open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papa Sistu I

**San Sistu I**  foi obispu de Roma dende'l 115 fasta'l 125, magar les dates del so pontificáu son duldoses, dependiendo de les fontes varien ente'l 114 o 119 fasta'l 124 o 128.

So pá nomábase Pastor pero desconozse cualquier otru datu de la so infancia. Sicasí hai dalgunos historiadores que creyen que'l so nome real nun yera Sistu, sinón qu'esti nome foi adoptáu como sestu socesor de San Pedru. 

Yá como papa conócense trés decretos de so:
* Que'l cáliz fore tocáu namái polos sacerdotes.
* Que los obispos convocaos nel Vaticanu nun pudieren ser recibíos nes sos diócesis si nun amosaben una carta apostólica.
* Que l'oficiante recitare'l *Sanctus* cola xente enantes de celebrar la misa.

Morrió pel 125, según la tradición como mártir pero San Irenéu (sieglu II) nun lu menta como tal, y foi enterráu nel Vaticanu. Nun se sabe con seguridá si'l so cuerpu foi treslladáu pa l'acrópolis d'Alatri nel 1132.

La so festividá celébrase'l 6 d'abril.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Hixiniu

**San Hixiniu**  foi elixíu obispu de Roma nel 136 y morrió nel 140. 

Yera un filósofu qu'ingresare na comunidá cristiana y fore ganando'l respeutu de la xente hasta convertise n'obispu de Roma. 

Instauró los padrinos nel bautismu los recién nacíos pa guialos pela vida cristiana y decretó la consagración de les ilesies. Tamién definió la xerarquía eclesiástica y ordenó que toles ilesies foren consagraes por capellanes enantes de facer la primer misa.

Tevo que s'enfrentar coles doctrines gnóstiques espardíes por Marción, Valentín o Cerdón, sobre la conexón ente cristianismu y xudaísmu.

Según la tradición morrió martirizáu nes persecuciones de cristianos, pero nun hai evidencia dala. La so festividá celébrase'l 11 de xineru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Telesforu

**San Telesforu** (Grecia, ? - Roma, 136) foi elixíu papa nel 125 y exerció hasta la so muerte nel 136.

Les dates del so pontificáu son duldoses pero sábese con seguridá que foi escoyíu nel reináu del emperador romanu Adrianu (117-138) y paez que morrió na dómina d'Antonín Píu (138-161).

Compunxo l'himnu *Gloria in Excelsis Deo* y instauró l'ayunu nes siete selmanes enantes de la Pascua.

Ye l'únicu obispu de Roma del sieglu II del que se tienen evidencies históriques del so martiriu.

La so festividá celébrase'l día 5 de xineru según la Ilesia católica y el 22 de febreru según la ortodoxa. Los carmelites venérenlu como santu patrón de so.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Nicetu

**San Nicetu** foi elixíu papa nel 155 y morrió nel 166.

Promulgó un decretu qu'impidía al cleru dexar crecer el pelo. Confirmó la celebración de la Pascua en domingu, según la tradición de San Pedru.

Nos anicios del so pontificáu recibió en Roma a San Policarpu, obispu d'Esmirna, que fore discípulu del Apóstol San Xuan y maestru d'Irenéu de Lyon, cola fin d'afitar la data de celebración de la Pascua. Policarpu, y la Ilesia oriental nel so conxuntu, atalantaben que la celebración tenía que se realizar el día 14 del mes de Nisán independientemente del día de la selmana pel que cayere. Esta postura que siguía la tradición xohánica y que suponía celebrar la Pascua de Resurrección el mesmu día que los xudíos, ye conocida como práutica "cuartodecimal" y nun yera considerada pol papa Nicetu como correuta yá que cuidaba, mesmo como la Ilesia occidental, que la Pascua tenía que se celebrar el domingu siguiente al día 14 de Nisán.

Según el rellatu qu'Irenéu de Lyon fai d'esta visita, paez ser qu'Anicetu nun pudo convencer a Policarpu, yá qu'ésti basaba la so postura en que "Xuan y los otros apóstoles colos qu'elli viviere" celebraben la Pascua d'esta forma. A pesar de les diferencies ente dambos nun hebo rotura ente ellos y el papa permitió al santu siguir celebrando la Pascua según la tradición oriental.

Fixo amistá col apoloxista Xustín col que morrió en 166 depués de sufrir martiriu nes persecuciones del emperador Marcu Aureliu.

Paez que condergó la doctrina montanista, y que s'enfrentó a los gnósticos y a los marcionistes, magar nun esisten documentos históricos qu'acreiten estos fechos, anque según el Liber Pontificalis prohibió a los clérigos que llevaren el pelo llargo, lo que supondría una forma de dixebrase de los gnósticos que, al paecer, teníen esti vezu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Píu I

**San Píu I**  foi elixíu obispu de Roma nel 140 y morrió nel 155. Les dates del so pontificáu varien según les fontes; emprima pel 140 o'l 146. La única data fiable ye que morrió enantes del 155 yá que se constata que San Policarpu entrevistóse con Nicetu nel 155.

So pá yera un cristianu nomáu Rufín (*Rufinus*) y tamién yera d'Aquileia. Paez que yera un esclavu pero que dos de los sos fíos, Hermes y Píu, foren lliberaos pol so amu.

Yá fechu pontífiz, introdució la celebración de la Pascua pal domingo depués del plenilluniu de marzu y diz la tradición que fixere construyir una de les ilesies más antigües de Roma, Santa Pudenziana (a mediaos del sieglu XX demostróse qu'esta ilesia databa del sieglu IV). Tamién escomulgó Marción y Valentín por falses doctrines cristianes.

Nel Fragmentu de Muratori (sieglu II) afírmase que l'hermanu de Píu foi l'autor del Pastor d'Hermes, ún de los primeros escritos del cristianismu.

Según la tradición morrió martirizáu magar nun hai pruebes irretrucables. La so festividá ye'l 11 de xunetu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Soteriu

**San Soteriu** nació en Fondi (Italia), haza'l 103 y foi elixíu papa en tiempos de les persecuciones que contra los cristianos ordenare l'emperador Marcu Aureliu y que provocaren la muerte del predecesor Nicetu. Soteriu, anque nacíu n'Italia, yera d'orixe griegu, lo qu'esplica'l so nome que deriva del griegu y significa *salvador*.

L'historiador Osebiu de Cesarea na so *Historia de la Ilesia* recoyó delles frases de Dionisiu, obispu de Corintu, en rempuesta a una carta unviada anteriormente por Soteriu pa esa ilesia na que Dionisiu agradez al obispu de Roma pola so valirosa eshortación pela qu'invita a los fieles a una firme profesión de la fe en xunión col so obispu y presbíteru. San Dionisiu añade que la carta del papa caldrá ser lleída na celebración llitúrxica xunto cola *[[Primera Epístola de Clemente]]*. Dalgunos estudiosos afirmen qu'anque aparentemente la carta de Soteriu a los corintios se perdió, ye posible que pudiere identificase cola nomada *[[Segunda epístola de Clemente]]*.

