Lliteratura francesa

La **lliteratura francesa** referir a la lliteratura escrita en francés por ciudadanos franceses, y forma parte de la lliteratura francófona. Esta postrera (la lliteratura francófona) inclúi tola lliteratura en francés, realizada por ciudadanos tantu de Francia como d'otros países como Bélxica, Suiza, Canadá o de les antigües colonies franceses. La lliteratura de Francia toma la lliteratura francesa y la d'otros idiomes de Francia.

## Introducción
La llingua francesa ye la resultancia de la fusión ente diverses llingües d'oïl, que la so forma predominante foi progresivamente impuesta dende la sede del poder institucional, la Islla de Francia, que-y dio'l so nome. Tien una axuntadura d'oríxenes ente los que se destacar el romanu, el xermánicu, el celta y delles llingües rexonales. L'idioma francés por sigo mesmu, puede considerase como una forma moderna del llatín vulgar.

La lliteratura francesa naz nel sieglu IX, colos primeros escritos en llingua romance. La so importante producción a lo llargo de los sieglos dio llugar a la creación de nuevos movimientos lliterarios y artísticos, que la so poderosa influyencia sobre otres lliteratures fai-y ocupar una preeminente posición na lliteratura universal.

### Edá Media

El primer testu en francés son los Xuramentos d'Estrasburgu, del sieglu IX, magar el primer testu inequívocamente lliterariu ye la Secuencia de Santolaya, del mesmu sieglu. Sicasí, hai qu'esperar a empiezos del sieglu XI p'atopar una producción lliteraria sistemática escrita en francés medieval. Ye una de les más antigües lliteratures vernácules d'Europa occidental y convirtióse nuna fonte clave de temes lliteraries na Edá Media a lo llargo de tol continente.

Trés grandes manifestaciones lliteraries atopen el so orixe na Francia del sieglu XII: el cantar de xesta, la llírica trovadoresca y el poema caballerescu. Cantar de xesta tienen el so orixe na tradición guerrera anterior. Yeren poemes épicos sobre fazañes d'héroes famosos, que se cantaba por xuglares que diben percorriendo places y castiellos. El so testu más importante ye la *[[Cantar de Roldán]]*, nel que pueden trate les traces distintives d'esti tipu de poesía épica en Francia: abonda lo escomanao, lo maraviyoso y la idealización, tanto de fechos como de personaxes.

La llírica que crearon los trovadores obedecía más bien a un nuevu ideal de vida cortesana. Ye obra de trovadores cortesanos, poetes que componen versu y música nun estilu cuidáu; utilicen l'occitanu. La so tema favorita ye l'amor cortés, con idealización de la dama. Esistieron diversos xéneros: el sirventés, la enterrió, la pastorela, anque'l más cultiváu foi la cansó. Considerar a Guillermo de Poitiers, Duque d'Aquitania, como'l so iniciador; el más destacáu de los trovadores foi Bernart de Ventadorn, poeta de la reina Leonor d'Aquitania; otros: Arnaut Daniel, Marcabrú (trovador) y Bertran de Born. Pa cuando les refinaes cortes provenzales sumieron por cuenta de la cruzada albigense, esti modelu de poesía espublizárase por toa Europa.

Pela so parte, los poemes caballerescos o *roman courtois* surdieron de les cortes del norte de Francia. Yeren rellatos en versu sobre l'amor cortés, temes de l'antigüedá (como la historia d'Alexandru Magnu) y, sobremanera, los mitos celtes de la Bretaña: Tristán y Isolda, los Caballeros de la Mesa Redonda o Perceval. L'autor más celebráu foi Chrétien de Troyes, coles sos obres dedicaes a *[[Perceval ou le Conte du Graal|Perceval]]* y *[[Lancelot ou le Chevalier de la charrette|Lancelot]]*. De Francia, esti xéneru irradió al restu del continente.

Al opuestu del "roman courtois" asítiense los poemes del poeta Rutebeuf, del sieglu XIII, que foi unu de los primeros en reflexar les dificultaes de la vida del home común, y en crear poemes polémicos y satíricos contra los poderosos de la dómina.

Na Baxa Edá Media empezar a sentir l'influxu de les clases urbanes, recurriéndose a temes y xéneros más próximos a la naciente burguesía, polo que se-y dio'l nome de "lliteratura burguesa". Cabo citar dos llargos poemes: el *[[Roman de la Rose]]*, de Guillaume de Lorris, y el *[[Roman de Renart]]*, de calter satíricu. D'esta dómina daten los *[[fabliaux]]*, risonderos cuentos en versu nun estilu realista.

