open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Añu bisiestu

Un añu ye **bisiestu** si dura 366 díes, en cuenta de los 365 d'un añu común. Esi día de más suel amestase no cabero del mes más curtiu, datándose como 29 de febreru.

Esti día améstase pa iguar el desfase que'esiste cola duración real de los años. L'añu dura 365 díes y 6 hores aproximadamente (estes **6 hores** son *d'escesu*). Esto fai que s'igüen ca cuatro años (6 hores/añu * 4 años = 24 hores) les 24 hores acumulaes, nún día estra.

La regla pa los años bisiestos según el calendariu gregorianu ye:

:**Un añu ye bisiestu si ye dixebrable ente 4, esceutu l'últimu de cada sieglu (múltiplos de 100), que pa ser bisiestos, tamién tienen de ser dixebrables ente 400. **

Ye dicir, los años que seyan divisibles ente 4 sedrán bisiestos; magar que nun sedrán bisiestos si son divisibles ente 100 (como los años 1700, 1800, 1900 y 2100) nun siendo que seyan divisibles ente 400 (como los años 1600, 2000 ó 2400). En 400 años tien d'haber 97 años bisiestos, d'esta miente l'añu del calendariu gregorianu caltién abondu aldéu al añu solar. Asina l'añu gregorianu dura 365 díes +1/4 -1/100 +1/400 = 365,2425 díes (más que l'añu trópicu que dura 365,2422 díes).

Como l'error ye de 0,0003 díes por año, pue albidrase que dientro de tres mil años, tendráse acumuláu un día d'error. Pero en realidá nun sabemos esautamente cuándo aportará l'error a un día. La cifra de 365,2422 díes por añu trópicu nun ye ensembre esauta, porque tantu la duración del añu trópicu, como la velocidá de rotación de la Tierra, van camudando colos sieglos, y d'una miente que nun ye dafechu predicible. 

Esisten versiones qu'indiquen qu'esi día descontaráse l'añu 3.600, que nun será un añu bisiestu.

## Historia del añu bisiestu
**Etimoloxía**: *Dies bis sextus ante Kalendas Martias*; *annus bissextus* (llatín). 

Primitivamente'l calendariu romanu cuntaba con 10 meses; atribúise a la influyencia de los Sabinos la introdución del calendariu de 12 meses con tres dates mensuales fixes: *Calendas*, *Nonas* ya *Idus*.

Xuliu César afitó el calendariu de 365 díes con años bisiestos y Gregoriu XIII reformólu talu y como ye güei.

La esplicación ye cenciella, *Les Calendes* yeren el "día 1" de ca mes. Los díes anteriores al día 1 facíen referencia a les Calendes d'esi mes, entós:

**Nun añu normal de 365 díes**: 
* el 1 de marzu, yera'l día de les Calendes de Marzu; 
* el 28 de febreru yera'l día enterior a les Calendes de Marzu; 
* el 27 de febreru yera'l 3ᵉʳ día enantes de Calendes de Marzu (cuntaben el día de partida y el d'aportada na cuenta.); 
* el 26 de febreru yera'l 4ᵘ día enantes de les Calendes de Marzu; 
* el 25 de febreru yera'l 5ᵘ día enantes de les Calendas de Marzu; 
* y el **[[24 de febreru]]** yera'l 6ᵘ día enantes de les Calendes de Marzu. 

**Nos años bisiestos** amestábase un día dempués del 24, que yera'l *bis-sexto*, **bis-6ᵘ** enantes de les Calendes de Marzu. Como nosotros ya nun cuntamos les Calendes, fáisenos más cenciello considerar que'l día amestáu ye l'últimu del mes.

## Ver tamién
* 29 de febreru
* Algoritmu bisiestu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Gueta d'años bisiestos
Tabacu

El **tabacu** (del árabe clásicu *tub[b]āq*, ﻕﺎﺒﺗ) ye un productu vexetal que s'obtién de les fueyes de delles plantes del xéneru *[[Nicotiana]]*, en concretu *[[Nicotiana tabacum]]*). Consúmese de delles maneres, siendo la principal, fumao. El so particular conteníu en nicotina conviértelu n'adictivu. Comercialízase, n'estremaes presentaciones, llegalmente en tol mundu magar qu'anguaño tien abondes torgues en munchos países, darréu que tien efeutos dañibles pa la salú pública. 

La so composición ta formada pol alcaloide nicotina, que s'alcuentra nes fueyes en proporciones variables(dende menos del 1% hasta'l 12%). El restu ye'l denomáu galipote, una sustancia escuro y breoso formao por dellos axentes químicos, munchos de los cuales xenérense como resultes de la combustión (cianuru d'hidróxenu, monóxidu de carbonu, dióxidu de carbonu, óxidu de nitróxenu, amoniacu, etc.)

El xéneru *Nicotiana* abarca más de 50 especies clasificaes en cuatro grupos principales: *N. tabacum*, *N. petunoides*, *N. rustica* y *N. polidiclia*. La especie *N. tabacum*, pue clasificase en cuatro variedaes: *havanesis, brasilensis, virgínica y purpúrea*, que son l'orixe de les distintes variedaes usaes na comercialización.

La población de Llaniu, nel conceyu de Salas algamó sonadía n'Asturies poles sos plantaciones de tabacu que se caltuvieron hasta los años ochenta del Sieglu XX.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nimruz

**Nimruz** (del persa: نیمروز) ye una provincia d'Afganistán, asitiada al sudoeste'l país, nes llendes d'Irán y Paquistán. Tien una superficie de 41.000 km² y cunta con 149.000 habitantes (2002), la de menos xente de toles provincies. La capital ye Zaranj.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zaranj

La ciudá de **Zaranj** ye la capital de la provincia de Nimruz (Afganistán), asitiada nel sodoeste'l país y averada a Irán. Cunta con más o menos 70.000 habitantes. Ye perimportante'l comerciu con Irán y Paquistán. Ciudá histórica, tuvo'l nome de *Sarang* en sánscritu, y depués la xente púnxo-y *Zarang*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nuristan

**Nuristan** (del persa نورستان) ye una provincia d'Afganistán. El so entame ta nel añu 2001, onde xuntaron dalgunos territorios de les provincies de Laghman y Kunar. 
La so población cunta con mayoría de nuristaninos y de Patanes. La so capital ye Kamdish.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kamdish

**Kamdish** (persa: کامدیش) ye la capital de la provincia de Nuristan (Afganistán), asitiada nel valle de Bashgal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Asenovgrad

**Asenovgrad** (en búlgaru *Асеновград*) ye una ciudá de Bulgaria. Alcuéntrase na provincia de Plovdiv a 19 km de la ciudá de Plovdiv.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nefertiti

**Nefertiti** foi una gran reina de la dinastía XVIII d'Exiptu, gran esposa real d'Akhenatón y madre. El so nome exipcianu, **"''nfrt.y''"**, tórnase polo xeneral por "la bella tien llegao".