D'esti papa nun se tienen mayores noticies o referencies del so pontificáu. Anque se sabe que s'enfrentó a la herexía de Montanu y que cursó varios decretos, ente los qu'hai ún nel que prohibe a les monxes tocar los vasos y los corporales, y fornir l'inciensu en cualquier oficiu sagráu. Amás, confirmó que'l matrimoniu ye un sacramento ensin nengún valir si nun foi bendicíu por un sacerdote. 

Esti papa, que pasó a la historia col alcuñu de "papa de la caridá", morrió'l 22 d'abril de 175 tres sufrir martiriu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Lluteriu

**San Lluteriu**, que'l so nome significa en griegu 'home llibre' y paez indicar que foi un esclavu lliberáu, aportó en Roma acompañando al papa Nicetu y nel pontificáu d'esti foi diáconu de la Ilesia de Roma y actuó como secretariu papal nel alcuentru que Nicetu tevo con San Policarpu.

Foi elixíu papa nel añu 175, polo que ye'l papa caberu qu'apaez na llista espublizada por Irenéu de Lyon del añu 180. Los sos primeros cinco años de pontificáu trescurrienon nel mandáu del emperador Marcu Aureliu que yá relaxare l'envión persiguidor contra los cristianos, pero será cuando algame'l tronu'l so fíu Cómodu que cesen les persecuciones y la Ilesia pueda dedicase a solucionar les divisiones que les doctrines gnóstiques, montanista y marcionita provocaren nel so interior.

Al rodiu del 177, Irenéu, orixinariu d'Esmirna, acompaña a dellos confesores de Lyon a ver al papa Lluteriu pa discutir con elli la cuestión de los efeutos de la herexía montanista. Irenéu ye llevador d'una carta na que la ilesia de Lyon ruega al papa que sofite la xunidá de la comunidá.

Más tarde, tamién por motivos de la controversia montanista, vieno en Roma p'alcontrase con Lluteriu l'obispu Abercius de Hierápolis en Frixa. Tamién en tiempos de Lluteriu tien llugar en Roma la cisma de Blastu por mor de la cuestión pascual.

Nel pontificáu de Lluteriu, Irenéu escribe una gran obra contra los gnósticos, l*'Adversus haereses*, onde estudia toles escueles heterodoxes.

Lluteriu mandó a Fugaciu y Damián a convertir a los bretones. Suprimió dalgunos vezos hebraicos sobre la pureza y impureza de les comíes que los cristianos-yos daben gran importancia.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Obres del Papa Lluteriu (en llatín)
Papa Víctor I

**San Víctor I** sedrá'l primer papa qu'afirme la esistencia d'un maxisteriu moral del obispáu de Roma sobre los otros obispaos de la Ilesia y emprima a sustituyir el griegu, usáu na lliturxa, pol llatín, anque la misa siguirá celebrándose en griegu hasta l'añu 230.

Nel so pontificáu, Víctor sofita la celebración de los conceyos al ordenar a los obispos de la esfera cristiana que s'aconceyaren en sínodos pa considerar la condena de la celebración de la Pascua según el vezu xudíu que la celebraba'l día 14 del mes de Nisán magar nun coincidiere en domingu.

Los obispos d'Asia Menor, encabezaos por Polícrates, l'obispu d'Éfesu, refuganon abandonar la práutica que, según ellos y tal como-y espresó Polícrates al papa nuna carta que-y unvió al rodiu del 190, esta práutica, conocida como cuartodecimal foi la de los apóstoles Felipe y Xuan, y la de Policarpu d'Esmirna y Melitón de Sardes. Como respuesta, Víctor unvió una carta a los obispos declarando escluyíos de la comunión a les ilesies d'Asia. Esta decisión traxo un gran revuelu ente los obispos. Intervieno Irenéu y, depués d'afirmar qu'elli personalmente caltenía'l domingu pa la celebración de la Pascua, pidía-y al papa Víctor siguir la posición de los sos predecesores y qu'aceutare la duplicidá de costumes.

Paez que Víctor quixo imponer la so voluntá sobre la celebración dominical de la Pascua, pues Blastu, que yera un fuerte defensor de la práutica cuartodecimal se separó de la Ilesia creando una cisma.

Aproximao pel 198, Víctor escomulgó a Teodotu, un curtidor de Bizanciu por prauticar la doctrina adopcionista, masque nun pudo impidir que los sos discípulos siguieren propagando les sos idees en Roma. 

A finales del sieglu II foron instalándose en Roma representantes de toles tendencies. Roma va ser l'escenariu au s'enfrenten al cristianismu distintes idees y vertientes d'un gran númberu d'escueles heterodoxes que proliferaren per tol Imperiu. En Roma alcuéntrense individuos procedentes d'Asia, de Siria, d'Exiptu, de Mesopotamia. Roma ye agora una gran ciudá cosmopolita onde s'axuntaben toles races y relixones. Nella fálase griegu lo mesmo que llatín. La Ilesia vese afeutada pola influyencia de la *urbs* nel aspeutu de cultura y civilización.

D'otra miente, afita que, en casos d'emerxencia, se pudiere usar cualquier agua pal bautismu.

Morrió'l 28 de xunetu de 199 tres sufrir martiriu.
Escuela Universitaria d'Inxeniería Téunica Informática d'Uviéu

La **Escuela Universitaria d'Inxeniería Téunica Informática d'Uviéu** o **EUITIO** ye una escuela universitaria de la Universidá d'Uviéu asitiada nel campus de los Catalanes n'Uviéu. Nella puen cursase los estudios d'Inxenería Téunica n'Informática de Xestión, Inxenería Teúnica n'Informática de Sistemas y un programa oficial de postgráu, entamáu nel añu 2006 denomáu Máster n'Inxenería Web.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web de la EUITIO
Nori Redondo

**Honorina Redondo Sobero** , más conocida como **Nori Redondo**, foi una cantante asturiana de tonada.

## Biografía
Nun entamó a cantar a una edá temprana y cuando lo fizo fízolo cantanto *tonadilla* al estilu de lo que facíen voces como Juanita Reina o Conchita Piquer. La primer vez que subió a un escenariu foi en Candás, en 1971, nun festival que ganó Adelina Baragaño y nel qu'ella quedó en segunda posición, lo que l'afaló a siguir cantando. Darréu participó nuna buena riestra de concursos de algamando'l títulu de campeona de l'agrupación “D'Asturies, lo meyor” y nel añu 1974/75 conquistó'l primer premiu del concursu de canción asturiana de Radio Cadena Española, n'Uviéu, tamién ganó en dos ediciones el concursu de tonada de La Nueva. Nos años 2003 y 2004 algamó'l primer premiu del Concursu y Muestra de Folklore "Ciudad de Oviedo".

