos
Castelló de la Plana

**Castelló de la Plana** (*Castellón de la Plana *n'español y oficialmente **Castelló de la Plana**) ye una ciudá de la Comunidá Valenciana (España), capital de la provincia de Castelló. Alcuéntrase allugada na costa mediterránea.

Cunta con . Arriendes, ye'l nucleu principal d'un *área metropolitana* de 276.977 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuenca

**Cuenca**, ye una ciudá española perteneciente a la Comunidá Autónoma de Castiella la Mancha y capital de la provincia del mesmu nome. Asítiase nel centru de la provincia, a una altitú media de 946 metru|m sobro'l nivel del mar, y tien un conceyu que, con 911,06 km² d'estensión, ye de los mayores d'España. El conceyu tien una población de .

## Historia

Estrabón, Pliniu y Ptoloméu dexaron nos sos escritos que los primeros habitantes de la rexón foren los "*olcades*". Dende la Edá del Fierro, esistieron delles *civitas*, castros o *polis* en desemeyaos puntos de la provincia (*Urbicua*, *Cartala Egelasta*, *Contrebia*, *Belgida*, *Caraca*, *Alaba*, *Condabora*, *Istonium*, *Libana*, *Urcesa*, *[[Segóbriga]]*, *Ercávica*, *Valeria*...) pero nun hai vestixu dengún de que nel actual emplazamientu de Cuenca esistiere asentamientu humanu nengún. El más averáu yera **Bursada**, na estaya de *Pinar de Jábaga* au Aníbal los somorguió y deportó al norte d'África ocupando esti llugar los carpetanos.

Magar que na rodiada de la ciudá hai restos d'asentamientu humanu dende'l Paleolíticu superior, nun ha ser hasta la conquista musulmana cuando se construya la fortaleza de Qūnka, orixe de la ciudá actual. Esta, que yera nún entamu una más de les fortaleces de la cora de Santaver (Ercávica), foi garrando puxu pasín ente pasu. El rei cristianu Alfonsu VIII conquistola en 1177 y dio-y el fueru de Cuenca, ún de los más prestixosos de la historia de Castiella. La so economía taba dominada pol sector testil, de gran puxu y sonadía nos sieglos XV y XVI. El sieglu XVII, pela so banda, vio la decayencia d'esta actividá, lo que-y fizo perder muncha población. En 1833 convirtióse en capital de la nueva provincia de Cuenca. Anguaño la so economía ta centrada nel turismu, que se vio favorecíu dende que, en 1996, el so centru históricu fora declaráu Patrimoniu de la Humanidá.

Nesi cascu antiguu hai un patrimoniu históricu y arquiteutónicu perimportante, con fitos señeros como la so catedral o les Cases Colingaes, que son el símbolu de la ciudá. Tien tamién un garapiellu de museos (más de diez), ente los que rescamplen el Muséu d'Arte Abstracto Español, el Muséu de les Ciencies de Castiella-La Mancha y el Muséu de Cuenca. Rescamplen, ente los acontecimientos culturales qu'acueye la ciudá, la so Selmana Santa y la Selmana de Música Relixosa.

## Imáxenes

imaxe:Cuenca_Catedral_de_Cuenca.jpg|Catedral de Cuenca
imaxe:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|Catedral de Cuenca
imaxe:Hoz del Huecar.jpg|Foz del Huécar
imaxe:Cuenca-panoramica4.JPG|Les cases colingaes de Cuenca


## Referencies

## Enllaces esternos
Ciudad Real

**Ciudad Real** o **Ciudá Real**, ye una ciudá española, capital de la provincia homónima y del so partíu xudicial. Ta allugada na comunidá Autónoma de Castiella-La Mancha.

Ciudad Real tien . Alcuéntrase a una altitú de 628 m. El so conceyu tien 285 km². Abarca 4 nucleos de población principales: Ciudad Real, *Las Casas*, *Valverde* y *La Poblachuela*. Alcuéntrase allugada a unos 200 km al sur de Madrid. Foi fundada por Alfonsu X el Sabiu nel añu 1255.

## Galería d'imáxenes

imaxe:Iglesia Santiago Ciudad Real.JPG|Ilesia Santiago
imaxe:JardinesPradoCR.jpg|Xardinos ñevaos del "Prado"
imaxe:RectoradoUniversidadCR.jpg|Rectoráu de la Universidá


## Referencies

## Enllaces esternos