Kazán

**Kazán** (en rusu: Казань, *Kazan*; en tártaru: Казан, *Qazán*) ye la capital y ciudá más poblada de la República de Tatarstan, en Rusia. La ciudá atopar a veres del Volga, na confluencia del ríu Kazanka. Octava ciudá más poblada de Rusia con un área metropolitana de 1.57 millones.

## Historia
La ciudá foi fundada polos búlgaros del Volga en 1005 como un fuerte fronterizu nel norte. En 1438 foi prindada pola Horda d'Oru y creóse el Kanatu tártaru de Kazán. Una serie de guerres col Principáu de Moscú llevó finalmente a tomar de Kazán poles tropes d'Iván el Tarrecible en 1552, siguíu de la destrucción de gran parte de la ciudá y la reubicación de los tártaros nes veres pantanoses del llagu Kabán. Kazán sufrió numberoses quemes graves y tres unu d'ellos, en 1579, afayóse l'iconu de *[[Virxe de Kazán|Nuesa Señora de Kazán]]*.

Kazán ye unu de los principales centros económicos, políticos, científicos, educativos, culturales y centros deportivos del país. El Complexu histórico y arquitectónico del Kremlin de Kazán» ta incluyíu pola Unesco dientro del Patrimoniu de la Humanidá dende 2000. La ciudá esfruta d'una multietnicidá famosa pola convivencia ente musulmanes y cristianos, que ye tamién reconocida pola Unesco, lo que se reflexa nuna variada riqueza arquitectónica propia de cada confesión, como la mezquita Qul Sharif, una de les mezquites más grandes d'Europa. Dende abril de 2009 lleva llegalmente el títulu de "Tercera Capital de Rusia".

Hai una llarga disputa sobre si Kazán foi fundada polos búlgaros del Volga na alta Edá Media, o polos tártaros de la Horda d'Oru a mediaos del sieglu XV, pos los rexistros escritos antes del últimu periodu son escasos. Si había una ciudá búlgara nel sitiu, les estimaciones de la fecha de la so fundación parten de principios del sieglu XI a finales del sieglu XIII. Foi un puestu fronterizu ente la Bulgaria del Volga y dos tribus fineses, la mari y los udmurtos. Otra cuestión complexa ye ónde la ciudadela foi construyida orixinalmente. Les esploraciones arqueolóxiques producieron evidencies d'asentamientos urbanos en trés partes de la ciudá moderna: nel Kremlin, en Bişbalta nel sitiu del monesteriu modernu de Zilantaw y cerca del llagu Kabán. La más antigua d'elles paez ser el Kremlin.

Si Kazan esistía yá nos sieglos XI y XII, podría ser una parada nuna ruta comercial del Volga dende Escandinavia a Bagdag. Foi un centru comercial y, posiblemente, una ciudá importante pa los colonos bulgur na rexón de Kazán, anque la so capital foi más al sur na ciudá de Bolğar.

Dempués de que los mongoles afararen les zones de Bolğar y Bilär nel sieglu XIII, yá fueren los búlgaros que sobrevivieron fueron recuperando en númberu y fueron asimilaos por un pequeñu númberu de kipcháks de los qu'adoptaron la so llingua (una posición conocida como bulgarismo), o kipcháks y búlgaros entemecíos con crear la moderna población tártara de Kazán. Kazán convertir en centru d'un ducáu, que yera una dependencia de la Horda d'Oru. Dos sieglos más tarde, na década de 1430, los descendientes kipchak de Genghis Khan, como Ghiaseddin de Kazán, usurparon el poder de la so dinastía Bolğar. Dellos tártaros tamién fueron a Lituania, llevaos por Vytautas el Grande.

En 1438, dempués de la destrucción de la Horda d'Oru, Kazán convertir na capital del poderosu Kanatu de Kazán. El bazar de la ciudá, Taş Ayaq («pierna de piedra») convertir nel centru comercial más importante de la rexón, especialmente pa muebles. La manufactura local y l'artesanía tamién espolletó, una y bones la ciudá ganó una reputación polos sos productos de cueru y oru, según pa la opulencia de los sos palacios y mezquites. La ciudadela y la canal Bolaq fueron reconstruyíos, dando a la ciudá una fuerte capacidá defensiva. Los rusos llograron ocupar la ciudá de volao delles vegaes.

### Periodu zarista

Tres delles guerres rusu-kazanesas, en 1552 la ciudá foi conquistada por Iván el Tarrecible, quien masacró a la mayoría de la población, y el kanatu pasó a formar parte de Rusia. Según una antigua lleenda, en 1552, antes de la invasión rusa, los tártaros ricos escondieron el so oru nel llagu Kabán.