La so belleza foi llexendaria, pero tres la so imaxe perguapa, paez que'l so papel políticu nel desendolcu de la esperiencia amarniana foi determinante.

El so reináu relluma pola frecuencia cola que se ficieron representaciones monumentales qu'amuesen a la pareya real na intimidá, y n'especial la cercanía a les sos fíes (enxamás enantes d'esa dómina se representaren escenes familiares)

Nun se tien demostrao qu'asocediera a **Akhenatón** tres la so muerte; dalgunos exiptólogos camentaben qu'ella foi la que reinó col nome de Semenejkara; sería más creyible falar de reináu n'andecha parcial ente Akhenatón y la so gran esposa real. Tampocu nun se demostró que sobreviviere al so real esposu y poro, qu'ella fore Semenejkara.

## La familia de Nefertiti

Conozse bien poco de la familia de Nefertiti y desconozse ensembre alrodiu de los sos pas. Sicasí, ye dable que fore fía d'Ay, presuntu hermanu de la reina madre Tiy (poro tanto Akhenatón y Nefertiti seríen primos). Otra teoría, cada vegada más desplazada pola primera, sería que fore la princesa Taduhepa, del país de Mitanni. Notres, que yera una princesa d'orixe nubiu que foi entregada al faraón. Como nel casu d'otros munchos datos d'aquella dómina, la data del casamientu y la de la xubida al tronu de Nefertiti nun se puen determinar con esautitú. Sicasí, sería lo más dable demientres el primer añu de reináu del nuevu rei, per entós denomáu Amenofis IV. La pareya tuvo seis fíes:
* Meritatón - nacida ~ 1348 e.C..
* Meketatón - nacida ~ 1347 e.C..
* Anjesenpaatón - nacida ~ 1346 e.C..
* Neferneferuatón-Tasherit - nacida ~ 1344 e.C..
* Neferneferura - nacida ~ 1341 e.C..
* Setepenra - nacida ~ 1339 e.C..

## Ver tamién
* Akhenatón
* Semenejkara
* Dahamunzu
* Neferneferuatón
* Les Reines d'Amarna

## Referencies

## Enllaces esternos
Contragambito Falkbeer

El **contragambito Falkbeer** ye'l mou más efeutivu de lluchar escontra'l Gambito de rei (ECO C31-C32). Trátase d'una variante del Gambito de rei declináu, pero los plantegamientos estratéxicos son dafechu estremaos, polo que merez artículu aparte.

D'entamu, los oxetivos estratéxicos del Gambito de rei frústrense dafechu namái que con una xugada: Nin s'abre la columna f nin se forma un centru fuerte y móvil. Amás, tres de la xugada 3.... e4, nel desendolcu del blancu faise mui difícil: les pieces tarden en salir y estórbense. Sicasí, y con un xuegu correutu —que'l blancu ha conocer si quier xugar el Gambito de rei—, les blanques puen superar los problemes y aportar a una posición equilibrada.

**Llinia principal**
:1.**e4 e5**
:2.**f4 d5**

:1.e4 e5 2.f4 d5 3.**exd5** Llinia principal
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 **e4**
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.Cc3
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.Ab5+
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.Cc3 Ab4 6.Ad2 e3
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4 Cxe4 6.Cf3 Ac5 7.De2 Af2+ 8.Rd1 Dxd5+ 9.Cfd2
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4 Cxe4 6.Cf3 Ac5 7.De2 Af5
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4 Cxe4 6.Cf3 Ac5 7.De2 Af5 8.g4 0-0
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4 Cxe4 6.De2
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.dxe4 Cxe4 6.De2 Dxd5 7.Cd2 f5 8.g4
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.Cd2
::1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 e4 4.d3 Cf6 5.De2
:1.e4 e5 2.f4 d5 3.exd5 c6
:1.e4 e5 2.f4 d5 3.Cc3

## Referencies

**Bibliográfiques:**

*
Problema de tresporte

En matemátiques y n'economía, un **problema de tresporte** ye un casu particular de problema de programación llinial nel que s'ha minimizar el coste del furnimientu d'una serie de **puntos de demanda** dende un grupu de **puntos d'ufierta** —posiblemente de númberu estremáu—, teniendo en cuenta los estremaos precios d'unvíu de ca puntu d'ufierta a ca puntu de demanda.

## Plantegamientu
Dispónense n \in \mathbb{N} puntos d'ufierta o factoríes con una producción determinada (representada per aciu d'un vector, **F**) y m \in \mathbb{N} puntos de demanda o mercaos de demanda determinada (vector **M**):
:F \in \mathbb{R}^n;\; F = (F_1, F_2, F_3, \cdots, F_n)
:M \in \mathbb{R}^m;\; M = (M_1, M_2, M_3, \cdots, M_m)

Amás se dispose como datu d'una matriz de precios, C, de mou que C_{i j} ye'l **preciu d'unvíu por unidá** dende la factoría F_i al mercáu M_j:
:C \in \mathcal{M}_{n \times m}(\mathbb{R})

L'oxetivu ye calcular una nueva matriz, X, de forma que X_{i j} seya'l númberu d'unidaes que s'unvíen dende la factoría F_i al mercáu M_j.
:X \in \mathcal{M}_{n \times m}(\mathbb{R})

Con estos datos podemos formular les condiciones que han de se cumplir:
:\sum_{i = 1}^{n} X_{i j} \geq M_j \;\; \forall j \in \mathbb{N} / 1 \leq j \leq m
:\sum_{j = 1}^{m} X_{i j} \leq F_i \;\; \forall i \in \mathbb{N} / 1 \leq i \leq n
:X_{i j} \geq 0 \;\; (i, j \in \mathbb{N}; 1 \leq i \leq n; 1 \leq j \leq m)

El **preciu total** a pagar pol tresporte, C_T, que s'ha minimizar, determinará se pola suma de los productos del precuo de cada unidá pol coste d'unvíu por unidá de cada fábrica a cada mercáu:

:C_T = \sum_{i = 1}^{n} \sum_{j = 1}^{m} X_{i j} \cdot C_{i j}
:\min \; C_T

### Problemes balanceaos
Dizse que'l problema ta **balanceáu** cuando cúmple que:
:\sum_{i = 1}^{n} F_i = \sum_{j = 1}^{m} M_j
(o, abreviadamente, \sum F = \sum M, ye dicir, la ufierta ye igual a la demanda).

