Palaciu del Príncipe de Mónacu

El **Palaciu del Príncipe de Mónacu**, tamién conocíu como **Palaciu [[Grimaldi]]** o Palaciu Principescu, ye la residencia oficial del Príncipe de Mónacu.

Fundáu en 1191 como una fortaleza xenovesa, mientres la so llarga y de cutiu dramática historia foi bombardiáu y asediado por dellos poderes foranos. Dende finales del sieglu XIII, foi la fortaleza de los Grimaldi, familia que se fixo con ella en 1297. Los Grimaldi gobernaron primeramente l'área como señores feudales, y dende el sieglu XVII como príncipes soberanos, pero'l so poder caltener por aciu fráxiles alcuerdos colos sos más grandes y poderosos vecinos.

Asina, mientres los soberanos d'Europa diben construyendo modernos y luxosos palacios n'estilu renacentista o barrocu, la política y el sentíu común demandaron que'l Palaciu de Mónacu fuera fortificáu. Esta carauterística, según la so última fase na historia, fixo del Palaciu unu de los más inusuales d'Europa. Irónicamente, cuando les sos fortificaciones fueron terminaes, a finales del sieglu XVIII, foi tomáu polos franceses, desaposiáu de les sos ayalgues y cayó en cayente, mientres los Grimaldi exiliáronse mientres más de 20 años.

La ocupación permanente del palaciu per parte de la familia Grimaldi ye tamién un fechu inusual, porque a diferencia d'otres cases reales europees, la escasez de territoriu onde construyir en Mónacu conducir a permancer nel mesmu palaciu mientres más de siete siglos. Ente que los Romanov, Borbones, Habsburgu y otres cases reinantes n'Europa construyíen nuevos palacios de cutio, los Grimaldi teníen de contentase con reconstruyir parte del palaciu esistente o añader dalgún nuevu elementu. Asina, el Palaciu del Príncipe non yá reflexa la historia de Mónacu sinón tamién la d'una familia que celebró en 1997 les sos 700 años de reináu.

Mientres el sieglu XIX y primeros años del XX, el Palaciu y los sos dueños convertir nuna especie de símbolu del luxu, glamour y decadencia que foi acomuñada con Montecarlu y la Riviera francesa. Glamour y teatralidad fixéronse realidá cuando la estrella de cine americana Grace Kelly convertir en Princesa de Mónacu en 1956. Nel sieglu XXI, el palaciu sigue siendo la residencia del actual Príncipe de Mónacu, Alberto II.

## Arquiteutura y historia del Palaciu

El palaciu ye un amiestu d'estilos arquiteutónicos; el so antiguu usu como fortaleza amuésase claramente na so falta de simetría. La fachada principal amuesa un estilu renacentista. Esta arquiteutura paez amazcarar anteriores fortificaciones; esto reparar na apaición de torres, qu'álcense detrás les distintes fachaes clásiques. Estes torres —munches d'elles con almenes y matacanes— fueron realmente reconstruyíes mientres el sieglu XIX. Al fondu del palaciu, les fortificaciones medievales apaecen más intactes. Una mayor harmonía arquitectónica apreciar nel Patiu d'honor, exa del edificiu, onde dos niveles d'arcaes, colos murios pintaos al frescu, sirven como balcón ceremonial pa les apaiciones del príncipe, con un corredor enllazando coles habitaciones oficiales del palaciu.

Lo más notable del edificiu son los llamaos **cuartos d'estáu** o salones oficiales. Estos fueron entamaos a partir del sieglu XVI, y ameyoraos al estilu de Versalles mientres el sieglu XVIII. Nel sieglu XIX y darréu, a mediaos del sieglu XX, una restauración a gran escala devolviólos el so rellumanza y l'estilu rococó que prevalez anguaño.

Les habitaciones diseñáronse como una ruta ceremonial que rematara nel Salón del tronu; el percorríu empieza por una escalera esterior en forma de ferradura que lleva dende'l Patiu d'Honor hasta la Galería de Hércules, una loxa con llixeros arcos sofitaos por columnes. Dende equí, los invitaos pasen a la Galería de los espeyos, una estancia inspirada na Galería de los Espeyos de Versalles.

