Esploración de Marte

La **esploración espacial de Marte** empezó nel contestu de la carrera espacial ente Estaos Xuníos y la Xunión Soviética, mientres la Guerra Fría ente estos dos países. L'interés en Marte y na posibilidá de qu'allugue vida, remóntase yá a 1877 cuando l'astrónomu italianu Giovanni Schiaparelli afirmó haber vistu canales por tol planeta. Darréu, otros astrónomos intentaren comprobar la postulación del astrónomu d'Estaos Xuníos Percival Lowell que suxería que les presuntes canales descubiertes por Schiaparelli yeren un sistema de regación creáu por seres intelixentes. Anque nun había pruebes reales d'estes especulaciones, creóse toa una serie de teoríes o mitos sobre Marte, que trescendieron na lliteratura y na creación de lleendes sobre supuestos marcianos que faíen visites a distintes partes de la Tierra.

## Les primeres misiones y orbitadores
### Primeres misiones soviétiques
Les primeres misiones soviétiques tuvieron llugar a partir del programa Marsnik, que consistió en dos vuelos cercanos con sonda n'ochobre de 1960. Los dos sondes fallaron en salir de la Tierra y quedaron atrapaes na órbita, una d'elles algamó un altor máximu de 120 km antes de reentrar a la Tierra. 

Otra sonda foi la Mars 1962A que realizaría un sobrevuelu. Foi llanzada'l 24 d'ochobre de 1962, ente que la Mars 1962B, qu'incluyía un aterrizador, foi llanzada n'avientu d'esi mesmu añu. La primera falló en salir de la órbita de la Tierra y na segunda esplotó la etapa cimera antes de da-y el postreru emburrie direutu a Marte.

Mars 1 llanzada'l 1 de payares de 1962, sería una sonda automática interplanetaria, la primera del programa soviéticu de sondes a Marte. Volaría a una distancia de 11.000 km del planeta, tomaría semeyes de la superficie y mandaría información sobre la radiación cósmico, impautos de micrometeoritos, sobre'l campu magnéticu de Marte, radiación nel ambiente, estructura de l'atmósfera, y posibles componentes orgánicos presentes. Caltuviéronse 61 tresmisiones de radio con intervalos cada 2 díes. El 21 de marzu de 1963, cuando la nave atopar a 106.760.000 km de la Tierra, cesó la comunicación, por cuenta de fallos de l'antena de tresmisión.
Depués, en 1964 empezó'l programa Zond, que consistía na Zond 1964A, que falló'l so llanzamientu, y la Zond 2, que perdió contautu dempués d'unes maniobres a metá de camín en mayu de 1965.

## Programa Mariner
Esti programa empezó en 1964 cuando'l Jet Propulsion Laboratory llanzó les Sondes Mariner 3 (llanzada'l 5 de payares de 1964) y Mariner 4 (llanzada'l 28 de payares de 1964), pa realizar vuelos cercanos a Marte.

La Mariner 4 pasó per Marte'l 14 de xunetu de 1965, dando les primeres semeyes cercanes al planeta; amosó llugares con impautos similares a los de la lluna. Na siguiente ventana de llanzamientu, la NASA llanzó más sondes, que llegaron a Marte en 1969. La Mariner 9 convertir na primer sonda espacial n'entrar na órbita marciana, ésta llegó coles mesmes que les sondes soviétiques Mars 2 y Mars 3, qu'atoparon grandes nubes de polvu en progresu. Foi entós que dende'l control de misión de la Mariner decidió llevásela a Fobos pa tomar semeyes.

## Misiones destacaes
### 1960-1969: Primeres esploraciones; los Mariners

Les sondes soviétiques Marsnik 1960A y Marsnik 1960B, llanzaes el 10 y el 14 d'ochobre de 1960 con una masa de 640 kg encabezaron la llista d'inxenios llanzaos dende la Tierra con destín a Marte, magar nun consiguieron escapar de la órbita terrestre y fueron destruyíes. Igualmente fallida resultó la *[[Marsnik 1]]*, que'l 1º de payares de 1962 desapegó con 893,5&nbsp;kg de pesu. Trátase d'una sonda que pretendía sobrevolar el planeta a una distancia de 11.000&nbsp;km; pasó a 193.000&nbsp;km de Marte'l 19 de xunu de 1963, magar s'había perdíu contautu con ella'l 21 de marzu de 1963, cuando s'atopaba a 106.706.000&nbsp;km de la Tierra, convirtiéndose nel primer oxetu humanu n'averase al planeta.