En casu de que \sum F > \sum M, incorporaríase un mercáu adicional al problema, el **mercáu artificial**, M_a, de mou que la demanda seya l'escedente y el costu d'unvíu a esti mercáu seya nulu:
:C_{i a} = 0 \;\; \forall i \in \mathbb{N} / 1 \leq i \leq n.
One Step Closer

**One Step Closer** foi'l primer cenciellu y ún de los videoclips del discu *[[Hybrid Theory]]* del grupu Linkin Park. Ye ún de los cantares más famosos del grupu y ún de los pocos en que Mike Shinoda nun apaez cantando rap. El cantar, d'estilu Nu Metal, dura unos 2:30 minutos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Barbados

**Barbados** ye una islla nación allugáu ente'l mar Caribe y l'Océanu Atlánticu. Ye una de les Antilles Menores. Dende'l 30 de payares tien la forma de gobiernu de república.

Tien una superficie de  km² y una población de .

La so capital ye Bridgetown.

## Historia
Los primeros habitantes de Barbados yeren taínos nómades. Tres olas d'inmigrantes treslladaron escontra'l camín norte d'América del Norte. La primer fola taba integrada por un grupu de llabradores, pescadores y ceramistes que llegaron en canoa dende'l valle del ríu Orinoco, en Venezuela, sobre l'añu 350. El pueblu arawak foi'l segundu grupu que migró dende l'América del Sur nel añu 800. Los asentamientos arawak na islla son la punta Stroud, badea de Chandler, vega de Saint Luke, y la cueva de Mapp. Acordies colos rellatos contaos polos descendientes de les tribus aboríxenes arawak n'otres islles de la zona, el nome orixinal de Barbados foi *Ichirouganaim*. Nel sieglu XIII, los caribes llegaron dende Suramérica nuna tercer fola d'inmigrantes moviendo a los dos anteriores pueblos de la islla y viviendo aisllaos nella según fixeren los dos pueblos anteriores.

## División alministrativa

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina del Gobiernu de Barbados
Carlo Alidosi

**Carlo Alidosi**  foi fíu de Littu II Alidosi. Foi canónigu na catedral d'Imola en 1334, arcipreste de la colexata de Santa Maria di Sellustra, y bispu d'Imola dende'l 18 de xunetu de 1342 hasta la so muerte na mesma ciudá en 1354.

## Referencies

## Enllaces esternos
República Federal d'Ausonia

**República Federal d'Ausònia** ye'l nome propuestu pola Lliga Sur pa la futura república a constituyir na parte sur d'Italia. Ye l'equivalente sureñu de la Padania.
Cayu Celiu

Cayu Celiu (Caius Caelius o Coelius) foi tribunu de la plebe na antigua Roma en 51 e.C.. Ye famoso porque foi partidariu de Xuliu César i vetó los decretos que'l senáu romanu dirixere escontra César.

## Referencies

## Enllaces esternos
Granada (país)

**Granada** ye un país de les Antilles Menores, n'América. Ye'l segundu país independiente más pequeñu del hemisferiu occidental, dempués de Saint Kitts y Nevis. La so capital ye San Xurde.

Alcuéntrase na estaya sureste del mar Caribe, al norte de Trinidá y Tobagu, al nordeste de Venezuela y al sur de San Vicente y Les Granadines.

El país ta formáu pola islla de Granada, les islles de Carriacou y Pequeña Martinica, y delles islles más pequeñes al norte de la islla principal que formen parte de les islles Granadines: Islla Ronde, Islla Caille, Islla Diamond, Islla Large, Islla Saline y Islla Frigate. En total tien una superficie de  km² y una población de .

## División alministrativa

Granada dixébrase en 6 parroquies () y una dependencia formada poles islles de Carriacou y Pequeña Martinica.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Etnia

Una **etnia** (del griegu *ethnos*, "pueblu") ye una población humana na que los miembros s'identifiquen ente ellos, davezu en base a una real o presunta xenealoxía y fonduxe común, o a otros llazos históricos reales o maxinarios. Les etnies tán tamién normalmente xuníes por unes práutiques culturales, de comportamientu, llingüístiques, o relixoses comunes.

Diches comunidaes comúnmente reclamen pa sí una cadarma social, política y un territoriu.

## Clasificación
Ente los grupos cimeros de pueblos inclúinse:

* Pueblos indoeuropeos
** Pueblos baltoeslávicos
*** Pueblos bálticos
*** Pueblos eslavos
** Pueblos indoiranios
*** Pueblos indoarios
*** Pueblos iranios
*** Pueblos nuristaninos
*** Pueblos dárdicos
** Pueblos xermánicos
** Pueblos celtes
** Pueblos romances (o llatinos)
** Otros pueblos indoeuropeos (albanos, griegos, armenios, etc.)
* Pueblos caucásicos
** Pueblos surcaucásicos
** Pueblos norcaucásicos
*** Pueblos noroestecaucásicos
*** Pueblos nakh
*** Pueblos norestecaucásicos
* Pueblos urálicos
** Pueblos samoyedes
** Pueblos finoúgricos
*** Pueblos fineses
*** Pueblos úgricos
* Pueblos altaicos
** Pueblos túrquicos
** Pueblos mongoles
** Pueblos tunguses
* Pueblos Chukotko-Kamchatka
* Pueblos afroasiáticos
** Pueblos semíticos
** Pueblos cusites
** Pueblos chádicos
** Pueblos bereberes
** Pueblos omoticos
** Pueblos exipcios
* Pueblos Niger-Kordofan
** Pueblos nixerio-congoleses
*** Pueblos Benue-Congu (incluyendo bantús)
*** Pueblos Kwa
*** Pueblos Gur
*** Pueblos oesteatlánticos
*** Pueblos Mande
*** Pueblos Adamawa orientales
** Pueblos Kordofan
* Pueblos nilosaḥarianos
* Pueblos Khoisan
* Pueblos dravídicos
* Pueblos sinotibetanos
** Pueblos chinos
** Pueblos tibeto-burmanos
* Pueblos Hmong-Mien
* Pueblos Tai
* Pueblos austroasiáticos
* Pueblos austronésicos
** Formosanos
** Pueblos formosanos
*** Pueblos malayo-malasios
*** Pueblos filipinos
*** Indonesios
*** Pueblos malagasios
** Melanesios
** Micronesios
** Polinesios
* Pueblos de Papúa
* Pueblos australianos
* Pueblos esquimo-aleutianos
* Pueblos Na-Dene
* Pueblos amerindios
* Xaponeses
* Coreanos
* Burusho
* Ainu 
* Nivkhs
* Andamanese
* Ket
* Yukaguiros
* Nihal
* Mbugu
* Aboríxenes de Tasmania

Anque si se toma namás que la so traza, podríen esbillase asina:
* Blancos
* Orientales
* Negros
* Indíxenes|
* Árabes
* Lapones
* Hindús
* Maoríes
* Polinesios

## Ver tamién
* Raza
* Indíxena
* Amerindiu
* Pueblos orixinarios

## Referencies

## Enllaces esternos
Xenealoxía

La **xenealoxía** (del llatín *genealogia*, genea > del griegu *genos*, triba, nacencia, descendencia, + -loxa > del griegu *logos*, ciencia, estudiu) ye l'estudiu y siguimientu de l'aniciu y descendencia d'una persona o familia. Tamién llámase asina al documentu que rexistra dichu estudiu, davezu espresáu como árbol xenealóxicu. Asina mesmo la xenealoxía ye una de les Ciencies Auxiliares de la Historia.

