Xeneralidá Valenciana

La **Xeneralidá Valenciana** (en valencianu: **Generalitat Valenciana**) —denomada na actualidá oficialmente *Generalitat* y, hasta 2006, *Generalitat Valenciana/Xeneralidá Valenciana*— ye «el conxuntu d'instituciones d'autogobiernu» de la Comunidá Valenciana, n'España. Tres la reforma del Estatutu d'Autonomía del añu 2006, sigue utilizándose socialmente la doble denominación anterior.

Formen parte d'ella les Cortes Valencianes (o Corts Valencianes, o a cencielles *Corts*), el presidente (o *president*) y el Conseyu de la Xeneralidá Valenciana (o *Consell*). Son tamién instituciones de la Xeneralidá la Sindicatura de Cuentes (o *Sindicatura de Comptes*), el Síndicu d'Agravios (o *Síndic de Greuges*), el Conseyu Valencianu de Cultura (o *Consell Valencià de Cultura*), l'Academia Valenciana de la Llingua (o *Acadèmia Valenciana de la Llengua*), el Conseyu Xurídicu Consultivu de la Comunidá Valenciana (o *Consell Jurídic Consultiu de la Comunitat Valenciana*) y el Comité Económicu y Social de la Comunidá Valenciana (o *Comité Econòmic i Social*).

L'antecedente históricu, del que toma'l nome, foi la *Diputació del Xeneral* (*Diputación del Xeneral*) que surdió na segunda metá del sieglu XIV como una comisión delegada de les Cortes del Reinu de Valencia o *Corts* encargada d'alministrar l'impuestu denomináu *[[Impuestu de les Xeneralidaes|xeneralidaes]]*, d'ende que tamién va ser conocida col nome de *Generalitat*. En 1418 foi cuando quedó configurada y convirtióse nun órganu permanente. Integrar seis diputaos —dos por cada *[[Estamentu|braç]]*—, aidaos por una serie d'oficiales: clavarios, alministradores, contadores, etc. Foi abolida pol Decreto de Nueva Planta de Felipe V de 1707. 

La institución, bien distinta a la histórica Diputación del Xeneral del Reinu de Valencia, foi recuperada en 1982, dempués d'aprobase'l correspondiente Estatutu d'Autonomía.

## Historia

### La ''Diputació del Xeneral'' o ''Generalitat'' (1418-1707)

L'antecedente de la *Diputació del Xeneral* o *Generalitat* fueron les comisiones nomaes poles Cortes del Reinu de Valencia o *Corts* de 1329 y 1342-43 pa recaldar el *donatiu* ('donativo': impuestu estraordinariu) aprobáu nes mesmes y que se van eslleir una vegada cumplida esta misión. Nes Cortes de 1362-1362 aprobóse l'impuestu de les *[[Impuestu de les Xeneralidaes|xeneralidaes]]* que la so denominación deber «*asina por cobrase xeneral ya indistintamente de toos como por imponese por tol reinu*» y del que procede que la Diputació del Xeneral tamién sía conocida como *Generalitat*. "Les xeneralidaes son impuestos indireutos que gravan la importación, esportación y la compra y consumu de diversos productos. [...] Recayen estos impuestos sobre pieles, llanes, aceites, almendres, cera, arroz, llinu, tintes, especies, vinu, texíos, sal, madera, etc. La so recaldación va faese, pa evitar l'aparatu qu'ello significaría, por aciu arrendamientu del derechu de cobru en puya pública. Los mecanismos que rixen los impuestos nun dexen faer frente a les cantidaes que se precisen con cierta urxencia. La *Generalitat* utiliza entós la venta de censales o delda pública. Nun ye, pos, un ingresu, sinón un sistema de financiamientu que tien como garantía los impuestos".

Pa l'alministración del nuevu impuestu, que vien a substituir al tradicional *donatiu*, les Cortes nomen una comisión de les mesmes. Por eso dellos historiadores asitien nesa fecha, 1362-1364, la nacencia de la *Diputació del Xeneral* anque la so estructura alministrativa nun va quedar afitada hasta 1404, inda con calter temporal, y namái a partir de 1418 convertir nuna institución permanente —que va ser oxetu de diverses reformes en 1419, 1439, 1510,...—. 

La *Diputació del Xeneral* integrar seis diputaos —dos por cada *[[estamentu|braç]]*: nobiliariu, eclesiásticu y real—, aidaos por una serie d'oficiales: clavarios, alministradores, contadores, etc.

Les funciones de la *Diputació del Xeneral* o *Generalitat* entepasaron el campu puramente económico pa dir cobrando una dimensión política, lo que de primeres va provocar l'enfrentamientu cola ciudá de Valencia yá que los sos dirixentes -los *[[Xuráu (cargu foral de Valencia)|jurats]]*- creen que puede restalos protagonismu ya influencia nel reinu. La ciudá nun va consiguir la so disolución pero a partir de 1422 los cuatro *jurats* del *braç* real van ocupar los cargos de diputáu, clavario -encargáu de la tesorería-, alministrador y contador de la institución.

