Valentín Enrío

**José Valentín Raimundo Enrío Bocáu ** , y enantes foi Gobernador del estáu de Puebla. Tiempo antes foi Alcalde o Prefeutu de la ciudá de Cuernavaca.

Militar d'oficiu, lluchó en numberoses batalles famoses de les Guerres de la historia de Méxicu. Foi gobernador militar de los estaos d'Oaxaca y el Estáu de Méxicu a principios de la década de 1830. A los 17 años, el so primer trabayu foi como cadete real d'infantería engarrando contra los Insurxentes al entamu de la Guerra de la Independencia de Méxicu en 1811, y escontra el fin de dicha guerra en 1821 xuró llealtá al Méxicu independiente con Agustín de Iturbide.

Meses dempués de la Batalla d'El Álamu en Texas en 1836, foi comandante de la División del Norte en Tamaulipas. En 1847 a los 53 años, trés años antes de morrer, foi Ministru de Guerra (Ministru de Defensa) col Presidente de Méxicu Valentín Gómez Farías. Mientres la Guerra Estaos Xuníos-Méxicu, combatió en Veracruz como xeneral al mandu de la División del Este.

De mozu formara parte del conseyu de guerra que condergó a muerte a Vicente Guerrero en 1831 polo que sería más recordáu. Dicíase de primeres qu'él yera "el más fiel al Presidente de Méxicu Antonio López de Santa Anna"; d'ellí qu'él lo escoyera como'l so socesor a la presidencia del país, na dómina de la "dictadura" de Santa Anna, en que dellos presidentes incluyendo Gómez Farías y Enrío, ocuparon el poder presidencial por periodos y turnándose con Santa Anna. Sicasí, a la fin de la Guerra de Méxicu con Estaos Xuníos, Enrío alloñar de Santa Anna por desalcuerdos con él sobre táctiques militares de cómo combatir al enemigu norteamericanu, estremándose de les últimes batalles d'esta guerra y retirándose de la política.

## Biografía
### Primeros años
Nació en Monterrey, Nuevo León, el 12 de febreru de 1794, siendo fíu de don Vicente Enrío y doña María Josefa Bocáu. Pa munchos criollos de la so xeneración, la carrera de les armes representaba una bona posibilidá de vida, sobremanera pa quien teníen familiares con un bon puestu nel exércitu. Ye quiciabes por esta razón que poco dempués d'empecipiada la revolución d'independencia, Valentín foi unviáu colos sos parientes, el xeneral José Rafael Enrío y Juan Nepomuceno Enrío, a Querétaro onde sentó plaza como cadete del Reximientu Provincial d'Infantería, en Celaya, el 30 d'agostu de 1811, hasta que dichu cuerpu foi refundíu nel Reximientu d'Infantería Primero de Llinia, en 1821.

### Aceptáu como cadete nel exércitu realista
A los dieciséis años, n'agostu de 1811 foi aceptáu como cadete nel Reximientu Provincial de Celaya, unidá dempués comandada pol coronel Agustín de Iturbide. El serviciu militar llevar a dexar el so terruñu y a analayar per gran parte del territoriu nacional, un fechu de significativa importancia pa la formación del so calter y una posterior conciencia nacional.

Nel exércitu realista'l mozu Enrío lluchó contra los insurxentes en casi toles campañes del centru del país y del bajío en 1814, nes aiciones de la Purísima, la Quemada y San Miguel el Grande y, en 1815, nel ataque a valle de Santiago, y nel sitiu de Coperu, onde foi mancáu nel brazu derechu mientres l'asaltu del 4 de marzu de 1815, en que'l Reximientu de Celaya foi refugáu con graves perdes. Cabo dicir qu'esa foi la única derrota que Iturbide sufrió na so carrera.

Convertíu nun militar con temple que constantemente taba en combate, los ascensos llegaron rápido. En 1816 foi nomáu subteniente y al siguiente añu llogró'l grau de teniente. Dellos historiadores haber referíu nesa etapa de la so vida como *unu de los oficiales más sanguinarios*, por cuenta de que les tropes de Iturbide teníen por norma executar a los insurxentes que cayíen prisioneros. Pero hai que recordar qu'Enrío nesa dómina yera un subordináu.

