open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guyana

**La Guyana** (oficialmente **República Cooperativa de Guyana**) ye un país del norte d'América del Sur. Sicasí, aveza a considerásela, polos sos fuertes llazos culturales, históricos y políticos colos países caribeños de llingua inglesa, como parte de la rexón del Caribe. El país llenda al norte col océanu Atlánticu, al este con Surinam, al oeste con Venezuela y al sur con Brasil. Ye, colos sos malpenes 215.000 km² d'estensión, el tercer país más pequeñu de Sudamérica tres d'Uruguái y Surinam.

Guyana ye la más occidental de les **[[Guayana|Guayanes]]**, nome que recibe la fastera de territoriu sudamericanu asitiáu al norte del cauce del ríu Amazones y al este del del ríu Orinocu. Habitada dende antiguo por dellos grupos d'indíxenes, el territoriu foi llugar d'asentamientu de colonos holandeses primero de que, a finales del sieglu XVIII, cayera embaxu del control británicu. Col nome de Guayana inglesa, y con una economía agrícola basada en plantaciones, foi gobernada por esti país hasta la década de 1950. Algamó la independencia en 1966, y convirtióse nún estáu soberanu perteneciente a la Commonwealth en 1970. La herencia británica espéyase na so organización política y nel amiestu de races (hindús, africanos, amerindios y otres) que conformen la so población.

Guyana ye l'únicu país d'América del Sur que tien l'inglés como llingua oficial. La mayoría de la población, sicasí, fala en criollu guyanés, una llingua criolla de base inglesa, como primer llingua. El país pertenez al área cultural conocida como Caribe anglófonu, y nelli tien la so sede, na ciudá de Georgetown, la Comunidá del Caribe. En 2008 Guyana xunióse, como miembru fundador, a la Unión de Naciones Suramericanes.

## Historia

## División alministrativa

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Guyana Francesa

:*Pa otros usos del términu* **Guyana**/**Guayana**: ver Guayana (dixebra)

La **Guyana Francesa** (oficialmente *"Departamentu d'Ultramar de la Guyana Francesa"*) ye un departamentu d'ultramar de Francia que s'alluga al norte d'América del Sur ente Brasil y Surinam, llendando al norte col océanu Atlánticu.

## Organización alministrativa

La Guyana Francesa dixébrase en dos distritos que lleven por nome el de les sos capitales:

* Distritu de Cayena
* Distritu de Saint-Laurent-du-Maroni

Estos dos distritos tan formaos por 22 comuñes:

## Referencies

## Enllaces esternos
Les Bahames

**Les Bahames**, oficialmente **Mancomunidá de Les Bahames**, ye un estáu insular independiente d'América, allugáu nes Antilles. El so territoriu confórmalu un conxuntu de 24 islles habitaes, 600 despoblaes y más de 2.000 isllotes pertenecientes al archipiélagu de les Lucayes o de Les Bahames, qu'abarca, amás d'esti país, al territoriu británicu d'ultramar de les islles Turques y Caicos. Allúgase nel Océanu Atlánticu, al este de Florida (Estaos Xuníos), al norte de Cuba y de les otres islles del mar Caribe, y al noroeste de les islles Turques y Caicos. La so capital ye Nasáu, na islla de Nueva Providencia.

Les Bahames ye'l llugar al qu'aportó Cristóbalo Colón nel so primer viaxe al Nuevu Mundu, en 1492. Daquella les islles taben habitaes polos lucayos, una tribu de la familia, de fala arauak, de los taíno. Magar que los españoles nunca nun colonizaron Les Bahames, apresaron y embarcaron a los sos habitantes pa que trabayaran como esclavos en La Española. Les islles tuvieron práuticamente desiertes dende 1513 a 1648, cuando colonos ingleses llegaos de Les Bermudes asentáronse na islla d'Eleuthera.

Les Bahames convirtiéronse nuna colonia británica en 1718, cuando los británicos empezaron a llucar escontra la piratería. Tres de la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos la Corona británica reasentó a miles de llealistes nel archipiélagu; estos colonos traxeron a los sos esclavos con ellos y establecieron plantaciones nes tierres que-yos concedió la Corona. De magar, la población descendiente d'africanos ye la mayoritaria nel archipiélagu. El comerciu d'esclavos foi abolíu en 1807, y la esclavitú prohibida en Les Bahames en 1834. L'archipiélagu, de magar, convirtióse en llugar de refuxu pa esclavos llibertaos; la Marina británica asentó nelles a esclavos lliberaos de barcos esclavistes illegales, pero tamién a otros que veníen d'América del Norte, a esclavos negros ya indíxenes seminola escapaos de Florida, y tamién a otros tresportaos en barcos estauxunidenses a los que les condiciones climatolóxiques acabaron llevando a estes islles. Anguaño, los bahameses d'orixe africanu representen cuasi'l 90% de la población.

Les Bahames convirtiéronse n'independientes en 1973, magar que formando parte de la Mancomunidá de Naciones (*Commonwealth*) y calteniendo la figura de la monarca británica, daquella y endagora Sabela II, como xefa del estáu. El país ye, midíu en productu interior brutu per cápita, ún de los países más ricos d'América, sobro la base d'una economía basada nel turismu y nos servicios financieros.

## Historia

## Economía

La moneda oficial del país ye, dende 1966, el dólar bahamés (BS$).

## Xeografía

## Referencies
Bojan Krkić

**Bojan Krkic Pérez** , conocíu simplemente como **Bojan**, ye un .

## Biografía
Entamó la so carrera profesional na temporada 2006/07 nel FC Barcelona B que militaba na 2ª Divisíón B tres xugar en categoríes inferiores del FC Barcelona y del Bellpuig. Fizo una gran temporada anque'l so equipu baxó a 3ᵉʳ División. El primer equipu del FC Barcelona llamólu esa mesma temporada pa xugar un amistosu n'Exiptu onde fizo un espectacular partíu y anotó un gol. Dende la temporada 2007/08 xuega de manera oficial col FC Barcelona nel primer equipu.

Nel so palmarés tien un *Subcampeonatu del Mundu* y un *Campeonatu d'Europa* cola Seleición Española Sub-17. Tamién xugó varios partidos cola seleición sub-21.

## Clubes

## Palmarés

### Campeonatos nacionales

### Campeonatos internacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
52 e.C.

## Fechos
* Xuliu César crea la Legio V Alaudae.

* Derrota a Vercingetorix, n'Alesia.

* 25 de febreru - Pompeyu ye escoyíu cónsul únicu de Roma.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Cátulu, poeta llíricu llatín.

