open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Washington (estáu)

**Washington** ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asítiase na costa del océanu Pacíficu, y llenda al sur con Oregón, al este con Idaho y al norte cola provincia canadiense de Columbia Británica. Recibió'l so nome n'honor de George Washington, primer presidente de los Estaos Xuníos, y formóse a partir de la fastera más occidental del Territoriu de Washington. Esti fora cedíu por Gran Bretaña en 1846 pol tratáu d'Oregón. Washington convirtióse, en 1889, nel cuarentenu estáu del país.

Ye'l decimoctavu estáu más estensu y el trecenu más pobláu, y el segundu de más población de la Costa Oeste tres de California, con . El 60% de la so población vive nel área metropolitana de Seattle, un importante centru de tresportes, industrial y de negocios asitiáu nel conocíu como mar de Salish, una ensenada del Pacíficu formada por islles, fiordos y bahíes d'orixe glaciar. El restu del estáu fórmenlu viesques perestenses al oeste, varies cordeleres al norte, noreste, centru y sureste, y una cuenca semiárida nes fasteres oriental, central y meridional del territoriu, dedicada a l'agricultura intensiva. 

Washington ye una potencia na industria agrícola y maderera. Esplótense bien d'especies d'árboles, y tamién de frutes, legumbres y hortalices. Esto compleméntase, dientro del sector primariu, con una cabaña ganadera importante y con una industria pesquera (salmón, halibut) enforma desarrollada. El sector secundariu inclúi la industria aeronáutica (aquí tien la so sede la empresa Boeing) y militar, amás de la de construcción de barcos; hay tamién industries de procesamientu de los productos agrícoles y forestales, y industries químiques, metalúrxiques y de maquinaria. Hai tamién más de 1.000 embalses: dellos pal riegu, otros pa producir enerxía y otros pal control de los cauces fluviales o p'abastecer a les ciudaes.

La so capital ye Olympia, y les sos ciudaes principales Seattle, na costa, y Spokane, na zona oriental del territoriu.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Ittoqqortoormiit

**Ittoqqortoormiit** () ye un pueblu en Groenlandia Oriental. El pueblu ta allugáu nes coordenaes 70°31' norte 22°00' oeste, cerca del final del fiordu de Kangertittivaq (*Scoresby Sund*). Ye uno dellos más allexaos pueblos de Groenlandia, sólo se pue dir per helicópteru o per barcu unos pocos meses al añu.

Ittoqqortoormiit ye tamién el centru alministrativu del Conceyu d'Ittoqqortoormiit que tien un área de 235.000 km² pel estrechu de Dinamarca y el mar de Groenlandia. La población ye . El llugar se coñoz pola so fauna qu'inclúi osos polares, los gües almizcleros y foques.

El nome danés de Scoresbysund deriva del nome del balleneru escocés William Scoresby, que foi'l primeru en trazar l'área nel 1822. El nome groenlandés Ittoqqortoormiit significa la "Casa Grande". 

## Historia
Ittoqqortoormiit foi fundáu nel 1925 por Ejnar Mikkelsen y unos 70 colonos a bordu del barcu *Gustav Holm*. L'asentamientu foi estimuláu pol poder colonial noruegu que nesi tiempu tevo un interés creciente nel noreste de Groenlandia. Al mesmo tiempu, pensóse que la colonización meyoraría les condiciones de vida declinantes en Tasiilaq, au los colonizadores yeren más o menos voluntariamente camudaos. Los colonizadores pronto prosperaron cola buena caza y les condiciones del nuevu área, que yera ricu en foques, morses, narvales, osos polares y zorros polares. 

Enantes d'eso, ensin embargu, el mesmu área tuviera pobláu d'una densa población inuit nel pasáu, como se testificaba por ruines y otros restos arqueolóxicos alcontraos.

## Economía
Los cazadores llocales vivieron per xeneraciones de la ballena y de los osos polares que cacen, y que queda fasta'l presente como un factor cultural-económicu significativu nel área. La carne y los subproductos xuegan una parte direuta na economía de les families cazadores. Los ingresos yeren ganaos comerciando estos productos, pero estes opciones yeren estacionales y variables. Ittoqqortoormiit tien cuasi una gran población de camarón y *[[Hippoglossus hippoglossus]]* de Groenlandia, pero la presencia de xelu nel mar torga la esplotación d'estos recursos en tol añu, y como resultáu la pesca nunca ta desarrollada estensamente nel conceyu. El turismu, per otru llau, medra n'importancia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kangaatsiaq

**Kangaatsiaq** (enantes *Kangâtsiaq*) ye un pueblu en Kitaa y tamién el centru alministrativu del conceyu de Kangaatsiaq.

El pueblu de Kangaatsiaq recibió la posición de pueblu apenes nel 1986, anque como asentamientu esistió desde muncho más atrás. 

Les coordenaes del pueblu yeren 68°18'27" Norte, 53°27'49" Oeste. El pueblu tien unos 669 habitantes (xuliu 2005), y el conceyu enteru tien unos 1482 habitantes, col restu de la población viviendo nos asentamientos d'Attu, Niaqornaarsuk, Ikerasaarsuk y Iginniarfik.

## La Vida en Kangaatsiaq
La pesca y la caza de foques yeren les fontes d'ingresos principales pa la xente del pueblu. Kangaatsiaq tien una fábrica de curtíos de pez y camarón. 

El pueblu de Kangaatsiaq tien un supermercáu, xardín de güajes con 26 escolinos, y una escola primaria (primeru al décimu grau) con 150 escolinos. Un albergue xuvenil llamáu 'La Loxa' con espaciu pa seis persones y l'únicu sitiu turísticu.

Kangaatsiaq pue ser visitáu tol añu per helicópteru desde Aasiaat, o per tresbordador hasta cuatro veces per selmana d'otres destinos cercanos a la Islla de Disko. 

## Fauna de Kangaatsiaq
L’área tien una fauna ártica mui rica incluyendo'l renu, zorru polar, y la llebre ártica. Les mamíferos marinos incluyen a les variedaes de foca anillada, foca común, foca encapuchada, foca barbada, foca arpa, la ballena jorobada (típicamente en veranu), Ballena de Minke, Ballena d'Aleta, el Narval, y la Beluga. Cuando'l xelu de mar vien, a veces la morsa y l'osu polar puen ser vistos. 

Nes aves incluyen corvos, lagópedos, varias especie de gaviotes, eideres, eideres rei, araos, falcones, águiles, curuxes ártiques, pinzón delles ñeves, golondrines ártiques, y más. 

