Wim Wenders

**Wilhelm ''Wim'' Ernst Wenders**  ye un guionista, productor, actor y direutor de cine alemán que tamién trabayó nos Estaos Xuníos.

## Trayeutoria
Estudió parcialmente medicina y filosofía na universidá de Friburgu de Brisgovia (nun momentu llegó a entamar convertise en sacerdote), depués fixo fotografía. Tuvo a los 21 años nun cursu (1966) en París, diba diariamente a la filmoteca y vía el nuevu cine. En 1967 finalmente empezó a estudiar na Escuela de Cine y Televisión de Múnich, que s'abrir esi añu.

De 1967 a 1970, Wenders frecuentó la Hochschule für Film und Fernsehen en Múnich, y yá en 1967 realizó'l so primer curtiu *Escenariu* (*Schauplätze*). Al añu siguiente fixo otros trés: *El mesmu xugador dispara de nuevu* (*Same Player Shoots Again*), Klappenfilm, dirixíu xunto a Gerhard Theuring y Victor I. El mesmu añu empieza a collaborar como críticu en *Filmkrit* y *Suddeutsche Zeitung*.

El so primer llargumetraxe realizar al acabar la carrera, *Branu na ciudá*; dura tres hores y trata d'un home que sale de la cárcel, y empieza a viaxar ensin meta. El segundu ye *El mieu del porteru ante'l penalty*, 1972, sobre una novela de Peter Handke, de quien se va sentir cerca tola so vida, dende 1967, y col que va trabayar una y otra vez. Dende entós va faer una película al añu.

Naciendo nuna dómina na qu'Alemaña empezó a xirar escontra la cultura d'Estaos Xuníos pa escaecer el so propiu pasáu, Wenders tiende a esplorar nes sos películes la presencia d'Estaos Xuníos nel inconsciente européu, o más concretamente l'americanización de l'Alemaña de posguerra (un personaxe so al cantar una tonadilla n'inglés diz "tamos colonizaos").

Con tres películes el so nome afítase: en 1974 *Alicia nes ciudaes*, *Falsu movimientu* (que parte del *Wilhelm Meister* de Goethe) y *Nel cursu del tiempu* (1975), pa munchos les sos obres maestres de mocedá. Con *[[L'amigu americanu]]* (1977), basada na novela *[[Ripley's Game (novela)|El xuegu de Ripley]]*, de Patricia Highsmith, Wenders foi conocíu internacionalmente. 

A partir d'esi momentu, ya instaláu en parte nos Estaos Xuníos (con Coppola y Fred Ross), Wenders empezó lo que podría denominase la so etapa más prolífica, encadenando títulos esperimentales como *[[Lightning Over Water]]* (*Rescamplu sobre l'agua*) (1980), documental sobre l'agonía y muerte del direutor Nicholas Ray, que lo co dirixó, y *Hammett*, 1982, *L'estáu de les coses* (1982) con hestories intimistes como *[[Paris, Texas]]* (1984), *[[Der Himmel über Berlin]]* (1987) o la so secuela *[[In weiter Ferne, so nah!]]* (1993).

En 1985, rodara una película singular, *Tokiu-Ga*, sobre la vida del direutor xaponés Yazujiro Ozu, el direutor col que, dixo, más aprendiera na so vida. Tamién rodó en Portugal, ente otros llugares, onde conoció al direutor Raúl Ruiz.; y fixo films-homenaxe a Antonioni y Ray.

En 1998 filmó, con un grupu amenorgáu, *Buena Vista Social Club*, sobre un grupu d'escaecíos pero llexendarios músicos cubanos, que les sos edaes bazcuyaben ente los 60 y 80 años. Esti documental rexistra'l regresu a Cuba del músicu d'Estaos Xuníos J. Cooder, momentu nel que s'axunta col vocalista cubanu Ibrahim Ferrer y el restu de los músicos pa grabar un álbum. Esti singular documentu recueye a los músicos nel estudiu onde los rexistraben y amás rastrexa les sos vides nuna L'Habana filmada evocadoramente.

Ente les sos últimes producciones, ta'l llargumetraxe rodáu en formatu dixital *Llamando a les puertes del cielu* (2005). En setiembre de 2009, taba a puntu d'empezar a rodar cola so amiga Pina Bausch un documental en 3-D sobre la manera de reparar el mundu d'esta coreógrafa, pero tres dos años de preparación, ésta morrió. Magar tou, va llegar a filmar *Pina* en 2011 col sofitu de los miembros de la compañía d'esa artista (el "Wuppertal Dance Theatre"), que insistireron en siguir, como un homenaxe a la gran creadora de la danza actual. Punxéronse como condición nun poner datos biográficos nin faer entrevistes con conocíos, namái basase nes sos coreografíes.

Amás de llargumetraxes, Wenders tamién tuvo una importante actividá como direutor de curtiumetraxes, de documentales y de programes pa la televisión, según guionista, productor ya inclusive actor.