Dexó grabaos cantares como *Anda y señálame un sitiu*, *Coyí d'un artu una flor*, *Pel carrerín de la fonte*, *Esta nueche atapeciendo*, ''Tienes el carru a la puerta', ...

## Referencies

## Enllaces esternos
Vicente Prado Huergo

**Vicente Prado Huergo**  ye un ex-ciclista profesional asturianu.

Entamó nel profesionalismu de la mano del equipu *Zahor Chocolates*, nel añu 1987, pasando con posterioridá al *Tulip Computers* pa finar la so carrera de corredor nel equipu asturianu CLAS - Cajastur, nel añu 1992.

El so trunfu de mayor sonadía foi una victoria d'etapa na *Vuelta a Murcia* en 1987. Igualmente importante foi'l tercer puestu algamáu na *Clásica d'Alcobendas* de 1991.

## Referencies

## Enllaces esternos
Animales Sueltos

**Animales Sueltos** ye un conocíu grupu humorista, comediante y escritor español, fundáu nel añu 2008 en Málaga, formáu por seis amigos, Alejandro Guerrero, Juan Jose del Río Lara, Daniel Carvajal, Antonio Ximenez, Alvaro Moreno, y Xaxier Merino.http://diariolatorre.es/index.php?id=39&tx_ttnews%5Btt_news%5D=10585&tx_ttnews%5BbackPid%5D=51&cHash=c8568095cf 

Ellos trabayen pal periódicu Diario la Torre y escriben rellatos n'Internet como "Peligro: Animales Sueltos" y "El Corazón de Hojalata"

## Referencies

## Enllaces esternos
*Paxina Oficial de Animales Sueltos
Gcompris

**GCompris** ye un programa de cómputu educativu con diferentes actividaes para neños ente 2 y 10 años d'edá. Dalgunes actividaes son como xuegos, pero siempres educatives. Ente otros, permite deprender y prauticar cálculos y testu, asina como aniciase nel remanamientu d'un ordenador. 

Gcompris distribúise como parte principal de la suite de programes de la distribución educativa d'Edubuntu, y ta disponible en llingua asturiana.

## Actividaes
Actividaes dientro de los siguientes temes:

***Descubriendo l'ordenador**: tecláu, mur, diferentes movimientos del mur, ...
***Álxebra**: tabla de memoria, enumberación, tabla de doble entrada (balance), imaxe espeyu, ...
***Ciencia**: La canal, El ciclu de l'agua, El somarín, ...
***Xeografía**: Alluga los países nel mapa.
***Xuegos**: axedrez, memoria, ...
***Llectura**: práutica de llectura.
***Animación**: Enseña a los neños los principios básicos de l'animación y permíte-yos criar pequeños dibuxos animaos.
***Otros**: Deprende a dicir la hora, Frañetiestes de pintures famoses, dibuxos por vectores, ...

En total, GCompris abarca más de 50 actividaes y evoluciona constantemente. GCompris ye software llibre; poro, pue adautase a necesidaes particulares.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kalzium

**Kalzium** (*Calcium* n'alemán) ye una aplicación qu'ufre una tabla periódica de los elementos pal entornu d'escritoriu KDE.

Contién información sobro 111 elementos químicos, incluyendo masa, carga, imaxe, información sobro'l descubrimientu, datos químicos y enerxéticos (como electronegatividá y radiu atómicu), y un modelu del átomu. La tabla mesma puede configurase p'amosar numberación, estaos de materia, y codificación de color de varias formes. Arriendes, hai disponible un índiz de data, permitiendo que s'amuesen namái los elementos descubiertos hasta un añu definíu.

Kalzium ye un programa que se distribúi xunto cola suite de programes de la distribución d'Edubuntu. Ta disponible en llingua asturiana.

## Etimoloxía
El so nome remana de la pallabra *Calcium* usada n'alemán pa denomar al calciu. Esto débese a que'l desendolcador, *Carsten Niehaus*, ye alemán.

## Ver tamién
* KDE
* Kdeedu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial de Kalzium 
* Manual oficial de Kalzium
Emesene

**emesene** ye un veceru de mensaxería instantáneo multiplataforma desendolcáu en Python y GTK+2. Ye un "clon" de MSN Messenger qu'intenta tener una interface más cenciella y llimpia que'l veceru oficial.
Ta desendolcáu por Luis Mariano Guerra, un estudiante d'inxeniería en sistemes de información de la U.T.N. (Universidá Tecnológica Nacional) - *Facultad Regional Córdoba* - Arxentina. La so llicencia ye GNU GPLv2.

Ta disponible en Llingua asturiana

## Carauterístiques
La nueva versión (1.0.1) cuerre sobro'l nuevu protocolu de Live Messenger (MSNP13), que permite integrar nueves funcionalidaes como mensaxes offline, mensaxes personales, etc.

Esiste la versión 1.4.8 qu'aseméyase visualmente muncho a l'anterior versión (1.0.1), pero qu'inclúi soporte pa Webcam y la meyora de ciertos bugs. Esta ye denomada "emesene crazy"

Tamién ta disponible la versión SVN (emesene-trunk), muncho más anovada y funcional que les poco habituales releases.

## Funcionalidaes
Otres funcionalidaes disponibles na versión 1.0.1 son:
*Interface llimpia y cenciella d'usar.
*Ventana de conversación con llingüetes.
*Sofitu pa fustaxes personalizaos.
*Tresferencia de ficheros.
*Interface tornada a varies llingües.
*Sofitu téunicu pa plugins.
*MSN Plus! (per aciu d'un plugin)
*Ye altamente personalizable:
**Temes.
**Fustaxes.
**Soníos.
**Interface d'usuariu.
**Formatu de charra.

## Meyores
Meyores na versión 1.4.8:

* Non más bloqueos gui
* Compatible cola cabera versión de Windows Live Messenger (WLM 9. o 14)
* Unvíu y receicion de Webcam (Meyoráu)
* Iguaos dellos problemes (reconnect counter, windows files) por varios autores
* Sofitu de proxy (Por Giuseppe Bagnato)
* Sofitu de nueves notificaciones d'ubuntu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Oficial de emesene
* Descarga d'emesene dende SourceForge
GNU General Public License

La **Llicencia Pública Xeneral de GNU** o más conocida pol so nome n'inglés ***GNU General Public License*** o cenciellamente el so acrónimu del inglés **GNU GPL**, ye una llicencia creada pola Free Software Foundation a mediaos de los 80, y ta orientada principalmente a protexer la llibre distribución, modificación y usu de software. El so propósitu ye declarar que'l software cubiertu por esta llicencia ye software llibre y protexelu d'intentos d'apropiación que restrinxan eses llibertaes a los usuarios.

