Sable de lluz

El **sable láser**, **espada láser**, **sable de lluz** o **espada de lluz** (la tercer acepción ye la traducción lliteral del inglés ***lightsaber***) ye un arma ficticia qu'apaez principalmente nel mundu de *[[Star Wars]]*.

Ye similar a una espada tradicional salvu pol fechu de que'l so *fueya* ye un fexe d'enerxía (plasma). El soníu carauterísticu ye una combinación del encendíu d'un proyeutor de películes y la interferencia provocada por un cable d'audiu ensin aislante sobre una televisión.

## Historia

Dende los oríxenes de les órdenes *sith* y *jedi* combatíen con sables tradicionales de metal (bien similares a les katanas xaponeses) usualmente modificaes con xeneradores d'enerxía p'aumentar la so potencia de corte según el compensar l'impautu del sable enemigu.

Igualmente esistíen diversos tipos de sables (tradicional d'una fueya, fueya curtia, doble fueya y llances) estos sables yeren bien pesaos y difíciles de remanar.

Nun foi hasta principios de les guerres mandalorianas y la revolución *jedi* (aproximao mil años antes de la batalla de Yavin), nos llaboratorios *sith* allugaos en Korriban (planeta central de los Señores Escuros), afayaron que al disparar un rayu d'enerxía concentrada nun cristal provenientes de mines de cristales allugaes nel sistema de Dantooine, xeneraba l'abonda enerxía pa cortar casi cualquier cosa. Dependiendo de les carauterístiques de dichu cristal ye la potencia del sable. Los primeros sables de lluz namái teníen un solu cristal de corte. Darréu modificóse la capacidá d'estos convirtiéndose nel sable que conocemos.

Estos sables dexaben una ampliación de tres cristales. El cristal de color, el cristal de corte y cristal potencializado y un potenciador del xenerador d'enerxía. Usualmente un potenciador qu'aumentaba'l tamañu del sable o un xenerador de frecuencia qu'aumentaba la velocidá de salida del rayu, esto ye, yera más rápidu la corte de la fueya de lluz.

Esta revolucionaria arma resultó un enorme problema pa los *jedi*, que nesi tiempu siguíen utilizando los sables tradicionales. Como midida de contraataque, ameyoraron les sos espaes tradicionales con escudos enerxéticos pocu efectivos y llueu optaron por utilizar los sables de lluz, como s'esplica nel videoxuegu *Star Wars: Caballeros de l'Antigua República*.

## Descripción
Los posesores de sables de lluz infunden respetu y medrana pol mesmu fechu de que quien lleve un sable de lluz tendrá de tener enforma dominiu en la Fuercia. Esta arma puede cortar cualquier cosa, sacante otra arma de la mesma naturaleza (otra espada de lluz o barreres d'enerxía), aceru mandaloriano, metal cortosis, armadures feches con un cámbaru vonduum o anfibastones de los Yuuzhan Vong. Suelen tener una estructura básica similar, anque munches son personalizaes por quien les constrúin. Polo xeneral, la so forma consta d'una base cilíndrica y una fueya de lluz de dalgún color.

La fueya xeneralmente mide alredor d'un metro de llargor o en comparanza d'un cilindru base de 30&nbsp;cm que ye l'usáu pola mayoría d'especies como rodianos, Mon Calamaris, humanos, mandalorianos y tou ser de forma humanoide. Sicasí, hai espaes pa toles especies, como ye'l casu del pequeñu maestru Yoda. Esiste una variedá de sable na que la so empuñadura tien detalles n'oru.

Anque'l rayu d'enerxía pura nun tien masa, la onda d'arcu xenerada electromagnéticamente crea un fuerte efeutu giroscópico que fai'l sable de lluz una arma difícil de vencer. Funciona según el complexu principiu de la enerxía d'ondes d'arcu controlada por precisión y rique d'elementos d'enfoque iguaos a partir de cristales naturales que nun se pueden sintetizar (exemplos de cristales tenemos los Pontites de Ádegan y el cristal Kaiburr).

