Escritura cuneiforme

La **escritura cuneiforme** ye comúnmente aceutada como una de les formes más antigües d'espresión escrita, según el rexistru de restos arqueolóxicos.

A finales del IV mileniu e.C., los sumerios empezaron a escribir el so idioma per aciu de pictogrames, que representaben pallabres y oxetos, pero non conceutos astractos. Una amosanza d'esta etapa puede reparase na tablilla de Kish (del 3500&nbsp;e.C.). Escontra'l 2600&nbsp;e.C. los símbolos pictográficos yá s'estremaben claramente del ideograma orixinal, y al rematar esi mileniu, con oxetu de faer más cenciella la escritura, yá yeren dafechu distintes.

La escritura cuneiforme foi adoptada por otros idiomes: l'acadiu, l'elamita, l'hitita y el luvita, ya inspiró a los alfabetos del antiguu persa y l'ugaríticu.

El cuneiforme escribióse orixinalmente sobre tablilles de magre húmedu, per aciu d'un tarmu vexetal biseláu en forma de cuña, d'ende'l so nome. El términu cuneiforme remanez del llatín *cúneus* (‘cuña’) pola forma de les incisiones, anque un antiguu poema sumeriu denomábalos *gag* (‘cuñes’).

Mientres el periodu acadiu empezaron tamién a utilizase'l metal y la piedra.

Nun principiu, la escritura a base de pictogrames nun yera afecha pa escribir conceutos astractos, los verbos y los sos tiempos, los pronomes, etc. Por ello, empezó a usase ciertos símbolos con valor fonéticu silábicu. Asina, por casu, cuidao qu'en sumeriu'l sustantivu «ayu» y el verbu «dar» yeren pallabres homófones *(sum)*, el mesmu símbolu que s'utilizaba p'aquél empezó a usase con valor fonéticu pa esti. Col pasu del tiempu, aplicando semeyances paecíes, creóse un corpus silábicu, usáu preferentemente pa espresar dellos elementos gramaticales y conceutos astractos.

El sumeriu yera una llingua aglutinante, por ello, cuando los acadios adoptaron el cuneiforme pa la so propia llingua semítica, yá que'l valor fonéticu y l'ideográficu podíen confundise fácilmente, desenvolvieron estos unos signos determinantes qu'indicaben cómo tenía de lleese cada símbolu. A la fin d'esti procesu, por casu, el símbolu que se lleía como *an*, amás del silábicu, podía tener otros dos significaos: el conceutu ‘dios’ o ‘cielu’ y un determinante pa indicar que daqué tenía naturaleza divina o celeste.

En dellos conxuntos de tablilles, como los d'Uruk, cuntáronse hasta 2000&nbsp;signos cuneiformes distintos. Nos sieglos socesivos, tal variedá amenorgóse descomanadamente, hasta que mientres el periodu acadiu yeren usaos con avezamientu unos 600.

## Descubrimientu
Europa tuvo constancia d'esta escritura gracies al viaxeru italianu Pietro Della Valle, que fixo escala en Persépolis aproximao hacia l'añu 1621. Una vegada ellí, non yá dexó constancia per escritu de la magnífica y antigua capital del Imperiu aqueménida, sinón que tamién copió una serie de peculiares signos grabaos nes ruines de les puertes del palaciu de dicha ciudá y qu'amás figuraben en tres versiones.

En 1700, Thomas Hyde ―profesor de la Universidá d'Oxford― acuñó'l términu «cuneiforme» pa estes inscripciones, cuando espublizó un trabayu sobre los llogros llograos por *Della Valle*. El títulu de la so obra: *Dactuli pyramidales seu cuneiformes*, dio nome a esta orixinal escritura.

## Descifráu
Años más tarde, en 1835 Henry Rawlinson, un oficial de l'armada británica, atopó la Inscripción de Behistún, nun cantil en Behistún en Persia. Tallada mientres el reináu del rei Daríu I de Persia (522-486&nbsp;e.C.), consistía en testos idénticos escritos nos trés llinguaxes oficiales del imperiu: persa antiguu, babiloniu y elamita. La importancia de la inscripción de Behistún pal descifráu de la escritura cuneiforme ye equivalente al de la piedra de Rosetta pal descifráu de los xeroglíficos exipcios.