D'esti momentu ye la primera gran figura de la poesía francesa, François Villon, estraordinariu poeta, que rellata nos sos versos con sinceridá y emoción la so vida miserable y desordenao; de la so obra recuérdase sobremanera'l *[[El Testamentu]]* (o *Gran Testamentu*) (1461), que reflexa'l pesar d'esbardiar la so mocedá y l'horror a la muerte.

La Guerra de los Cien Años alimentó'l xéneru de la crónica histórica, ilustrada pol cronista Jean Froissart y el poeta Eustache Deschamps. 

Considérase que la prominencia europea de la lliteratura francesa quedó clisada en parte pola lliteratura vernácula n'Italia nel sieglu XIV.

D'esta dómina caltienen pieces de teatru relixosu, xeneralmente clasificáu en *[[Misteriu (teatru)|misterios]]* (si yeren pieces sobre la Navidá o la Pasión), *[[Milagru|Milagros]]* (rellatando intervenciones maraviyoses de la Virxe o los Santos) y *[[Moralidá]]es* (de calter más satíricu, con personaxes alegóricos como'l Viciu o la Fe). Al pie de él, surde nel sieglu XIV un teatru profanu de farses, basaes na aguda observación de la psicoloxía humana, dándo-y un tratamientu burlesco. 

De les farses que se caltienen, una de les más conocíes ye *[[La Farsa de Maître Pathelin]]*, datada escontra 1457, esto ye, yá en plenu sieglu XV, marcando la transición ente lo medieval y lo renacentista.

### La Renacencia

Francia tamién conoció un florecimientu de la so lliteratura vernácula nel sieglu XVI, con una gran evolución bien recreativa. Anque hubo humanistes a principios del sieglu XVI en Francia, como Guillaume Budé († 1540), considérase que'l Renacimientu lliterariu llega a Francia escontra mediaos del sieglu. Nesti país, esti movimientu caracterizóse sobremanera por una esmolición de tipu intelectual: el criteriu personal y la llibertá de pensamientu van informar la producción d'esta dómina.

Anovóse la poesía gracies a los siete poetes del grupu conocíu como La Pléyade. D'ente ellos, destacaron Joachim du Bellay y Pierre de Ronsard; esti postreru arriqueció la llingua con sarcasmos o neoloxismos, afaciendo los modelos clásicos (oda, himnu, sonetu) a la llingua francesa. De la so obra cabo destacar les *Odes* al estilu de Píndaro, y los sos *Sonetos amorosos*. Son tamién poetes influyentes d'esti periodu Théodore Agrippa d'Aubigné y Clément Marot.

Polo que se refier a la prosa, sobresalen Rabelais, Margarita d'Angoulême (conocida en Francia como Margarita de Navarra) y Montaigne. El primeru escribió una llarga novela, *[[Gargantúa y Pantagruel]]*, sobre les aventures d'estos dos xigantes; se satiricen la ciencia y creencies medievales, con un estilu realista y pintoresco. Tocantes a Montaigne, destacar polos sos *[[Ensayos (Montaigne)|Ensayos]]*, obra qu'entemez observaciones personales con reflexones filosófiques, defendiendo la moderación y la tolerancia, nun estilu vivo y ameno.

El teatru de la dómina siguía les direutrices clásiques, como puede trate nes obres d'Étienne Jodelle.

### El clasicismu francés

Na primer metá del sieglu XVII, cultivóse la lliteratura barroca, como puede trate nel preciosismu d'autores como'l poeta Vincent Voiture.

Sicasí, na segunda metá del sieglu Francia convertir en defensora d'un ponderáu y serenu clasicismu, basáu en principios radicalmente opuestos a los del barroquismu. Al traviés de los programes políticu y artísticu del Antiguu Réxime, la lliteratura francesa convertir en dominante nes lletres europees del sieglu XVII. Los reis aguiyaron y protexeron la creación artística. La monarquía absoluta impon regles precises en lliteratura, siendo trascendental, a esti respectu, la creación de l'Academia Francesa pa la Llingua y la Gramática, por Richelieu en 1635.

Tolos escritores someter a unes mesmes regles, derivaes d'Aristóteles y Horacio. L'estilu evitaba escesos, aspirando a la naturalidá y cencellez. La tema preferida ye l'estudiu del calter del home. Nun se trata d'una lliteratura popular, sinón que'l públicu yera la corte y l'aristocracia. Nicolás Boileau sistematizó les regles lliteraries siguiendo precisamente la preceptiva aristotélica na so *Arte poético*.

