San Francisco (California)

**San Francisco**, oficialmente **City and County of San Francisco** y conocíu coloquialmente como **SF**, **San Fran**, **Frisco**, o **The City**, ye una ciudá del estáu de California, nos Estaos Xuníos d'América. Centru cultural, comercial y financieru del norte de California, San Francisco ye, colos sos 873.965 habitantes (U.S. Census Bureau, 2020), la cuarta mayor ciudá del estáu y la 15ª mayor de los Estaos Xuníos. Abarca una estensión d'alredor de 121,4 km² del estremu septentrional de la península de San Francisco, nel área de la badea de San Francisco; ye la segunda ciudá más densamente poblada del país y el quintu condáu d'Estaos Xuníos con mayor densidá de población, namái por detrás de cuatro de los cinco *boroughs* de la ciudá de Nueva York. La so área metropolitana ye la 12ª mayor del país por población, con 4,7 millones d'habitantes, y la 4º por productu internu brutu. Forma, con San José, la quinta área estadística combinada mayor del país, qu'axuntaba en 2018 a 9,67 millones d'habitantes. En 2019 San Francisco yera'l 7ᵘ condáu del país con mayor renta per cápita, y la so área estadística combinada conforma la tercera mayor economía del país. San Francisco, por últimu, yera la segunda ciudá del país, y quinta del mundu, nel Índiz de Centros Financieros Globales (*Global Financial Centres Index*) espublizáu en setiembre de 2021.

San Francisco foi fundada el 29 de xunu de 1776, el día nel que colonos españoles fundaron el Presidio de San Francisco nel estrechu de Golden Gate, y la misión de San Franciscu d'Asís a unos quilómetros de distancia. La fiebre del oru de California de 1849 traxo a la ciudá un rápidu crecimientu, que la convirtió na mayor de la Costa Oeste: nel cumal de la so preeminencia, ente 1870 y 1900, alredor del 25% de la población de California vivía nella. El terremotu y posterior incendiu de 1906 destruyó trés cuartes partes de la ciudá, pero la reconstrucción foi rápida ya esitosa. Na Segunda Guerra Mundial foi'l puntu d'embarque de la mayoría de los soldaos que colaben pal teatru de operaciones del Pacíficu, y al acabar ella, en 1945, fundáronse nella les Naciones Xuníes. Tres de la guerra la ciudá convirtióse, pol amiestu de dellos factores (regresu de los soldaos, inmigración, sudimientu de la contracultura hippie, revolución sexual, movimientu escontra la guerra de Vietnam), nún centru perimportante d'activismu lliberal nos Estaos Xuníos.

La ciudá ye un popular destín turísticu, famosu pola so arquiteutura ecléctica y por llugares como la ponte del Golden Gate, l'antigua prisión federal d'Alcatraz o los barrios de Fisherman's Wharf o Chinatown, amás de museos como'l De Young Museum o el Muséu d'Arte Modernu de San Francisco (*San Francisco Museum of Modern Art*). Na ciudá tienen la so sede grandes empreses como Levi Strauss & Co., Gap Inc., Fitbit, Salesforce.com, Dropbox, Reddit, Square, Inc., Dolby, Airbnb, Weebly, Pacific Gas and Electric Company, Yelp, Pinterest, Twitter, Uber, Lyft, Mozilla y la Fundación Wikimedia, y delles instituciones educatives de sonadía como la Universidá de San Francisco (*University of San Francisco*, USF), la Universidá de California en San Francisco (*University of California, San Francisco*, UCSF) o la Universidá Estatal de San Francisco (*San Francisco State University*, SFSU).

## Historia
Los rexistros arqueolóxicos documenten la presencia humana nel actual territoriu de la ciudá de magar el 3000 e.C. Nativos americanos del grupu Yelamu de la etnia Ohlone vivíen en pequeñes aldees cuando aportó a la zona de la badea de San Francisco, el 2 de payares de 1769, la primer espedición terrestre europea documentada a la zona, la dirixida pol español Gaspar de Portolá. La primer vegada que los europeos aportaron a la badea por mar foi'l 5 d'agostu de 1775, cuando'l navíu español *San Carlos*, comandáu por Juan Manuel d'Ayala, fondió nella. Al añu siguiente, el 28 de marzu de 1776, establecieron el Presidio de San Francisco, y poco dempués Juan Bautista de Anza creó una misión, la Misión San Francisco d'Asís (o Misión Dolores).