## Referencies

## Enllaces esternos

*Semeya aérea de Kangaatsiaq 
*Páxina Oficial 
*Inspeición xeolóxica de Dinamarca y Groenlandia - Xeoloxía del área de Kangaatsiaq  *www.greenland.com  Breve información turística de Kangaatsiaq (inglés).
*www.disko.gl Mapa interactivu del área entera de la Bahía de Disko, incluyendo información de Kangaatsiaq y asentamientos.
Aasiaat

**Aasiaat** (anguaño: Ausiait, en danés: **Egedesminde**) ye'l cuartu pueblu más grande de Groenlandia y al empar cabecera del conceyu del mesmu nome (Aasiaat Kommuneat). El conceyu cubre varies islles nel fin meridional de la Bahía de Disko (Archipiélagu d'Aasiaat) na Groenlandia centro-occidental. Les coordenaes del pueblu d'Aasiaat son: 68° 43' norte 52° 53' oeste. 

Ye ún de los dos conceyos groenlandeses que nun ocupen nenguna porción de la islla principal de Groenlandia, l'otru ye Qeqertarsuaq. El 1 de xineru de 2005, el conceyu tenía una población de 3.310 habitantes nun área de 4000 km². Aasiaat ye nomáu a veces a como'l *Pueblu de les ballenes*, desde mamíferos marinos talos como ballenes y foques foron vistos xuntos nesa fastera.

## Xeografía
La islla más grande del archipiélagu d'Aasiaat ye *Saqqarliup Nunaa*, que nun tien xente, pero tien edificios p'acomodar a turistes. Na punta occidental de la islla ta l'aldea abandonada de *Manermiut*. La población total del conceyu ta espardida en trés asentamientos (a 1 de xineru de 2005): 
#El pueblu d**'Aasiaat**, pob. 3.100 hab. Na islla homónima, xusto al noroeste de **Saqqarliup Nunaa**. 
#L'aldea d'Akunnaaq (Akúnâk), población de 101 hab., na islla del mesmu nome al noreste de **Saqqarliup Nunaa**, 23 km al Este-Noreste del pueblu d**'Aasiaat**. 
#L'aldea de Kitsissuarsuit, población de 109 hab., na pequeña islla homónima (en danés **Hunde Ejland**, pa l'aldea y la islla), 21 km al noroeste del pueblu d'Aasiat. 

Otra aldea abandonada ye **Vester Ejland** na islla del mesmu nome, la más occidental del archipiélagu, a 29 km Oeste-Suroeste del pueblu d**'Aasiaat**.

## Actividaes d'Aasiaat
### Economía
La pesca de camarón y cangrexos, la construcción naval, y el turismu yeren les actividaes económiques primaries de la rexón.

### Educación
Aasiaat tien cuatro escoles: una escuela regular (*Gammeqarfik*), una escuela vocacional (GU Aasiaat), una escuela pa los físicamente impidíos (*Aadarujuk*), y una escuela pa músicos (*La Escuela de Música d'Aasiaat*).

### Turismu
L'área dientro y alredor del conceyu ofrez munches actividaes turístiques, tales como kayak, esquí cross-country, dogsledding o trinéu tiráu por perros, amás de la observación de ballenes.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu Oficial del Conceyu 
*Muséu d'Aasiaat
*(GU Aasiaat)  Escuela Vocacional d'Aasiaat
Qasigiannguit

**Qasigiannguit** (pronunciáu *[qaˌsiɣiˈaŋːuitˢʰ]*), d'antiguo en danés **Christianshåb**, ye un pueblu allugáu nel oeste de Groenlandia, na costa sureste de la badea de Disko nel conceyu de Qeqertalik. Ocupa una superficie de 3000 km² y una población de . La industria principal ye la pesca del camarón y l**[[Hippoglossus hippoglossus]]''.

== Historia ==
L'asentamientu foi fundáu como un puestu comercial pa la compañía de [[Jacob Severin]] en 1734 col nome **Christianshaab** n'honor al [[llista de monarques de Dinamarca|rei]] [[Christian VI de Dinamarca]]. El nome yera dacuando escritu n'inglés **Christian's Hope'''. Severin llogró'l monopoliu del comerciu de Groenlandia de parte del rei en 1749, los daneses establecieron a partir de 1739 un violentu monopoliu comercial escontra dellos holandeses interesaos en comerciar con Groenlandia desde Qasigiannguit.

El misioneru Poul Egede vivió en Christianhåb ente 1736 y 1740. La so antigua casa ye l'edificiu de maera más antiguu que se caltién de Groenlandia. Terminó de construyise'l 25 de xunetu de 1734 pero reasitiáronlo al llugar qu'ocupa güei en 1806 por mor del fuerte vientu nel so allugamientu orixinal nel otru llau de la badea. Aínda esisten les ruines del antiguu asentamientu. En 1997 inauguróse un muséu na casa d'Egede. Nel branu de 1999, un descubrimientu arqueolóxicu apurrió al muséu una colección d'afayos de distintes cultures prehistóriques.

## Economía
La industria principal del área ye la pesca de camarón y halibut. Hai una fábrica procesadora y empacadora de cangrexu que se creó 1959. Consigo, la población medró de 300 a 1.400. Xunto a un hospital y una escuela vocacional, s'atopa'l seminariu de pedagoxía de la Universidá de Nuuk en Qasigiannguit.

## Demografía
Con  ye la segunda llocalidá más grande del conceyu de Qeqertalik. La ciudá ta perdiendo población constantemente, amenorgó más del 27% en relación colos niveles de 1990 y en casi un 17% en relación colos niveles de 2000.

## Tresporte
Pel iviernu, Air Greenland opera servicios aéreos dende l'helipuertu de la ciudá a Ilulissat, Qeqertarsuaq na islla Disko y Aasiaat. Tamién hai comunicaciones per barcu pel branu y la seronda, cuando les agües de la badea de Disko son navegables. La empresa Diskoline coneuta Qasigiannguit con Ilulissat, Aasiaat, Ikamiut, Akunnaaq y Qeqertarsuaq.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial de Qasigiannguit 
* Qasigiannguit en www.greenland.com 
* Semeyes históriques de Qasigiannguit
Uummannaq

**Uummannaq** o **Umanak** ye un pueblu al noroeste de Groenlandia. Allugáu 70 graos al norte, ta cerca de la metá de la costa del noroeste de Groenlandia.

*Llatitú: 64º 28' 59" N
*Llonxitú: 050º 46' O 

Uummannaq ta 700 quilómetros al norte del Círculu Polar, apenes al norte de la Islla de Disko. Qaanaaq (Thule) ta varies milles aínda más al norte. El pueblu tien a una población d'alredor de 1.500 y ye casa de la más grande delles terminales septentrionales de ferry en Groenlandia.

El conceyu d'Uummannaq cubre un área de 93,000 quilómetros cuadraos nos que 12,500 km cuadráu tan llibres de xelu. 

