open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xuan Pablu II

**San Xuan Pablu II** . Papa númberu 264 de la Ilesia católica. El so nome de nacencia yera **Karol Józef Wojtyła** (pronúnciase **). Foi'l primer papa non italianu dende Adrianu VI nel 1522.

El so pontificáu de 26 años foi'l terceru más llargu na historia de la Ilesia Católica, depués del de San Pedru (camiéntase qu'ente 34 y 37 años) y el de Píu IX (31 años), y nelli ordenó 232 cardenales.

El 1 de payares del 1946 foi ordenáu sacerdote. 22 años depués, el 16 d'ochobre del 1978, Wojtyła foi elixíu papa col nome de Xuan Pablu II.

Nel 1981, mentes saludaba a los fieles na Plaza de San Pedru, sufrió un atentáu perpetráu por Mehmet Ali Agca, que-y disparó bien cerca dende'l baturiciu, dexándolu gravemente firíu. Meses depués foi perdonáu públicamente. El 6 de xineru del 1995 la policía de Filipines desmanteló la Operación Bojinka, que buscaba'l mesmu fin.

El so estáu de salú empeoró nos primeros meses del 2005, cuando hebo ser hospitalizáu nel Hospital Gemelli (Roma) por mor d'un síndrome de dificultá respiratoria. Magar que se-y fixera una traqueotomía a mediaos de marzu, p'haza finales del mesmu mes el so estáu agravó y ente'l 31 de marzu y el 1 d'abril sufrió una septicemia por complicación d'una infeición de víes urinaries. Morrió'l día 2 d'abril del 2005 a les 21:37 hores (hora del Vaticanu), siendo Joseph Ratzinger el so socesor. 

En 2014 foi canonizáu pol papa Franciscu, cabo'l tamién papa Xuan XXIII

## Encícliques
* *Ecclesia de Eucharistia* (17 d'abril del 2003)
* *Fides et Ratio* (14 de setiembre del 1998)
* *Ut Unum Sint* (25 de mayu del 1995)
* *Evangelium Vitae* (25 de marzu del 1995) 
* *Veritatis Splendor* (6 d'agostu del 1993)
* *Centesimus Annus* (1 de mayu del 1991)
* *Redemptoris Missio* (7 d'avientu del 1990) 
* *Sollicitudo Rei Socialis* (30 d'avientu del 1987) 
* *Redemptoris Mater* (25 de marzu del 1987) 
* *Dominum et Vivificantem* (18 de mayu del 1986)
* *Slavorum Apostoli* (2 de xunu del 1985)
* *Laborem Exercens* (14 de setiembre del 1981)
* *Dives in Misericordia* (30 de payares del 1980) 
* *Redemptor Hominis* (4 de marzu del 1979)

## Referencies

## Enllaces esternos
* So Santidá Xuan Pablu II, Breve Biografía (Web de la Santa Sede)
* Third pilgrimage of John Paul II to Poland, Institute of National Remembrance
* Xuan Pablu II, la so biografía oficial
* Escritos Pontificios de Xuan Pablu II
* Pontificáu - Xuan Pablu II
Wikipedia

**Wikipedia** ye una enciclopedia llibre na que cualquier usuariu pue collaborar. Usa'l formatu wiki nes sos páxines. Pue alcontrase en 288 idiomes, yá que ta fecha por xente de toles partes del mundu. La versión n'inglés tien más de 5.700.000 artículos (agostu de 2018), algamando'l proyeutu más de 46 millones d'artículos en total.

Entamóla Jimmy Wales el 15 de xineru de 2001, saliendo la versión asturiana en xunetu de 2004.

Ye parte de la fundación Wikimedia.

El 17 de xunu de 2015, la Fundación Princesa d'Asturies concedió-y el Premiu de Cooperación Internacional. El xuráu valoró "l'importante exemplu de cooperación internacional, democráticu y participativu nel qu'andechen desinteresadamente miles de persones de toles nacionalidaes". Tamién por "allegar a tol mundu el conocimientu universal nuna llinia paecía al que llogró l'espíritu enciclopedista del sieglu XVIII". 

## Ver tamién
* Llista de Wikipedies

## Referencies
Mumbai

**Mumbai** ye una ciudá na costa occidental de la India, que tien unos 17 millones d'habitantes nel Área metropolitana, polo que ye una de les mayores urbes de la Tierra. Fasta 1995 el so nome oficial foi Bombay.

## Ver tamién
*Mumbai City Football Club

## Referencies

## Enllaces esternos
Himnu Nacional Arxentín

L**'Himnu Nacional Arxentín** ye l'himnu del país dende'l 11 de mayu de 1813. Llamábase a lo primero *Marcha Patriótica*, y dempués llamáronla, socesivamente *Canción Patriótica Nacional* y *Canción Patriótica*. Nuna copia espublizada en 1847 llamóse-y por primer vegada **', nome que caltién anguaño. Delles veces, equivocadamente, llámenlu fora de l'[[Arxentina]] ''¡Oíd, mortales!'', que son les pallabres poles qu'entama'l canciu.

Compuso la so música Blas Parera, mentantu que'l testu ye de Vicente López y Planes (1785-1856). Magar que la versión orixinal duraba venti minutos, anguaño cántase una versión reducida, d'ente trés minutos y mediu y cuatro según les versiones. La forma d'execución y el testu tán establecíes nel Decretu Nᵘ 10302/1944.

== Lletra ==

**Versión moderna abreviada, adoptada'l 2 d'agostu de 1924:**




**Versión antigua "Marcha Patriótica" (1813):*'



== Referencies ==


== Enllaces esternos ==
[http://www.youtube.com/watch?v=q0O4vK8lor8&feature=player_embedded#! Himnu nacional na versión de Jairo, incluyida nel discu *El grito sagrado'' ]
Papa

:Pa ver l'artículu sobro'l Papa actual: Lleón XIV

El **papa** ye la cabeza de la Ilesia Católica Apostólica Romana y xefe del Estáu vaticanu. Ye un títulu tamién reclamáu pola Ilesia Ortodoxa y pola Ilesia Anglicana. Ye l'obispu de Roma. La pallabra ***papa*** vien del llatín *papas* y ésti del griegu *πάππας* (páppas), que quier dicir 'padre'. Amás dizse que ye l'acrónimu de Petri Apostoli Potestatem Accipiens, qu'en llatín quier dicir "el qu'asocede al Apóstol Pedru".

## Ver tamién
* Llista de papes

## Referencies
Xueces

**Xueces** o **Llibru de los Xueces** (n'hebréu שֹּׁפְטִים, xoftim) ye un llibru bíblicu del Vieyu Testamentu. La tradición xudía diz que foi escritu pol profeta Samuel. Los xueces d'Israel yeren guíes de la nación xudía dempués de la muerte de Moisés y enantes del periodu de los reis.