De magar 1821, añu de la independencia de Méxicu, la zona formó parte d'esi país. El sistema de misiones foi abandonándose, y les tierres privatizáronse. En 1835, un británicu nacionalizáu mexicanu, construyó la primer finca independiente cerca d'un fondeaderu de botes na rodiada de lo que ye anguaño la plaza Portsmouth. Xuntamente col alcalde Francisco de Haro desarrolló un plan d'urbanización pal asentamientu y a la ciudá, nomada Yerba Buena, empezaron a aportar colonos d'Estaos Xuníos. El comodoru John D. Sloat, nel contestu de la guerra d'Estaos Xuníos-Méxicu, reclamó California el 7 de xunetu de 1846, y dos díes dempués el capitán John B. Montgomery llegó a Yerba Buena pa facese col control d´ella. El 30 de xineru del añu siguiente Yerba Buena foi renomada col so nome actual, y al acabar la guerra, pol tratáu de Guadalupe-Hidalgo, Méxicu cedió oficialmente'l territoriu a Estaos Xuníos. Pese a la so llocalización, perafayaíza pa un puertu y base naval, San Francisco siguía siendo un pequeñu asentamientu.

La Fiebre del Oru de California llevó a la zona a munchos buscadores de tesoros (conocíos como los "forty-niners", los del 49), lo que fizo medrar la población, en solo un añu, 1849, de 1.000 a 25.000 habitantes. Les espectatives de facese ricu yeren tantes que les tripulacones de los barcos qu'aportaben al puertu desertaben y colaben a les mines d'oru: dellos de los aproximadamente 500 barcos abandonaos foron usaos como *saloon*, tienda y hotel, otros podrieron y otros más fundiéronse. Pa 1851 el puertu medrara cola construcción de nuevos muelles, y nel puertu, ente los barcos abandonaos, construyéranse cases sofitaes en pilotes.

California alcanzó bien ceo la condición d'estáu, en 1850, y l'exércitu construyó dos fuertes pa protexer la badea: Fort Point, nel estrechu de Golden Gate, y otru na islla d'Alcatraz. El descubrimientu de plata en Nevada, en 1859, dió-y otru rápidu emburrión a la población de la ciudá. L'abondanza de población en busca de fortuna traxo un aumentu del crimen: el barriu de Barbary Coast fízose famosu como refuxu pal crimen, la prostitución ya les apuestes.

Dellos emprendedores buscaron capitalizar la riqueza xenerada pola fiebre del oru. Los primeros en consiguilo foron banqueros, que fundaron Wells Fargo en 1852 y el Bancu de California (*Bank of California*) en 1864. El desarrollu del puertu, y l'establecimientu en 1869 de la conexón col sistema ferroviariu del este del país al traviés de la Pacific Railroad ayudaron a facer del área de la badea un centru de comerciu. A elli aportaron munchos inmigrantes chinos: en 1870 el 8% de la población, concentrada nel barriu de Chinatown, yera d'orixe asiáticu. Los tranvíes entamaron a xubir pela cai Clay (Clay Street) en 1873, empezaron a construyise cases d'estilu victorianu y entamó la campaña pa facer un parque públicu espaciosu, que daría llugar al Golden Gate Park. Construyéronse escueles, ilesies y teatros, y el Presidio convirtióse na principal instalación militar de la costa del Pacíficu. Pa 1890 vivíen na ciudá, que yera la octava mayor del país naquel tiempu 300.000 persones. Nel cambiu de sieglu San Francisco yera yá una gran ciudá conocida pol so estilu estravagante, los sos hoteles señoriales, les ostentoses mansiones de Nob Hill y la so floreciente vida cultural.A les 5:12 de la madrugada del 18 d'abril de 1906 un gran terremotu sacudió San Francisco y el norte de California. Cuando los edificios colapsaron pol temblor la rotura de les cañeríes del gas provocó fueos que s'estendieron pela ciudá, ardiendo ensin control demientres varios díes. Cola rede de suministru d'agua inutilizada, los artilleros de la base de Presidio tentaron de controlar el fueu dinamitando bloques enteros d'edificios pa crear cortafueos. Más de tres cuartes partes de la ciudá, incluyendo casi todo'l so centru (*downtown*), quedaron en ruines, y el númberu oficial de muertos foi de 498, magar que les estimaciones modernes calculen varios miles d'ellos. Más de la metá de los 400.000 habitantes de la ciudá quedaron ensin casa: llevantáronse barriaes de tiendes improvisaes nel Golden Gate Park, nel Presidio o nes playes, y munchos colaron definitivamente de la ciudá p'asentase nel Este de la Badea.