## Enllaces esternos
Un

:*Esti artículu ye pal *'númberu 1**. Pal **añu 1**, ver [[1]]. Pa otros emplegos, ver [[Un (dixebra)]]''.


L**'un** o **unu*' (1) ye'l [[númberu enteru]] que sigue al [[cero]] y antevien al [[dos]].

L'un ye l'[[elementu neutru]] del [[Multiplicación|productu]], ye dicir, cualquier númberu *a* multiplicáu por 1 vuelve a dar *a*.

Anque en teoría pue considerase un [[númberu primu]] (yá que los sos únicos divisores son un y él mesmu, que tamién ye un), tómase como conveniu que nun lo ye. Si lo fuera, entós los [[númberos naturales]] nun tendríen una [[factorización]] (sacante orde), sinón que tendríen infinitos factores (por exemplu, 6 = 2 × 3 = 1 × 2 × 3 = 1 × 1 × 2 × 3 = ...) y les definiciones de munches propiedaes matemátiques veríense afeutaes, como por exemplu, los [[númberos perfechos]].

El 1 ye tanto'l primer términu como'l segundu de la [[socesión de Fibonacci]]. El viniente términu de la socesión ye'l [[dos|2]].

N'[[informática]] el 1 venceyase cola posición de "encendíu" en lóxica positiva y cola posición de "apagáu" en lóxica negativa y ye un de los dos díxitos del [[sistema binariu]].

Esisten varios prefixos que signifiquen *un* y participen na construcción d'una bayura de pallabres d'emplegu cotidianu: *mono* y *uni*, como en *monóculu* y *únicu''. 

En munches cultures el 1 representase per aciu d'un puntu o un trazu (horizontal, vertical o más o menos sinuosu). Por exemplu, na numberación romana (I), na antigua numberación griega (I), na nubmeración china (一), na árabe (١), na hangzhou (〡), na bengalí (১) o na tibetana (༡).

Na simboloxía cristiana, el 1 simboliza la Unidá y el Principiu Creador del que remanecen toles coses.

## Ver tamién

* 0,9 periódicu

## Referencies

## Enllaces esternos
Palestina Primera

**Palestina Primera** () foi una provincia romana creada nel sieglu IV por mor de la división de la provincia de Palestina. Formábenla Xudea y Samaria, ye dicir, la parte sur de l'antigua provincia fasta'l desiertu de Négueb.

Cola reorganización alministrativa de Dioclecianu hacia'l 294 e.C. creáronse les provincies de Palestina (tola zona de la costa fasta'l Xordán y dellos distritos al otru llau del Xordán, y de Fenicia al norte hasta'l mar Muertu) y la Palestina Salutaris (al sur, sureste y suroeste del mar muertu, cola mayor parte del Sinaí). La primera dixebróse en 358 en Palestina Prima y Palestina Secunda, y la segunda dixebróse más p'alantre: Palestina Tertia.

Palestina Primera tuvo como capital Cesarea y abarcaba *Dora*, *Antipatris*, *Diospolis*, *Azotus ad Mare*, *Azotus Mediterranea*, *Eleutheropolis*, *Aelia Capitolina (Xerusalén)*, *Neapolis*, *Livias*, *Sebaste*, *Anthedon*, *Diocletianopolis*, *Joppa*, *Gaza*, *Raphia* y *Ascalon*.

## Referencies

## Enllaces esternos
23 e.C.

## Fechos
* Wang Mang, emperador de China. Arrampuñó'l tronu a la Dinastía Han, fundando la Dinastía Xin.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
24 e.C.

## Fechos
* Entama la era *Yangshuo*(陽朔 py. yáng shùo) 24 e.C.-21 e.C., demientres el reináu del Emperador Cheng de China Dinastía Han.
* Los romanos funden Zaragoza col nome de *Colonia Caesaraugusta*.
* Augustu funda la ciudá de Nicopolis, n'Exiptu, pa celebrar la so victoria final sobro Marcu Antoniu.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
26 e.C.

## Fechos
* Fundación de *[[Portus Victoriae Iuliobrigensium]]* (actual Santander) polos romanos demientres les Guerres Cántabres

* Fundación de colonia *Iulia Illici Augusta* (actual ciudá d'Elx) polos romanos.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
28 e.C.

## Fechos
* Calvisius Sabinus toma'l mandu de les tropes romanes nes Guerres Cántabres.

### Astronomía
* 10 de mayu - Apaez la primer anotación, nos volúmenes de la historia imperial china, que fai referencia a la observación, por astrónomos d'esi país, d'una mancha solar.
* El cometa Emilio pudiera tener estrelláose en dalgún llugar de lo qu'anguaño ye Paquistán.

### [[Imperiu romanu|Roma]]
* César Augustu conviértese en cónsul de Roma por sesta vez. L'otru cónsul del añu foi Marcu Vipsaniu Agripa.
* El Senáu romanu concéde-y a César Augustu el títulu de *imperium maius*, comandante supremu del exércitu del imperiu, que d'aquella taba formáu por 50 lexones.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
29 e.C.

## Fechos
* Entamen les Guerres Cántabres ente Roma, y los cántabros, astures y galaicos, que n'estremaes etapes llegarán fasta'l 19 e.C.. Monte Medulio.

* 12 de xineru - Fina la guerra civil en Roma.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
27 e.C.

## Fechos
* Roma camuda'l so sistema de gobiernu de república a imperiu.

* Octaviu recibe'l nome de 'Augustu' y se convierte nel primer emperador de Roma.

* Marcu Vitruviu fina d'escribir *[[De Architectura]]*, el más antiguu tratáu d'arquiteutura que se conoz.

* Agripa reencadarma Hispania en trés provincies: *Hispania Ulterior Baetica* (Bética), capital Córdoba; *Hispania Ulterior Lusitania*, capital Emerita Augusta (Mérida); y *Hispania Citerior*, capital Tarraco (Act. Tarragona).

* El procónsul Sestu Apuleyu toma'l mando de les tropes romanes nes Guerres Cántabres.

