Castrogonzalo

**Castrogonzalo** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

El conceyu, asitiáu na contorna de Benavente y Los Valles, ta formáu poles llocalidaes de Castrogonzalo y de Paradores de Castrogonzalo. Cuenta con una superficie de 25,11&nbsp;km² y, según datos del padrón municipal  del INE, cuenta con una población de  habitantes.

Parte del so términu municipal intégrase dientro de la ZEPA Penillanuras-Campos Sur.

## Topónimu
*Castro* vien del vocablu llatín «castrum 'fortaleza'», lo que fai suponer la esistencia nesti conceyu d'un pobláu de cierta importancia, polo xeneral prerromanu o de dómina romana, como posición estratéxica nuna elevación sobre'l Esla-Cea.

Al respective de la segunda parte del so nome, tradicionalmente considérase que los topónimos d'orixe árabe deber a les migraciones de mozárabes llegaos a tierres del norte peninsular a partir de mediaos del sieglu VIII, tres les repoblaciones efectuaes por Alfonsu I d'Asturies. Sicasí, les últimes teoríes señalen que ye probable que'l tránsitu de tropes árabes y bereberes traxera'l reforzamientu de dellos nucleos d'hábitat o la creación d'otros nuevos asentamientos estables, amás d'una aculturación que tresformaría los sos topónimos n'otros de raigón arábiga o una imposición per parte de los colonizadores que s'asitiaron nel llugar. Ye'l casu, ente otros, de Castro Gundisalvo d'Ibn Muza, Castrillo de Muza, Mahamud, Quintanayús, Sarracín, Villasarracín, Villaboyana, Villambrán, Villahizán y Villaquirán.

El nome de Castrogonzalo, el so nome deber a un mozárabe según se documenta nuna escritura del 936 en ye que se-y llama «Castrum Gundisalvo iben Muza» y faise pasar pol la divisoria de la diócesis de Lleón. Castrogonzalo yera puntu de camín sobre'l Esla-Cea, pola so ponte, y un camín que se dirixía a la Lampreana (“carrale que discurrit de Castro Gundisalvo ad Lampriana”). Nel 982 donar al monesteriu de Santiago de Lleón una villa llamada «Kastro Gundisalviz» y sigue teniendo importancia en 1038 cuando pasa a manes del Monesteriu de San Antonio; agora llámase-y «Castro Gundisalvo» y «Castrum Gonzalvo»; en 1139 refierse como «Castrogonçalo» y en 1199 «Castrum Gonzalviz». Gonzalo ye un antropónimu d'orixe xermánicu compuestu de “GUNDI” (=llucha) y “SALWA” (emparentáu col llatín “SALVUS”= salvu).

## Símbolos
L'escudu y la bandera municipal fueron aprobaos pola Diputación de Zamora na sesión ordinaria celebrada'l 26 de payares de 1975. L'escudu heráldicu y la bandera municipal tienen la siguiente descripción testual:

;Escudu De gules
ponte de plata mazonado de sable, sumáu de dos torres tamién de plata mazonadas de sable y esclariaes de gules, xuníes por cadena de plata sobre ondes de plata y azur. Al timbre Corona Real Zarrada.
;Bandera Rectangular,
de proporciones 2:3 formada por trés franxes en proporciones 2/3, 1/6 y 1/6, siendo colorada con dos torres blanques la cimera, blanca la entemedia y azul la inferior.

## Historia

La llocalidá tien el so orixe nel castru que s'allugó nel tesu de «El Castiellu», asitiáu a 758 metros d'altitú xunto al ríu Esla, esti postreru a unos 705 metros altitud. La paraxa cuntó con un pobláu de considerables dimensiones, nel que se toparon materiales cerámicos correspondientes a la Edá del Fierro, anque tamién cunta con evidencies de reocupaciones posteriores de dómina medieval. El so lladral occidental tuvo defendíu pol sópitu derribadoriu qu'anició'l Esla, ente que nel restu de sectores tuvo que cuntar con defenses artificiales. El castru taba asitiáu nuna posición privilexada dende la que s'apoderaba visualmente una parte del cantu sudoccidental de la Tierra de Campos y la vega del Esla cola confluencia sobre esti ríu del ríu Cea. La so posición, xunto col control del pasu sobre'l ríu Esla al traviés d'una antigua ponte, determinaron totalmente l'aportar históricu d'esta población.

La so posición y el so induldable papel militar fixeron que Castrogonzalo apaeciera yá citáu nes fontes documentales de la primer metá del sieglu X. D'esta dómina son los diplomes lleoneses nos que se-y menta como Castro de Gundisalvo y Castrum Gundisalvo Iben Muza. La postrera de los dos, foi interpretada nel sentíu de que la repoblación d'esti llugar realizar cola participación de dalgún contingente de población mozárabe, so la supervisión o direición d'un tal Gonzalo, fíu de Muza, del qu'apenes conocemos otros pormenores, pero que desempeñó dalgún tipu de función política o militar nos círculos más próximos al poder real. Sicasí, recién estudios han relativizado esti planteamientu, pos l'arabización onomástica nun implica necesariamente la pertenencia a comunidaes mozárabes. Los nuevos pobladores asitiáronse en redol al antiguu castru prehistóricu, seique reaprovechando les antigües infraestructura defensives, y convertir nel centru d'un territoriu, esto ye, d'él dependeríen delles villes, aldegues o otros nucleos de población menores. De la mesma, Castrogonzalo xunir a otros castros pa formar una rede defensiva y alministrativa del territoriu, dientro del Reinu de Lleón.

