open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanatu de Zungaria

El **kanatu de Zungaria** foi un kanatu asitiáu aproximao no que güei ye l'este de Kazakstán y oeste de China, na rexón de Zungaria, llegando pel sur hasta Kirguistán y pel norte hasta Siberia. Tuvo pobláu pol pueblu nómada d'orixe mongol de los oirates. La so espansión empecipiar en 1678 con unu de los sos líderes, Galdan, que recibiría'l títulu de *Boshugtu Khan* del Dalai Lama. Dempués de la so muerte en 1697 y de la del so socesor, Tsewang Arabtan, en 1727, el kanato entró en decadencia, hasta qu'escontra 1758 foi anexonáu al Imperiu Chinu de la dinastía Qing.
## Referencies
Cercamientu

El términu **cercamientu** (***enclosure*** n'inglés) referir al zarru de los terrenes comunales (tierra demanial) a favor de los terratenientes asocedida n'Inglaterra ente los sieglos XVIII y XIX, pero conociendo yá una insatisfaición a partir del sieglu XVI.

Esta llei causó que tolos granxeros tuvieren que pagar pa faese dueños y tamién pagar pa podeles usar. Práuticamente toos perder, pero sicasí dióse-yos un trabayu provisional anque dexándolos práuticamente ensin llar.

Les *actes de cercamientu (enclosure acts)* obligaron a la privatización de les esplotaciones, al tar abarganaes se mecanizaron porque agora yera rentable la so modernización pos de resultes de la crecedera demográfica la demanda d'alimentu aumentara. Perxudicaron principalmente a los llabradores, que nun podíen yá usar los beneficios de los terrenes, en favor de los grandes propietarios o terratenientes . Les lleis ingleses de zarramientu dictáronse sobremanera ente 1760 y 1840. A finales del sieglu XVIII, esti sistema llevara a la concentración de la propiedá de les tierres en manes de l'aristocracia inglesa y, per otru llau, creara una masa de trabayadores desemplegaos, la mano d'obra de baxu costu que va ser entós emplegada nel nuevu ciclu granible industrial.

Tal sistema foi necesariu pol continuu aumentu de la demanda de bienes agrícoles a los cualos el vieyu sistema agrícola nun podía faer frente. En cuanto los terrenes, yeren cultivaos por llabradores que s'ocupaben del mesmu campu namái per un añu, y que polo tanto nun sentíen motivación p'ameyorar les condiciones del terrén. Col cercamientu, los grandes llatifundistes pudieron introducir cambeos cuantitativos y cualitativos na agricultura inglesa, ameyorándola. El zarramientu acompañóse xeneralmente del usu de nueves téuniques, de nuevos cultivos, de nueves rotaciones. 

La realización d'un cercamientu pasa per etapes socesives:

#L'apropiación polos propietarios d'espacios primeramente dedicaos al usu coleutivu.
#La sustitución del antiguu sistema abiertu per campos zarraos. 
#Establecimientu de vastos dominios, arrendaos a llabradores aprobetaos ensin medios financieros.

## Ver tamién
* El Capital, Vol. 1, Cap. 27
* Proletarización
* Bienes comunales
Guerres turco-venecianes

El términu **Guerra turcu-venecianes** o **Guerra otomanu-veneciana** puede referise a:
* El **[[Sitiu de Salónica|sitiu de Salónica (1422-1430)]]**, resultancia del cual los otomanos facer con Tesalónica. Anque formalmente nun se cunta como una guerra otomanu-veneciana, los venecianos tomaron parte contra los turcos.
* La primer **[[Guerra turcu-veneciana (1463-1479)]]**, que remató cola conquista turca de Negroponte, Lemnos y l'Albania veneciana.
* La segunda **[[Guerra turcu-veneciana (1499-1503)]]**, que remató cola conquista otomana de delles islles del Exéu y les fortaleces venecianes en Morea (Peloponeso).
* La tercer **[[Guerra turcu-veneciana (1537-1540)]]**, que remató con a la conquista turca de les islles Cícladas sacante Tinos, les Espóradas y los últimos apartaces venecianos en Morea.
* La cuarta **[[Guerra turcu-veneciana (1570-1573)]]**, que remató cola conquista otomana de Xipre a pesar de la derrota d'estos na batalla de Lepanto.
* La quinta Guerra turcu-veneciana o **[[Guerra de Creta (1645-1669)]]**, que remató cola conquista turca de Creta.
* La sesta Guerra turcu-veneciana o **[[Guerra de Morea|Guerra de Morea (1684-1699)]]**, que remató cola conquista veneciana de Morea, Léucade, Egina y partes de Dalmacia.
* La séptima y última **[[Guerra turcu-veneciana (1714-1718)]]**, que remató cola conquista otomana de Morea, Tinos y Egina, últimes posesiones venecianes nel mar Exéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Grandes Montes Fumientos

Les **Great Smoky Mountains** (lliteralmente, *Grandes Montes Fumientos*) constitúin una cadena montascosa asitiada na frontera ente Tennessee y Carolina del Norte, nel sureste d'Estaos Xuníos. Son parte del sistema montascosu de los Montes Apalaches. Los Montes Fumientos son conocíes especialmente pol parque nacional del mesmu nome, fundáu en 1934, que'l so territoriu inclúi gran parte de la cadena. El parque ye unu de los parques nacionales más visitaos d'Estaos Xuníos y ta calificáu por como Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.

## Montes
El picu más altu ye'l Clingmans Dome, con un altor de 2,025 metros, el más altu nel Tennessee y el terceru más altu na cadena de los Apalaches.

### Otros picos importantes

## Referencies

## Enllaces esternos
Falles del Pirinéu

Les **falles del Pirinéu** ye una tradición festiva que se celebra en dellos llugares de les contornes de los Pirineos. Son Patrimoniu cultural inmaterial de la Humanidá según la Unesco.

Una falla ye un tueru o tea encendida, un sinónimu d'antorcha. Trátase d'un tipu de marcha pol monte na que los falleros, mozos solteros, dende llugares altos del territoriu, colen con grandes tueros encendíos, ye anterior a la práutica de les fogueres y ye común en distintes poblaciones de los Pirineos. Anguaño sicasí, les falles acaben nuna foguera en mediu del pueblu y este ye precisamente'l sentíu que dio nome a les falles de Valencia.

Tán documentaes dende'l sieglu XI.

Celébrense alredor del solsticiu de branu, que coincide más o menos cola fiesta de San Xuan (24 de xunu).

