Hernán Siles Zuazo

**Hernán Siles Zuazo**  foi un políticu bolivianu y Presidente Constitucional de la República de Bolivia en dos periodos (1956-1960; 1982-1985). Foi fíu del presidente constitucional Hernando Siles.

## La Guerra del Chaco

El 18 de payares de 1932, Siles Zuazo ye aceptáu nel exércitu magar la so aguda miopía. Facer ante la convocatoria a la Guerra del Chaco qu'enfrentó a Bolivia y Paraguay. Foi destináu al reximientu 34 d'Infantería. Na biografía de Siles ("L'Home d'Abril"), Alfonso Crespo recuerda'l testimoniu d'esti mozu soldáu: "Taba obligáu a poneme de pies, porque tenía los antioyos demasiáu puercos de tantu andar a rastres, porque nun vía bien. Nesi llugar cayí mancáu cuando m'adelantraba con una carabina na mano. Impactáu por un proyeutil nel antebrazu derechu, quedáronse afeutaos tamién los deos de la mano". En siendo desmovilizado, apúrrese-y la condecoración "Cruz de Guerra".

Trescurríu'l conflictu, Siles Zuazo retomó los sos estudios de Derechu na Universidá Mayor de San Andrés (UMSA). El 5 d'avientu de 1938 casóse con María Teresa Ormachea. Dambos tuvieron trés fíos.

## El MNR

El 7 de xunu de 1941, fundó'l Movimientu Nacionalista Revolucionariu xunto con Víctor Paz Estenssoro, Carlos Montenegro, Walter Guevara Arze, y José Cuadros Quiroga. El so primer puestu nel nuevu partíu foi'l de segundu subxefe. En mayu de 1942, a los 29 años d'edá, ye escoyíu diputáu pol departamentu de La Paz. Mientres el gobiernu de Gualberto Villarroel, nel que'l so partíu, el MNR, participa, él prefier caltener cierta distancia y llega a criticar la violencia emplegada en dellos pasaxes d'esa alministración. Cola cayida del presidente asesináu por un ensame, Siles sale al exiliu en 1946 con camín de l'Arxentina. La so presencia clandestina en Bolivia sería esporádica hasta qu'en 1949 llogra ser reelixíu como diputáu. Sicasí, arriendes de una esfriega caleyera metanes una manifestación, decídese la so desafuero y la so exlio al Perú. Por ello, nun consigue exercer como parllamentariu. El 9 d'ochobre d'esi añu, Siles apaez sorpresivamente nel hemiciclu parllamentariu ya intenta ocupar la so banca. La policía arrestar y volver a deportar del país con destín a Chile. Tresformóse nun home de la resistencia. 

El 5 de mayu de 1951 convocar a eleiciones xenerales. El MNR presentar col binomiu Paz Estenssoro-Siles Zuazo y consigue 54.190 votos contra los 39.940 de la siguiente agrupación. Ye la primer vegada que los nacionalistes trunfen electoralmente. Consiguir anque Paz Estenssoro nun foi autorizáu a tornar a Bolivia, colo cual la campaña ye impulsada por Siles y gran parte del trunfu ye de la so autoría. 

El trunfu del MNR nel contestu del votu censitario (non universal) foi una sorpresa. Con cuenta de evitar tomar de poder pol nacionalismu, el presidente d'entós, Mamerto Urriolagoitia, apurrió'l poder a les Fuercies Armaes, desconciendo d'esa manera l'escrutiniu final. El so argumentu foi qu'esistía una combalechadura pa tresformar el país nun Estáu comunista.

## La Revolución de 1952
Ante esi escamoteo del trunfu eleutoral, el MNR entamó la Revolución de 1952. El conductor de la mesma tamién foi Siles Zuazo, quien asumió la presidencia interinamente dempués de la Revolución del 52 a nome de Paz Estenssoro, entá nel exiliu en Buenos Aires. Siles apurrió-y la banda presidencial respetando asina la resultancia de les eleiciones presidenciales de 1951. 

Depués de la Revolución, los nacionalistes gobernaron alternadamente, por aciu eleiciones democrátiques y universales. Siles foi'l primer presidente electu so esti sistema en 1956, mientres el periodu d'hexemonía del MNR.

