Reinu d'Escocia

El **Reinu d'Escocia** (en gaélicu escocés: *Rìoghachd na h-Alba*; n'escocés: *Kinrick o Scotland*) foi un estáu nel noroeste d'Europa, qu'esistió ente los años 843 y 1707.

Ocupaba'l terciu norte de la islla de Gran Bretaña (actual posición d'Escocia), compartiendo frontera terrestre al sur col Reinu d'Inglaterra (col que se xunió pa formar el Reinu de Gran Bretaña, nos términos del Acta d'Unión, en 1707). Partía con el mar del Norte al este, l'océanu Atlánticu al norte y oeste, y la canal del Norte y el mar d'Irlanda al suroeste.

Desque en 1482 Inglaterra tomara'l control de la ciudá costera de Berwick-upon-Tweed, el territoriu del Reinu d'Escocia pasó a ser el de l'actual Escocia.

Edimburgu, la ciudá más grande del país, foi precedida peles ciudaes de Scone, Dunfermline y Stirling, como capital del país.

En 1603 el rei escocés Xacobu VI aportó a la corona d'Inglaterra, xuniéndose les corones, siguíu de la unión de los parllamentos nel añu 1707 col Acta d'Unión.

Nun tiempu Escocia taba habitada por 5 pueblos;
* Los pictos: Qu'habitaben nes llargues árees de los ríos del norte, Forth y Clyde
* Los escotos d'Irlanda: Qu'habitaben pela zona d'Argyll nos sieglos V y VI.
* Los anglos: Qu'habitaben Lothian
* Los antiguos británicos: Qu'habitaben Strathclyde
* Nel sieglu IX llegaron los viquingos, qu'invadieron les islles del norte amás de Caithness, Sutherland y les Islles del Oeste.

La unificación d'estes xentes nun se produció hasta mediaos del sieglu IX cuando Kenneth MacAlpin pasu a ser rei de dambos, pictos y escotos. 

Los escotos yeren los qu'apoderaben la mayor parte d'Escocia.

## Historia

El reinu d'Escocia foi creáu nel añu 843 porKenneth McAlpin a partir de la unión del Reinu de Dalriada cola confederación establecida polos pictos (Fortriu). Primeramente'l reinu entendía la zona norte de los ríos Forth y Clyde, restando'l territoriu de la Escocia actual sol poder de los bretones, qu'establecieron una serie de reinos que darréu fueron xuníos a Escocia.

Asina en tiempos de Constantín II d'Escocia y Malcolm II les fronteres establécense pela redolada del ríu Tweed. En 1124, Alejandro I consigue incorporar al reinu los territorios del Reinu de Strathclyde (actual rexón de Strathclyde) y Lothian, territorios que fueron confirmaos pol so hermanu David I, y que nel añu 1237 fueron ratificaos col rei d'Inglaterra como intermediariu la firma del Tratáu de York. En 1234 Alejandro II d'Escocia consigue incorporar el territoriu de Galloway a los sos dominios nuna guerra contra Enrique III d'Inglaterra. En 1263 Alejandro III consigue'l control de les islles Hébrides, la Islla de Man y Caithness gracies a la so victoria sobre les fuercies del Reinu de Noruega d'Haakon IV na Batalla de Largs, conquista que foi ratificada por aciu la firma del Tratáu de Perth nel añu 1266 per parte del rei Magnus VI. 

Kenneth McAlpin apaez na historia como cabeza de la resistencia de los pictos contra la invasión viquinga. Los viquingos invadiera'l país y estermináu por completu a la población picta de les islles Orkney y Shetland y avanzaben pol restu d'Escocia. Per dellos años McAlpin aguantó la invasión y foi reconocíu como Rei del País de los Pictos, non como Rei d'Escocia; Escocia entá nun esistía como país.

En 878 el rei Aedh ye asesináu pol so llugarteniente Geric, un refuxáu gaélicu qu'escapó de la invasión viquinga. Geric facer del tronu y partió la tierra ente los sos compañeros gaélicos.

Los primos Constantín y Donald retornen del so abellugu n'Irlanda y reclamen el tronu de Aedh. Constantín y Malcolm vencen a Geric, que muerre na so fortaleza de Dundurn en 889.

Por cuenta de los sos años d'exiliu n'Irlanda, Constantín y Donald favorecen a los sos compañeros gaélicos o *scotti*, como los romanos llamaben a los irlandeses, a pesar que los dos primos yeren de pura sangre picto. El País de los Pictos empieza a conocese como'l Reinu d'Alba o Escocia, el *País de los Irlandeses*.