Según lo alcordao nes *Corts* de 1418, que regularon definitivamente la institución, los sos miembros anovaben cada trés años ensin esperar a la xunta de les nueves *Corts* una y bones los diputaos qu'acababen el so mandatu yeren quien nomaben a los sos sustitutos. Sicasí, el rei pa controlar la institución impunxo en 1424 que los dos diputaos del *braç* real fueren dos *jurats* de la ciudá de Valencia, una y bones él controlaba'l so nomamientu dende la introducción del sistema de la *[[Racional (cargu foral de Valencia)|venza]]* polo que yeren homes d'enfotu del rei. A la fin del sieglu XV el rei Fernandu II el Católicu nin siquier esmolecióse poles formes pa siguir controlando la institución y anuló el sistema eleutoral y nomó a oficiales reales pa ocupar los cargos. Más tarde estableció'l métodu insaculatorio pa la provisión de los dos diputaos del brazu nobiliariu y una ríxida vez ente les ciudaes —ensin incluyir Valencia— pa ocupar los puestos de diputaos del *braç* real. 

Debíu al control qu'exerció la monarquía sobre la institución la *Diputació del Xeneral* valenciana tuvo menos pesu políticu que la Xeneralidá de Cataluña y menor capacidá pa oponese a los deseos del rei. Asina lo reconocíen los mesmos diputaos valencianos en 1624 cuando afirmaben que «*nosaltres nesti regne non tenim la plenitú de poder que los deputats de Catalunya i Aragó*» ('nós nesti reinu nun tenemos la plenitú de poder que los diputaos de Cataluña y Aragón').

A midida que la *Diputació del Xeneral* perdía pesu políticu, la defensa de los *Furs* y la representación del reinu pasó a los *Estaments* ('Estamentos'), institución de perfiles mal definíos integrada polos miembros de cada *braç* residentes na ciudá de Valencia, que s'axunten por separáu. Asina, "hasta'l final de la dómina foral caltiénse una especie de contenciosu ente *Generalitat* y *Estamentos* por pretender dambos encarnar la representación del reinu fora de les Cortes". Nes postreres *[[Cortes del Reinu de Valencia|Corts]]* celebraes en 1645 institucionalizáronse los *Estaments* cola creación de la *[[Xunta d'Electes dels Estaments]]*.

Con éses foi nel sieglu XVI cuando empezó'l debilitamientu de la institución debíu al contrapoder que formaben los *Estaments*: nobles; les clases altes urbanes que gobernaben les ciudaes; y los representantes eclesiásticos. Esta división de la representatividá del Reinu de Valencia, al contrariu de lo qu'asocedía n'Aragón y Cataluña, favoreció'l cayente de la influencia del reinu pos nun cuntaba con una voz unitaria frente a la Corona. Al nun cuntar con una voz fuerte, cada demanda económica de la Corona yera atendida, al contrariu de lo qu'asocedía n'otros territorios de la Corona d'Aragón onde nun yeren raros los llevantamientos n'armes. Amás, la mesma división del poder ente Xeneralidá, nobles, patriciáu urbanu ya Ilesia favoreció que los trés últimes van institucionalizase aísladamente pa poder emprestar servicios, construyir infraestructures defensives, etc. consolidándose nos sos respeutivos territorios. Estes instituciones, como ye obviu, pertenecíen cola Xeneralidá. 

Llegaos a esta situación, la Diputación del Xeneral, antiguu nome de la Xeneralidá, yá namái recaldaba impuestos que vencía a estes instituciones nacíes de los *Estaments*; por tanto, nun podía representar al Reinu de Valencia que quedaba descabezado. 

La Diputación del Xeneral, como'l restu de les instituciones del Reinu de Valencia foi abolida en 1707, de resultes de la promulgación por Felipe V del Decreto de Nueva Planta, en plena Guerra de Socesión.

### La Xeneralidá democrática

Tres l'aprobación del Estatutu d'Autonomía de la Comunidá Valenciana en 1982 les nueves instituciones de gobiernu autonómicu recibieron el nome de Xeneralidá Valenciana, magar que tratábase d'un organismu absolutamente distintu del so homónimu medieval y modernu. Nel añu 2006, cola reforma del Estatutu, esaníciase'l xentiliciu 'Valenciana' y la so correspondencia n'español, siendo oficial namái la denominación valenciana de *Generalitat*.

## Instituciones de la Xeneralidá Valenciana

### Poder executivu

El Conseyu de la Xeneralidá Valenciana (el *Consell de la Generalitat*, oficialmente y en valencianu), ta formáu por un presidente (que ye de la mesma el presidente de la Xeneralidá), un vicepresidente o vicepresidentes, nel so casu, y los Conseyeros (*Consellers*). Ostenta la potestá executivo y reglamentario (en materies de la so competencia) y dirixe l'Alministración de la Xeneralidá Valenciana. Atópase reguláu nel Estatutu d'Autonomía de la Comunidá Valenciana y na Llei de Gobiernu Valencianu.