## Referencies

## Enllaces esternos
*&#1513;&#1468;&#1473;&#1465;&#1508;&#1456;&#1496;&#1460;&#1497;&#1501; - ''Shoftim'' - Xueces (Orixinal n'hebréu cola traducción al inglés)
Caborana (parroquia)

**Caborana** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ayer. Tien una estensión de , y una población de .

Nelli allúgase'l pozu mineru "Aller", de la compañía "Hulleras del Norte S. A." Hunosa, nomáu Santiago enantes de que fuera fuxonáu al xacimientu San Antonio, de la parroquia de Morea. 

Les Colomines ye'l barriu más pobláu de Caborana.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Personaxes rescamplaos
* Adolfo Camilo Díaz
* Mari Fe Castañón

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuegu de cartes

Un **[[xuegu]] de cartes** ye aquel nel que se usen unes estampes de cartón (que llámense cartes) que formen una baraxa. Pue xugase ente varios o unu sólo. Nesti últimu casu llámase *solitariu*.

Hai varios tipos de baraxes, comu la baraxa española o la francesa.

## Dellos xuegos
* Brisca
* Canasta
* Chinchón
* Cinquín
* Escoba
* Xulepe
* Mentirosu
* Mus
* Pocha
* Póquer
* Siete y media
* Tute

## Referencies

## Enllaces esternos
GNU FDL

La **llicencia de documentación llibre GNU** (*GNU Free Documentation Licence*, **GFDL**) ye una llicencia copyleft pa conteníu llibre, diseñada pola Fundación del Software Libre pal proyeutu GNU. 

La llicencia fue diseñada pa la documentación de los programas y similares. Diz que cualquier copia del material tien que dir baxo la mesma llicencia, incluyíes les modificaciones que se-y faigan. Wikipedia ye'l mayor proyeutu en utilizar esta llicencia.

## Wikipedia y GFDL
Tolos artículos de Wikipedia tán llicenciaos baxo los términos y condiciones de la GFDL.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Versión oficial de la GFDL 1.2 (n'inglés)
Ceuta

**Ceuta** ye una ciudá autónoma española asitiada al norte d'África. Ta allugada a orielles del mar Mediterraneu, nel estrenchu de Xibraltar. Enconta con Marruecos na so llende terrestre. Esti país (Marruecos), reivindica la so anexón (xunto con Melilla, y otros territorios españoles de menor entidá nel Norte d'África) como parte del so territoriu darréu de l'averamientu xeográficu. España nunca nun asentó negociación, darréu qu'afita ser parte de dalgún de los reinos ibéricos dende'l sieglu XV

## Etimoloxía

L'orixe del nome de Ceuta paez remanecer de la denomación dada polos romanos a los siete montes de la rexón (**Septem Fratres**). De **Septem** > *Septa* > *Ceita* > *Ceupta* > **Ceuta**.

## Xeografía

**Asitiamientu**: 35º 55' - 35º 32' Llatitú Norte y 01º 35' - 01º 41' Llonxitú

**Superficie:** 18,5 km²

**Clima**: El clima ye cáldiu, ente saḥarianu y mediterraneu.

### Población

**Ceuta** cunta anguaño (2014) con 84.963 habitantes, la mayoría de la población ye española, tamién cuenta con población d'orixe marroquín y dellos inmigrantes xibraltareños.

**Llingües**: L'idioma oficial ye'l castellanu.

** Xentiliciu**: Ceutí. Coloquialmente a los ceutíes nómenlos "caballas" (por exemplu: Club Natación Caballa, un abogáu caballa), nome que se deriva del pexe del mesmu nome.

### Gobiernu ya alministración

La Constitución española de 1978 reconoz a Ceuta y Melilla como ciudaes autónomes. Ye un partíu xudicial d'España.

### Turismu

* Catedral de la Virxe d'África
* Gran Casinu de Ceuta
* Ilesia de San Franciscu
* Muralles Reales
* Muséu Desnarigao
* Palaciu Municipal
* Santuariu de Sta. María d'África

**Códigu Postal:** 

51000

## Referencies

## Enllaces esternos
Ciudá autónoma

La **ciudá autónoma** ye una división alministrativa especial, a mediu camín ente'l conceyu y la comunidá autónoma. N'España tienen el rangu de ciudaes autónomes Ceuta y Melilla.

Nel añu 1995 aprobóse nes Cortes Xenerales (Parllamentu) un estatutu específicu, qu'anque nun-yos da capacidá llexislativa, sí que-yos permite proponer nes Cortes les iniciatives llexislatives que-yos paezan oportunes.

A diferencia de les comunidaes autónomes, nun tienen una asamblea llexislativa autónoma propia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Océanu Índicu

L**'Océanu Índicu** ye ún de los cinco océanos del nuestru planeta. Ta asitiáu al este d'África, al sur de la India, al oeste d'Oceanía y al norte de L'Antártida. Tien forma d*'U* y colócase nel tercer puestu por tamañu detrás del Atlánticu y del Pacíficu. L'área total del océanu Índicu ye d'alredor de 73,4 millones de km².

La fondura media d'esti océanu ye de 4.210 m, un pocu más que la del Atlánticu. El puntu más fonderu tien 7.725 m y ta nes coestes de Xava. En xeneral, les mayores fonderes tán nel sector noreste del océanu, onde 130.000 km.² del fondu oceánicu tán a más de 5.486 m.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de quesos de Llión

Pola mor de l'abondanza de ganáu na rexón, principalamente nos montes del norte y oeste, la fabricación de quesos foi siempres perimportante. A esto contribuyó amás la treshumancia entá viva cola ramal de la Cañada Real de la Vizana -nomada asina pela ponte llionesa d'Alixa-.

Los quesos llioneses son perellaboraos, sobre manera nes zones monteses, emplegando gran variedá de lleches bien soles o bien amestaes -vaca, oveya, cabra-.

Rescamplen los quesos de L'Armada -Argueyos- fechu col primer lleche de la oveya o la cabra-; Valdeteya -Argueyos- Ḷḷaciana, Babia, Sayambre, El Bierzu y el Quesu de Valdión, que cunta con Denominación d'orixe.

Tamién son esquisitos los quesos d'oveya, asemeyaos a los zamoranos y castellanos, de les comarques de Valderas y Tierra de Campos.

## Referencies

## Enllaces esternos
L'Armada

El **quesu de l'Armada** ye un tipu de quesu de Lleón.

La producción realízase na subcomarca argoyana del mesmu nome que xunta los conceyos de Vegamián, Ḷḷieḷḷu y Reyeiru, con una altitú media averada a los 1.500 metros.