* Octaviu Augustu desplázase a la Hispania romana pa empobinar personalmente la campaña escontra cántabros, astures y galaicos.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Marcu Terenciu Varrón, militar y escritor romanu.
* Corneyu Nepote, escritor romanu en llingua llatina.

## Referencies

## Enllaces esternos
30 e.C.

## Fechos
* Exiptu conviértese en provincia de Roma.

## Nacencies

## Muertes
* Marcu Antoniu políticu romanu (suicidiu).
* 12 d'agostu. Suicidiu de Cleopatra VII reina d'Exiptu.

## Referencies

## Enllaces esternos
31 e.C.

## Fechos
* Batalla naval d'Actium ente César Augustu y Marcu Antoniu

* César Augustu obtien el poder sobre Roma.

* César Augustu crea la Legio XXI Rapax

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
35 e.C.

## Fechos
* -

## Nacencies
* -

## Muertes
*Sistu Pompeyu Fastulos, fíu de Pompeyu'l Grande, ye fináu en [Miletou], por orde de [Marcu Antoniu.

## Referencies

## Enllaces esternos
36 e.C.

## Fechos
* **Estela 2** de Chiapa de Corzo, Chiapas, el documentu escritu más antiguu conocíu pel momentu n'América, perteneciente a la cultura Olmeca.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
37 e.C.

## Fechos
* Marcu Vipsaniu Agripa crea'l *portus Iulius* nel, güei somorguiáu, pueblu de Puteoli, a la vera de Nápoles.

* D'alcuerdu a Josephus Flavius, Herodes I el Grande construyó Masada ente esti añu y 31 e.C. como abellugu pa sí nel casu que los xudíos se solevaren.

* El reinu de Goguryeo en Corea ye fundáu pol llexendariu rei Jumong. (data tradicional)

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
38 e.C.

## Fechos
* 1 de xineru — Octaviu Augustu decreta l'"Aera Hispanica", tres la pacificación oficial de toa Hispania que s'emplegó pa datar el tiempu n'España. Los documentos de la dómina visigótica y Reconquista empleguen el 38 e.C. como añu de referencia.

* Marcu Antoniu, Octaviu y Lépidu firmen el tratáu de Tarentum, continuando'l Segundu Triunviratu fasta'l 33 e.C..

## Nacencies
* 14 de xineru — Drusu el Mayor, xeneral romanu fíu adoptivu d'Augustu Cesar, padre de tres emperadores. († 14 setiembre del 9 e.C)

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
40 e.C.

## Fechos
* Pautu de Brindisi ente Emiliu Lépidu, Marcu Antoniu y Octavianu pa repartise'l control de les provincies de Roma tres la guerra de Perugia.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
41 e.C.

## Fechos
* César Augustu crea delles lexones, ente elles la Legio VI Victrix, Legio XVII, Legio XVIII y la Legio XIX.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
42 e.C.

## Fechos
* 3 d'ochobre, Batalla de Filipos

## Nacencies
* Tiberiu, emperador romanu

## Muertes
* Marcu Juniu Brutu
* Cayu Casiu Longinu

## Referencies

## Enllaces esternos
43 e.C.

## Fechos
* Octavianu, Marcu Antoniu y Lépidu formen el Segundu Triunviratu.

* César Augustu crea la Legio III Augusta.

## Nacencies
* 20 de marzu - Ovidiu, poeta romanu, autor de *[[L'arte d'amar]]*

## Muertes
* Cicerón, políticu, filósofu, escritor y orador romanu.
* Aulou Hirtiu, políticu y militar romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
44 e.C.

## Fechos
* Fin de guerres civiles na República romana.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* 15 de marzu, Xuliu César ye achuquináu y entama una nueva guerra civil.

## Referencies

## Enllaces esternos
45 e.C.

## Fechos
:* Nesti añu supónse que foi creáu'l calendariu xulianu, pol griegu Sosíxenes.

:* 17 de marzu, Xuliu César vence na Batalla de Munda, a Cneo y Sistu Pompeyu Fastulos, fíu de Pompeyu'l Grande.

:* Xuliu César conviértese en gobernante únicu de Roma.

## Nacencies
* Wang Mang, emperador de China. Arrampuñó'l trono a la Dinastía Han, fundando la Dinastía Xin.

## Muertes
* 17 de marzu, Cneo Pompeyo , executáu depués, de la batalla de Munda.

## Referencies

## Enllaces esternos
48 e.C.

## Fechos
* Xuliu César crea la Legio I Augusta y la Legio IV Macedonica, pa lluchar escontra Pompeyu.
* 10 de xunetu, Pompeyu derrota al exércitu de Xuliu César, na batalla de Dyrrhachium; nun aprovechando la so oportunidá.
* 9 d'agostu, Batalla de Farsalia ente los exércitos de Xuliu César y Pompeyu.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* 28 de setiembre - Cneu Pompeyu Magnu, (en Pelusiu, Exiptu). Políticu y xeneral romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
49 e.C.

## Fechos
* 10 de xineru. Xuliu César crucia'l ríu Rubicón dando entamu a la Guerra civil.

* 30 de xunetu. Batalla d'Ilerda ente los exércitos de Xuliu César y Pompeyu.

* Xuliu César crea la Legio III Gallica.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
51 e.C.

## Fechos
*  -

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Posidoniu d'Apamea, filósofu estoicu, xeógrafu ya historiador griegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
46 e.C.

## Fechos
* Xuliu César, crea'l calendariu xulianu.
* Batalla de Tapso ente Xuliu César y los optimates, lideraos por Catón el mozu y Metelu Escipión.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Catón el mozu

## Referencies

## Enllaces esternos
Federación Internacional del Automóvil

La **Federación Internacional del Automóvil** (en francés: *Fédération Internationale de l'Automobile*) davezu refería como la **FIA**, ye l'ente que regula les principales competencies automovilístiques. Tien la so sede principal nel 8, Place de la Concorde, París, Francia, ta conformada por **157** organizaciones nacionales afiliaes en **118** países en tol mundu. Anguaño el so presidente ye Max Mosley (2007).

Na Temporada 1950 de Fórmula 1, organizaron el primer campeonatu mundial automovilísticu, anguaño conocíu como la Fórmula 1.

Na Temporada 1973 de Fórmula 1, la **FIA** espardió el so algame pa incluyir carreres de rally y el Rally de Montecarlu foi'l primer eventu d'esta mena organizáu pola **FIA**.