A fines de 1964 Estaos Xuníos unvió la Mariner 3 a Marte, sonda que fracasaría por problemes d'inxeniería. En 1965, Estaos Xuníos unvió la Mariner 4 que consiguió tresmitir les primeres fotografíes de Marte tomaes na so cercanía en xunetu del mesmu añu; Mariner 4 atopó un paisaxe afarao, desértico y con abondosos cráteres, ente que la Zond 2 de la entós Xunión Soviética llograría, depués de dellos meses, sobrevolar Marte'l 6 d'agostu de 1965 a una distancia de 1.500 quilómetros y a una velocidá relativa de 5,62 km/s, ensin unviar datos.

En 1969 llegaron les Mariner 6 y 7 d'Estaos Xuníos, sobrevolando la superficie del planeta a unos 3.500 quilómetros d'altor. Dambes consiguieron unviar unes 200 fotografíes de les rexones ecuatoriales.

### 1970-1979: Vikings

En 1971 consígense delles nueves marques na hestoria de la conquista del espaciu (primer satelización d'una sonda en Marte'l 13 de payares, Mariner 9, primer oxetu humanu nel planeta'l 27 de payares, Marsnik 2, primer tresmisión dende la so superficie'l 2 d'avientu, Marsnik 3)

La Mariner 9 convertir nel primer satélite artificial de Marte'l 13 de payares de 1971. Una vegada asitiada consiguió captar les grandes nubes de polvu que s'anicien nel hemisferiu sur y qu'escurecen tola so superficie.

La Xunión Soviética convertir na primer potencia que llogra depositar na superficie un vehículu d'esploración (astromóvil) controláu a distancia cola so Marsnik 3, que tocó la superficie a unos 20,7 m/s aproximao a 45ºS y 158ºO a les 13:50:35 GMT del 2 d'avientu (tres el fallu y perda mientres el descensu de la Marsnik 2), pero pocu dempués d'empecipiar la tresferencia de les primeres imáxenes perdióse contautu cola Tierra. Igualmente'l pequeñu astromóvil que porta, el *PROP-M*, queda inoperante.

La sonda Marsnik 5, asitiar n'órbita marciana en febreru de 1974, unviando fotografíes, tres el fracasu de la so predecesora, la Marsnik 4, que pasó a 2.200 km del planeta.

Darréu, la soviética Marsnik 6, llanzada'l 5 d'agostu de 1973, consiguió ponese n'órbita a 1.500 km de Marte escontra'l 12 de marzu de 1974. La sonda d'aterrizaxe baxó a 24º sur y 25 º oeste, al nordeste de la cuenca de Argyre. Mientres el so descensu tresmitió midíes atmosfériques, pero atayó les tresmisiones 0'3 segundos antes de tomar suelu.

Tamién en marzu de 1974 llega al planeta la Marsnik 7, pasando a 1.300 km del mesmu y fracasando na so misión.

En 1976 Estaos Xuníos fai baxar nel planeta les sondes Viking 1 y Viking 2 que consiguen tresmitir fotografíes de la superficie dende les llanures de Chryse y Utopía. Estos dos misiones realizaron esperimentos pa detectar vida na superficie marciana y que los sos resultaos fueron más polémicos que concluyentes. Les sondes Viking permanecieron actives hasta 1980 - 1982.

Les sondes Fobos 1 y 2 parte en 1988, pero una nave dexó de tresmitir pel camín y la otra fixo lo mesmo cuando se disponía a averase a Fobos en 1989.

En 1992 la misión Mars Observer de los Estaos Xuníos pierde tou contautu cola nave al momentu d'entrar n'órbita, fracasu al que va siguir el de la misión rusa Mars 96 cuatro años más tarde.