Los sables de lluz tienen que construyise a mano, yá que nun esiste una fórmula exacta qu'esplique la decisiva alliniación de los cristales irregulares. El más mínimu error na alliniación provocaría la esplosión de l'arma al activala.

Ye por esto que la construcción d'un sable de lluz ye una xera que namái puede acometer un usuariu diestru de la Fuercia; consiguir l'alliniación exacta ye casi imposible ensin ayuda mística.

Les partes básiques de que se suel componer un sable de lluz son les siguientes:

# Un aniellu magnéticu de estabilización con pestaña de afinación.
# Un controlador de llargor del rayu.
# Un controlador de potencia del rayu.
# Circuitos de modulación d'enerxía.
# Proyeutores d'enerxía de campos cíclicos.
# Cristales naturales irregulares d'enfoque.
# Un cristal principal (el corazón del sable de lluz).
# Una montadura d'un metal capaz de sostener el cristal ante la escitación de los átomos (nel casu d'un Kaiburr, similar al rubín, dichos átomos asemeyen la estructura atómica del cromu); una bona opción ye l'aceru Mandaloriano (lo más asemeyáu nel planeta Tierra ye'l titaniu).
# Una célula enerxética de diatio.
# Un conductor del campu de potencia.
# Un activador del cristal d'enfoque.
# Unos portales d'enerxía qu'arrodien el cristal principal (similar a un tubos de rellumos n'espiral o dellos tubos en paralelu).
# Un aniellu de la corriente de potencia.
# Un aislante de potencia inerte que protexe la empuñadura de la enerxía interna de la célula enerxética de diatio.
# Un proteutor d'emisión del rayu que s'alluga na parte cimera xunto al aniellu magnéticu de estabilización.
# Un cilindru catalizador del rayu, allugáu sol aniellu magnéticu de estabilización.
# Un sistema de fixación de la empuñadura.
# Un aniellu pa colgar l'arma a la petrina.

Tamién se debe resaltar el fechu que la espada curtia práuticamente tou: metal, madera, roques, etcétera, puede inclusive faer rebotar los disparos d'armes bláster. Un datu interesáu ye que na esgrima deportiva, el sable puede ser usáu pa consiguir puntos yá sía picando cola punta o cortando col filu, a diferencia del florete y la espada común, d'igual manera un sable de lluz provoca dañu d'estos dos formes al ser la totalidá de la so fueya un entestáu desaxeradamente caliente d'enerxía, n'otres pallabres tola superficie de la fueya tien *filu* y curtia ensin importar al ángulu en qu'esta cuta al so blancu.

## Colores
El color qu'emite la espada de lluz ye'l mesmu del so cristal.

Según los *jedi* usen los colores verde y azul, la contrapartida de los *jedi*, los *[[sith]]*, usen un color que de normal non s'atopa n'estáu natural sinón en cristales artificiales, el colloráu.

La mayoría usen los trés colores base, pero sábese que dalgunos usen el moráu o los más estraños entá mariellu, doráu y plateado, que son escasos en tiempos dempués de l'Antigua República.
Tamién se conocen casos de sables negros, conocíu tamién como'l sable escuru. Ye una llexendaria arma Jedi que foi robada polos Mandalores tiempu tras. Curiosamente, ye l'únicu sable que realmente tien aspeutu d'una arma convencional, como una especie de katana negra llixeramente curvada, con un cantu serrucháu, y envuelta nun halo blancu.
 

Nos tiempos de la Nueva República, los colores úsense indistintamente y toos son fáciles d'atopar. Fálase tamién d'una diferencia ente l'azul y el celeste y de la esistencia d'espaes broncíneas, platiaes, doraes, negres, blanques, rosadas, y otros colores. Nun s'atopen evidencies d'estos rumores nos archivos de l'Antigua República. Anque nos videoxuegos de Star Wars: Caballeros de l'Antigua República'l color qu'escoyía'l padawan al momentu de la so construcción determinaba que tipu d'entrenamientu llevaría a lo llargo de la so vida y la forma d'identificalos dientro de la orde (nun yera precisamente obligatoriu portar el color de sable del so rangu). Como-y ye esplicáu a Darth Revan (protagonista de Star Wars: Caballeros de l'Antigua República) nel so entrenamientu *jedi*.