La reconstrucción foi rápida y a gran escala, y magar que dalgunos apostaben por aprovechar pa refacer la trama urbana, los habitantes de la ciudá apostaron por reconstruyir rápido. El Bank of Italy de Amadeo Giannini (que dempués convertiríase nel Bank of America) dio hipoteques a munchos de los que perdieran la so vivienda, y en 1910 fundóse l'Asociación pal Planeamientu Urbanu de San Francisco (*San Francisco Planning and Urban Research*, SPUR) pa vixilar la calidá de les construcciones feches tres del terremotu. Esti aceleró'l desarrollu de los barrios más occidentales, que sobrevivieran al incendiu; ente ellos taba Pacific Heights, au los más ricos de la ciudá reconstruyeron les sos cases. Les mansiones de Nob Hill nes que vivieran primero convirtiéronse en grandes hoteles, la casa conceyu reconstruyóse n'estilu Beaux Arts y, finalmente, la ciudá celebró'l so renacimientu cola Esposición Universal de 1915.

Foi nestos años cuando se construyeron delles de les principales infraestructures de la ciudá. L'inxenieru civil Michael O'Shaughnessy foi contratáu pola ciudá como jefe d'inxenieros en setiembre de 1912, col encargu de supervisar la construcción del banzáu de Twin Peaks, los túneles de Twin Peaks y Stockton Street, la rede municipal de tresporte públicu y los sistemes d'agua y alcantarilláu. El sistema de tranvíes de la ciudá (del qu'entá siguen n'usu les llinies J, K, L, M y N) foi engrandecíu y completáu por O'Shaughnessy ente 1915 y 1927, pero habría ser el sistema de pantanos y l'acueductu de Hetch Hetchy la obra más importante pal futuru de la ciudá; asegurar un suministru d'agua abondante pa la ciudá permitió-y a la ciudá convertise na que ye anguaño.

Nos años posteriores la ciudá afitose como capital financiera: dengún de los bancos que teníen la so sede na ciudá quebró nel crac del 29. Dafechu, foi nos años cimeros de la Gran Depresión cuando la ciudá entamó la construcción simultánea de dos grandes infraestructures fundamentales: les pontes Bay Bridge (Ponte de la Badea) y Golden Gate, completaos en 1936 y 1937 respeutivamente. La islla d'Alcatraz dexó de ser una instalación militar pa convertise nuna cárcel de máxima seguridá. La ciudá celebró la so renacida grandeza con otra esposición internacional, la de 1939-40, que la so sede foi una islla (Treasure Island) construyida espresamente p'agospiala na metá de la badea.

Demientres la Segunda Guerra Mundial la ciudá foi un importante centru d'operaciones: l'astilleru de Hunters Point trabayó a plenu rendimientu, y Fort Mason foi'l puntu d'embarque de soldaos que diben a lluchar al Pacíficu. L'abondanza de trabayu favoreció la llegada d'inmigrantes, especialmente d'afroamericanos del sur del país, y al finar la guerra munchos d'ellos, y tamién parte de los soldaos que volvíen de la guerra, decidieron asentase definitivamente. La Carta de les Naciones Xuníes, que creó la ONX, foi redactada y firmada na ciudá en 1945, y nella firmose tamién, en 1951, el Tratáu de San Francisco, que dio fin oficialmente a la Segunda Guerra Mundial y representó'l restablecimientu de les rellaciones pacífiques ente Xapón y los aliaos.