### Nel exércitu d'Agustín de Iturbide
Comprometíu dende 1820 con Iturbide, como la mayoría de los oficiales, Enrío aceptó'l Plan d'Iguala que la so intención yera la emancipación de Méxicu ya incorporóse al Exércitu Trigarante, como mayor d'órdenes de la División de Vanguardia. Xuró la Independencia'l 2 de marzu de 1821. Una de les primeres xeres que se-y encamentó foi convencer a les tropes del Reximientu de Celaya de xunise a la independencia.

Incorporáu al Exércitu Trigarante col rangu de capitán, formó parte de la División de Vanguardia na esitosa marcha del xeneral Iturbide escontra la capital. Bastaríen solu seis meses pa ganar a toles fuercies españoles y criollas entá lleales al rei Fernando VII en Méxicu. Enrío topar nos sitios y tomes de Valladolid, güei Morelia, San Juan del Río, Zimapán y Querétaro. En San Luis de la Paz, Guanajuato, participó nel combate onde dos reximientos españoles, el de Zaragoza y Zamora al mandu del coronel Rafael Bracho, rindir en masa. 

Na batalla d'Azcapotzalco, asocedida n'agostu de 1821 cerca de la capital del país, y considerada la última aición bélica de la Guerra d'Independencia, estremóse en demasía. Mancáu na pierna derecha, pol so valor el 19 d'agostu de 1821 foi xubíu a teniente coronel, nel mesmu campu de batalla y premiáu con un escudu de distinción. Asistió al sitiu y toma de la Ciudá de Méxicu. Victoriosu l'Exércitu Trigarante entró na ciudá de Méxicu un mes dempués, el 27 de setiembre de 1821, Cerca de dieciséis mil tropes desfilaron peles cais y Valentín coló orgullosamente a la vanguardia de la columna dirixendo dos compañíes del so reximientu, y a la xornada de Guadalaxara col xeneral José Joaquín de Herrera. Xuntar al Plan de Casa Mata en 1823.

### Nel exércitu mexicanu independiente
Nel Méxicu independiente un nuevu exércitu foi creáu. L'antiguu Reximientu de Celaya pasó a ser el 1° Reximientu de Llinia, y Enrío integrar al exércitu nacional col puestu de coronel. Solo eb yb ali gabpia xubíu tres graos. Nel Archivu de Cancelaos de la Secretaría de la Defensa Nacional atópase'l so espediente, formáu por casi tres tomo, nel cual ye descritu de la siguiente manera, nuna media filiación so d'esa dómina, describióse-y como de: "Calidá noble, pelo y ceyes güeras, güeyos azules, color blancu y ñariz regular".

### Detención de Guadalupe Victoria
Anque la mayoría de los que formaren l'Exércitu Trigarante taben a favor de la emancipación, non toos tenía les mesmes idees polítiques. La busca d'una nueva forma de gobiernu llevaría a la formación de partíos y a la distensión ente los mexicanos. Sofitáu fuertemente pol exércitu, Iturbide llograría imponese primero como presidente de la Xunta Provisional Gubernativa y dempués como emperador de Méxicu. El descontentu nun se fixo esperar, sobremanera ente los antiguos insurxentes.
El Xeneral Guadalupe Victoria, encabezaría una combalechadura pa constituyir una república; pero informáu Iturbide de la esistencia d'esta conxura, de momentu ordenó la so detención. La aprehensión quedó a cargu del coronel Enrío. L'historiador Lucas Alaman rellata que dempués d'arrestalo con un pelotón de soldaos, encargar de llevalo a prisión, *pero nel actu de conducilo, Victoria trató de fuxir, y Enrío tuvo qu'usar el sable pa torgar*. Col planu del so llombu lo cintareo (planazos) delles vegaes nel llombu.

Esti incidente traeríalu fuertes rensíes y posteriores consecuencies, yá que tres la cayida de Iturbide y l'ascensu de Victoria como primer presidente de Méxicu, veríase forzáu a retirase del exércitu. Tornaría al serviciu activu hasta 1829, cuando surdió l'amenaza de reconquista española y la fallida invasión del xeneral Isidro Barradas a Tampico.

### Sofitando al Xeneral Anastasio Bustamante
Reincorporáu col so anterior cargu de coronel, sofitaría a unu de los sos antiguos xefes del Exércitu Trigarante y de la batalla d'Azcapotzalco, Anastasio Bustamente, nel Plan de Jalapa (1829) en contra de l'alministración del presidente Vicente Guerrero.

