Seminarios d'Arquiteutura Llatinoamericana

Los **Seminarios d'Arquiteutura Llatinoamericana** (SAL) realizar dende l'añu 1985 convocando arquiteutos, urbanistes, teóricos ya historiadores a un espaciu d'alderique y reflexón alrodiu de la hestoria y el desenvolvimientu de la producción arquitectónico y urbano llatinoamericana y les sos particularidaes rexonales.

## Los sos oríxenes
Nel añu 1985 llevar a cabu, na ciudá de Buenos Aires, la I Bienal d'Arquiteutura entamada pel Centru d'Arte y Comunicación (CAYC), la Sociedá Central d'Arquiteutos y la revista Summa. La nutrida presencia d'invitaos norteamericanos y europeos, que brindaben les sos conferencies nel Teatru San Martín n'horarios centrales, dexando pa los llatinoamericanos les veces vespertines y nocherniegos nel ámbitu de la Facultá d'Arquiteutura (FAU) de la Universidá de Buenos Aires, llevó a que dellos participantes propunxeren la conformanza d'una mesa de trabayu qu'encetara específicamente la realidá llatinoamericana. Presidida pol arquiteutu Ramón Gutiérrez, la mesa convocó a una nutrida cantidá d'estudiantes d'arquiteutura qu'abandonaron una conferencia de la Bienal oficial. Los dos díes que siguieron a dicha mesa, unos dos mil estudiantes participaron nes presentaciones que destacaos arquiteutos llatinoamericanos de la talla de Rogelio Salmona, Manuel Moreno, Togo Díaz, Joaquim Guedes, Eduardo San Martín, Cristian Fernández Cox, Enrique Browne, Juvenal Baracco, Pedro Belaunde, Antonio Toca y Laureano Forero, ente otros, col sofitu de diverses cátedres y profesores de la FAU como Jorge Moscato, Rodolfo Sorondo, Alberto Petrina, Freddy Garay, Rafael E. J. Iglesia y Jorge Ramos. L'últimu día del alcuentru, na Sociedá Central d'Arquiteutos, Ramón Gutiérrez redactó un pequeñu manifiestu plantegando la voluntá de dar continuidá a esti emprendimiento bonal y empecipiáu mientres esos díes.

Esti alcuentru, que coles mesmes sería reconocíu como'l primer Seminariu d'Arquiteutura Llatinoamericana (SAL), consiguió'l sofitu de la revista Summa que, encabezada por Marina Waisman y Lala Méndez Mosquera, cola collaboración de Marcelo Martín, Julio Cacciatore, Miriam Chandler, Alberto Petrina, Patricia Méndez y Adriana Irigoyen, aseguraría la realización nel añu 1986 del II SAL, nuevamente na ciudá de Buenos Aires.

## La institucionalización y la proyeición de los SAL
Nos años subsiguientes, la organización d'estos SAL algamaría una regularidá que siguió hasta'l presente. Si la primer xunta fuera conformada en forma bonal y la segunda convocada por una revista d'arquiteutura, la tercera yá tenía'l respaldu d'una universidá, con tol sofitu académicu qu'eso representaba. Tou esto dexaría que se fora construyendo un sistema de sofitos institucionales pa dar ritmu biañal a xuntes, magar los SAL nunca se constituyeron formalmente como asociación o entidá *ad hoc*.

Magar dellos participantes qu'acompañaron primeramente l'aventura de los SAL creyeron cumplíes les sos intenciones o se marxinaron de les sos temátiques llatinoamericanes, n'ares de la nueva globalización o del amenorgamientu de l'arquiteutura a una mera manifestación inmobiliaria, munchos otros, sicasí, reemplazaron a los ausentes demostrando que'l movimientu de los SAL nun escosó la so capacidá d'iniciativa nin la fuercia de les sos demandes.

Puede dicise que los SAL tamién representaron una especie de fuercia centrífuga qu'actuó n'América Llatina con derivaciones a España y Portugal, aguiyando otres iniciatives animaes pol mesmu espíritu, ente elles:

:# Les actividaes d'intercambiu y cooperación ente revistes d'arquiteutura, que dieron llugar a socesives xuntes y más apocayá a la constitución de la rede ARLA (Asociación de Revistes Llatinoamericanes d'Arquiteutura). 
:# Les ediciones de llibros y guíes sobre arquiteutura llatinoamericana, encaraes pola editorial Escala (Colombia), la Xunta d'Andalucía, la Universidá Autónoma Metropolitana (Méxicu), el Institutu d'Arte Americano ya Investigaciones Estétiques «Mario J. Buschiazzo» cola so publicación “Añales” (Universidá de Buenos Aires, Arxentina) y les revistes Summa y Summa + (Arxentina). 
:# La valorización de la documentación de l'arquiteutura llatinoamericana, destacar la creación del (Centru de Documentación d'Arquiteutura Llatinoamericana) en 1995, que fortaleció l'espardimientu del pensamientu llatinoamericanu, la proteición del patrimoniu documental y el sofitu a los investigadores.