En 1997 llega a Marte la Mars Pathfinder que baxa en Aris Valley llevando'l astromóvil autopropulsado **Sojourner**; principalmente ye un vehículu pa pruebes de teunoloxíes nueves. La so esploración de la superficie dura 2 meses y nel procesu ye televisáu a millones de persones. El sitiu d'aterrizaxe del Mars Pathfinder bautizóse Sagan Memorial Station, n'honor a Carl Sagan. Este mesmu añu tamién llega a Marte la Mars Global Surveyor, sonda que orbita Marte.

La primer sonda orbital xaponesa al planeta, llamada Nozomi sería llanzada'l 4 de xunetu de 1998, sobrevoló Marte'l 14 d'avientu de 2003, pero varios fallos conducieron al fracasu de la misión.

Dos años más tarde, en 1999, Estaos Xuníos unvia y pierde a la Mars Climate Orbiter y a la Mars Polar Lander. La primera, según la versión oficial llargamente criticada, foi perdida pol usu d'unidaes de midida anglosaxones en llugar d'unidaes métriques decimales, lo que provocó un grave error según los direutivos de la misión. La segunda, perdida nel aterrizaxe en Marte, foi oxetu d'un intentu de rastrexu fotográficu lleváu a cabu pola nave Mars Global Surveyor. A principios del añu 2005 pensóse que s'atoparen los restos de la Mars Polar Lander. Desafortunadamente, exámenes más detallaos de les imáxenes demostraron qu'esi nun yera'l casu y la Mars Polar Lander sigue sumida. Estos fallíos intentos de llegar a Marte representaron un duru y doble golpe pal programa d'esploración de Marte d'Estaos Xuníos.

### El sieglu XXI

En 2001 Estaos Xuníos unvia a Marte a la Mars Odyssey que s'afai nuna órbita marciana de 2 hores. Realiza una misión de cartografía de la distribución y concentración d'elementos químicos y minerales na superficie del planeta. Afaya la esistencia de xelu, lo que sofita la teoría de les grandes cantidaes d'agua en Marte y provoca entusiasmu al ser una fonte potencial del líquidu elementu pa una futura misión tripulada a Marte.

En 2003 Gran Bretaña en collaboración cola Axencia Espacial Europea unvia a la Mars Express que permanez n'órbita y al Beagle 2 que baxa a la superficie pero nun vuelve emitir señales de vida dende entós. Paralelamente, Estaos Xuníos unvia con ésitu al Spirit y al Opportunity (dientro de la misión Mars Exploration Rover), que realicen esploraciones de la superficie y midíes de les condiciones atmosfériques que pudieron confirmar nuevamente la teoría de la enorme cantidá d'agua qu'esistió en Marte y qu'esiste en forma de xelu agora. En resume, los robots estauxunidenses afayaron que efeutivamente hubo un ambiente habitable nel planeta coloráu.

La nave Mars Reconnaissance Orbiter de la NASA foi llanzada nun cohete Atles 5 el /08 de 2005 dende Cabu Cañaveral, EEXX. Llegó a Marte en marzu del añu 2006. Unu de los oxetivos principales d'esta misión ye la busca d'agua: va poder detectar acuíferos soterraños si ye qu'esisten y tán cerca de la superficie. Esta sonda va llograr imáxenes de la superficie de Marte con más resolución de lo llograo hasta agora.

N'agostu de 2007 efeutuóse'l llanzamientu de la sonda Phoenix y qu'aterrizó nel polu norte de Marte a finales de mayu de 2008.

En 2008 había seis instrumento espaciales fabricaos pol home funcionando en Marte': Los robots Spirit (astromóvil) y Opportunity (astromóvil) y el Phoenix (aterrizador) qu'aterrizó nel Polu Norte. De la mesma los trés sondes orbitales: el Mars Odyssey (orbitador) y el Mars Reconnaissance Orbiter (orbitador) de los Estaos Xuníos y la sonda orbital de l'Axencia Espacial Europea, el Mars Express (orbitador). 

En 2011 llanzóse la sonda rusa Phobos-Grunt con destín al satélite de Marte Fobos, pero depués de orbitar la Tierra dellos díes los sos sistemes electrónicos fallaron al intentar ponelo en camín al so destín.