## Eventos
La FIA regula anguaño, ente otros, los siguientes eventos:
* Campeonatu Mundial de Fórmula 1
* Campeonatu Mundial de Rally
* Campeonatu Internacional de Fórmula 3000
* Campeonatu GT
* Campeonatu mundial de Karting CIK-FIA
* Campeonatu Mundial de Turismos
* Copa Europea de Camiones
* Copa Mundial de Rally Cross-Country
* Campeonatu de Carreres Drag
* Campeonatu Européu d'Autocross
* Campeonatu Européu de Rallycross
* Copa de enerxíes alternatives

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de la FIA
Nymphenburg

El Palaciu de **Nymphenburg** d'estilu barrocu alcuéntrase na capital bávara, Munich, na república federal d'Alemaña.

El Palaciu féxolu l'eleutor Fernandu I Maria de Baviera y la so muyer, la princesa Enriqueta Adelaida de Savoya dempués de la ñacencia del so fíu, el futuru eleutor Maximilianu II Manuel de Baviera. L'arquiteutu del proyeutu foi l'italianu Agostino Barelli. Sicasí, la obra nun s'entamó hasta l'añu 1701 y dirixóla personalmente Maximilianu Manuel creando un riestru de pabellones que xuntos finaríen por formar el palaciu de Nymphenburg.

Otros monarques que tamién participaron nel engrandecimientu y ennoblecimientu del castiellu bávaru foron l'emperador Carlos VII, emperador romanoxermánicu. A lo llargo de munchos años foi la residencia de branu de la familia real bávara. En Nymphenburg ñaz el rei Lluis II de Baviera y muerre'l rei Maximilianu I Xosé de Baviera.

A lo llargo de los tiempos el palaciu y el parque del castiellu de Nymphenburg devinieron ún de los llugares más conocíos y reconocíos de la capital bávara. Munches de les habitaciones del palaciu caltienen la decoración que los estremaos monarques-yos dieren, ente los que rescampla la Galería de les Guapures, sala na que s'amuesen una serie de cuadros del rei Lluis I de Baviera, qu'a xuiciu de so representaben les muyeres más atractives del momentu. Tamién tien importante consideranza'l muséu de les carroces y la presencia de porcelanes propies de los talleres de Nymphenburg.

El parque de 200 acres (800.000 metros cuadraos) tien delles construcciones destacables ente les que rescampla'l Pagodenburg.

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos
Lluciu Tiellu Cimber

**Lluciu Tiellu Cimber** (*Lucius Tillius Cimber*) foi ún de los asesinos de Xuliu César en 44 e.C.. Hasta entós yera n'apariencia ún de los sos principales partidarios y tuvo'l gobiernu de Bitinia, pero a la fin axuntóse a la conspiración. Dempués del crime, Cimbre foi pa Britinia onde entamó una Flota cola que se creye que pudo derrotar a Dolabella. Cooperó con Brutu y Casiu y la so flota féxo-yos un bon serviciu a los republicanos. Yera un home activu pero mui aficionáu al vinu, y Séneca recueye la so fras: 
::*¿Ego quemquam feram, qui vinumferre non possum?* (*yo que nun tolero'l vinu, cómo podría aguantar a daquién?*)
Capiella

Una **capiella** ye una pequeña ilesia fecha d'ientro d'una gran ilesia que polo xeneral alcuéntrase especificada como anexu de la nave mayor.

Estes capielles xeneralmente alcuéntrense nel estremu ente'l deambulatoriu y el cruceru.
Históricamente les capielles tuvieron bautizaes con estremaos nomes y patrónimos, perespecialmente de santos y derivaos del cultu marianu. Na capiella oren, básicamente los miembros o integrantes d'una sociedá.

La capiella compónse esencialmente de retablu, altar, columnes o pilares pequeños; la imaxe del santu patrón írguise nesti espaciu, delguna tumba central onde s'enterrare un personax importante y pocos bancos pa los fieles que van rezar. Les capielles llevántense como pequeñes fíes de la gran catedral o Basílica.

Hai capielles que pasaron a los anales de la historia, pol fechu que supón que dientro d'elles fixéronse abondos milagros.

## Tipos de capielles
**Capiella ardiente*. Túmulu que se fai pa celebrar el funeral de dalgún personax.
**Capiella mayor*. Parte principal de la ilesia na que tan el presbiteriu y l'altar mayor.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ràdio 9

**Ràdio Nou** ye la primera emisora de radio de la Ràdio Valenciana que pertenez al grupu Ràdio Televisió Valenciana (RTVV). Carauterízase pola so programación esportiva y polos informativos. Emite tola programación en catalán cola esceición de la publicidá.

La sede de Ràdio Nou alcuéntrase na avenida Blasco Ibáñez de Valencia. Pero nun futuru intalaránse en Burjassot, al llau de les instalaciones de TVV, dempués de la contruición del nuevu edificiu de Punt 2, Ràdio Nou y Sí Ràdio.

## Internet
Na páxina web de Ràdio Nou, www.radionou.com pue siguise la emisión en direutu de la emisora.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ràdio Nou (En catalán)
Epíclides

**Epíclides** (*Epicleidas*, Ἐπικλείδας) foi un príncipe d'Esparta. Yera hermanu del rei Cleomenes III. Segun Pausánies, el rei Cleomenes envelenó al so colega Euridamides de la dinastía proclida y compartió'l poder col so hermanu Epíclides. Esti morrió na batalla de Sellasia en 222 e.C.. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Saltillo

**Saltillo** ye la capital del estáu mexicanu de Coahuila. Ta situada al sureste del estáu, a 90 km al oeste de Monterrey y a 400 km al sur de la frontera colos Estaos Xuníos. En 2005 tenía una población de 663.667 habitantes y l'área metropolitana de la ciudá, qu'incluyía otros conceyos, tien una población total de 752.529. 

Saltillo fundóse nel 1577 por colonizadores españoles; ye la ciudá más antigua del norte de Méxicu. En 1824 designóse como capital del Estáu de Coahuila y Texas; y en 1833 de Coahuila dempués de que Texas s'escindiere. La ciudá entamó a desendolcase económicamente nel sieglu XX y anguaño ye una de les ciudaes más riques del norte. Les principales industries de la ciudá son la d'electrodomésticos y la del automóvil; en Saltillo alcuéntrense les plantes de Daimler-Chrysler y de General Motors d'América del Norte. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina del Gobiernu Municipal de Saltillo
Llave

Una **llave** ye un instrumentu que val p'abrir una pesllera correspondiente.

Les llaves foron clásicamente de fierro, magar qu'anguaño heba llaves d'otros materiales, y, más modernamente, hai llaves electróniques, en forma más clásica o en forma de tarxeta. Puen tener un papel honoríficu (les llaves de la ciudá que s'otorguen a miembros distinguíos de la comunidá)

La llave ye ún de los atributos del Santu Pá, que guarda les puertes del cielu. D'otramiente ye'l símbolu de Microsoft Outlook, un programa de corréu lleutrónicu. 