La condesa de La Fayette (1634- 1693) escribió la primer novela clásica francesa, *La Princesse de Clèves* en 1678. A pesar de ser una especie d'autobiografía sentimental la novela ye clásica pola semeyanza de la so mentalidá col heroísmu voluntario y racional de Corneille, pola arquiteutura tráxica de la narración y pola claridá d'estilu.

La marquesa de Sévigné (1626- 1696) escribió cartes a la so fía qu'en 1725 fueron publicaes col nome de *Lettres* y aportaríen a consideraes un xéneru lliterariu en sí mesmu, pos yera costume nesa dómina lleer les cartes de mancomún nos salones.

El clasicismu francés destácase sobremanera pol so teatru. Los xéneros dixebrábense, tenía de respetase la regla de les tres unidaes y, amás, cumplir una función moral. Per un sitiu, la traxedia clásica, creada por Pierre Corneille y llevada a la so perfeición por Jean Racine, nun estilu noble y elevao trataba temes de l'antigüedá grecollatina o asuntos bíblicos. Corneille tien un estilu más bien retóricu, centrándose nos conflictos que se producen dientro de l'alma de los personaxes, n'obres como *[[El Cid (ópera)|El Cid]]* o *[[Cinna]].* Racine destacar pol so realismu psicolóxicu, pudiendo mentase, como obra más destacada, *[[Fedra]]*.

La comedia vien representada magistralmente por Molière, escritor y actor, protexíu por Lluis XIV. Nes sos obres satiriza a l'aristocracia y l'alta burguesía del so tiempu, pero al traviés de personaxes universales como'l hipócrita (*[[Tartufo (Molière)|Tartufo]]*), el vanidosu nuevu ricu (*[[El Burgués gentilhombre]]*) o *[[El avaro]]*.

La prosa francesa del sieglu XVII destacar pola so claridá y orde. Asina, na so obra filosófica *[[Discursu del métodu]]*, Descartes resulta un modelu de claridá espresiva. Madame de La Fayette cultivó la prosa de ficción, afaciendo'l modelu de les noveles españoles al gustu francés, afondando na psicoloxía de los personaxes. Yá que la Europa del sieglu XVII ta apoderada polos discutinios relixoses, la lliteratura de discutiniu tamién se cultivó, sobresaliendo en Francia la figura de Bossuet, obispu qu'atacó'l protestantismu ya interpretó la historia en sentíu providenciallista (*Discursu sobre la Historia Universal*). Dientro del propiu catolicismu, el movimientu xansenista preconizaba soluciones asemeyaes a les de los protestantes, lo que fizo que fuera condergáu pol papáu; la figura que más se destacar foi la del matemáticu ya inventor Blaise Pascal, colos sos *[[Cartes provinciales]]* en defensa del xansenismu, amás d'unos *[[Pensamientos (obra de Pascal)|Pensamientos]]* de gran fondura filosófica y mística. De Fénelon recuérdase sobremanera *[[Les aventures de Telémaco]]*, na que la tema mitolóxicu sirve d'escusa a reflexones morales y polítiques.

La poesía nun sobresalió nel clasicismu francés. Sicasí, siempres puede mentase a François de Malherbe y a La Fontaine, qu'aprovechando fontes clásiques compunxo una serie de *[[Fábula|Fábules]]*. 

Caltener d'esti sieglu epistolarios (Madame de Sévigné) y memories (Louis de Rouvroy, duque de Saint-Simon).

### La Ilustración

El sieglu XVIII francés ye conocíu como "el sieglu de les lluces". Dende'l sieglu XVII, el francés convirtiérase na llingua franca lliteraria y diplomática d'Europa occidental (y hasta ciertu puntu, en Norteamérica). Nel sieglu XVIII, les lletres franceses tuvieron un fondu impautu en toles tradiciones lliteraries europees y norteamericanes ente que, coles mesmes, resultaron bien influyíes poles tradiciones britániques y alemanes qu'inspiraron el prerromanticismu.

La enciclopedia foi un preséu forxador de la nueva mentalidá de la Ilustración. Les nueves idees espublícense al traviés de los salones y conxustes, nes que l'aristocracia recibía a lliteratos ya intelectuales. Igualmente facer al traviés de la Enciclopedia o *Diccionariu razonáu de les ciencies, artes y oficios*, publicada ente 1751 y 1780 por Diderot, y D'Alembert. 

