open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venpa

**Venpa** o **venba** () ye una rama clásica del xéneru artísticu de la poesía tamil. La poesía tamil clásica foi clasificada a base de les regles de métrica (formación rítmica d'un poema) que definen a dicha manifestación artística. Diches regles consisten nuna gramática llibre de contestu (gramática formal). Toles venpas componer de dos a dolce versos.

## Llibros populares escritos nel estilu de venpa
# Los 1330 pareados de Tirukkural, compuestu por Tiruvalluvar, son exemplos de venpa. Tirukkural vien d'una subcategoría de Kural llamada Kural Venpa, onde cada kural tien solamente dos llinies.

# El venpa de Nala ye otru trabayu clásicu escritu n'estilu del venpa. 
# El venpa de Niti ye otru llibru del estilu del venpa que predica valores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Branín de San Xuan

El **Veranín** o **Branín de San Xuan** ye un fenómenu meteorolóxicu que se produz n'América del Sur y n'América Central, pol cual mientres dellos díes rexistren condiciones atípiques pa un mes ivernizu. Nel casu de Suramérica, los frentes fríos subantárticos nun llogren xubir escontra'l norte, polo que les temperatures suelen algamar valores altos pa la dómina del añu, cuantimás na parte que ta nel Hemisferiu Sur; nel casu d'América Central, hai una interrupción de la estación de les agües.

## Orixe del nome
Llámase-y de **San Xuan** yá que suel producise alredor del 24 de xunu (día de San Xuan), fecha escontra la que se produz el solsticiu d'iviernu nel Hemisferiu Sur.

## Exemplos xeográficos
Al sur del trópicu de Capricorniu, n'Arxentina, Paraguái, Chile, Uruguái el veranín de San Xuan asocede al empiezu del iviernu cuando les temperatures tán baxes. Mientres esti fenómenu apruz abruptamente un frente d'aire templao dende'l norte qu'alza mientres aproximao una selmana les temperatures hasta rondar inclusive los 30&nbsp;°C en delles zones, tres esa selmana de "veranín" ivernizu les temperatures vuelven cayer sópito y l'iviernu sigue.

En Barranquilla, Colombia, mientres los meses d'avientu y xunu soplen los vientos alisios del nordés y del sureste respeutivamente (que son secantes), produciendo'l *Branín de San Xuan*. Ye por esto que nesa dómina na ciudá suramericana vívese un ambiente paecíu los díes alredor del 22 d'avientu (fecha del solsticiu de branu nel Hemisferiu Sur) y los díes alredor del 24 de xunu (fecha del solsticiu de branu nel Hemisferiu Norte), con díes soleyeros, airosos y con cielu estenu.

## Ver tamién
* Branín de San Martín o de San Miguel, fenómenu similar nel hemisferiu norte.
* Nube de Santa Rosa

## Referencies

## Enllaces esternos
* El "Veranillo de San Juan" se atrasó pero llegó en pleno mes de julio
Verbu deponente

Los **verbos deponentes** son aquellos usaos en llatín con significación de voz activa, pero que la so conxugación realizar en voz pasiva. Asina, a pesar de que tengan forma pasiva, si son transitivos pueden llevar complementu direutu.

A última hora, los *verbos deponentes* son aquellos verbos que tán escritos en voz pasiva, pero traducir en *voz activa*. La esistencia de verbos deponentes ye un rastru de ergatividad, que tamién se presenten n'otres llingües nominativu-acusativas.

Dellos exemplos de verbos deponentes son:

Tamién podemos atopar verbos semideponentes y verbos deponentes pasivos.
Variatio

El **variatio** (voz de llatín derivada de *variara*, camudar) ye un procedimientu que consiste nun cambéu a nivel fonéticu, gramatical, sintácticu-morfolóxicu o semánticu de los mecanismos de repetición, especialmente cuando nun tán motivaos retóricamente.

Formes de variatio son la sinonimia, la paronomasia y políptoton.

Un exemplu puede ser:

«De divinis humanisque discendum est, de praeteritis de futuris, de caducis de aeternis, de tempore.» (Lucio Anneo Séneca, ep. 88,3)
Verbu regular

Nuna llingua flexiva, un **verbu regular** ye un verbu que tien conxugaciones uniformes, ensin modificar el so raigañu, según el tiempu o manera nel que sía conxugáu.

## Verbos regulares nes llingües del mundu

### Verbos regulares n'español

Nel idioma español esisten trés modelos de conxugaciones verbales amestando'l sufixu ***-ar***, ***-er*** o ***-dir***: 

### Verbos regulares n'alemán

Nel idioma alemán, los verbos regulares (*regelmäßige Verben*) son verbos débiles que nun camuden el so raigañu na conxugación. En presente añade'l sufixu ***-en***, quitando delles esceiciones que la so raigañu termina en ***-t*** o ***-d***'. N'el so conxugación añade una ***-y*** ente'l raigañu y la terminación: 

### Verbos regulares en francés

Nel idioma francés, los verbos regulares arrexuntar en tres grupos distintos amestando'l sufixu ***-er***, ***-dir*** o ***-dir/-oir/-re***:

## Ver tamién
* Verbu
* Verbu irregular
* Verbu heteróclito
* Verbu defeutivu
* Apofonía

## Referencies

## Enllaces esternos

* Diccionariu de la Real Academia Española
* Llista de verbos regulares.
Verbos modales n'inglés

Los **verbos modales** en idioma inglés son una pequeña clase de verbos auxiliares usaos mayormente pa espresar modalidá (propiedaes como posibilidá, obligación, etc.). Pueden estremase d'otros verbos pola so traza defeutivu (nun tienen formes de participiu o d'infinitivu) y pol fechu de que nun tomen la terminación - (e)s - na tercer persona del singular.

Los verbos modales principales n'inglés son *can*, *could*, *may*, *might*, *must*, *shall*, *should*, *will* y *would*. Dellos otros verbos clasifíquense dacuando, pero non siempres, como modales; estos inclúin *debe*, *had better*, y en ciertos usos, *dare* y *need*. Los verbos que comparten solo dalgunes de les carauterístiques de los modales principales dacuando son conocíos como semimodales.

## Referencies

Palmer, F. R., Mood and Modality, Cambridge Univ. Press, second edition, 2001, p. 33, and A Linguistic Study of the English Verb, Longmans, 1965.
Verbos consonantes y vocales xaponeses

El xaponés tien dos tipos de verbos regulares:

#**Raigañu consonante**, , **Grupu I**, o verbos ***o***. 
#**Raigañu vocal**, , **Grupu II**, o verbos ***ru***.

