Gargüelu d'Olduvai

El **gargüelu d'Olduvai** o d**'Oldupai** constitúi unu de los llugares más importantes nel este d'África en rellación a xacimientos paleontolóxicos y arqueolóxicos prehistóricos olduvayenses y achelenses. Los ribayos d'esti cañón tamién son conocíos oficiosamente col nomatu de "*trubiecu de la humanidá*".

Ta allugada al este de la llanura del Serengueti nel norte de Tanzania, dientro de lo que ye'l Gran Valle del Rift, una gran depresión qu'abarca unos 2900 km, onde la Tectónica de plaques tectónica y la erosión dexaron al descubiertu sedimentos d'una antigüedá entendida ente daqué más de 2 Ma hasta hai unos 15&nbsp;000 años (Pliocenu cimeru - Pleistocenu). 

## Orixe del nome
Na actualidá, el gobiernu tanzanu prefier denominar el sitiu col so nome orixinal masai, "Oldupai", y asina s'atopa escritu n'el indicadores de carretera. El términu provién del nome llocal de la planta *[[Sansevieria ehrenbergii]]*, bien abondosu nesta zona, que la so principal carauterística ye que retién na so interior agua, polo que ye mazcada por elefantes y masais cuando esti líquidu arralez. El tracamundiu abásnase desque llegaron los primeros esploradores alemanes a principios del sieglu XX, que trescribieron incorreutamente el so nome orixinal.

## Xeoloxía y paleontoloxía

Fai millones d'años esti allugamientu taba ocupáu por un gran llagu, que les sos vera cubrir con depósitos socesivos de cenices volcániques. Hai unos 500&nbsp;000 años l'actividad sísmica produció'l cambéu de la rede fluvial, drenándose el llagu y empezando a erosionar los sedimentos. Anguaño, nes parés del gargüelu, quedó al descubiertu un conxuntu estratigráficu d'unos cien metros d'espesura nel que s'estremaron hasta siete niveles principales.

El conxuntu sedimentariu correspuende a depósitos d'orixe llacustre, aluviales y fluviales, con intercalaciones de tobas volcániques.

Les capes de cenices y piedres volcániques (piroclastos) dexen realizar dataciones radiométricas, principalmente colos métodos de datación por potasiu-argón (<sup>40</sup>K/<sup>40</sup>Ar) y argón-argón (<sup>40</sup>Ar/<sup>39</sup>Ar) y por tanto fechar los oxetos que contienen (o datar percima o per debaxo, según allúguense na serie).

El gargüelu de Olduvai tien la distinción de tener los testimonios más antiguos de caza d'elefantes, que s'atribúi a *[[Homo ergaster]]*.

### Estratigrafía

Na base, el términu inferior de la serie, y per debaxo de les capes sedimentaries, atópense roques volcániques, les ignimbrites de Naabi, que'l so techu datar en redol a los 2&nbsp;Ma.

El nivel con restos arqueolóxicos más antiguu, conocíu como **Capa I** (*Bed I*), y de unos 50&nbsp;m de potencia, rexistra asentamientos con una industria lítico bien primitiva, desenvuelta con lasques fabricaes con basaltu y cuarzu. Puesto que esti tipu de ferramientes afayar por primer vegada nesti llugar, la etapa cultural na que se producieron foi denominada Olduvayense por Mary Leakey. Los güesos que se topen nesta capa son d'homínidus primitivos como *[[Paranthropus boisei]]* y de los primeros especímenes atopaos de *[[Homo habilis]]*. El techu de la unidá ta datáu en 1,8&nbsp;Ma.

Percima d'esta, atópase la **Capa II**, de 15 a 20&nbsp;m de potencia, que rexistra un amenorgamientu gradual del primitivu llagu ya importante actividá tectónica fechada nunos 1,6&nbsp;Ma. Les ferramientes de piedra empiecen a ser sustituyíos por bifaces más sofisticaos de la industria achelense, que coesiste con un Olduvayense evolucionáu. El final d'esta capa podría datase nunos 1,2&nbsp;Ma.

El conxuntu de les **Capes III y IV** nun supera los 11&nbsp;m d'espesura, y correspuenden a sedimentos aluviales, yá desapaecíu'l llagu de los episodios precedentes. Síguense atopáu ferramientes achelenses y olduvayenses evolucionaes, atribuyíes a *Homo ergaster*. La datación del techu de la Capa IV nun ta bien definida, pero dato paleomagnéticos de los niveles posteriores indiquen una edá anterior a 1&nbsp;Ma. 

Darréu formáronse les capes siguientes, que se denominaron **Capes Masek** (*Masek Beds*, de 1&nbsp;Ma a 400&nbsp;000 años) –con un periodu d'importante actividá tectónica y vulcanismu ente 600&nbsp;000 y 400&nbsp;000 años–, **Capes Ndutu** (400&nbsp;000 a 75&nbsp;000 años) y **Capes Naisiusiu** (22&nbsp;000 a 15&nbsp;000 años) y que contienen ferramientes de la industria lítico desenvuelta por *[[Homo sapiens]]*.

## Historia
L'entomólogu Wilhelm Kattwinkel recoyó fósiles nel llugar en 1911, dempués de lo que foi entamada una espedición empobinada pol xeólogu Hans Reck, qu'en 1913 afayó una cadarma humana. Los trabayos d'escavación fueron empecipiaos pol matrimoniu Louis y Mary Leakey nos años 1950 y fueron siguíos mientres el sieglu XX pol profesor Fidelis Masao de la Open University of Tanzania con ayuda financiera del Earthwatch Institute. Hubo tamién equipos d'arqueólogos de la Rutgers University (Universidá Estatal de Nueva Jersey). 

Dende 2006 hasta l'actualidá (2016) trabaya nesti allugamientu un equipu internacional financiáu, en mayor parte, por entidaes españoles, dirixíu ente otros polos prehistoriadores Manuel Domínguez-Rodrigo, profesor na Universidá Complutense de Madrid, y Enrique Baquedano, direutor del Muséu Arqueolóxicu Rexonal de la Comunidá de Madrid, dambos codireutores del Institutu de la Evolución n'África (IDEA).

## Muséu

Nes proximidaes del gargüelu ta asitiáu'l Muséu del gargüelu de Olduvai (*Olduvai Gorge Museum* n'inglés), que presenta esposiciones relatives a la hestoria del gargüelu. 

## Ver tamién
* Xacimientos paleontolóxicos del mundu 
* Arqueoloxía
* Evolución humana
* Zona de caltenimientu de Ngorongoro

## Referencies

* Carbonell, Eudald (Coord.) *et al.* (2005) *Homínidos: Les primeres ocupaciones de los continentes*. Editorial Ariel, S.A., Barcelona. 780 páxs. ISBN 84-344-6789-5
* Cole, Sonia (1975) *Leakey’s Luck*. Harcourt Brace Jovanvich, Nueva York. (n'inglés) 
* Joanne Christine Tactikos (2006) *A landscape perspective on the Oldowan from Olduvai Gorge, Tanzania*. ISBN 0-542-15698-9 (n'inglés)
* Leakey, L.S.B. (1974) *By the evidence: Memoirs 1932-1951*. Harcourt Brace Jovanavich, Nueva York, ISBN 0-15-149454-1 (n'inglés)
* Leakey, M.D. (1971) *Olduvai Gorge: Excavations in beds I & II 1960 – 1963*. Cambridge University Press, Cambridge. (n'inglés)
* Leakey, M.D. (1984) *Disclosing the past*. Doubleday & Co., Nueva York, ISBN 0-385-18961-3 (n'inglés)