Hontoria de Valdearados

**Hontoria de Valdearados** ye una llocalidá y un conceyu asitiaos al sur na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España). Amás forma parte de la contorna de La Ribera, del partíu xudicial d'Aranda y del conceyu del mesmu nome.

El nome de **Hontoria** ye una adautación de les pallabres llatines "*fons*" y "*aurea*" (fonte d'oru). L'apellíu Valdearados (Valle de los araos) provién de la dómina de Reconquistar y posterior Repoblación.

## Historia
El gran territoriu entendíu ente los ríos Arlanza y Duero foi recuperáu pol Reinu de Castiella a partir del añu 912 cuando s'asitiaron los estremos defensivos contra los invasores n'Osma, San Esteban de Gormaz, Roa y Haza.

Xentes veníes del norte de la Península (de Galicia a Francia y de la Castiella más vieya) repoblaron esti territoriu abandonáu mientres doscientos años. Nesti momentu entamaron la mayoría de los pueblos güei esistentes asitiaos na zona. D'esta forma, grupos de families entamar en pequeños conceyos y ocuparon les tierres alzándose como homes llibres y convirtiéndose en propietarios de la so aldega.

Nel sieglu X, personaxes históricos como Abderramán III o Almanzor, llegaron coles sos campañes destructivos nel sector del Duero. Sicasí, los nietos y fíos de los repobladores llograron aguantar y evitar la invasión del llugar. La primer constancia del nome de Hontoria tener nel monesteriu de San Juan de la Peña, Aragón, nun pergamín del 7 de xunetu de 1029.

Mientres el gobiernu de Sancho III, **Hontoria** tenía'l derechu de la Benefactoría, esto ye, podía escoyer y destituyir a un proteutor defensor del vecinderu en cuenta de una contribución. Don Ramiro Flórez convertir en Benefactor.

Sobre l'años 1048, atopóse otra mención a **Hontoria** nel testamentu del rei Fernandu I, onde cita'l monesteriu de San Isidoro de Hontoria dedicáu a San Isidoro de Sevilla. Sicasí, na actualidá nun queden restos del mesmu.

Al este de **Hontoria** surdió'l pueblu de Quintanilla de Ricuerda que'l so cotu dependía de la xurisdicción eclesiástica d'Arauzo de Torre y civil de la villa de **Hontoria de Valdearados.**

Na Edá Moderna, nos censos del sieglu XVI, **Hontoria de Valdearados** apaez como Villa exenta de xurisdicciones señoriales. Nel sieglu XVIII, sicasí, atopamos a **Hontoria** dientro del señoríu de los Condes de Miranda y Duques de Peñaranda. Del sieglu XVIII tenemos una fonda conocencia debida al famosu catastru del Marqués de la Ensenada Marqués de la Ensenada que se celebró en **Hontoria** en 1752 y onde se detalla perfectamente tou lo relativo y perteneciente al conceyu naquel momentu.

A principios del sieglu XIX, Napoleón y el so exércitu llegaron a **Hontoria** onde tuvieron llugar importantes combates y escaramuzas remataos con ésitu pol célebre guerrilleru: el Cura Merín. Entá na actualidá, los hontorianos corien un himnu n'alcordanza a les batalles qu'ellí se celebraron: “*La Virxe de la Serna ye milagrosa, que mató a los franceses na Pinosa. La Virxe de la Serna fixo un milagru, que mató a los franceses en Valdecuadro*”.

El términu la Pinosa ye asina porque ye una pinada de la que sobresal un peño, que llamen el peñuco, y que resulta un bon obervatorio pa ver el campu de batalla.

Na emboscada de Valdecuadro, el Cura Merín ganó a les tropes de Napoleón que veníen dende Aranda de Duero. La resultancia fueron 63 muertos, 97 mancaos y más de 500 prisioneros franceses.

Anguaño, se reliza una recreación d'esta batalla cada añu o cada dos años per parte de dellos vecinos del pueblu y d'asociaciones rellacionaes cola Guerra de la Independencia.