## Referencies

## Enllaces esternos
53 e.C.

## Fechos
* Batalla de Carrhae, en Mesopotamia. Los partos refuguen a los exércitos romanos haza Armenia. Nun segundu alcuentru armáu, derroten a los romanos, al mandu del cónsul Marcu Liciniu Crasu.

* Sitio de Gergovia, na Galia. Les tropes de Vercinxétorix derroten a les lexones de Xuliu César.

* Fin del Primer triunviratu.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Marcu Liciniu Crasu, cónsul de Roma, capturáu y achuquináu xunto col so estáu mayor nes negociaciones de tregua colos partos tres de la Batalla de Carrhae.

## Referencies

## Enllaces esternos
54 e.C.

## Fechos

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Julia Caesaris demientres pare'l fíu de Cneu Pompeyu Magnu.

## Referencies

## Enllaces esternos
55 e.C.

## Fechos
* 1 de xineru, Pompeyu y Crasu, cónsules.

* Xuliu César, proconsul cinco años más.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
David Barral

**David Barral Torres** , más conocíu pol sobrenome de **Barral**, ye un xugador de fútbol uqe xuega como delanteru nel Cádiz C. F. de la Segunda División d'España.

La so carrera profesional entamó nel añu 2002 nel *Real Madrid C* onde xugaría una temporada. Llueu incorporóse cedíu per una temporada al *Fuenlabrada*. Acabando la cesión el xugador tornó a les categories inferiores del Real Madrid, nesti casu al Real Madrid Castilla equivalente al *Real Madrid B* y que xugaba na 2ª División Española, tamién llamada *Lliga BBVA*. Na temporada 2006/07 el Real Sporting de Xixón faise colos sos servicios. Nesti equipu meyora aínda más la so capacidá goliadora convirtiéndose nel referente ofensivu del conxuntu xixonés.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos

*Ficha na páxina del Sporting de Xixón
Orde de la Bandera Roxa

La **Orde de la Bandera Roxa** (rusu: Орден Крaсного Знамени / Orden Krasnogo Znameni) ye una condecoración soviética establecida'l 1 d'agostu de 1924 y dada por mor de la valentía y el corax na defensa de la Patria.

Enantes de l'establecimientu de la Orde de Lenin el 6 d'abril de 1930, la Orde de la Bandera Roxa yera la máxima orde militar (y de fechu la única) de la Xunión Soviética. Teníenla práuticamente tolos grandes oficiales soviéticos.

Tamién se-yos podía dar a los estranxeros. Si se recibe más d'una vegada, distínguense col nome de la medaya sobro l'esmalte blanco embaxo la medaya. Diose unes 600.000 vegaes.

En el so primer diseñu, nun llevaba dengún galón, sinón que tenía una águila..

La medaya constitúyela una estrella d'esmalte roxu con un fondu d'esmalte blancu envueltu per una corona de llaurel en plata. La estrella superpónse a un martiellu y un aráu. Na metá de la estrella hai un círculu de llaurel doráu cola foz y el martiellu sobro un esmalte blancu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Clasificación Campeonatu de Pilotos de F1 2007

**Clasificación** (temporal) del **Campeonatu de Pilotos** na Temporada 2007 de Fórmula 1

(**Ret**) Retiráu 
(**NC**) Non clasificáu 
(**DNQ**) Nun califica
(**DSQ**) Descalificáu
(**DNS**) Nun entamó la carrera
(En blancu), nun participó
(**INJ**) Firíu, penalizáu
(**EX**) Excluyíu 
(†) Pilotu que nun finó, pero cunta la carrera por tener más del 90% fecha.

Actualización 21 d'ochobre de 2007

## Referencies

## Enllaces esternos
Copa española de waterpolo femenín

La **Copa española de [[waterpolu]] femenina** ye la segunda competición pa clubes femeninos que se fai n'España.

## Palmarés
* 1996-97: Club Esportiu Mediterrani
* 1997-98: Club Esportiu Mediterrani
* 1998-99: Club Esportiu Mediterrani
* 1999-00: Club Esportiu Mediterrani
* 2000-01: Club Natació Sabadell
* 2001-02: Club Natació Sabadell
* 2002-03: Club Esportiu Mediterrani
* 2003-04: Club Natació Sabadell
* 2004-05: Club Natació Sabadell
* 2005-06: CN Ondarreta Alcorcón
* 2006-07: CN Ondarreta Alcorcón
* 2007-08: Club Natació Sabadell
Llista d'asteroides/84001–84100

*... | [[Llista d'asteroides/83901–84000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/84101–84200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Amestáu (rexistru)

Conozse col nome d**'amestáu** a la variante del asturianu carauterizada por una castellanización léxica, fonética y sintáutica, magar que muncho más acusada nes dos primeres. Pa dellos trátase d'una fala de transición ente l'asturianu y el castellanu, anque son otros munchos los que defenden que, por mor de les sos estructures sintáutiques, trátase d'una variante probe del asturianu o inda asturianu de clase baxa.

## Carauterístiques xenerales
### Carauterístiques fonétiques
*Perda de la *xe* pa los más de los soníos: *díh.ome* pa *díxome*; pero *xelu* y *xelada.*
*Yeísmu: *yover* pa *llover.*
*Abandonu de la metafonía nes zones onde fore propia: *cansáu* pa *canséu* o *palu* pa *pelu.*
*Nun se palataliza la LL inicial nos más de los casos: *libru* pa *llibru*.

### Carauterístiques morfosintáutiques
*Caltenimientu de pronomes enclíticos: *diome*; *contóme*; *diótelu.*
*Frecuentemente, caltenimientu de los pronomes de complementu indireutu *-y* y *-yos.*
*Desapaición parcial del xéneru neutru: *Madera buena,* pero *agua frío.*
*Caltenimientu d'espresiones propies: *¿Qué ye, ho?*; *A costafecha*, *Tener bona mano*, *Tar ún que lo vierte*
*Caltenimientu de -es pa plurales femeninos: *puertes.*
*caltenimientu de -u pa singulares masculinos: *paisanu.*

### Carauterístiques léxiques
Léxicamente ye mui variable, y el propiu falante pue movese per varios rexistros del amestáu, emplegando más o menos formes d'una llingua o d'otra. Asina, y por mor de la diglosia nun ye infrecuente ver a un falante adaptar el so nivel d'amestáu a les estremaes situaciones comunicacionales.

## Otros exemplos d'amestáu
En Galicia el castrapo, en Paraguái el yopará y en Puertu Ricu'l Spanglish son dellos exemplos de situaciones similares al amestáu y qu'obedecen a situaciones propies de diglosia y de coexistencia de llingües propies y ayenes.