Hai 7 asentamientos nesti conceyu grande, con biblioteques públiques en caúna delles escolas en cada pobláu. 
Los 7 asentamientos s’atopan entre una distancia de 21 km hasta 150 km del pueblu d'Uummannaq.

La población de la Municipalidá d'Uummannaq: 2,737 (nel pueblo d'Uummannaq: 1,438; nos asentamientos: 1,299). 
Los asentamientos yeren: Niaqornat, Saattut, Ukkusissat, Qaarsut, Illorsuit, Ikerasak, Nuugaatsiaq.
La mayor parte de la población na ciudá y nos asentamientos yeren groenlandeses (95,9 %) y no-groenlandés (4,1%). 

El pueblu d'Uummannaq s’asitia na Islla d'Uummannaq que ye tamién llugar de la Montaña d'Uummannaq que tien una altura mui agudamente inclinada de 1170m. Subilo requier munches habilidaes téuniques. La montaña ta en forma de corazón. * Uummannaq* en groenlandés quier dicir "en forma de corazón". 

Los neños daneses y groenlandeses creen que Pa Nöel vive na bahía de Spraglebugten nel oeste de la islla. Una choza de césped (* el Castiellu de Santa*) foi construyíu ellí per un programa televisivu danés y se quedó como fogar de Santa na imaxinación popular.

El Fiordu d'Uummannaq ye'l nome xeneral dadu a la serie de cales nel continente groenlandés al norte del promontoriu en Niaqornat na Península de Nuussuaq.

Hai una base de caza y pesquera, amás d'una fábrica de conserves y una cantera de mármol llocalizaos cerca. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Información acerca de Uummannaq

----
Upernavik

**Upernavik**, (en groenlandés *Llugar de la Primavera*), ye un pequeñu pueblu na costa noroccidental de Groenlandia. Pertenez al condáu de Qaasuitsup y ye, colos sos 1.129 habitantes (2010), la 32ª población más grande de Groenlandia. Ta asitiada nuna pequeña isla, de nome homónimu, que pertenez al archipiélagu d'Upernavik. 

En 1824 alcontróse ellí una piedra con escritura rúnica, conocida como *Kingittorsuaq Runestone*. Datose nel sieglu XIII, y nella, amás d'aparecer los nomes de trés viquingos, fálase de la construcción d'un *[[cairn]]* cerca d'ellí. Aparte d'eso, Upernavik ye'l llugar más septentrional nel que s'alcontraron restos materiales de tamañu medianu o grande (háilos tamién pequeños, pero estos pudieron tener llevaolos los comerciantes inuit) de la época de los viquingos, y marca la llende septentrional del territoriu esploráu por ellos. Nel pueblu atopamos, como principal llugar d'interés, el muséu d'Upernavik. Ye'l más antiguu del país, y acueye una amplia coleición d'obres d'artistes del país.

La forma más afayaíza d'averase al pueblu ye per avión. Air Greenland vuela dende'l so aeropuertu a los de Qaanaaq, Qaarsut y Ilulissat, y hai vuelos n'helicópteru que comuniquen el pueblu colos otros asentamientos del archipiélagu. Nel branu hai tamién un ferry que permite viaxar ente les distintes islles del archipiélagu.

La **municipalidá d'Upernavik** abarca, amás del pueblu homónimu, nueve asentamientos espardíos pel archipiélagu: Upernavik Kujalleq, Kangersuatsiaq Upernavik, Aappilattoq, Tussaaq, Naajaat, Innaarsuit, Tasiusaq, Nutaarmiut, Nuussuaq y Kullorsuaq, que, colos sos casi 400 habitantes, ye'l mayor d'ellos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
 Muséu d'Upernavik
Ilulissat

**Ilulissat** ye'l tercer asentamientu más grande en Groenlandia y tamién la cabecera del conceyu d'Ilulissat (Ilulissat Kommuniat) que cubre un área de 47.000 km². El pueblu ta allugáu nes coordenaes 69°13'Norte 51°06'Oeste, a mediu camín arriba de la costa oeste de la islla, y cerca de 200 quilómetros al norte del Círculu polar árticu. Cuenta con una población de 4.533 habitantes (2003).

Illulisat tamién ye conocíu estensamente pol so nome danés de Jakobshavn ("Puertu de Jacob"). Na traducción direuta Ilulissat ye la pallabra groenlandesa pa "Iceberes". Ilulissat ye unu de los más populares destinos turísticos de Groenlandia por mor de la so proximidá al pintorescu *Ilulissat Icefjord* (fiordu d'Ilulissat), y el turismu ye agora la industria principal del pueblu. Ilulissat foi'l llugar de nacimientu del célebre esplorador polar Knud Rasmussen y la casa de la so infancia, nel centru del asentamientu, ye agora un muséu dedicáu a él. 

Los asentamientos inuits esistieron nel área del fiordu (declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO nel 2004) demientres, polo menos, tres mil años. L'asentamientu abandonáu de Sermermiut dos quilómetros al sur del pueblu modernu d'Ilulissat tuvo una vegada ente los asentamientos más grandes en Groenlandia con alredor de 250 habitantes. El pueblu modernu foi fundáu nel 1741 pol misioneru danés Poul Egede y pol comerciante Jakob Severin quien estableció un agospiamientu de comerciu nel área.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mississippi

**Mississippi** ye un estáu de los Estaos Xuníos, asitiáu al sur del país, na subrexón Centru Sureste. L'estáu, que ye'l 32ᵘ mayor del país, llenda al norte con Tennessee, al este con Alabama, al sur col Golfu de Méxicu, y al oeste con Louisiana y Arkansas. La so población, según el censu de 2015, yera de 2.992.333 persones, que faen d'elli el 34ᵘ más pobláu del país. La so capital, y mayor ciudá, ye Jackson (160.628 habitantes en 2019), y la so área metropolitana, conocida col nome de Greater Jackson, ye la mayor del estáu, con una población en 2019 de 594.806 habitantes.

Mississippi convirtióse, el 10 d'avientu de 1817, nel 20ᵘ estáu en ser almitíu na Xunión. Pa 1860 yera l'estáu del país que producía más algodón, y el 55% de la so población taba formada por esclavos que trabayaben nes sos plantaciones. Mississippi separtose de la Xunión el 23 de marzu de 1861 y convirtióse nún de los siete Estaos Confederaos orixinales, que yeren los que teníen el mayor númberu d'esclavos del país. Tres de la guerra, reincorporose a la Xunión el 23 de febreru de 1870. 

Hasta la Gran Migración, na década del 1930, la mayoría de la so población siguía siendo de raza negra. Y magar que'l so porcentaxe relativu foi menguando, en 2010 entá'l 37,3% de los sos habitantes son afroestauxunidenses: esti ye'l mayor porcentaxe de cualesquier estáu del país. 

