Villahermosa del Campo

**Villahermosa del Campo** ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Teruel perteneciente a la Contorna de Jiloca y al Campu Romanu,, al noroeste de la provincia de Teruel, comunidá autónoma d'Aragón.

## Xeografía
Asitiar nel noroeste de la so provincia y a 104 km de Teruel. Tien un área de 19,20 km² con una población de 104 habitantes (IAEST, 2014) y una densidá de 5,42 hab/km². El códigu postal ye 44494.

## Historia
Los primeros nicios d'asentamientos daten de la Edá del Bronce o de la Primer Edá del Fierro, na partida del Castiellu de Santa Catalina.

Créese que los oríxenes de la llocalidá son medievales, tres la conquista de la ciudá de Daroca nel añu 1120 por Alfonsu I d'Aragón.

### Villahermosa na Alta Edá Media

La primer referencia escrita que se tien sobre Villahermosa del Campo data del añu 1205.

El nome primitivu de Villahermosa del Campo n'aragonés, la llingua dominante na dómina, yera **Villaalbiella** (*Villalbilla* acastellanáu), y asina consta nel Llibru Bermeyu del Archivu Colexal de Daroca, más concretamente nel documentu de l'Axudicación de Diezmos y Primicias de les Aldegues dependientes del Castiellu de Daroca, per parte del Obispu de Zaragoza Raimundo de Castrocol, ónde se citen dellos topónimos de los llugares de la Comunidá d'Aldegues en llatín y aragonés:

Nel añu 1248, por privilexu de Xaime I, esti llugar se desliga de la dependencia de Daroca, pasando a formar parte de Sesma de Langa na Comunidad de Aldeas de Daroca, pola que pasa a depender direutamente del rei.

El nome foi camudáu a **Villaformosa**, yá que nun documentu del Archivu Secretu del Vaticanu, de 1348, apaez una Súplica Apostólica del embaxador del rei Pedru IV na curia romana al Papa Clemente VI, tres el fallecimientu del sacerdote Pedro de Ripoll, por causa de la epidemia de peste d'esi mesmu añu, y solicitando que'l nuevu sacerdote sía un tal Arnaldo Durán.

El nome evolucionó a **Villa Fermosa** más palantre, yá que nel **Llibru de la manifestación del moravedí de les aldegues de la ciudá de Daroca** del añu 1373 asina consta.

### Villa Fermosa en 1373

Nel Archivu de la Corona d'Aragón atopa'l documentu sobre la tributación del moravedí de les aldegues de la Comunidá de Daroca nel añu 1373. El moravedí yera un impuestu de periodicidad septenal qu'afectaba a tolos subditos que los sos bienes algamaren determinada cuantía. La Corona, pa controlar y calcular esti impuestu precisaba un censu refechu, y de ende la esistencia del citáu documentu, n'aragonés, catalán y llatín.

El 6 d'ochobre de 1373 el censu de Villa Fermosa yera'l siguiente:

### Villafermosa nel Fogaje de 1495

Bien posiblemente, enantes a esta fecha, tuvo llugar l'asimilación per parte de **Villahermosa del Campo** de l'aldega de La Salze, una y bones la última constancia escrita que se tien d'ella data de 1442.

Respectu al nome de Villa Fermosa, este evolucionó a **Villafermosa** (xuntu), yá que nel Fogache (Fogaje, Censu) de 1495, realizáu por Fernandu II d'Aragón (Fernando'l Católicu), yá apaecía'l nuevu topónimu.

Nel branu de 1495, el Rei Fernando'l Católicu fai convocar les Cortes d'Aragón en Tarazona ante'l peligru de que'l Reinu fuera afrelláu poles tropes del rei francés y p'alcordar l'impuestu de les sises. Pa ello foi precisu iguar el rexistru puntual de los fueos del Reinu con oxetu de conocer l'estáu de la población y el numerario de la tesorería real. El Censu realizar por aciu una Comisión real que tenía de rexistrar los fueos ún per ún, estremando'l territoriu aragonés en dolce sobrecullidas y con asistencia d'un notariu que diera fe de la esistencia de los fueos ya incidencies qu'asocedieren.

El 23 de payares de 1495, el Comisariu Real y el Notariu lleguen a **Villafermosa**, y este ye'l rexistru de los pobladores del Llugar nesa fecha:

### Villahermosa dende'l Sieglu XVI

La posterior castellanización de casi tol territoriu aragonés derivó nel actual nome **Villahermosa**.

