Cuniculus paca

La **paca común** o **tepezcuintle** (***Cuniculus paca***) ye una especie de royedor histricomorfo de la familia Cuniculidae que vive nes proximidaes de los cursos d'agua de los montes tropicales, dende Méxicu pasando por Paraguái y el norte d'Arxentina hasta'l nordés d'Uruguái , a menos de 2.000 msnm.

El xéneru tien otru representante, la paca de monte (*[[Cuniculus taczanowskii]]*) qu'habita los montes de monte andinos de Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú y Bolivia.

Ta incluyíu na Llista d'Esmolición Menor dada la so amplia distribución, presunta gran población, l'apaición d'una serie d'árees protexíes, y porque ye pocu probable que la so población mengüe a cuasi la velocidá qu'obligue a calificar pa la so inclusión nuna categoría d'amenaza. Sicasí, les estinciones locales asocedieron nel sureste del so ámbitu de distribución, por cuenta de la destrucción del hábitat.

## Nomes comunes
Conozse tamién como **paca**, **guartinaja**, **guanta**,**chilo**, **guagu molon**, **goruga**, **majaz**, **marioxys**, **coneyu enllordiáu** o **llámpara**. Nel Centru de Méxicu ye conocíu como *[[tepezcuintle]]*, que ye la forma acastellanada del nome náhuatl **tepeitscuintli** (significando "perru de monte" yá que **tepetl** significa monte y **itzcuintli** perru; anque lloñe tea de ser un cánidu). Por esti nome ye conocíu tamién en Guatemala, Hondures, El Salvador y Costa Rica; en Nicaragua ye llamáu **guardatinaja**; en Panamá ye conocíu como **coneyu pintáu**. Na Península de Yucatán conózse-y como **jaleb**. En Perú conózse-y como **majaz** y **picuro** en Madre de Dios y la selva central, y en Bolivia ye conocíu como **jochi pintáu**. En Colombia conózse-y como **guagua**, **llámpara** o **'chilo**.

## Carauterístiques
El so cuerpu mide ente 60 y 79 cm de llargor y la cola 2 a 3 cm. Pesa ente 7 y 10 kg. Ta cubierta por una pelame híspido de color pardu o anaranxáu, con bandes de manches blanques arrondaes. La cabeza ye grande, les mexelles son abuitaes, les oreyes son curties, marrones, les vibrises son llargues, los güeyos son grandes y bien separaos. La xestación dura 145-155 díes.
Les carauterístiques d'esti animal, tamién puede variar según la zona na que s'atopen.

## Historia natural
Tien vezos nocherniegos. Aliméntase de vexetales (tubérculos, rizomes, renuevos, fueyes, granes, frutos). Pasa'l día na so lluriga construyida con delles salíes disimulaes pola xamasca. Ye una escelente nadadora.

Puede ser intermediariu de *[[Echinococcus]] vogeli*, que causa hidatidosis poliquistica.

## Caza, doma y crianza
Ye un importante animal de caza pa llograr la so carne, lo cual considérase una amenaza pa la especie, al igual que la destrucción d'hábitat qu'asocede en delles árees pola deforestación.

En Panamá y Costa Rica, onde ye una especie montesa protexida y la so caza ta prohibida; sicasí, nestos países, según na cuenca de l'Amazonia peruana, críase-y de manera semidomesticada, dada la calidá nutricional de la so proteína y la poca grasa qu'atropa.

Ye una fonte de proteína, que'l so usu ye importante pa les poblaciones indíxenes qu'habiten les zones montascoses de Costa Rica y Panamá, onde la so esplotación viénose realizando de manera sostenible col ambiente per miles d'años.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Agouti paca (paca), Animal Diversity Web (fotografía)
* Honduras Silvestre.