Anque dambos tipos tán consideraos como verbos regulares, los verbos de raigañu consonante conxugar de forma distinta a los de raigañu vocal. Los verbos de raigañu consonante conxúguense dempués d'una consonante, y los de raigañu vocal dempués d'una vocal, tal como puede trate nos siguientes exemplos:

Vease tamién Conxugación de verbos xaponeses.

## Llista de verbos qu'acaben en "eru", Grupu 1

## Llista de verbos qu'acaben en "iru", Grupu 1

## Referencies

## Enllaces esternos

*sci.lang.japan Llista FAQ de verbos de raigañu consonante iru y eru.

## Referencies
*Seiichi Makino and Michio Tsutsui, *A dictionary of intermediate Japanese grammar*, publicáu por The Japan Times, ISBN 4-7890-0775-8.
Verlan

El **verlan** (de la inversión, en francés, de la llocución alverbial *à l'envers*: **ver***lan* = *lan* **ver** = *l'envers*) ye una forma de xíriga nesa llingua que consiste na inversión de les sílabes d'una pallabra, delles vegaes acompañada d'elisión. Tamién se fala de formes verlanizadas pa carauterizar los vocablos nacíos so la influencia del verlan. 

Coles mesmes esiste la posibilidá d'atopar pallabres en verlan que nun sufren alteración de les sílabes, sinón la eliminación de dalguna d'elles. Como exemplu d'esti últimu casu podemos citar el casu de la pallabra "problème" ("problema"), qu'en verlán simplificar pa pasar a ser "blème" 

## Formación de pallabres
La formación de les pallabres en verlan, dáu'l calter popular d'ésti, suel siguir regles fonétiques y sociales más qu'estrictes regles gramaticales. Destaquen cuatro fases de formación, anque les esceiciones son bien abondoses.

*Supresión de la postrera vocal del términu.
*División o corte de la pallabra.
*Inversión
*Elipsis de la última sílaba del nuevu términu.

D'elles, solo la tercera (la inversión) ta presente en toles pallabres en verlan, pos ye la carauterística determinada d'esti xíriga
## Exemplos de terminoloxía en verlan

## Espresiones verlanizadas
La inversión carauterística del verlan non solo aplícase a los vocablos individualmente, sinón que se manifiesta de la mesma n'espresiones y conxuntos de pallabres. 

**Exemplos de verlan n'espresiones**:

* Na mayoría de los casos, les pallabres de la espresión en francés camuden el so orde, tal que asocede na espresión "ce soir" (esta tarde), que pasa a ser "soirce" en verlan. Otru exemplu claro sería la interxeición "vas-y!" (¡vamos!) que s'invierte dando como resultáu "zyva".

## Reverlanización d'un términu
La reverlanización ye un fenómenu puntual que consiste na inversión repitida d'una forma yá convertida al verlan. Esti recursu suel utilizase cuando un términu en verlan yá ta lo suficientemente estendíu ente toles capes sociales y pierde el so calter xuvenil o reivindicativu.

**Un exemplu de reverlanización**: la pallabra francesa «*arabe*» se verlanizó en «*beur»* (tamién nel vocablu «*rabza»*, menos usáu), pero la so rápida estensión y el so calter ofensivu fixeron que los mesmos falantes de verlan reverlanizaran en «*rebeu*», dando llugar a un nuevu términu.

## Ver tamién
* Vesre
* Lunfardo
Vocabulario manual de las lenguas castellana y mexicana

El ***«Vocabulario manual de las lenguas castellana y mexicana»*** ye un diccionariu español-náhuatl.

Espublizóse a entamos del sieglu XVII; la segunda edición ye de 1611. El so autor foi Pedro de Arenas.

Foi unu de los más populares diccionarios de la llingua náhuatl; fixéronse siquier 11 ediciones a lo llargo de 220 años.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Edición de 1793 en Google Books
Vrije Universiteit Brussel

La **Vrije Universiteit Brussel** (**VUB**) (del neerlandés:*Universidá Llibre de Bruxeles*) ye una universidá de fala neerlandesa, establecida en Bruxeles, Bélxica.

Anque'l so nome ye l'equivalente exactu de la francófona *[[Université Llibre de Bruxelles]]*, la *Vrije Universiteit Brussel* ye totalmente independiente d'esta. Aun así, tán dambes nel campus de la Plaine, na comuña d'Ixelles. Tamién s'atopa al llau de la Escuela Europea de Ixelles.

La VUB forma xunto al Erasmushogeschool Brussel l'Asociación d'Educación Cimera de Bruxeles.

## Cifres

La **VUB** cuntaba nel añu 2007-2008 con 9.341 estudiantes. D'esta cantidá, 89% ye orixinariu de Bélxica, 5%, de la Xunión Europea y 6% d'otros países. Na universidá trabayen 2.753 persones (a 1 d'avientu de 2008) 

### Referencies

## Enllaces esternos

* Vub.ac.be
Warekena

El **warekena** (o **guarequena**) ye un idioma arawaco faláu primero de too nel estáu Amazones, de Venezuela, en Brasil y Colombia.

## Léxicu
La distancia léxica ente'l warekena y otros idiomes arawacos ye abondo grande.
:

## Bibliografía
* Aikhenvald, Alexandra Y. 1998. "Warekana." In Desmond C. Derbyshire and Geoffrey K. Pullum (eds.), Handbook of Amazonian languages, vol. 4, 225-439. Berlin/New York: Mouton de Gruyter.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vulpes vulpes kurdistanica

***Vulpes vulpes kurdistanica*** ye una subespecie de mamíferos carnívoros de la familia Canidae.

## Distribución xeográfica
Atopar nel Curdistán.

## Referencies

## Enllaces esternos

* ITIS (n'inglés)
Wanker

***Wanker*** ye una cagamentu, nel idioma inglés, especialmente nel Reinu Xuníu, Irlanda, Australia y Nueva Zelanda.

## Usu
Lliteralmente, un *wanker* ye un 'pajillero' o 'payeru' n'español, un términu vulgar de xíriga que significa 'masturbador' (el sustantivu del verbu *to wank oneself* (masturbarse)), pero ye utilizáu más a describir un home que ye egoísta, o un insultu xeneral. Foi introducíu al idioma inglés mientres los años 1940 como una pallabra que describe un home que se masturba, y foi utilizáu per primer vegada en 1972 como insultu xeneral.

*Wanker* puede ser simbolizáu por un xestu, por ximelgar una mano nun puñu fluexu.

### Nos Estaos Xuníos
La pallabra *wanker* nun ye común n'inglés americanu, y ye utilizáu nos medios de comunicación solamente pa estereotipar británicos, irlandeses y australianos. Créese que foi introducíu a los Estaos Xuníos pol cantante inglés Phil Collins mientres el so cameo en Miami Vice en 1984.