## Ver tamién
*Asturianu estándar
*Asturianu popular
*Amestáu
*Asturianu de clase baxa
*Asturianu cultu

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Asturianu estándar (rexistru)

L**'asturianu estándar** (que convién nun tracamundiar con *asturianu normativu*) ye una variante o rexistru del asturianu que s'encamienta emplegar nes estayes comunicatives, nos medios de comunicación, en delles etapes del enseñu (nel enseñu secundariu sobremanera), na retulación y naquelles situaciones comunicatives estandarizaes y que requieren d'unes formes d'espresión comunes, como por exemplu l'Asturianu Xurídicu, L'Asturianu comunicativu o, ensin dir más alló, l'asturianu que s'emplega davezu na Wikipedia n'asturianu.

## Orixe del asturianu estándar
**L'Asturianu estándar** esistió tola vida, y foi la variedá d'asturianu na que se mandaben los asturfalantes ente una y otra zona. Asina, podemos falar d'Asturianu estándar nes cartes que Xovellanos se mandaba colos sos amigos asturianos, nel asturianu notarial medieval emplegáu nel medievu o, más recientemente, l'estándar que configuró y fixó l'Academia de la Llingua Asturiana. Esti estándar, tome como base el dialeutu central del asturianu (Como por exemplu los plurales n'-es, el neutru de materia...) amestándo-y dellos elementos del asturianu occidental y del oriental (Eliminación de la metafonía y preferencia de "Esti" pol "Isti" propiu del central).

**L'asturianu estándar**, foi más o menos criticáu dende los sos entamos, magar que la critica fore aselando a midida que'l rexistru estándar diba consolidándose adulces ente la población. Sicasí, estes primeres crítiques, que teníen como autores a los Amigos de los Bables y organizaciones similares, sitúense nuna dómina (los años 80) na qu'a más del estándar ye frecuente l'emplegu d'hiperasturianismos.

## Situación del asturianu estándar
Anguaño, paez que l'asturianu estándar consolidóse d'un mou abondo nidiu na sociedá. Toles publicaciones dixitales, tola prensa escrita en papel, los más de los programes de televisión y la inmensa mayoría de la lliteratura (lo mesmo qu'esta Wikipedia) escríbense nesta variedá del idioma que va consolidándose pal ámbitu pal que foi diseñada: Les comunicaciones d'ámbitos formales y non familiares, ámbitu esti últimu onde perviven les variantes del asturianu.

## Asturianu normativu y asturianu estándar
Ello ye que l'Academia de la Llingua Asturiana establez cuatro normatives estremaes: Una pa cadún de los tres dialeutos del asturianu oriental, occidental y central y otra más pal asturianu estándar yá mentáu nesti artículu. Siendo toes elles igualmente válides y correutes, magar que seya l'asturianu estándar l'afayadiza pa les situaciones comunicacionales a les que se fai referencia nel presente artículu.

## Ver tamién
*Asturianu Normativu
*Asturianu cultu (rexistru)
*Asturianu popular
*Amestáu
*Asturianu de clase baxa
*Hiperasturianu

## Referencies
Lliteratura n'asturianu occidental

La **lliteratura n'asturianu occidental** ye una de les *lliteratures rexonales* del asturianu. Afítase na normativa fecha pal asturianu occidental magar que l'estándar básase na variante central del idioma.

Anguaño, conviviendo cola inmensa mayoría de les obres, escrites n'asturianu estándar, destaquen dellos cuentos y noveles feches nesta variedá de la llingua.

## Dellos llibros n'asturianu occidental
**Cuentos de Lleón* (VV.AA.)
**Pul sendeiru la nueite* (Roberto González-Quevedo)
**Nel cuartu mariellu* (Xuan Bello)

## Ver tamién
*Asturianu Normativu
*Asturianu estándar

## Referencies

## Enllaces esternos
Rexistros del asturianu

Los **Rexistros** son les variaciones qu'esperimenta una llingua na fala y dependen de delles custiones, como'l nivel de destreza del falante, la situación de diglosia, la situación comunicativa y la propia eleición.

L'asturianu, como toles llingües vives, tien dellos rexistros entemaos, entendiendolos como estremaes realizaciones na fala d'una mesma llingua. Sicasí, por mor de la so situación de llingua minorizada, dellos de los sos rexistros pue qu'a vegaes nun tengan un "corpus" abondo grande o un emplegu abondo continuáu como pa falar d'un rexistru propiamente dichu. Amás, y pola so situación de llingua minorizada, venceyada a tres países (Asturies, Llión y Miranda) que políticamente nun tienen fuercia nin pesu, carez d'otros munchos rexistros, como, por exemplu, el *rexistru colonial*.

Anguaño, pue falase d'un *rexistru estándar*, que ye'l qu'emplega esta Wikipedia, los medios de comunicación, les alministraciones y nos más de los usos; arreyáu a una clase social media ya uniforme. D'un *rexistru cultu*, que s'emplega mui poques vegaes, y ye'l qu'usen persones de la estaya académica y universitaria con ocasión de ponencies universitaries o discursos solemnes (Como'l discursu del Día de les Lletres Asturianes, d'un *rexistru popular* que ye'l qu'empleguen los asturfalantes en situaciones non-estandarizaes y los falantes patrimoniales ayenos al estandar (manifestáu diatópicamente en cadún de los 3 dialeutos del asturianu). Y, pa finar, d'un rexistru de llingua amestada col castellanu, l*'amestáu*, que munchos llingüistes dulden que pueda ser consideráu como tal.

Falar d'un *rexistru de clase baxa* o propiu de la mocedá, d'un rexistru hiperasturianu; pue ser inesauto, pero hai abondes especificidaes léxiques y gramaticales pa poder falar de la so esistencia o d'un *"entamu d'esistencia"*. 

D'otra miente, falar d'un *rexistru de clase alta* partiendo de la situación de digosia na que s'alcuentra la llingua, nun ye lo más afayadizo. Sicasí, les persones asturfalantes de clase alta tienen por vezu mandase pol estándar, como asocede a lo cabero tres de la popularización de los medios de comunicación na mayoría de les llingües.

## Los rexistros del asturianu
Pol so grandor y especificidá, inclúisen n'estremaos artículos los rexistros del asturianu:

*Asturianu Normativu
*Asturianu estándar
*Asturianu cultu
*Asturianu popular
*Amestáu
*Asturianu de clase baxa
*Hiperasturianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Asturianu notarial medieval

Col nome d**'Asturianu notarial medieval** referímonos a les anotaciones medievales y documentos escritos n'asturianu de la dómina medieval.