Apoderen el pensamientu francés de la dómina los filósofos Montesquieu, Voltaire y Rousseau, al igual que l'enciclopedista Denis Diderot. Tratábase más bien d'intelectuales que cavilgaben sobre la reforma social por aciu midíes práutiques, y non sobre la metafísica. Utilizaben los diversos xéneros lliterarios pa espresar estes idees de reforma social y política. Asina, Montesquieu usó la sátira nes sos *[[Cartes Perses]]*, obra d'aguda crítica social. 

Voltaire, como Diderot, recurrió tamién al teatru, esponiendo les sos idees al traviés de traxedies clásiques. Sicasí, tamién cultivó la poesía neoclásica y les noveles, ente les que se destacar *[[Cándido, o l'optimismu Cándido]]*. Foi un escelente escritor, agudu y atélite, que goció na so dómina de fama estraordinaria, tratando con monarques ilustraos como Federico'l Grande o Catalina II de Rusia.

La obra del xinebrín Jean-Jacques Rousseau articúlase en redol a delles exes: social, políticu, educativu y personal, les obres d'esti últimu grupu (como *Les confesiones*) antemanando'l sentimentalismu románticu. Frente a la idea de la razón como reguladora de la sociedá, nél predomina'l sentimientu sobre la razón, nun creyendo na eficacia de les lleis. Espón la so visión de la renovación de la educación en *[[Emilio, o De la educación|Emilio]]*, obra basada na llibertá y el naturalismu. La so obra más política ye *[[El contratu social]]*, precursora del pensamientu revolucionariu de 1789.

Nun ye l'únicu autor nel que se tán preludiando yá los ideales románticos, pos lo mesmo puede trate n'otros novelistes como Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (*Pablo y Virginia*) o'l Abbé Prévost *([[Manon Lescaut (novela)|Manon Lescaut]]*).

### Sieglu XIX
La lliteratura francesa nel sieglu XIX ye esencialmente marcada pol romanticismu, el realismu y el naturalismu. Otros movimientos nacíos nes últimes décades del sieglu, como'l parnasianismo y el simbolismu, prefiguran la lliteratura, al igual qu'unos cuantos poetes, novelistes y dramaturgos en que la so creación lliteraria asolápense delles corrientes o que se caltienen al marxe de los movimientos predominantes.

#### Romanticismu

El Romanticismu ye un movimientu de reacción frente al neoclasicismu que, nacíu n'Inglaterra y Alemaña, algamó a Francia lo mesmo qu'a otros países europeos. Apondérase la imaxinación, les pasiones y la visión personal del home y del mundu. Manifestar na lliteratura yá en dómina napoleónica, con Madame de Stael y Chateaubriand (*[[Xeniu del cristianismu]]*). Predomina la novela, con autores como George Sand (*La mare au diable*) (1846), (*La petite Fadette*) (1849), (*Le marquis de Villemer*) (1860), y el primer Balzac (*Le Père Goriot*) (1834), (*Eugénie Grandret*) (1833) y la mayor parte de les obres qu'integren La comedia humana (en francés, *Comédie humaine*) (de 1833 a 1850).

En poesía destacaron Alphonse de Lamartine (*Les Meditaciones*, *Ficies*, de 1820), Alfred de Musset *(Les nueches)*, y Gérard de Nerval (*Les fíes del fueu*).

Considérase que'l teatru románticu empezó col estrenu de *[[Hernani]]* (1830) de Victor Hugo, siendo consideráu esti postreru'l maestru de la escuela romántica. Al añu siguiente publicaríase la que posiblemente sía la so obra más conocida: la novela *[[Notre Dame de París]]*. En 1862 publicó *[[Los miserables]]* o *Les Misérables*.

Otres figures del romanticismu francés son Alfred de Vigny (*[[Chatterton (obra de teatru)|Chatterton]]*), (*Les destinées*), poeta, dramaturgu, y novelista, Alexandre Dumas (padre), creador de *[[Los trés mosqueteros]]* y *[[El conde de Montecristo]]*; y el mozu Théophile Gautier, igualmente dedicáu a dellos xéneros lliterariu y gran defensor del romanticismu.

Nun tenemos d'escaecer a Stendhal con (*Le rouge et le noir*), de 1831, y (*La Chartreuse de Parme*), de 1839, y a Barbey d'Aurevilly cola so famosa (*Les diaboliques*).