Los proyectos de renovación urbana de la década de 1950 y 1960 provocaron la destrucción y reconstrucción de los barrios occidentales de la ciudá. Planeárase tamién la construcción d'una rede d'autopistes nueves, que nun llegó a completase pola oposición vecinal. No que cinca al puertu, la estensión del tráficu marítimu en contenedores dexó obsoletos los muelles de la ciudá, y l'actividá portuaria treslladose al puertu d'Oakland. La ciudá perdió puestos de trabayu industriales, y el turismu entamó a ser el principal sector económicu. Los suburbios medraron rápidamente, y la demografía de la ciudá camudó sustancialmente cuando'l vacíu dexáu pola población de raza blanca foi enllenáu por inmigrantes d'Asia y América Llatina. Ente 1950 y 1980 la ciudá perdió más del 10% de la so población.

Nesti tiempu convirtióse tamién nún centru de la contracultura d'Estaos Xuníos. Los escritores de la Xeneración Beat alimentaron el movimientu poéticu conocíu como Renacimientu de San Francisco, agrupándose, na década de los 50, nel barriu de North Beach. Los hippies foron ocupando na década siguiente'l barriu de Haight-Ashbury, nún movimientu que habría tener el so cumal nel Branu del Amor de 1967. Na década siguiente la ciudá convirtióse nún centru del movimientu polos derechos de los homosexuales: The Castro convirtióse nún barriu gay, y el primer políticu declaradamente homosexual del país, Harvey Milk, formó parte de la Xunta de Supervisores (el órganu de gobiernu de la ciudá-condáu). Morrería asesináu, xunto col alcalde George Moscone, en 1978.

Bank of America completó dos rascacielos, el 555 California Street (1969) y la Pirámide Transamérica (1972), y esto dio aniciu a unos años de "manhattanización", de construcción d'edificios altos nel centru de la ciudá, que finaron a finales de la década de 1980. Los años 80 foron tamién los de la medría importante del númberu de persones viviendo na cai, daqué qu'entá ye un problema a día de güei pese a los intentos de solucionalu. El terremotu de Loma Prieta de 1989 afectó a la ciudá: dañó seriamente munchos edificios de los distritos de Marina y South of Market, y obligó a demoler parte de les autopistes Central y Embarcadero, permitiendo que la ciudá recuperara la so fachada marítima histórica y que se revitalizara'l barriu de Hayes Valley.

Les caberes décades tienen sío les del españíu de les industries rellacionaes con internet. A finales de los años 90, col desarrollu de les empreses punto.com, les empreses emerxentes revitalizaron la vida na ciudá. Milenta emprendedores y desarrolladores d'aplicaciones informática instaláronse na ciudá, y detrás d'ellos llegaron profesionales del márketing, el diseñu o les ventes. Esto camudó'l paisaxe social de la ciudá, y provocó la xentrificación de un bon númberu de barrios. La demanda creciente de vivienda y oficines favoreció una segunda fola de construcción d'edificios altos, nesti casu nel distritu South and Market. Nel añu 2000 la población de la ciudá medró como nunca anantes, sobrepasando'l so récord previu, de 1950. L'españíu de la burbuya de les punto.com obligó a munches empreses a menguar el so tamañu y a despidir a munchos trabayadores. Sicasí, esti sector económicu sigue siendo fundamental na economía de la ciudá: a mediaos de la década de 2000 entamó'l desarrollu de les redes sociales, y San Francisco convirtióse nún llugar popular pa instalar oficines d'empreses tecnolóxiques y nel llugar onde s'instalaron pa vivir munchos emplegaos de compañíes asitiaes en Silicon Valley, como Apple o Google.