Estos escritos, nuna época d'ausencia de lliteratura escrita pal asturianu, son, xunto con dellos testos llegales como'l Fueru d'Avilés o'l Fueru Xulgu, la única evidencia de la esistencia del asturianu naquelles dómines.

Por mor de l'ausencia d'una norma única y recoyida, presenten davezu modelos de llingua mui estremaos, y van escayendo y castellanizándose progresivamente a midida que'l Reinu de Lleón va quedando somorguiáu na órbita de Castiella

## Ver tamién
*Fueru Xulgu
*Fueru d'Avilés

## Referencies

## Enllaces esternos
Tabla añal del sieglu I e.C.

**[[Sieglu I e.C.]]**

Tabla añal del sieglu II e.C. - Sieglu II e.C. | Sieglu I - Tabla añal del sieglu I
Década del 0 e.C.

## Fechos

## Personaxes importantes
* Lucius Junius Moderatus, el *Columella*
Una década enantes / Una década depués
Sieglu: Tabla añal del sieglu I e.C. ( Sieglu II e.C. - Sieglu I e.C. - Sieglu I)

## Referencies

## Enllaces esternos
Asturianu popular (rexistru)

Col nome d**'asturianu popular** conozse l'asturianu patrimonial qu'empleguen d'avezu los falantes nes conversaciones familiares ya informales nes que'l castellanu o l'amestáu, l'asturianu estándar o l'asturianu cultu nun tienen usu pol fechu de ser una conversación de calter popular o informal.

## Carauterístiques y diferencies pa cola norma
*Emplegu mayor de diminutivos por mor del calter cariñosu-familiar; *pueblín*, *paisanín*
*Emplegu mayor de vocativos *Á*; *Né*, *Nín*, *Ho*
*Emplegu de les formes propies del llugar *(metafonía onde la hubiere, emplegu de la ḷḷ o de la ḥ)*
*Emplegu d'interxeiciones familiares *¡Meca!* *¡Coime!*

## Estáu del asturianu popular
L'asturianu popular ta en retrocesu, como otramiente ta la propia llingua.

## Ver tamién
*Asturianu estándar
*Asturianu normativu
*Hiperasturianu
*Asturianu de clase baxa
*Asturianu cultu
*amestáu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Camín de Cantares, un programa que recueye testimonios n'asturianu popular (Páxina de YouTube)
Asturianu normativu

Col nome d**'asturianu normativu** conozse a tou aquel escritu fechu nún de los cuatro rexistros de calter normativu: La variedá oriental, la occidental, la central y l'asturianu estándar.

L'Academia de la Llingua Asturiana esmolecida poles estremaes variedaes de la llingua, y col enfotu de que se caltuvieren y siguieren amosando la so bayura terminolóxica y fonética, decidió afitar la diferencia de lo qu'asocede con otres llingües; una normativa pa cadún de los dialeutos del asturianu oriental, occidental y central amás de la normativa pal modelu estándar de llingua

Poro, escribir asturianu normativu, nun ye necesariamente facelo nel estándar, sinón que ye, únicamente, facelo acordies coles regles gramaticales y gráfiques de caduna de les variantes.

## Rexistros normativos
Norma, namái qu'hai una, pero ye flexible ya inclúi los estremaos dialeutos.

### Rexistru d'asturianu central
La normativa reconoz la metafonía, como principal rasgu del asturianu central y almite formes que seríen incorreutes nun asturianu estándar, como por exemplu *ris* por *res* o *aforquéu* por *aforcáu*. Tamién reconoz cambeos en dellos determinantes como *Isti* por *Esti*. Polo demás, nun suel haber muncha diferencia ente l'asturianu central y l'estándar, ya qu'esti últimu garra'l central como base.

### Rexistru d'asturianu oriental
Gráficamente la so particularidá reconocida, ye l'emplegu de la *"ḥ"* pa pallabres como *ḥornu* (fornu) o *ḥoguera* (foguera). Amás destaca l'emplegu de los pronomes personales qu'estremen dativu y acusativu: *Diome* y *diomi* envede l'únicu del estándar *diome* y, dacuando, la desapaición del xéneru neutru.

### Rexistru d'asturianu occidental
Gráficamente reconozse la *"ḷḷ"* y el so emplegu en pallabres que nel rexistru estándar nun taríen almitíes como *ḷḷeite* por *lleche*. Amás, reconócense y respétense les diptongaciones decrecientes *"ei"* y *"ou"* en pallabres como *marchóu* o *ferreiru* por *ferreru*. Amás del grupu it pa dellos casos que los otros rexistros del asturianu (incluyíu l'estándar) empleguen la *ch*, como *nueite* (por nueche). 
Respétase y reconozse tamién l'emplegu de los femeninos finaos n'-as asina como la desapaición del neutru de materia fináu n'-o propiu del estándar y del central.

### Rexistru d'asturianu estándar
L'estándar, pola so condición de talu, ye normativu dafechu. Pa más información sobro él mirar esti artículu sobro l'asturianu estándar

## Ver tamién
*Asturianu estándar
*Asturianu cultu
*Asturianu popular
*Amestáu
*Asturianu de clase baxa
*Hiperasturianu
*Lliteratura n'asturianu occidental

## Referencies

## Enllaces esternos
* Academia de la Llingua Asturiana, páxina fecha acordies col estándar
Movimientu de normalización llingüística

Col nome de **movimientu de normalización llingüística** conozse a la corriente cultural que, nel sen d'una comunidá humana, puxa por defender la normalización d'una llingua penriba d'otra, y por facer que la llingua non normalizada s'emplegue n'estremaos ámbitos qu'hasta entós táben-y reservaos a la otra llingua.

Un movimientu de normalización llingüística fai incidencia n'estremaes estayes de la vida humana, dende l'ámbitu académicu al comunicativu-mediáticu, pasando per estayes como la comunicación oficial de los ciudadanos coles alministraciones, l'ociu o l'enseñu.

Les más de les autoridaes competentes coinciden en que lo ideal y saludable pa la pervivencia de la llingua que se nagua por normalizar, ye la so presencia en toles estayes de la vida. Sicasí, dáse-yos más importancia a les tres que suponen: medios de comunicación, enseñu y comunicaciones oficiales. D'ehí la necesidá de la declaración d'oficialidá ente otres munches coses pa qu'una llingua pueda siguir viviendo nun futuru.

Nel casu del asturianu, el movimientu de normalización llingüística ta activu dende principios de los años 1970 y dende 1980 ta yá consolidáu nuna bona riestra d'organizaciones qu'abarquen tolos temes: dende la presencia de profesores y maestros d'asturianu, a dellos coleutivos profesionales como Periodistes pol Asturianu o Xuristes pol asturianu; amás d'organizaciones con capacidá de movilización y de denuncia de les posibles marxinaciones al asturianu como la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana

## Ver tamién
* Normalización llingüística
* Inmersión llingüística
* Llingua propia

## Referencies

## Enllaces esternos
66 e.C.

L'añu **66 e.C.** foi un añu del calendariu pre-xulianu.