## Filmografía (llargumetraxes)
* 1970 - *Branu na ciudá*, dedicáu a The Kinks, guión: Wim Wenders.
* 1971 - *[[El mieu del arqueru al penalti]]* (Llatinoamérica) o *El mieu del porteru ante'l penalty* (España) - (Die Angst des Tormanns beim Elfmeter), guión: Wim Wenders basáu na novela de Peter Handke.
* 1972 - *[[La lletra escarlata]]* *(Der scharlachrote Buchstabe)*, guión: Wim Wenders, Ursula Ehler y Bernardo Fernández. Basáu na novela del mesmu títulu de Nathaniel Hawthorne.
* 1974 - *[[Alicia nes ciudaes]]* *(Alice in den Städten)*, guión: Wim Wenders, Veith von Fürstenberg.
* 1974 - *[[Falsu movimientu]]* *(Falsche Bewegung)*, guión: Peter Handke.
* 1975 - *[[Nel cursu del tiempu]]* *(Im Lauf der Zeit)*, guión: Wim Wenders.
* 1977 - *[[L'amigu americanu]]* (*Der amerikanische Freund*), guión: Wim Wenders basáu na novela de Patricia Highsmith *Ripley's game*.
* 1980 - *[[Rescamplu sobre l'agua]]* *(Lightning over water)* - Co-Direición: Nicholas Ray.
* 1982 - *L'estáu de les coses* *(Der Stand der Dinge)*, guión: Wim Wenders, Robert Kramer.
* 1982 - *[[L'home de Chinatown]]* *([[Hammett]])*, guión: Ross Thomas y Dennis O'Flaherty, adautación Thomas Pope basada nel llibru de Joe Gores, terminada casi na so totalidá por Francis Ford Coppola.
* 1984 - *[[París, Texas]]* *(Paris, Texas)*, guión: Sam Shepard.
* 1985 - *[[Tokiu-Ga]]* *(Tokyo-Ga)*, documental sobre Yasujirō Ozu.
* 1987 - *[[Der Himmel über Berlin]]* (*Der Himmel über Berlin*, *Wings of desire* o *[[Les ales del deséu]]*), guión: Wim Wenders y Peter Handke.

* 1991 - *[[Hasta'l fin del mundu]]* *(Bis ans Ende der Welt / Until the end of the world)*, guión: Peter Carey y Wim Wenders según un argumentu de Wim Wenders y Solveig Dommartin.
* 1993 - *[[In weiter Ferne, so nah!]]* *(In weiter Ferne, so nah!)*, guión: Wim Wenders, Ulrich Zieger, Richard Reitinger. Continuación de *Les ales del deséu*.
* 1994 - *[[Historias de Lisboa]]* *(Lisbon Story)*, guión: Wim Wenders.
* 1995 - *[[Más allá de les nubes]]* *(Par delà -yos nuages)* - Direición: Michelangelo Antonioni y Wim Wenders. Guión: Tonino Guerra, Michelangelo Antonioni y Wim Wenders según rellatos de Michelangelo Antonioni.
* 1995 - *[[Los hermanos Skladanowsky]]* *(Die Gebrüder Skladanowsky, n'inglés A trick of the light)*, guión: Wim Wenders con estudiantes de la Universidá de Televisión y Cine de Múnich.
* 1997 - *[[El final de la violencia]]* *(The end of violence)*, guión: Nicholas Klein, Wim Wenders.
* 1999 - *[[Buena Vista Social Club (documental)|Buena Vista Social Club]]*
* 2000 - *[[The Million Dollar Hotel]]* *(The Million Dollar Hotel)*, guión: Nicholas Klein, según un argumentu de Bono (U2) y Nicholas Klein.
* 2002 - *[[Ten Minutes Older]]*, segmentu "Twelve Miles to Truena".
* 2003 - *[[L'alma d'un home]]* (*The soul of a man*)
* 2004 - *[[Tierra de bayura]]* *(Land of Plenty)*, guión: Scott Derrickson.
* 2005 - *[[Llamando a les puertes del cielu]]* *(Don´t come knocking)*, guión: Sam Shepard y Wim Wenders
* 2007 - *[[Invisibles]]* (capítulu *Crímenes invisibles*)
* 2008 - *[[Palermo Shooting]]*
* 2011 - *[[Pina (película)|Pina]]* (*Pina – tanzt, tanzt sonst sind wir verloren*), sobre'l legáu de la coreógrafa Pina Bausch.
* 2014 - *[[El sal de la tierra (película de 2014)|El sal de la tierra]]*

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* www.wim-wenders.com
* SUXETU BIFORCÁU._SOBRE_LOS ESPACIOS_Y_EL FIN_DE_LES HESTORIES Wim Wenders y Peter Handke: El lentu regresu del suxetu biforcáu; sobre los espacios