#### Parnasianismo
La reacción contra'l romanticismu produz na poesía la escuela parnasiana. Les sos figures más conocíes son Leconte de Lisle y tamién Théophile Gautier ensin qu'arrenunciara a los sos ideales románticos. Charles Baudelaire (*les flores del mal*, 1857) ye consideráu como unu de los poetes más importantes del sieglu XIX, y la so obra va influyir direutamente los simbolistes.

#### Realismu y naturalismu

Escontra 1848, empecípiase la reacción contra'l romanticismu na novela, al que se considera superáu, aniciándose'l realismu, qu'apoderaría la escena lliteraria hasta, aproximao, 1874. Defende describir la realidá cotidiana ensin artificios y ensin idealizala, escoyendo los sos protagonistes ente les clases popular y mediu, y reflexando temes sociales comunes a la mayoría de la xente. La novela foi'l so principal mediu d'espresión. Sicasí, el públicu llector aumentara, y ello motivó un mayor espardimientu del periodismu y de les noveles, especialmente del tipu novela por entregues.

El movimientu realista ta empecipiáu y representáu entós por Honoré de Balzac (*[[La comedia humana]]*) y Stendhal (*[[Colloráu y negru]]*), que s'imponen como xera la descripción nes sos obres de la estructura de la nueva sociedá francesa de la so dómina.

Dempués de la revolución del 48 y l'eclecticismu consiguiente, el movimientu realista desagua nun naturalismu más "cientifista" y empíricu, en parte inda burgués y en parte tamién críticu de la burguesía. La novela sigue siendo'l xéneru más destacáu y los novelistes algamen un primer planu social. Autores representativos en Francia son Gustave Flaubert *([[Madame Bovary]]*, 1856) y Guy de Maupassant.

Con Émile Zola (*Los Rougon-Macquart*) llegar al naturalismu.

#### Simbolismu
El simbolismu considérase, en ciertu mou, una reacción ante los escesos del naturalismu, y aníciase nos años 1880 con base nes idees de Charles Baudelaire. En 1886 Jean Moréas publica'l * Manifiestu Simbolista* o "Manifiestu de los Cinco" que denunciaba la falta d'ideal y de nobleza del naturalismu. 

Yá nun se trata d'espresar la realidá afeutiva o científica sinón de superala. Les coses que sentimos y conocemos nun son más que símbolos d'una "sobrerrealidad", sía ésta esterior o interior en rellación al poeta.

Nun son yá nin l'acción emocional, nin la significación intelectual o la fermosura inmediata les cualidaes qu'importen sinón la fuercia de evocación simbólica. El simbolismu empezó por una revolución na versificación que tenía de rematar nel versu llibre. Eso esplica porqué los verdaderos simbolistes fueren casi toos poetes.

Poetes simbolistes son principalmente los *[[Los poetes malditos|poetes malditos]]* Paul Verlaine y Arthur Rimbaud (*[[Una temporada nel infiernu (poema)|Una temporada nel infiernu]]*, *[[Llumes]]*), según Villiers de L'Isle Adam y Stéphane Mallarmé. Otros poetes fueron Tristan Corbière (*Les amours jaunes*, Isidore Ducasse llamáu'l Conde de Lautréamont (*Les chants de Maldoror*) y Jules Laforgue, pioneru del versu llibre.

La segunda xeneración simbolista tuvo formada pol belga Émile Verhaeren (1855- 1916), Albert Samain (1859- 1900), el griegu Jean Moréas (1856- 1910) educáu en Francia, Henri de Régnier (1864- 1936), Gustave Khan, Francis Viélé-Griffin, Laurent Tailhade y Jean Lorrain. Los postreros representantes d'esta escuela pertenecen al sieglu XX: Paul Claudel (1868- 1955) y Maurice Maeterlinck (1862- 1949), principal esponente del teatru simbolista.

#### Teatru
Nel sieglu XIX, el teatru convertir nun divertimiento al algame de toles clases sociales y les sales multiplíquense. La importante producción dramatúrgica de los poetes y novelistes románticos anueva non soló el llinguaxe teatral sinón tamién los sos componentes formales.

Al marxe del teatru románticu, el *[[vodevil|vaudeville]]* gocia d'una gran popularidá con autores como Eugène Labiche y Georges Feydeau.

El teatru simbolista, de fuerte carga poética, va ser representáu por Maurice Maeterlinck.