Esta galería conduz a los primeros cuartos oficiales. La Sala azul, decorada con brocados d'esti color, exhibe semeyes de la familia Grimaldi y candelabros de cristal de Murano. Darréu apuértase al Salón del tronu, el más grande del Palaciu. El techu y frescos de les parés fueron executaos por Orazio de Ferrari. El tronu, d'estilu Imperiu, asitiar n'unu de los testeros, acovecíu por un baldaquino. El suelu ye de mármol de Carrara, y la chimenea asitiada enfrente, de piedra de La Turbie llabrada. Toles ceremonies d'estáu celebrar nesta estancia dende'l sieglu XVI.

Otra de les habitaciones destacaes de los apartamentos estatales ye la Sala Mazarino. Esta sala de tar ta decorada con paneles de madera dorao y policromada, mercaos en Francia pol Cardenal Mazarino, quien taba emparentáu cola familia Grimaldi. Una semeya del Cardenal cuelga enriba de la chimenea.

Anque tanto interior como exteriormente l'aspeutu y l'atmósfera del Palaciu recuerden al sieglu XVIII, en realidá esta apariencia deber a fondes campañes de restauración y acondicionamientu mientres los sieglos XIX y XX.

## Fortaleza Grimaldi
La historia de Mónacu empieza con un asentamientu del Imperiu Romanu nel añu 122. El puertu natural qu'ufierta Mónaco atraxo a comerciantes fenicios. Ellos fueron quien introducieron nesta zona del Mediterraneu el cultu al so dios Melkart, conocíu dempués polos romanos como *Hercules Monoikos*. Sol dominiu de Roma, la zona foi renomada como *Portus Hercules Moneici*, d'onde deriva l'actual nome de Mónacu.

El dominiu de los príncipes na Roca de Mónacu empezó con una fortaleza nel añu 1191, cuando'l puertu, que ta güei día ocupáu por Montecarlu, foi tomáu pola República de Xénova. El puertu y la so zona inmediata fueron apurríos a los xenoveses pol emperador del Sacru Imperiu Enrique IV pa protexer la mariña de la piratería. El xenoveses adquirieron nuevos terrenes al conseyu de Peille y a l'Abadía de Saint Pons. En 1215 empezaron los trabayos pa una nueva fortaleza, entendiendo cuatro torres coneutaes y protexíes por muralles. Este ye l'orixe del palaciu actual.

Xénova foi importante na política europea del sieglu XII. La xenovesa foi una nación de mercaderes, y munches vegaes adquirieron el papel d'emprestadores o banqueros d'otros territorios o naciones. Sicasí, el xenoveses estremáronse llueu en dos bandos rivales, los **[[güelfos]]**, partidarios del papa Inocencio IV, y los **[[gibelinos]]**, que sofitaben les pretensiones del emperador Federico II Hohenstaufen d'apostar el poder supremo al papáu. Los Grimaldi yeren una de les families patricies que sofitaben al bandu papal. A lo llargo del sieglu XIII, los dos bandos llucharon violentamente pa defender los sos intereses; a finales del sieglu, los gibelinos impunxeron el so poder en Xénova y espulsaron a los sos enemigos güelfos, ente ellos a los Grimaldi. La familia asitióse entós na actual Riviera francesa, onde munchos llugares lleven güei el nome Grimaldi como signu de la so fuerte presencia na zona.

La lleenda rellata qu'en xineru de 1297, Francisco Grimaldi, amarutáu de monxu, pidió albergue nel castiellu. Una vegada dientro, mató al guardia, y dio pasu a los sos homes, que se fixeron cola fortaleza. De magar, la fortaleza convertir nel bastión de los Grimaldi. Esta lleenda conmemorar cola estatua de Francisco Grimaldi, vistíu de monxu, nun estremu de la fachada del Palaciu. Coles mesmes, les armes de la casa principesca amuesen dos talos homes vistíos de monxu portando espaes.