## Fechos

### Por llugar

#### Roma
* Cónsules: Maniu Emiliu Lepidu y Lluciu Volcatiu Tulu.
* Catilina acusada de conspirar escontra la República de Roma con Autroniu y el mozu Sula.
* L'allianza ente Mitrídates VI y Tigranes II d'Armenia ye rota.
* Batalla de Llicu — Pompeyu'l Grande derrota definitoriamente a Mitrídates VI, finando la Tercer Guerra Mitridática.
* Gayu Antoniu ye elixíu Pretor romanu.
* La *[[lex Manilia]]*, sofitada por Cicerón, da a Pompeyu'l control sobre toda Asia.
* Cicerón conviértese en pretor de Sicilia.

## Nacencies
*

## Muertes
* Lliciniu Macer, analista romanu

## Referencies

## Enllaces esternos
68 e.C.

## Fechos
* Lúculu derrota a Tigranes II, rei d'Armenia, na batalla d'Artaxata.
* Xuliu César ye elixíu cuestor.
* Catilina ye nomáu pretor d'África, onde pasará los siguientes dos años.
* Gayu Liciniu Macer ye nomáu pretor.

## Nacencies
* Arsínoe IV, reina d'Exiptu.
* Cayu Cilniu Mecenes, políticu y proteutor de les artes romanu.

## Muertes
* Antíocu d'Ascalón, filósofu griegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
69 e.C.

## Fechos
* Consuláu de Quintu Ceciliu Metelu Créticu y Quintu Hortensiu na República Romana. 
* Antíocu XIII Asiáticu conviértese en Rei de Siria.
* Batalla de Tigranocerta, ente Roma y el rei Tigranes el Grande.
* Partos y romanos restablecen la llende del Éufrates.
* Ptoloméu XII depón a Cleopatra V y gobierna en solitariu.

## Nacencies
* Cleopatra VII d'Exiptu
* Wang Zhengjun, Emperatriz de la dinastía Han Occidental.

## Muertes
* Xulia, esposa de Cayu Mariu

## Referencies

## Enllaces esternos
70 e.C.

## Fechos
* Diáspora del pueblu xudíu.

## Nacencies
* Virxiliu, poeta épicu romanu.

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
71 e.C.

## Fechos
* Final de les guerres sertorianes col trunfu dafechu de Pompeyu y Metelu.
* Final de la Tercer Guerra Servil col trunfu de Marcu Liciniu Crasu sobre los esclavos dirixíos por Espartacu.

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Espartaco

## Referencies

## Enllaces esternos
75 e.C.

## Fechos
* Valencia ye parcialmente afarada mientres la guerra ente Pompeyu y Sertoriu.
* Hispania romana: Batalla del Sucro. Xúnense los exércitos de Pompeyu, procónsul de Hispania Citerior y Q. Ceciliu Metelu Píu, de la Ulterior. Sertoriu retírase a Celtiberia. 
* Entama la tercer guerra mitridática.
* Xulio César: capturáu polos pirates

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
Brunéi

**Brunéi**, oficialmente sultanatu de **Brunéi Darussalam** (en malayu: *Negara Brunei Darussalam*; "Estáu de Brunéi, Residencia de la Paz"), ye un país del sureste d'Asia, allugáu al noroeste de la islla de Bornéu. Abarca dos territorios, separtaos en gran parte pola cuenca del ríu Limbang y arrodiaos pel territoriu de Sarawak. Aparte de la so costa nel Mar de la China Meridional, ta arrodiáu ensembre por Malasia. La so capital ye Bandar Seri Begawan.

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Bután

**Bután**(འབྲུག་ཡུལ་ **'Druk Yul**'), oficialmente **Reinu de Bután** (འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ *Druk Gyal Khap*), ye una nación pequeña y montañosa del sur d'Asia, allugada na cordelera del Himalaya ente India y China. Llenda al norte cola Rexón Autónoma del Tibet, en China, col estáu indiu de Sikkim y el valle de Chumbi en Tibet, al oeste, col estáu indiu d'Arunachal Pradesh al este, y colos estaos indios d'Assam y Bengala occidental al sur. Bután pertenez xeopolíticamente al Asia meridional, y ye'l segundu país más pequeñu de la rexón tres de Maldives. La so capital, y ciudá principal, ye Thimphu, y el so centru financieru ye la ciudá de Phuntsholing. 

Bután tien sío independiente dende hai munchos sieglos, ya inxamás foi colonizáu na so historia. Asitiáu na antigua Ruta de la Seda ente Tibet, el subcontinente indiu y l'Asia suroriental, l'estáu butanés tien desarrollao una identidá nacional distintiva basada nel budismu. Dirixíu por un dirixente espiritual nomáu el Zhabdrung Rinpoche, el territoriu butanés comprendía dellos feudos, y gobernábase como una teocracia budista. Nel sieglu XIX, tres d'una guerra civil, la dinastía Wangchuck xunificó'l país y estableció rellaciones col Imperiu británicu. Bután estableció una alianza estratéxica con India na dómina del ascensu del comunismu en China, país col que caltién una disputa sobre llendes. En 2008 el país entamó la transición dende una monarquía absoluta a una monarquía constitucional, y celebráronse les primeres eleiciones a l'Asamblea Nacional de Bután, que ye una de les dos cámares del parllamentu bicameral del país. 

La orografía del país ye variada, y abarca dende llanures cubiertes de viesca trupo y clima sotropical nel sur a montes subalpinos del pre-Himalaya nel norte, con picos de más de 7.000 m d'altor. El picu mayor del país ye'l Gangkhar Puensum, que quiciás seya tamién la montaña más alta del mundu qu'entá nun s'escaló. La fauna del país ye bayurosa. 

El país ye'l de mayor llibertá económica d'Asia meridional, el país nel que ye más fácil facer negocios, el más pacíficu y el menos corruptu. Sicasí, sigue siendo un país sodesarrolláu. La mayor parte de los sos ingresos por esportaciones vienen de la lletricidá, d'orixe hidráulicu. El so réxime políticu ye la democracia parllamentaria, col rei de Bután, conocíu como Rei Dragón, como xefe del estáu. El país caltién rellaciones diplomátiques con 52 países y cola Xunión Europea, pero nun tien llazos diplomáticos formales colos cinco miembros permanentes del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes. Ye miembru de les Naciones Xuníes, l'Asociación Sudasiática pa la Cooperación Rexonal, la Iniciativa de la Badea de Bengala pa la Cooperación Téunica y Económica Multisectorial y el Movimientu de Países Ensin Alliniar. El so exércitu collabora estrechamente col exércitu indiu. 