A finales del sieglu, apaecen autores teatrales orixinales que nun s'inscriben dientro d'un xéneru específicu. Ye'l casu d'Edmond Rostand (*[[Cyrano de Bergerac]]*, 1898), Alfred Jarry *([[Ubú Rei]]*, 1888), Charles Péguy y Paul Claudel (*L'anunciu fechu a María*).

### Sieglu XX
El imperialismu y colonialismu francés n'América, África, y el Mediu y Alloñáu Oriente, llevaron l'idioma francés a cultures non europees qu'ampliaron l'ámbitu tanto xeográficu como temáticu de la lliteratura francesa actual y arriquecer tantu no fondero como na forma. Esta superposición cultural espresada en francés, xunida a un duru procesu de descolonización, marcó fondamente la lliteratura francesa del sieglu XX.

Otros acontecimientos de gran impautu fueron les dos guerres mundiales.

Los movimientos lliterarios de mayor importancia fueron:

* el surrealismu (André Breton, Robert Desnos)
* l'esistencialismu (Gabriel Marcel, Jean-Paul Sartre, Albert Camus, Simone de Beauvoir y Maurice Merleau-Ponty)
* el *[[Nouveau roman]]* (Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute, Samuel Beckett)
* el Teatru del absurdu (Arthur Adamov, Antonin Artaud, Samuel Beckett, Michel de Ghelderode, Eugène Ionesco, Georges Schehadé)

Sicasí, la inmensa mayoría de los autores del sieglu XX en Francia carauterizar por nun pertenecer a nengún movimientu definíu nin a nenguna escuela, un enclín que va ser más marcada según avanza'l sieglu.

So los ideales aristocráticos del antiguu réxime (el "honnête homme"), l'espíritu nacionalista de la Francia post-revolucionaria, y la xeneralización de la enseñanza público y gratuito a partir de la Tercer República y na Francia contemporánea, los franceses llegaron a tener una fonda conexón cultural col so heriedu lliterariu. Güei, les escueles franceses enfatizan l'estudiu de les noveles, el teatru y la poesía (de cutiu aprendida de memoria). Les artes lliteraries son sofitaes pol Estáu y los premios lliterarios son noticies importantes. L'Academia Francesa y l'Institutu de Francia son importantes instituciones llingüístiques y artístiques en Francia, y la televisión francesa retresmite programes sobre escritores y poetes (el programa más vistu na historia de la televisión francesa foi Apostrophes, un programa selmanal d'entrevistes y alderiques sobre lliteratura y arte). Les temes lliteraries importen enforma a los ciudadanos franceses y tienen un importante papel nel so sentíu d'identidá. 

Hasta l'añu 2015, los lliteratos franceses llograron más Premiu Nobel que nenguna otra nación; sicasí, los escritores n'inglés ganaron el doble de premios nobel.

## Lliteratures d'otres llingües de Francia
Amás de la lliteratura escrita en francés, la cultura lliteraria de Francia puede incluyir obres escrites n'otres llingües. nel periodu medieval munches de les llingua estándar que pertenecíen en dellos territorios que más tarde conformaron la moderna Francia producieron tradiciones lliteraries, tales como l'anglonormanda y la provenzal.

La lliteratura en idiomes rexonales siguió a lo llargo del sieglu XVIII, anque diben siendo clisaes pola puxanza del idioma francés y viose influyida polos modelos lliterarios en francés. Movimientos conscientes de renacencia idiomática nel sieglu XIX, tales como Félibrige na Provenza, xunto a una alfabetización más amplia y prenses rexonales, dexaron un nuevu florecimientu de la producción lliteraria nel idioma normandu y otros.

Frédéric Mistral, un poeta en idioma provenzal (1830-1914), recibió'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1904.

La lliteratura bretona dende los años 1920 foi animada, a pesar del decreciente númberu de falantes. En 1925, Roparz Hemon fundó'l periódicu *Gwalarn* que mientres 19 años intentó alzar l'idioma al mesmu nivel que los otros grandes idiomes "internacionales" creando obres orixinales en tolos xéneros y proponiendo traducciones bretones d'obres estranxeres reconocíes internacionalmente. En 1946, *Al Liamm* asumió'l papel de *Gwalam*. Apaecieron otres revistes que-y dieron al bretón un cuerpu de lliteratura bastante ampliu pa un idioma minoritariu. Ente los escritores en bretón pueden mentase a Yann-Ber Kalloc'h, Anjela Duval y Per-Jakez Hélias. 

La lliteratura en picardu caltién un nivel de producción lliteraria, especialmente n'escritura teatral. 