Dempués, los continuos llevantamientos y revueltes llevar a una serie de campañes polos más diversos territorios del país. En 1830 fixo la campaña de Puebla, incorporáu a les fuercies d'Eligio Ruelas, asistiendo a les aiciones del Llanu Altu y l'Alacrán. Al añu siguiente 1831 asistió a la pacificación de la Mariña Chica nel actual estáu de Guerrero y la Mixteca, en Oaxaca contra los sublevaos Narváez y Lluna. Nesta última rexón realizó un destacáu serviciu al frente del exércitu mexicanu al salvar la [Villa de Etla]. Acordies con l'historiador [Carlos María de Bustamante, *estrozó en diez minutos a más de seiscientos homes que diben peracabar el saquéu d'aquella ciudá*. Esti fechu, llargamente recordáu na so dómina, sería usáu al so favor mientres un xuiciu al que foi sometíu años dempués pol Congresu, tres la so cayida de la presidencia. Foi nomáu comandante xeneral del Departamentu (güei estáu) d'Oaxaca. 

### Conseyu de Guerra y fusilamiento de Vicente Guerrero
En 1831 Enrío foi xubíu a coronel, depués desempeñó la prefeutura o alcaldía de Cuernavaca y dempués foi teniente gobernador del Departamentu de Méxicu (güei Estáu de Méxicu). Tando en Oaxaca, l'azar tamién lu llevó a formar parte del conseyu de guerra que se llevantó contra'l ex-presidente Vicente Guerrero, dempués de que fuera traicionáu y aprehendido pol marín xenovés Francisco Picaluga, cuando foi convidáu a comer nel bergantín Columbo del cual yera capitán y atopábase fondiáu na badea d'Acapulco, levando ancles y apurríu al gobiernu en Santa María de Huatulco. Como l'oficial de mayor grau, el coronel Enrío presidió'l conseyu integráu por diez capitanes. Acusáu de sedición y motín, l'antiguu héroe de la independencia foi sentenciáu a muerte nun xuiciu de solu 48 hores. *El conseyu (---) condena al referíu Vicente Guerrero a la pena de ser pasáu poles armes, conforme a lo prevenío na llei*, axustaba'l veredictu final, en que'l so documentu quedó estampada en primer términu la firma d'Enrío. La sentencia foi llevada a cabu cuatro díes dempués, el 14 de febreru de 1831 en Cuilapam.

### Rebelde y xeneral
En menos de dos años Enrío convertiríase tamién nun insurrectu. En 1833 remontar en contra de les reformes lliberales que Valentín Gómez Farías proponía p'acabar colos privilexos de la Ilesia y los militares. So la conseña *Relixón y fueros*, proclamar en Ocotlán, Oaxaca, pa *defender la relixón santa y sostener los fueros del exércitu*.

Anque los principales líderes d'esti movimientu fueron puestu derrotaos, Enrío prosiguió la llucha mientres dellos meses más, hasta que finalmente l'actitú conciliadora del presidente Gómez Farías convencer de deponer les armes. El fechu de nun ser vencíu ganó-y reputación y en 1835 foi-y otorgáu'l grau de xeneral de brigada. Mientres los siguientes años llograría una serie de puestos importantes, como comandante militar del departamentu d'Oaxaca, prefeutu de Cuernavaca, teniendo gobernador del Estáu de Méxicu y gobernador d'esa entidá.

### Comandante del Exércitu del Norte Unviáu a la frontera pa dirixir l'Exércitu del Norte, en xunetu de 1836 coló a Matamoros, Tamaulipas, a les órdenes del xeneral [[Vicente Filisola]], siendo designáu comandante xeneral y comandante de la [[División del Norte]]. Encargar de reorganizalo porque quedara seriamente maltrecho tres la desastrosa campaña de [[Texas[[. Magar esto alloñar de participar n'aiciones más vistoses, como [[La Guerra de los Pasteles]], contra los franceses (1838-1839), llograría sicasí anovar con ésitu la moral de les sos tropes y convertiles nuna fuercia más eficiente.

Nel Exércitu del Norte combatió, amás de los constantes bandoleros y comanches que plagaban la rexón, les revueltes de José Urrea en Durango, Antonio Mejia en Tampico, Pedro Lemus en Nuevo León y Antonio Canales nes Villes del Norte (Mier, Camargo, Reynosa y Matamoros. Dempués de rindir a Canales en Matamoros, foi llamáu a la ciudá de Méxicu, pol presidente Anastasio Bustamante y el 19 d'ochobre de 1841 foi-y impuesta la banda azul de xeneral de división, el grau máximu del exércitu. 