Una llave ye tamién un conceutu más xeneral y aplícase a cualuquier dispositivu (mecánicu o lóxicu) que valga p'abrir, esclariar o descifrar cualaquier cosa que tea pesllada, confusa o cifrada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bebiankh

**Sewoserenre Bebiankh**  foi un faraón exipcianu de la dinastía XVI, que gobernó Tebes. Supónse que yera fíu de Sewadjenre Nebiryraw I 

Asocedió a Semenre, probablemente'l so hermanu, según l'orde en que tán recoyíos nel Papiru de Turín. Según esti, reinó más de 12 años (hacia 1600-1585 eC) y asocediólu Sekhemre-Shedwaset. Desconozse au ta enterráu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Promontoriu d'Hércules

**Promontoriu d'Hércules** () foi un promontoriu del Bruttium qu'Estrabón dixo que yera l'estremu sur de la rexón y poro, de la península d'Italia. Correspuende al anguaño *Capo Spartivento*, y ye en realidá la parte sureste de la península que tien al suroeste'l Capo dell'Armi, antiguu cabu de Leucopetra, que yera'l cabu más comunmente consideráu como l'estremu sur d'Italia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Moviment Comunista de Catalunya

El **Moviment Comunista de Catalunya** (MCC) foi la seición catalana del Movimientu Comunista, dirixíu por Empar Pineda ya Ignasi Àlvarez. Dende 1974 participa n'Assemblea de Catalunya, pero tenía mui pocu pesu específicu dientro de Comisiones Obreres.

Preséntase a les eleicions al Parllamentu de Cataluña de 1980 dientro de la coalición Unitat Popular del Socialisme, onde namái que va algamar el 1,2% de los votos. D'entós p'acá, refugó participar nes eleiciones. Hacia 1980 xuntóse a la Lliga Comunista Revolucionaria i creen el Colleutivu Revolta, a l'estilu del valencianu Ca Revolta, qu'adopta l'independentismu y dende'l que participaron en toles iniciatives independentistes dende un puntu de vista comunista.

## Ver tamién
* Movimientu Comunista d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Diofantu l'árabe

**Diofantu l'árabe** (*Diophantus*, Διόφαντος) foi un árabe que vivió siempre n'Atenes, onde tuvo al frente de la escuela de sofistes. Foi contemporaneu de Proeresiu ((*Proaeresius*), al que sobrevivió, y a quien-y fizo la oración nel so funeral de 368.
Socors Català

**Socors Catalá** foi una organización de solidaridá y sofitu ente los patriotes catalanes represaliaos. Fundóse en 1977 por mor de la detención de dellos militantes independentistes Carles Sastre, Àlvar Valls, Josep-Lluís Pérez y Montserrat Tarragó —toos militantes del Exèrcit Popular Català (EPOCA)—, deteníos y acusaos de la muerte del industrial Josep María Bultó el 9 de mayu de 1977. Ente los sos activistes taben l'editor Enric Borràs, el llingüista Miquel Vidal, l'escritor y periodista Xavier Borràs y Martí Marcó i Bardella.

En 1981, dempués del golpe d'estáu del 23 de febreru, la organización tuvo que se disolver.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llibru de Moroni

El **Llibru de Moroni** ye'l postrer llibru del Llibru del Mormón. Acordies coles creencies, foi escritu pol profeta Moroni, fíu del profeta Mormón, que dia vivir nel sieglu V nel continente americanu.

Lo más sorpenrende d'esti llibru, ye la promesa del capítulu 10, versículu 5. El mormonismu mesmu básase na promesa escrita nesti versículu, la que ye, que si la persona llee'l Llibru del Mormón y entrúga-y a Dios sobro la so autenticidá, al traviés d'una oración, podrá saber a través d'una confirmación espiritual, la so veracidá. El motivu pol que la promesa ye tan relevante ye que la certeza de la mesma básase na fe de los miembros de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes i toles doctrines singulares d'esta denominación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Usulután

**Usulután** ye la capital alministrativa del departamentu d'Usulután (El Salvador) y la so ciudá más grande. 

Asitiada a 90 metros sobro'l nivel de la mar, tien una población de  y una estensión de  km². Afectáronla duramente los terremotos de xineru y febreru de 2001 y el furacán Mitch (1998).

Fundáronla los lenques y dempués conquistáronla los pipils y los españoles. El so nome provién del lenca *Uxulvotan*.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Les Escaldes

**Les Escaldes** ye una ciudá del centro-sur del principáu d'Andorra. Ye la capital de la parroquia d'Escaldes-Engordany. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Ragusano

El **ragusano** yera un dialeutu dalmáticu faláu na Edá Media na ciudá de Ragusa (anguaño la ciudá croata de Dubrovnik).

## Referencies

## Enllaces esternos
Delitu

El **delitu** defínese como una conducta típica (tipificada pola llei), antixurídica (contraria a drechu), culpable y punible. Supón una conducta infraccional del Drechu penal, quier dicir, una aición o omisión tipificada y penada pola llei.

La definición del delitu estremóse y strémase entá anguaño ente les escueles criminolóxiques. Alguna vegada, especialmente na tradición iberoamericana, intentóse establecer el conceutu de Drechu natural, creando, poro, un *delitu natural*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pautu Molotov-Ribbentrop

El **Pautu Molotov-Ribbentrop** foi un pautu de non agresión ente Alemaña y la Xunión Soviética robláu en Moscú polos ministros d'esteriores respeutivos, Joachim von Ribbentrop y Viatxeslav Molotov el 23 d'agostu de 1939, y que siguió vixente hasta la invasión alemana de la Xunión Soviética cola "Operación Barbarroxa", qu'entamaba la madrugada del 22 de xunu de 1941.

## Les cláusules
El pautu contenía unes cláusules secretes, que nun diben descubrise hasta que s'alcordare l'absorción alemana de Lituania y el repartu de Polonia y les anexones soviétiques d'Estonia, Letonia y Finlandia, y d'una parte de Rumanía, dixebrando la Europa Oriental y el norte en dos árees d'influyencia. 

## Les consecuencies

El 1 de setiembre de 1939, pocos díes dempués de la firma del pautu, los alemanes invaden Polonia, fechu que lleva arreyáu l'entamu de la Segunda Guerra Mundial, y los estaos bálticos firmen cola Xunión Soviética un *Pautu de non agresión y mutua defensa*, que-yos permitía a los soviéticos colocar ellí les sos tropes.

En 1940, dempués de que la Wehrmacht ocupare Noruega, Dinamarca, Países Baxos, Bélxica y Francia se rindiere, ocupaba parte de Rumanía dempués d'unviar un ultimátum, firmábase un anexu que cambiaba Lituania a la órbita soviética, y anexonábase les tres repúbliques báltiques. Milenta persones d'orixe alemán foron tresferides del territoriu ocupáu pola Xunión Soviética a Alemaña, especialmente a les zones polaques ocupaes.