## Ofensividad
N'avientu de 2000, l'Axencia d'Estándares de Publicidá del Reinu Uníu fixo un estudiu qu'afayó que *wanker* ye la cuarta pallabra más ofensiva nel idioma inglés. Nel 200º episodiu de *[[The Simpsons]],* *[[Trash of the Titans]]*, Adam Clayton de la banda irlandesa U2 diz que los otros miembros del grupu son *wankers*, y a la fin del episodiu'l personaxe Montgomery Burns diz qu'O2 son *wankers.* Cuando l'episodiu foi reestrenáu n'abril de 2008 nel Reinu Uníu a los seis pela tarde, había 31 quexes.

## Referencies
Wasei-eigo

Los términos  son pseudoanglicismos usaos en Xapón. Son construcciones ingleses que nun s'usen nos países anglófonos nin polos falantes nativos d'esi idioma pero que sí apaecen nel xaponés. La denominación xeneral pa los términos estranxeros fechos en Xapón ye *[[gairaigo|wasei-gairaigo]]*, que xeneralmente s'aplica a les pallabres tomaes de los idiomes europeos.

En Xapón tamién se popularizó'l términu  pa denominar esti tipu de pallabres creaes en Xapón y usaes namái polos falantes de xaponés. N'encuestes comprobóse que munchos xaponeses nun estremen ente estos términos y los verdaderos anglicismos.

Ye corriente que pallabres wasei-eigo formen compuestos con pallabres xaponeses. Una de les pallabres más conocíes d'esti tipu ye karaoke, combinación de *kara* (vacíu) y *oke*, apócope de *orchestra* (orquesta). Otru exemplu ye , combinación de *oku* (cien millones) cola sílaba final de *casona* pa formar una nueva pallabra que significa «apartamentu de luxu». Tamién pueden combinase dos pallabres ingleses consiguiendo otru significáu pa un conceutu qu'o bien nun esiste n'inglés o ellí dizse d'otra forma, por casu: , una contraición de "*family*" y "*computer*", col significáu de consola de videoxuegos, popularizáu tamién nel restu del mundu por Nintendo Entertainment System y más comúnmente conocíu en Xapón como *TV game* (xuegu de tele).

## Ver tamién
* Engrish
* Spanglish
* Franponais

## Referencies

## Bibliografía
* Laura Miller. 1997 *[https://books.google.com/books?id=28wDbfPg7QsC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=wasei+eigo+Miller&source=bl&ots=ZaaOKLpSaR&sig=8rnwQNr-ZhCjjUOcin1VCpSAmNo&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result Wasei eigo: English ‘loanwords' coined in Japan].* In The Life of Language: Papers in Linguistics in Honor of William Bright, edited by Jane Hill, P.J. Mistry and Lyle Campbell, Mouton/De Gruyter: The Hague, pp.&nbsp;123-139.

## Enllaces esternos
* Exemplos
* Wikipedia en xaponés
Wikilengua

**Wikilengua** ye una wiki pa compartir información práctica y normativa sobre l'idioma español. Ta pensada como un sitiu abierto y participativo pa compartir información práctica sobre la norma, l'usu y l'estilu del español y un mediu pa reflexar la diversidá d'una llingua falada per cientos de millones de persones. Ta patrocinada pola Fundéu BBVA. Como indica la so propia denominación, la contribución a les conocencies, o revisión d'estos per parte de los participantes y usuarios, basar nel usu del códigu wiki, por aciu l'usu del software MediaWiki. Editar so llicencia Creative Commons Reconocencia-Compartir so la mesma llicencia 3.0 ye.

A 2009, inda ta supervisada principalmente pola mesma fundación, anque ta previstu que nun plazu curtiu los supervisores (equivalentes a los bibliotecarios de la Wikipedia o los editores de Citizendium) salgan de la mesma comunidá.

El so conteníu s'estructura en seis categoríes básiques: gramática, léxicu, nomes propios, ortografía, diseñu y mundu de la llingua. Amás tien árees especiales, como l'atles oral, al que los usuarios pueden dir añadiendo grabaciones pa reflexar distintes fales, o la terminoteca, un bancu de datos terminolóxicu promovíu pola Asociación Española de Terminoloxía (AETER), creáu a partir de los datos proporcionaos pola Asociación Española de Normalización y Certificación (AENOR).

Los principios sobre'l conteníu son similares a los de la Wikipedia, pero al nun tener siempres calter oxetivu, almítese la posibilidá de basase en trabayos orixinales. Pola mesma razón, el puntu de vista neutral entender de forma más abierta.

Tien 10&nbsp;656 usuarios rexistraos (2014).

## Discutiniu
Tres la so presentación, hubo ciertu discutiniu en diversos foros sobre'l funcionamientu del sitiu:

* La primera d'elles taba rellacionada cola información errónea espublizada per dellos medios de comunicación de que les aportaciones de los usuarios pasaben un filtru previu a la so publicación pola Fundéu BBVA, a pesar de qu'en la mesma Wikilengua esclariábase que'l funcionamientu a esi respectu yera'l mesmu que la Wikipedia. La idea de qu'había dalgún tipu de censura previa xunida al sofitu de la Real Academia Española a la iniciativa foi motivu de suspicacias sobre la posibilidá de que se torgar cualquier opinión que non coincidera coles académiques (o coles de la Fundéu BBVA).

* Al tomar como primer modelu Citizendium, pidíase un rexistru con un nome real y una direición de corréu electrónicu que nun fuera gratuitu. Esti criteriu cuestionar na comunidá, na que decidió dexase l'usu d'alies y una direición de corréu cualesquier: el cambéu enllantar a finales de xineru del 2008. Finalmente, y tres el desenvolvimientu d'un sistema de supervisión, abrir a los usuarios anónimos en mayu de 2009.

## Ver tamién
* Fundéu BBVA

## Referencies

## Enllaces esternos
* Portada de Wikilengua
* La llingua española crea la so propia web participativa: Wikilengua  de Reuters.
* Naz la Wikilengua n'El País.
Waxianghua

El **waxianghua** (瓦鄉話 / 瓦乡话 'fala rural') ye una llingua mista o forma criollizada con léxicu del chinu y del hmong nel noroeste de la provincia china de Hunan. Les diferencies col mandarín del suoreste y col xiang son múltiples ya inclúin fenómenos d'inversión sintáctica frecuentemente.

La llingua falar nos distritos de Luxi, Guzhang y Yongshun na prefeutures autónom de Xiangxi Tujia y Miao, según nes ciudaes de Chenxi, Xupu y Yuanling.

*"hua" significa 'fala, llingua* en [[chinu mandarín]], *"xiang"
significa 'rural' en chinu mandarín, *"wa"
significa 'fala' nos dialeutos siníticos meridionales.

La pallabra 瓦 ye namái una trescripción fonética.