## El so primer gobiernu (1956-1960)
Mientres el so primer gobiernu (1956-1960) enfrentar a una crisis económica producida en parte polos desaxustes xeneraos pola revolución. El 20 de payares de 1956 dictó'l llamáu Plan Eder con cuenta de combatir la inflación y retayar el déficit. Los primeros n'aguantar el plan fueron los trabayadores mineros quien en 1957 declarar en fuelga. Siguidor de Gandhi, Siles tomó la decisión d'ingresar a una fuelga de fame como forma de persuadir a los obreros por que suspendan les sos aiciones. A partir d'entós delineó con claridá la so filosofía política que'l so biógrafu, Alberto Crespo, recupera na siguiente cita del entós Presidente hueguista: "Soi un xefe d'Estáu que nun recurría enxamás a la violencia pa sostenese. Nun puedo sofitame n'otres fuercies que les que'l pueblu otorgóme y a les que sirví tola mio vida". Los trabayadores acepten el pidíu de Siles, anque van siguir sosteniendo les sos crítiques, provenientes de l'ala izquierda del MNR, que consideraba que'l Presidente traicionaba los principios revolucionarios. 

En 1959, Siles enfrentó una sulevación entamada por sectores cívicos de la ciudá de Santa Cruz. La reaición oficial derivó nel episodiu conocíu como la masacre de Terebinto, na que morrieron cuatro miembros d'una familia dientro d'un fundo agrícola. L'incidente y la dura represión fixéron-y acreedor del refugo de los sectores más batallosos del oriente de Bolivia. El 19 d'abril de 1959 producióse'l suicidiu d'Óscar Unzaga de la Vega, principal líder de Falanxe Socialista Boliviana (FSB), principal partíu d'oposición al MNR. La muerte producióse metanes un alzamientu xeneral de FSB empobináu a derrocar al gobiernu. Una comisión investigadora de la Organización d'Estaos Americanos (OEA) foi unviada p'arrexuntar datos sobre'l fallecimientu. Los trés unviaos determinaron que se trató d'un suicidiu. 

El 5 de mayu de 1960, entámense eleiciones xenerales. El MNR, yá estremáu pola dimisión de Walter Guevara, trunfa al mandu de Paz Estenssoro quien xura per segunda vegada a la Presidencia. Siles en nomáu embaxador de Bolivia n'Uruguái. 

La decisión de Paz Estenssoro d'aspirar per tercer vegada a la Presidencia en 1964 españa los braceos internos dientro del MNR. Siles arrenuncia nesi momentu a la embaxada de Bolivia n'España y torna a Bolivia col enfotu de reconciliar a los distintos sectores del partíu. Nun lo consigue. Una vegada reelecto, Paz Estenssoro decide unvialo al exiliu. La rotura ente los dos líderes del MNR fadríase permanente a partir d'esi momentu. 

El MNR foi derrocáu en 1964 tres un golpe militar que dexó de presidente a René Barrientos.Dende entós Siles Zuazo viviría un llargu exiliu de 14 años vivíos sobremanera n'Uruguái, onde s'arrodió de munchos amigos y onde remataría la so vida en cumpliendo los 83 años d'edá. L'ascensu de la dictadura nesi país impulsar en 1971 a fuxir escontra Chile, país del que tamién tendría que salir tres el golpe de Pinochet.

## Eleiciones y golpes
En 1977, cuando Siles vivía'l so exiliu en Caracas, aceptó suscribir una alianza con un nuevu partíu políticu integráu por mozos activistes ya intelectuales. Esi partíu yera'l Movimientu de la Izquierda Revolucionaria (MIR). Nacía asina'l frente d'Unidá Democrática y Popular (UDP). A dambos sumaríase más palantre el Partíu Comunista (PCB), de fuerte presencia obrera. La UDP diba ganar les eleiciones de 1978, 1979 y 1980. 