Nel añu 1833 produzse la división provincial d'España y **Villahermosa** queda encuadrada dientro de la provincia de Teruel. L'antigua Comunidad de Aldeas de Daroca sume en 1838.

A partir de 1920 vuelve camudase'l nome, añadiendo la figura "del Campo" -nesti casu, del Campu de Romanos- col fin d'establecer meyor la so identidá.

## Demografía
Nel sieglu XV, Villahermosa tenía 31 fueos, aumentando a 41 nel XVII. A mediaos del XIX, sumaba 70 cases, 58 vecinos y 232 almes. Llegó con esta mesma población a 1900, pos censó 236 habitantes y en 1950 aumentar a 318. A partir d'entós, empezó'l so procesu de despoblación, llegando a 108 habitantes a finales de los 1980s y a los 91 nel añu 2008. En 2012 constaben 99 habitantes censaos, y en 2013, superar de nuevu los 100 habitantes, constando 102 habitantes censaos.

## Política llocal

### Últimos alcaldes de Villahermosa del Campo

### Resultaos eleutorales

## Llugares d'interés

La ilesia parroquial católica de Santa María Madalena (sieglu XVI) realizar al tresformar la primitiva ilesia románica; ye una obra góticu-renacentista de mampostería, de nave única, cubierta con bóveda de crucería y mediu cañón con lunetos; Torre de cantería y lladriyu, con tres cuerpos; dos retablos renacentistes del sieglu XVI son les sos obres de mayor interés.

La ermita de los Santos Gervasio y Protasio (S.XVIII) ye una construcción tardobarroca de mampostería, con tres naves, cubierta la central con bóveda d'aresta y con cúpula elíptica sobre tambor octogonal nel cruceru; caltién un retablu del sieglu XVI y dellos barrocos.

Al pie de la ermita, hai una ponte sobre'l Ríu Huerva de posible orixe Romanu, asitiáu nel antiguu camín de Valencia.

Al este del términu, al pie del cabezo del Monte, llevántase la ermita de San Miguel (S.XVII), edificiu de mampostería, con una nave, y texa a doble aguada.

A lo cimero de la Dehesilla, hai restu del castiellu de Santa Catalina nél asítiase un pobláu de la Edá del Bronce o primer Edá del Fierro.

Nos últimos años construyéronse delles instalaciones y reformáu otres esistentes, como'l pabellón municipal, l'antiguu llavaderu, l'apeaderu, una pista de pádel municipal y dar afaer les veres del ríu Huerva.

La vida social del pueblu haise dinamizado nos últimos tiempos, gracies a la creación de l'Asociación Cultural "La Dehesilla".

## Fiestes
* San Gervasio y Protasio, segundu domingu de xunetu.
* San Pedro Mártir, 29 d'abril.
* Romería al Santu (Ermita de San Miguel), últimu sábadu de mayu.

## Referencies

## Ver tamién
* Llista de conceyos de la provincia de Teruel
* Comunidad de Aldeas de Daroca
* Sesma de Langa
* Llibru Bermeyu del Archivu Colexal de Daroca

## Bibliografía
* Gil Domingo, Agustín. "LA HISTORIA DE CALAMOCHA Al traviés DE LA HISTORIA" (I). *Xiloca* 30.
* Majarena Gonzalvo, Luis Alberto. "EL LLIBRU BERMEYU DEL ARCHIVU COLEXAL DE DAROCA". Centru d'Estudios Darocenses. Coleición Documento pa la Historia de Daroca y la so Comunidá. 1989.
* Crespo Vicente, Pascual. "LLIBRU DE LA MANIFESTACIÓN DEL MORAVEDÍ DE LES ALDEGUES DE LA COMUNIDÁ DE LA CIUDÁ DE DAROCA". Centru d'Estudios del Jiloca, 1998.
* Serrano Montalvo, Antonio. "LA POBLACIÓN D'ARAGÓN SEGÚN EL FOGAJE DE 1495". Institución Fernando'l Católicu, Gobiernu d'Aragón ya Institutu Aragonés d'Estadística, Zaragoza, 1995.

## Enllaces esternos

* Páxina web
* Asociación Cultural "La Dehesilla"
* Villahermosa del Campo en contorna del Jiloca