Mientres la gobernación subsiguiente de Aleksandr Gorbaty-Shuiski, la mayoría de los residentes tártaros del kanatu morrieron o fueron cristianizados a encomalo, los tártaros kriashen. Les mezquites y palacios fueron esmarranaos. La población tártara que sobrevivió foi treslladada a un llugar a 50 quilómetros de la ciudá y esti llugar foi habitáu a encomalo por llabradores y soldaos rusos. Los tártaros serviles de Rusia establecer nel asentamientu tártaru de Bistäse cerca de la muralla de la ciudá. Más tarde, los comerciantes y los tártaros maestros artesanos tamién s'establecieron ellí.

Mientres esti periodu, Kazan foi destruyida en gran parte como resultáu de delles grandes quemes. Dempués d'unu d'ellos en 1579, l'iconu de *[[Nuesa Señora de Kazán]]* foi afayáu na ciudá.

A principios del sieglu XVII, nel empiezu de la Dómina de la Inestabilidá en Rusia, el zarato de Kazán declaró la independencia cola ayuda de la población rusa, pero esta independencia foi reprimida violentamente por Kuzmá Minin en 1612.

### Imperiu rusu
En 1708 el zarato de Kazán foi abolíu y convirtióse na capital de la gubérniya de Kazán. Dempués de la visita de Pedro'l Grande, la ciudá convertir nun importante centru de construcción naval pa la flotilla del Caspio. El notable poeta rusu Gavrila Derzhavin nació en Kazán en 1743, fíu d'un probe escuderu d'ascendencia tártara anque se forxó una fuerte identidá rusa.

Kazán foi destruyida en gran parte en 1774 de resultes de la revuelta de Pugachov (1774-1776), un llevantamientu de les tropes fronterices y llabradores empobináu pol atamán cosacu del Don (capitán) Yemelián Pugachov, pero la ciudá, enantes en gran midida construyida en madera, foi llueu darréu reconstruyida, utilizando piedra y acordies con un plan de patrón de rejilla, mientres el reináu de Catalina la Grande. Catalina tamién decretó que les mezquites de nuevu podríen construyise en Kazán. La primera en llevantase foi la mezquita Märcani.

A principios del sieglu XIX, la Universidá Estatal de Kazán y la imprenta fueron dos afitaos fundaos por Alexandru I, polo que Kazán convertir nun importante centru d'estudios orientales en Rusia. El Corán foi impresu per primer vegada en Kazán en 1801. La ciudá convertir nun centru industrial y los llabradores emigraron ellí pa xunise a la so fuercia de trabayu industrial. En 1875 apaeció'l primera tranvía de tracción animal y en 1899 producióse la instalación del primer tranvía modernu. Dempués de la Revolución rusa de 1905, a los tártaros dexóse-yos alicar Kazán como centru cultural tártaru. El primer teatru tártaru y el primer periódicu tártaru apaecieron nesa dómina.

### Yera soviética y modernidá

En 1917 Kazán convirtióse unu de los centros de la revolución. En 1918, Kazan foi la capital del Estáu Idel-Ural, que foi suprimida pol gobiernu bolxevique. Na Operación de Kazán del mes d'agostu de 1918, foi ocupada de volao pola Lexón Checoslovaca. En 1919 pasó a ser mientres namái un añu la capital de la República Soviética Socialista Autónoma de Tartaro-Bashkiria. A partir de 1920 foi la capital de la República Socialista Soviética Autónoma Tártara.

Mientres la Segunda Guerra Mundial, munches plantes industriales y fábriques escontra l'oeste fueron reasitiaos en Kazán, faciendo de la ciudá un centru de la industria militar, la producción de tanques y aviones. Dempués de la guerra Kazán consolidóse como centru industrial y científicu na Xunión Soviética. En 1979, la población de la ciudá algamó un millón.

A finales de 1980 y na década de 1990, tres la disolución de la Xunión Soviética, Kazán de nuevu convertir nel centru de la cultura y la identidá tártara ya intensificáronse los enclinos separatistes. Col regresu del capitalismu, Kazán convertir n'unu de los centros más importantes de la Federación de Rusia. La ciudá pasó del 10º al 8º llugar na clasificación de población de les ciudaes ruses. En 2005, dientro de les celebraciones pol milenariu de la ciudá, foi inauguráu'l metro de Kazán. A finales de la década de 2000, la ciudá ganó'l derechu a entamar tantu la Universiada 2013 y foi escoyida como una de les sedes de la Copa Mundial de Fútbol de 2018.