Los socesivos SAL configuraron una suerte d'institución con esistencia real pero ensin nenguna figura xurídica respeutiva. Pos los SAL constitúin primero de too un movimientu carente d'autoridaes y permanentemente autoconvocado. Siempres esistió quien enarbolara la bandera y la responsabilidá de llevalo alantre col sofitu de dalguna institución formal, fora universitaria, profesional o pública. El SAL pudo caltener la so trayeutoria porque siempres hubo quien consideró pervalible l'espíritu de reflexón y alderique que xenera ente los profesionales, los investigadores, los planificadores, los teóricos y los críticos de l'arquiteutura. Los nuevos tiempos, la renovación xeneracional, les miraes abarcantes y los testimonios alrodiu de los requerimientos pendientes de les nueses comunidaes siguen movilizando a quien tienen una visión de l'arquiteutura que nun s'escosa nel ésitu personal sinón que trata d'acomuñar a los destinos social y cultural de la Patria Grande llatinoamericana.

## Los Seminarios

A la fecha, los SAL realizaos fueron los que siguen, indicando fecha, sitiu, entidá organizadora y (cuando correspuende) les conseñes respeutives:

:* **I SAL** 
: Buenos Aires (Arxentina). 1985

:* **II SAL**
: Buenos Aires (Arxentina). 1986
: Revista Summa.

:* **III SAL**
: Manizales (Colombia). 1987.
: Universidá Nacional de Colombia, see Manizales

:* **IV SAL**
: Tlaxcala (Méxicu). 1989.
: Universidá Autónoma Metropolitana (Azcapotzalco y Xochimilco)

:* **V SAL**
: Santiago (Chile). 1991.
: *“El nuesu espaciu urbanu: propuestes morfolóxiques.”*
: Universidá Nacional de Chile.

:* **VI SAL**
: Caracas (Venezuela). 1993.
: *“La nuesa arquiteutura recién: conceutos y realizaciones.”*
: Facultá d'Arquiteutura y Urbanismu, Universidá Central de Venezuela

:* **VII SAL**
: São Paulo (Brasil). 1995.
:*“Cidade y arquitetura: construindo o amanha.”*
: Faculdade de Arquitetura y Urbanismu, Universidade de São Paulo.

:* **VIII SAL**
: Lima (Perú). 16 al 21 d'agostu de 1999.
: *“Repensando na arquiteutura y la ciudá llatinoamericana pal sieglu XXI.”*
: Facultá d'Arquiteutura, Universidad Ricardo Palma.

:* **IX SAL**
: San Xuan (Puertu Ricu). 26 al 30 d'agostu de 2001.
: *“Globalidad, identidá y rotures. La función del Patrimoniu Arquiteutónicu. L'arquiteutura y el so insertamientu social y cultural. Comunicación y espardimientu. Tutelar del norte. Presencia de los Estaos Xuníos na arquiteutura llatinoamericana. Caminos d'ida y vuelta.”*
: Universidá de Puertu Ricu, Universidá Politéunica de Puertu Ricu y la Federación Panamericana d'Asociaciones d'Arquiteutos.

:* **X SAL**
: Montevidéu (República Oriental del Uruguái). 17 al 20 de setiembre de 2003.
: *“Integrando tradición y modernidá.”*
: Intendencia Municipal de Montevidéu, Universidá de la República, Comisión del Patrimoniu Cultural de la Nación y Sociedá d'Arquiteutos del Uruguái

:* **XI SAL**
: Oaxtepec (Méxicu). 5 al 9 de setiembre de 2005.
: *“Pensamientu y propuestes: 20 años del SAL.”*
: Universidá Autónoma Metropolitana (Azcapotzalco y Xochimilco)

:* **XII SAL**
: Concepción y Castro (Chile). 12 al 15 de payares de 2007.
: *“Pensamientu construyíu. La investigación n'Arquiteutura y Urbanismu en Llatinoamérica.”*
: Universidá del Bio-Bio.