Un acontecimientu decisivu na historia d'Escocia foi la Batalla de Brunanburh, batalla qu'enfrentó a una coalición d'escoceses, viquingos y bretones contra l'exércitu inglés del rei Athelstan en 937. Magar la victoria foi pa los ingleses, los contendentes quedaron exhaustos, los ingleses arrenunciaron n'invadir Escocia y les llendes ente dambos reinos quedaron establecíos por sieglos.

En 1295 Juan Balliol robla un tratáu de cooperación con Felipe IV de Francia nomada Alianza Auld, estableciendo una estrecha rellación ente estos dos reinos contra'l Reinu d'Inglaterra. Esta alianza dura hasta finales de 1560, momentu nel que'l destín d'Escocia foi la so unión personal con Inglaterra.

Con Escocia en poder del rei Eduardu I d'Inglaterra, son los obispos William Lamberton y Robert Wishart los qu'entamen la resistencia d'Escocia del dominiu inglés.

En 1448 produzse la postrera gran alquisición territorial d'Escocia, al llograr Xacobu III d'Escocia per parte de Margarita de Dinamarca (fía del rei Cristian I de Dinamarca) les islles Orkney y les Shetland en conceutu de dote. Finalmente Xaime IV d'Escocia, fíu de los anteriores, va consiguir nel añu 1472 la unión definitiva de toles islles al Reinu d'Escocia.

## Reforma relixosa

Mientres el sieglu XVI Escocia sufre una Reforma Protestante. Na primer parte del sieglu, les enseñances de Martín Lutero primeru y Xuan Calvino dempués, empiecen a influyir n'Escocia. La execución d'una serie de predicadores protestantessobremanera del luteranu Patrick Hamilton en 1527 y del calvinista George Wishart en 1546, que foi quemáu na foguera acusáu de herexía pol cardenal David Beaton, nun paran la espansión d'estes idees. Poco dempués de la execución de Wishart el cardenal Beaton foi asesináu. 

La eventual Reforma de la Ilesia d'Escocia foi llevada a cabu pol parllamentu dende 1560 (mientres la minoría d'edá de María I d'Escocia), cuando la mayoría de los escoceses adopten el calvinismu. La figura más influyente foi la de John Knox, que fuera discípulu de Calvino y Wishart. La relixón católica nun ye esaniciada totalmente, y caltúvose viva en particular en partes de les tierres altes.

## Unión personal con Inglaterra

Tres la muerte prematura de Xacobu V d'Escocia en 1542 la so fía María d'Escocia foi coronada reina con tan solo 6 díes de vida, teniendo la rexencia mientres la so minoría d'edá del Lord Protector James Hamilton, cargu qu'ocupa hasta finales de 1554. Mientres la rexencia, la madre de María, María de Guisa, facer col poder, preparando'l matrimoniu de Maria col príncipe Eduardo d'Inglaterra, matrimoniu que finalmente non se lleva a cabu.

La negativa de María de Guisa acarreta qu'a partir d'aquel momentu surde un enfrentamientu col Reinu d'Inglaterra, de primeres con Enrique VIII y, darréu, con Sabela I. En mediu del conflictu dinásticu y relixosu (María d'Escocia yera la llexítima heredera del reinu d'Inglaterra por ser considerada Sabela I illexítima según la relixón católica), María d'Escocia foi encarcelada por Sabela I y asesinada en febreru de 1587, habiendo primeramente abdicáu la corona escocesa en favor del so fíu Xacobu VI d'Escocia

Dempués del fallecimientu de Sabela I nel añu 1603, Xacobu VI foi nomáu herederu llexítimu del tronu inglés, convirtiéndose nel iniciador de la Dinastía Estuardo y adoptando el nome de **Xacobu I d'Inglaterra**. Esta unión del reinu (xunto con Irlanda, que naquellos momentos formaba parte d'Inglaterra) foi puramente personal, calteniendo los dos la so práutica independencia política.

## Commonwealth y el Protectoráu

Nel sieglu XVII hai un periodu de disturbios n'Escocia, la confrontación relixosa d'Escocia contra Carlos I, que trata d'imponer l'estilu inglés nos llibros d'oración de la Ilesia d'Escocia da llugar a la creación del *"National Covenant"* (Pactu Nacional), y más tarde la Guerra de les Bisbas, la Guerra Civil Escocesa y les Guerres de los Trés Reinos. Ente 1651 y 1660 Escocia foi ocupada por un exércitu militar inglés empobináu por George Monck so les órdenes d'Oliver Cromwell.

Mientres l'establecimientu d'El Protectoráu, el gobiernu de Oliver Cromwell como Lord Protector, abólese'l Parllamentu d'Escocia. A la fin d'esti periodu de gobiernu devuélvese'l poder al pueblu so la restauración monárquica de Carlos II.