Finlandia resistióse a les pretensiones soviétiques y planta-yos cara na Guerra d'Hibiernu, qu'acabó en 1941 cuando accede a decer parte del so territoriu a la Xunión Soviética.

Hungría recibía Transilvania de Rumanía y la parte oriental de Checoslovaquia, y Bulgaria recuperaría'l territoriu conquistáu polos rumanos en 1913 na Segunda Guerra Balcánica.

## El desgaste del pautu
N'Abril de 1940, cola invasión alemana de Dinamarca y Noruega, y en xunu de 1940, cola invasión soviética de más territoriu rumanu de l'alcordáu, el pautu entama a deteriorase, pos les dos partes escédense, y los recelos de los alemanes p'hacia la Xunión Soviética faen qu'entamen en 1941 la invasión de la Xunión Soviética na mayor operación militar de la hestoria: la "Operación Barbarroxa".

## Referencies

## Enllaces esternos
Exuperiu

**Exuperiu** (*Exsuperius*) foi un retóricu romanu d'una familia orixinaria de Burdeos na Galia y que foi maestru de retórica en Tolosa y más p'alantre en Narbona on va devenir preceutor de Flaviu Julius Dalmacius (Dalmaciu Cesar) y el so hermanu Annibalianu que más alantre en teniendo'l poder, concedió al so preceutor el cargu de *praeses Hispaniae*, gobernador de dalguna de les cuatro provincies non consulares d'Hispania (Tarraconense, Cartaginense, Tinxitana y Balearica) probablemente la Tarraconense. Dempués d'un tiempu retiróse a *Cadurca* (Cahors). Namái se-y conoz por un comentariu d'Ausoniu que-y pide que faiga llucir la ciudá de los sos antepasaos Ausonia (Auson. Prof. xvii.).

## Referencies
Burdeos

**Burdeos** (, gascón: *Bordeu*) ye una ciudá portuaria de la rexón d'Aquitania, en Francia, con 925.253 persones nel aria metropolitana, yera asina la tercera ciudá de Francia en tamañu (Per detrás de París y Lyon y per delantre de Marsella).

## Demografía
Ente los censos de 1999 y 2007, la población pasó de 215.363 habitantes a 230.600 habitantes nel distritu municipal. Na extensa área metropolitana que güei conforma'l conxuntu urbanu Burdeos-Libourne-Arcachon, viven 1.200.000 habitantes. 

## Referencies
 

## Enllaces esternos
Dionisiu de Sinope

**Dionisiu** o **Dionisiu de Sinope** (Διονύσιος), foi un poeta cómicu antecesor de la comedia media, probablemente más mozu qu'Arquestratu, y contemporaniu de Nicostratu fíu d'Aristófanes vivió hacia l'añu 338 e.C.. Les sos obres nómenles principalmente Ateneu: Ἀκοντιζόμενος , Θεσμοφόρος, Ὁμώνυμοι, Λιμός, y Σώζουσα o Σώτειρα.
Moldura

La **moldura** ye un elementu decorativu emplegáu n'estremaes obres artístiques, pero, sobremanera, n'arquiteutura. Consiste nun relieve o saliente que caltién el mesmu perfil en tol so trazáu. Ye esti perfil o seición el que lu define y diferencia de les munches clases de moldures.
The Murders in the Rue Morgue

***The Murders in the Rue Morgue*** (lliteralmente n'asturian: *Los crímenes na cai Morgue*) ye un cuentu d'Edgar Allan Poe, asoleyáu na revista "Graham's Lady's and Gentleman's Magazine" de Filadelfia, n'avientu de 1841. El rellatu, ún de los más célebres de Poe, narra la investigación que desendolca Dupin pa desenmazcarar los autores del asesinatu brutal de dos muyeres nun cuartu trancáu per dientro y como si'l criminal tuviere colao. L'autor basábase nos métodos del inspeutor de policía de París Vidocq y en realidá pretendía facer chancia de los métodos analíticos y racionalistes llevaos al estremu, pero, irónicamente, sentó les bases de la narrativa policiaca. Dupin, que dempués diba protagonizar dos cuentos más de Poe, *[[The Mystery of Marie Rogêt]]* y *[[The Purloined Letter]]*, inspiraríen a Arthur Conan Doyle'l so famosu Sherlock Holmes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trinidá y Tobagu

La **República de Trinidá y Tobagu** ye un estáu independiente allugáu nel sur del Mar Caribe, sobro la plataforma continental de la costa oriental de Venezuela. Consiste en dos islles principales, islla Trinidá y Tobagu, arriendes de 21 islles más pequeñes. La mayor y más poblada ye **Trinidá**, metantu que la islla de Tobagu ye muncho menor en tamañu y población.

## Referencies
Sentides

***Sentides*** (en griegu antiguu Σέντιδες) ye un antiguu pueblu probablemente d'orixe traciu, que vivía al sur de Marmárica. Cítalu Toleméu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Saint Kitts y Nevis

**Saint Kitts y Nevis** (n'inglés: *Saint Kitts and Nevis*) son dos islles xuníes na **Federación de Saint Kitts y Nevis** (n'inglés *Federation of Saint Kitts and Nevis* o *Federation of Saint Christopher and Nevis*) que formen un país del norte antillanu, en concretu de les Islles de Sotaventu. Cristóbal Colón descubrió estes islles nel so segundu viaxe a América, denomando a la mayor San Cristuébanu n'honor al *Cristóbal de Licia* (lexendariu mártir) y Nieves a la segunda pol rellumu de la so cume, (provocáu na realidá poles ñubes).

## Historia

## Economía

## Referencies
25 e.C.

## Fechos
GUERRES ASTUR-CÁNTABRES
*Augustu, de la que llucha escontra cántabros y astures, amala, y tien de retirase a *Tarraco*; Cayo Antistio queda al mandu de les tropes romanes.
*Tito Carisio, que per aciu d'una traición llogra safase d'un ataque por sospresa de los astures xunta'l ríu Esla, contraataca y conquista Lancia (cerquina la ciudá de Lleón).
*Los veteranos de la guerra astur-cántabra funden la ciudá d*'Emérita Augusta* (güei Mérida).

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
Haití

**Haití** o, de manera oficial, **República d'Haití** ye un país del Caribe, na parte occidental de la islla La Española, llendando, poro, cola República Dominicana. El so área total ye de 27.750 km² y la so capital ye Port-au-Prince.

Haití ye una antigua colonia francesa, foi'l segundu país americanu n'algamar la so independencia (primeru de Llatinoamérica), tres d'Estaos Xuníos, pero'l primeru en desaniciar la esclavitú.

## Referencies