Esisten varies llicencias "hermanes" de la GPL, como la llicencia de documentación llibre de GNU (GFDL) que cubre los artículos de la Wikipedia, la Open Audio License, pa trabajos musicales, etcétera, y otres menos restrictives, como la MGPL, o la LGPL (*Lesser General Public License*, enantes *Library General Public License*), que permiten l'enllaz dinámicu d'aplicaciones llibres a aplicaciones non llibres.

## Ver tamién

* Richard Stallman
* Eben Moglen
* GNU LGPL
* Affero General Public License
* Copyleft
* Licencia Creative Commons
* FOSS - FLOSS

## Referencies

## Enllaces esternos

* Llicencia GPL n'inglés (oficial)
* Traducción non oficial al español arxentín de la GPL v3 (Referida por GNU en https://www.gnu.org/licenses/gpl.html)
* Traducción non oficial al castellanu de la GPL v3 
* Traducción non oficial de la GPL al castellanu 
* Traducciones non oficiales al español de la GPL
* Traducción non oficial del primer borrador de la GPL v3
* Llicencies compatibles ya incompatibles cola llicencia GPL
* Analís de la GPLv3
Mensaxería nel intre

L'Academia de la Llingua Asturiana define ***mensaxería nel intre*** como'l «conxuntu de teunoloxíes que son a unviar y recibir mensaxes  ente dellos usuarios, faciendo posible qu'éstos alderiquen ente ellos».

Los **mensaxeros nel intre** son un conxuntu de programes qu'usen el protocolu TCP IP que sirven pa unviar y recibir mensaxes instantáneos con otros usuarios coneutaos a Internet u otres redes, arriendes de saber cuando tan disponibles pa falar.

## Introducción
La mensaxería nel intre (conocida tamién n'inglés como *instant messagging, IM*) requier del usu de un veceru informáticu que fai'l serviciu de mensaxería instantáneo y que se diferencia del corréu electrónicu en que les conversaciones fáense en tiempu real. La mayoría de los servicios ufren l'avisu de presencia", indicando cuando'l veceru d'una persona na llista de contautos se coneuta o en qué estáu s'alcuentra, si ta disponible pa tener una charra. Nos primeros programes de mensaxería instantáneo, cada lletra unviábase según s'escribía, y asina les correiciones de les errates tamién se veíen en tiempu real. Esto daba a les conversaciones más la sensación d'una charra telefónica que d'un intercambiu de testu. Nos programes de güei en día, únviase cada fras del testu al finar d'escribila. Arriendes, en dalgunos, tamién hai la posibilidá de dexar mensaxes magar que la otra parte nun tea coneutada, al estilu d'un contestador automáticu. Otra función que tienen munchos servicios ye l'unviu de ficheros.

## Ver tamién
* chats
* chaters
* Llinguax XAT
* SmartMob
* Spam
* IMcker

## Referencies
Alfabetu Fonéticu Internacional

L**'Alfabetu Fonéticu Internacional** (**AFI**, **API** en francés e **IPA** n'inglés) ye un sistema de **notación fonética** creáu por **llingüistes**. El so envís ye es otorgar una forma estandarizada, precisa y única de representar los soníos de cualesquier llinguax oral, y úsenlu llingüistes, logopedes y terapeutes, maestros de llingua extranxera, lexicógrafos y traductores. Na so forma básica (en 2005) tien aproximao 107 símbolos base y 55 modificadores.

## Historia

En 1886, un grupu de profesores de llingua franceses y británicos, lideraos pol llingüista francés Paul Passy, formaron la que sería conocida a partir de 1897 como l'Asociación Fonética Internacional (en francés: *Association Phonétique Internationale*). El so alfabetu orixinal tuvo basáu nel d'una reforma ortográfica pal inglés, conocíu como l'alfabetu rómicu, pero pa faelo aplicable por otros idiomes, dexóse que los valores de los símbolos camudaren (por casu, el soníu [ʃ] yera representáu orixinalmente cola lletra ⟨c⟩ n'inglés, pero col dígrafu ⟨ch⟩ en francés). Sin embargu, en 1888, l'alfabetu foi revisáu por que fuera uniforme en tolos idiomes, aproviendo asina la base pa les versiones futures d'este.

## Fonemes

### Consonantes



### Vocales

L'AFI define una vocal como un soníu qu'asocede nel núcleu d'una sílaba. Na tabla amuésense les vocales con signu propiu nel AFI, onde s'alluguen les vocales n'un gráficu bidimensional según la posición de la llingua. Les dos dimensiones del gráficu correspuenden a l'anterioridá (vocal anterior/central/posterior) y l'altor o abertura (vocal pesllada/media/abierta, etc.). Al mesmu tiempu vienen dadas pola segunda y la primera formante, atopaos na espectrograma de dichos soníos:

* La exa vertical de la tabla ta determinada pol altor de la vocal. Les vocales pronunciaes cola llingua baxa tán na base, y les vocales pronunciaes cola llingua alzada tán nel visu. Por exemplu,  ta na base porque la llingua ta baxa nesta posición. Sicasí,  ta nel visu porque'l soníu ye pronunciáu cola llingua alzada escontra'l techu de la boca.
* De manera similar, la exa horizontal ta determinada pol fondu de la vocal. Les vocales cola llingua movida escontra'l frente de la boca (como ) tán a la manzorga de la tabla, ente que aquelles en que se mueve escontra tras (como ) son asitiaes a la mandrecha de la tabla.
* Onde les vocales tán en pares, la derecha representa una vocal arredondiada ente que la manzorga ye la equivalente non arrondada. Esti arrondamientu s'acomuña a la tercer formante (que ye menos prominente na mayoría de llingües).
* En dellos idiomes como'l guaraní, el portugués o'l francés esisten vocales nasales (vocales idéntiques pero pronunciaes cola ñariz).

## Referencies
Eugenio Miguélez Rodríguez

**Eugenio Miguélez Rodríguez** , foi un escritor llionés. Interesáu dende mozu pola fala de la so comarca del oeste la provincia de Lleón, entamó los sos estudios colos Redentoristes en dellos llugares da xeografía española. Fixo la so carrera universitaria de Filoloxía Hispánica na Universidá Complutense de Madrid.

Foi profesor n'Estorga, dempués en Vitoria (Álava) y en Albaida (Valencia). A la fin, nel añu 1973 pañó la cátedra del Instituto Padre Isla de Lleón. La so tesis doctoral entitulada "El habla leonesa de Santibáñez de la Isla" sería espublizada como llibru nel añu 1998.