Casique tola so producción (80%) dedícase al consumu propiu, y amás faese en queseres familiares. La so gran peculiaridá ye que ta fecha col primer lleche que da la vaca o la cabra y que tien forma piramidal o troncoidal tapecíu por una tela artesanal. Sicasí, anguaño tamién se fai con lleche que nun ye culiestru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tocariu

El tocariu ye una llingua indoeuropea del grupu centum.

El tocariu ye un misteriu dientru del grupu llinguísticu indoeuropéu. Les dos llingües que lo conformaben -A y B- desapaecieron hai yá tiempu y amás con muncha diferencia cronolóxica pente dambes. La so rellación más fuerte ye coles llingües céltiques.

Falábase na cuenca del ríu Tarim, n'Asia Central -n'actual provicia China de Xinjing-; la so denominación ye un exonome griegu, que los llamaben Tokaroi, los chinos de la dómina apellidábenlos bárbaros.

El tocariu documentóse a traviés de fragmentos manuscritos de los sieglos VII y VIII que taben escritos en fueyes de palma, tables de madera o papel chino.

La importancia d'esta llingua radica en que se considera la única del grupu indoeuropéu que s'esparde pal oriente dende el puntu supuestu de nacencia de la llingua indoeuropea, esto ye la Meseta Póntica.

Piénsase qu'amiyó la so importancia na zona y la influencia escrita, cola dominación uigur nel sieglu IX, intre nel qu'escomenzó la so desapaición.

## Referencies

## Enllaces esternos
Macedonia del Norte

La **República de Macedonia del Norte** ye un estáu independiente allugáu na península balcánica al sureste d'Europa, con una superficie d'alredor de 25.713 km² y una población cercana a los dos millones d'habitantes. La capital ye Skopie. Pola mor d'un desalcuerdu con Grecia y Bulgaria pol nome de Macedonia, hasta l'alcuerdu del parllamentu griegu de xineru de 2019, internacionalmente usábase la denominación **Antigua República Yugoslava de Macedonia** o, nes Naciones Xuníes, **ex República Yugoslava de Macedonia**

## Historia
Formaba parte de Yugoslavia hasta principios de los años 1990, época na que se autoproclamó independiente. Posteriormente tuvo la reconocencia de la comunidá internacional, cola esceición de Grecia, que reclamó como parte de la so identidá nacional la denominación de Macedonia, qu'emplega pa una de les sos rexones.

Bulgaria tampoco aceptaba denominación tala, poro República de Macedonia ingresó na ONX col nome d*'Antigua República Yugoslava de Macedonia*.

## Referencies

## Enllaces esternos
* L. Ivanov et al.  Sofia: Manfred Wörner Foundation, 2008. 80&nbsp;pp. (Trilingual publication with English,  and  versions. ISBN 978-954-92032-2-6
*Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999.

### Sitios oficiales de gobiernu
* Sitiu oficial del gobiernu 
* Macedonia Info
* Former Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM) (n'inglés)
Derechos d'autor

El **derechu d'autor** (n'inglés, **copyright**) ye una forma de protexer les «obres orixinales» que a los autores yos ofrecen les lleis vixentes na mayoría de los países .

Xeneralmente da-y al dueñu del derechu d'autor el derechu exclusivu pa facer y pa autorizar a otros a facer lo siguiente:

* Reproducir la obra en copies o fonogrames.
* Preparar obres derivaes basaes na obra.
* Distribuir copies o fonogrames de la obra al públicu vendiéndoles o faciendo otru tipu de transferencies de propiedá tales comu alquilar, arrendar o prestar diches copies.
* Presentar y mostrar la obra públicamente, nel casu d'obres lliteraries, musicales, dramátiques y coreográfiques, pantomimes, películes y otres producciones audiovisuales.
* Nel casu de grabaciones sonores, interpretar la obra públicamente a traviés de la tresmisión audioxigital.

## Clasificación de les llicencies de software
Les llicencies de distribución pueden clasificase en base a los derechos que cada autor se guarda sobre su obra:
* Dominiu públicu: El autor renuncia completamente a los sos derechos o éstos caducaron.
* Software llibre sin proteición heredada: Pue facese una obra derivada sin que tenga obligación de proteición dalguna. Hai muches llicencies d'esti tipu: Academic Free License v.1.2; Apache Software License v.1.1; Artistic; Attribution Assurance license; BSD License; MIT License; University of Illinois/NCSA Open Source License; W3C Software Notice and License; etcétera.
* Software llibre con proteición heredada: Aplíquense algunes restriciones a les obres derivaes. Ente les llicencies d'esta categoría tan: Artistic License; Common Public License v.1.0; GNU General Public License v.2.0; GNU Lesser General Public License v.2.1; GNU Free Documentation License Mozilla Public License; etcétera.
* Software privativu: Nun se pue copiar nin distribuyir.

## Referencies
* U.S. Copyright Office : Material tresnáu pol gobiernu de los Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* OMPI Organización Mundial de la Propiedá Intelectual
* Testu del Conveniu de Berna pa la Proteición de les Obres Lliteraries y Artístiques
* Testu del Tratao sobre Derechos d'autor y partes contratantes de la Organización Mundial de la Propiedá Intelectual sobre Derechos d'autor
Dominiu públicu

El **dominiu públicu** ye'l conxuntu de bienes y derechos de titularidá pública que nun posee naide. Exemplos son les agües terrestres, l'espaciu radioellectricu...

Tamién se considera que'l dominiu públicu ta formáu por les coses que son de la comunidá. Praos comunales, caminos y caleyes, fontes....

Hailos que piensen que les coses que nun tienen dueñu son de dominiu públicu. Pa la llei, estes coses son *Res nullius*, y pueden ser pal primeru que las tope, que ye distintu del dominiu públicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Washington D. C.

**Washington D.C.** (oficialmente Distritu de Columbia), conocida davezu como Washington, "the District" o namái D.C., ye la ciudá capital de los Estaos Xuníos. La so población ye de , que faen d'ella la ventena quinta mayor del país. Porch embargu, la población de la ciudá, nos díes llaborables, medra perriba del millón pola llegada de trabayadores que viven nos suburbios, asitiaos en terrén de los estaos vecinos, Maryland y Virxinia. L'área metropolitana de Washington, a la que pertenez el distritu, ye, colos sos 5,7 millones d'habitantes, la séptima mayor del país.