Carlos I, que reinó dende 1331 a 1357, fíu del primu de Francisco Grimaldi Rainiero I, amplió la fortaleza añadiendo dos grandes edificaciones: una frente a les muralles del este y la otra defendiendo'l llau del mar. Estos cambeos modificaron l'aspeutu de la fortaleza, que pasó a tener aspeutu de casona fortificada. Mientres los trés décades siguientes, los Grimaldi entablaron fuertes lluches con Xénova pol control de la zona. En 1341, los primeres tomaron Menton y dempués Roquebrune, consolidando'l so dominiu sobre la rexón. D'esta manera, fortalecieron non yá la so posición na Roca, sinón tamién sobre'l puertu axacente. La fortaleza Grimaldi yera asina'l centru dende'l que la familia controlaba un territoriu bastante estensu pero al empar bien vulnerable.

Mientres los siguientes cien años, los Grimaldi defendieron el so territoriu d'ataques d'otros estaos como Xénova, Pisa, Venecia, Nápoles, Francia, España, Alemaña, Inglaterra y Provenza. La fortaleza foi frecuentemente bombardiada, estropiada y restaurada. Col tiempu, los Grimaldi establecieron una alianza permanente con Francia que fortalecía la so posición. Más seguros na so posición, los agora Señores de Mónacu tomaron conciencia de la necesidá non yá de defender el so territoriu, sinón tamién de tener un llar onde reflexar el so poder y prestíu.

Asina, mientres el sieglu XV, la fortaleza y la Roca fueron ampliaos y remocicaos, hasta que se convirtió nuna guarnición pa 400 tropes. El lentu tresformamientu de casa fortificada a palaciu empezó nesta era, en primer llugar baxu Lamberto Grimaldi, Señor de Mónacu (quien ente 1458 y 1494 foi "Un notable soberanu que remanó la diplomacia y la espada con igual talentu"), y depués pol so fíu Xuan II. El llau este de la fortaleza ampliar con una ala de tres pisos, abellugada por altos murios dentaos que conectaben les torres de Santa María, Media y Sur. Esta nueva ala contenía en principal cuartu del palaciu, el Salón d'Estáu (güei conocíu como Cuartu de Guardia). Más palantre añadiéronse estancies con balcones y loggies pal usu priváu de la familia Grimaldi. En 1505, Xuan II foi asesináu pol so hermanu Luciano.

## De fortaleza a palaciu
### Luciano I (1505–1523)

Xuan II foi asocedíu pol so hermanu Luciano I. La paz nun reinó en Mónaco por enforma tiempu; n'avientu de 1506, 14.000 tropes xenoveses sitiaron Mónaco y el so castiellu, y mientres cinco meses 1.500 monegascos y mercenarios defendieron la Roca antes de llograr la victoria en marzu de 1507. Esto dexó a Luciano I a un pasu d'un alcuerdu diplomáticu ente Francia y España p'asina caltener la fráxil independencia del diminutu estáu, que foi realmente sometíu a España. Luciano empezó darréu l'arreglu de los daños del palaciu-fortaleza, que fuera estrozáu polos fuertes bombardeos. L'ala principal (na ilustración, de **H** a **M** ), construyida pol príncipe Lamberto, foi ampliada mientres el reináu de Xuan II, que añadió otra gran ala (**H** a **C**) qu'inda alluga los apartamentos estatales.

### Honorato I (1523–1581)
Mientres el reináu de Honorato I, siguió'l tresformamientu de fortaleza a palaciu. El Tratáu de Tordesillas, al empiezu del mandatu de Honorato I, clarificó la posición de Mónacu como protectoráu d'España, y más tarde del Emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu Carlos V. Esto traxo consigo estabilidá y seguridá, que dexó al Señor de Mónacu concentrase en faer más alcontradizu la so residencia primero que na constante necesidá de defendela.

Nesti momentu, el patiu foi reconstruyíu pol arquiteutu Dominique Gallu quien diseñó una doble arcada (ente los puntos **G** y **H**). Cada arcada consta de doce arcos, cerraos por balaustraes de mármol blanco nel nivel cimeru. Anguaño l'arcada cimera que se conoz como *Galerie d'Hercule* (Galería de Hércules), una y bones los techos tán pintaos con escenes que representen los trabayos de Hércules, trabayu pictóricu encargáu darréu, mientres el reináu de Honorato II, al pintor Orazio de Ferrari. Estes galeríes o loxas correspuenden a los corredores de les habitaciones d'Estáu na ala sur. Nel otru llau del patiu, foi construyida una nueva ala, decorada pol artista xenovés Luca Cambiaso con frescos nes sos parés esteriores. Créese que les galeríes (**B**) de l'ala norte, con vistes al puertu, construyir nesti momentu.

