Condáu de San Diego

El **condáu de San Diego** (), fundáu en 1850, ye unu de los 58 condaos del estáu norteamericanu de California. Nel añu 2010, el condáu tenía una población de 3.222.466 habitantes y una densidá poblacional de 275 persones per km², convirtiéndolo nel quintu condáu más pobláu de los Estaos Xuníos y el segundu en California. La sede del condáu ye San Diego.

## Historia
L'área actual de San Diego yera habitáu por más de 10.000 años por delles tribus indíxenes, incluyendo los kumiai (Diegueños), luiseños, cupeños, y cahuilles.

El primer européu en llegar a San Diego foi Juan Rodríguez Cabrillo, un navegante d'orixe portugués en trabayu pal rei d'España, que desembarcó del so barcu, el **San Salvador**, na badea de San Diego en 1542. En payares de 1602, Sebastián Vizcaíno foi unviáu pa trazar un mapa de la mariña de California. Dempués d'esaminar el puertu, nomó l'área por San Diego de Alcalá, un franciscanu español.

La colonización del condáu empezó cola fundación de la Misión San Diego de Alcalá pol padre Junípero Serra, un franciscanu español. El condáu yera parte del estáu mexicanu d'Alta California ente 1821 a 1848.

En 1850, el condáu de San Diego foi unu de los condaos orixinales del estáu de California cuando esti xunir a la Unión. Partes del Condáu fueron estremaes pa crear el condáu de Riverside (1893) y el condáu d'Imperial (1907).

## Xeografía
Según la Oficina del Censu, el condáu tien un área total de 11.722 km², de la cual 10.878 km² son tierra y 844 km²(7,20%) son agua.

La topografía ye bastante variada nel condáu. Nel oeste hai setenta milles de mariña. Montes con picos nevaos alcontrar nel nordeste, col desiertu de Sonora nel oriente estremu. El parque nacional *Cleveland Forrest* atopar nel sureste.

El condáu estremar en dos, siendo "North County" (la porción norte) una rexón más conservadora y rural.

### Condaos y conceyos axacentes

## Demografía
Según la Oficina del Censu, en 2006, había 2.941.454 persones, 1.067.846 llares, y 663.449 families que moraben nel condáu. La densidá de población yera de 670 persones por milla cuadrada (259/km²). Había 1.118.410 viviendes nuna densidá media de 248 por milla cuadrada (96/km²). La composición racial del condáu yera de 69,5% blancos, el 5,2% negros o afroamericanos, el 0,7% amerindios, el 10,2% asiáticos, 0,4% isleños del Pacíficu, el 10,3% d'otres races, y el 3,6% de dos o más races. El 29,9% de la población yeren hispanos o llatinos de cualquier raza. El de la población 67,0% fala Inglés, español 21,9%, 3,1% tagalu y el 1,2% vietnamita como primer llingua.

En 2000 había 994.677 llares de los cualos 33,9% teníen neños menores de 18 que vivíen con ellos, el 50,7% yeren pareyes casaes viviendo xuntes, el 11,6% teníen a una muyer divorciada como la cabeza de la familia y el 33,3% nun yeren families. El 24,2% de toles viviendes taben compuestes por individuos y el 7,9% teníen a dalguna persona vieya de 65 años d'edá o más. El tamañu del llar permediu yera de 2,73 y el tamañu permediu d'una familia yera de 3,29.

Nel condáu la composición por edá yera del 25,7% menores de 18 años, el 11,30% tenía ente 18 a 24 años, el 32,0% de 25 a 44, el 19,8% ente 45 a 64, y el 11,2% tenía más de 65 años d'edá o más. La edá permediu yera 33 años. Por cada 100 muyeres había 101,2 homes. Por cada 100 muyeres mayores de 18 años había 99,7 homes.

L'ingresu permediu en 2008 pa una vivienda nel condáu yera de 63.727 $, y la renta media pa una familia yera 74.593 $. En 2000 Los homes teníen una renta media de 36.952 dólares contra 30.356 pa les muyeres. L'ingresu per cápita del condáu en 2008 yera de 30.898 $. Alredor del 8,9% de les families y el 12,4% de la población taben per debaxo del estragal de probeza, el 16,5% yeren menores de 18 años d'edá y el 6,8% yeren mayores de 65 años.

## Llocalidaes

### Ciudaes y pueblos
**Ciudaes incorporaes**

* Carlsbad
* Chula Vista
* Coronado
* Del Mar
* El Caxón
* Encinitas *([[Cardiff-by-the-Sea (California)|Cardiff-by-the-Sea]], [[Leucadia (California)|Leucadia]], [[Olivenhain (California)|Olivenhain]])*
* Escondido
* Imperial Beach
* La Mesa
* Lemon Grove
* National City
* Oceanside* ([[San Luis Rey (California)|San Luis Rey]])*
* Poway
* San Diego
* San Marcos
* Santee
* Solana Beach
* Vista

### Comunidaes ensin incorporar

### Comunidaes urbanes
Nel condáu de San Diego, munches de les ciudaes y comunidaes urbanes tán allugaes nel llau sur de la Interestatal 8.