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==

* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=wxa Ethnologue report]
* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/wxa/Main_Page Portada de la Incubadora de la Wikipedia en Waxianghua (*Zarráu'')]
Wazirwola

El **wazirwola** (en pastún, وزیر واله o **Waziri** (en pastún, وزیري), ye un dialeutu centro-oriental del idioma pastún, que se fala en Paquistán, principalmente na rexón Waziristán, pero tamién nel distritu estremeru de Bannu y en delles partes del vecín distritu de Tank. Igualmente, tamién se fala en delles provincies d'Afganistán, cercanes a la frontera con Paquistán, como Paktika, Jost y Paktia.

Esti dialeutu ye bien similar a otros dialeutos vecinos del pastún, como'l urgun, faláu na parte oriental de Paktika, o como'l dialeutu de Bannu. Difier significativamente, tantu n'aspeutos fonéticos, como gramaticales y léxicos, del pastún estándar, que toma como base la fala de les ciudaes de Kandahar, Kabul y Peshawar:
* Les vocales [a], [ɑ], [o] y [o] del pastún normativu pasaron a [ɑ], [o], [i] y [y] respeutivamente, de manera que [paʂto] pronúnciase [pɑɕte] in Waziristán.
* Ye característicu del waziri que los fonemes [ʃ] y [ʂ], xunto colos sos homólogos, [ʒ] y [ʐ], evolucionaren a [ɕ] y [ʑ].
* Dende'l puntu de vista léxicu tamién s'aprecien peculiaridaes. Por casu, la pallabra estándar pa "neñu" en pastún ye "هلک" [halək]. En waziri, sicasí, apenes s'emplega y sustitúyese por "وېړکی" [weɻkai], que significa lliteralmente "pequeñu". Pa dicir "un mizcu", emplégase la pallabra "ləshki" [ləɕki], en llugar del estándar "لږ" [ləʐ]. El pronome موږ ([muʐ] o [mung]), que significa "nós" pronúnciase [el mioʑ] en waziri.

De la mesma, dientro del wziri hai pequeñes diferencies de pronunciación ente unes tribus y otres (por casu, los fonemes [t͡s] y [d͡z] pueden evolucionar a [s] y [z], o inclusive a [t͡ʃ] y [d͡ʒ]), pero son diferencies mínimes que nun afecten a la comunicación ente unos y otros. Esto nun torgar, sicasí, que delles tribus de Waziristán, como los Mahsuds o los Dawari, nun se refieran al dialeutu que falen col nome de "wazirwola" o "waziri", sinón que lo designen a partir del nome de la so propia tribu (*Maseedwola* y *Dawarwola*, respeutivamente). 

El waziri, al igual qu'otros munchos dialeutos del pastún, escarez de tradición lliteraria. Por ello, los sos falantes, cuando quieren escribir daqué, tienen de recurrir al pastún normativu de les ciudaes enriba mentaes, les vecines Kabul, Kandahar y Peshawar.

## Fuentes
* Linguist List
* John Gordon Lorimer: *Grammar and Vocabulary of Waziri Pashto* (1902).
* Rozi Khan Burki. "Dying Languages; Special Focus on Ormuri", publicáu en *Pakistan Journal of Public Administration". Volume 6. Nº. 2*. Avientu de 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia en bielorrusu

Esisten dos proyeutos **Wikipedia en bielorrusu**: una na ortografía moderna del bielorrusu que ye oficial y normativa en Bielorrusia (*[[narkamauka]]*, correspondiente al prefixu «`be:`» y otra na ortografía clásico y anterior a la reforma (*[[Taraškievica]]*, col prefixu «`be-tarask`»).

La **Wikipedia n'ortografía antigua del bielorrusu** foi fundada'l 12 d'agostu de 2004, cuenta anguaño con  artículos y  usuarios, de los cualos  son activos. La **Wikipedia n'ortografía moderna del bielorrusu**, per otra parte, foi fundada n'agostu de 2006 y tien  artículos y  usuarios, de los cualos  son activos.

## Historia
La Wikipedia en bielorrusu foi empecipiada'l 12 d'agostu de 2004, siendo unu de los sos primeros creadores y alministradores Uladzimir Katkouski (rydel), conocíu blogueru nel so país, quien creó alredor de 1300 artículos.

Los artículos nesta versión, yeren consistentemente escritos nes dos variantes de la ortografía bielorrusa, dando llugar a conflictos ente los partidarios de dambes escritures.

Depués d'estos conflictos, empecipiar na Incubadora de Wikimedia una versión "en llimpiu" cola ortografía oficial. Sicasí, la primer solicitú pa crear esta versión foi refugada n'avientu de 2006 por razones téuniques, por cuenta de que: "Esta discutiniu creóse antes de l'aplicación de la política propuesta d'idiomes, y ye incompatible con ella". Finalmente, la propuesta pa una nueva redaición foi aprobada en marzu de 2007.

Depués de l'aprobación, y esi mesmu día, treslladar de dominiu 6000 artículos cola antigua ortografía dende'l sitiu ''be.wikipedia.org'' hasta ''be-tarask.wikipedia.org'', ente que 3500 páxines fueron movíes dende la incubadora al sitiu ''be.wikipedia.org''.

Incluyendo'l tiempu na Incubadora, la versión actual de la Wikipedia en bielorrusu data dende agostu de 2006.

## Referencies

## Enllaces esternos
* La Wikipedia en bielorrusu (ortografía antigua).
* La Wikipedia en bielorrusu (ortografía moderna).
Wikipedia n'húngaru

La **Wikipedia n'húngaru** (magyar) ye la versión de la Wikipedia n'húngaru. Fundada'l 8 de xunetu de 2003, n'avientu de 2016 algamó los **400&nbsp;000** artículos.

## Feches clave
* 7 de febreru de 2007: Algama los 50&nbsp;000 artículos.
* 17 de xunetu de 2008: Algama los 100&nbsp;000 artículos.
* 10 de setiembre de 2011: Algama los 200&nbsp;000 artículos.
* 7 de mayu de 2015: Algama los 300&nbsp;000 artículos.
* 15 d'avientu de 2016: Algama los 400&nbsp;000 artículos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Wikipedia en xaponés

La **Wikipedia en xaponés** ye la edición xaponesa de Wikipedia, una enciclopedia llibre y abierto. Esta edición ye la decimotercer más grande. Empezó en marzu de 2001, y en mayu de 2016 dispón de 1.016.595 artículos. Tien 344.731 usuarios, de los cualos 17.421 tán activos. 

En marzu de 2001 creáronse trés nueves Wikipedias: l'alemana, la catalana, y la xaponesa. La páxina orixinal http://ja.wikipedia.com taba escrita en rōmaji, yá que el software nun dexaba calteres xaponeses. 