Les posteriores ampliaciones llevar a cabu col fin de dar acomodu al emperador Carlos V en 1529, cuando se quedó cuatro nueches nel palaciu mientres el so viaxe a Boloña pa la so coronación pol papa Clemente VII.

Arquitectónicamente foi un periodu de gran actividá, pero Honorato II foi incapaz de remocicar la fortaleza nel gran estilu renacentista de los *palazzi* florentinos o venecianos. A pesar de la proteición española, el riesgu d'un ataque francés yera altu, y por eso la defensa foi la principal prioridá de Honorato. Con esto en mente, amestó dos nueves construcciones: la Torre de tolos Santos (**F**) y el Bastión de Serravalle (**G**). La Torre de tolos Santos yera semicircular y taba abellugada por un puexu predresu; completábase'l so defensa con plataformes d'armes y cañones, tando coneutada por cueves artificiales cavaes na mesma roca. Los pasaxes soterraños conectaben tamién esta torre col Bastión de Serravalle, que yera una torre d'armes de trés plantes arizaes de cañones. Debaxo del patiu instalóse una cisterna, suministru abondu d'agua pa les tropes d'un asediu de 20 meses, con un enorme techu abovedáu sosteníu por nueve columnes. Mónaco siguió políticamente vulnerable mientres otru sieglu y les obres de construcción casi se paralizaron dende 1581 hasta 1604, mientres el reináu del príncipe Carlos II y el príncipe Hércules.

### Honorato II (1597–1662)

La vulnerabilidá de Mónacu volvió ponese de manifiestu en 1605 cuando los españoles instalaron ellí una guarnición. En 1633, Honorato II foi oficialmente tratáu como "Príncipe Serenísimo" por Felipe IV d'España, reconociendo asina a Mónaco como principáu per primer vegada. Sicasí, yá que les tropes españoles atopábense ocupando'l territoriu, esta reconocencia yera pocu más qu'un xestu pa caltener tranquil a Honorato.

Honorato II yera un francófilo. Dempués de la so educación en Milán, onde trató a los intelectuales del momentu, frecuentó los círculos aristocráticos de París. Por tanto, tenía una estrecha afinidá con Francia, tanto cultural como políticamente, y remontóse contra la presencia española en Mónaco. Magar se dio cuenta que Mónaco nun podría sobrevivir independiente ensin la proteición d'un gran estáu, Francia foi la so eleición. En 1641, fuertemente sofitáu polos franceses, atacaron la guarnición y espulsaron a los españoles, lo que se declara como "la llibertá gloriosa de Mónacu". Sicasí, tal llibertá foi namái nominal, yá que de fechu el principáu convertir nun protectoráu de Francia, que duraría hasta 1814.

Persona d'altu nivel d'educación y mecenes de les artes, Honorato II, seguro nel so tronu, empezó a coleccionar obres de Tiziano, Durero, Rafael, Rubens y Michelangelo. Tres 30 años de trabayos, el palaciu taba tresformándose nuna residencia fayadiza pa un príncipe.

Encamentar al arquiteutu Jacques Catone non yá ampliar el palaciu, sinón tamién anidiar el so aspeutu fortificáu y visiegu. La fachada principal, que da a la plaza, el "frente" del palaciu, foi decorada nesti momentu. Les galeríes cimeres (**B**) a la derecha de la entrada cerrar con cristales. Nel interior, fueron reformaes les habitaciones oficiales y creóse un corredor que les comunicara. La nueva capiya, coronada por una cúpula, (construyida na zona marcada con **D**) dedicar a San Xuan Bautista. Estos trabayos despintaron en parte'l Bastión de Serravalle dende'l patiu, dando al edificiu un aspeutu más llixeru y consonante cola Renacencia.

## Dueños ausentes y Revolución (1662–1815)
A finales del sieglu XVII y principios de sieglu XVIII, anque oficialmente Mónaco yera un estáu independiente, en realidá funcionaba como una provincia más de Francia. Los sos gobernantes pasaben gran parte del so tiempu na corte francesa. El curiosu de Versalles yera mayor que'l del so propiu país.