Demientres la dómina del movimientu polos derechos civiles (1954-1968) asocedieron dellos fechos relevantes nel estáu, como los disturbios provocaos na Universidá de Mississippi en 1962 por estudiantes segregacionistes de raza blanca opuestos a la inscripción como alumnu d'una persona de raza negra, l'asesinatu en 1963 del activista afroamericanu Medgar Evers, o el secuestru y asesinatu, en 1964, de trés activistes afroestauxunidenses en Philadelphia.

L'estáu ye ún de los más probes del país, y aveza a tar nos llugares más baxos nos ránking que miden los niveles de salú, educación y desarrollu de la so población.

Orográficamente asítiase na Llanada Costera del Golfu, y el so territoriu ye mayormente de llanadas, salpicaes de cuetos y colines de pocu altor. La fastera noroccidental del so territoriu ocúpala la rexón del delta del Mississippi, que ye parte de la Llanada Aluvial del Mississippi, creada por esti ríu al travesar de norte a sur siete estaos del país. El puntu más altu del estáu ye'l monte Woodall, con 246 m d'altor sobre'l nivel del mar, asitíau xunto a la meseta de Cumberland; el más baxu ye'l golfu de Méxicu. El clima del estáu ye subtropical húmedu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial del Estáu de Mississippi
A Quemarropa

**A Quemarropa** ye'l nome del periódicu editáu pola organización de la Selmana Negra a lo llargo de los diez díes que dura'l festival. Entamó a editase nel añu 1988, y si bien nun principiu foi una publicación de pagu (con vendedores que pretendíen asonsañar a los vendedores de prensa de les películes de serie negra), anguaño distribúyese de forma gratuita. Da información de tolo que pasa nel festival, con entrevistes a los autores participantes, rellatos, dibuxos, ... a la vez que sirve d'axenda del día, con reseña de toles actividaes.

Foi habitual, años atrás, regalar dellos llibros editaos polos entamadores del festival, al mercar el periódicu.

El so direutor ye'l dibuxante de cómic Ángel de la Calle.

## Referencies

## Enllaces esternos
Musandam

La península de **Musandam** ye una gobernación (*[[muhafazah]]*) d'Omán, que ta separada del restu del país polos Emiratos Árabes Xuníos. Tien una estensión de 1.635 km² y una población de 28.263 habitantes. 

Nel norte, la llingua más falada ye'l kumzari, que ye una de les llingües iranines del suroeste y una mecedura del persa.

Musandam ta formáu por cuatro provincies: 

## Referencies

## Enllaces esternos
Dhofar

La gobernación de **Dhofar** o **Zufar** (Árabe **ظفار** **Ẓufār**) ye una rexón d'Omán. Allúgase nel sur del país, teniendo frontera al este con Yeme y Arabia Saudita.

Históricamente foi la fonte principal del inciensu nel mundiu. Por embargu, esti inciensu ye usáu llocalmente; Somalia ye agora'l principal esportador. La mayor ciudá na rexón ye Salalah, que ye la so capital. El llanu de Salalah foi una vez un área cultivada con un sofisticáu sistema de riegu. Mientres la Primer Guerra Mundial foi fértil abondo pa producir comida y granos pa suplir una gran parte al requerimientu del exércitu británicu que lluchaba en Mesopotamia.

Ye la única parte del sur d'Arabia que ta direutamente espuesta a los monzones del sudeste dende mediaos d'agostu hasta finales de setiembre o mediaos d'ochobre; ye conocíu como'l *khareef*. En consecuencia, fai un bon clima na temporada de monzones y un poco dempués hasta que la vexetación pierda'l verdor. El clima húmedu que tien temporalmente contrasta colos cercanos desiertos de Yeme y el restu d'Omán.

Ente 1965 y 1975 hubo conflictu ente les Fuercies Armaes del Sultán d'Omán (SAF) escontra les guerrilleros del Frente Nacional Democráticu pa la Lliberación d'Omán y el Golfu Pérsicu, que taba apoyáu por Yeme del Sur y que se convirtió nel Frente Popular pa la Lliberación d'Omán, qu'intentaba botar al sultán y llograr control sobre l'estrechu d'Ormuz, y asina controlar el fluxu de petroleu que suplía dende'l Golfu Pérsicu hacia Occidente. Les fuercies del sultán, aconseyaes pol Reinu Xuníu, Irán, Xordania y la India vencieron la campaña, rematando n'avientu de 1975, cola rindición de les fuercies del frente.

## Alministración
La gobernación de Dhofar ta formada por diez provincies: 

## Referencies

## Enllaces esternos
Little Rock (Arkansas)

**Little Rock** ye la capital del estáu d'Arkansas, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu de Pulaski. Ye, colos sos 184.422 habitantes (U.S. Census Bureau, 2005), la ciudá más poblada del estáu, y forma parte d'un área metropolitana (nomada Little Rock-North Little Rock-Conway) na que vivíen, en 2007, 666.401 persones. Allugada casi nel centru xeográficu del estáu, recibe'l so nome d'una peña que hai nel ríu Arkansas. L'esplorador francés Jean-Baptiste Bénard de la Harpe dio-y el nome de *Le Petite Roche* a esa piedra que, dende cuantayá, valía-yos de referencia a los navegantes que remontaben el ríu Arkansas, y fizo un puesto comercial a la vera d'ella. Años dempués, en 1821, lo qu'entá nun yera una ciudá (seríalo dende 1831 namái) convirtióse na capital del territoriu d'Arkansas, formáu dos años primero.

La so actividá económica ye mui variada. Acueye la mayoría de les oficines de l'alministración estatal, y tamién un importante centru de formación de personal sanitariu, la University of Arkansas for Medical Sciences. Tien un importante puertu fluvial, y una cadarma empresarial mui importante: Blue Cross and Blue Shield, Entergy, Raytheon, Metropolitan National Bank, Siemens, AT&T Mobility, Kroger... tienen fábriques o la so sede central na ciudá.

## Referencies

## Enllaces esternos
 Páxina web oficial de la ciudá
Orde del Císter

La **Orde del Císter** (en llatín: *Ordo Cisterciensis*, **O.Cist**) , conocida como **el Císter**, ye una orde relixosa fundada por Roberto de Molesmes en 1098. Debe'l so nome a l'Abadía de Císter na qu'entamó la historia de la Orde (l'antigua *Cistercium* romana, llocalidá averada a Dijon, Francia).