## Obres
* "Diccionario de las hablas leonesas (León, Zamora y Salamanca)", 1993.
* "El habla leonesa de Santibáñez de la Isla", 1998.
* "El dialecto leonés y el nombre de las cosas", 2000.
* "El Cepo / el Emparedado", 2002

## Referencies

## Enllaces esternos
GNOME Office

**Gnome Office** ye una suite ofimática desendolcada pol Proyeutu llibre GNOME.

Ensámenla les siguientes aplicaciones:
* AbiWord - Procesador de testos
* Gnumeric - Fueya de cálculu
* GNOME-DB - Aplicación xestora de base de datos
* GIMP - Aplicación pa remanar gráficos

Arriendes d'otres aplicaciones pendientes d'amestase al proyeutu como puede ser Magic Point que ye un editor de presentaciones.

El proyeutu Gnome Office ye daqué especial porque arriendes de les aplicaciones desendolcaes por ellos mesmos, como puede ser Gnumeric, hai otres como Gimp que foren *adoutaes* nel proyeutu. Magar que toles qu'ensamen Gnome Office tienen un aldéu común, y ye qu'usen les llibreríes GTK+.

## Referencies

## Enllaces esternos
*GNOME Office Homepage

*OpenOSX Office is a port of GNOME Office for Mac OS X
Gnumeric

**Gnumeric** ye una fueya de cálculu llibre. El so envís ye convertise nuna alternativa a otres fueyes de cálculu como *Microsoft Excel*.

Gnumeric ye quien a importar y esportar datos en distintos formatos, lo que lu fai compatible con otros programes como Excel, Applix, Quattro Pro, PlanPerfect, Sylk, DIF, Oleo, SC, StarOffice, OpenOffice.org, y Lotus 1-2-3. El so formatu nativu ye XML, comprimíu con gzip.

Gnumeric distribúise según les condiciones de la Llicencia Pública Xeneral (GNU) de GNU.

Ta disponible en Llingua asturiana

## Ver tamién
* Fueya de cálculu
* EditGrid - Una fueya de cálculu en llinia qu'usa a Gnumeric como'l so back-end

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de GNOME 
* Official site 
* GNOMEDesktop.org: Gnumeric news feed 
* The Gnumeric file format  
* DesktopLinux.com interviews Gnumeric project leader Jody Goldberg  
* Open Mag interviews Jody Goldberg on Gnumeric  
* Linux Productivity Magazine: A full issue on Gnumeric
Gpaint

**GNU Paint**, tamién denomáu como **gpaint**, ye un editor de gráficos raster llibre y de códigu abiertu asemeyáu al Paint de Microsoft. Ye software llibre y ta llicenciáu baxo los términos de la GNU General Public License versión 3 y ye parte del proyeutu GNU.

Ta disponible en Llingua asturiana

## Ver tamién
* GIMP
* Paint (software)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
* GNU Paint en GNU Savannah
Kig

**Kig** ye un programa de KDE usáu como software de xeometría interactivo. Cuenta con códigu fecho en Python arriendes de que permite usar los macros de construcciones esistentes.

Considérase un reemplazu a programes llibres tales como **KGeo**, **KSeg**, **Dr. Geo** y programes comerciales como Cabri.

Ta disponible en llingua asturiana.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial 
*Manual de Kig
Inkscape

**Inkscape** ye una ferramienta de dibuxu llibre y multiplataforma pa gráficos vectoriales SVG. Esti programa xurdió d'una bifurcación (*fork*) del proyeutu **Sodipodi**. Les carauterístiques de SVG soportaes inclúin formes básiques, caminos, testu, canal alfa, tresformaciones, dilíos, edición de nodos, esportación de SVG a PNG, agrupación d'elementos, etc.

La principal motivación d'Inkscape ye fornir a la comunidá una ferramienta de códigu abiertu de dibuxu SVG que cumpla dafechu colos estándares XML, SVG y CSS2.

Inkscape alcuéntrase desendolcáu principalmente pal sistema operativu GNU/Linux, pero ye una ferramienta multiplataforma que funciona en Windows, Mac OS X, y otros sistemes derivaos d'Unix.

Esta aplicación tien una bona compatibilidá multillingüe, particularmente pa sistemas d'escritura complexos (árabe, hebréu...). Ta disponible en llingua asturiana

## Ver tamién

* **[[GIMP]]** Un programa llibre qu'edita mapes de bits (imáxenes o gráficos compuestos de píxeles, non vectoriales), ya inclusive puede importar (convertir) gráficos vectoriales (Seique anteriormente creaos por **Inkscape**) a gráficos de píxeles, editables pol mesmu GIMP.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial del proyeutu Inkscape 
* Tutorial básicu oficial d'Inkscape 
* Varios tutoriales d'Inkscape
La Deva

**La Deva **(o **La Peña la Deva**) ye una peña cercada situada na costa de la parroquia de Bayas, en conceyu asturianu de Castrillón. Queda a una distancia de 350 m de la costa y algama los 91 m d'altor en picu.

Dientro d'ella destáquense **La Devina** (una peña cercada más pequeña, inmediata pel norte a la peña principal, que llega a los 22 m d'altor), **El Playín de la Deva** (un entrante situáu tamién na cara norte), **La Peña'l Moru** (que ye la punta nororiental), **La Cuevona** (un furacón natural situáu na cara sur a l'altura la mar) y **El Puertu** (un entrante que queda na parte suroeste de la peña).

Ta declarada monumentu natural.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Islla de La Deva
Konqueror

**Konqueror** ye un restolador web, alministrador de ficheros y visor de ficheros. Ensama parte oficial del proyeutu KDE. Ye software llibre y de códigu abiertu, y lo mesmo que'l restu de los componentes de KDE, ta lliberáu baxo la Llicencia pública xeneral de GNU.

El nome **Konqueror** ye un xuegu de pallabres col nome d'otros restoladores: primero vieno el Navigator (*ñavegador*), dempués el Explorer (*esplorador*), y finalmente'l Konqueror (conquistador). Arriendes, sigue la convención de KDE de que los nomes de los programes contengan la lletra K. 

Ta disponible en llingua asturiana.

## Ver tamién
* Mozilla Firefox
* Epiphany
* Nautilus
* Safari
* KHTML
* WebKit
* Opera (restolador)
* SeaMonkey

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial de Konqueror
Escudu de Villayón

L**'escudu de [[Villayón]]** (Asturies) preséntase mediu partíu y curtiáu.

:*Nel primer cuartel partíu so campu d'azur, adicamos una banda d'oru, engolada en dragantes del mesmu material.

:*El segundu cuartel partíu, amuésanos so campu d'azur, un castiellu almenáu so ondes, mazonáu de sable y esclariáu d'azur.