Bután ye tamién un país pioneru en desarrollar el conceptu de felicidá nacional bruta. 

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Malasia

**Malasia** (en malayu: *Malaysia* n'alfabetu llatín o مليسيا n'alfabetu jawi; ), o **Federación de Malasia**, ye un país allugáu nel sureste asiáticu. La capital oficial y llexislativa de la federación ye Kuala Lumpur, pero Putrajaya ye la sede del gobiernu.

Consiste de dos partes separtaes pel mar de la China Meridional: Malasia Peninsular na península malaya, arrodiada al norte por Tailandia y al sur por Singapur; y Malasia del este, la parte norte de la islla de Bornéu, arrodiada pel sur d'Indonesia y endolcando ensembre'l pequeñu enclave de Brunéi hacia'l norte. Malasia ye uno de los miembros fundadores de l'ASEAN.

## Historia

## Xeografía

Una cordelera en direición norte-sur, arrodiada de llanures costeres traviesa la península de Malasia. En Sabah y Sarawak les llanures álcense escontra l'interior montascosu. Les precipitaciones añales son abondoses.

Malasia tien una población alredor de 27 millones de persones y un área de 330.803 km².

Anque la mar de China Meridional dixebra la Malasia Peninsular de la Malasia Oriental, dambes rexones presenten llanures costeres que s'alcen en montes selvaxes y llombes. El más altu ye'l Kinabalu, con 4.095 msnm, que s'atopar na islla de Borneo. El so clima ye ecuatorial y carauterízase pol monzón suroeste d'abril a ochobre y el nororiental d'ochobre a febreru.

Al tar estremáu pela mar de China Meridional, Malaya cuenta con delles islles. Ente elles destaquen Labuan, Penang y les islles Spratly.

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Kirguistán

**Kirguistán** (en llingua kirguís Кыргызстан; en rusu Киргизия), nomáu oficialmente **República Kirguistanina** ye un país d'Asia central. Montañosu y ensin accesu al mar, llenda con Kazakstán al norte, Uzbequistán al oeste y suroeste, Taxiquistán al suroeste y China al este. La so capital y ciudá principal ye Biskek.

Los rexistros escritos de la zona estiéndense per dos milenios, nos que'l so territoriu acoyó estremaes cultures ya imperios. Magar que ta xeográficamente aislláu y a lo montañosu del so territoriu, qu'axudó a que se conservara la so cultura ancestral, Kirguistán tien sío llugar de cruce de caminos de delles grandes civilizaciones al formar parte de la Ruta de la Seda y otres rutes comerciales y culturales. La so población tradicional, organizada en tribus y clanes que llograron caltener la so independencia demientres llargos periodos de tiempu, viose sometida periódicamente a reinos ya imperios foriatos, y namái llogró la so independencia como nación-estáu tres de l'esbarrumbe de la Xunión Soviética en 1991.

De magar, Kirguistán tien organizáose políticamente como una república parllamentaria xunitaria. Nostante, sigue habiendo conflictos étnicos y políticos que nun permiten algamar la estabilidá económica. La mayoría de los sos 5,7 millones d'habitantes son d'etnia kirguís, con minoríes importantes d'uzbekos y ruso. La llingua kirguís, asemeyada a otres túrquiques, comparte espaciu col rusu, faláu pola mayoría de la población y que sigue siendo la llingua oficial. No que cinca a la relixón, la gran mayoría de la so población ye musulmana. La cultura kirguís amiesta elementos d'orixe túrquicu con otros perses, mongoles y rusos.

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Turkmenistán

**Turkmenistán** o **Turcomenistán** (en turcomanu: *Türkmenistan* /tʏɾkmønʏˈθːɑːn/) ye un país d'Asia Central, llenda al noroeste con Kazakstán, norte y nordeste con Uzbequistán, al suroeste con Irán, al sureste con Afganistán y al oeste col Mar Caspiu; dominada la mayor parte del país pol desiertu de Karakum, altraviésenla los ríos Amu Daria, l'Atrak y el Murgab. Foi una de les repúbliques constituyentes de la Xunión Soviética como la República Socialista Soviética de Turkmenistán hasta la so disolución en 1991.

## Historia

El territoriu de Turkmenistán tuvo pobláu dende l'antigüedá. Les tribus turcomanes dedicaes a la cría de caballos aportaron al territoriu en tiempos remotos, posiblemente procedentes de los montes Altái, y van afincase na redolada del desiertu Karakum, llegando hasta Persia, Siria y Anatolia. 

L'exercitu rusu fizo la so entrada nel territoriu ente les décades de 1860 y 1870. En 1869, crease'l puertu de Krasnovodsk, y yá nel 1874 afítase la presencia rusa cola creación del distritu militar de Trescaspia. Anexonada pol Imperiu Rusu ente 1865 y 1885, en 1890 el control rusu sobre Turkmenistán yera dafechu. 

En 1917 lleguen aires de revolución, y demientres la guerra civil (1918-1920) Turkmenistán tamién va tar nel frente de la batalla. Una vegada establecida la Xunión Soviética, el territoriu de Trescaspia (reorganizáu dendde 1921 como Turquestán) establezse como a una república autónoma, pa camuda aquel mesmu añu a ser una de les repúbliques constituyentes de la Xunión. 

Naquella dómina, fíxense les llendes de la república soviética, y desendolquense ambiciosos proyeutos p'aprovechar los sos recursos naturales en beneficiu de la Xunión Soviética. Tamién creense sistemes de regadíu y, adulces, la producción d'algodón y petroleu tresna nuna de les actividaes económiques cimeres. 

Depués de la disolución de la Xunión Soviética, Turkmenistán faise estáu independiente. El controvertíu presidente Saparmurat Niyazov tien dominada la vida política del país dende entós.

## Demografía
* 5.042.920 hab.
* 10,3 hab/km²

## Xeografía

### Organización alministrativa
Turkmenistán dixébrase en cinco provincies (*welayatlar*, singular *welayat*): Balkan, Ahal, Daşoguz, Lebap y Mary; y una ciudad autónoma: Axgabat.