Recibieron na Edá Media el nome de *monxos blancos*, pol color del so hábitu, n'oposición a los *monxos negros*, que yeren los benedictinos. Tamién ye frecuente la denominación *monxos bernardos* o simplemente *bernardos* pol puxu que-y dio a la orde Bernard de Clairvaux (1090-1153), home d'una personalidá y d'un carisma esceicionales. El so resplandiu y el so prestixu personal ficiéronlu'l cisterciense de mayor sonadía del sieglu XII. Si nun foi'l fundador de la orde, convirtióse nel so maestru espiritual.

## Historia
Siendo Roberto abá del monesteriu cluniacense de Molesmes, él y un grupu de monxos de la so comunidá propuséronse retornar a la observancia estricta de la primitiva regla de san Benito de Nursia, qu'en 540 fundara la Orde de San Benito. Pa ello erixó una nueva abadía en Císter, onde los monxos blancos dedicaron la so vida al trabayu manual y a la contemplación ascética con igual empeñu, poniendo en práutica el lema benedictín *Ora et labora* (reza y trabaya). El so socesor, san Alberico, obtuvo en 1100 el reconocimientu de la nueva orde por parte del papa Pascual II que dio al monesteriu el *“privilexu romanu”*, lo qu'equivalía a ponelu baxo la proteición de la Santa Sede; pero sólo foi'l tercer abá, san Esteban Harding, el qu'en 1119 dotó al Císter d'una regla propia, la Carta de Caridá, na que s'establecíen les normes comunitaries de total probitú, obediencia a los obispos, dedicación al cultu divín con dexación de les ciencies profanes, y demás estatutos de la orde. En 1113 ingresa como noviciu Bernardo de Fontaine xunto con un garrapiellu de familiares y amigos aconceyaos en Châtillon. Cuando dos años depués l'abá Esteban decide esparder l'ámbitu monásticu con nueves fundaciones, erixendo los cenobios de La Ferté, Pontigny, Morimond y Claraval (Champaña), envió a esti últimu a Bernardo y los sos allegaos, en parte poles dotes que'l nuevu monxu manifestaba pa la direición d'una abadía como la que-y encomendaba, y en gran parte tamién pa llibrar a Cîteaux de la escesiva presencia del “clan” de los Fontaine.

## Referencies

## Enllaces esternos
SliTaz

**SliTaz** ye una distribuición Linux, desarollada por Christophe Lincoln y SliTaz Team.

## Ver tamién
*GNU/Linux
*GNU
*Proyeutu GNU
*Richard Stallman
*Linus Torvalds

## Comunidaes
*SliTaz forum

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial del proyeutu SliTaz
* Repositoriu d'archivos del Nucleu Linux
* Páxina oficial del proyeutu Linux
* Páxina oficial del proyeutu GNU
Du Fu

**Du Fu** (; ) foi un poeta chinu consideráu'l meyor poeta realisticu de la dinastía Tang. Ta consideráu unu de los meyores escritores en llingua china. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Fernando Valle Roso

**Fernando Valle Roso**  ye un cantador asturianu de tonada, que vien formando pareya cola so hermana, Marisa, amás de desarrollar trabayu en solitariu como intérprete.

## Biografía
**Fernando Valle Roso** entamó nel mundu de la tonada nel añu 2000, de la mano d'una de les voces más importantes del so momentu, Alfredo Canga. Dende entós tien algamao una buena riestra de premios nos meyores concursos de canción asturiana: La Nueva (2002 y 2003), L'Entregu (2003 y 2006), Amieva (2004) y Xixón (2004) en categoría xuvenil, y en categoría absoluta algamó un primer premiu nel apartáu de canción minera del **Concursu de la Canción de les Mines** de La Nueva (2007) y el tercer premiu en tonada renovada del **Concursu y Muestra de Folclor Ciudá d'Uviéu** (2008). 

Los **Hermanos Valle Roso** vienen faciendo interpretaciones de tonada dialogada (como lo ficiera'l propiu Alfredo Canga xunto con Diagmina Noval) y de tonada a dos voces. Tienen grabaos dellos discos coleutivos con otros autores. Nel añu 2009 graben el so primer discu en solitario, *Un pasu más*, nel que dan un toque personal a la tonada tradicional. Esta grabación considérase una de les más interesantes de la década dientro del apartáu de renovación del xéneru de l'asturianada.

En 2012 sacó'l CD *Camín d'ayures*, que recibió'l Premiu de la Crítica RPA 2012 al **Meyor Discu del Añu**. Quince canciones que repasen la música tradicional, con arreglos mui curiaos, al delláu de pieces orixinales de Macu González o la conocida *Carmina* de Víctor Manuel.

**Fernando** asoleyaría'l so segundu trabayu en solitario nel añu 2016, col títulu *Con estes y otres pallabres* con lletres d'Ismael González Arias (sobre poemes d'Ana Ajmotova, Ibn Hazm de Córdoba y Constantin Kavafis) y d'Alberto Vega

## Discografía
* *Con estes y otres pallabres*. A Mansalva. 2016
* *Camín d'ayures*. Every Good Song. 2012
* *13 X Mánfer*. L'aguañaz. D. L.: AS-1254/11. 2011
* *25 clásiques de l'Asturianada*. L'aguañaz. CDÑAZ 161. 2010 
* *Un pasu más*. L'aguañaz. CDÑAZ 157. 2008
* *Asturianaes*. Fonográfica Asturiana. CD SFA-379. 2006
* *La mina que nun cierra*. Llibru-discu Foro por la Poesía de la Cuenca del Nalón. KRK EDICIONES. D.L.: AS-2380/06. 2006
* *Con voz de muyer*. Instituto asturiano de la mujer. Publicaciones Ámbitu. D.L.: AS-0671/04. 2004
* *Cantares de mina*. Ámbitu. CD-AM005. 2003

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la casa discográfica 

## Referencies
Phong Nha-Kẻ Bàng

**Phong Nha-Kẻ Bàng** ye un parque nacional de la provincia de Quang Binh, Vietnam. Ta asitiáu a 500 km de Ḥanói, 50 km al norte de Đồng Hới. Esti parque tien más de 300 cueves y grutes con un llargor total de 70 kilometros. La cueva Phong Nha tien un llargor de 13 km con un ríu soterraneu. UNESCO tien esti parque na llista de sitios patrimoniu del mundiu en 2003.

## Referencies

## Enllaces esternos
F-Spot

**F-Spot** ye un visor y organizador d'imáxenes pal escritoriu GNOME.

Ta disponible en llingua asturiana, y pertenez a la suite oficial de programes que s'ufren n'Ubuntu

## Funcionalidá
**F-Spot** apunta a una interface cenciella d'usar pero que al empar provee funcionalidá avanzada como la inclusión de metadatos nes imáxenes, ya seyan EXIF o XMP.

* Provee sofitu téunicu pa los formatos más importantes, incluyendo JPEG, PNG, TIFF, DNG asina como otros que son propietarios (RAW, CR2, PEF, ORF, SRF, CRW, MRW y RAF). 