Una nueva fase abríase agora na so carrera: la de participar y decidir la política nacional. Anque foi propuestu pa otres operaciones militares como la de comandar la espedición de reconquista de Texas o ser unviáu a socavar la rebelión en Yucatán, la so etapa de guerres y campañes concluyera.

### Aliáu de Santa Anna
La so adhesión a una de les figures de la épca, Antonio López de Santa Anna, ayudaríalu a algamar el cenit del so poder y la presidencia de la República. Formando un estrechu venceyu de llealtá y d'amistá con Santa Anna, llegaría inclusive a ser el so padrín de boda nel segundu matrimoniu del xeneral veracruzano cola mocina Dolores Tosta.

Enrío formó parte d'una cúpula de militares, una élite de gobernantes, toos ellos surdíos de les files del exércitu que tres l'esbarrumbe del federalismu como sistema políticu en Méxicu, trataron d'establecer una república centralista ente 1835 y 1846.

Llamáu por dellos historiadores como'l Deceniu Centralista, foi un periodu convulsivu carauterizáu pol estancamientu económicu y les lluches civiles. Diez homes ocuparon la siella presidencial socesivamente mientres esi tiempu; pero cada unu foi espulsáu del cargu por cuenta de rebeliones armaes, golpes d'Estáu, destacando ente toos ellos Santa Anna, quién al presidir con amplies facultaes sobre un Congresu n'apariencia débil, foi más amiga de caltener el poder que de dedicase a gobernar. Dos veces retirar del so puestu pa dir folgar a la so facienda El Llenceru en Veracruz, dexando como presidente interín al so lleal amigu Valentín Enrío.

### Presidente interín
Nomáu Presidente de Méxicu, tomó posesión el 4 d'ochobre de 1843, siéndo-y confirmada la designación pol Senáu'l 27 de xineru de 1844, cargu nel que permaneció mientres ocho meses, hasta xunu del siguiente añu, cuando Santa Anna tornó. Nuevamente'l 24 de setiembre de 1844 xuró como presidente interín, hasta qu'una revolución españó contra'l so réxime.

Pronunciáu'l xeneral Mariano Paredes y Arrillaga a principios de payares en Jalisco, llueu'l movimientu foi secundáu por miembros de les xuntes departamentales de Puebla y Querétaro. Pa faer frente a esta rebelión, Santa Anna tornó a la capital y ensin previa autorización nin avisu al Congresu partió con tropes camín de Querétaro, aición que de momentu provocó'l reclamu del Llexislativu y la esixencia de que'l presidente interín y el so gabinete comparecieren pa esplicar el nomamientu illegal de Santa Anna nel mandu militar. 

El 22 d'esi mesmu mes morrió la so esposa doña Josefa Danila. Nel so tiempu tuvo llugar la reincorporación de Yucatán, que pretendiera dixebrase. El 3 de xunu apurrió'l gobiernu al xeneral Santa Anna, quien lo designó xefe de la planta mayor y darréu nomar xefe d'armes, con motivu del pronunciamientu del 26 de febreru, pola restauración de la Constitución de 1824.

Atopó oposición del Congresu qu'Enrío eslleió por decretu'l 29 de payares de 1844 o como'l mesmu esplicó meses dempués ante un gran xuráu, la so intención yera *solo suspender les sos sesiones atendiendo l'estáu de fervencia en que se topaba la república. Amás, con guardias armaos torgó la entrada de los diputaos a la cortil. Y zarapicó tamién colos escritos antisantanistas de [[Juan Bautista Morales]] y [[Luis de la Rosa]]. El so cuñáu [[Manuel de Céspedes]], llevantar n'armes llamando a [[José Joaquín de Herrera]] a quien correspondía gobernar. Enrío quixo atacar a Céspedes, pero entós los diputaos, axuntaos nel conventu de San Francisco, fueron quien lo mandaron matar, cosa que nun consiguieron.

A la medianueche del 6 d'avientu, la guarnición de la ciudá de Méxicu pronunciar en favor del Congresu, cuntando col sofitu de la población. Nun auténticu motín popular y al berru de *Muerra'l Coxu, viva'l Congresu*, l'ensame acometió contra tou lo que representaba Santa Anna y el so gobiernu. Primero baltó una estatua de bronce dedicada al dictador, asitiada na [[Plaza del Volador]]. Dempués el populacho dirixir al [[panteón de Santa Paula]] pa desenterrar y abasnar pela cai la pierna que Santa Anna había perdíu seis años antes lluchando contra los invasores franceses.