El primer artículu foi "Nihongo Non Funimekusu" (anque yera incorreutu, probablemente quería dicir *onso taikei* (fonoloxía) y taba escritu en rōmaji. 

El 1 de setiembre de 2002, el software foi actualizáu a la "Fase III" y los artículos fueron treslladaos a la nueva versión. Foi nesti puntu nel que se tradució'l software interfaz al xaponés.

El 17 d'avientu de 2009, la Wikipedia en xaponés ye devasada pola Wikipedia n'italianu con pocu más de 639&nbsp;000 artículos, el 22 de marzu de 2011 ye superada pola Wikipedia en castellanu con pocu más de 740&nbsp;000 artículos, el 21 de setiembre de 2011 ye superada pola Wikipedia en rusu con pocu más de 769&nbsp;000 artículos y el 21 d'ochobre pola Wikipedia en neerlandés con pocu más de 773&nbsp;000 artículos.

## Finxos
* 20 de mayu de 2002: creación.
* 12 de febreru de 2003: 1&nbsp;000 artículos.
* 23 de marzu de 2003: 5&nbsp;000 artículos.
* 15 de xunu de 2003: 10&nbsp;000 artículos.
* 26 de mayu de 2004: 50&nbsp;000 artículos.
* 11 de febreru de 2005: 100&nbsp;000 artículos.
* 9 d'abril de 2006: 200&nbsp;000 artículos.
* 15 d'avientu de 2006: 300&nbsp;000 artículos.
* 10 d'agostu de 2007: 400&nbsp;000 artículos.
* 25 de xunu de 2008: 500&nbsp;000 artículos.
* 8 de xunetu de 2009: 600&nbsp;000 artículos.
* 31 d'agostu de 2010: 700&nbsp;000 artículos.
* 3 d'abril de 2012: 800&nbsp;000 artículos.
* 14 de marzu de 2014: 900&nbsp;000 artículos.
* 26 de xineru de 2016: 1&nbsp;000&nbsp;000 d'artículos.
* 23 de marzu de 2018: 1&nbsp;100&nbsp;000 artículos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia en malayu

La **Wikipedia en malayu** ye la edición de Wikipedia nesti idioma, esta Wikipedia empezó'l 12 d'agostu de 2003 y en xineru de 2006 cuntaba con 12&nbsp;000 artículos; esti númberu poner como la 34ª Wikipedia por númberu d'artículos. Anguaño cunta con  artículos. Tien  usuarios, de los cualos  son activos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia en neerlandés

La **Wikipedia en neerlandés** ye la edición en neerlandés de Wikipedia. Empezada en xunu de 2001, esta edición tenía unos 100.000 artículos n'ochobre de 2005, algamando anguaño la cifra de  artículos.

## Evolución
Tuvo na sesta posición por númberu d'artículos, magar foi superada pola xaponesa, y pola Wikipedia n'español en xunu de 2010 calteniéndose dende entós nel octavu puestu hasta ser superada pola Wikipedia en portugués n'avientu de 2010 y pocu dempués pola Wikipedia en rusu.

N'abril de 2011 volvió superar en cantidá d'artículos a la Wikipedia en portugués. N'ochobre de 2011 adelantró a la Wikipedia en rusu y en xaponés, y n'aumentando en 80&nbsp;000 artículos n'apenes once díes gracies al usu de bots, superó a la Wikipedia en castellanu y a la Wikipedia en polacu el 30 d'ochobre de 2011, algamando asina'l quintu puestu en cantidá d'artículos. En payares de 2011 superó a la Wikipedia n'italianu, asitiándose cuarta en númberu d'artículos y algamó la cifra d'un millón d'artículos tres la creación per parte de bots de más de 100&nbsp;000 artículos en solu 10 díes. Mientres abril de 2012 superó a la Wikipedia en francés, asitiándose tercer en númberu d'artículos. A partir de febreru de 2013, gracies a un bot que crea cerca de 1000 artículos per hora, la Wikipedia en neerlandés añadió velozmente más de 400&nbsp;000 artículos, pasando de 1&nbsp;100&nbsp;000 en febreru a más de 1&nbsp;500&nbsp;000 a fines d'abril de 2013. En xunu de 2013 superó a la Wikipedia n'alemán, pasando a ocupar la segunda plaza tres la Wikipedia n'inglés. Anguaño atópase na sesta posición.

Tien  usuarios, de los cualos  son activos.

## Finxos
* abril de 2017: 1&nbsp;900&nbsp;000 artículos.
* 12 d'abril de 2013: 1&nbsp;500&nbsp;000 artículos.
* 17 d'avientu de 2011: 1&nbsp;000&nbsp;000 d'artículos.
* 7 d'avientu de 2011: 900&nbsp;000 artículos.
* 31 d'ochobre de 2011: 850&nbsp;000 artículos.
* 22 d'ochobre de 2011: 800&nbsp;000 artículos.
* 18 de setiembre de 2011: 750&nbsp;000 artículos.
* 19 de xunu de 2011: 700&nbsp;000 artículos.
* 7 de payares de 2010: 650&nbsp;000 artículos.
* 30 d'abril de 2010: 600&nbsp;000 artículos.
* 30 de xunetu de 2009: 550&nbsp;000 artículos.
* 30 de payares de 2008: 500&nbsp;000 artículos.
* 17 de xineru de 2008: 400&nbsp;000 artículos.
* 15 de setiembre de 2007: 350&nbsp;000 artículos.
* 29 de mayu de 2007: 300&nbsp;000 artículos.
* 26 d'avientu de 2006: 250&nbsp;000 artículos.
* 24 de mayu de 2006: 200&nbsp;000 artículos.
* 18 de marzu de 2006: 150&nbsp;000 artículos.
* 14 d'ochobre de 2005: 100&nbsp;000 artículos.
* 27 de xineru de 2005: 50&nbsp;000 artículos.
* 7 de febreru de 2004: 20&nbsp;000 artículos.
* 3 d'agostu de 2003: 10&nbsp;000 artículos.
* 19 de xunu de 2001: 1 artículu.

## Datos
El 57% de los sos artículos tán editaos por robot.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia en criollu xamaicanu

La **Wikipidia** o **Wikipedia en criollu xamaicanu** ye la versión de Wikipedia escrita en criollu xamaicanu. 

Entamó'l 2 de mayu de 2016. Esta versión de la enciclopedia contién anguaño la cifra de  artículos; tien  usuarios, de los cualos  son activos; siendo por tanto la Wikipedia númberu 230 por númberu d'artículos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia en guaraní

La **Wikipedia en guaraní** o **Vikipetã** ye la versión de Wikipedia n'esti idioma. 