El 16 de xunetu de 1790 la *Residence Act* (llei federal que llexisló los asuntos venceyaos a la construcción d'una capital federal pal país) aprobó la creación d'un distritu capitalinu a la vera'l ríu Potomac, na costa este del país. Por esa mesma llei el distritu de Columbia ta embaxu la xurisdicción esclusiva del Congresu de los Estaos Xuníos y nun ye parte de dengún de los sos estaos. Los estaos de Maryland y Virxinia donaron tierres pa formar el distritu federal, qu'incluyó dos pueblos que ya esistíen: Georgetown y Alexandria. La ciudá, que recibió'l nome del presidente George Washington, foi fundada en 1791, magar qu'hasta dempués de la guerra civil d'Estaos Xuníos nun tuvo una institución municipal de gobiernu. Dende 1973 el distritu ta gobernáu por un alcalde y un conseyu de 13 conceyales, magar que'l Congresu tien la suprema autoridá na ciudá y puede anular les lleis llocales. El distritu tien un delegáu nel Congresu, ensin capacidá de votu, y nun elixe senadores; pola ventena tercer enmienda de la Constitución de los Estaos Xuníos, ratificada en 1961, el distritu tien trés votos eleutorales nel colexu d'electores qu'escueye al presidente del país.

La ciudá ye la sede de los tres poderes que formen el gobiernu federal d'Estaos Xuníos: el Congresu, la Presidencia y el Tribunal Supremu. Hai nella, amás, dellos museos y monumentos nacionales y 176 embaxaes de países foriatos; y ye tamién la sede de bien d'organizaciones internacionales, y de la mayoría de los sindicatos, lobbys y asociaciones profesionales del país.

## Galería de semeyes

Ficheru:Washington Monument Dusk Jan 2006.jpg|Monumentu a George Washington
Ficheru:US Navy 030926-F-2828D-307 Aerial view of the Washington Monument.jpg|Vista aérea del centru la ciudá


## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos

* Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos
Declaración de los Derechos del Home y del Ciudadanu

La **Declaración de los Drechos del Home y del Ciudadanu** foi una declaración d'entamos de la Asamblea Constituyente francesa, realizada'l 26 d'agostu de 1789, que foi'l prefaciu a la Constitución de 1791.

Basábase na teoría de la voluntá xeneral de Rousseau y na dixebra de poderes de Montesquieu asina como nos derechos naturales que defendíen los enciclopedistes.

Preséntase en 17 artículos y dende l'escomienzu foi enforma criticáu y sobre manera polos movimientos feministes de mediaos del sieglu XIX, qu'al traviés de la Declaración de Seneca Falls intenten entamar una declaración destinada pa les muyeres.

## Testu de la declaración

## Referencies

## Enllaces esternos
Uxo (parroquia)

**Uxo** ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Tien una población de .

Ocupa , y llenda al norte col pueblu de Santuyano, al sur colos de Viḷḷayana y Carabanzo, dambos pertenecientes al conceyu de Ḷḷena, al este col ríu Caudal y Figareo y Santa Cruz y al oeste cola Sierra de Diego y el Vaḷḷe de Cuna. Alcuéntrase a 26 km d'Uviéu y 52 km de Xixón. Les fiestes principales de la llocalidá son el 1 de mayu, San Xosé Obreru. Ente los sos monumentos destaca la Ilesia de Santolaya, románica del sieglu XII.

## Historia
El nome vien de la época romana, posiblemente 25 e.C. , cuando Publio Carisio al que se-y encomendó la conquista d'Asturies, vieno dende Pendilla, en Lleón, hasta Ostium o Ustium (anguaño Uxo) a través de lo que güei se conoz como la ruta Carisia, pasando pol Homón de Faro y Picu Curriechos onde actualmente s'alcontró una defensa ástur escontra l'Imperiu Romanu y que se ta escavando con resultaos satisfatorios pa la conocencia de la historia d'Asturies. Dempués de descender lo primero qu'encontraríen ye un espaciu abiertu, col ríu incluyíu al que nomarían Ostium, que nun significaba otra cosa qu'entrada o tamién salida importante, y equí establecieron un campamentu de tránsitu camín de Lucus Asturum (Llugo de Llanera) y dempués pa Noega (Xixón), habitada per aquel entóncenes polos Cilúrnigos.

Del asentamientu romanu n'Uxo, esisten trés exemplos que lo demuestren, y que s'alcuentren nel Muséu Arqueolóxicu d'Asturies. Son unes inscripciones feches na piedra, una d'elles dedicada al Nimmedo Seddiago, presumiblemente dios ástur y que ta firmada por Cayu Sulpiciu l'Africanu por devolver con vida al so sobrín Cayu Sulpiciu Úrsulu. La otra ta dedicada a Luciu Severu Corona y a la so muyer Octavia y la tercera cuéntanos ónde llegó Cayu Sulpiciu Úrsulu perteneciente a los Synmschiari, exércitu astur a les órdenes de Roma. Esti personaxe, según la inscripción de la llábana, llegó a ser Prefectu de los Symmachiari na guerra de Dacia, Centurión de la Lexón I Minerva Pía y Fiel, Centurión de la Cohorte XII Urbana, Centurión de la Cohorte IV Pretoria, Primo Pilo de la Lexón XVIII y Prefecto de la Lexón III Augusta. Los Symmachiari ástures paez ser que yeren un exércitu regular a les órdenes de Roma.

Más tarde, yá nel añu 860, el rei Ordoñu I entrega al Obispu Frominio de Lleón la ilesia de Santa Eulalia. Según diz el pergamín que s'alcuentra na Catedral de Lleón: *«...y la iglesia de Sta Eulalia que está fundada in villa Ussio...»* nome que tien naquella época.

Güei consérvase una llápida funeraria na ilesia que lleva la siguiente inscripción: *Murió el siervo de Dios, Velasco niño. En la era*

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Canidae

**Canidae** o **cánidos** ye una familia de los mamíferos carnívoros, na que s'incluyen perros, llobos, raposos, chacales y coyotes. Toos estos animales son dixitígrados.

Dientro de los cánidos encontramos les siguientes especies: 

* *Alopex lagopus* - raposu árticu
* *Canis adustus* - Chacal rayáu
* *Canis aureus* - Chacal doráu o Llobu doráu
* *Canis familiaris* - Perru 
* *Canis latrans* - Coyote
* *Canis lupus* - Llobu
* *Canis lupus dingo* - Dingo
* *Canis mesomelas* - Chacal común o Chacal de llombu negru
* *Cerdocyon thous* -
* *Chrysocyon brachyurus* - Llobu de clina
* *Cuon alpinus* - Cuón
* *Dusicyon culpaeus* - raposu de los Andes
* *Fenecus zerda* - Fenec
* *Lycaon pictus* - Licaón o Llobu Pintáu
* *Nyctereutes procyonoides* - Perru proción o Tanuki
* *Otocyon megalotis* - Otocyón
* *Speotos venaticus* - Chacal de les cabuernes
* *Urocyon cinereoargentatus* - raposu gris
* *Vulpes chama* - raposu de El Cabu
* *Vulpes fulva* - raposu plateáu
* *Vulpes macrotis* - raposa oreyuda
* *Vulpes pallida* - raposu pálidu
* *Vulpes ruppelli* - raposu Rüppell
* *Vulpes vulpes* - raposu

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma albanés

L**'albanés** (*shqip* o *gjuha shqipe*) ye una llingua indoeuropea que falen alredor de seis millones de persones, de los que trés millones viven n'Albania; los otros falantes repártense mayormente ente Kosovu, Macedonia, Serbia, Montenegru y el noroeste de Grecia. Hai tamién una comunidá albanófona importante nel sur d'Italia, la de los *arbëresh* (*arbëresci* n'italianu), qu'anició nel país coles emigraciones del sieglu XVI. Tamién s'alcuentren grupinos mas pequeños de falantes en Bulgaria, Rumanía, Turquía, Ucraína y ente la diáspora albanesa d'Estaos Xuníos y Australia.