Azul: guardián *jedi*. Verde: cónsul *jedi*. Mariellu: centinela *jedi*. Violeta: dominiu ente les téuniques guardián y cónsul. Naranxa: dominiu de les artes de la centinela y el guardián.

### Significáu direutu

Azul: habilidá. Usáu polos guardianes y cónsules *Jedi*.

Verde: sabiduría. Usáu polos cónsules y maestros *Jedi*.

Colloráu: poder, pasión y roxura. Usáu polos *Sith* y delles vegaes polos *Jedi*.

Mariellu: equilibriu. Usáu polos Centineles *Jedi*.

Naranxa: defensa. Usáu polos Centineles *Jedi*.

Platiáu: fe.

Blanco: pureza.

Moráu: poder, habilidá y roxura (combinación del cristal azul y el colloráu nel que predomina l'azul).

Negru (sable escuru): poder absolutu, supremacía, arguyu y poder ilimitáu. Solo hai 1500 cristales y los *Sith* orixinales usaron 1000.

**NOTA**: orixinalmente'l sable moráu nun apaecería en nenguna entrega de Star Wars, pos esti nun foi creáu por George Lucas sinón que foi creáu por Samuel L. Jackson l'actor qu'interpreta al maestru Maze Windu (el primer personaxe qu'usó un sable de lluz moráu) porque'l color favoritu de Samuel L. Jackson ye moráu y porque-y gusta que los sos personaxes sobresalgan usando xeneralmente una prenda morada.

## Tipos de sables

### Sable d'una fueya
Ye'l sable más común y el que porta la mayoría de los personaxes nes películes. Cunten col calor abondo como pa cortar en partes la gran mayoría de los oxetos, yá sían metales, roques y otros materiales, quitando otros elementos catalizadores d'enerxía, como escudos d'enerxía o otru sable de lluz, esti últimu si l'ataque nun ye dirixíu direutamente escontra la empuñadura.

### Sable curtiu (daga de lluz)
Ye una versión de menos consumu del sable de lluz tradicional. Lo que-y estrema del anterior ye que la fueya de lluz ye más curtia, y esto ye por cuenta de que'l proyeutor d'enerxía ye menor o produz una cantidá menor (en casu de que'l sable sía regulable). Tamién puede ser causáu por una xema más pequeña, lo cual indicaría que'l sable o ye regulable o ta afechu a un usuariu en particular (el sable de Yoda ye un exemplu claru). Si'l sable nun tuviera un regulador d'enerxía, sería un esbardio d'enerxía o una sobrecarga, yá que los sables de lluz, yá sían curtios o non, solo gasten enerxía cuando entren en contautu con un material, inerte o vivu.

### Sable de doble fueya
Tambien conocíu como un Bō de lluz, ye una versión doble del sable de lluz tradicional, pudiendo ser de dellos colores. Estos sables absuerben la enerxía d'un solu cristal de lluz, anque tamién puede incluyir dalgún cristal secundariu p'aumentar el so potencial.

El poder d'esti tipu de sable yera menor que'l tradicional, anque esti era más certeru y direutu. Puede modificáse-y la lente, l'emisor, y la célula enerxética y solíense usar pa guerres, siendo tradicional nos guardianes yá que yeren los más agresivos de los *jedis*. Tamién munchos *sith* teníen esti carauterísticu sable, tales como Exar Kun o dalgunos más conocíos como Darth Maul y Savage Oppres.

El sable de doble cristal yera una arma cola qu'un namái *jedi* con un sable tradicional nun podría competir.
Les formes más utilizaes por esti tipu de sable yeren el Ataru, Juyo y Shien.

Esti sable de lluz tamién lo empuñaba Jastus Farr, un *jedi* que sobrevivió a la orde 66 y que morrió nel Cónclave de Kessel xunto a otros seis *jedis* (Ma'kiss'Shaalas, Shaday Potkin, Bultar Swan, Koffi Aranna, Robilo Darté y Tsui Choi). La otra *jedi*, Sia-Lan Wezz, foi mancada pol sable de lluz de Darth Vader. El sable de doble fueya de Jastus yera verde.