:*El tercer cuartel curtiáu, enséñanos tres vaques d'oru.

Al timbre la corona real d'Asturies.

Los dos primeros cuarteles faen referencia a Navia, a la que perteneció'l territoriu per sieglos. Presenta les armes del so escudu, anque camudaos d'orde. El tercer cuartel fai referencia a la doyura ganadera que siempres tevo'l conceyu, tomando la corporación dicho emblema de la representación que los historiadores Bellmunt y Canella fixeron pal conceyu na realización de la so obra "Asturias", cola única salvedá de qu'éstos namái poníen dos vaques nel mediu partíu d'abaxo. A día de güei l'ayuntamientu emplega l'emblema ensin que se conoza sanción llegal pa tal efeutu.

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (chinu tradicional: 黄現璠; chinu simplificáu: 黄现璠; pinyin: Huáng Xiànfán)  foi ún de los más importantes historiadores chinos, especializáu n'historia de Zhuang, conocíu pol papel que xugó nel establecimientu de la Escuela de Bagui (chinu:八桂學派鼻祖）.

## Biografía
Huang Xianfan nació en Fusui, China el 13 de payares de 1899. Yá de neñu Huang Xianfan suañaba con aprender Historia y Filosofía a mozos en dalgún centru d'educación secundaria. Empicipió los estudios d*'École Normale Supérieure na Nanning*, onde descubre la so pasión pola Historia Antigua china. Darréu estudiará na Universidá Normal de Beixín (1926-1935) y na Universidá de Tokiu (1935-1937). En 1941 foi nomáu profesor de Sun Yatsen na universidá y dos años más sero, en 1943, nómenlu profesor d'Historia na universidá de Guangxi (1943-1953）. En 1953 ye nomáu catedráticu de Historia na Universidá Normal de Guangxi (1953-1982). Huang Xianfan morrió en Guilin.  

Espublizó munchos títulos nos años 1930 y entamaos de los 1940.

## Obres principales
* Chinu Historia, Ⅰ-Ⅲ, Beixín,1932-1934
* Escuela Historia,Ⅰ-Ⅱ, Beixín,1933
* Historia de Dinastía Tang, Shanghai ,1936
* Historia de Zhuang, Nanning,1957

## Referencies

## Enllaces esternos

* chinu:profesor de Historia: Huang Xianfanhttp://mz.china.com.cn/?action-viewnews-itemid-2300 
* Historia de Zhuanghttp://www.hzadb.com/platform/platform_11096.html
Celestino Rozada

**Celestino Rozada Tamés**  ye un cantante asturianu de tonada.

Ye un cantador de formación autodidacta, entamando bien ceo a tomar parte en concursos y quedando en 1998 finalista na categoría de mocedá nos d'Uviéu, L'Entregu, La Nueva o Amieva. 

Celestino abriría un paréntesis na so actividá como cantante de tonada, al dir a trabayar a Alemaña. Al tornar, nuevamente entamaría a participar en concursos, siendo animáu a ello pol gran estudiosu de la tonada, Javier ''el d'Arroes''.

Nel añu 2006 algamó'l trunfu nel concursu d'Amieva y l'añu siguiente fadríase col primer puestu na XXVIII edición del concursu del diariu El Comercio y nel "Ciudad de Oviedo". Algamaría'l primer premiu na edición de 2009 del Concursu "Ciudad de Oviedo" y otra vuelta'l d'Amieva. Nel añu 2010 alzóse col primer premiu na XIII edición del Concursu de Canción Asturiana Cuenca del Caudal y nuevamente col "Ciudad de Oviedo" y el del diariu "El Comercio". **Celestino** volvería a ganar, nel añu 2011, el Concursu y Muestra de Folklore "Ciudad de Oviedo", y el de Xixón afitándose como una de les meyores voces del momentu. Repetiría en 2012 algamando'l primer premiu nel "Ciudad de Oviedo".

En 2007 grabó'l so primer discu, *[[Cantares dende la mayada]]* editáu por Muséu Etnográficu del Oriente. Nuevamente nel 2009 grabaría otru discu *[[Al pie del Cuera]]*. Esti discu foi asoleyáu pola Fonográfica del Principado nel añu 2009, y acompaña a Celestino'l gaiteru Vicente Prado, *[[El Pravianu]]*.

Componen la grabación catorce cantares, ente los que destaquen, *De lo más alto del Cuera*, *Voi vender toles vaques*, *En toda Peñamellera*, *Se oyen cantar los mineros*, *Adiós al valle de Viango*, *En Asturies, asturianu*,... Delles d'estes pieces son interpretaes por Celestino como voz solista y n'otres ye acompañáu a la gaita, como se diz más arriba, por Vicente Prado.

El so cuartu discu, *Aquellos güeyos*, tien once composiciones, cinco de nueva creación y otres seis tradicionales, ente les que destaca «Volver a Porrúa». La Compañía Fonográfica Asturiana fizo la grabación, que cuenta con igües y acompañamientu musical de Fernando Malva y lletres y música de Nacho Fonseca y Ismael Tomás. Arriendes d'ello, tamién participa'l gaiteru Vicente Prado, *[[El Pravianu]]*.

Nel añu 2008 foi elixíu, por primer vez, nel Memorial Silvino Argüelles, como una de les diez voces más importantes nel mundu de la tonada.

En 2010 recibió'l Premiu de la Crítica RPA a la **Meyor Voz del Añu**, el mesmu premiu que nel 2009 yá recibiera pol so discu *Al pie del Cuera* nel apartáu de **Meyor Discu de Canción Asturiana**.

## Discografía

* *Cantares dende la mayada* (2007) - *Muséu Etnográficu del Oriente*.
* *Al pie del Cuera* (2009) - *Fonográfica Asturiana*.
* *Los xatiquinos* (2010) 
* *Aquellos güeyos* (2011) - *Fonográfica Asturiana*.

## Referencies
Universidá Complutense de Madrid

La **Universidá Complutense de Madrid** ye una universidá publica española na Comunidá de Madrid. Tien los sos oríxenes en 1836, cuando treslladase los estudios de la Universidá d'Alcalá de Henares a Madrid. Ta asitiada nel Campus de Moncloa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Les Palmes (dixebra)

El términu **Les Palmes** pue facer referencia a:

* **[[Les Palmes de Gran Canaria]]** aka **Les Palmes**
* Provincia de Les Palmes
* UD Las Palmas

## Referencies

## Enllaces esternos
Entornu d'escritoriu

Un **entornu d'escritoriu** (n'inglés, **D**esktop **E**nvironment) ye un conxuntu de software que ufre al usuariu d'un ordenador una interaición amigable y cómoda. 