## Clasificación

## Dialeutos
L'albanés tien dos dialeutos estremaos, el **[[albanés tosk|toscu]]** (*tosk*), y el **[[albanés gheg|guegu]]** (*geg*), separaos pol ríu Shkumbi.

El toscu ye'l dialeutu del centru-sur d'Albania, y de les minoríes albanófones d'Italia y Grecia.
El guegu fálase nel norte d'Albania, en Serbia, Montenegru y Macedonia. 

Ente los dos hai diferencies léxiques y fonolóxiques. Por exemplu, la /m/ o la /n/ del guegu correspuenden munches veces a una /r/ en toscu, como se pue ver comparando'l nome d'Albania nos dos dialeutos (*Shqipnija* y *Shqipëria* respeutivamente) 

La normativización de la llingua escrita standard que s'emplega anguaño fíxose a partir del dialeutu toscu.

## Fonoloxía

## Gramática

## Vocabulariu

## Historia

## Escritura
Los primeros testos escritos n'albanés son abondo serondos y daten de la segunda metá del sieglu XV. 

Tres varies tentatives de crear alfabetos autóctonos (como l'elbasan, el büthakukye y l'argyrokastron, basaos los trés na escritura cursiva griega) o d'usar l'alfabetu griegu y el cirílicu, l'albanés empezó a escribise col alfabetu llatín a partir de principios del sieglu XX.

**Orde alfabéticu y valor de los [[grafema|grafemes]]**

(La trescripción faise d'alcuerdu coles normes de l'alfabetu fonéticu internacional)

## Estatus oficial
L'albanés ye la llingua oficial d'Albania. Ye tamién una de les llingües oficiales de Kosovu (xunto col serbiu) y de delles rexones de Macedonia.

## Escritores en llingua albanesa
* Naim Frashëri (1846-1900)
* Ismail Kadare (nacíu en 1936)

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma maltés

El **maltés** ye una de les dos llingües oficiales de Malta, xunto al inglés. Tien procedencia semítica masque nun tea claro'l so orixe, una teoría caltién que la so nacencia ye productu d'un dialeutalismu feniciu y otra diz que remanez del árabe. Ye la única llingua semítica romanizada, ye dicir qu'emplega l'alfabetu llatín; y amás presenta bayura d'empréstamos del sicilianu, del italianu, del inglés y del castellán. 

Ye oficial na República de Malta dende 1936, añu nel que sustituyó al italianu como llingua del gobiernu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dixitígradu

Un **dixitígradu** ye un mamíferu que se tien de pie o camina apoyáu namás que nos deos de les pates. Suelen ser más rápidos y silencisos que les otres clases d'animales. 

Dellos exemplos d'animales dixitígrados son el perru, el gatu, el caballu, l'hipopótamu y l'elefante.
Lliga de Campeones de la UEFA

La **Lliga de Campeones de la UEFA** (tamién nomada n'inglés **Champions League** o **Copa d'Europa**) ye'l tornéu internacional más importante de clubes nel fútbol européu. Ta organizáu pola UEFA. El primer campeón foi'l Real Madrid d'España en 1955. Tamién ye'l club que más títulos tien, quince en total.

Ye la competición ente clubes con más prestíu y repercusión mediática del mundu. Dispútase anualmente desde xunu hasta mayu. El campeón na temporada 2009-2010 foi l'Inter de Milán, que llogró el so tercer título na competición tras ganar al Bayern Múnich. Na temporada 2010-2011 ganó la final el FC Barcelona al Manchester United por 3-1 nel estadiu de Wembley.

## Ganadores por temporaes

## Ver tamién
* FIFA
* UEFA
* Copa Intercontinental

## Referencies

## Enllaces esternos
Liverpool Football Club

El **Liverpool Football Club** ye un club de fútbol inglés fundáu'l 15 de marzu de 1892 por John Houlding. Dende entós lleva ganaes 5 Copes d'Europa.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Electrón

L**'electrón** (del griegu elektron, ámbare), comunmente representáu como **e<sup>−</sup>**, ye una partícula subatómica. Nun átomu los electrones arrodien el nucleu, compuestu de protones y neutrones.

Los electrones tienen la carga llétrica más pequeña, y al movese xeneren corriente llétrica. 

L'electrón foi descubiertu por Thomson en 1897 nel *Llaboratoriu [[Henry Cavendish|Cavendish]]* de la Universidá de Cambridge, mientres qu'estudiaba'l comportamientu de los rayos catódicos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Particle Data Group
Celoriu (Llanes)

**Celoriu** ye una parroquia del conceyu de Llanes. Tien una estensión de . El pueblu, allugáu na mariña, ye ún de los mayores destinos turísticos de Llanes, pasando d'unos pocos de cientos d'habitantes n'iviernu a dellos miles en branu. Tien una población censada de .

Destaquen les sos sableres, como La Palombina, Las Cámaras, Samartín, El Portiellu y Borizu.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
América del Norte

**América del Norte** o **Norteamérica** ye un subcontinente que forma parte d'América. Estiéndese, nel hemisferiu occidental, dende l'Océanu Glacial Árticu hasta América del Sur. 

Formen parte d'América del Norte Canadá, Estaos Xuníos, Méxicu, los seis países d'América Central, les islles del Caribe, les islles Bermudes, Groenlandia y Saint Pierre y Miquelon.

## Xeografía
Na parte continental d'América del Norte destaquen tres grandes países en superficie y población:
* Canadá, país del que formen parte les islles de Vancouver, les de la Reina Charlota, del Príncipe Eduardu, de Terranova, de Cabu Bretón, d'Ellesmere, de Baffin y de Victoria
* Estaos Xuníos, incluyendo les Islles Aleutianes y Alaska
* Méxicu

Nel sur del subcontinente allúguense los siete países d'América Central:
* Belize
* Guatemala
* Hondures
* El Salvador
* Nicaragua
* Costa Rica
* Panamá

Nel estremu sureste alcontramos les islles del Caribe, tamién conocíes como *Antilles* o *Indies Occidentales*:
* Antilles Neerlandeses
* Aruba
* Les Bahames
* Islles Caimán
* Cuba
* Dominica
* La Española
* Granada
* Guadalupe
* Islles Vírxenes britániques
* Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos
* Martinica
* Montserrat
* Puertu Ricu
* Saint Kitts y Nevis
* San Vicente y Les Granadines
* Saint Lucia
* Trinidá y Tobagu
* Islles Turques y Caicos
* Xamaica

Nel Océanu Atlánticu allúguense les islles Bermudes, y, más al norte, Groenlandia, y Saint Pierre y Miquelon.