## Mapes

Ficheru:Kama basin.png|Mapa en rusu del ríu Kama nel qu'apaez, a la izquierda, Kazán (Казань)
Ficheru:Volgarivermap.png|Mapa del ríu Volga onde apaez —a la vera izq. del so cursu mediu— Kazán
File:Volga_basin.png|Mapa en rusu del Volga nel qu'apaez, nel so cursu mediu, Kazán (Казань)
File:Volga_river_from_NASA_satellite.jpg|Imaxe satelital del Volga na qu'apaez enriba Kazán (Казань)
File:Tatar03.png|Mapa de Tatarstan nel qu'apaez Kazán
File:Rs-map.png|Mapa de Rusia onde ta a la izq. Kazán


## Xeografía y clima
Kazán atópase na marxe izquierda del ríu Volga, na confluencia del Kazanka. Por cuenta del so allugamientu xeográficu, Kazán foi un intermediariu comercial ente Oriente y Occidente. La ciudá tien hora estándar del este, zona horaria UTC+3.

El clima de Kazán ye continental húmedu (clasificación climática de Köppen *Dfb*), con branos templaos ya iviernos fríos, pero ensin temperatures estremes mientres l'añu. Los vientos más frecuentes son del sur y l'oeste y les precipitaciones de nieve son habituales, especialmente ente febreru y marzu con 46 cm de media. El mes más borrinosu ye payares, ente que los más soleyeros son xunetu y agostu. Na seronda y primavera destaca la borrina, que cunta con 16 díes al añu. El día más calorosu tuvo llugar el 1 d'agostu de 2010, cuando la temperatura algamó los 39&nbsp;°C a la solombra. Pela so parte, la temperatura más baxo rexistrada en Kazán foi'l 21 de xineru de 1942, cuando los termómetros esbarrumbar hasta los -46,8&nbsp;°C.

El permediu añal de velocidá del vientu ye de 3,6 m/s y la mugor del aire ye del 75%. La mayor parte de les precipitaciones recoyer dende xunu a ochobre. Mientres l'añu, el númberu permediu de díes con precipitación ye d'alredor de 197 (de 11 díes en mayu a 24 díes n'avientu). El mes más lluviosu foi xunu de 1978, cuando cayeron 217 mm de precipitación, ente que lo normal ye 70 mm. Los meses más grebos fueron agostu de 1972, febreru de 1984 y ochobre de 1987.

## Demografía

La ciudá cunta con 1.143.500 habitantes como población permanente, según los resultaos preliminares del censu de 2010, pero como empadronaos en Kazán hai 1.196.738 persones, según datos d'esi mesmu censu. El territoriu de la ciudá de Kazán ye de 425,3 km². Kazán ye la tercer ciudá más grande de la rexón económica del Volga tres Nizhni Nóvgorod y Samara. Kazán ye, amás, una de les aglomeraciones urbanes más grandes de la Federación Rusa.

L'área metropolitana de Kazán, diseñáu en 2009 pol Ministeriu d'Economía de la República de Tatarstán, coincide xeográficamente cola Área Metropolitana Económica de la República de Tatarstán, onde amás de Kazán cunta con seis distritos municipales de la República. Sol esquema de la planificación territorial de la República de Mari El, nel área metropolitana de Kazán tamién s'inclúi les ciudaes de Volzhsk y Zvenígovo. La población total del área metropolitana ye de 1,56 millones d'habitantes.

### Etnies, llingües y relixones
Kazán ye una de les zones con mayor diversidá étnica de Rusia, pos hai representantes de más de 115 nacionalidaes que viven na ciudá. Los dos principales grupos étnicos en Kazán son rusos (48,6%) y tártaros (47,6%). Ente los cinco primeros tamién s'inclúin chuvasios, ucraínos y azerbaixanos. Les principales confesiones relixoses en Kazán son los sunites, la Ilesia ortodoxa xunto a los católicos, protestantes, xudíos o bahaístes.

Tocantes a les llingües, el tártaru y el rusu son los idiomes oficiales y los más utilizaos en Kazán. El rusu entender práuticamente tola población, ente que'l tártaru falar, principalmente, los tártaros.