Como presidente interín, Enrío trató d'establecer l'orde, pero l'exércitu negar a obedecer. Zarráu en [[Palaciu Nacional]], nuna llocada de cólera empezó a tomar disposiciones pa faer esplotar un polvorin qu'había na cortil. *Dio orde por que fuera voláu'l Palaciu Nacional, lo que tuvo a puntu de cumplise*, escribió l'historiador [[Alfonso del Toro]], pero entendiendo lo baldío de la so aición, llueu arrenunció.

A les tres de la mañana del día 7 dempués de que la so seguridá personal y la de los sos ministros fueron garantizaes pol xeneral José Joaquín de Herrera, quién encabezaba la rebelión, Enrío rindir ensin disparar un solu tiru. Esta revuelta sería recordada na historia como *la revolución de tres hores*.

=== La última batalla ===
Fechu prisioneru, foi sometíu a xuiciu y condergáu al destierru. Embarcó a Cádiz, España, cuando la presidencia del gobiernu retomar José Joaquín de Herrera, onde permaneció mientres casi dos años. Enteráu n'Europa de que Méxicu s'atopaba en guerra con Estaos Xuníos, decidió tornar pa ufiertar los sos servicios a la nación.

Nuna carta escrita'l 4 de xunu de 1846 dende Madrid espresó al Congresu mexicanu los sos deseos de faer frente a les tropelías y infamias de los nuesos coraxosos vecinos, comprometiéndose a que dempués de concluyida la defensa del territoriu, saldría *pa cumplir col destierru*.

Foi asina que el 14 de payares de 1846 llegó a Veracruz a bordu del vapor inglés *Clayde*, que la so insinia sirvió-y pa poder cruciar el bloquéu que la marina estauxunidense caltenía sobre'l puertu de Veracruz. Los vientos políticos camudaren y Santa Anna atopar de nuevu nel poder, favorecíu otra vegada pola opinión pública y dirixendo al exércitu contra los invasores. Enrío foi nomáu ministru de Guerra y Marina cargo qu'ocupó de volao, del 24 d'avientu de 1846 al 23 de febreru de 1847.

=== Comandante del Exércitu d'Oriente Asignáu a finales de marzu de 1847 como comandante del Exércitu d'Oriente y xefe militar del Estáu de Veracruz, Enrío empezó a fortificar los altores de [[Cuetu Gordu]] por orde de Santa Anna pa torgar la meyora de los norteamericanos, a pesar de los encamientos del xefe d'inxenieros, el coronel [[Manuel Robles Pezuela]], al respective de que nun yera un bon sitiu estratéxicu. Sicasí la llegada de Santa Anna con refuerzos, el puntu foi tomáu pol enemigu dempués d'una sangrienta batalla.

Cuetu Gordu constituyó un verdaderu desastre pal exércitu mexicanu, una derrota que se convirtió lliteralmente n'escorribanda. Tan precipitada foi la retirada que'l xeneral Enrío, al pasar pola fortaleza de [[Perote]], nun salvó nin un solu cañón o pertrechos del llugar, error que-y valió les recriminaciones del gobiernu y llevar a enfrentar un procesu militar.

Cayíu en desgracia, pidió la so baxa voluntaria del exércitu n'avientu de 1847, decidíu a pasar a la vida civil. Alloñáu de les esferes militares, retirar a la so facienda de San Gabriel, amarguríu y resentíu contra la corporación a la que tantos años sirviera. Amás, cola guerra ante Estaos Xuníos surdiera una nueva xeneración de militares qu'empezaba a mover a los vieyos soldaos salíos de les files realistes y presentes nos primeros años del Méxicu Independiente.

A la fin de la guerra, por diferencies de criteriu y opinión con Santa Anna al respective de estratexes de guerra pa enfrentar les últimes batalles contra los Norteamericanos, abandonó la llucha armada y retiróse.