Honorato II foi asocedíu pol so nietu, el príncipe Lluis I. El nuevu príncipe tenía una personalidá urbana y pasó enforma tiempu cola so esposa na corte francesa, onde esfrutaba de la rara distinción de ser al empar un xefe d'Estáu estranxeru y par de Francia. Impresionáu polos palacios del rei, qu'emplegara al arquiteutu Jean Androuet du Cerceau pa llevar a cabo modificaciones nel palaciu de Fontainebleau, Luis quixo faer lo mesmo na so residencia de Mónacu. D'esta manera, el Príncipe foi'l responsable de do de los elementos más notables del Palaciu: la entrada principal, concebida como una portada n'arcu, rematáu por un frontón rotu coles armes Grimaldi; y la escalera de ferradura doble del patiu principal, que sigue'l modelu de Fontainebleau. Dizse que los trenta gradies que componen la escalera fueron esculpíos nun solu bloque de mármol de Carrara. Tanto la nueva entrada como la escalera doble fueron diseñaos por Antoine Grigho, un arquiteutu de Como.

El príncipe Luis destacó coles mesmes pola so disipada vida privada; el so prodigalidad yera bultable. Mientres la so visita a Inglaterra en 1677, provocó la roxura del rei Carlos II pola enorme suma de costosos regalos que fizo a Hortensia Mancini, amante del Rei. Carlos II y el Príncipe convertir n'enemigos políticos más tarde, cuando Luis participó na Guerra Anglo-holandesa en contra d'Inglaterra. Con estes aiciones, Luis ganó la gratitud de Lluis XIV, quien-y fixo embaxador ante la Santa Sede. Sicasí, los gastos pa caltener la so posición na corte papal lleváronlu a vender la mayor parte de la coleición d'arte del so güelu Honorato II, desaposiando'l Palaciu de la rica coleición qu'exhibía enantes. Sicasí, Luis morrió antes d'asegurar coles sos xestiones en Roma'l tronu español pa Francia, pendiente del testamentu de Carlos II. Europa fundióse de momentu nel caos de la Guerra de Socesión Española.

En 1701, Antonio I asocedió a Lluis I, heredando un principáu de Mónacu casi en quiebra, anque fixo lo posible pa enguapecer el Palaciu. El matrimoniu d'Antonio con María de Lorena foi infeliz y dio dos fíos. La Constitución de Mónacu llindaba l'accesu al tronu puramente a los miembros de la familia Grimaldi, y Antonio propunxo'l matrimoniu de la so fía, la princesa Luisa Hipólita (*Louise-Hippolyte*) con un primu de la familia Grimaldi. Sicasí, l'estáu de les finances y la falta d'aprobación del proyeutu per parte del rei Lluis XIV, dictaron lo contrario. Luisa Hipólita casóse con Jacques de Matignon Goyon, un ricu aristócrata de Normandía. Luisa asocedió al so padre como soberana de Mónacu en 1731, pero finó pocos meses dempués. El Rei de Francia fixo casu omiso de les protestes d'otres cañes de la familia Grimaldi, derrocó la Constitución de Mónacu, y aprobó la socesión de Jacques Matignon como príncipe Xaime I. L'arzobispu Honoré-François Grimaldi, hermanu del príncipe Lluis I, como sacerdote célibe que yera, foi consideráu inválidu pa la socesión. La so muerte en 1748 punxo fin a la caña de Mónacu de la familia Grimaldi.

Jacques asumió'l nome y les armes de los Grimaldi, pero l'aristocracia francesa amosó escasu respetu escontra'l nuevu príncipe que saliera de les sos files; este optó por pasar el so tiempu ausente de Mónacu. Morrió en 1751 y foi asocedíu pol so fíu, Honorato III.

Honorato III casóse con Catherine Brignole 1757 y más tarde divorcióse d'ella. Catherine, tres el so divorciu, casóse col príncipe Luis Xosé de Borbón-Condé, un miembru de la depuesta (en 1798) casa real francesa.