## Referencies

## Enllaces esternos
Oriente Mediu

**Oriente Mediu** o **Mediu Oriente** (, ) ye una rexón d'Asia que va dende Siria hasta la fastera irano-afganistana, pasando pela Península Arábica.

Xeneralmente el términu fai referencia al conxuntu formáu polos siguientes países:

* Arabia Saudita
* Baḥréin
* Emiratos Árabes Xuníos 
* Exiptu
* Irán
* Iraq
* Israel
* Kuwait
* El Líbanu
* Omán
* Qatar
* Siria
* Turquía
* Xordania
* Yeme

Per embargu, nun hai un consensu afitáu sobre la denominación d'esta rexón del mundu. Dende una perspeutiva europea, úsase enforma Oriente Próximu pa les zones más averaes a la cuenca mediterránea. 

## Referencies
América Central

**América Central** ye una parte del continente americanu, que se suel considerar parte integrante d'América del Norte. 

Les llendes tradicionales son la frontera con Méxicu pel norte y con Colombia pel sur. Formen asina parte d'América Central siete países: Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures, Nicaragua y Panamá.

América central tien una superficie d'alredor de 335.547 km², con una anchura ente l'Océanu Pacíficu y el Mar Caribe d'ente 48 y 563 km.

Dellos xeógrafos amiesten a esti territoriu la parte de Méxicu allugada al este del Ismu de Tehuantepec, esto ye, los estaos de Chiapas, Tabasco, Campeche, Yucatán y Quintana Roo.

América central caracterízase por ser un llugar de pasu al mesmu tiempu ente les dos Amériques y ente l'Océanu Atlánticu y l'Océanu Pacíficu, a traviés de la Canal de Panamá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xunión de Kalmar

Denomínase **Xunión de Kalmar** al enxame de países nórdicos xurdíu de la fusión de Suecia, Noruega y Dinamarca na persona de Margarita I reina de los daneses y noruegos dende 1387 y de los suecos dende 1397. 

Asina nació una gran corona nórdica que xunió a los países enantes nomaos con Groenlandia, Islandia, les islles Feroe (dependientes de Noruega) y Finlandia (parte de Suecia).

Sicasí, esta corona enxamás llegó a consolidase pola mor del desenfotu de la nobleza sueca pa los daneses, quienes exercíen el dominiu na Xunión. Tres delles revueltes de los suecos (qu'algamó'l so puntu cimeru en 1521), la Xunión disolvióse en 1523 cola eleición de Gustavo Vase como rei de Suecia. Por embargo, Dinamarca y Suecia caltuviéronse xuníes hasta 1814, añu que se robla'l tratáu de Kiel pol que s'anula la Xunión de Kalmar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tratáu de Kiel

Esti tratáu significa la muerte de la Xunión de Kalmar, ya que tres las Guerres Napoleóniques, Dinamarca (aliada de Francia) foi obligada a roblar en 1814 esti acuerdu pol que cedía Noruega a Suecia. Los noruegos rechazaron el tratáu, declaráronse independientes, fixeron una constitución basada na española de 1812 (nomada la Pepa) y escoyeron al herederu danés como rei. Les potencies europees nun aprobaron la decisión noruega y obligáronla a aceutar el tratáu robláu na ciudá alemana de Kiel, nomado rei a Carlos XIV. A cambéu dexáron-yos caltener la so constitución lliberal. Puede considerase l'auta de Xunión de 1815 la nacencia del nuéu estáu noruegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kiel

**Kiel** ye la capital del estáu alemán de Schleswig-Holstein, ta averada a Dinamarca. La ciudá destruyóse casi dafechu na Segunda Guerra Mundial, polo que'l so aspeutu ye d'una ciudá nueva ya industrial. El so principal centru llaboral ye la Universidá de Christian-Albrecht. Tien el principal grupu d'astilleros d'Alemaña, y equí fabríquense los más modernos submarinos nucleares del mundu. 

Ye conocida tamién pola so canal que percuerre 96 km dende Kiel pa la final del ríu Elba.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Duero

El **ríu Duero** naz nos Picos d'Urbión -Soria- a una altitú averada a los 2.200 m y percuerre tola meseta norte atravesando Castiella y Llión -por Burgos, Valladolid, Zamora y Salamanca- y les rexones portugueses de Trás-os-Montes y Entre Minho e Douro.
La so llonxitú de 895 km fai que tenga la conca más grande de tola Península, con 98.160 km². Namái ye navegable a partir de la fastera pente'l sur de la Rexón de Llión -nel Parque Natural d'Arribes del Dueru hasta la so boca en Portugal, pola ciudá de Porto.

Esti gran ríu traviesa delles estayes de fala llionesa como son les comarques de Miranda -en Portugal- o la de Les Arribes -n'España-.

Los sos afluentes principales son los ríos llioneses Esla y Tormes, que nes sos confluencies lleven cuasi tanto caudal como'l propiu Duero.

## Ver tamién
*Presa de Valeira

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Esla

L**'Esla** ye un ríu que naz nel Cordal Cantábricu y tien una llonxitú de 285 km, percuerre Lleón de norte a sur, en pasando Riañu penetra na Meseta.
Los sos afluentes principales son el Porma, Bernesga, Cea, Órbigu y Tera.
Muerre en Ricobayo, xuniéndose al Duero pasada Zamora, equí aporta más caudal al Dueru que'l propiu ríu principal.

## Historia
La importancia d'esti ríu nun naz namái pola hidrografía sinón inda más pola so venceya histórica al País Lleonés y a Asturies, quien indireutamente recibe'l nome por esti gran ríu lleonés.
Los ástures recibieron el so nome por vivir nes orielles d'esti ríu, como yá indicaba Isidoru de Sevilla. Tanto ye asina que la diferencia ente'l nome d'anguaño del ríu y l'antiguu d**Astura'' ta esplicáu por dellos estudios filolóxicos.
La derivación del vocablu ''Astura'' n**Esla* produzse nel [[asturianolleonés|asturlleonés]] medieval. La importancia d'esti exe fluvial lleonés ye vital pal desendolcu de la historia lleonesa, asturiana o portuguesa, yá que foi campu de batalles ente Castiella y Lleón conformando en parte la España actual.
Asina, entiéndese que na lliteratura lleonesa se llame a esti ríu "el Pá Esla".