## Llugares de los Pirineos onde se celebren les fiestes de les falles
Na candidatura presentada ante la Unesco, recoyíense 63 llocalidaes del Pirinéu nes que se celebra esta tradición: 34 franceses, 3 andorranas y 26 españoles (17 catalanes y 9 aragoneses). Como exemplu, les siguientes:
* *Baixada de falles* n'Alta Ribagorça
* *Córrer falles* en La Vall de Boí. La primer baxada ye na llocalidá de Durro, cola fiesta de San Quirico. La nueche de San Xuan baxen les falles de Senet, Vilaller, El Pont de Suert, Barruera y Boí. A primeros del mes de xunetu celebren falles en Erill la Vall y acábase cola baxada de falles de Tahull, a mediaos de xunetu.
* *Falles de Isil* na llocalidá d'Isil, nel Valle de Aneu, según en Alins (Vall Ferrera), pertenecientes a la contorna del Pallars Sobirà.
* N'Andorra, onde les falles facer cola corteza del abeduriu, tamién se recuperó la fiesta y les baxaes de falles, ruedes de fueu y falleros pelos montes.

## Referencies
Ciudá Histórica de Toledo

La **Ciudá Histórica de Toledo** ye un conxuntu históricu del conceyu español de Toledo, declaráu Patrimoniu de la Humanidá.

## Descripción
El conxuntu inclúi edificaciones históriques de la ciudá española de Toledo, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. L'área protexida entiende'l cascu antiguu de la ciudá, zarráu pola muralla de la ciudá y pol meandro que forma'l ríu Tajo, y una serie de zones na vera opuesta del cursu fluvial. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1986. La ciudá tamién tien l'estatus de Bien d'Interés Cultural, al ser declarada monumentu históricu-artísticu'l 9 de marzu de 1940.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conxuntos monumentales renacentistes d'Úbeda y Baeza

Los **Conxuntos monumentales renacentistes de Úbeda y Baeza** son un conxuntu históricu de la provincia española de Xaén, declaráu Patrimoniu de la Humanidá.

## Descripción
El conxuntu inclúi edificaciones rellacionaes cola arquiteutura renacentista de les ciudaes españoles d'Úbeda y Baeza, dambes na provincia de Xaén, n'Andalucía. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 2003.

## Ver tamién
* :Categoría:Conxuntos renacentistes de Úbeda y Baeza

## Referencies

## Enllaces esternos

__NOTOC__
Ciudá vieya d'Ávila ya ilesies extramuros

La **Ciudá vieya d'Ávila ya ilesies extramuros** ye un conxuntu históricu de la ciudá española d'Ávila, declaráu Patrimoniu de la Humanidá.

## Descripción
El conxuntu inclúi edificaciones rellacionaes d'orixe medieval de la ciudá española d'Ávila, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Entiende'l cascu antiguu de la ciudá, zarráu por la muralla, y una serie d'ilesies nel esterior del recintu. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1985.

## Ver tamién
* :Categoría:Ciudá vieya d'Ávila ya ilesies extramuros

## Referencies

## Enllaces esternos
Patrimoniu del mercuriu

**Patrimoniu del mercuriu. Almadén ya Idrija** ye un sitiu inscritu nel Patrimoniu Mundial de la Unesco asitiáu conxuntamente en Almadén, España, ya Idrija, Eslovenia.

Engloba dos sitios de minería del mercuriu de dos países distintos. En Almadén, el mercuriu foi estrayíu dende l'antigüedá, ente qu'en Idrija atopar por primer vegada en 1490 AD. El sitiu de Almadén inclúi edificios rellacionaos cola hestoria de la minería, tales como'l castiellu, edificios relixosos y viviendes tradicionales. El sitiu en Idrija cunta con comercios dedicaos al mercuriu ya infraestructura, según un barriu de viviendes y un teatru de los mineros. Estos dos sitios amuesen la importancia del comerciu intercontinental del mercuriu, que xeneró importantes intercambios ente Europa y América mientres sieglos. Los dos sitios representen les dos mines de mercuriu más grandes del mundu y tuvieron en funcionamientu hasta apocayá tiempu.

## Procesu de candidatura
Idrija empecipió'l procesu pa inscribise como patrimoniu de mercuriu na llista de la Unesco en 2006. Nun principiu, la candidatura foi fecha en xunto cola mina de mercuriu de Huancavelica, Perú, en rellación cola vía intercontinental Camín Real. Nuna segunda etapa, la candidatura centróse sobre l'heriedu del mercuriu en rellación cola minería de plata, xunto cola mina de San Luis de Potosí en Méxicu - sicasí, esta candidatura nun axuntó abondu sofitu. Una tercer etapa, con ésitu, centrar na minería del mercuriu en rellación colos procesos teunolóxicos ya industriales qu'influyeron nel desenvolvimientu económico y cultural de les dos rexones. El 29 de xunu de 2012 les Mines de Almadén en Ciudá Real y les de Idrija (Eslovenia) fueron incorporaes a la llista del Patrimoniu Mundial de la Unesco.

## Llista de monumentos inscritos
Los elementos del Patrimoniu del mercuriu» son los siguientes:

### [[Almadén]]

### [[Idrija]]

## Referencies

## Enllaces esternos
Sierra de Tramontana

La **sierra de Tramuntana**(en catalán **Serra de Tramuntana**) ye la principal sierra de les Islles Baleares. La sierra ta asitiada nel noroeste de la islla de Mallorca, d'ende'l so nome, una y bones la tramontana ye'l vientu que llega d'esa direición, anque más concretamente'l so componente norte, que ye vientu de Tramontana según la rosa de los vientos locales (mediterráneos). El so orixe remontar al repliegue alpín de la yera secundaria. Nella topen los trés grandes banzaos de Mallorca: Cúber, el Gorg Blau y el militar pa usu de la base del Puig Major, de menor tamañu. Esta sierra tamién da nome a una de les contornes de Mallorca. Como les otres contornes de la isla, nun tien reconocencia oficial. La so capital comarcal actual ye Sóller. En xunu de 2011, el paisaxe cultural de la sierra foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.