El 26 de payares de 2011 foi llanzada la Mars Science Laboratory (embrivida MSL), conocida como Curiosity. Trátase d'una misión espacial qu'inclúi un astromóvil d'esploración marciana empobinada pola NASA. Esti vehículu ye tres veces más pesáu y dos veces más grande que los vehículos utilizaos na misión Mars Exploration Rover (2004). La comunidá internacional apurrió dalgunos de los preseos que porta esta misión llanzada utilizando un cohete Atles V 541. El astromóvil atopar en desenvolvimientu de les sos xeres analizando muestres de suelu y polvu predreso marcianu. La duración orixinal de la misión yera de 1 añu marcianu (1,88 años terrestres). Unu de los sos oxetivos ye investigar la capacidá actual o pasada de Marte p'agospiar vida.

En pocu más d'un añu nel planeta coloráu, el astromóvil MSL atopó evidencia de que Marte presentó nel pasáu condiciones favorables p'allugar vida microbiolóxica. El rover tamién atopó evidencia de la esistencia pasada d'un llagu d'agua onde güei ta'l cráter Gale, según tamién envaloró la presencia d'un 2% d'agua na composición global del suelu predresu del planeta.

El 16 d'avientu de 2014, Curiosity rexistró col preséu SAM aumentos sópitos nos niveles de gas metanu nel cráter Gale. Estos amuesen que los valores de base son más baxos de lo pensao, d'apenes 0,7 partes per billón en volume (ppmv), pero en seis causes aumentaron considerablemente, una de les vegaes hasta devasar los siete ppmv, 10 vegaes más. Esto indica qu'hai “una fonte adicional de metanu d'orixe desconocíu.”

## Misiones cancelaes
* Programa Voyager (Marte) de los años 1970 entamábense dos orbitadores y dos *landers* que se llanzaríen nun solu cohete Saturn V
* Mars Aerostat – Misión Rusa Francesa, pa ser llanzada na ventana de llanzamientu de 1992, retardada en 1994 y cancelada en 1996.
* Mars 98, Misión Rusa qu'incluyía un orbitador, *lander* y un rover entamada pa la ventana de llanzamientu de 1998
* Mars Surveyor 2001 Lander, pa ochobre de 2001
* NetLander Mission 2007 a 2009, misión Holandesa *
Mars Telecommunications Orbiter, setiembre de 2009 misión principal pa telecomunicación.
* Wright Flyer, una misión usando un planiador propuesta pal 17 d'avientu de 2003, pa conmemorar el centenariu del vuelu de los hermanos Wright.

## Ventanes de llanzamientu
Les ventanes de llanzamientu d'enerxía mínima pa una espedición marciana asoceden a intervalos d'aproximao dos años y dos meses (específicamente 780 díes, el periodu sinódico del planeta con al respective de la Tierra). Amás, la enerxía de tresferencia disponible más baxa varia nun ciclu d'aproximao 16 años. Por casu, un mínimu asocedió nes ventanes de llanzamientu de 1969 y 1971, algamando un picu a finales de los setenta y algamando otru mínimu en 1986 y 1988.ˈ

Les ventanes de llanzamientu son: 
* Payares a avientu de 1996
* Avientu de 1998 a xineru de 1999
* Abril de 2001
* Agostu de 2005
* Avientu de 2009
* Febreru de 2012

## Llinia de tiempu de la esploración

## Ver tamién
* Sondes espaciales llanzaes a Marte
* Oxetos artificiales en Marte
* Satélites artificiales de Marte
* Contaminación interplanetaria
* Misiones espaciales
* Sistema de tresporte interplanetariu

## Referencies

* "Curiosity Laboratory". Pequeños científicos 

## Enllaces esternos

* Viaxe a Marte  Noticies sobre un futuru viaxe a Marte.
;N'inglés
* El sitiu web de la NASA sobre la esploración de Marte 
* Información de toles misiones a Marte 
* exploreMarsnow Simulación interactiva d'una base en Marte.
* Solar Views Muncha información sobre Marte y sobre la so esploración.