### Poder llexislativu

Les Cortes Valencianes (*Les Corts*, oficialmente y en valencianu) son l'órganu llexislativu de la Xeneralidá Valenciana. Representa al pueblu valencianu y exerz la potestá llexislativa, aprueba los presupuestos de la Xeneralidá y controla ya impulsa l'acción política y de Gobiernu. Anguaño compónse de 99 diputaos, escoyíos por un plazu de cuatro años por aciu sufraxu universal, llibre, igual, direutu y secretu.. Les Cortes tienen como sede'l Palaciu de los Borja (tamién conocíu como Palaciu de Benicarló) na ciudá de Valencia.

### Instituciones consultives y normatives

Según l'Estatutu d'Autonomía Valencianu queda recoyíu que la Xeneralidá Valenciana cuenta coles siguientes instituciones consultives:

* El Síndicu d'Agravios *(Síndic de Greuges,* oficialmente y en valencianu), la so función principal ye velar pol cumplimientu y respetu de los derechos y llibertaes de los ciudadanos frente a l'Alministración de la Comunidá Valenciana.
* La Sindicatura de Cuentes, *(Sindicatura de Comptes,* oficialmente y en valencianu), ye l'órganu al que correspuende'l control esternu económicu y presupuestariu de l'actividá financiera de la Xeneralidá, de los entes llocales entendíos nel so territoriu y del restu del sector públicu valencianu, lo mesmo que de les cuentes que la xustifiquen.
* El Conseyu Valencianu de Cultura *(Consell Valencià de Cultura,* en valencianu), ye una institución que cumple la función de ser órganu consultivu y asesor del conxuntu de les instituciones de la Xeneralidá Valenciana naquelles cuestiones que tengan que ver cola cultura valenciana.
* El Conseyu Xurídicu Consultivu *(Consell Jurídic Consultiu,* oficialmente y en valencianu) ye'l supremu órganu consultivu de les Alministraciones Públiques de la Comunidá Valenciana. Atópase reguláu pola Llei 10/1994, de 19 d'avientu, de la Xeneralidá, de creación del Consell Jurídic Consultiu de la Comunitat Valenciana, que foi modificada delles vegaes, y pola so Reglamentu, aprobáu pol Decretu 138/1996, de 16 de xunetu del Gobiernu Valencianu.
* El Comité Económicu y Social, *(Comité Econòmic i Social,* oficialmente y en valencianu), ye un ente consultivu del Gobiernu Valencianu y, polo xeneral, de les instituciones públiques de la Comunidá Valenciana, en materies económiques, sociolaborales y d'empléu.
* L'Academia Valenciana de la Llingua *(Acadèmia Valenciana de la Llengua,* oficialmente y en valencianu) ye la institución que tien por función determinar y ellaborar, nel so casu, la normativa llingüística del valencianu, según velar pol valencianu partiendo de la tradición lexicográfica, lliteraria, y la realidá llingüística xenuina valenciana, según la normalización consolidada, a partir de les denominaes Normes de Castellón.

## Allugamientu

* La Xeneralidá tien la so sede na ciudá de Valencia, nel Palaciu de la Xeneralidá Valenciana, pero les sos instituciones pueden establecese en cualquier llugar de la Comunidá.
* Les Cortes tienen la so sede na ciudá de Valencia, nel Palaciu de Benicarló.
* La presidencia de la Xeneralidá allugar nel Palaciu de Fuentehermosa, que ta allugáu na cai Caballeros de Valencia, frente al Palaciu de la Xeneralidá Valenciana.
* Les oficines de la mayor parte de les conseyeríes tán allugaes nel Complexu Alministrativu del 9 d'Ochobre.


Ficheru:Façana de Les Corts del País Valencià 2.jpg|Palaciu de Benicarló, sede de les Cortes. 
Ficheru:Palaciodefuentehermosa100.JPG|Palaciu de Fuentehermosa, sede de Presidencia.
Ficheru:Monestir de Sant Miquel dels Reis, 2006.JPG|San Miguel de los Reis, sede de l'AVL.
Ficheru:Palau de Forcalló, seu del Consell Valencià de Cultura.jpg|Palaciu de Forcalló, sede del CVC.
Ficheru:Presó model de València en obres.jpg|Complexu Alministrativu del 9 d'Ochobre.


## Ver tamién

* Gobiernu d'España
* Diputación Provincial de Valencia
* Diputación Provincial de Castellón
* Diputación Provincial d'Alicante

## Fuentes

### Referencies

### Bibliografía

* 
* 

* 
* 

## Enllaces esternos

* Portal de la Xeneralidá Valenciana 
*  y  del Conseyu Xurídicu Consultivu de la Comunidá Valenciana sobre l'algame del cambéu del términu Xeneralidá Valenciana pol de Generalitat *(Inclúi referencies documentaes sobre l'orixe de la institución).*