=== Últimos años y descendientes destacaos ===
Acabante retirar de la vida pública, morrió moza na [[ciudá de Méxicu]], el [[20 de febreru]] de [[1850]], a los 56 años. Unu de los sos nietos, [[Antonio Enrío Valdez]], fíu d'[[Antonio Enrío Danila]] y [[Procopia Valdez Osuna]], foi cuñáu del héroe iniciador de la [[Revolución Mexicana]] y Presidente de Méxicu [[Francisco I. Madero]], pos se casó en Nueva York con [[Mercedes Madero González]], una de les hermanes del presidente. Otra de les nietes de Valentín Enrío y hermana d'Antonio'l cuñáu del Presidente [[Francisco I. Madero|Madero]], [[Josefa Enrío Valdez]], casóse col famosu empresariu nietu d'un gobernador de Sinaloa y metá alemán, Don [[Guillermo Haas de la Vega]]. Él yera un llexendariu [[Mazatlán|mazatleco]], quien el 23 d'abril de 1912 refugó la invitación del Presidente de Méxicu Francisco I. Madero, concuño de la so esposa Josefa Enrío, pa ser Gobernador de Sinaloa, por non poder desoyer los sos numberosos negocios. Ente ellos taben: el so inxeniu azucreru y pueblu fundáu por él "El Carbayu" en Sinaloa (al cual ta dedicada'l famosu cantar de [[mariachi]] *El Sinaloense*), el so Hotel Central de [[Mazatlán]] (el más grande y elegante de la ciudá), les sos mines de plata, los sos dos tiendas departamentales (les úniques en Mazatlán), les sos faciendes llabradores en [[Navolato]], la so compañía "Alcoholera del Noroeste", y los sos cargos y responsabilidaes como cofundador del Bancu Occidental de Méxicu, presidente de la Cámara de Comerciu de Mazatlán, y cofundador y vicepresidente de la Empresa Abastecedora d'Agua de Mazatlán.

El maríu de Doña Josefa Enrío, Guillermo Haas de la Vega, yera fíu del alemán Agustín (August) Haas Bertram y de Rafaela de la Vega y Díez, la fía del gobernador de Sinaloa Rafael de la Vega y Rábago del periodu *Veguista* o del *Veguismo* de gobernadores de la familia "De la Vega" en Sinaloa. L'actual *Casa Muséu Haas* en Mazatlán, Sinaloa, foi la casa de Doña Josefa Enrío y Don Guillermo Haas y los sos once fíos Haas Enrío.

En Méxicu de 1926 a 1929 na [[Guerra Cristera]] o *Cristiada*, tuvo prohibíu ufiertar misa nes ilesies, y los católicos fueron escorríos pol exércitu del Presidente [[Plutarco Elías Calles]]. Doña Josefa Enrío de Haas asonsañó tar enferma mientres los trés años de la guerra, pa poder ufiertar misa nel pisu cimeru de la *Casa Haas* a los sos familiares, vecinos y amigos, quien asonsañaben visitala en calidá d'enferma. Doña Josefa fundó la ilesia d'El Carbayu, Sinaloa, pueblu en Méxicu fundáu pol so home Don Guillermo Haas.

Finalmente, habitó la *Casa Haas* unu de los nietos Haas y tresnietu del Presidente Valentín Enrío, Antonio Haas, destacáu abogáu y economista de les Universidaes norteamericanes de [[Universidá de Harvard|Harvard]] y [[Universidá de Georgetown|Georgetown]], fundador del [[Premiu Mazatlán de Lliteratura]] de Méxicu, periodista con doble [[Premiu Nacional de Periodismu de Méxicu|Premiu Nacional de Periodismu]], llabrador y filántropu cultural fináu na *Casa Haas* en 2007, que'l so cuerpu foi veláu pol pueblu mazatleco na [[Catedral Basílica de Mazatlán|Catedral de Mazatlán]], y darréu na Ópera de Mazatlán Teatro Ángela Peralta qu'él rescató y revitalizó, y de la cual foi patronu. A la so muerte, el gobiernu de la ciudá de Mazatlán mercó la casa de los Haas Enrío.

En 2011, con sofitu del direutor del *Institutu de Cultura, Turismu y Arte de Mazatlán* Raúl Ricu, la casa de los Haas Enrío convertir nel centru cultural *Casa Muséu Haas'' de Mazatlán.

## Bibliografía
* 
* Periódicu nacional El NOROESTE, Méxicu, artículos varios
* Periódicu nacional Excélsior, Méxicu, seición editorial, artículos del editorialista y columnista Antonio Haas
* Árbol xenealóxicu de la familia Madero González del Presidente de Méxicu Francisco I. Madero González
* Ahmed Valtier investigador. INAH en Nuevo León. Rellatos y hestories en Méxicu añu VII Númberu 82 páx.56-66 xunetu del 2015 

## Referencies

## Enllaces esternos