### Reserves indies
El condáu de San Diego tien 18 reserves indies reconocíes federalmente, más que cualesquier otru condáu de los Estaos Xuníos. Anque la mayoría d'elles tienen el mesmu tamañu que les del restu de California (na cual son llamaes "Rancheríes"), les reserves son relativamente pequeñes respectu al estándar nacional, y xuntes ocupen un total de 518,5&nbsp;km² (200,2 milles cuadraes) d'área.


* Reserva Indíxena Barona
* Reserva Indíxena Campu
* Reserva Indíxena Capitán Grande
* Reserva Indíxena Cuyapaipe
* Reserva Indíxena Inaja y Cosmit
* Reserva Indíxena Villa Jamul

* Reserva Indíxena La Jolla
* Reserva Indíxena La Posta
* Reserva Indíxena Los Coyotes
* Reserva Indíxena Manzanita
* Reserva Indíxena Mesa Grande
* Reserva Indíxena Pala

* Reserva Indíxena Pauma y Yuima
* Reserva Indíxena Rincón
* Reserva Indíxena San Pasqual
* Reserva Indíxena Santa Ysabel
* Reserva Indíxena Sycuan
* Reserva Indíxena Vieyes


### [[Área protexida|Árees protexíes nacionales]]
* Monumentu Nacional Cabrillo
* Monte Nacional Cleveland (parte)
* Complexu Abellugu Nacional de Vida Selvaxe de San Diego, na cual inclúi otros abellugos de vida selvaxe:
** Parte Sur de la Badea de San Diego
** La Marisma Sweetwater
** Abellugu Nacional de Vida Montesa Abismu de Tijuana
** Abellugu Nacional de Vida Selvaxe Sablera Seal (allugáu nel Condáu d'Orange)
** Abellugu Nacional de Vida Selvaxe San Diego

### Parques Estatales y árees protexíes

* Parque Estatal Ermu Anza-Borrego (delles partes tán nel condáu d'Imperial y Riverside)
* Silver Strand
* Reserva Estatal Torrey Pines
* Parque Estatal Cuyamaca Ranchu
* Parque Estatal Monte Palombar
* Parque Históricu Estatal Campu de Batalla de San Pasqual

* Parque Históricu Estatal Viejo San Diego
* Parque Estatal Border Field
* Reserva Natural del Estuariu d'Investigación Río Tijuana
* Sablera Estatal San Onofre
* Sablera Estatal Moonlight
* Sablera Estatal Carlsbad
* Sablera Estatal Carlsbad Sur

* Sablera Estatal Leucadia
* Sablera Estatal San Escueyo
* Sablera Estatal Cardiff
* Sablera Estatal Torrey Pines
* Sablera Estatal Silver Strand


### Montes

* Sierra de Cuyamaca
* Sierra de In-Ko-Pah
* Sierra de Jacumba
* Sierra de Llaguna
* Sierra del Palombar
* Cordal Peninsular
* Sierra de San Ysidro
* Sierra del Volcán


El condáu cunta con 236 cumes de montes y picos incluyendo a:
* Montaña San Miguel
* Monte Black
* Picu de Cuyamaca (segundu puntu más altu del condáu de San Diego)
* Monte Cowles (puntu más altu na ciudá de San Diego)
* Monte Helix
* Monte Hot Springs (puntu más altu del condáu de San Diego)
* Monte Soledá
* Monte Stonewall


### Llagos

* Llaguna de Cuyamaca
* Llagu Hodges
* Llaguna Santee
* Banzáu Sweetwater
* Llaguna de Otay
* Llagu Wolford
* Banzáu El Capitán

* Banzáu Sutherland
* Llagu Henshaw
* Lake Murray
* Banzáu de San Vicente *
Llagu Jennings
* Banzáu Barrett
* Natural Rock Tanks

* Little Llaguna *
Big Llaguna *
Big Lake
* Twin Lakes
* Llagu Jean
* Llagu Lost
* Llagu Swan


### Ríos
* Ríu San Diego
* Ríu San Luis Rey
* Ríu San Dieguito
* Ríu Sweetwater
* Ríu Otay
* Ríu Tijuana

## Infraestructura de tresporte

### Autovíes principales

### Aeropuertos
* Lindbergh Field, (SAN) a.k.a. San Diego International Airport
* Montgomery Field, (MYF)
* McClellan-Palombar Airport, (CLD o CRQ) conocíu como Palombar Airport, Carlsbad Airport
* Gillespie Field, (SEE) alcontráu n'El Caxón
* Agua Caliente Airport
* Borrego Valley Airport
* Fallbrook Airport
* Jacumba Airport
* Lake Wohlford (priváu, pequeñu)
* Oceanside Municipal Airport
* Ocotillo Airport
* Pauma Valley (priváu)
* Ramona Airport, (RNM)
* Brown Field, (SDM) (antiguu East Field, NAAS Otay Mesa y NAAS Brown Field)

## Celebridaes nacíes nesti condáu
* Adam Brody (actor)
* Cameron Diaz (actriz)
* Tom DeLonge (guitarrista y cantante de blink-182)
* Mark Hoppus (baxista y cantante de blink-182)
* Dave Mustaine (cantante, guitarrista y fundador de Megadeth)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Recursos turísticos pa la rexón de San Diego 
* Páxina oficial del condáu de San Diego (n'inglés)
* Páxina d'información xeográfica de San Diego
* Mapa de l'Autoridá de l'Agua de San Diego
* Asociación Estatal de Condaos de California (CSAC)