La lliteratura en idioma valón ta reforzada pola producción lliteraria más significativa nesta llingua, que se realiza en Bélxica. 

Polo que se refier a la lliteratura en catalán y en vascu tamién se beneficien de la esistencia de llectores fora de les fronteres de Francia.

## Premiu Nobel de lliteratura
La siguiente llista correspuende a los franceses que llograron el premiu nobel de lliteratura :

* 1901 - Sully Prudhomme (El primer premiu Nóbel de lliteratura)
* 1904 - Frédéric Mistral (escribió n'Occitanu provenzal)
* 1911 - Maurice Maeterlinck (Belga)
* 1915 - Romain Rolland
* 1921 - Anatole France
* 1927 - Henri Bergson
* 1937 - Roger Martin du Gard
* 1947 - André Gide
* 1952 - François Mauriac
* 1957 - Albert Camus
* 1960 - Saint-John Perse
* 1964 - Jean-Paul Sartre (refugó'l premiu)
* 1969 - Samuel Beckett (Irlandés, escribió n'inglés y francés)
* 1985 - Claude Simon
* 2000 - Gao Xingjian (escribe en Chinu)
* 2008 - Jean-Marie Gustave Le Clézio
* 2014 - Patrick Modiano

## Clásicos de la lliteratura francesa

### Ficción
* Edá Media
** anónimu - *La Chanson de Roland* (*[[Cantar de Roldán]]*) 
** Chrétien de Troyes - *[[Yvain ou le Chevalier au Lion]]*, *[[Lancelot, ou le Chevalier à la charrette]]*
** dellos - *Tristan et Iseult* (*[[Tristán y Isolda (lleenda)|Tristán y Isolda]]*)
** anónimu - *Lancelot-Graal* *([[Lanzarote-Grial]])*, tamién conocíu como'l *Lanzarote en prosa* o'l *Ciclu vulgata*
** Guillaume de Lorris y Jean de Meung - *[[Roman de la Rose]]* ("Novela de la Rosa")
* Sieglu XVI
** François Rabelais - *[[Gargantúa y Pantagruel]]* 
* Sieglu XVII
** Honoré d'Urfé - *L'Astrée* (*[[La Astrea]]*) 
** Madame de La Fayette - *[[La Princesse de Clèves]] (La princesa de Clèves)*
* Sieglu XVIII 
** Voltaire - *Candide ([[Cándido]])*, *Zadig*
** Jean-Jacques Rousseau - *[[Julie, ou la nouvelle Héloïse]] (Julia, o la nueva Eloísa)*, *[[Emilio, o De la educación]]*, *[[El contratu social]]*
** Denis Diderot - *Jacques le fataliste* (*Jacques el Fatalista*), L'Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (editor)
* Sieglu XIX
** Stendhal - *Le Rouge et le Noir* (*[[Colloráu y negru]]*), *La Chartreuse de Parme* (*[[La cartuxa de Parma]]*)
** Honoré de Balzac - *La Comédie humaine* ("La comedia humana", un ciclu de noveles qu'inclúi *Père Goriot (Pá Goriot)* y *Eugénie Grandet (Eugenia Grandet)*)
** Gustave Flaubert - *[[Madame Bovary]]*, *L'Éducation sentimentale* (*[[La educación sentimental]]*)
** Edmond y Jules de Goncourt - *Germinie Lacerteux*
** Guy de Maupassant - *[[Bel Ami]]*, *Boule de suif* (*[[Bola de sebu]]*), y otros cuentos
** Victor Hugo - *[[Les Misérables]]*, *[[Hernani (obra de teatru)|Hernani]]*, *[[Nuesa Señora de París]]*
** Émile Zola - *[[Les Rougon-Macquart]]* (un ciclu de noveles qu'inclúin *Xerminal*, *Nana* y *La Bête humaine*)
** Alexandre Dumas - *[[Los trés mosqueteros]]*, *[[El conde de Montecristo]]*
* Sieglu XX
** André Gide - *Les Faux-monnayeurs*, *[[El inmoralista]]*
** Marcel Proust - *À la recherche du temps perdu* (*[[En busca del tiempu perdíu]]*)
** André Breton - *[[Nadja (novela)|Nadja]]*
** Louis-Ferdinand Céline - *Voyage au bout de la nuit* (*[[Viaxe a la fin de la nueche]]*)
** Colette - *[[Gigi]]*
** Jean Genet - *[[Les criaes]]*, *[[Nuesa señora de les flores]]*
** Marguerite Dures - *L'amant* *([[L'amante (novela)|L'amante]])*
** Albert Camus - *L'Étranger* * ([[L'estranxeru]])* y *[[La peste]]*
** Jean-Paul Sartre - *[[Los caminos de la llibertá]]*, *[[La estomagada]]*, *[[Les mosques]]*, *[[A puerta zarrada]]*
** Michel Butor - *La Modification*
** Alain Robbe-Grillet - *Dans le labyrinthe*
** Georges Perec - *[[La vida: manera d'empléu|La vie mode d'emploi]]*
** Robert Pinget - *[[Passacaille]]*