## Economía
Kazan ye unu de los mayores centros industriales, financieros, comerciales y turísticos de Rusia y ye la capital económica de la rexón del Volga. En 2011 el productu internu brutu de la ciudá xubió a 380&nbsp;000 millones de rublos, el beneficiu permediu foi de 22&nbsp;300 millones de rublos, los ingresos del presupuestu municipal xubíen a 17&nbsp;800 millones de rublos y los gastos del presupuestu 29&nbsp;500 millones de rublos.

En 2010 les industries manufactureras medianes y grandes unviaron mercancíes de producción propia, obres y servicios per valor de 128&nbsp;125 millones de rublos. Los sectores económicos más importantes fueron la inxeniería mecánica, química y petroquímica y la industria llixero ya industria alimentaria. Ente les compañíes más grandes en Kazan ta'l complexu químicu Kazanorgsintez, la más antigua de Rusia; la Planta de Pólvora de Kazán y les tres compañíes de la industria de l'aviación: KAPO (fabricante del bombarderu pesáu supersónicu El to-160) Kazan Helicopters y KMPO, una de les empreses d'aviación ya inxeniería más grandes de Rusia.

Kazán ye sede de seis de les 500 compañíes más grandes n'ingresos de Rusia. La superficie total de centros de negocios urbanos ye de 330.000 m². Acordies cola suma del capital de los sos propios bancos, Kazán ocupa'l tercer llugar en Rusia, solo superada por Moscú y San Petersburgu.

## Educación

La Universidá Estatal de Kazán fundar en 1804 y nella estudiaron, ente otros, Nikolái Lobachevski, Velimir Jlébnikov, Lev Tolstói y V. I. Lenin.

La Universidá Téunica Estatal de Kazán fundar en 1932 y anguaño ye unu de los principales centros de Rusia n'inxeniería aeroespacial, informática y telecomunicaciones.

La Universidá Teunolóxica Estatal de Kazán fundar en 1919, y nella imparten estudios n'inxeniería química, polímeros y elastómeros, teunoloxía de los procesos químicos, teunoloxía del petroleu, teunoloxía ecolóxica, teunoloxía de les fábriques químiques, ecobiotecnología, teunoloxía del cueru, altes teunoloxíes, diseñu, economía y munches otres.

## Cultura

### Monumentos
La ciudá cunta con una formosa fortaleza (Kremlin de Kazán), qu'en 2000 foi declarada pola Unesco Patrimoniu de la Humanidá; engloba monumentos tales como la Catedral de l'Anunciación (1561-1562) y la inclinada Torre de Soyembika, que recibió'l so nome de la última reina de Kazán y constitúi el símbolu de la ciudá.

Tamién son d'interés les muralles y les torres tamién construyíes mientres los sieglos XVI y XVII, y la Casa del Gobernador (1843-1853), agora sede de la presidencia de la República de Tatarstan.

A curtia distancia atópense la catedral barroca de San Pedro y San Pablo y la mezquita de Marcani, dambes del sieglu XVIII.

El centru de Kazán ta estremáu en dos distritos pola canal Bolaq y el llagu Kabán. El primeru, Qazan Bistäse o Kazanski Posái (Казанский Посад), históricamente rusu, ta asitiáu na parte alta.
El segundu, İske Tatar Bistäse o Staro-Tatárskaya Slobodá (Старо-Татарская Слобода), históricamente tártaru, ta asitiáu ente'l Bolaq y el ríu Volga.

Les mezquites (como les de Nurullah, Soltán, Apanay, Äcem, Märcani, İske Taş, Zäñgär) tán nel distritu tártaru, ente que les ilesies, como la Blagovéschenskaya, la Varvárinskaya, la Nikólskaya, o la Tíjvinskaya, atópense principalmente na parte rusa.

A principios de los años noventa, la mayor parte del centru de Kazán taba constituyida por edificaciones de madera. Llevar a cabu un programa pa reasitiar a los sos habitantes en barrios de nueva construcción, yá que la calidá y los servicios con que cuntaben diches viviendes yeren abondo deficientes. Casi 100.000 habitantes de la ciudá fueron reasitiaos con esti programa.

## Tresporte
*Estación de Kazán–Passazhírskaya
*Aeropuertu Internacional de Kazán

## Deportes
Kazán allugó la Universiada 2013, nel branu de 2015 allugó'l XVI Campeonatu del Mundu de Natación, en 2016 el Campeonatu Européu de Yudu de 2016 y va ser una de les sedes de la Copa Mundial de Fútbol de 2018.

La ciudá cunta con un equipu de fútbol llocal, el FC Rubín Kazán, que foi bicampeón de la Lliga Premier de Rusia l'añu 2008 y 2009 y que fai de llocal nel Estadiu Central de Kazán, con capacidá pa 30.133 espectadores.