Otros formatos soportaos son GIF, SVG y PPM. Hasta l'añu 2006, los formatos de tipu RAW nun foron editables con F-Spot.

Les semeyes pueden importase direutamente dende la cámara gracies al sofitu del controlador que se provee: libgphoto2.

Les funciones básiques como voltiar y redimensionar tán disponibles xunto a otres más avanzaes como'l versionáu y el tratamientu de "*güeyos bermeyos*" ocasionados pol flash. 

Tamién pueden facese axustes al color, incluyendo rellumu, contraste, saturación, temperatura y tonalidá.

Pueden crease CD's de semeyes cenciellamente esbillando múltiples semeyes y calcando «Esportar a CD» nel menú principal.

Les semeyes na biblioteca de F-Spot pueden tresferise a servicios en llinia p'atroxar semeyes. 

El sofitu pa Flickr ye una de les opciones más avanzaes, pero **F-spot** tamién sofita tresferencia haza Gallery o O.r.i.g.i.n.a.l. F-Spot tamién provee conectividá con Google Picasa Web Album. Tamién inclúi esportación a 23hq y SmugMug.

## Referencies
Missouri

**Missouri** ye ún de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, aistiáu na rexón del Mediu Oeste. Tien una estensión de 180.533 km², que faen d'elli el 21ᵘ mayor del país, y una población de 6.137.428 habitantes, que lu convierten nel 18ᵘ más pobláu. Jefferson City ye la capital del estáu, y la ciudá más grande y poblada ye Kansas City. Missouri llenda al norte con Iowa, al este con Illinois y col ríu Mississippi, que lu separta de Kentucky y Tennessee, al sur con Arkansas, y nel oeste con Oklahoma, Kansas y Nebraska. La so fastera meridional son los Ozarks, un área boscosa dedicada a la esplotación minera y maderera y al turismu de naturaleza. El ríu Missouri, que-y da nome al estáu, percuérrelu pel centru del territoriu en direición al ríu Mississippi, que forma la llende estatal oriental. Alministrativamente ta dividíu en 114 condaos y una ciudá independiente, Saint Louis. 

Hai güelgues d'asentamientu humanu na zona polo menos fai 12.000 años. La cultura Mississippi construyó ciudaes y túmulos primero d'esaniciase nel sieglu XIV. Pa cuando los europeos aportaron, nel sieglu XVIII, vivíen na zona les naciones Osage y Missouria. Los franceses establecieron Louisiana, una parte de la colonia de Nueva Francia, cola fundación de Sainte Genevieve en 1735 y Saint Louis en 1764. Tres d'un cortu periodu de dominiu español, los Estaos Xuníos mercáron-y la Louisiana a Francia en 1803. Esto traxo al territoriu de Missouri a xentes del sur, incluyíos esclavos afroamericanos fugaos. De resultes del compromisu de Missouri, pa compensar la entrada de Maine na Xunión, esti territoriu, organizáu como estáu, incorporóse como estáu esclavista en 1820. Bien ceo aportaron al territorio población proveniente de Virxinia, Kentucky y Tennessee, y llueu gran númberu d'alemanes, que formaron el nomáu Rhineland de Missouri.

L'estáu xugó un papel fundamental na espansión de los Estaos Xuníos hacia l'oeste. El Pony Express nació equí, y d'aquí salíen les rutes que llevaben a Oregón, Santa Fe (Nuevu Méxicu) y California. Como estáu asitiáu na llende ente la Xunión y la Confederación, el papel del país na guerra civil americanu foi complexu. Tres de la guerra, el Gran Saint Louis y l'área metropolitana de Kansas City convirtiéronse en centros d'industrialización.

La cultura del estáu amiesta elementos del Mediu Oeste y del Sur. Equí nacieron dellos estilos musicales, como'l *ragtime*, el jazz de Kansas City y el blues de St. Louis, y platos de cocina tan conocíos como la barbacoa al estilu Kansas City y al estilu Saint Louis. L'estáu ye tamién ún de los principales centros de la industria cervecera: Anheuser-Busch, propietaria de la marca Budweiser, ye'l mayor productor del mundu. Produzse tamién vinu nes rexones de Rhineland y Ozarks, y delles corporaciones importantes (Monsanto, Emerson Electric, Wells Fargo Advisors y O'Reilly Auto Parts) tienen la so sede nel estáu, que cuenta con dos universidaes: la Universidá de Missouri y la Universidá Washington de Saint Louis.

## Ver tamién
* Xardín Botánicu de Missouri

## Referencies

## Enllaces esternos
Sound Juicer

**Sound Juicer** ye una aplicación del entornu de software llibre GNOME qu'estrái pistes d'audiu en diferentes formatos Ogg Vorbis, MP3, FLAC, WAV usando GStreamer.

Ta diseñáu pa ser cenciellu d'usar con una mínima interaición por parte del usuariu. Arriendes, *Sound Juicer* recupera información del CD na base de datos MusicBrainz.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tomboy (software)

**Tomboy** ye una aplicación llibre (software llibre) de notes d'escritoriu, pa sistemes Unix-like. Ta escrita en C# usando Gtk# pal diseñu del interface. 

Usa un sistema inspiráu en **wiki** pa coneutar notes ente sí. Tomboy ye una parte del entorno d'escritoriu GNOME y ta llicenciáu baxo la GNU Lesser General Public License. El principal usu que tien ye'l d'un bloc de notes con un sistema **wiki**. Hai una nota principal au l'usuariu inclúi enllaces al restu de les notes. Les pallabres que tamién son el títulu d'una nota son automáticamente enllaces con tala nota, permitiendo remanar llibreríes estenses d'información personal, como referencies a artistes favoritos.

Ta disponible en llingua asturiana, col sistema operativu Ubuntu

## Carauterístiques
Dalgunes de les carauterístiques d'edición soportaes son:

* Resaltáu de testu.
* Correición ortográfica usando GtkSpell
* Enllaces automáticos de direiciones web y correos electrónicos.
* Desfacer/Refacer
* Estilu de fonte y tamañu
* Llistes numberaes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial de ''Tomboy''
* Conduit - ferramienta que permite sincronizar les notes de Tomboy con otros ordenadores y servicios esternos 
* Sitiu web oficial de Tomboy pa Windows
Last.fm

**Last.fm** ye una rede social, una radio vía Internet y arriendes un sistema de recomendación de música que constrúi perfiles y estadístiques sobro gustos musicales, basándose nos datos unviaos polos usuarios rexistraos. Na radio pueden esbillase les canciones según les preferencies personales (d'alcuerdu a un algoritmu y a les estadístiques) o d'otros usuarios. Fusionóse col so proyeutu hermanu **Audioscrobbler** n'agostu de 2005. El 30 de mayu de 2007 l'equipu de Last.fm anunció que foi adquiríu por CBS.