## Historia
Entamó en 2005. Gracies a la collaboración del lituanu Šarūnas Šimkus y David Galeano Olivera foi traducíu en guaraní.

N'avientu de 2012, Wikimedia Arxentina publicó un cuadernín, "Vikipetã mbo’eha kotýpe", dedicáu a esta versión de la enciclopedia virtual.

Esta versión de la enciclopedia contién anguaño la cifra de  artículos; tien  usuarios, de los cualos  son activos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
*
Wikipedia en volapük

La **Wikipedia en volapük** (Vükiped) ye una edición de Wikipedia n'idioma volapük, empecipiada nel 2004. El 7 de setiembre de 2007 devasó los 100&nbsp;000 artículos. Foi criticada por usar bots pa crear cientos d'artículos esbozos. Al 30 d'ochobre de 2017 llevaba 120&nbsp;628 artículos.

Otres wikipedias d'otros idiomes artificiales inclúin:

* Wikipedia n'esperantu
* Wikipedia n'ido
* Wikipedia n'interlingua
* Wikipedia n'interlingue
* Wikipedia en lojban
* Wikipedia en novial

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia n'árabe

**Wikipedia n'árabe** (n'árabe: ويكيبيديا ‏العربية‎ [*‎Wīkībīdyā al-ʿArabiyya*] ‎o ‎ويكيبيديا، ‏الموسوعة ‏الحرة‎ ‎[*Wīkībīdyā, al-‎Mausūʿa al-‎Ḥurra*]) ye la edición en idioma árabe de Wikipedia que recibe 1.81 % de los visitantes del proyeutu global. Empecipió en 9 de xunetu de 2003 y en xunetu de 2015 algamó los 374&nbsp;816 artículos, con páxines totales de 2&nbsp;278&nbsp;523, lo cual asitiar nel vigesimosegundo puestu por númberu d'artículos y el tercer puestu por fondura na estadística ente les distintes versiones por idiomes d'esta enciclopedia dixital en llinia. La Wikipedia n'árabe contién  usuarios rexistraos, incluyendo  usuarios activos,  bibliotecarios y  archivos locales. El 79.2 % de los usuarios activos moren nel mundu árabe, mientres el 20.8 % nos países non árabes.

El diseñu d'esta Wikipedia difier d'otres, una y bones l'árabe escribir de derecha a esquierda, mientres les otres Wikipedias escribir d'esquierda a derecha (anque esto nun ye esclusivu de arwiki, pos la Wikipedia n'hebréu tamién tien esti tipu d'escritura).

Arabia Saudita ye'l país con mayor númberu de voluntarios (col 23.5 % de les ediciones), siguida por Exiptu (19.8 %), Marruecos (7.9 %), Arxelia (7.5 %), Iraq (4.7 %), Xordania (4.1 %), los Territorios Palestinos (3.8 %), Tunicia (3 %), los Emiratos Árabes Xuníos (2.7 %), Israel (2.6 %), Kuwait (2.3 %), los Estaos Xuníos (2.0 %), Yeme (1.7%), Qatar (1.6%), Libia (1.3 %), el El Líbanu (1.2 %), Sudán (1.2 %), Omán (1 %), Turquía (0.8%), Canadá (0.8 %), Baḥréin (0.7 %), el Reinu Xuníu (0.6 %), Suecia (0.5 %) y otros (4 %).

## Feches clave de la Wikipedia n'árabe
* Setiembre de 2001: La idea d'una Wikipedia n'árabe foi empecipiada.
* Julio de 2003: La operación de la Wikipedia n'árabe yera apurrida a los bibliotecarios árabes.
* 25 d'avientu de 2005: Algamó los 10&nbsp;000 artículos.
* El primer bibliotecariu árabe foi asignáu.
* 7 de febreru de 2004: El primer artículu de wikipedistas árabes foi creáu.
* 7 d'avientu de 2007: El númberu d'usuarios rexistraos llegó al 100&nbsp;000.
* 31 d'avientu de 2007: Algamó los 50&nbsp;000 artículos.
* 30 d'agostu de 2008: Llegó al artículu 75&nbsp;000.
* 23 de mayu de 2009: Llegó al artículu 100&nbsp;000.
* 27 de xunetu de 2011: Algamó los 150&nbsp;000 artículos .
* 21 d'ochobre de 2012: Algamó los 200&nbsp;000 artículos.
* 18 d'agostu de 2013: El númberu d'usuarios rexistraos llegó al 660&nbsp;000.
* 31 d'agostu de 2013: Algamó los 13&nbsp;000&nbsp;000 ediciones.
* 6 d'avientu de 2013: Algamó los 250&nbsp;000 artículos.
* 13 de xunetu de 2013: Algamó los 16&nbsp;000&nbsp;000 ediciones.
* 5 d'agostu de 2014: Algamó los 300&nbsp;000 artículos.
* Febreru de 2015: Algamó los 350&nbsp;000 artículos.
* 1 de xunetu de 2015: Wikipedia n'árabe algamó'l puestu 22º con 374&nbsp;000 artículos.
* 6 de marzu de 2017: Algamó los 400&nbsp;000 artículos.
* 13 de setiembre de 2018: Algamó los 600&nbsp;000 artículos.

## Ver tamién
* Wikipedia n'árabe exipcianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikipedia n'árabe exipcianu

La **Wikipedia n'árabe exipcianu** (ويكيبيديا مصرى ,  ‹›) ye la edición de Wikipedia nesi idioma, sirviendo principalmente como una alternativa a la Wikipedia n'árabe en favor de les persones que falen el "dialeutu" exipcianu.

## Historia
La versión n'árabe exipcianu de Wikipedia foi propuesta'l 30 de marzu de 2008, partiendo como tal el 2 d'abril d'esi mesmu añu na Incubadora de Wikimedia. 

La propuesta foi aceptada en xunetu de 2008 faciéndose l'anunciu nel primer día del Wikimanía 2008, realizáu na ciudá exipciana d'Alexandría. Finalmente, el 24 de payares, la Wikipedia n'árabe exipcianu convertir nuna Wikipedia oficial, siendo tolos sos artículos treslladaos dende la incubadora a una nueva direición URL.

## Orixe
L'orixe de la propuesta de la Wikipedia n'árabe exipcianu basar nel interés activu de los wikipedistas exipcianos na contribución d'artículos, especialmente na Wikipedia n'árabe, yá que nesta postrera, un gran númberu de contribuyentes son d'esta nacionalidá.

La idea detrás de la creación d'esta versión de Wikipedia ye tener una enciclopedia que tea escrita nuna llingua que los exipcios usen na so vida cotidiana, esperando que sía muncho más fácil pa los exipcios lleela y animar a más persones a contribuyir nella.