### Poesía
* François Villon - *Les Testaments*
* Pierre de Ronsard, Joachim du Bellay y otros poetes de "La Pléiade" - poemes
* La Fontaine - *Les [[Fábula|Fábules]]*
* Victor Hugo - *Les Contemplations*
* Alphonse de Lamartine - *Méditations poétiques*
* Charles Baudelaire - *Les Fleurs du mal ([[Les flores del mal]])* y *Le Spleen de Paris ([[El Spleen de París]])*
* Paul Verlaine - *Romanzes sans paroles ([[Romances ensin pallabres]])*
* Arthur Rimbaud - *Une Saison en Enfer ([[Una temporada nel infiernu (poema)|Una temporada nel infiernu]])* y *Les Illuminations ([[Los Llumes]])* 
* Stéphane Mallarmé - *Un coup de dés jamais n'abolira le hasard ([[Una tirada de dados enxamás va abolir l'azar]])*

### Teatru
* Pierre Corneille - *[[Le Cid]]*
* Molière - *[[Tartufo (Molière)|Tartuffe]]*, *[[El avaro (Molière)|El avaro]]*, *[[Don Juan (Molière)|Dom Juan]]*
* Jean Racine - *[[Fedra (Racine)|Phèdre]]*, *[[Andrómaca (Racine)|Andromaque]]*
* Edmond Rostand - *[[Cyrano de Bergerac]]*
* Jean Giraudoux - *[[La guerra de Troya nun va tener llugar]]*
* Jean Anouilh - *Becket*, *[[Antígona (Anouilh)|Antigone]]*
* Jean-Paul Sartre - *[[Los secuestraos de Altona]]*
* Samuel Beckett - *[[Esperando a Godot]]*
* Eugène Ionesco - *[[La cantante calva]]*, *[[El rinoceronte|Rhinoceros]]*
* Jean Genet - *[[Les criaes]]*, *Los negros*

### Non ficción
* Michel de Montaigne - *[[Ensayos (Montaigne)|Ensayos]]*
* Blaise Pascal - *[[Pensamientos (Pascal)|Pensamientos]]*
* François de La Rochefoucauld - *Máximes*
* Jean-Jacques Rousseau - *[[Discursu sobre les artes y les ciencies]]*, *[[El contratu social]]*
* François-René de Chateaubriand - *[[Xeniu del cristianismu]]*
* Alexis de Tocqueville - *[[La democracia n'América]]*
* Adolphe Thiers - *Historia de la Revolución Francesa*, *Historia del Consuláu y l'Imperiu*
* Jules Michelet - *Histoire de France*, *La Sorcière*
* Albert Camus - *[[El mitu de Sísifo]]*
* Jean-Paul Sartre - *[[L'esistencialismu ye un humanismu]]*, *[[El ser y la nada]]*

## Crítica lliteraria
* Roland Barthes
* Jacques Derrida
* Julia Kristeva
* Jacques Lacan
* Jean-François Lyotard

## Poesía

* Parnasianismo
* Romanticismu
* Simbolismu
* Surrealismu

## Ver tamién
* Cultura francesa

## Referencies
* Domínguez Ortiz, A., y otros, *Historia de les civilizaciones y del arte*. Anaya, Madrid, 1981. ISBN 84-207-1851-3
* García López, J. *Historia de la lliteratura*, Teide
* Valdeón, J. y otros, *Historia de les civilizaciones y del arte*, 1ᵘ BUP, Anaya, Madrid, 1982. ISBN 84-207-1855-6
* *Enciclopedia Universal Didáctica ilustrada*, ed. Argos Vergara

## Referencies

## Enllaces esternos

*  (n'inglés)
* Lliteratura francesa en ''Dixital Librarian''
* Virtuelle Fachbibliothek Romanischer Kulturkreis - Vifarom 
* Gallica, la Biblioteca Nacional de Francia (BNF) en llinia