## Orografía
El so principal altor ye'l Puig Major, con 1.436 metros d'altor, que ye'l monte más altu de Mallorca, lo mesmo que de les Islles Baleares. Sígue-y el Puig de Massanella (1.365 msnm) Nes sos partes más altes atopamos numberosos endemismos y falta de vexetación típica mediterránea que se da n'otres partes de la isla. Esti macizu caliar tien abondoses zones cárstiques con cueves, torques (una de les más famoses ye la "Cova de sa Campana" de -305 m) y fondos cañones, el más conocíu y reconocíu a nivel mundial pola so alta dificultá ye'l de "Sa Fosca", que sale dende'l banzáu del Gorg Blau en direición al Torrent de Lluc, ellí xúnense formando'l famosu Torrent de Pareis, con parés verticales d'hasta 300 m. En términos xeolóxicos, puede considerase la Sierra de Tramontana como una estensión de la Cordal Béticu.

## Accidentes xeográficos
La sierra septentrional de Mallorca presenta 54 visos con más de mil metros, dalgunes de les cuales son:

* Sierra de Son Torrella
* Sierra de Alfabia
* Puig Major
* Puig de Massanella
* Puig Tomir
* Penyal des Migdia
* L'Ofre
* Puig de Galatzó
* Puig d'en Galileu

Exemplos de montes de menor altor son:

* Sa Comuña
* Sa Figuera
* Pujol d'en Banya
* Puig des Moro

Amás, la sierra presenta otros accidentes xeográficos relevantes, como:

* Torrent de Pareis
* Barranc de Biniaraix
* Torrent de Mortitx
* Torrent des Lli
* Coma de n'Arbona
* Torrent del Filiat

## Conceyos de la sierra
La sierra forma parte del términu municipal de los conceyos siguientes:
* Alaró
* Andrach
* Banyalbufar
* Bunyola
* Calviá
* Campanet
* Deyá
* Escorca
* Esporlas
* Estellencs
* Fornalutx
* Lloseta
* Mancor del Valle
* Pollença
* Puigpunyent
* Santa Maria del Camí
* Sóller
* Valldemossa

La población total de la Sierra de Tramontana ye de 114.646 habitantes.

## Ver tamién
* Sistema Béticu.
* Paleo Puig Major.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Serra de Tramuntana - Patrimoniu Mundial UNESCO 2010, paisaxe cultural (en catalán) (n'inglés)
* Serra de Tramuntana - Facebook
* 
* Sierra de Tramontana. Suite informativa de Mallorca
* Sierra de Tramuntana.
Mar de Siberia Oriental

El **mar de Siberia Oriental o mar Siberianu del Este** (rusu: Восто́чно-Сиби́рское мо́ре) ye un mar marxinal del océanu Árticu. Ta asitiáu ente'l cabu Árticu, nel norte; la mariña continental de Siberia, nel sur; l'archipiélagu de les islles de Nueva Siberia, nel oeste; y islla de Wrangel nel este. Ta alcontráu ente'l mar de Láptev, al oeste —col que comunica pol estrechu de Sannikov y l'estrechu de Láptev— y el mar de Chukotka, al este.

La superficie aproximada d'esti mar ye d'unos 913.000 km², tando la mayor parte del añu cubierta por xelu. El 70% del so área tien una fondura menor de 50 m, y la so fondura máxima ye de solamente 155 m. La mariña ye principalmente plana nel oeste (hasta la desaguada del ríu Kolyma), y montascosa nel este. La temperatura medio (aire) ta ente 0&nbsp;°C y 2&nbsp;°C (4&nbsp;°C nel sur) pel branu, algamando los -30&nbsp;°C pel hibiernu.

El so principal puertu ye Pevek. Baña les mariñes de la República de Saja y de Chukotka. 

Nun hai islles en mediu del mar de Siberia Oriental, y hai bien poques islles y grupos d'islles nes sos agües costeres, como Islla Ayon y l'archipiélagu de les Islles Medvyezhi. 

Por cuenta de la so llocalización tan al norte esti mar ta la mayor parte del tiempu cubiertu de xelu. Les mariñes orientales tienen dellos terrenes elevaos y llombes, pero les mariñes occidentales son, na so mayoría de poca altitú y tán cubiertes de tundra, banzaos y ensame de pequeños llagos. 

Ente los ríos que desagüen nel mar de Siberia Oriental destaquen l'Indigirka (1.726 km), l'Alazeya (1.590 km), l'Ujandina, el Kolyma (2.513 km), el Rauchua (323 km), el Chaun, el Paljavaam (416 km) y el Pegtymel (354 km).

## Historia

El mar foi saleáu polos rusos, que se treslladaben d'una desaguada a otra nes sos *[[kochs]]* a principios del sieglu XVII. En 1648 Semyon Dezhnev y Fedot Alekseev percorrieron la mariña dende'l ríu Kolyma hasta'l ríu Anadyr y l'estrechu de Bering. Esploraciones sistemátiques y llevantamientos cartográficos y batimétricos del mar y les sos mariñes fueron recoyíes por una serie d'espediciones en 1735-42, 1820-24, 1822, 1909, 1911-14.

## Ver tamién
:* Ruta del Mar del Norte

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar Blancu

El **mar Blancu** (en rusu: *Бе́лое мо́ре [Biéloye more]*; en finés: *Vienanmeri*) ye un estensu golfu del mar de Barents (nel océanu Glacial Árticu), alcontráu na mariña noroeste de Rusia. Atópase llindáu pola península de Kanín al nordeste, por Karelia al oeste y pola península de Kola al norte. Tien una superficie aproximada d'unos 95.000 km². La mayor parte del añu ta xeláu. 

El mar Blancu tien cuatro grandes golfos o badees nel so interior: na parte más esterior, la badea de Menzen al este; nel tramu interior les otres trés, la badea de Dvina al sureste, el golfu d'Onega al sur y el golfu de Kandalakcha al noroeste. Nel so interior hai bastantes islles, siendo les mayores y más importantes la islla Morzhóvets y les islles Solovetsky, que'l so conxuntu foi declaráu patrimoniu de la Unesco.

El puertu d'Arkhangelsk, no fondero de la badea de Dvina, ye'l puertu más importante del mar Blancu y amás, mientres gran parte de la historia de Rusia, foi'l so principal centru de comerciu marítimu internacional. Na actualidá ye una base naval y de submarinos. 

La canal Mar Blanco-Bálticu coneuta'l mar Blancu col mar Bálticu.

Tol mar Blancu son agües territoriales so soberanía rusa, bañen les sos agües la República de Carelia, l'Óblast d'Arkhangelsk y l'Óblast de Múrmansk.

## Clima
El branu dura dende principios de xunu a finales d'agostu, anque na parte más al norte apenes dura un mes y mediu. 