## Xeografía

San Francisco allúgase na costa oeste d'Estaos Xuníos, nel estremu septentrional de la península de San Francisco, ya inclúi delles porciones del océanu Pacíficu y de la badea de San Francisco, les qu'arrodien les islled d'Alcatraz, Treasure, Yerba Buena, Alameda, Red Rock y Angel, dientro de les sos llendes. Delles fontes inclúin tamién dientro de la ciudá les islles Farallon, despoblaes, asitiaes nel océanu, a 43 km de la costa. El territoriu peninsular incluyíu nes llendes de la ciudá forma una especie de cuadráu de 7 milles de llau (ye vezu falar de la ciudá como un "seven-by-seven-mile square"), magar que la so estensión total, incluyendo l'acuática, ye de casi 600 km².

Hai más de 50 llombes dientro de la ciudá: delles, como les de Nob, Potrero y Russian, dan nome a los barrios asitiaos nella (Nob Hill, Potrero Hill y Russian Hill respeutivamente), y hai otres, más alloñaes del *[[Distritu financieru (downtown)|downtown]]*, al suroeste d'elli, que tán menos poblaes. Twin Peaks (Picos Ximielgos), una pareya de llombes de les de más altor, son un mirador natural sobro la ciudá. La llomba más alta ye'l monte Davidson, de 283 m d'altor, y hai nella una cruz de 31 m d'altor, colocada en 1934. La zona ta dominada pola icónica imaxe de la torre Sutro, una gran torre de tresmisiones de radio y televisión pintada en colloráu y blancu de 298 m d'altor que ye una de les imáxenes más emblemátiques del *[[Panorama urbanu|skyline]]* de la ciudá.

Les cercanes falles de San Andrés y Hayward son les responsables de la mayoría de l'actividá sísmica de la ciudá, magar que denguna d'elles atraviesa físicamente la ciudá. La de San Andrés foi la responsable de los terremotos de 1906 y 1989, y dambes provoquen los munchos terremotos menores habituales na ciudá. L'amenaza de terremotos importantes tien un papel perimportante nel desarrollu de les infraestructures de la ciudá. Esta construyó un sistema auxiliar de suministru d'agua y tien revisao repetidamente los sos códigos de construcción, obligando a reacondicionar los edificios antiguos y estableciendo altos estándares de protección sísmica pa los edificios nuevos. Sicasí, entá hai miles d'edificios baxos que son vulnerables al dañu sísmicu.

La llinia de costa de la ciudá tien medrao enforma más allá de les sos llendes naturales. Barrios enteros, como los de Marina, Mission Bay y Hunters Point, amás de bona parte del d'Embarcadero, asítiense en tierres rellenaes y ganaes al mar. La islla Treasure foi construyida a partir de material drenáu de la badea y d'escombru procedente de la escavación del túnel de Yerba Buena demientres la construcción de la Ponte de la Badea. Esa tierra ye inestable cuando hai terremotos, y la licuefacción del suelu que se produz causa grandes daños a los edificios asentaos nelli, como se pudo ver nel barriu de Marina nel terremotu de 1989. La mayoría de los cursos naturales, como los regatos d'Islais y Mission, foron alcantarillaos y tapaos, magar que ta n'estudu un proyectu pa restaurar y sacar a la superficie dellos regatos.

### Barrios
El centru históricu de San Francisco ye'l cuadrante nororiental de la ciudá, la fastera comprendida ente la cai Market y la llinia de costa. Equi ta'l distritu financieru (Financial District) y, a la vera d'elli, Union Square, la principal zona de compres y d'hoteles, y Tenderloin. Los tranvíes carreten a los sos pasaxeros cuesta arriba peles pindies cais que lleguen a lo altu Nob Hill, au nún tiempu vivieron los ricos de la ciudá, y llomba abaxu hacia les atracciones turístiques de la llinia de costa, en Fisherman's Wharf y Pier 39. Tamién s'asitien nesti cuadrante Russian Hill, un barriu residencial nel que ta la perfamosa cai Lombard; North Beach, la pequeña Italia de la ciudá y antiguu centru de la Xeneración Beat; y Telegraph Hill, au s'alcuentra la torre Coit. Llendando con Russian Hill y North Beach ta'l barriu chinu: la Chinatown de San Francisco ye la más antigua d'Estaos Xuníos, y ún de los mayores enclaves chinos fuera d'Asia. South of Market (SoMa), que fora centru industrial de la ciudá, renovose enforma tres de la construcción del Oracle Park (estadiu de béisbol nel que xuegan los San Francisco Giants) y la llegada a la zona de munches compañíes emerxentes, y tien un paisaxe de rascacielos y condominios. Xustu al sur, en Mission Bay, que yera una playa de víes de tren, tán el segundu campus de la Universidá de California (San Francisco) y el pabellón deportivu Chase Center, que ye l'estadiu de los Golden State Warriors, de la NBA, de magar 2019.