El software ye una solución completa d'interface gráfica d'usuariu (o tamién GUI), ufre **iconos**, **menús**, **barres de ferramientes**, **[[software|programes]]** ya integración ente aplicaciones con habilidaes como, arrastrar y soltar (*drag&drop*).

En xeneral cada entornu d'escritorio distínguese **pol so aspeutu y comportamientu particulares**, magar que dalgunos tienden a asemeyase a les carauterístiques d'escritorios yá esistentes.

El primer entornu modernu d'escritorio que se comercializó, desendolcólu Xerox nos años 1980. Anguaño l'entornu más conocíu ye'l ufríu pola familia de Windows magar qu'esisten otros como los de Macintosh (Classic y Cocoa) y de códigu abiertu (o software llibre) como GNOME, KDE, CDE, Xfce o LXDE.

## Galería

## Referencies

## Enllaces esternos
Baobab (software)

**Baobab** ye un analizador gráficu d'usu de discu pa GNOME. Ye parte de les utilidaes de GNOME o *GnomeUtils*.

Ta disponible en Llingua asturiana

## Ver tamién
* Ubuntu

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu oficial 
*SVN Repositoriu
Escudu d'Inglaterra

L**'escudu d'Inglaterra** ta formáu por un únicu campu bermeyu (n'heraldica conozse esti color como gules) con trés lleones doraos llinguaos y garraos en color azul.

Esti escudu d'armes foi entamáu pol rei Ricardu I d'Inglaterra na cabera década'l sieglu XII. Ta basáu nel estandarte del ducáu de Normandía, formáu por dos lleopardos, que lu foi tamién d'Inglaterra durante la guerra anglonormanda, que finó cola invasión de la islla pelos normandos.
Les diferencies principales ente dambos son:
* La fiera representada ye un lleón, símbolu perestendíu per Gran Bretaña como se ve, por exemplu, nel escudu d'armes d'Escocia.
* Nel normandu represéntense dos besties pero nel inglés trés. Dizse que la tercera, que foi añadida por Ricardu III d'Inglaterra Corazón de Lleón, representa al lleopardu d'Aquitania, por ser dambos territorios d'Enrique II d'Anjou. Otra teoría ye que d'aquella nun había entovía denguna llei heráldica y, poro, puede debese al gustu del rei.

Forma parte, anguaño ya históricamente, de los escudos d'armes de tolos reis británicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alexandra Kollontai

**Alexandra Mikhailovna Kollontai** (en rusu: Александра Михайловна Коллонтай)  foi una revolucionaria marxista y teórica feminista de la tendencia bolxevique.

Ainda siendo de familia peracomodada, siendo'l so pa xeneral na guerra ruso-turca ente 1877 y 1878 y la so ma fía d'un comerciante madereru finlandés, dende bien moza interesóse polos socialistes utópicos como Saint Simon, Owen y Fourier y por Karl Marx y Friedrich Engels.

Na so militancia política formó parte de los menxeviques hasta 1914 cuando se tornó pa la faición bolxevique. Foi miembru destacada del Sóviet Supremu de Petrográu, del PCXS, amás de diplomática soviética dende 1923 y embaxadora de la XRSS en Méxicu dende 1926, siendo de les pioneres nesta tarea.

Enfrentóse al feminismu sufraxista, al que consideraba corruptu pol sistema burgués yá que pa ella "a les muyeres socialistes da-yos igual si'l so patrón ye home o fema". Amás siempres tuvo al llau de Lenin nel Soviet de Petrográu y algamó que la situación de les muyeres tuviere igual que la de los homes.

Tres la llegada de Stalin al secretariáu xenral del PCXS, Alexandra Kollontai entamó a dase cuenta de la corrupción de la situación de la muyer na XRSS yá que se tornaba al vieyu patriarcáu y recortábense llibertaes enforma nel ámbitu familiar y de llibertá sexual: persiguióse a los homosexuales, punxéronse torgues a los divorcios, la muyer pasó a un segundu planu nel ámbitu de llibertaes respeuto al maríu...

## Referencies
Vinaròs

**Vinaròs** ye un conceyu de la provincia de Castelló / Castellón, capital de la comarca del Baix Maestrat. Llenda colos conceyos de Sant Jordi, Càlig, Benicarlo, Ulldecona y Alcanar, estos dos últimos asitiaos na provincia catalana de Tarragona.

## Referencies
Xfce

**Xfce** (pronúnciase como cuatro lletres separtaes ) ye un entornu d'escritoriu llixeru pa sistemes tipu Unix como Linux, BSD, Solaris y derivaos. Configúrase íntegramente col mur. El so creador, Olivier Fourdan, descríbelu d'esta miente: «*Ta diseñáu pa la productividá, les aplicaciones cárguense y execútense aína, mientres caltién recursos de sistema*».

Thunar ye'l xestor de ficheros predetermináu pa Xfce dende la versión 4.4. Ye asemeyáu a Nautilus (usáu n'Ubuntu) y ta diseñáu pa una máxima velocidá y un mínimu consumu de memoria. Xfce tamién tien un xestor de ficheros comprimíos denomáu Xarchiver.

La llixereza d'esti entornu d'escritoriu, ye lo que fai que Ubuntu, (aparte de la so distribución con KDE denomada Kubuntu), tamién disponga d'una distribución qu'usa esti escritoriu, y que se denoma Xubuntu. Esta llixereza, failu afayaízu pa equipos pocu potentes o con bien d'años.

Anguaño ta en desendolcu el proyeutu en llingua asturiana.

## Ver tamién
* Ubuntu
* Xubuntu
* KDE

## Referencies
Kubuntu

**Kubuntu** (AFI: ) ye una distribución de Linux qu'usa KDE como entornu d'escritoriu. Desendólcalu Canonical Ltd. y los sos collaboradores. Ye un deriváu oficial d'Ubuntu y el so nome remanez del xuegu de pallabres *KDE* + *Ubuntu*.

Cada paquete en Kubuntu comparte los mesmos repositorios d'Ubuntu. Ye dable descargar esta distribución a traviés d'Internet dende la so páxina web ensin costu dalgún o solicitar el CD nel so sitiu web oficial a traviés d'un serviciu denomáu *ShipIt*, per aciu del mesmu, el pedíu unvíase a domiciliu a cualesquier llugar del mundu de mou dafechamente de baldre y nún plazu d'ente 6 y 10 selmanes.
Cada seis meses espublízase una nueva versión de **Kubuntu**. La más reciente ye la 9.04, disponible dende'l 23 d'abril de 2009.