## Símbolos
L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente'l . 

El diseñu del **Escudu Municipal** de **Hontoria de Valdearados** ye partíu y mediu cortáu. Primero, en campu de gules, fonte d'oru, mazonada de sable, con dos caños manantes y agua n'azul. Al xefe, estrella d'oru de seis puntes. Segundu, en plata, cepa de sinople (fueyes) y sable (recímanos). Terceru, n'azul trés espiges d'oru, puestes una en palu y dos en sotuer. Entado en punta y sobre sable, mitra d'oru con cruz de sinople. Al timbre, corona real zarrada.
La fonte dorada fálanos de **HONTORIA** y la estrella recuérdanos a la Villa de **QUINTANILLA DE RICUERDA** , integrada nel cielu históricu del actual Conceyu.

Nel cuartel segundu, en campu de plata, resalta una añosa cepa con fueyes y recímanos. Esto indícanos que tamos na Ribera del Duero.

Nel tercer

o, d'azul, trés espiges d'oru canten la naturaleza agraria de la Villa.

Finalmente, nel entado de la punta, en sable resalta una mitra episcopal n'oru con ínfulas y cruz de sinople, alusión a Don Andrés de la Cuesta y nél a tolos vecinos. La Corona Real del Timbre recuerda que'l reinu d'España protexe'l presente y futuru de **HONTORIA DE VALDEARADOS**.

## Fiestes y tradiciones

### La Virxe y San Roque
Son les fiestes más importantes del pueblu y celébrense alredor de los díes 15 y 16 d'agostu. Mientres tola selmana hai numberoses actividaes pa los vecinos.

### El Ramonajo
La fiesta del **Ramonajo** remontar al añu 1988 cuando, un grupu d'amigos encabezáu por Clemente María Zayas, conocíu como Clementín, punxo en práctica'l celebrar cola xente del barriu una popular chicolatada como fin de les fiestes de l'Asunción y San Roque. La fiesta del **Ramonajo** (nome del barriu) celébrase'l día 17 d'agostu.

A la vista del ésitu de dicha chicolatada, al siguiente añu'l númberu de participantes aumentó xuniéndose al **Ramonajo** numberoses cuadrielles que collaboraron apurriendo al menú un xamón y un gochín.

Na actualidá, dexó de ser una fiesta del barriu pa convertise nuna festividá más de tol pueblu. Yá nun ye una chicolatada sinón una gran cena de tolos hontorianos afatiaos col pañuelu de fiestes.

La organización y alministración d'esta fiesta cuerre al cargu de los vecinos del barriu'l **Ramonajo** qu'empleguen la tarde entera del 17 d'agostu pa cocinar pa tol pueblu.

### Virxe de la Serna
La festividá n'honor a la Virxe de la Serna celébrase'l 8 de setiembre con una romería na que tol pueblu camina hasta la ermita y, una vegada ellí, celébrase una misa n'honor a la Virxe. Tres la eucaristía tien llugar una procesión cola imaxe de la Virxe y de San Isidro Llabrador.

### Selmana Santa
La Selmana Santa nun s'estrema enforma de la del restu de pueblos de la contorna. Empieza'l Domingu de Ramos con una eucaristía y posterior procesión.

### Les marzas
Como'l so propiu nome indica, tien de cantase la última nueche de febreru a partir de les 12 de la nueche.

### San Antonio celebra'l 13 de xunu y, cola collaboración de les muyeres del pueblu y de la panadería, realícense los típicos "paninos de San Antonio".

Esti día tol pueblu allega a la misa que se celebra na ermita construyida n'honor al santu. A la salida de misa, tolos vecinos collaboren na compra de los paninos que los sos beneficios destinar al cepiyu de la ermita pa sufragar el so caltenimientu.