La temperatura del mar varia de 0,5&nbsp;°C a -2&nbsp;°C pel hibiernu y 12&nbsp;°C a 15&nbsp;°C pel branu. El xelu apaez n'ochobre y forma témpanos a partir de mediaos de payares. Dellos animales de les rexones polares lleguen equí buscando abellugu: foques de Groenlandia, perros de mar y foques motudes. 

La fusión del xelu empieza n'abril y sume en mayu. Sicasí, por causa de los vientos del norte, pueden atopase témpanos flotantes hasta finales de xunu. Na primavera, so l'acción del vientu y les corrientes al sur, dellos animales son abasnaos nos témpanos de xelu escontra l'océanu, y son cazaos polos riberanos que se mueven en canoes con patinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar Xónicu

El **mar Xónicu** (en griegu:Πέλαγος, n'italianu:mar Ionio) ye un brazu del mar Mediterraneu, al sur del mar Adriáticu. Ta llindáu al oeste por Italia, incluyendo Calabria y Sicilia, y al este pel sur d'Albania, les Islles Xóniques y el noroeste de Grecia. Ta xuníu al mar Tirrenu al traviés del estrechu de Messina y al mar Adriáticu al traviés de la canal d'Otranto.

Na antigüedá, yera'l principal mar onde se comerciaba ente Grecia y l'Antigua Roma.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar Xónicu como una subdivisión del mar Mediterraneu. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 28 (f) y define les sos llendes de la forma siguiente:

## Ver tamién
* Mar Adriáticu
* Mar Exéu
* Mar Tirrenu

## Notes y referencies

« Nel norte.
Una llinia que va dende la desaguada del ríu Butrint ( 39 ° 44'N ) n'Albania, a Cabu Karagol en Corfú ( 39 ° 45'N ) , a lo llargo de la mariña norte de Corfú a Cabu Kephali ( 39 ° 45 ' N) y dende ellí hasta'l cabu de Santa Maria di Leuca n'Italia.
Nel Este.
Dende la desaguada del ríu Butrint n'Albania pola mariña de la península de Cabu Matapan .
Nel Sur.
Una llinia de Cabu Matapan a Cabu Passero , el puntu meridional de Sicilia.
N'Occidente.
La mariña este de Sicilia y la mariña sureste d'Italia hasta'l Cabu de Santa Maria di Leuca . » .
La traducción al español ye propia . La versión orixinal, n'inglés , ta disponible llinia nel sitiu oficial de la Organización Hidrográfica Internacional » en: 

## Enllaces esternos
Mar de Mármara

El **mar de Mármara** (; ), tamién conocíu como **mar de Mármora**, ye un mar interior que xune les agües del mar Negru y del mar Exéu (y dixebra polo tanto la parte asiática de Turquía de la parte europea) pol Bósforu y los Dardanelos.

## Xeografía
Asitiáu ente los estrechos del Bósforu y los Dardanelos, dixebra Istambul nel so llau asiáticu y llau européu. La superficie d'esti mar ye de 11.350 km². El mar de Mármara tien unes  de llargor y d'anchor, con fondura media de , algamando un máximu de  nel centru. Nun tien fuertes corrientes. La midida de salín ye de 22 partes per mil. Formóse hai , nel últimu periodu del Pliocenu. Ye una zona de frecuentes seísmos.

Hai dos grupos d'islles principales, denominaes *Islles [[Islles Príncipe|Príncipe]] y de Mármara*. L'últimu grupu ye ricu en mármol, y de ende deriva'l nome del mar (*mármaros* significa «mármol», en griegu).

## Historia
La falla del Norte d'Anatolia, que provocó dellos de los terremotos más devastadores en Turquía, como'l terremotu con epicentru en Izmit de 1999, escurre sol mar de Mármara.

La Propóntide (Προποντίς, -ίδος, de pro, «antes/anterior» y Pontos, «mar») yera'l nome que los antiguos griegos dieron a dichu mar, porque-yos dexaba aportar al Ponto Euxino (mar Negru).

Les principales ciudaes de la Propóntide yeren Bizanciu y Calcedón, nel estrechu del Bósforu. Les rexones bañaes per esti mar yeren, na mariña asiática, Misia al sur y Bitinia al norte, y na mariña europea, Tracia.

## Ver tamién
* Xeografía de Turquía
## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Noruega

El **mar de Noruega** () ye un sector de la parte septentrional del océanu Atlánticu, al noroeste de Noruega, allugáu ente'l mar del Norte (esto ye, norte d'Escocia) y el mar de Groenlandia. Atópase, pos, frente a les mariñes de Noruega y llega hasta les islles Feroe, Islandia, Jan Mayen y les islles Svalbard. 

Al oeste queda'l océanu Atlánticu septentrional y al nordeste el mar de Barents. Al suroeste, ta separáu del océanu Atlánticu por una cresta submarina que cuerre ente Islandia y les islles Feroe. Al norte, la cresta de Jan Mayen dixebrar del mar de Groenlandia.

Al mar de Noruega y al mar de Groenlandia llámase-yos dacuando en xunto los mares Nórdicos.

## Xeografía
La Organización Hidrográfica Internacional define les llendes del mar de Noruega de la siguiente manera:

## Corrientes
Les agües d'esti mar son bien fríes, y de cutiu atópense iceberes. 

Nel mar de Noruega y el mar de Groenlandia, l'agua superficial baxa dos a tres quilómetros hasta'l fondu del océanu, formando una agua frío rica n'osíxenu. Como resultancia, hai una templada corriente superficial y una corriente no fondero marín fría que percuerre la mariña occidental de Noruega.

L'asina llamada corriente d'Islandia Oriental tresporta agua frío al sur del mar de Noruega escontra Islandia y depués al este, a lo llargo del círculu Árticu. Na corriente de Noruega, una caña de la corriente del Golfu lleva mases d'agua templada escontra'l norte y contribúi al clima húmedo y nidio de Noruega. El mar de Noruega ye la fonte de gran parte de l'agua fondo del Atlánticu Norte.

Tien una fondura media de 3970 m.

La rexón permanez llibre de xelos mientres tol añu por cuenta de la corriente del Atlánticu de Noruega templada y salín. Apurre riques piscifactoríes, con captures formaes na so mayor parte por bacalaos, sardines, sardines y anchoes. Na actualidá, los cambeos y fluctuaciones d'estes corrientes se monitorizan estrechamente, pos se cree que son indicadores del cambéu climáticu en marcha.