Irónicamente, los destinos d'Hortensia Mancini y Lluis I volvieron atopase: Louise d'Aumont Mazarin, descendiente d'Hortensia, casar en 1776 col fíu y herederu de Honorato III, el futuru Honorato IV. Esti matrimoniu foi bien ventaxosu pa los Grimaldi, pos Luisa Hortensia Mancini fuera la heredera de Cardenal Mazarino. D'esta forma, la familia gobernante de Mónacu adquirió la totalidá de los bienes mandaos por Mazarino, ente ellos el Ducáu de Rethel y el principáu de Château-Porcien.

Honorato III foi un príncipe soldáu que combatió en numberoses guerres y tuvo ausente de Mónacu mientres llargues temporaes, encamentando'l gobiernu a otres persones, sobremanera un antiguu tutor. Nuna de les escases visites Honorato III al Palaciu en 1767, Eduardo, duque de York, que careciera mientres un viaxe, morrió nuna de les estancies del Palaciu, onde fuera treslladáu. Dende esa fecha, l'habitación foi conocida como Sala de York.

A pesar de nun atopase habitáu de forma permanente, el Palaciu yera una suntuosa residencia a finales del sieglu XVIII. Sicasí, la Revolución Francesa taba en marcha, y a finales de la década de 1780 Honorato III tuvo que faer concesiones al so pueblu, que fuera arimáu pola fiebre revolucionaria de los sos vecinos franceses. Este foi namái l'empiezu una llarga cadena de desastres pa los Grimaldi. En 1793, los líderes de la Revolución declararon a Mónaco territoriu anexonáu. El Príncipe foi encarceláu en Francia y nos sos bienes y propiedaes, incluyendo'l Palaciu, apurríos a Francia.

El Palaciu foi escaláu, y lo que quedaba del moblame y la coleición d'arte, puyada pol gobiernu francés. Mónaco pasó a llamase *Fort d' Hercule* y convirtióse nun cantón francés más, ente que'l Palaciu convertir n'hospital militar y hospiciu. En París, la nuera del Príncipe, Françoise-Thérèse de Choiseul-Stainville (1766-1794) foi guillotinada, una de les últimes execuciones del El Terror Reináu del terror. Ella compartió carreta con André Chénier. Honorato III morrió en 1795 en París, onde pasara la mayor parte de la so vida, ensin recuperar el so tronu.

## Sieglu XIX
### Recuperación del palaciu

Honorato III foi asocedíu pol so fíu Honorato IV (1758–1819), que'l so matrimoniu con Louise d'Aumont Mazarin significó en munchos aspeutos la recuperación de la familia Grimaldi tres años de penuries. Tres amenorgar sufiertes tres la revolución, el 17 de xunu de 1814, col Tratáu de París, el Principáu de Mónacu foi devueltu a Honorato IV.

El Palaciu permaneció práuticamente abandonáu mientres los años en que los Grimaldi tuvieron nel exiliu. Tal yera l'estáu de deterioru, que parte de l'ala este, asitiada onde güei ta'l Muséu Napoleónicu, tuvo que ser baltada, según l'edificiu qu'allugaba los archivos del palaciu.

### Restauración
Honorato IV morrió pocu dempués de que-y fora restituyíu'l tronu, y el so socesor Honorato V una gran campaña de restauración del edificiu, xera siguida dempués de la so muerte en 1841 pol so hermanu, el príncipe Florestán I. Sicasí, so Florestán, Mónaco esperimentó una vegada más les tensiones derivaes de la so posición como protectoráu de Cerdeña, el país al cual fuera vencíu per Francia a la fin de les Guerres napoleóniques. Florestán, excéntrico (fuera actor profesional), dexó'l gobiernu de Mónacu en manes de la so esposa, Carolina Gibert de Lametz. A pesar de los intentos d'ésta por pacificar el principáu, hubo disturbios y revueltes. Nun intentu por solliviar la situación d'inestabilidá, Florestán dexó'l poder al so fíu Carlos, pero llegó demasiáu tarde p'apangar a los monegascos. Menton y Roquebrune dixebrar de Mónacu en 1861, dexando los dominios de los Grimaldi amenorgaos a pocu más que Montecarlu y La Roca.