El 24 de payares de 1978, el Xeneral David Padilla, perteneciente al sector institucionalista del exércitu bolivianu, derrocó al Xeneral Juan Pereda Asbún col fin d'establecer un gobiernu democráticu y dio en convocar eleiciones pa xunetu de 1979. Ellí, con más de mediu millón de votos, trunfó Siles cola UDP, coalición de los partíos: MNR-I, de Hernán Siles Zuazo; el MIR, de Jaime Paz Zamora y el PCB, de Jorge Kolle Cueto, Oscar Salas Moya y Simón Reyes Rivera. La resultancia resultó inaceptable pa les dictadures del Conu Sur y los Estaos Xuníos, articulaes regionalmente daquella al traviés del Plan Cóndor. Al nun algamar Siles el 51% de los votos, la Constitución establecía que'l Congresu tenía de definir la eleición del presidente. Puesto que nengún partíu llogró los abondos votos nel Congresu, como solución temporal ésti designó al Presidente del Senáu, Walter Guevara Arce, pa faese cargu interinamente de la Presidencia de la República per un añu, hasta les eleiciones de 1980.

### Golpe de Natusch
El 1 de payares de 1979 el Xeneral Alberto Natusch Busch derrocó al gobiernu democráticu de Guevara Arce por aciu un sangrientu golpe d'estáu. Como reaición produció un llevantamientu popular encabezáu pola Central Obrera Boliviana (COB) que xeneró de la mesma una violenta represión xeneralizada, que derivó na *[[Masacre de Toos Santos]]*, na que morrieron más de 100 persones y sumieron 30. Dieciséis díes dempués, la resistencia popular obligó a Natusch Busch a devolver el poder al Congresu qu'escoyó a la Presidenta de la Cámara de Diputaos, Lidia Gueiler, como Presidente interina de la República, hasta les eleiciones del 29 de xunu del añu siguiente.

### Atentáu
Una selmana antes de les eleiciones de 1980 realizóse l'atentáu terrorista de derecha que fizo españar nel aire l'avión nel que tuvo de tar Siles Zuazo, quien salvó milagrosamente la so vida. L'atentáu del 21 de xunu de 1980 foi realizáu contra una avioneta na que viaxaben dellos líderes de la Unidá Democrática y Popular (UDP) en campaña eleutoral. L'avioneta pertenecía a una compañía de taxis aéreos de propiedá de Luis Arce Gómez, quien habría d'asumir el Ministeriu del Interior tres el golpe d'estáu entamáu un mes dempués y atopábase direutamente al cargu de les actividaes clandestines de represión ya intelixencia. Contra lo esperao polos sectores golpistes, l'ataque amontó la popularidá de Siles que nes eleiciones de 1980 llogró'l 30% de los votos convirtiéndose nel aspirante presidencial con más opciones p'asoceder a Gueiiler.

### Golpe de García Meza
El 17 de xunetu de 1980 un grupu de militares estrechamente amestaos al narcotráficu, lideraos por Luis García Meza y el so llugarteniente Luis Arce Gómez con sofitu activu de la dictadura militar arxentina, producieron un nuevu sangrientu golpe d'estáu, derrocando al gobiernu democráticu de Lidia Gueiler y torgando l'asunción de Hernán Siles Zuazo. 

La represión y la corrupción nun pudieron evitar les lluches internes ente distintes faiciones militares. Estes lluches llevaron a que'l 4 d'agostu de 1981 García Meza arrenunciara pa dexar el poder el Xeneral Celso Torrelio Villa, que nun demostró intención dalguna en volver a un sistema democráticu. En xunetu de 1982 el sector militar que respondía a García Meza volvió intentar un golpe d'estáu fallíu, que provocó la cayida de Torrelio Vila y el so reemplazu pol Xeneral Guido Vildoso Calderón, col mandatu d'empezar a entamar la transición escontra un réxime democráticu. Los tiempos aceleráronse cuando'l 17 de setiembre de 1982, una fuelga xeneral convocada pola COB punxo al país en cantu de la guerra civil. La dictadura militar colapsó y el poder foi-y apurríu a un Congresu Nacional conformáu según la composición de 1980, que decidió considerar válides les eleiciones de 1980 y designar en consecuencia a Hernán Siles Zuazo como presidente.