## Personaxes célebres
* Gabduljái Ajátov, llingüista, fundador de delles escueles científiques
* Musa Cälil, poeta tártaru soviéticu 
* Velimir Jlébnikov, poeta rusu 
* Nikolái Lobachevski, creador d'una xeometría non euclidiana, rector de la Universidá de Kazan
* Lev Tolstói, novelista rusu

### Ciudadanos pernomaos
* Gurban Berdiýew, futbolista y entrenador de fútbol
* Sofiya Gubaidúlina, compositora rusa d'orixe tártaru 
* Näqi İsänbät, escritor, enciclopedista y filólogu tártaru 
* Vladímir Lenin, políticu, revolucionariu, teóricu políticu, bolxevique y comunista rusu 
* Vitali Mutkó, políticu rusu 
* Vladímir Putin, primer ministru y presidente de la Federación Rusa
* Mintimer Shaimíev, políticu soviéticu y rusu, 1er presidente de la República de Tatarstan
* Serguéi Witte, ministru de Facienda, presidente del Gobiernu de Rusia
* Borís Yeltsin, 1er presidente de la Federación de Rusia

### Persones nacíes en Kazan
* Vasili Aksiónov, escritor
* Gavrila Derzhavin, poeta y políticu
* Gala Éluard Dalí, esposa de Salvador Dalí
* Natalia Gutman, violoncelista
* Chulpán Jamátova, actriz de cine 
* Aleksandr Lúriya, psiquiatra 
* Yevgueni Shvarts, escritor y dramaturgu
* Fiódor Shaliapin, cantante d'ópera
* Teodoro Juan Schestakow, médicu reconocíu en Mendoza poles sos contribuciones a esa provincia arxentina

## Rellaciones internacionales

### Oficina de la Embaxada
*  Oficina de la Embaxada de Bielorrusia

### Consulaos
En Kazán hai dos consulaos, que son los siguientes:
*  Consuláu Xeneral d'Irán.
*  Consuláu Xeneral de Turquía.

### Centros de visaos
*  Centro de visaos d'Italia en Kazán.
*  Conxuntu de Solicitú de visaos de la Xunión Europea para:
**  Bulgaria
**  República Checa
**  Dinamarca
**  Finlandia
**  Grecia
**  Islandia
**  Malta
**  Países Baxos
**  España

### Ciudaes hermaniaes
Kazán ta hermanada coles siguientes ciudaes:

*  Al Qalyubiyah (Exiptu), dende 2001
*  Al Minufiyah (Exiptu), dende 1997
*  Antalya (Turquía), dende 2003
*  Astaná (Kazakstán), dende 2004
*  Braunschweig (Alemaña), dende 1988
*  College Station, Texas (Estaos Xuníos), dende 1990

*  Donetsk (Ucraína), dende 2002
*  Eskişehir (Turquía), dende 1997
*  Hangzhou (República Popular China), dende 2002
*  Istambul (Turquía), dende 2002
*  Tabriz (Irán), dende 2009

Amás, Kazán caltién alcuerdos de collaboración coles siguientes ciudaes o rexones:

*  Almaty (Kazakstán), dende 1996
*  Arkhangelsk (Rusia), dende 1999
*  Astracán (Rusia), dende 1997
*  Bakú (Azerbaixán), dende 2003
*  Biskek (Kirguistán), dende 1998
*  Chelyabinsk (Rusia), dende 2002
*  Evpatoria (Ucraína), dende 1998
*  Ivánovo (Rusia), dende 1997
*  Jūrmala (Letonia), dende 2002
*  Kabul (Afganistán), dende 2005
*  Krasnoyarsk (Rusia), dende 2001
*  Nizhni Nóvgorod (Rusia), dende 1997
*  Oriol (Rusia), dende 2010

*  Orenburg (Rusia), dende 2001
*  Samara (Rusia), dende 1998
*  Sarátov (Rusia), dende 1999
*  Provincia de Shumen (Bulgaria), dende 2003
*  Taxkent (Uzbequistán), dende 1998
*  Ufá (Rusia), dende 1999
*  Ulan-Ude (Rusia), dende 2003
*  Uliánovsk (Rusia), dende 1998
*  Urbino (Italia), dende 2001
*  Volgográu (Rusia), dende 2005
*  Yaroslavl (Rusia), dende 2003
*  Yoshkar-Olá (Rusia), dende 2002

## Panorama

## Referencies

## Enllaces esternos