Florestán morrió en 1856 y el so fíu asocedió-y como Carlos III. Esti príncipe dedicar con gran entusiasmu a la xera de completar la restauración del Palaciu empecipiada pol so tíu Honorato V. Foi reconstruyida la Torre de Santa María, y se rehizo dafechu la Capiya, añadiendo un nuevu altar y decorando la bóveda con frescos, ente que la fachada yera pintada por Jacob Froëschle y Deschler con murales qu'ilustren diversos actos heroicos realizaos polos Grimaldi. La Sala de Guardia, agora llamada Salón d'Estáu, foi tresformada poles nuevu decoraciones d'estilu renacentista y la adición d'una monumental chimenea.

Carlos III tamién impulsó serios planes p'atopar y rescatar les distintes obres d'arte y muebles que fueren robaos, vendíos o tremaos mientres la Revolución. Xunto con nueves alquisiciones, consiguió faese con cuadros qu'afataren el Palaciu nel pasáu, incluyendo semeyes de familia como'l de *Luciano I* por de Predis; *Honorato II*, de Philippe de Champaigne, *Antonio I* por Hyacinthe Rigaud o *Luisa Hipólita*, retratada por Jean-Baptiste van Loo; según otres obres maestres, como la *La lleición de música* de Tiziano.

Carlos III foi tamién el responsable d'otru palaciu en Montecarlu, rematáu en 1878. El primer casino de Mónacu abriera la década anterior.

### Cayente del poder de los Grimaldi
Nel momentu de la muerte de Carlos III en 1889, Mónacu y Montecarlu yeren sinónimu del mesmu llugar, y adquirieren, gracies a los xuegos d'azar, cierta reputación decadente, que sicasí, atraía a toos, dende grandes duques rusos y magnates de los ferrocarriles a lladrones de xoyes y estafadores, faciendo que pequeñu país fuera miráu dacuando con ciertu desdeñu. Mientres la so visita en 1882 a la Riviera Francesa, la reina Victoria del Reinu Xuníu negar a faer una visita de cortesía al Palaciu Grimaldi.

Los socesivos gobernantes de Mónacu tendieron a vivir n'otros llugares y visitar el so palaciu namái dacuando. Carlos III foi asocedíu en 1889 por Alberto I. Alberto casó en primeres nupcias con María Victoria Douglas-Hamilton, noble británica. La pareya tuvo un fíu, Luis, antes de divorciase en 1880. Alberto foi un divulgador, investigador y viaxeru comenenciudu nel mundu de la ciencia; fundó'l Institutu Oceanográficu en 1906; como pacifista fundó'l Institutu Internacional de la Paz en Mónaco. La segunda esposa d'Alberto, Alice Heine, hizó fincapié en convertir a Montecarlu nun centru cultural relevante, y estableció el Ballet na Ópera de Montecarlu.

Alberto foi asocedíu en 1922 pol so fíu Lluis II. Luis fuera criáu pola so madre y el so padrastru n'Alemaña, y nun conoció Mónaco hasta la edá de 11 años. Tuvo una rellación distante col so padre y sirvió na Armada Francesa. Mientres vivía nel estranxeru, conoció al so amante Marie Juliette Louvet, con quien tuvo una fía, Carlota Grimaldi, nacida n'Arxelia en 1898. Como príncipe de Mónacu, Lluis II prefirió vivir na finca familiar de Le Marchais, cerca de París. En 1911, el Príncipe aprobó una llei pa llexitimar a la so fía, con cuenta de pudiera heredar el tronu y evitar el so pasu a una caña distante de la familia. La llei foi impugnada y convirtióse no que llegó a conocese como Crisis socesoria de Mónacu. Finalmente, en 1919 el príncipe adoptó formalmente a la so fía illexítima, que pasó a convertise na princesa Carlota, duquesa de Valentinois.

Mientres la II Guerra Mundial, Luis trató de caltener Mónaco neutral, anque les sos simpatíes taben cercanes al Gobiernu francés de Vichy. Esto causó una fienda col so nietu Raniero, fíu de la so fía, y herederu. La princesa Carlota dexó los sos derechos de socesión a Raniero en 1944.

Dempués de la lliberación de Mónacu polos aliaos, a los 75 años d'edá, el príncipe Luis empezó a desabrise gravemente de los asuntos del principáu. A partir de 1946 foi pasando la mayor parte del so tiempu en París, y el 27 de xunetu d'esi añu, casar por primer vegada. Sicasí, el nuevu matrimoniu apenes frecuentaben Mónaco, y vivíen nes sos propiedaes en Francia. El príncipe Luis finó en 1949 y foi asocedíu pol so nietu, Raniero III de Mónacu.