## Unión con Inglaterra

A principios del sieglu XVIII la principal razón de la política inglesa foi asegurar la socesión del tronu británicu en casu de nun tener descendencia direuta. Asina según l'Acta d'Establecimientu, roblada en 1701 la corona inglesa, en casu de nun tener descendencia direuta, pasaría a la Casa de Hannover, de relixón protestante. En 1702 la muerte del rei Guillermu III trai l'ascensu al tronu d'Ana I, que nun tenía herederu a la muerte del príncipe Guillermo de Gloucester nel añu 1700.

Nel añu 1703 la unión dinástica ente'l Reinu d'Inglaterra y el Reinu d'Escocia taba en crisis, una y bones el Parllamentu d'Escocia pretendía instaurar con esta crisis socesoria una dinastía independiente, lo que suponía la independencia total al respective de Inglaterra. El Parllamentu encamienta a la execución de Carlos I mientres la Guerra Civil Inglesa, un fechu que nun cunta con nengún pidimientu d'ayuda del Parllamentu Escocés y que podía ser interpretada como una ofiensa y una illexitimidá. Esta teórica independencia nun yera deseyada per Inglaterra yá que l'establecimientu d'un reinu independiente escocés podía acarretar una alianza d'esti país con dalgún enemigu de los ingleses, y de la mesma, un ataque contra los sos territorios, polo cual, el problema escocés tenía de ser neutralizáu y garantizar la socesión na Casa de Hannover.

La firma del Acta d'Unión de 1707 trai consigo la desapaición del Reinu d'Inglaterra y del Reinu d'Escocia y la creación del Reinu de Gran Bretaña, eslleiéndose asina los parllamentos de cada unu d'estos dos reinos y estableciendo el Parllamentu del Reinu Xuníu con sede nel Palaciu de Westminster.

## Reyes d'Escocia

### La Dinastía de Alpin
* Kenneth I, 843–858
* Donald I d'Escocia, 858–862
* Constantín I d'Escocia, 862–877
* Aedh d'Escocia, 877–878
* Eochaid d'Escocia, 878–889
* Giric d'Escocia, 878–889
* Donald II d'Escocia, 889–900
* Constantín II d'Escocia, 900–943
* Malcolm I d'Escocia, 943–954
* Indulf d'Escocia, 954–962
* Dubh d'Escocia, 962–966
* Culen d'Escocia, 966–971
* Kenneth II d'Escocia, 971–995
* Constantín III d'Escocia, 995–997
* Kenneth III d'Escocia, 997–1005
* Malcolm II, 1005–1034
* Duncan I, 1034–1040
* Macbeth, 1040–1057
* Lulach, 1057–1058

### La dinastía de Dunkeld
* Malcolm III, 1058–1093
* Donald III, 1093–1094 1094–1097
* Duncan II, 1094
* Edgardo d'Escocia, 1097–1107
* Alejandro I, 1107–1124
* David I, 1124–1153
* Malcolm IV, 1153–1165
* Guillermu I, 1165–1214
* Alejandro II, 1214–1249
* Alejandro III, 1249–1286
* Margarita I, 1286–1290

### La dinastía de Balliol
* Juan Balliol, 1292–1296

### La dinastía de Bruce
* Roberto I, 1306–1329
* David II, 1329–1371

### La dinastía de Balliol
Eduardo Balliol y David II llucharon pol tronu.
* Eduardo Balliol, 1332–1338

### La [[Estuardo|dinastía de Estuardo]]
* Roberto II, 1371–1390
* Roberto III, 1390–1406
* Xacobu I, 1406–1437
* Xacobu II, 1437–1460
* Xacobu III, 1460–1488
* Xacobu IV, 1488–1513
* Xacobu V, 1513–1542
* María I, 1542–1567
* Xacobu VI d'Escocia, 1567–1625

### La [[Estuardo|dinastía de Estuardo]] (continuación nel casu d'[[Escocia]])
* Xacobu I d'Inglaterra, 1567 (Escocia), 1603 (Inglaterra) –1625 
* Carlos I, 1625–1649

### La República d'Inglaterra y el Protectoráu
La república duró hasta 1653, y foi asocedida pol Protectoráu que terminó en 1659 y foi siguíu de desorde hasta la restauración de 1660.

* Oliver Cromwell, 1653–1658
* Richard Cromwell, 1658–1659

### La [[Estuardo|dinastía de Estuardo]] (restauración)
* Carlos II "l'Allegre Monarca", 1660–1685
* Xacobu II d'Inglaterra y VII d'Escocia, 1685–1689
* María II, Princesa d'Orange, 1689–1694
* Guillermu III, Príncipe d'Orange, 1689–1702

## Ver tamién
* Monarques d'Escocia
* Reinu d'Inglaterra
* Reinu de Gran Bretaña
* Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda
* Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte

## Referencies

## Enllaces esternos