### Llátigu láser

Un llátigu láser paecer al sable láser nel mangu. La fueya ye elástica y flexible, y sobremanera llarga. Esto dexa una engarradiella a distancia, pa evitar ataques del enemigu. Lumiya (Shira Elan Colla Brie) portó un llátigu láser.

## Tonfas de lluz
Una tonfa de lluz ye un sable láser que se concentra nuna meyor defensa contra l'oponente una y bones el plasma esta nos coldos, Maris Brood portaba esti tipu de sable de lluz.

### Otros tipos Duales
* Sable Dragite
* Sable Electrum
* Sable Energus
* Cordis Custodis

### Sables de lluz

## Téuniques de combate
Dende la fundación de la Orde Jedi perfeccionáronse siete formes de combate con espaes de lluz. Caúna d'elles representa una filosofía distinta y tien los sos puntos fuertes particulares. Los *jedi* pueden especializase nuna en concretu o consiguir un estilu de llucha propiu con elementos de delles formes, anque para ello ríquese una disciplina especial.

La espada de lluz ta provista d'una célula d'enerxía que puede durar cientos d'años. Sicasí, lo que xenera la fueya de lluz de la espada ye un cristal. El color del cristal va determinar el color de la fueya de la espada; ésti pue ser: azul, mariellu, verde, púrpura, naranxa o colloráu. Nel casu de los cristales sintéticos, la fueya namái puede ser colorada (los cristales sintéticos producen una fueya de lluz más poderoso pa los usuarios del llau escuru de la fuercia) Los cristales específicos pueden ser topaos en covarones como la del planeta Illum, que son calteníos de callao polos *[[jedi]]*.

### Les postures d'aprestu

Con una postura d'aprestu, el *jedi* ta llistu pal combate. Hai munches formes y la más conocida ye la *jedi* *llistu*: col pie dominante tras, la fueya sostener en posición de defensa na banda dominante.

* Neutral defensiva: nesta postura los pies asitiar en paralelu y la espada de lluz sostiense erecta ante'l cuerpu. Asina se saca'l máximu partíu de la fueya pa refugar golpes o rayos y aprovéchase dafechu'l so impautu visual contra un oponente a manera d'alvertencia (el *jedi* busca siempres evitar tou conflictu.)
* Neutral agresiva: nesta postura, colos pies en paralelu, asítiase la punta de la fueya lo más cerca posible del enemigu. Asina se presenta un oxetivu visual mínimu de cara al atacante.

### Les zones corporales

Les posiciones d'ataque y de defensa describir en función de la zona del cuerpu a la que faen referencia. Les zones d'ataque son les qu'unu ve y les zones de defensa correspuenden al propiu cuerpu.

* Forma ideal: na forma ideal, los ataques son golpes horizontales de llau y les defenses realizar cola espada arguta, esviando la punta de la fueya del contrincante. Nel ataque y la defensa de la cabeza, l'atacante cute escontra baxo y el defensor sostién la fueya paralela al suelu *
Les velocidaes: pa desenvolver unos reflexos rápidos como un rayu y un control ferrial, los *jedi* enfrentar en simulacros llamaos *velocidaes*. La décima secuencia de velocidá ye una serie d'ataques y defenses que va repitiéndose camudando los papeles y cada vez a mayor velocidá hasta qu'unu de los *jedi* ye baltáu o abandona.

### Les bases

Mientres la formación de los *jedi* repiten les velocidaes de la espada de lluz una y otra vez p'ameyorar el so dominiu y la so resistencia. A partir d'eses bases, pueden dir más allá de lo físicamente posible dexando que La Fuercia fluya nel so interior. Los aprendices padawan practiquen pa les pruebes iniciáticas por aciu dulon, que son secuencies de movimientos en solitariu nes que'l contrincante ye imaxinariu. Les pautes de les velocidaes y de los dulon preparen a los *jedi* pal combate real.