Archivu:TurkmenistanNumbered.png|240px|right|Mapa de las provincias de Turkmenistán.

rect 33 53 73 96 Provincia de Balkan 
rect 109 21 147 56 Provincia de Daşoguz
rect 118 89 149 126 Provincia d'Ahal 
rect 210 87 242 125 Provincia de Lebap 
rect 186 136 221 166 Provincia de Mary

desc bottom-left


## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Camboya

**Camboya**, oficialmente **Reinu de Camboya** (forma curtia en khmer: *Kampuchea*) ye una monarquía constitucional del sureste asiáticu con una población d'alrodiu de 13 millones d'habitantes, la mayoría d'ellos prautiquen la relixón budista theravada. Un ciudadanu de Camboya xeneralmente ye apelláu "camboyanu" o **khmer**.

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Demografía
* 15.458.332 hab (2014)
* 81,8 hab/km²

## Semeyes


File:Royal.Place.Phnom.Penh.Palais.Royal.Cambodge.001.jpg|Palaciu de Phnom Penh
File:Central.Post.Office.Poste.Phnom.Penh.1.Cambodge.jpg|Phnom Penh Corréu
File:Temple.Wat.Preah.Puth.Put.Phnom.Penh.1.Cambodge.jpg|Templu Budismu



## Referencies

## Enllaces esternos
Radio (receptor)

La **radio** ye una teunoloxía que val pa tresmitir señales al traviés de la modulación d'ondes electromagnétiques, que se propaguen nel aire y nel vacíu.

## Historia
El físicu italianu Guglielmo Marconi (1874-1937) ta consideráu l'inventor de la radio. Nel añu 1896 patentó'l primer aparatu de radio ensin filos.

## Teunoloxía radiofónica
Pa qu'heba un soníu, tien d'haber vibraciones producíes por un cuerpu, que se propaguen per tolos medios materiales en forma d'ondes sonores. Estes ondes llanzaes al aire aporten hasta los nuesos oyíos, faen vibrar los tímpanos y estes vibraciones interprétales darréu'l nuesu celebru, lo que val pa percibir los soníos. Pero les ondes de soníu son de *frecuencia audio* y han de se tresformar n**ondes portadores'' pa poder ser emitíes pola **radio*'. ye necesario modificar la [[frecuencia]] (ritmu d'oscilación) o l'amplitú (alzada) de la onda sonora al traviés d'un procesu denomáu *modulación*. Estes ondes portadores son *ondes electromagnétiques* que se propaguen pel espaciu. Polo xeneral identifíquense al traviés de la so frecuencia:
* MF (Frecuencia Media) d'ente 300-3000 [[herciu|kHz]] con una [[llonxitú d'onda]] de 1000-100 [[metru|m]].
* UHF (Frecuencia Ultraellevada) d'ente 300-3000 [[herciu|MHz]] con una lonxitú d'onda de 1 [[metru|m]] - 10 [[centímetru|cm]].

Los componentes básicos d'una radio son el *tresmisor* y el *receutor*.

El tresmisor xenera oscilaciones llétriques con una frecuencia de radio denomada *portadora*. Pue ampliase l'amplitú o la propia frecuencia pa variar la onda portadora. Una señal modulada n'amplitú compónse de la frecuencia portadora y *dos bandes llaterales'' productu de la modulación. La Frecuencia Modulada (FM) produz más de dos bandes llaterales por cada frecuencia de modulación. Por mor d'ello son posibles les variaciones complexes que s'emiten en forma de voz o cualaquier otru soníu na radiodifusión.

Los componentes principales d'un receutor de radio son:
* Una antena pa recibir les ondes electromagnétiques y convertiles n'oscilaciones electróniques.
* Amplificadores p'aumentar la intensidá de les denomaes oscilaciones.
* Equipos pa la desmodulación.
* Un altavoz pa convertir los impulsos n'ondes perceptibles pol oyíu humanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Francesco Bellissimo

**Francesco Bellissimo** . Ye un celebrity chef ñacíu en Roma.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Francesco Bellissimo Website
IKEA

**IKEA** ye una multinacional d'orixe suecu centrada na venta de muebles y otros oxetos domésticos a precios reducíos qu'ún ha de montar por sigo mesmu.

El conceutu ye ufiertar artículos de calidá y diseñu a un preciu baxo, pero ensin renunciar a delles esixencies nel procesu de producción, como la prohibición del trabayu infantil. El fechu de que merque productos desmontaos failos más baratos porque reduz la mano d'obra necesaria asina como'l volume nel trasporte y l'almacenaxe.
Consideráu como un llibru, el catálogu d'IKEA, que contién unos 12.000 productos, ye'l segundu más distribuyíu tres de la Biblia, con cien millones de copies añales.

## Historia
La empresa fundóla en 1943 el suecu Ingvar Kamprad con 17 años d'edá, tres d'acumular un capital pequeñu cola venta a pequeña escala d'otros productos. Na década de los 50, la empresa adopta la estructura que tien anguaño, con llocal de muestra de los muebles mercables y auto-montax.
En 1963 ábrese la primera tienda fuera de Suecia n'Asker, un suburbiu d'Oslu, Noruega.
En 1973, cola apertura d'un establecimientu en Zúrich, IKEA trespasa per primer vegada l'ámbitu d'Escandinavia.
Anguaño ta establecía en 35 países (hibiernu de 2005).

## Estructura de la tienda
IKEA tiende a colocase nes afueres de les grandes ciudaes, cerca de los exes de comunicación, preferiblemente autopistes. El fechu de que'l cliente vaiga en coche y lu emplegue pal tresporte de los muebles ye daqué habitual na filosofía comercial d'IKEA. Nos Estaos Xuníos, l'apertura d'una nueva tienda d'IKEA suel dir acompañada d'un aumentu de los atascos de tráfico nel área.
Amás d'un gran aparcamientu, la estructura habitual ye a lo cabero un gran bloque azul con poques ventanes. Dacuano ta diseñada con un trayeutu unidireicional obligatoriu, que fuercia a los clientes a dir per toles seiciones enantes d'aportar a les caxes. Típicamente, la tienda inclúi tamién un restaurante de comida sueca.

## Nome y curiosidaes
IKEA ye un acrónimu formáu poles iniciales del fundador (Ingvar Kamprad) y la casería y el pueblu onde vivió: 
**I**ngvar **K**amprad **E**lmtaryd i **A**gunnaryd.

Sicasí, en dellos países, atopáronse posibles significaos humorísticos pa esti acrónimu:
* **I**k **k**oop **e**cht **a**lles (*mércolo too dafechamente*), nos Países Baxos.
* **I**dioten **k**aufen **e**infach **a**lles o **I**dioten **k**aufen **e**ben **a**lles (*idiotes merquen dafechu too*), nos países de fala alemana.