== El nome ==

Como yá diximos, el nome procede de los romanos que lu llamaron *'Astura''', d'ehí'l xenoxentiliciu romanu de los habitantes de Lleón -Legionem- y Asturies -deriváu del nome del Esla-.
Esti nomatu romanu paez proceder del nome que los ástures daben a esti ríu rellacionáu direutamente col antiguu vascu "astur", que significaría "piedra pela que xurde l'agua", descripción que concuerda cola nacencia del Esla.
La derivación del nome paez ser la viniente:
Astura > Astula > Astola > Estola > Estla > Esla y finalmente Esla. Tola derivación concuerda col procesu fonéticu del asturlleonés centro-oriental medieval, esti topónimu como munchos otros -exemplu Lleón (Legionem)- namái son entendíos dende la fonética asturlleonesa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Holandés

**Holandés**, davezu usáu como sinónimu de neerlandés, pue referise a:

* L'idioma neerlandés, llingua falada nos Países Baxos.
* El dialeutu holandés, dialeutu del idioma anterior faláu nel oeste de los Países Baxos.
* El pueblu neerlandés
Aldeadávila de la Ribera

**Aldeadávila** ye un conceyu español allugáu na comarca de Les Arribes (La Rivera), provincia de Salamanca, comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

Tien una población de , nuna superficie de 46,18 km². La so altitú ye de 679 metros sobre'l nivel del mar.

El so códigu postal ye 37250.

## Referencies

## Enllaces esternos
Apocalipsis

L***'Apocalipsis*** (que significa "revelación") ye l'últimu llibru bíblicu. Paez ser escritu pol apóstol Xuan mientres la so condena na islla de Patmos no cabero'l sieglu I dempués de Cristu.

El llibru, de 22 capítulos, consta de varies visiones que podríamos dixebrar asina: 

* Mensaxes a les siete ilesies.
* Visión de la santidá y la gloria de Dios.
* El rollu con siete sellos.
* La bestia que vien del mar.
* La bona nueva eterna.
* El xuiciu de Babilonia.
* La guerra del Rei de Reis.
* El Día del Xuiciu.
* Conclusión.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gagra

**Gagra** ye un pueblu de la rexón d'Abkhasia, en Xeorxa, na costa nordeste del Mar Prietu, al pie de los montes d'El Cáucasu. El so clima subtropical fixo de Gagra un popular abellugu saludable en tiempos de la XRSS.

Dende la Guerra d'Abkhasia nos años 90, la población amenorgó considerablemente. Tenía una población de 26.636 habitantes en 1989, pero redúxose pola mor de la espulsión masiva de la etnia xeorxana d'Abkhasia. Anguaño tien .

## Referencies

## Enllaces esternos

* gagra.iatp.org.ge/index-eng.htm 
* gagra.narod.ru
BSD

**BSD** son les iniciales de **Berkeley Software Distribution** (Versión de Software Berkeley) y empléguense pa identificar un sistema operativu del sistema Unix nacíu poles aportaciones realizaes a esti sistema pola universidá californiana de Berkeley.
Nos primeros años d'Unix, los sos creadores, los llaboratoros Bell de la AT&T, autorizarun a la universidá de Berkeley -xunto a otres- a emplegar el códigu fonte y adautalu a les sos necesidaes. Na década de los sesenta y los ochenta Berkeley emplegó'l sistema pa les sos investigaciones con sistemas operativos. Cuando AT&T retiró'l permisu d'emplegu a la institución californiana por motivos comerciales, ésta promovió la creación d'una versión basada nel sistema Unix emplegando les sos aportaciones, y permitiendo dempués la so distribución con fines académicos pa, posteriormente, reducir al mínumu las restricciones pa la so copia, distribución o modificación.

Exemplos de sistemas operativos basaos o con orixe en BSD son:
* SunOs
* FreeBSD
* NetBSD
* OpenBSD
* Mac OS X.

Ente les sos aportaciones a la informática destaquen: l'usu de memoria virtual paxinando por demanda, el control de trabayos, el Fast FileSystem, el protocolu TCP/IP y l'editor de testos vi. Tamién ye aportación de so la llicencia que lleva'l so nome.

## Llicencia BSD
Ye una llicencia de software llibre sin copyleft, simple y permisiva pero qu'incluyía la cláusula de publicidá, al final del programa debían apaecer los cambeos y los programadores. Anguaño esa cláusula nun esiste yá que contravenía l'espíritu de la llicencia GNU.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aliste

**Aliste** ye una comarca asitiada al oeste de la provincia de Zamora (España).

Ye raya seca con Portugal al oeste, con Senabria al norte, con Los Valles y la redolada de Zamora al este y con Sayagu al sur (Ríu Dueru). 

Ta carauterizada pol relieve de la Sierra de la Culiebra.

Ye una de las zonas onde meyor se caltién la llingua asturllionesa dientro de la provincia zamorana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sayagu

**Sayagu** ye una comarca del suroeste de la provincia de Zamora (España).

Ye raya moyada con Aliste al norte, con Portugal (Parque Natural d'Arribes del Dueru) al oeste y con al sur (Ríu Tormes). Al este llenda cola Tierra del Vinu. Tien una población d'unos 11.000 habitantes. 

## Conceyos
* Alfaraz
* Almeida
* Argañín
* Bermillo
* Cabañas
* Carbellino
* Fariza
* Fermoselle
* Fresnu
* Gamones
* L'Uelmu
* Mayalde
* Moral
* Moraleja
* Moralina
* Muga
* Peñausende
* Pereruela
* Roelos
* Salce
* Torregamones
* Villadepera
* Villar del Buey
* Villardiegua de la Ribera

## Referencies

## Enllaces esternos
Fermoselle

**Fermoselle** ye un conceyu de la provincia de Zamora que ta asitiáu nel requexu suroeste de la comarca de Sayagu.

Nuna superficie de 68 km² viven 1.523 persones (INE 2005).

## Referencies

## Enllaces esternos
Alcañices

**Alcañices** ye una villa y un conceyu de la Provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castielal y Lleón (España). Ye la capital de la comarca d'Aliste.

## Xeografía
*Distancia a la capital: 60 quilómetros.
*Superficie: 55 km².

## Demografía
*Población: 1.300 habitantes.

## Pueblos
*Alcañices
*Alcorcillo
*Santa Ana
*Vivinera

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma búlgaru

El **búlgaru** (*български език* [ˈbɤ̞lɡɐrski ɛˈzik]) ye un idioma indoeuropéu de la rama eslava faláu en Bulgaria y en delles partes de Serbia, Moldavia y Ucraína por unos 9 millones de persones. En Macedonia del Norte fálase un dialeutu occidental del búlgaru. 