## Otros
La producción de crudu y gas a gran escala nel mar de Noruega empezó nel añu 1993. En noticies recién, propúnxose que'l mar de Noruega fora un llugar d'almacenamientu prototípicu pal gas ivernaderu dióxidu de carbonu (esto ye, el fenómenu del *carbon sink*). Esto atópase entá por confirmar.

## Llocalidaes costeres
* Tromso (Noruega).
* Bodo (Noruega).
* Tórsḥavn (Islles Feroe, Dinamarca).

## Referencies

* Nansen y Helland-Hansen: *report for the [[Norwegian Fishery and Marine Investigations]]*. vol. ii. Non. 2, 1909
* Hopkins: *The GIN Sea - A synthesis of its physical oceanography and literature review 1972-1985*. 1991
* Fairbridge (editor): *The Encyclopedia of Oceanography*. Van Nostrand Reinhold Co., 1966
* Skjoldal, H.R. (editor):"The Norwegian Sea Ecosystem". Tapir Forlag, Noruega. 2004

## Enllaces esternos
* Goliat - New oil field off Northern Norway discovered
* Coral reefs in the Norwegian Sea
Mar Arábigu

El **mar Arábigu** (tamién llamáu **mar d'Arabia** o **mar d'Omán**) ye un mar que forma parte del océanu Índicu y que ta alcontráu na mariña suroccidental d'Asia, ente la península arábiga y la península del Indostán.

## Xeografía
Tienen mariña al mar Arábigu, dende oeste a este, Somalia, Yeme, Omán, Paquistán, India y les islles Maldives. Los Emiratos Árabes Xuníos nun tienen mariña a esti mar, sinón a unu de los sos entrantes, el golfu d'Omán, nel noroeste, que depués s'estrecha hasta coneutar col golfu Pérsicu o Arábicu nel estrechu d'Ormuz.

El máximu anchor del mar Arábigu ye d'aproximao 2400 km, y la so máxima fondura ye de 4652 m, cerca de la península arábiga, aproximao a la mesma llatitú que l'estremu sur d'India. L'Indo ye l'únicu ríu de gran valumbu que flúi escontra esti mar.

Ente les sos principales ciudaes costeres atópense Bombay n'India y Karachi en Paquistán.

Ente los más conocíos centros balnearios atópense:
* les sableres de Karachi y Clifton;
* les sableres de Goa;
* la sablera de Juhu, en Bombay.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares aefectos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar Arábigu («Arabian Sea») como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 39 y definir de la forma siguiente:

## Referencies

## Enllaces esternos
Badea de Bengala

El **Golfu de Bengala** ye un mar nel área nordés del océanu Índicu. La so forma aseméyase a un triángulu. Llenda al este cola península de Malaca, al oeste col subcontinente indiu. L'estremu norte del golfu llenda col estáu indiu de Bengala Occidental y con Bangladex. Los estremos del sur tán llindaos pola islla de Sri Lanka y el territoriu indiu de les Islles Andaman y Nicobar. Estes últimes islles dixebren el golfu de Bengala del mar d'Andamán (tamién mar de Birmania).

Munchos de los ríos principales de la India desagüen dende l'oeste na badea de Bengala: nel norte'l ríu Ganges (o Ganga), el ríu Meghna y el ríu Brahmaputra. Al sur el Mahanadi, el Godavari, el Krishna y el Kaveri (tamién escritu Cauvery). El monte de mangle llamáu los Sundarbans ta asitiáu nel delta que formen los ríos Ganges, Brahmaputra y Meghna nel golfu de Bengala. 

Los puertos indios más importantes del golfu son Chennai (Madrás), Vishakhapatnam, Calcuta y Puducherry.

## Historia
Les zones costeres qu'arrodien el golfu de Bengala foron colonizaes primero polos portugueses. Ún de los principales asentamientos foi Santu Tomé de Meliapor, güei convertíu nuna barriada de la ciudá de Madrás na India. Nel añu 1522 los portugueses construyeron ellí una ilesia y, un añu más tarde, yá se construyera una pequeña ciudá nel llugar. A principios del sieglu XVII, Santu Tomé yera una gran ciudá según los criterios de la dómina. Los europeos desempeñaron un papel importante nel desarrollu históricu de la rexón bengalí. Sicasí, polo xeneral, fueron más continuadores de les actividaes de cultures anteriores que iniciadores del desarrollu. Anguaño, los espertos cunten que tiense sobrovalorada la influyencia nesta rexón de les primeres rellaciones comerciales colos europeos. Púdose demostrar que'l númberu de comerciantes asiáticos dedicaos a la importación y esportación de materies como la seda y otros testiles na zona del golfu de Bengala yera mayor al de los europeos, inclusive a mediaos del sieglu XVIII.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera al golfu de Bengala («Bay of Bengal») como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 43 y definir de la forma siguiente:

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Bering

El **mar de Bering** (n'inglés: *Bering Sea*; en rusu: Берингово море) ye una parte del océanu Pacíficu que cubre una estensión de dos millones de quilómetros cuadraos. Llenda al norte y al este con Alaska, al oeste con Siberia en Rusia, y al sur cola península d'Alaska y les islles Aleutianes. El mar recibe'l so nome pol so descubridor, el navegante danés Vitus Bering, al serviciu de Rusia.

Mientres la postrera glaciación, el nivel del mar foi lo suficientemente baxu como pa dexar a persones y animales migrar d'Asia a América del Norte a cuerpu, al traviés d'onde anguaño s'asitia'l estrechu de Bering, alcontráu na zona norte del mar. Esto recibe comúnmente'l nome de «ponte de Beringia» y créese que foi'l primer puntu d'entrada de persones escontra'l continente americanu.

Con un clima bien fríu y gran aguaxe, la navegación ye complicada; amás el norte del mar xelar mientres l'iviernu. El mar ye ricu en recursos pesqueros, principalmente'l cámbaru real.

Les islles del mar de Bering inclúin:
* Islles Pribilof
* Islla de Bering

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Koro

El **mar de Koro** ye un pequeñu mar asitiáu nel océanu Pacíficu, concretamente al este de Fixi. Ta arrodiáu poles islles de dichu archipiélagu, Viti Levu, al este, Vanua Levu al norte, y pel oeste con una gran cantidá d'islles pequeñes.

Lleva'l so nome pola homónima islla Koro.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Filipines

El **mar de Filipines** o **mar Oriental de Filipines** ye la parte occidental del océanu Pacíficu que llinda al oeste col archipiélagu filipín, el Mar de la China Meridional (tamién conocíu como **mar Occidental de Filipines**) y Taiwán, al norte col archipiélagu xaponés, al este coles islles Marianes y al sur con Paláu.