## Llugares d'interés

### Muséu Etnográficu
El Muséu Etnográficu atópase allugáu nuna amplia sala de la planta baxa del Palaciu del Obispu, xunto a la carretera que traviesa'l pueblu. Trátase d'un muséu que cunta con oxetos y antigüedaes que recuerden cómo yera la vida, les costumes, los distintos preseos ya instrumentos qu'emplegaben los nuesos antepasaos.

Cuenta con más de 500 pieces y, cualesquier que se tope en posesión d'una antigüedá, puede emprestala al muséu.

### Ermita de San Roque
Esti templu alzar nel añu 1757, en memoria del santu de Hontoria por cuenta de la so muerte por causa de la peste. Atópase xuníu al campusantu del pueblu creáu darréu (sobre'l 1820).

Ta asitiada na carretera que lleva a Baños de Valdearados.

### Ermita de San Antonio de Padua
Atópase alzada onde un día hubo una ermita dedicada a San Sebastián. Foi construyida en 1765 pol ciñu que teníen los hontorianos al mártir que lleva'l so nome.

Asítiase pela rodiada del pueblu, na carretera que lleva a Quemada.

### Ermita de la Virxe de la Serna
Data del añu 1775 y débese a la devoción de les xentes del pueblu pola so Virxe. Nel añu 1812, tuvo llugar en dicha ermita la muerte de Domingu Merín (el párrocu del pueblu) a manes de los franceses y los hontorianos estimen la posterior proteición recibida frente al exércitu de Napoleón na Pinosa.

### Ilesia de San Esteban Protomártir
L'edificiu de la ilesia parroquial ye de planta basilical, de tres naves. Parte de la Ilesia data del añu 1136, d'una ilesia románica, pero sufrió posteriores remodelaciones. La parte más importante data del sieglu XVI y cuenta con un estilu góticu renacentista y cubrición abovedada, de crucería.

El restu de la Ilesia pertenez al sieglu XVIII con un estilu neoclásicu y d'escasa ornamentación. Los retablos fueron tallaos en numberosos estilos y pertenecen a distintos tiempos.

### Ponte Canto

Construyíu en piedra y asonsañando les construcciones romanes, la Ponte Canto dexa travesar el Ríu Aranzuelo. Cuenta con dos güeyos.

### El palaciu obispal (Conceyu)
Perteneció al Obispu Don Andrés de la Cuesta (1516-1564). Yera un personaxe bien conocíu de la dómina que tuvo'l privilexu de poder viaxar y cuntó col sofitu de numberosos nobles como Felipe II o Carlos I.

El palaciu cunta con una superficie aproximada de 1200 metros y tien una planta baxa, dos pisos cimeres y un desván.

L'edificiu ocupó distintos usos como'l de Caxa d'Aforros, oficina de la Cámara Agraria, vivienda y, anguaño, ye'l Conceyu y la Casa Consistorial.

### Edificiu de les escueles
El motivu de la so construcción foi la creación d'una escuela municipal pa tolos neños del pueblu. Anguaño, ta estremáu en delles sales qu'acueyen diverses actividaes como'l consultoriu médicu, la sede de l'asociación de xubilaos “San Antonio”, la sede de l'Asociación Cultural “Ríu Aranzuelo” o la sede de Caja Burgos.

### La plaza mayor
Foi construyida nel añu 1921. Cuenta con un pilón de piedra sólida sobre'l que s'alza la bandera y l'escudu municipales.

## Xeografía
;Allugamientu La llocalidá ta asitiada a una altitú de 860msnm.





;Clima Según
los datos de la tabla de siguío y d'alcuerdu a la clasificación climática de Köppen modificada Hontoria de Valdearados tien un clima mediterraneu de tipu *Csb* (templáu con branu secu y templáu).

Climograma:

;Hidrografía El
Aranzuelo ye'l ríu que pasa por **Hontoria de Valdearados**.

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 33,58km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de hab./km².





## Referencies

## Enllaces esternos

* http://images.climate-data.org/location/360478/climate-graph.png

*  Conceyu de Hontoria de Valdearados

* http://www.hontoriadevaldearados.burgos.es/content/historia .