## Ver tamién
* Ingvar Kamprad
* Alfragide

## Referencies

## Enllaces esternos

 (n'estremaes llingües. Nun ta n'asturianu)
Amber

**Amber** ye l'asteroide númberu 2933 . Descubriólu l'astrónomu N. G. Thomas dende l'observatoriu de Flagstaff (Arizona, Estaos Xuníos), el 18 d'abril de 1983. La so designación alternativa ye **1983 HN**.

## Referencies
Castrapo

Col nome de **Castrapo** conozse en Galicia a la variedá del gallegu amestada col castellán. Ta mui estendida na sociedá y produzse por mor de la diglosa, d'un mou asemeyáu a lo qu'asocede n'Asturies col amestáu.

Esiste otra aceición, emplegada informalmente polos seutores reintegracionistes, pa referise a la normativa de la llingua gallega anguaño, consideráu contamináu irremisiblemente pol castellán.

*Exemplu:
*Pecha la ventana* (castrapo) - *Pecha a ventá/fiestra* (gallegu) - *Pieslla'l ventanu* (asturianu).

## Ver tamién

* Euskañol
* Catañol
* Amestáu

## Referencies

## Enllaces esternos
*''"El español en contauto con el gallego"'', d'Álvaro Porto Dapena. Ponencia nel II Congresu Internacional de la Llingua Española (Valladolid, 2001).
Anguila (dependencia)

**Anguila** (n'inglés: ***Anguilla***) ye una islla perteneciente al Territoriu Británicu d'Ultramar nes Antilles Menores. Ye la mayor islla del archipiélagu de les islles Leeward. Nesta islla allúgase la capital, El Valle.

Anguilla tuvo habitada nun entamu por tribus amerindies qu'emigraren dende Suramérica. La data del descubrimientu nun ye nidia: dalgunes fontes apunten a que foi Cristóbal Colón el que l'acolumbró por primer vegada en 1943 y otres fonten apunten que foren los franceses nel 1564 ó 1565. El nome de la islla Anguila, caltién rellación col términu francés, español, ya italianu *anguille*, *anguila* y *anguilla* respeutivamente, dablemente rellacionáu col aldéu de la islla a esti animal ( ver: *[[Anguilla anguilla]]*, pexe de ríu y de mar asemeyáu a una culiebra)

## Principales ciudaes
* Sandy Ground - 1.500 habitantes
* El Valle - 890 habitantes

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Clipperton

La **Islla Clipperton** o **Islla de la Pasión** (*Île de la Passion* en francés), ye un atolón coralín de 6 km² allugáu nel Océanu Pacíficu norte, a 1,100 km al suroeste de les costes mexicanes. Les sos coordenaes son: 10º18'N, 109º13'W. Ta ermu.

Ye una posesión francesa alministrada dende la Polinesia Francesa por un altu comisionáu de la República, la so defensa ye responsabilidá de Francia.

Pese a que foren identificaes 115 especies comerciales nes agües territoriales de la islla, namái l'atún ye la única esplotada. Fora de la pesca la islla nun cunta con nengún otru recursu natural.

Punta Tejupan, en Michoacán, Méxicu, ye'l puntu más averáu a tierra firme. Darréu del aspeutu anular de la islla, la so llaguna interior alcuéntrase zarrada dende hai cásique un sieglu. Cunta con 8 km de circunferencia y 7 km² de territoriu. L'agua de la llaguna ye aceda y alcuéntrase estancao. La roca Clipperton ye'l puntu más altu con 21 m d'altor. 

## Referencies

## Enllaces esternos

* https://fronterasblog.com/2011/12/13/la-tragedia-de-clipperton/ Historia reciente de Clipperton.
Radio (dixebra)

El términu **radio** pue referise a:

* La radio, mediu de comunicación que consiste na tresmisión de señales vocales en forma masiva; 
* El receutor de radio, un dispositivu electrónicu que recibe les señales vocales tresmitíes por un emisor d'ondes eleutromagnétiques;

## Ver tamién
*
Omaha (Nebraska)

**Omaha** ye la ciudá más grande del estáu norteamericanu de Nebraska, y sede alministrativa del condáu de Douglas. Asítiase nel Mediu Oeste d'Estaos Xuníos, a la vera'l ríu Missouri, unos 15 km al norte de la desembocadura del ríu Platte. Ye, con 486.051 habitantes nel censu de 2020, la 40º ciudá más poblada del país. La ciudá ye'l centru d'un área metropolitana biestatal, l'area metropolitana d'Omaha-Council Bluffs, qu'abarca ocho condaos de los estaos de Nebraska ya Iowa, tien una población de 967.904 habitantes y ye la 58º mayor del país. Na rexón conocida como Gran Omaha (*Greater Omaha*) viven, nún radiu de 80 km alredor del Downtown Omaha, el distritu central de la ciudá, alredor de 1,5 millones de persones.
La ciudá foi fundada en 1854 por especuladores inmobiliarios del condáu vecín de Council Bluffs (Iowa), na oriella del ríu Missouri. William Brown convenció a doce homes de negocios d'esi condáu de que la meseta d'Omaha sedría un llugar pa crear una ciudá: compraron tierres a los dos llaos del ríu y crearon una compañía de ferrys, la Lone Tree Ferry, pa facilitar el cruce. Tuvieron ésitu, de forma que la ciudá convirtióse na puerta d'accesu ferroviariu al oeste del país, especialmente dempués de la inauguración, en 1872, del primer puente ferroviariu sobre'l ríu Missouri. La ciudá foi, pola so posición central y esti accesu ferroviariu, un nudu de comunicaciones perimportante, y esto fizo que medrara la so población y favoreció'l desarrollu d'industries asociaes a esta condición. En 1898 la ciudá acoyó una esposición universal, la nomada Trans-Mississippi Exposition, y nel sieglu XX, los sos corrales y mataderos ficieron de la ciudá un centru de procesáu de carne de relevancia internacional.

Anguaño la ciudá ye la sede de cuatro compañíes incluyíes na llista Fortune 500: la sociedá tenedora Berkshire Hathaway, propiedá del inversor llocal Warren Buffett; la constructora Kiewit Corporation, una de les mayores del mundu; el grupu financieru y de seguros Mutual of Omaha; y el principal operador ferroviariu d'EEXX, la Union Pacific Corporation. Y también d'otres cinco empreses de la llista Fortune 1000, del tercer bancu priváu mayor del país (el First National Bank of Omaha), de tres de les diez mayores compañíes d'arquitectura ya inxeniería del país y de la perfamosa empresa d'asesoría y análisis Gallup Corporation. Ente los principales empleadores de la ciudá tán, amás d'elles, empreses de los sectores sanitariu y educativu y la base militar d'Offutt, de la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos.

## Ver tamién

*Persones d'Omaha

## Referencies

## Enllaces esternos