## Torna a la Democracia: Gobiernu de la UDP
Siles Zuazo foi escoyíu presidente'l 10 d'ochobre de 1982 colo que se reconoció'l so trunfu nes eleiciones de 1980 al mandu de la UDP. Al asumir la presidencia la fráxil democracia boliviana atopábase frente a una bien difícil situación social, económica y política. Económicamente, Bolivia taba quebrada. Amás desencadenóse una hiperinflación (27.000%) que destruyó'l poder adquisitivo de los asalariaos, llevando'l país a l'anarquía. Esa situación deber a 18 años de socesivos golpes d'estáu y des-gobiernos militares. Tou lo cual llevar a arrenunciar y llamar a nueves eleiciones pa evitar una guerra civil y caltener la democracia en Bolivia. Simultáneamente América Llatina sufría les sos propies crisis económiques y sociales so distintes dictadures militares que derivaron nel Plan Cóndor.

Siles nun tuvo respuestes económiques. La fixación de precios fracasó ante les presiones de la COB, los empresarios privaos y los partíos políticos opositores a la UDP con mayoría nel Congresu. Finalmente Siles aceptó encurtiar nun añu'l so mandaro y llamar a nueves eleiciones el 6 d'agostu de 1985. 

Hai que señalar en favor del so gobiernu, que llogró caltener la democracia, asitiando a Bolivia como mazcarón de proa de la recuperación democrática del Conu Sur, siguida d'Arxentina (1983), Uruguái (1985), Brasil (1985), Paraguay (1989) y Chile (1990). "(...). Mientres el so gobiernu, foi deportáu a Francia'l criminal de guerra Klaus Barbie, más conocíu como "el carniceru de Lyon", quien s'abellugara en Bolivia dende la finalización de la segunda guerra mundial.

## Secuestro
El 30 de xunu de 1984, Siles ye secuestráu na madrugada por un grupu de policías. No que paez ser un intentu de golpe d'Estáu, el captores del Presidente caltener atáu nuna casa de la zona de Miraflores na ciudá de La Paz. Na busca a cargu del exércitu finalmente consíguese dar col inmueble qu'ocupen los secuestradores. Tres una negociación na que Siles ufierta garantíes por que los sos captores, el casu soluciónase: "Salgan conmigo, nun los pasará nada", diría d'alcuerdu a la so biografía. Un vehículu lleva al Presidente y a los secuestradores a la embaxada d'Arxentina, onde ellos son recibíos como asilados a pidíu del cautivu. Na plaza Murillo un ensame espera al Presidente lliberáu. Cuando se-y preguntar por qué dexó fuxir a los golpistes, Siles diz: "Cuando se ye fuerte, hai que ser arrogante. Los culpables son les fuercies de la derecha y otres qu'aniciaron la intentona" ("L'Home d'Abril, Alfonso Crespo). 

Dende un empiezu'l gobiernu amuesa la so debilidá como resultáu de llos desalcuerdos ente los partíos qu'integraben la coalición. Ensin sofitu congresal con una oposición cada vez más fuerte y sobremanera pol abandonu que fai del gobiernu'l Vicepresidente Paz Zamora y el so partíu, el MIR, la UDP (Unidá Democrática y Popular) llega al so fin. Hernán Siles Zuazo, el so constructor, l'home que más lluchara por ella, da un exemplu de grandor y dignidá cuando encurtia'l so mandatu presidencial y convoca de momentu a nueves eleiciones.

## Acurtiamientu de mandatu
Tres un alcuerdu ente los partíos políticos y so la mediación de la Ilesia, Jaime Paz Zamora consigue l'aceptación de postulase como candidatu a la presidencia pol MIR a pesar de qu'esistía una prohición constitucional. 

Cansáu y decepcionáu, Hernán Siles Zuazo retirar de la política en 1985. Aniciar nel Uruguái, país nel que tenía una fía casada con un ciudadanu uruguayu. Morrió a los 83 años, un 6 d'agostu de 1996. Home d'entereza, aldericáu y contradictoriu, la so figura yá ta nel bronce. El so fonduxe de lluchador y demócrata van siguir faciendo hestoria. Como dixo daquién nel so entierru: 'Nun esiste un MNR ensin Siles Zuazo y podría esistir un Siles Zuazo ensin el MNR.'

"La revolución que nun establez l'orde perez nel desorde". Hernan Siles Zuazo".

Los restos mortales de Siles Zuazo fueron repatriaos a La Paz en 1996.

## Referencies

## Enllaces esternos