Al oeste del centru históricu (downtown), al otru llau de l'avenida Van Ness, ta'l barriu de Western Addition, nel que s'instalaran bien d'afroamericanos tres de la Segunda Guerra Mundial. El barriu suel dividise en barriaes más pequeñes, como Hayes Valley, The Filmore o Japantown. Esta foi, un tiempu, el barriu xaponés mayor del país, pero la so población menguó cuando los americanos d'orixe xaponés foron internaos en campos, demientres la Segunda Guerra Mundial. El barriu consiguió que la mayoría de les sos cases d'estilu victorianu pasaran el terremotu ya incendiu de 1906 ensin dañu, incluyendo les famoses Painted Ladies (Dames Pintaes) asitiaes na plaza Alamo. Más al sur, cerca'l centru xeográficu de la ciudá, ta Haight-Ashbury, un barriu asociáu cola cultura hippie na década de 1960 y que güei entá conserva daqué del so calter bohemiu. Al norte de Western Addition ta Pacific Heights, un barriu pudiente nel que tán les cases construyíes polos habitantes ricos de la ciudá dempués del terremotu de 1906. Xustu al norte, y mirando a la badea, ta Marina, un barriu llevantáu sobre tierra ganada a la badea na que viven xóvenes profesionales con bon nivel económicu. 

Nel cuadrante suroriental de la ciudá ta Mission, un distritu pobláu nel sieglu XIX por californios (hispanos de descendencia española o mexicana) y trabayadores inmigrantes d'Alemaña, Irlanda, Italia y Escandinavia. Na década de 1910 llegaron bien d'inmigrantes centroamericanos, y de magar la década de 1950 predomina la población d'orixe mexicanu. Nos caberos años la xentrificación camudó'l paisaxe social de delles partes del barriu, poblaú por profesionales veinteañeros. Los barrios de Noe Valley, al suroeste, y de Bernal Heights, al sur, son cada vegada más populares ente les families xóvenes con neños. Al este de Mission ta Potrero Hill, un barriu residencial con vistes ablucantes del downtown. Al oeste de Mission ta'l barriu nomáu históricamente Eureka Valley y agora conocido como The Castro. Históricamente vivíen nelli trabayadores d'orixe escandinavu ya irlandés, pero, tres de tener sío'l primer barriu gay d'Estaos Xuníos, ye anguaño'l centru de la vida gay de la ciudá. Más al sur, cerca de la llende de la ciudá, ta Excelsior District, ún de los barrios con mayor diversidá étnica de la ciudá. Nel estremu más suroriental ta Bayview-Hunters Point, ún de los barrios más probes de la ciudá. Con una población mayoritaria d'afroamericanos, tien altes tases de criminalidá, y tien sío l'oxetivu, nos caberos años, de dellos programes (controvertíos) de renovación urbana. 

La construcción del túnel de Twin Peaks en 1918 conectó los barrios suroccidentales con el downtown por tranvía, acelerando'l desarrollu de West Portal, y de los barrios (ricos) vecinos de Forest Hill y St. Francis Wood. Más al oeste, comprendiendo tola costa del Pacíficu hasta'l Golden Gate Park ta'l Sunset District, un barriu de clase media con población predominantemente asiática.