Forma parte col serbocroata y eslovenu del grupu de llingües eslaves meridionales. El búlgaru antiguu yera y aínda ye la llingua oficial de la Ilesia Ortodoxa. 

Emplega l'alfabetu cirílicu.

## Historia de la llingua
El desendolcu históricu del búlgaru pue dividise en dellos periodos:
* Prehistóricu: protoeslavu. Duró fasta'l 860. Ye'l tiempu de les invasiones eslaves y de la misión de San Cirilu y San Metodiu.
* Búlgaru antiguu (sieglos IX-XI): antiguu eslavu eclesiásticu. Los escolinos de los dos santos ortodoxos tornen la Biblia al eslavu.
* Búlgaru mediu (sieglos XII-XV).
* Búlgaru modernu (sieglos XVI-XIX).
* Búlgaru actual.

El desendolcu del búlgaru carauterízase pola transición d'una llingua sintética a una analítica.

## Fonética y fonoloxía
Les vocales:

Les consonantes:

## Frases corrientes
* Здравей (zdravei) — hola
* Здрасти (zdrasti) — hola (informal)
* Добро утро (dobro utro) — bonos díes
* Добър ден (dober den) — un bon día
* Добър вечер (dober vecher) — bones tardes
* Лека нощ (leka nosht) — bones nueches
* Довиждане (dovijdane) — adiós
* Как си (kak si) — ¿cómo tas?
* Добре съм (dobre sum) — toi bien
* Поздрави (pozdravi) — saludos
* Благодаря (blagodarya) — gracies

## Referencies

## Enllaces esternos

* Historia de la llingua búlgara
Valdeorras

La **Comarca de Valdeorras** (**Valduerras** n'asturlleonés) ye una de les 53 comarques nes que oficialmente se divide Galicia. Pertenecen a ella los siguientes conceyos: O Barco de Valdeorras, O Bolo, Carballeda de Valdeorras, Larouco, Petín, A Rúa, Rubiá, A Veiga y Vilamartín de Valdeorras. En total abarca 969,2 km². Caracterízase pola so elevación, equí ta la mayor cumbre de Galicia, la Pena Trevinca (2127 m).

Anguaño, les xentes d'estes comarques caltienen fondes rellaciones cola comarca vecina d'El Bierzu y práuticamente desenrollen toles sos actividaes económiques y sanitaries na comarca llionesa.

## Conceyos
*O Barco de Valdeorras.
*O Bolo
*Carballeda de Valdeorras 
*Larouco
*Petín
*A Rúa 
*Rubiá
*A Veiga
*Vilamartín de Valdeorras 

## Referencies

## Enllaces esternos
La Cepeda

**La Cepeda** ye una comarca lleonesa histórica ensin reconocencia alministrativa allugada nel centru de la rexón ente Los Maragatos, El Bierzu y la Vega del Órbigu. Ocupa 506 km² y ta cruciada pel ríu Tuertu. Anguaño, inclúise davezu coles comarques vecines del norte na comarca de los Cuatro Vaḷḷes.

## Conceyos
*Quintana'l Castiellu
*Magaz de Cepeda
*Villagatón.
*Villamexil. 
*Villaobispu d'Outeiros

## Ver tamién
* Modalidá del lleonés de La Cepeda

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina de la Mancomunidá de la Cepeda 
*Rutas pola Cepeda
Ciudad Rodrigo

**Ciudad Rodrigo** ye un conceyu y una ciudá salamanquina nel suroeste de la provincia. Tien 

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma macedoniu

El **macedoniu** ye un dialeutu eslavu meridional mui cercanu al búlgaru eleváu a llingua oficial de Macedonia del Norte en 1945. Ye faláu como llingua materna por 1,5 millones de persones y per otru mediu millón como segunda llingua.

## Polémica llingüística
La llingüística reconoz al macedoniu como una co-llingua del búlgaru. Esto quier dicir que no que cinca la historia de la llingua, la gramática y la semántica el macedoniu nun s'estrema tantu del búlgaru comu pa poder afirmase que ye un conxuntu llingüísticu aparte. Los mesmos macedonios denomábense "búlgaros" ata'l fin de la Segunda Guerra Mundial.

Na Macedonia actual reconózse la similaridá del macedoniu col búlgaru poru arguméntase que les diferencies dialeutales ente les dos "llingües" permiten falar de dos idiomes estremaos.

## Alfabetu
Emplega l'alfabetu cirílicu búlgaru con delles lletres tomaes del alfabetu cirílicu serbiu.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Sobarriba

**La Sobrarriba** ye una comarca de Lleón. La Sobarriba y el conceyu de Valdefresnu confúndense yá qu'esti inclúi tola comarca nel so interior; por los datos d'una y d'otru son prauticamente los mesmos. El nome d'esta comarca lleonesa provién del términu llatín "supra ripam"; ye dicir, enriba'l ríu yá que s'atopa penriba del Toríu que la separta de la comarca de Alfoz de Lleón.
Anque tea averada a la ciudá y a los principales conceyos de la rexón, nun ta nin desendolcada nin comunicada como estos. Ye una de les comarques más debaladas de la rexón.

Ye etnográfica y llingüísticamente una de las comarcas más peculiares de Lleón y onde, entá, consérvense tradiciones perdidas n'otros territorios.

## Economía
Sigue una tradición agrícola, asina entá distribúi los sos productos pelos mercaos de la capital; si bien emprincipia a tener un desendolcu de la construcción por mor de la so cercanía a la capital masque las pésimas comunicaciones seyan un frenu. Por embargo podría dicise que ye esta comarca na que s'allugan toles marcas automotrices, deviniendo d'esti mou una verdadera ciudá del motor pa Lleón y esto ye'l principal motor económicu de la comarca.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Valdeiría

**La Valdeiría** ye una comarca tradicional del suroeste de la provincia de Lleón (España) y ta cruzada pol ríu Eria que ye'l que-y da'l nome. Zárrenla pel sur les sierres de Nogales que la separten de Zamora pero que la trespasa, perteneciendo'l conceyu zamoranu d'Alcubillas de Nogales a esta comarca.

Destaca poles sos peculiaridaes históriques y etnográfiques, perviviendo entá fuertemente nes persones mayores la llingua llionesa y tradiciones como los paloteiros. Si la entidá principal ye Castrocalbón, bien cierto ye tamién que la historia vien con San Esteban de Nogales; el so monesteriu foi ún de los más importantes del Reinu de Lleón y de tolos reinos hispánicos. Mesmo arruináu, sobrecueyen les sos ruines abellugaes ente'l ríu Eria y la fermosa sierra que separta esta comarca del conceyu d'Alixa.

## Conceyos
*San Esteban de Nogales
*Castrocalbón
*Castrocontrigu
*Alcubillas de Nogales.

## Referencies

## Enllaces esternos