## Desenvolvimientu
Anguaño, la Wikipedia n'árabe exipcianu tien  artículos. Tamién la comunidá d'esta versión ta desenvolviendo un Wikcionario n'esti idioma.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wikisigns

**Wikisigns** ye un diccionariu plurillingüe de llingües de señes del mundu. El conteníu de los diccionarios ye creáu y compartíu por voluntarios.

Wikisigns utiliza Drupal como xestor de conteníos. 

Los obetivos de wikisigns son:

# Documentar les llingües de señes del mundu. 
# Ufiertar a les persones sordes diccionarios rápidos, senciellos y gratuitos que-yos dexen ver la seña correspondiente a una pallabra escrita
# Dexar a les persones sordes compartir señes de nueva creación.

La plataforma cunta con diccionarios de les llingües de señes de Méxicu, España, Grecia, Guatemala, Madagascar y Bengala Occidental (India).

## Premios y reconocencies
El sitiu web llogró dellos gallardones y menciones. Delles muestres son les siguientes:

* Premiu Cátedra Telefónica 2014
* Participante nel Foru d'Innovación Social y Ética Global 2014 en Xinebra, Suiza.

## Referencies
William C. Stokoe

**William C. Stokoe**  foi un llingüista y profesor d'Estaos Xuníos, profundizador de les investigaciones modernes sobre la llingüística de les llingües de señes de los sordus.

## Datos biográficos
William C. Stokoe nació en Lancaster, New Hampshire, en 1919, y morrió en Chevy Chase, Maryland, el 4 d'abril de 2000. La so vida profesional trescurrió, casi totalmente, na Universidá de Gallaudet, de la cual aportó a profesor eméritu.

En 1955 ingresó a la Universidá de Gallaudet como profesor d'inglés pa los estudiantes sordos. Impresionáu pola riqueza de la llingua de señes de los sos alumnos, que s'escluyía entós de los preseos d'enseñanza, Stokoe empezó a desenvolver un métodu descriptivu que-y dexara afayar nesi códigu xestual estructures llingüístiques. 

En 1960 publicó la monografía *Sign Language Structure* (*Estructura de la llingua de señes*), na que propón que les señes pueden ser analizaes como compuestos simultáneos de tres elemento ensin significáu (morfemes xestuales): una forma de la mano (*queirema*), una actividá de la mano (*quinema*) y un llugar ocupáu pola mano (*toponema*). Ello dexó-y argumentar que la llingua de señes usada polos sos estudiantes yera un códigu doblemente articuláu, esto ye, una llingua natural. Con esto afondó nun campu d'investigaciones que güei se conoz como la llingüística de les llingües de señes, empecipiada nel sieglu XVIII por Lorenzo Hervás y Panduro y siguida nel XIX, ente otros, por Augusto Bebián.

Amás del so trabayu científicu, qu'algama dellos cientos de títulos, Stokoe foi un entusiasta editor, que sofitó les investigaciones sobre les llingües de señes en tol mundu al traviés de la revista *Sign Language Studies* y de la editorial *Linstok Press*, qu'él fundó y les cualos dirixó hasta la so muerte.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Biografía de William C. Stokoe  (n'inglés)
*Llista d'obres
Xukurú

**Xucurú** ye una etnia indíxena qu'anguaño habita en Serrar do Ororubá, en 24 aldegues de los conceyu de Pesqueira y Poção, estáu de Pernambuco, Brasil y nel barriu Xucurus del pobláu de Pesqueira. Denominar Xucurús do Ororubá pa distinguilos de los Xucuru-Cariri d'Alagoas, de los Xucurú-Karirí de Pôrto Real do Colexu, Pernambuco, y de les tribus Xucurus da Paraíba o Sucurús, estinguíes o asimilaos pol mestizaje.

## Historia
Pesqueira tuvo'l so orixe nel "aldeamiento" del pueblu indíxena Xucurú promovíu polos misioneros de la Congregación del Oratoriu de San Felipe Neri en 1671. Nel sieglu XIX el territoriu foi progresivamente ocupáu por colonu qu'en 1850 solicitaron el fin del aldeamiento, que foi aprobáu en 1879. Por cuenta de conflictos de tierra colos hacendadosy por solicitú de los indíxenes, en 1954 foi establecíu en Serrar do Ororubá un puestu de Serviciu de la Proteición al Indiu. Dempués de l'aprobación de la Constitución de 1988 los indíxenes llucharon pola reconocencia y la demarcación de la so territoriu. El 20 de mayu de 1998 foi asesináu'l so principal líder el cacique Xicão. En 2001 fueron homologadas 27.555 hectarias como tierra indíxena xucuru.

## Usu esternu del términu
El términu **xukurú** (o **xucurú** y **shukurú**) usóse pa designar a diverses etnies y llingües del NE de Brasil polo que'l so usu (al igual qu'asocede col términu **xocó**) ye bastante confusu.

Puramente'l xukurú referir a una llingua que nun ta bien documentada y anguaño estinguida, pertenecía a la familia de llingües karirí. L'amenorgamientu de la población indíxena del NE. de Brasil fizo que munchos grupos que se fixeron invidables pol so amenorgáu númberu xuniérense otros grupos mayores de etnicidades distintos. Inclusive dellos grupos se mestizaron en poblaciones d'orixe africanu y europea. Los modernos Xucurú-Karirí paez ser la unión de grupos d'orixe xukurú, karirí, tuxá y aconan (wakoná), que vivíen nes proximidaes de Pôrto Real do Colégio que la so fusión y mestiza ye l'orixe d'una identidá étnica, designada como Xukurú-Karirí. Los actuales Xukurú-Karirí son descendientes por tantu de dellos grupos indíxenes de la zona, a los cualos xuntáronse negros, mestizos y inclusos persones d'orixe européu. Escontra 1760, na aldega de Pôrto Real do Colexu vivíen Cropotó, Cariri, Aconans, Ceococes (probablemente plural de Ciocó/Xokó) y Prakió.

L'estudiu de Meader (1978) que'l so trabayu de campu remontar a 1961 arrexuntó delles pallabres recordaes por dellos vieyos xukurú-karirí, quien en munchos casos, entemecíen pallabres de delles llingües indíxenes de la zona, qu'escucharen na so mocedá.

## Referencies

### Enllaces esternos
*Vocabulariu Karirí-Xukurú
*Vocabulariu Xukurú
*Vocabulariu Karirí
Zapotecu istmeñu

El **zapotecu del ismu** tamién llamáu **zapotecu de la llanura costera**, ye la variedá llingüística zapoteca que se fala nel ismu de Tehuantepec. Ye la variante llingüística col mayor númberu de falantes del idioma zapotecu; cuenta con una escritura propia con diferencies al zapotecu faláu n'otres rexones oaxaqueñes.