En 1944, mientres la Segunda Guerra Mundial, foi l'escenariu d'una batalla naval ente los Estaos Xuníos y Xapón, la batalla del Mar de Filipines.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares a efeutos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de Filipines como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 34 y definir de la forma siguiente:

 

## Ver tamién
* Xeografía de Xapón
* Xeografía de Filipines
* Taiwán

## Referencies
Mar de Salomón

El **mar de Salomón** ye un mar abiertu alcontráu nel suroeste del océanu Pacíficu, delimitado pola mariña suroriental de la islla de Nueva Guinea, al oeste; poles islles del archipiélagu de Bismarck, al norte; poles Islles Salomón, de les que recibe'l so nome, al este; y pol archipiélagu Luisiadas, nel allongamientu de la punta del sureste de Nueva Guinea, al sur, por onde s'abrir al mar de Coral. Comunica al noroeste y al norte, a entrambos llaos de la islla de Nueva Bretaña, col mar de Bismarck.

Ocupa una superficie cercana a los 720.000 km². Tratar d'un mar fondu, destacando la fuesa de Nueva Bretaña nel norte, con una fondura máxima de 9.140 metros, la depresión de les Salomón nel centru y la fuesa de San Cristóbal nel sureste.

La principal ciudá que bañen les sos agües ye la ciudá de Honiara, capital de les Islles Salomón, asitiada na islla de Guadalcanal.

Nes sos agües apostáronse numberoses batalles de la Guerra del Pacíficu pertenecientes a la Segunda Guerra Mundial.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de les Salomón como un mar. Na so publicación de referencia mundial, *Limits of oceans and seas* (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 65 y definir de la forma siguiente:

## Referencies
Mar de Bellingshausen

El **mar de Bellingshausen** ye un mar mariniegu del océanu Antárticu alcontráu al oeste de la península Antártica y al sur de la islla Pedru I, ente la islla Alexandru I (70° O), al este, y el cabu Flying Fish (102° 20' O) de la islla Thurston, al oeste, que ye la llende col mar d'Amundsen. Tien una estensión de 487.000 km², y una fondura máxima de 4,5 km. Nel so fondu alcuéntrase la llanura somarina nomada Llanura de Bellingshausen.

Foi llamáu asina n'honor al esplorador rusu d'orixe alemán Fabian Gottlieb von Bellingshausen qu'esploró la rexón nel añu 1821.

A finales del Pliocenu, hai unos 2,15 millones d'años, producióse nesti mar l'impautu del asteroide Eltanin. Ye l'únicu impautu conocíu no fondero marín nel mundu.

Nel borrador del proyeutu de la 4° edición de *Limits of Oceans and Seas* de la Organización Hidrográfica Internacional, comunicáu por aciu la circular CL55 del 7 de payares de 2001, propunxéronse llendes pal mar de Bellingshausen. El proyeutu final foi comunicáu'l 9 d'agostu de 2002, pero foi retiráu pa nueva revisión el 19 de setiembre de 2002 ensin qu'hasta'l momentu fuera publicáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mapa del mar de Bellingshausen pola USGS, n'inglés.
* Imaxe per satélite de la NASA del mar de Bellinghausen, n'inglés.
Gran Badea Australiana

La **Gran Badea Australiana**  ye una inmensa badea asitiada al sur d'Australia, nel océanu Índicu. Estender dende'l cabu Pasley (nel estáu d'Australia Occidental, dientro del Parque Nacional Cabu Grebu) hasta'l cabu Carnot (en Australia Meridional, dientro del Parque Nacional Lincoln), con una distancia total de 1160 km. El so mayor parte estender al sur de la llanura de Nullarbor.

## Estensión

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera la Gran Badea Australiana como un mar parte del océanu Índicu. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 62 y definir de la forma siguiente:

Otra definición bien utilizada ye la qu'establez que les sos llendes son, dende'l cabu Pasley, n'Australia Occidental, hasta'l cabu Carnot, Australia del Sur, una distancia de 1.160 km

El nome más xeneralmente aceptáu n'Australia pal cuerpu d'agua axacente ye'l d'océanu del Sur o Meridional (*Southern Ocean*) en llugar del océanu Índicu.

Gran parte de la badea atopar al sur de la espansiva llanura de Nullarbor, que s'estiende ente los dos estaos australianos d'Australia Meridional y Australia Occidental. L'autopista Eyre pasa cerca de los cantiles de la badea ente Head of the Bight y Eucla.

## Mariñes

Les mariñes de la badea carauterizar polos sos grandes cantiles de 60 metros d'altor na redolada de les sableres, y les sos plataformes predreses. Les agües de la badea, anque nun son bien fondes, apenes cunten con vida marina, a diferencia de la mayoría de les plataformes continentales, qu'acueyen a ensame d'especies. Esto ye por cuenta de que'l desiertu asitiáu al norte de la badea ye grebu. Les precipitaciones son escases y, cuando se producen, l'agua se infiltra o forma llagos salaos. Poro, la Gran Badea recibe poca agua duce y nutrientes fertilizantes, convirtiéndose nun desiertu submarín. Sicasí, el númberu de tiburones que frecuenten estes agües costeres ye grande, según el de ballenes franques australes.

## Esploración
La Gran Badea Australiana foi esplorada per primer vegada en 1627 pola espedición neerlandesa de Pieter Nuyts y François Thijssen, bordiando la parte occidental de la mariña. L'esplorador británicu Matthew Flinders realizó un mapa de la mariña en 1802, mientres la so circunnavegación alredor d'Australia. En 1841, Edward John Eyre encabezó la primer espedición a la rexón per vía terrestre.

## Economía
La badea foi esplotada mientres llargos años pa la pesca, especialmente la de ballenes, moluscos y crustáceos. L'atún azul del sur (*[[Thunnus maccoyii]]*) yera la principal captura de la pesca na badea, pero la especie atópase anguaño amenazada.

## Referencies

## Referencies
*Great Australian Bight, Encyclopædia Britannica en llinia (n'inglés)

## Ver tamién
*Gran parque nacional marín Badea Australiana

## Enllaces esternos
*The Great Australian Bight Marine Park (Commonwealth Waters) - Sitiu del Parque Nacional Marín Gran Badea Australiana (n'inglés)
Mar Mariellu

El **mar Mariellu** (, en coreanu, 황해 [*Hwang Hae*]) ye la parte norte del mar de la China Oriental que se convierte en parte del océanu Pacíficu. Ye un ampliu mar, ocupando un área de cerca de 417&nbsp;000 km², anque ye poco fondu, con una fondura máxima de 105 metros.