Rawlinson deduxo correutamente que'l persa antiguu usaba un alfabetu silábicu y descifrólu correutamente. Trabayando de manera independiente, l'asiriólogu irlandés Edward Hincks tamién contribuyó al descifráu. Dempués de traducir el persa, Rawlinson y Hincks empezaron a traducir los otros. En gran midida foron ayudaos pol descubrimientu de la ciudá de Nínive per parte de Paul-Émile Botta en 1842. Ente les ayalgues descubiertes por Botta taben los restos de la gran biblioteca d'Asurbanipal, un archivu real que contenía dellos miles de tables de magre cocíes con inscripciones cuneiformes.

En 1851, Hincks y Rawlinson, podíen lleer yá 200 signos babilonios. Llueu xuniéronse-yos otros dos criptólogos, un mozu estudiante d'orixe alemán llamáu Julius Oppert y el versátil orientalista británicu William Henry Fox Talbot. En 1857 los cuatro homes conociéronse en Londres y tomaron parte nel famosu esperimentu pa comprobar la precisión de les sos investigaciones.

Edwin Norris, el secretariu de la Real Sociedá Asiática, dio-y a caúnu d'ellos una copia d'una inscripción apocayá descubierta datada nel reináu del emperador asiriu Tiglath-Pileser I. Un xuráu d'espertos foi convocáu pa desaminar les traducciones resultantes y certificar la so exactitú. Les traducciones resultantes de los cuatro espertos coincidíen en tolos puntos esenciales. Hubo de xacíu delles pequeñes discrepancies. L'inespertu Talbot cometiera unos cuantos errores, y la traducción d'Oppert contenía unos cuantos pasaxes duldosos por cuenta de que l'inglés nun yera la so llingua materna. Pero les versiones de Hincks y Rawlinson yeren virtualmente idéntiques. El xuráu declaró la so conformidá, y el descifráu de la escritura cuneiforme acadia pasó a ser un fechu peracabáu.

## Usu
Los signos cuneiformes taben escritos por escribes usando cuñes principalmente sobre tablilles, casi siempres de magre y dacuando de metal, que depués guardábense nuna suerte de primitives biblioteques, escrupulosamente entamaes, que sirvíen pal deprendizaxe de futuros escribes. Estes biblioteques pertenecíen a la escuela de cada ciudá o, dacuando, a coleiciones particulares.

Les tablilles taben escrites nun númberu variable de columnes y conteníen:
* La serie y el númberu de la tablilla nesa serie, pa la so correuta catalogación.
* El testu.
* Colofón, que contién de la mesma la primer llinia de la siguiente tablilla, el propietariu, l'añu de reináu del soberanu correspondiente, n'ocasiones los títulos del mesmu, la ciudá de la escuela y el nome de la escriba y raramente, l'autor.

Nótese la paecencia d'esi sistema cola operativa moderna de los protocolos d'escribanos y notarios.

Evidentemente l'usu nun quedaba acutáu a les tablilles; por casu atopamos escritos nos lladriyos de la Babilonia del primer mileniu'l nome de Nabucodonosor&nbsp;II.

## Treslliteración
La escritura cuneiforme tien un formatu específicu de treslliteración. Por cuenta de la polivalencia del sistema d'escritura, la treslliteración nun ye namái ensin perda, sinón qu'amás puede contener más información que'l documentu orixinal．Por casu, el signu DINGIR nun testu hitita puede representar tantu la sílaba hitita *an*, o puede ser parte d'una frase acadia, representando la sílaba *il*, o puede ser un sumerograma, representando'l significáu sumeriu orixinal, *dios*.

D'esta miente, n'ambientes cultos (escueles d'escribes) o énte falta de pallabres formaes utilizábase l'idioma sumeriu, nel que cada pallabra equival a un signu, ente qu'esi mesmu signu podía ser una sílaba en, por casu, neobabilónicu, nun primer pasu escontra'l sistema de lletres llatines.

## Unicode
La escritura cuneiforme forma parte del estándar Unicode dende la versión 5.0 de xunetu de 2006, codificada en dos bloques distintos pertenecientes al planu suplementariu multillingüe (SMP).

* Bloque U+12000–U+1237F: escritura cuneiforme, 879 caráuteres.
* Bloque U+12000–U+1237F: numberales y signos de puntuación, 103 caráuteres.

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 
* 

### Enllaces esternos

* Lassine, Alain: «Akkadien» , una completa tabla (en francés) de signos cuneiformes y les sos llectures.
* , artículu publicáu nel sitiu web Proel.