## Reproductor de Last.fm
El métodu más avezáu pa escuchar la música en Last.fm ye usando un reproductor que tien de baxase ya instalase. El reproductor amuesa'l títulu de la canción, álbum y artista, xunto cola portada del álbum si ta disponible. Hai dellos botones, permitiendo al usuariu conseñar al artista o canción como favoritu, saltar o torgar una canción. El botón de favoritu tien un efeutu sobro la base de datos d'atroxar dos escuches d'esta pista; el botón de torgar asegura qu'esa canción nun volverá a escuchase.
Esiste la posibilidá d'usar esti reproductor en llingua asturiana, pero namái ta disponible pa Ubuntu

## Plugins

Tamién esisten plugins pa multitú de reproductores:

* Amarok (soporte integráu)
* AmigaAMP
* aTunes
* Audacious (disponible n'asturianu)
* Banshee
* Beep Media Player
* BMPx
* Exaile (soporte integráu)
* foobar2000
* gmusicbrowser (plugin non-oficial)
* iTunes
* Jajuk versiones >= 1.4 
* Listen (soporte integráu)
* J. River Media Center
* Mozilla Firefox
* MPD (no-oficial, mpdscribble)
* Muine (plugin no-oficial)
* musikCube (plugin no-oficial en fase beta)
* Noatun
* QCD
* Quod Libet
* Rhythmbox (soporte integráu) (disponible n'asturianu)
* SlimServer
* Winamp
* Windows Media Player
* Xbox Media Center (soporte integráu)
* XMMS
* Yahoo Music Engine

## Referencies

## Enllaces esternos
*Last.fm Internet Radio
Audacious Media Player

**Audacious** ye un reproductor d'audio disponible como software llibre pa la familia Unix. Ye una bifurcación o *fork* de Beep Media Player 0.9.7.1. La programadora Ariadne "kaniini" Conill abandonó el proyeutu Beep Media Player dempués de que l'equipu de programación orixinal decidiera detener el so desendolcu con visos a facer la siguiente xeneración denomada BMPx.

**Audacious** reproduz los formatos MP3, OGG, WAV, Flac y Monkey's Audio ente otros, arriendes tien soporte pa les pieles o *skins* de Winamp 2 (tamién conocíu como Winamp Classic). Espérase dar meyor soporte a los *skins* del tipu *free-form* (forma llibre) na serie 1.3.x

También ye necesariu'l paquete *Audacious-plugins* que contién estensiones pa reproducir formatos de soníu propietarios o non llibres como ye'l casu del MP3.

Audacious, ta disponible en llingua asturiana nel Sistema Operativu Ubuntu

## Ver tamién
* Rhythmbox
* VLC media player
* Banshee
* XMMS
* XMMS2
* Amarok
* Beep Media Player
* BMPx

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial
MP3

***MPEG-1 Audio Layer 3***, más conocíu como **MP3**, ye un formatu d'audio dixital comprimíu con perda desendolcáu pol Moving Picture Experts Group (MPEG) pa formar parte de la versión 1 (y postreramente enantáu na versión 2) del formatu de videu MPEG. El mp3 estándar ye de 44 KHz y un bitrate de 128 kbps pola rellación de calidá/tamañu. El so nome ye l'acrónimu de MPEG-1 Audio Layer 3 y el términu nun hai de tracamundiase col de *[[Reproductor mp3|reproductor MP3]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Benito Jerónimo Feijoo

**Benito Jerónimo Feijoo y Montenegro** , conocíu simplemente como **Benito Feijoo** foi un escritor español.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel José Quintana

**Manuel José Quintana y Lorenzo**, , foi un poeta y narrador español, perteneciente al movimientu del Romanticismu.
National Ignition Facility

La installación NIF (**National Ignition Facility**), ye'l gran proyeutu d'Estaos Xuníos de fusión inercial, tratándose principalmente d'una installación militar, cuyu oxetivu básicu ye'l mantenimientu de la competencia nel ámbitu de la simulación d'armes nucleares per mediu de la realización de microexplosiones nucleares controlaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pruvia (parroquia)

**Pruvia** ye una parroquia del conceyu asturianu de Llanera. Ye la más oriental del conceyu, y llenda, amás de coles parroquies de Villardebeyo (N y NO) y Lugo (O), colos conceyos de Xixón y Siero. Tien una estensión  y una población de . Estos viven nos llugares de La Llomba, L'Otero, Pruvia, Pruvia Riba, Remoria, Santolaya y Puga, y tamién na urbanización Soto de Llanera, que s'asitia cerca Santolaya, en terrenos de lo que yeren Paxón y El Cantu los Carneros.

La parroquia ta poblada a lo menos dende'l Neolíticu, como amuesa la estructura tumular atopada n'Ortal. En cuantes al so patrimoniu arquiteutónicu tenemos, como edificios más destacaos, la casona de los Rodríguez de Pruvia y la ilesia parroquial. Esta última, que ta asitiada en Pruvia de Riba y consagrada a Santiago, ye del sieglu XVII y, anque ta remocicada enforma, entá caltién l'escudu de la familia González Candamo. Y en cuantes a la casona, ye de calter rural y formes austeres: d'ente la so decoración esterior namái destaquen les moldures barroques y los escudos d'armes qu'adornen la fachada. Hai, amás, bien d'exemplos de l'arquiteutura tradicional: horros y paneres, cases, molinos (desaniciaos)... Históricamente había, tamién, una venta o mesón en Puga: Xovellanos fala d'ella nos sos diarios, y queda amás el recuerdu toponímicu de la so situación.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Montana

**Montana** ye ún de los 50 estaos de los Estaos Xuníos, asitiáu al noroeste del país.
Helena ye la capital del estáu y la ciudá más grande ye Billings. Montana llenda'l norte con Canadá (Columbia Británica, Alberta y Saskatchewan), al este con Dakota del Norte y Dakota del Sur, al sur con Colorado, y al oeste con Idaho.

El censu poblacional de Montana en 2008 yera de 967.440 persones. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Mol

El **mol** (símbolu *mol*) ye la unidá con que se mide la cantidá de sustancia, una de les siete magnitúes físiques fundamentales del sistema internacional d'unidaes.

Dada cualquier sustancia (elementu químicu, compuestu o material) y considerando tamién un ciertu tipu d'entidaes elementales que la componen, se define como un mol a la cantidá d'esa sustancia que contién tantes entidaes elementales del tipu consideráu, como átomos hai en 12 gramos de carbonu-12. Esta definición non aclara a qué se refier con *cantidá de sustancia* y la so interpretación ye motivu de reñes, anque normalmente se da per fechu que se refier al númberu d'entidaes.