La versión en llingua asturiana, ta siendo desendolcada pol equipu de Softastur en collaboración cola Alla, y ta previstu el so asoleyamientu pal añu 2010 

## Aplicaciones
La distribución destaca por una escelente esbilla de paquetes, au prima la calidá sobro la cantidá. La gran mayoría de programes pueden accedese dende'l **Menú K**, allugáu na estaya izquierda del *Panel [[Plasma (KDE)|Plasma]]*. L'equipu de KDE desendolca les sos propies aplicaciones, y dalgunes d'elles inclúinse na presente distribución. Los aplicativos tan clasificaos por categoríes: *Gráficos*, *Internet*, *Multimedia*, *Oficina*, etc.

L'usuariu dispón de software pa facer xeres como trabayos d'oficina, alministrar semeyes, restolar per Internet y reproducción o edición multimedia, ente otres actividaes. Dalgunes de les aplicaciones qu'inclúi **Kubuntu** por omisión na so cabera versión, son:

## Referencies
Villamartín del Sil

**Villamartín del Sil** ye una llocalidá del conceyu de Páramu del Sil, na contorna d'El Bierzu, provincia de Lleón, Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón, España.

## Xeografía
El pueblu ta asitiáu a media fastera d'un monte con orientación dominante Oeste, nel valle del ríu Sil. Alcuéntrase al sur del conceyu de Páramu del Sil, atestando col de Toreno. L'altitú media del pueblu ye de 850 msm.

La población ye travesada pela cai Real, que va dende *La Portiella* hasta *El Auteiro*, a la fin de Villamartín. Ente elles atopa la *plaza del Chano*, cola ilesia na so parte este.

## Historia
Supónse que'l nome vien de *Villa de Don Martín*, otrora señor de la población. Entá caltiénense restos del castiellu nel que se cree vivió'l noble. Más tarde pasó a ser *Villamartín de Rivas del Sil*, por cuenta de ser parte del conceyu de Ribas del Sil de baxo, del que la so capital yera'l mesmu Páramu del Sil.

## Clima
El clima ye templáu oceánicu con un llixeru enclín mediterraneu que se nota en branos dacuando más secos de lo normal, ye asemeyáu al microclima qu'esfruta'l restu d'El Bierzu. Les serondes ya iviernos son frescos y lluviosos y suel ser la dómina de mayor precipitación del añu. La precipitación añal ronda los 1200 mm nos años más lluviosos, o daqué más de 800 mm nos más secos. Por cuenta de la situación xeográfica N-S del valle del Sil nesti tramu, los vientos dominantes son de componente N. El periodu de seca fisiolóxica pa les plantes nun suel entepasar de mes y mediu y los branos suelen dir acompañaos de nubes más o menos frecuentes.

## Flora
La vexetación ye variada, por cuenta de factores climáticos, orográficos y humanos. Nes partes baxes predominen les praderíes y cultivos de regadío, con nozales, zrezales, pumares y otros frutales. Na parte media entemécense cultivos de castañal (Castanea sativa) con monte baxu y monte altu de rebollu (Quercus pyrenaica). Especies comunes na zona son la escoba (Cytissus scoparius), la zrezal (Prunus avium) o'l pinu montés (Pinus sylvestris). Na parte alta predominen los uzes, hasta llegar a l'altitú máxima de Peña Tendoira (1341 m.) -yá nel términu de San Pedro Mallo-.

## Economía
Al igual qu'en munches llocalidaes d'esta zona d'El Bierzu, la principal fonte d'ingresos económicos foi tradicionalmente la minería. Ésta complementábase con actividaes de ganadería y agricultura de subsistencia.

## Fiestes
Les fiestes principales son les de San Roque (16 d'agostu), la de la Octava del Corpus (mes de xunu), la de la Virxe del Rosariu, primer domingu d'ochobre; y como fiestes menos relevantes: Les Candeles, con procesión de la Virxe del mesmu nome acompañada del patronu del pueblu San Roque.

## Cultura tradicional
Caltiénse'l xuegu de los bolos na so variedá lñocal y otros xuegos tradicionales como la billarda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cementu

El **cementu** ye un conglomerante hidráulicu que, mezcláu con agregaos pétreos (áridu gruesu o grava, más áridu finu o arena) y agua, crea una mecedura uniforme, maleable y plástica que fragua y endurézse al reaicionar col agua, alquiriendo consistencia pétrea, denomináu formigón. El so usu ta mui xeneralizáu na construcción ya inxeniería civil, siendo la so principal función la d'aglutinante.

## Historia
Dende antaño, emplegáronse pastes y morteros ellaboraos con magre, yelsu o cal pa xunir mampuestos nes edificaciones. Foi na Antigua Grecia cuando entamaron a usase tobes volcániques estraíes de la islla de Santorini, los primeros cementos naturales. Nel sieglu I e.C. entamó a usase'l cementu natural na Antigua Roma, llográu en Pozzuoli, cerca del Vesubiu. La bóveda del Panteón ye un exemplu d'ello. Nel sieglu XVIII John Smeaton construyi la cimentación d'un faru nel espeñaderu d'Edystone, na costa de Cornwall, emplegando un morteru de cal calcinada. Nel sieglu XIX, Joseph Aspdin y James Parker patentaron en 1824 el Cementu Portland, nomáu asina pol so color buxu verdosu escuru. Isaac Johnson, nel 1845, llogra'l prototipu del cementu modernu, con una mecedura de piedra caliar y magre calcinao a alta temperatura. Nel sieglu XX xurde l'auxe de la industria del cementu, debíu a los esperimentos de los químicos franceses Vicat y Le Chatelier y l'alemán Michaelis, que llogren cementu de calidá homoxénea; la invención del fornu rotatoriu pa calcinación y el molín tubular y los xeitos de tresportar formigón frescu ideados per Juergen Hinrich Magens que patenta ente 1903 y 1907.

## Tipos de cementu
Según les normes teunolóxiques UNE (d'España) pue facese la siguiente clasificación de los cementos.

### Cementu común
Esisten 27 productos de la familia de cementos comunes, que s'agrupen en cinco tipos principales:

# Cementu Portland (CEM I)
# Cementu Portland compuestu o mistu (CEM II)
# Cementu d'altu fornu(CEM III)
# Cementu pozolánicu(CEM IV)
# Cementu compuestu (CEM V)

### Cementu con carauterístiques especiales
# Cementu resistentes a los sulfatos
# Cementu resistentes al agua de mar
# Cementu de baxa calor d'hidratación

### Cementos blancos

### Cementu pa usos especiales

### Cementu d'aluminatu de calciu
El cementu d'aluminatu de calciu foi desendolcáu durante les últimes décades del sieglu XIX como alternativa al cementu de silicatu de calciu (cementu Portland), que yera oxetu de serios ataques por sulfatos.
Esti tipu de cementu tamién tien otres nomes como: cementu aluminosu, cementu d'alta alúmina o cementu fundíu d'alta alúmina.

### Cementu d'albañilería

## Referencies

## Enllaces esternos