:
:* **XIII SAL**
: Ciudá de Panamá (Panamá). 22 al 25 de setiembre de 2009.
: *“Arquiteutura y clima.”*
: Escuela d'Arquiteutura y Diseñu d'América Llatina y el Caribe (ISTHMUS)

:* **XIV SAL**
: Campinas (Brasil). 8 al 11 de payares de 2011.
: *“Apurras a la crítica de l'arquiteutura y l'urbanismu n'América Llatina: reflexones sobre los 25 de SAL y proyeutos pal sieglu XXI.”*
: Universidade Estadual de Campinas, Pontificia Universidade Catolica de Campinas, Universidade Prebisteriana Mackenzie y Universidade de São Paulo.

:* **XV SAL**
: Bogotá (Colombia). 23 al 26 de setiembre de 2013.
: *“Arquitectura y espacio urbano: memories del futuru.”*
: Fundación Rogelio Salmona, Universidá Nacional de Colombia, Universidá de los Andes, Pontificia Universidá Javeriana y Universidá Tadeo Lozano.

:* **XVI SAL**
: Santu Domingu (República Dominicana). 2 al 6 de payares de 2015.
: *“L'archipiélagu llatinoamericanu: tránsitu del sincretismu a la heterotopía.”*
: Universidá Nacional Pedro Henríquez Ureña, Universidá Iberoamericana, Universidá Central del Este, Pontificia Universidá Católica Madre y Maestra, Archivu d'Arquiteutura Antillana, Fundación Walter Palm y Sociedá d'Arquiteutos de la República Dominicana.

:* **XVII SAL**
: El XVII Seminariu d'Arquiteutura Llatinoamericana, foi anunciáu pa realizase na ciudá de Quito (Ecuador) ente los díes 14 y 18 de payares de 2018 so la organización de la Rede Interuniversitaria d'Estudios Urbanos d'Ecuador (CiviTIC) y la Pontificia Universidá Católica d'Ecuador (PUCe).
: 

Ficheru:SALX-Grupo.jpg|Arxentinos nel X SAL, Montevidéu (Uruguái, 2003): Eduardo Maestripieri, Mario Sabugo, Jorge Moscato, Javier Fernández Castro y Jorge Ramos.
Ficheru:SALXII_AsistentesChiloe.jpg|Asistentes al XII SAL en Chiloé (Chile, 2007).
Ficheru:SALXV_ExposiciondeAbilioGuerra.jpg|Esposición de Abilio Guerra nel XV SAL, Bogotá (Colombia, 2013).
Ficheru:SALXV_Asesores.jpg|Gustavo Moré (República Dominicana), Ramón Gutiérrez (Arxentina) y Louise Noelle (Méxicu) nel eventu preparatorio del XV SAL (Bogotá, 2013)


## Premiu América
Los socesivos SAL, a partir del celebráu en Manizales en 1987, decidieron otorgar los Premios América” a aquellos profesionales que produxeren un pensamientu y una obra comprometíos con América Llatina y que la so trayeutoria representara una referencia exemplar pa les nueves xeneraciones d'arquiteutos. La llista de los mentaos gallardones ye:

:* 1987: Marina Waisman (Arxentina), Luis Barragán (Méxicu)

:* 1989: Víctor Pimentel Gurmendi (Perú), Fernando Castillo Velasco (Chile)

:* 1991: Eladio Dieste (Uruguái), Gabriel Guarda (Chile)

:* 1993: Lucio Mariña (Brasil)

:* 1995: Ramón Gutiérrez (Arxentina), Rogelio Salmona (Colombia)

:* 2001: Silvia Arango (Colombia), Mariano Arana (Uruguái)

:* 2003: Claudio Caveri (Arxentina), Manuel Moreno (Chile)

:* 2005: Carlos Mijares Bracho (Méxicu), Alberto Saldarriaga Rocha (Colombia)

:* 2007: Carlos Martner (Chile), Alberto Nicolini (Arxentina)

:* 2009: Jaime Salcedo Salcedo (Colombia), Fernando González Gortázar (Méxicu)

:* 2011: João Filgueiras Lima “Lelé” (Brasil), Cristián Fernández Cox (Chile), Carlos Morales Hendry (Colombia)

:* 2013: Sergio Magalhaes (Brasil), Hugo Segawa (Brasil), Gustavo Moré (República Dominicana)

:* 2015: Juvenal Baracco (Perú), Bruno Stagno (Costa Rica), Jorge Ramos (Arxentina), Eugenio Pérez Montás (República Dominicana)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial del SAL XIV - http://www.iar.unicamp.br/xivsal/ 

* Sitiu oficial del SAL XV - https://sal15frs.wordpress.com/

* Sitiu oficial del SAL XVI -