## Raniero III

El príncipe Raniero III foi'l responsable del gran cambéu que sufrió Mónaco nel sieglu XX, lo mesmo que de la mayor campaña de restauración y embellecimiento del Palaciu Grimaldi. Tres la so ascensión al tronu 1949, el Príncipe empezó de momentu un programa de renovación de les estancies palaciegues a gran escala. Fueron restauraos los frescos del patiu, ente que l'ala sur, destruyida tres la Revolución francesa, foi reconstruyida. Esta ye la parte del palaciu onde la familia Grimaldi tien los sos aposentos privaos. Tamién s'atopen nesta ala'l Muséu Napoleónicu y los Archivos. Amás d'esto, fueron anovaes y redecoradas munches de les habitaciones; los suelos de mármol anovar con intarsia (una especie de mosaicu), con diseños qu'inclúin la doble R del monograma de Raniero III.

Al pie de la so muyer, la princesa Gracia, Raniero non yá restauró'l Palaciu, sinón qu'a partir de la década de 1970 tamién convirtió a Mónaco en sede d'empreses grandes y prósperes, qu'afalaron la industria y el comerciu, coles mires d'amenorgar la dependencia de Mónacu sobre les rentes de los xuegos d'azar. Nesti proyeutu incluyóse la renovación playa con vistes al turismu, y la promoción de viviendes de luxu de gran altor.
Como resultancia del aumentu del prestíu de Mónacu, en 1993 xunir a Naciones Xuníes, col herederu'l príncipe Alberto como cabeza de la delegación de Mónacu.

La princesa Grace finó en 1982 como resultáu d'un accidente de coche. Cuando Raniero III morrió en 2005, dexó'l Palaciu y el país na posición más fuerte y estable que tuviera mientres sieglos.

## El palaciu nel sieglu XXI

Güei el Palaciu ye la residencia del príncipe Alberto II. Les habitaciones d'estáu tán abiertes al públicu mientres el branu, y dende 1960, el patiu del Palaciu alluga conciertos al campu de la Orquesta Filarmónica de Montecarlu (enantes conocida como Orquesta de la Ópera Nacional).

El Palaciu sigue siendo escenariu de les ceremonies y actos oficiales más importantes del principáu. L'actual soberanu casar nel Palaciu, nel Salón del tronu, cola sudafricana Charlene Wittstock nuna ceremonia civil el 1 de xunetu de 2011, y a otru día, nuna ceremonia relixosa católica, xunto a la escalera del patiu principal.

## Referencies

## Referencies
* 
* 
* 
* 
* The Prince's Palace of Monaco published by Palais Princier de Monaco. Consultáu'l 6 de febreru de 2007
* The Grimaldis of Monaco published by Worldroots.com. Written by Phyllida Hart-Davis, St. Martin's Press, New York. Consultáu'l 6 de febreru de 2007
* Montecarlo. Société des Bains de Mer  published by Société des Bains de Mer. 2006. Consultáu'l 7 de febreru de 2007
* The House of Grimaldi published by Grimaldi.Org. 1999. Consultáu'l 7 de febreru de 2007
* Louise d'Aumont Mazarin published by Find A Grave, Inc. Consultáu'l 8 de febreru de 2007
* Monaco: Early History escritu y publicáu por François Velde. 2006. Consultáu'l 9 de febreru de 2007
* Monaco: 1662 to 1815 . Consultáu'l 8 de febreru de 2007
* The History of Monaco to 1949  publicáu por GALE FORCE de Mónacu. Consultáu'l 9 de febreru de 2007
*  escritu y publicáu por Geraldine Voost. Consultáu'l 15 de febreru de 2007
* Principauté de Monaco publicáu pol Ministeriu d'Estáu, *Ministère d'Etat*, Mónaco. Consultáu'l 25 de febreru de 2007
* Marie Catherine Brignole published by Worldroots.com. Consultáu'l 15 de febreru de 2007
*  publicáu por Advameg Inc. Consultáu'l 6 de payares de 2007.

## Enllaces esternos
*