* La forma de combate real: en contraste cola forma ideal, nel combate real la posición de la fueya nel ataque suel ser descendente p'amenorgar al mínimu'l movimientu corporal y aumentar la rapidez. Tener presente la distinción ideal ente les posiciones d'ataque y defensa dexa ameyorar la precisión. Nel combate avanzáu, la Fuercia ye más importante que la maña. Los combatientes utilicen el poder de la Fuercia nel ataque y na defensa, mientas que los *[[sith]]* intenten romper la fortaleza interior de los *jedi*.
* Kai-kan: los maestros de les espaes estudiaron los grandes duelos de la hestoria. Los kai-kan son peligroses reconstrucciones d'esos enfrentamientos que namái pueden entamar los *jedi* bien preparaos.
* Leivodaq: pensábase que nun esistía pero solo un *jedi* utilizar, Gon-Nog-Arr quien foi entrenáu mientres 900 años. Antes de morrer, con esa fase d'engarradiella, pudo volver ser nueva, ganó al Home de Metal, un antiguu *sith*, y dempués d'esto volvióse del llau escuru, convirtiéndose nun maestru. Naide haber ganáu enxamás y apocayá unu de los *jedi* tarazó-y del coldu derechu pa embaxo.

### Los pasos de los ''jedi''
* *Jung*: xiru de 180 graos.
* *Jung* ma: vuelta de 360 graos p'atacar.
* *Sai*: saltu cola ayuda de La Fuercia pa evitar un ataque.
* *Shun*: vuelta de 360 graos de la espada de lluz, empuñada con una sola mano, pa ganar velocidá pa un ataque.
* *Shun win*: vuelta de 360 graos con xiru nel aire y llanzando la espada con fuercia (solo pa *jedis* con espada doble).

## Errores

* Delles vegaes varar usaes p'asemeyar sables de lluz faen solombra, daqué inciertu, una y bones la lluz nun fai solombra (esto nun ye aplicable una y bones tomando en cuenta la teoría de dualidá onda corpúsculu la lluz nesti casu los sables *jedi* puede portase como ondes pero tamién como partícules lo que dexaría nesti casu que formaren solombres)R. Nave. Dualidá Onda-Corpúsculu HyperPhysics. Georgia State University, Department of Physics and Astronomy. (n'inglés) Anton Zeilinger. Difracción ya interferencia col fulereno C60. University of Vienna. (n'inglés)↑ Nature, volume 401, páxines de la 680 a 682: Wave-particle duality of C60 por M. Arndt, O. Nairz, J. Voss-Andreae, C. Keller, G. van der Zouw, A. Zeilinger, 14 d'ochobre de 1999. Naturaleza onda corpúsculu del Fulereno C60 (pdf) (n'inglés)
* Dacuando les fueyes de lluz apaecen dixebraes de la empuñadura.
* La llongura del sable de lluz de Vader nel duelu con Ben Kenobi camuda nuna escena. Por cuenta de la teunoloxía usada na producción de la película.
* En *Attack of the Clones* el color del sable de Ki-adi Mundi camuda de verde a azul.
* Nel episodiu IV, Luke Skywalker entrenaba con un sable de lluz verde, daqué raru porque'l so sable y el de Ben yeren azules, pero más raru foi cuando de la nada'l so sable fíxose azul de nuevu. L'error solo apaez na versión remasterizada, na orixinal el sable ye azul tol tiempu.
* Un sable de lluz tien que cortar dalguna estremidá cuando tien contautu con dalgún cuerpu, cosa que nun asocede nel episodiu VI Luke deféndese y solo emburriar, enxamás los corta dando a entender que'l sable tien la función de cimitarra y non de sable de lluz.

## Sables de lluz fora de Star Wars

* N'ochobre de 2013, anuncióse que científicos del Institutu Teunolóxicu de Massachusetts de Harvard, consiguieren que dos fotones interactuaren ente sigo, lo que teóricamente, podría utilizase pa crear un sable de lluz real.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
*  Guía del coleicionista de sables de lluz.
* Fuercia Imperial - Sables de lluz nuna galaxa bien, bien alloñada... por Alejandro Lois