Cyclamen coum

***Cyclamen coum*** Mill., ye una especie de planta bulbosa de la familia Primulaceae, sub-familia Myrsinoideae. Más precisamente una especie del xéneru *[[Cyclamen]]*, subxéneru *[[Cyclamen#Subgenus Gyrophoebe|Gyrophoebe]]*, series *[[Cyclamen#Series Pubipedia|Pubipedia]]*.

## Descripción
Ye más pequeña y gordosa que les otres especies del xéneru.
El tubérculu produz raigaños solamente dende'l centru de lo so parte inferior.
Les fueyes son planes y cuasi redondes o daqué arriñonaes col cantu del llimbu llisu o selemente dentáu. Los pétalos son de color magenta, rosa o blancu, con una mancha escura na base y otres blanques o rosaos per debaxo. Florien d'iviernu hasta primavera (avientu-abril), y soporta perbién les baxes temperatures.

## Distribución y hábitat
Ye presente nos montes y les zones costeres que bordien el sur y l'este del Mar Negru, dende Bulgaria al oeste hasta Xeorxa y Crimea, república autónoma d'Ucraína al este. Tamién crez nos montes del Elburz, n'Irán. Estiéndese igualmente nel sur de Turquía, dende'l Hatay al sur, hasta'l Mediterraneu oriental al traviés de Siria, El Líbanu ya Israel.

Crez en llugares aveseos de montes de coníferes y d'árboles de fueya ancha y en carbaes, dacuando ente raigaños d'árboles y roques.

## Cultivo
La especie puede aguantar temperatures desaxeradamente baxes, hasta -28º C mientres tiempos enllargaos. Puede crecer n'ambiente abiertu o a la solombra, pero crez meyor en climes templaos y de solombra. Sicasí puede espolletar en tiestos, con un "compost" bien drenáu. La subespecie *caucasicum* ye menos resistente.

## Taxones infra específicos aceptaos
La principal diferencia ente les sub-especies ta na forma de les fueyes, que pueden ser orbiculares o, al contrariu, cordiformes con flores menos arrondaes y más llargues. Tamién, les diverses sub-especies tienen un repartu xeográficu distintu, y caún ta bastante llocalizáu.

* *Cyclamen coum* subsp. *caucasicum *(K.Koch) O.Schwarz - Fueyes cordiformes, más llargues qu'anches; lóbulos de los pétalos 1,2-2,5 cm de llargu, con "güeyos" de color rosáu maciu a escuru, raramente blancu. Llimbu de la fueya nunca lobulada, anque xeneralmente llixeramente dentada o festonada; lóbulos de los pétalos de 1,2-2 cm de llargu.

* *Cyclamen coum* subsp. *elegans* (Boiss. & Buhse) Grey-Wilson - Fueyes cordiformes, más llargues qu'anches; lóbulos de los pétalos 1,2-2,5 cm de llargu, con "güeyos" de color rosáu maciu a escuru, raramente blancu. Llimbu de la fueya xeneralmente daqué lobulada hasta toscamente dentada; lóbulos de los pétalos de 1,8-2,5 cm.

* *Cyclamen coum* subsp. *coum* Mill. - Fueyes de contorna redonda hasta arriñonáu, tan llargues como anches; lóbulos de los pétalos de 0,8-1,4 cm de llargu, con dacuando "güeyos" de color blancu o rosáu bien pálidu.
Amás, esta última subespecie foi de la mesma estremada en 3 formes acorde a los color de los pétalos:

* forma *coum*: flores de color rosa a magenta, con una mancha escura na base de cada lóbulu de los pétalos.
* forma *albissimum*: flores de color blancu puru ensin nenguna mancha.
* forma *pallidum*: flores blanques o rosa bien pálidu, con una marca bien escura na base de los pétalos.

## Taxonomía
*Cyclamen coum* describióse por Boiss. & Heldr. y espublizóse en *[[Diagnoses Plantarum Orientalium Novarum]]* 11: 78. 1849.
;Etimoloxía:
***Cyclamen***: nome xenéricu que remanez del griegu: *χυχλάμινος*, probablemente de *χύχλος*, *cyclos*, "círculu", pola forma redonda de los tubérculos o de les fueyes, y depués Llatinizáu *cyclamen*, *cyclaminis* o *cyclaminos*, en diversos autores de l'antigüedá: Pliniu'l Vieyu (*21, 51*) (*25, 116*), Dioscórides (*II, 153*) y otros, col mesmu sentíu.

***coum***: epítetu xeográficu que se refier más probablemente a Koa (una antigua rexón del este de Cilicia, agora parte d'Armenia y del sureste de Turquía), qu'a la Isla de Cos (*Cous, -a, -um* en Llatín, del Griegu *Κώος*), onde la especie nun crecer. Philip Miller nun ye nada explicito sobre'l *[[locus typicus]]* de la especie, pero escribe *Coum* con mayúscula, lo que significa que se refier a un nome propío de llugar o de persona, como yera costume nesta dómina.
;Sinonimia:
* *Cyclamen apiculatum* Jord.
* *Cyclamen brevifrons* Jord.
* *Cyclamen coum f. albissimum* R.H.Bailey *& al.*
* *Cyclamen coum subsp. hiemale* O.Schwarz
* *Cyclamen coum f. pallidum* Grey-Wilson
* *Cyclamen durostoricum* Pantu & Solacolu
* *Cyclamen hiemale* Hildebr.
* *Cyclamen hyemale* Salisb.
* *Cyclamen kusnetzovii* Kotov & Czernova
* *Cyclamen orbiculatum* Mill.
* *Cyclamen vernale* K.Koch
* *Cyclaminus coa* Asch.
* *Cyclaminus coum* (Mill.) Bergmans

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les primulacees

## Referencies

## Enllaces esternos