## Notes

## Referencies
* (2008). .

## Enllaces esternos
Zhang Li Yin

**Zhang Li Yin** (Chinu Simplificáu: 张力尹; Chinu Tradicional]: 張力尹; Pinyin: Zhāng Lìyǐn; Hangeul: 장리인) nació'l 28 de febreru de 1989 en Sichuan, China. Tamién conocida pol so nome coreanu *Jang Ri In*, ye la primera (y hasta'l momentu única) solista china n'aprucir na industria de la música coreana. Arriendes de la publicidá escesivo, LiYin foi moteyada como la "BOA China" y la nueva líder de la fola coreana. Ye capaz de falar Chinu Mandarín, el so idioma natal, y un pocu de Coreanu, polo que llanzó singles en dambos mercaos incluyendo les versiones de les sos temes principales en dambos idiomes. Tamién recibió lleiciones d'un llocutor chinu n'entonación y pronunciación con cuenta de que'l so acentu natal anídiese o suma dafechu (una y bones el chinu de Shichuan suel ser más fuerte que'l común de les provincies) tou esto porque SM Entertainment, el so sellu discográficu, entama ensertala más nel mercáu musical chinu. Ella tamién ye miembru del grupu coreanu S.M. The Ballad.

## Biografía

### Niñez

Zhang Li Yin nació en Chengdu, Sichuan (China). Fía de padres violinistes, foi inculcada dende los trés años d'edá nel arte d'esti preséu. A lo llargo del so niñez, los sos padres llevar a los sos conciertos de rock y esponer a una gran variedá de música. Li Yin taba bien acostumada a la música clásica, y el pop tanto Americanu como Européu; tantu asina qu'ella reclama que nunca interpretó cantares infantiles cuando yera una neña. Tamién afayó l'habilidá d'aprender un cantar depués d'escuchala namái por una vegada. Cuando tenía 9 años, amosó la so habilidá musical interpretando'l cantar de Celine Dion "My Heart Will Go On".

A midida que diba faciéndose mayor, aportó a más atraida pola música pop que la rock. tenía d'escuchar secretamente música pop porque los sos padres taben en contra de la so decisión. Cuando tenía 12 años, foi aceptada nuna escuela afiliada al Colexu Musical de Shichuan, depués de llograr la mayor calificación gracies a les sos habilidaes col violín, mas ella, en cuenta de eso, optó por convertir se nuna cantante. Ta claro que los sos padres sofitaron el so suañu de ser cantante, lo que-y fixo tar más segura d'algamar les sos metes. Sintió que l'entamu de la so carrera faíase cada vez más concretu, especialmente cuando foi escoyida como la meyor ente 10 cantantes nuna competición de cantar nacional en Shanghai.

### Debú: 2006-2007
#### ''Timeless''

LiYin foi afayada depués de que los sos compañeros de Beijing informaren al cabezaleru de SM Entertainment d'un nuevu talentu; asina ella empezó'l so entrenamientu'l 2003 a los 13 años. Los cantantes reciben trés años na especialidá de cantar y baille na academia SM Entertainment. So la mirada sollerte del productor, Llei Soo Man, Zhang LiYin afayó la so voz R&B.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xetá

El **Xetá** ye una llingua tupí-guaraní casi existinta falada por aboríxenes nel Estáu de Paraná en Brasil.

## Referencies

* Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Xetá". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

## Enllaces esternos
* OLAC resources in and about the Xetá language. (n'inglés)
Zorcico

El **zorcico** (del euskera *zortziko* que significa "d'ocho" o "octava", pos los sos partes consten d'ocho compases) ye un ritmu típicu de baille popular tradicional vascu-navarru, n'España y sur de Francia, anque tamién ye utilizáu como ritmu p'acompañar melodíes cantaes (como por casu, versos). Ye una de les dances del *[[aurresku]]* o *Danza Real*.

Anque esisten variantes en compás de 2/4 y de 6/8 el zorcico más habitual escríbese como un compás de 5/8 (cinco per ocho, o cinco octavos), nel que'l compás tien trés partes de distinta duración (compás d'axuntadura). La primer parte correspuende a una corchea y los dos restantes a dos tales negres.

El preséu típicu utilizáu pa executar los zorcicos ye'l chistu col tamboril. 
Delles teoríes describen el zorcico como una evolución d'un compás de 3/4 deformado polos músicos con mires de siguir los pasos de los dantzaris (danzarinos de la música tradicional vasca).

Anque'l so orixe y espardimientu ye totalmente popular, dellos autores como Isaac Albéniz, Aita Donostia, Jesús Guridi, Joaquín Turina, Pablo Sorozábal o José María Usandizaga utilizar tamién pa crear obres pa banda, orquesta sinfónica o pianu. Especial atención merecen los zortzikos de Pablo de Sarasate, como'l 'Caprichu Vascu', onde'l violín asonsaña por aciu harmónicos el soníu del chistu. 

## Ver tamién
* Jamaquello nortizu nicaragüense 

## Enllaces esternos
* [Maitechu Mio, del Maestru Francisco Alonso](http://www.maestroalonso.com/DetalleObraFranciscoAlonso.aspx?obra=Maitechu%20M%C3%ADa%20(1927)) 

## Referencies
* Zorcico en Encarta
Ángela Loij

**Ángela Loij** (Estancia Sara, Ríu Grande, alredor de 1900 - 28 de mayu de 1974) ye conocida como la postrera representante del pueblu amerindiu de los selknam (tamién conocíos como «onas») qu'habitó'l Archipiélagu de Tierra del Fueu, nos actuales territorios d'Arxentina y Chile.

## Estinción de los selknam

Envalórase qu'escontra 1881, al momentu d'empecipiase la colonialización moderna del archipiélagu, vivíen en total unos cuatro mil indíxenes selknam, tando aproximao la metá en territoriu chilenu, y la otra metá en territoriu arxentín. A fines del sieglu XIX, la esplotación del oru en ríos sureños y l'esplosivu desenvolvimientu de la ganadería aumentaron progresivamente la cantidá de colonos nel sector. Esto, sumáu especialmente al xenocidiu selknam y la introducción d'enfermedaes infecto-contaxoses foranes, provocó una rápida y críticu amenorgamientu de la población. Escontra 1966 namái quedaben trelce indíxenes d'orixe selknam, na so mayoría mestizos, nel sector arxentín del archipiélagu. Una de les postreres foi Lola Kiepja, siendo Ángela Loij la postrera indíxena de sangre puro d'esta etnia.

## Testimonios

Los sos testimonios fueron documentaos pola antropóloga franco-americana Anne Chapman, especializada nel estudiu de los pueblos fueguinos.

## Ver tamién
* Xenocidiu selknam

## Referencies