Ta asitiáu ente la China continental y la península de Corea. El so nome provién de les partícules de sable que-y dan esi color a l'agua, orixinalmente del ríu Mariellu, *Huang he*. Conozse tamién llocalmente, en Corea del Sur, col nome de mar del Oeste.

La inmensa badea que forma'l fondu del mar Mariellu recibe'l nome de mar de Bohai (conocíu enantes como *badea de Zhili*). Nella desagua'l ríu Mariellu, dempués de cruciar la provincia de Shandong y la so capital, Jinan, según el ríu Hai He que crucia Beixín y Tianjin.

La badea de Corea, ente la provincia china de Liaoning y el noroeste de Corea del Norte, forma parte tamién del mar Mariellu. El mar de Bohai y la península de Corea tán dixebraes pola península de Liaodong, cola ciudá de Dalian asitiada nel so estremu sur.

En 2007, la Corporación China del Petroleu y el Gas, CNPC, afayó un importante xacimientu petrolero, de casi mil millones de tonelaes, na mariña y la plataforma continental del mar Mariellu. La superficie total del xacimientu, asitiáu na provincia de Hebei, estender a 1570 quilómetros cuadraos, de les cuales dos terceres partes atópase na plataforma marina. El nuevu xacimientu va ser una fonte importante del crudu para China, país que procura amenorgar el grau de la so dependencia con al respective de la importación d'hidrocarburos.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares a efeutos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar Mariellu como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 51 y definir de la forma siguiente:

## Ver tamién
* Mar de la China Oriental
* Xeografía de China
* Xeografía de Corea del Norte
* Xeografía de Corea del Sur

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar d'Amundsen

El **mar d'Amundsen** alcuéntrase na Tierra de Marie Byrd ente'l cabu Dart (126° 9' O) de la islla Siple y el cabu Flying Fish (102° 20' O) de la islla Thurston, en L'Antártida. 

Foi l'esplorador noruegu Nils Larsen na so espedición de 1928-1929 quien al esplorar l'área en febreru de 1929 dio-y nome n'honor al so compatriota, l'esplorador Roald Amundsen, quien foi'l primeru en llegar al Polu Sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Weddell

El **mar de Weddell** o **mar Weddell** ye una amplia porción del océanu Atlánticu Sur en L'Antártida dientro del área tamién conocida como océanu Antárticu (o mar Glacial Antárticu). Les sos llendes xeneralmente reconocíes son: la península Antártica al oeste, la llinia que xune la islla Joinville cola islla Clarence, les islles Orkney del Sur al norte, les Islles Tule del Sur, la Tierra de Coats y la Mariña de la Princesa Marta hasta'l cabu Norvegia al este, y al sur la tierra continental de L'Antártida que dellos países denominen Tierra de Edith Ronne.

## Xeografía
L'anchor máximo d'esti mar ye d'unos 2000 km, cubriendo un área de 2,8 millones de km².

Nel sector sur del mar de Weddell atópase la segunda barrera de xelos más grande del mundu: la barrera de xelu Filchner-Ronne, dientro de la qu'esisten delles elevaciones del xelu, la mayor de les cuales ye la islla Berkner. Xunto a la mariña oriental de la península Antártica ta la barrera de Xelu Larsen, que la so parte norte colapsó rápido nos últimos años.

La parte de L'Antártida allugada al oeste d'esti mar, hasta'l mar de Ross, denominar L'Antártida Occidental o Menor, y al este, L'Antártida Oriental o Mayor.

## Historia
Créese que la separación del antiguu super continente Gondwana empezó nel mar de Weddell.

El mar de Weddell foi afayáu en 1823 pol marín británicu James Weddell, quien algamó los 74°S y denominar *George IV Sea*. El nome *Weddell Sea* foi propuestu por Karl Fricker en 1900 n'homenaxe al so descubridor. Foi esploráu llargamente per primer vegada pol escocés William S. Bruce ente 1902 y 1904. Nesti mar foi atrapáu y destruyíu pol xelu'l *[[Endurance]]*, el barcu d'Ernest Shackleton.

Nel borrador del proyeutu de la 4° edición de *Limits of Oceans and Seas* de la Organización Hidrográfica Internacional, comunicáu por aciu la circular CL55 del 7 de payares de 2001, propunxéronse llendes pal mar de Weddell. El proyeutu final foi comunicáu'l 9 d'agostu de 2002, pero foi retiráu pa nueva revisión el 19 de setiembre de 2002 ensin qu'a setiembre de 2012 publicárase.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Mapa del mar de Weddell
Parnasu

Na mitoloxía griega, **Parnasu** foi fíu de Poseidón y de la ninfa Cleodora, héroe epónimu de la cadena montascosa que s'estiende ente los territorios de los dorios y los focenses. 

Atribúyese-y la fundación del oráculu de Delfos, que depués habría d'ocupar Apolo, na fastera del denomináu monte Parnasu, nel que teníen la so morada les Muses, qu'allegaron llamaes por esti dios procedentes del monte Helicón. Por esa razón considerar al Parnasu como la patria simbólica de los poetes, y, por estensión, viénose usando para titular escoyetes d'autores de les más prestixoses obres artístiques y lliteraries. 

Na fastera meridional del Parnasu ta asitiada la fonte Castalia y el santuariu panhelénicu de Delfos, dedicáu a Apolo, onde taba'l oráculu de Delfos.

## Etimoloxía
El nome *Parnasu* (en griegu antiguu,΄Ορος Παρνασσός, Παρνασσός, Parnassós) paez tener el so etimoloxía nel sustratu del pre-griegu (tamién llamada pelasgu o pelásgico), al tener como sufixu **-ssos*, frecuente nos topónimos (ej. *Knossos*, *Korinthos*, *Zakynthos*). D'otru llau, pa **Parna-* propúnxose'l mesmu raigañu que la pallabra que significa "casa" n'hitita.

## Ver tamién

* Deucalión y Pirra
* Apolo y Dafne
* Olimpo
* Crisa

## Notes
Surabaya

**Surabaya** ye una ciudá ya importante puertu d'Indonesia, asitiada na mariña norte de la islla de Java, sobre la boca del ríu Mas y a un llau del estrechu de Madura. Surabaya ye capital de la provincia de Java Oriental y cuenta con 3.520.874 habitantes, siendo la segunda ciudá más poblada del país.