A partir de la segunda metá del sieglu X la trayeutoria del castru resulta azarosa y conflictiva, pasando la so propiedá por diverses manes y situaciones. Nel 982 ye una de les heredaes del legáu testamentariu qu'apurre la relixosa Aroza al monesteriu de Santiago de Lleón. Nel añu 1017, el rei Alfonsu V de Lleón donó Castrogonzalo a Pedro Fernández, ente que ente 1141 y 1150, la infanta doña Elvira, fía d'Alfonsu VI de Lleón, ﬁgura como tenente de Castrogonzalo, quedando venceyada tres ella esta llocalidá al conceyu de Benavente, formando parte de la denomada «Merindad d'Allende el Ríu».

La separación política de Lleón y Castiella a la muerte d'Alfonsu VII de Lleón en 1157, fizo que les places militares más o menos próximes a la difusa llinia fronteriza ente dambos reinos adquirieren un particular interés pa dambes monarquíes. La socesión de fases d'actividá militar y de paz, según la falta d'accidentes xeográficos fácilmente reconocibles, faen difícil concretar sobre'l terrén les zones que controlaba cada reinu en Tierra de Campos. Sía que non, Castrogonzalo nun s'atopaba puramente na frontera ente Lleón y Castiella, pero sí nes tierres que podíen ser oxetu de pleitu ente dambos reinos, polo que la so fortificación adquirió un anováu interés nestos años y convirtióse en moneda de cambéu habitual nos rellabicos de l'alta política. Unu de los echos más relevantes nos que Castrogonzalo viose implicáu foi nel añu 1199, cuando Castrum Gonzalui ye apurríu como parte de la dote de trenta castillos lleoneses coles sos alfoces, tres la boda en 1197 ente Alfonsu IX de Lleón cola so sobrina Berenguela de Castiella, fía del monarca castellanu. Nel 1206, con ocasión del tratáu de Cabreros, Alfonsu IX y Alfonsu VIII de Castiella lleguen a un nuevu alcuerdu pa delimitar la frontera, concretar la soberanía sobre los castiellos y dexar estenada la llinia socesoria en Lleón a favor de Fernando, nietu del rei Castellanu. El tratáu resultó ventaxosu pa los intereses castellanos. Berenguela dexó Cabreros al so fíu y arrenunciaba a la tenencia de los castiellos de les arres, ente los que taba Castrogonzalo, pero los castellanos nun fixeron efectiva la devolución comprometida. De resultes, el rei lleonés en 1212 ocupó Castrogonzalo pola fuercia xunto con otres largamente demandaes, aprovechando la campaña d'Alfonsu VIII contra los almohades.En 1230, al unificase definitivamente los dos reinos, Fernandu III de Castiella alcordó coles sos hermanes el pagu d'una indemnización polos derechos socesorios, poniendo como garantía nuevamente Castrogonzalo, xunto con otres places lleoneses.

En 1466, mientres el mandatu del IV conde de Benavente, Rodrigo Alfonso Pimentel (1451–1499), se documenta la execución d'una serie d'obres de refortificación de la Mota de Castrogonzalo. Una mirada rápida al contestu políticu del reinu en redol a esta fecha pon de manifiestu qu'estos trabayos nun son productu d'un caprichu del conde, o d'una coxuntura puramente conceyil o comarcal, si non que se debíen a la rivalidá caltenida nel tiempu ente los Osorio y los Pimentel esplica, xunto cola convulsa coxuntura política del reinu. D'esta forma, el conde de Benavente refuerza la so posición estratéxica nel pasu del Esla, xusto nes llendes del condáu y nel territoriu que ye colindante con Fuentes de Ropel, antigua aldea del conceyu de Benavente que pasara a los dominios de los Osorio. Amás, tamién yera vital caltener y consolidar Castrogonzalo pa evitar la perda d'otru enclave non menos importante: San Miguel del Valle, auténtica cabeza de ponte aisllada agora totalmente nes tierres contraries de los Osorio.

Castrogonzalo foi una de les llocalidaes qu'integraben la provincia de les Tierres del Conde de Benavente», formando parte de la «receptoría de Benavente y la so Tierra». Esta provincia que s'estendía per tierres de la citada casa condal nes actuales provincies de Zamora, Lleón, Ourense y Valladolid, tien la peculiaridá de que considerándose parte del reinu de Lleón, de cara al votu en Cortes dependía de la ciudá de Valladolid, ciudá na que moraba'l conde, magar la provincia de les Tierres del Conde de Benavente tenía cierta autonomía a la de la recaldación de los impuestos nel so territoriu.

Castrogonzalo pasó a formar parte de la provincia de Zamora tres la reforma de la división territorial d'España en 1833. D'esta forma siguió encuadráu dientro de la rexón lleonesa, magar esta postrera escarecía de cualquier tipu de competencia o órganu común a les provincies qu'arrexuntaba, teniendo un meru calter clasificatorio, ensin pretensiones d'operatividad alministrativa. Tres la constitución de 1978, y la diversa normativa que la desenvuelve, Castrogonzalo pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón, en tanto conceyu adscritu a la provincia de Zamora.

## Demografía

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Zamora

## Referencies

## Enllaces esternos

*La Mota de Castrogonzalo - Castiellos y fortaleces en el Alfoz de Benavente
*
*Vía romana dende Villalazán al ríu Esla 
*
*Proyeutu de delimitación del suelu urbanu del Castrogonzalo