Nel cuadrante noroccidental de la ciudá ta Richmond, un barriu de clase media asitiáu al norte del Golden Gate Park nel que viven inmigrantes asiáticos ya Rusia y Ucrania que ye conocíu tamién como The Avenues. Munchos cais remanecieron abandonaos munchos años hasta que foi demolida l'autopista Embarcadero, que separtaba la ciudá de la so fachada marina septentrional. L'edificiu principal del puertu, el Ferry Building, sigue recibiendo los pasaxeros que traen los ferrys, pero tamién agospia, tres d'una profunda restauración, un mercáu gourmet y dellos restoranes.
Ficheru:Union Square, San Francisco December 2016.jpg|Union Square, centru del distritu comercial de la ciudá.
Ficheru:Lombard Street in 2020 06.jpg|Lombard Street, la cai más virada d'Estaos Xuníos.
Ficheru:San Francisco China Town MC.jpg|Vista de Jackson Street, en Chinatown.
Ficheru:San Francisco Ferry Building (cropped).jpg|Ferry Building, terminal de los ferrys que percuerren la badea.
Ficheru:Painted Ladies San Francisco January 2013 panorama 2.jpg|Las Painted Ladies, cases victorianes pintaes de colores, nel entornu de la plaza Alamo.
Ficheru:Castro Street Pedcrossing with Rainbow Flag Colour.JPG|Pasu de cebra multicolor na cai Castro.
Ficheru:Coit Tower aerial.jpg|Vista aérea de la torre Coit.
Ficheru:ATT Sunset Panorama.jpg|Oracle Park, l'estadiu de los San Francisco Giants.


### Clima

San Francisco tien un clima mediterraneu con branos templaos (Köppen *Csb*), el típicu de la costa de California, con iviernos suaves y húmedos y branos secos. El tiempu de la ciudá ta fuertemente influenciáu poles corrientes fríes del océanu na fastera occidental de la ciudá, y pol agua de la badea nes fasteres septentrional ya oriental. Esto modera los cambeos de temperatura y da como resultáu un clima suave tol añu, con variaciones pequeñes de temperatura ente estaciones.

La ciudá ye la que tien, d'ente toles principales ciudaes del país, la temperatura diaria máxima, mínima ya media más fresca en xunu, xunetu ya agostu. Nel branu l'aire caldiu de los valles interiores de California crea una zona de baxa presión qu'atrae vientos del anticiclón North Pacific High al traviés del Golden Gate, lo que da llugar a los típicos vientos fríos y niebla de los branos de la ciudá. La niebla ye menos trupa nos barrios orientales y a final del branu y entamu de la seronda. De resultes, el mes más caldiu del añu, de media, ye setiembre, y ochobre ye, de media, más cálidu que xunetu, especialmente de día.

La temperatura nun pasa de los 27º C más de 21 díes al añu nel downtown, y de 23 nel aeropuertu. La temporada seca, de mayu a ochobre, ye templada, siendo la temperatura media mensual más alta del añu la de setiembre, con 17,1º C. La temporada lluviosa, de payares a abril, ye llixeramente más fresca, con una temperatura media mensual mínima, en xineru, de 10,7º C. Na ciudá llueve, de media, 73 díes al añu, con una precipitación total media de 601 mm. Sicasí, la variación interanual de precipitaciones ye notable. Los años lluviosos asóciense col fenómenu d'El Niño, y los secos col fenómenu de La Niña. Nesti contestu, 2013 (un añu "La Niña") foi, con 142 mm de lluvia, l'añu más secu na ciudá dende qu'entamaron los rexistros en 1849. Nieva perpoques veces: hai rexistru de 10 nevaes dende 1852, y la última foi en 1976, cuando hebo 13 cm de nieve en Twin Peaks. La temperatura más alta rexistrada nel observatoriu del centru de la ciudá foi 41º C, el 1 de setiembre de 2017; y la más baxa -3º C, el 11 d'avientu de 1932.

San Francisco, por so calter de ciudá costera, ha vese afectada de forma importante pol calentamientu global. Ta predecíu que'l nivel del mar puede xubir hasta 13 cm, colos consiguientes riesgos d'inundaciones.

## Ver tamién
 

## Referencies

## Enllaces esternos