## Historia
A lo llargo del sieglu XV y XVI, Surabaya foi un sultanatu y una importante potencia política y militar al este de Java. En 1625 Surabaya foi prindada pol sultán Agung, n'entrando en conflictu col sultanatu de Mataram tres una campaña feroz, na cual Mataram tuvo que conquistar a los aliaos de Surabaya: Sukadana y Madura, p'asina dempués asediar Surabaya antes de prindala. Tres esta conquista, Mataram controló Java na so totalidá con esceición del sultanatu de Banten y l'asentamientu holandés de Batavia.

En payares de 1743 la creciente Compañía Holandesa de les Indies Orientales arrampuña la ciudá al debilitáu sultanatu de Mataram. Sol gobiernu colonial holandés, Surabaya convertir nun centru de comerciu a gran escala, allugando amás la mayor base naval de les Indies Orientales Neerlandeses.

En 1917, el Partíu Comunista d'Indonesia encabezó unes revueltes ente los soldaos y marineros de Surabaya. Dempués de que fora estrapada, los insurxentes recibieron perdures condenes.

En 1942, mientres la Segunda Guerra Mundial, Surabaya foi ocupada poles tropes del Imperiu xaponés hasta que los aliaos la bombardiaran en 1944, momentu en que los nacionalistes indonesios tomaron la ciudá. La nueva nación entró llueu en guerra colos holandeses, que trataron de recuperar la so antigua colonia, y que cuntaben col sofitu de los Aliaos. 

La batalla de Surabaya sería una de les más importantes na Revolución Indonesia. Empezó dempués del homicidiu d'un británicu, el brigadier xeneral Mallaby, socedíu'l 30 d'ochobre de 1945 cerca de *Jembatan Merah* ("ponte colorada"). Los Aliaos dieron un ultimátum a los soldaos nacionalistes qu'ocupaben la ciudá. Nél esixíen la rindición, siendo refugáu polos indonesios. La batalla tendría llugar el 10 de payares, resultando nuna costosa victoria de les fuercies holandeses y britániques. Tan costosa qu'atraería l'atención internacional, que la so presión consiguiría finalmente, nel mes d'avientu de 1949, que los holandeses dexaren la soberanía d'Indonesia. Na actualidá, el 10 de payares, fecha d'esta batalla, celébrase'l *Hari Pahlawan* ("Día de los héroes"). Hai un famosu cantar de Kurt Weill con lletra de Bertolt Brecht sobre esta ciudá; llámase "Surabaya Johnny".

## Referencies

## Enllaces esternos
Monte Kosciuszko

El **monte Kosciuszko**, na Gran Cordal Divisoriu y emplazado nel Parque nacional Kosciuszko, ye'l monte más altu de l'Australia continental. Foi bautizada pol esplorador polacu Paul Strzelecki en 1840 n'honor del héroe nacional polacu, el xeneral Tadeusz Kościuszko. Tien una altitú de 2228 metros.

Delles midíes del picu orixinalmente denomináu *monte Kosciuszko* demostraron que yera llixeramente más baxu que'l cercanu monte Townsend. Por ello, les autoridaes del estáu de Nueva Gales del Sur intercambiaron los nomes, de manera que'l Kosciuszko siguiera siendo'l picu más altu de la islla continente y el Townsend el segundu.

## Ascensión
Esiste un camín escontra Charlotte Pass, dende'l que sale un camín de 7 km hasta'l visu. Hasta l'añu 1976 el camín taba abiertu a los vehículos de motor. 

El picu tamién puede ser esguiláu por Thredbo, un camín un pocu más llargu pero igualmente fácil y qu'amás cunta con un telesilla que dexa cerca del visu. 

El parque nacional de Kosciuszko cunta colos montes esquiaderos más cercanes a Canberra y Sydney, coles estaciones d'esquí de Thredbo y Perisher Blue. 

Créese que'l Kosciuszko podría ser coronáu polos aboríxenes australianos muncho primero de la llegada de los europeos.
## Galería

Ficheru:Kosciuszko01.JPG|Monte Kosciuszko dende'l llau sur.
Ficheru:Kosciuszko06.JPG|Monte Etheridge dende'l llau sur.
Ficheru:Kosciuszko05.JPG|Llau este del monte.
Ficheru:Kosciuszko02.JPG|Cartelu nel visu.
Ficheru:Kosciuszko04.JPG|Monumentu nel visu.
Ficheru:Kosciuszko03.JPG|Llagu Cootapatamba, el llagu más altu d'Australia.
Ficheru:Kosciusko06.JPG|Una vista del Monte Kosciuszko
Ficheru:Thredbo.JPG|Thredbo dende los Alpes Australianos.


## Referencies

## Enllaces esternos

* Mtkosciuszko Inc Perth- Australia (inglés - polacu) sitiu interesante pa Mt Kosciuszko - páxina pa llograr información alrodiu d'esploradores Sir P.Y Strzelecki
Marajó

**Marajó** ye una islla costera asitiada na desaguada del Amazones, na zona septentrional de la mariña atlántica de Brasil. La so superficie ye de 40.100 km², que llega a 49.602 km² incluyendo les islles vecines coles que conforma un archipiélagu, con una población que nun supera los 200.000 habitantes.

Ye la mayor islla del mundu arrodiada tantu per agua duce como per agua marino. La ciudá de Belém asítiase en boca sur del Amazones, frente a la islla.

Nella desenvolvióse mientres la etapa precolombina la cultura marayó.

Mientres la epidemia de gripe español de 1918-1919, Marajó foi la única zona poblada na cual nun se rexistró nengún casu d'esta enfermedá.

El Proyeutu de Decretu Llexislativu nᵘ2419, del añu 2002, dispón la eventualidá de la realización d'un plebiscitu pa la creación del **Territoriu Federal de Marajó**. Esti proyeutu, en tramitación nel Congresu Nacional, definiría qu'en casu de ser aprobáu, los siguientes conceyos del estáu de Pará seríen desmembrados pa constituyir el mentáu Territoriu Federal: Afuá, Anajás, Bagre, Curtios, Cachoeira do Arari, Chaves, Curralinho, Gurupá, Melgaço, Muaná, Ponta de Pedras, Portel, Salvaterra, Santa Cruz do Arari, São Sebastião da Boa Vista y Soure. Jules Verne asitia nella'l final de la so novela *[[El "Chancellor"|El “Chancellor]]”*.

## Referencies

## Enllaces esternos
* La cultura Marajoara