El númberu d'unidaes elementales –átomos, molécules, iones, electrones, radicales u otres partícules o grupos específicos d'éstes– esistentes nun **mol** de sustancia ye, per definición, una constante que non depende del material nin del tipu de partícula consideráu. Esta cantidá ye nomada númberu d'Avogadro (NA) y equival a 6,02214179&nbsp;×&nbsp;1023 unidaes elementales per mol.

## Equivalencies
* 1 mol equival a 6,022&nbsp;×&nbsp;1023 unidaes elementales
* 1 mol equival a la masa atómica en gramos.
* 1 mol equival al pesu molecular d'un compuestu determináu.
* 1 mol de gas ideal enllena un volume de 22,4 L a 0&nbsp;°C de temperatura y 1 atm de presión; y de 22,7 L si la presión ye de 1 bar (0,9869 atm).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tomboy

**Tomboy** fai referencia a dellos artículos:

## Películes
* *[[Tomboy (película de 1936)|Tomboy]]*, película china de 1936
* *[[Tomboy (película de 1940)|Tomboy]]*, película d'Estaos Xuníos de 1940
* *[[Tomboy (película de 1985)|Tomboy]]*, película d'Estaos Xuníos de 1985
* *[[Tomboy (película de 2008)|Tomboy]]*, curtiumetraxe canadianu de 2008
* *[[Tomboy (película de 2011)|Tomboy]]*, película francesa de 2011
* *[[Tomboy (película de 2016)|Tomboy]]*, película de 2016 tamién conocida como *The Assignment*
* *[[Tomboys (película)|Tomboys]]*, película australiana de 2009

## Otros
* Tomboy, una aplicación de software llibre de notes d'escritoriu

## Referencies

## Enllaces esternos
Edubuntu

**Edubuntu** ye una derivación oficial de la distribución Linux Ubuntu, destinada pal so usu nel ámbitu escolar.

Edubuntu desendólcase en collaboración con docentes y teunólogos de múltiples países. Edubuntu construyóse sobro Ubuntu ya incorpora usos educativos específicos, con un oxetivu nidiu: la población ente los 6 y los 18 años.

**Edubuntu** ye cenciellamente, un Ubuntu, pero qu'inclúi programes enfocaos al enseñu.

La so traducción y asoleyamientu en llingua asturiana llevóse a cau nel primer semestre de 2009, pol coleutivu Softastur.

## Dalgunes de les aplicaciones educatives n'Edubuntu

## Referencies
Númberu d'Avogadro

El **Númberu d'Avogadro** (símbolu NA) ye la cantidá d'entidaes elementales –átomos, molécules, iones, electrones, o otres partícules o grupos específicos d'éstes– esistentes nun mol de cualquier sustancia. Ye entós, según la definición que güei se tien de mol, el númberu d'átomos qu'hai en 12 gramos de carbonu-12.

La meyor estimación d'esti númberu ye:

: N_A = (6,022 \, 141 \, 79 \pm 3 \cdot 10^{-7}) \cdot 10^{23} \; {mol}^{-1}

El númberu d'Avogadro tamién ye'l factor de conversión entre'l gramu y la unidá de masa atómica (uma): 1 g =  N_A  uma. La teoría cinética de los gases recibió la so confirmación definitiva cuando pudo calculase'l númberu de molécules esistentes nun volume dau de gas.

El númberu d'Avogadro ye tan grande que difícilmente pue concebise, anque dellos exemplos puen danos cuenta de lo xigante de la so magnitú:

* Tol volume de la Lluna dividíu en boles de 1 mm de radiu daría, cuasi, el  N_A .
*  N_A  neurones habría al sumar 100 veces les de tolos humanos qu'había na Tierra nel añu 2000.
* Tardaríase cuasi 20.000.000.000 d'años en contar  N_A  partícules a razón d'un millón per segundu.

## Exemplu
* ¿Cuántos átomos hai en 170 gramos de fierro? Masa atómica del fierro= 55,845.

Pola regla de tres simple calculamos cuántos átomos de fierro hai en 170 gramos:
:  \begin{matrix} 55,845 \; gramos \; de \; hierro & \longrightarrow & 1 \; mol = 6,022\cdot 10^{23} \; particulas \\ 170 \; gramos &\longrightarrow & x \end{matrix}

que despexando x, tenemos:
:  x = \frac{6,022 \cdot 10^{23} \cdot 170 \; gramos}{55,845 \; gramos} 

que da como resultáu:
:  x = 1,83318 \cdot 10^{24} 

átomos de fierro en 170 gramos d'esti elementu.

* ¿Cuántos gramos pesa un átomu d'oxíxenu? Masa atómica del oxíxenu = 15,9994g/mol.

Pola regla de tres tenemos que:
:  \begin{matrix} 1 \; mol = 6,022\cdot 10^{23} \; \acute{a} tomos & \longrightarrow & 15,9994 \; gramos \; de \; oxigeno \\ 1 \; \acute{a} tomo &\longrightarrow & x \; gramos \end{matrix}

despexando x:
:  x = \frac{15,9994 \; gramos \; de \; oxigeno \cdot 1 \; \acute{a} tomo}{6,022\cdot 10^{23} \; \acute{a} tomos} 

feches les operaciones da como resultáu:
:  x = 2,65682 \cdot 10^{-23} \; gramos 

Que ye'l pesu en gramos d'un solu átomu d'oxíxenu.

## Ver tamién
* Mol
* Volume molar
* Unidá de masa atómica

## Referencies

## Enllaces esternos
Carbonu-12

El **carbonu-12** ye'l más abundante de los dos isótopos estables del elementu carbonu, representando el 98,89% de tol carbonu terrestre. 

Alquier particular importancia al usase como patrón de  la masa atómica de los distintos nucleidos esistentes na naturaleza; dau que la masa atómica del 12C ye, per definición, 12 umes.

## Historia
Enantes de 1959, tanto la IUPAP como la IUPAC tendíen a utilizar l'oxíxenu pa definir el mol. La comunidá química definía al mol como'l númberu d'átomos d'oxíxenu que teníen una masa de 16 g, demientres que la física facía usu d'una definición paecida pero sólo col isótopu oxíxenu-16. Les dos organizaciones alcordaron entre 1959 y 1960 definir al mol como:

Esta definición foi adoptada pol Comité Internacional de Pesos y Midíes (CPIM), nel 1967, y nel 1971 foi adoptada pola 14ª Conferencia Xeneral de Pesos y Midíes.

## Ver tamién
* Carbonu
* Isótopos del carbono
* Mol
* Númberu d'Avogadro

## Referencies

## Enllaces esternos

*Comité Internacional de Pesos Atómicos (Atomic Weights and the International Committee) — Una revisión histórica