Prunus domestica

La  ye una drupa que varia de tamañu y color, magar que davezu ye moráu. El nome del so frutu ye'l nisu.

## Descripción
Árbol d'hasta 7 m, caducifoliu y inerme con ramillas glabrescentes, polo xeneral acolorataes y brilloses. Les fueyes, de 4-8(10) por 1,7-3,5(4) cm, son obovaes, elíptiques o ováu-llanceolaes, acuminaes, crenaes o serruchaes, de fexe glabra, y viesu más o menos pubescente nos nervios; el peciolu de 1-2,5 cm, ye glabrescente; les estípules, caduques, son linear-llanceolaes con dientes glandulíferos. Les flores son solitaries o geminaes, raramente en fascículos de 3-5 con pedicelos de 8-15 mm, glabros o pubescentes. El receptáculu tien 4-5 mm y ye amotáu, glabro o pubescente. El mota tien sépalos de 4-5 mm, reflexos, ováu-oblongos, denticulaos, obtusos, glabros o pubescentes, y los pétalos de la corola miden de 8-13(15) mm y son obovaos, emarginaos, blancos o blancu-verdosos. L'ovariu ye glabro y el frutu ye una drupa monocarpelar de (3)4-5(6) cm, elipsoidal o daqué globosa, glabra, de color negru azuláu, púrpura foscu, acoloratáu, amarellentáu, verdosu, etc., con pruina; el mesocarpo ye comestible y de sabor duce; l'endocarpu, esclerificáu, ye ovoide o elipsoidal, rugoso o puntiáu, aquilláu y xuntáu al mesocarpo.

El so frutu (el **nisu** o la **ciruela**) magar puede consumise fresca suelse consumir mayormente desecada (lo que se conoz como **nisu pasu**).

## Cultivu
Ye una especie frutal cultivada dende antiguu. Hai dos grandes grupos de variedaes cultivaes de cirolares. Les denominaes europees (*Prunus domestica*) y les asiátiques (*[[Prunus salicina]]*). Na actualidá son les variedaes asiátiques les que más se cultiven, unu de los motivos ye la menor necesidá de fríu ivernizo d'estes variedaes polo cual puede cultivase en zones menos fríes y son más precoces.

Dalgunes de les variedaes europees son : Claudia, Agen, Fellemberg, Stanley, President, etc.
Ente los xaponeses : Red Beaut, Santa Rosa, Angeleno, Laroda etc.

N'España, según el Ministeriu de Mediu Ambiente y Mediu Rural y Marín, en 2006 había 20.520 ha de cirolares. Les principales provincies productores son Murcia con 4.322 ha, Badayoz con 4.050 ha y Valencia con 2.853 ha.

## Propiedaes
* La magaya ye llaxante.
* L'aceite del so semiente utilízase como alimentu.
* Faise un llicor, paecíu al kirsch bien popular n'Hungría.

## Taxonomía
*Prunus domestica* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 475, nel añu 1753.

## Taxonomía
*Prunus adenopoda* describióse por Koord. & Valeton y espublizóse en *[[Bull. Inst. Bot. Buitenzorg]] Non. 2, 10 (1899).
;[[Etimoloxía]]
**Nisu*: Del persa pel árabe

**Prunus*: nome xenéricu que provién d'un antiguu nome [[Idioma griegu|griegu]] (*προύνη*), y depués [[llatín]] (*prūnus, i*) de la cirolar. Yá emplegáu por, ente otros, [[Virxiliu]] (*Xeórxiques*,* 2, 34*) y [[Pliniu'l Vieyu]] (*Historia naturalis*,*13, XIX, 64*)

**domestica*: [[epítetu]] [[llatín]] que significa "cultivada"

;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]
* *Druparia insititia* [[Clairv.]] 
* *Prunus communis* [[Huds.]]
* *Prunus communis* subsp. *domestica* (L.) [[Syme]] in [[Sm.]]
* *Prunus communis* var. *domestica* (L.) Huds.
* *Prunus domestica* (L.) [[B.Boivin]] 
* *Prunus domestica subsp. insititia* (L.) [[Fiori]] & [[Paol.]]
* *Prunus domestica* L. subsp. *domestica* L. 
* *Prunus domestica* subsp. *italica* var. *claudiana*
* *Prunus domestica* subsp. *oeconomica* [[Borkh.]] ex [[C.K.Schneid.]]
* *Prunus domestica* L. 
* [[Prunus domestica var. syriaca|*Prunus domestica* var. *syriaca*]] (Mirabela)
* *Prunus insititia* L.
* *Prunus oeconomica* Borkh.
* *Prunus oeconomica* var. *domestica* (L.) [[Borkh.]]
* *Prunus sativa* subsp. *domestica* (L.) Rouy & [[E.G.Camus]]
* *Prunus sativa* [[Georges C.Chr. Rouy|Rouy]] & E.G.Camus *in* Rouy & Foucaud

== Nomes n'asturianu ==
El ***Prunus domestica*** tien diferentes nomes na llingua asturiana: *nisu* y *ñisu*, *nisal* y *ñisal*, *niseru* y *ñiseru*, *cirolal* y *cirolar*, *cirigolar*, *ciruyal*, *ciruelar* y *espinera*. Del mesmu mou, el frutu tien igualmente diferentes nomes: *nisu* y *ñisu*, *nisa* y *ñisa*, *ciruela*, y *cirigüela*.

== Ver tamién ==
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]

== Bibliografía ==
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Ca. nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Flora of China Editorial Committee. 2003. Fl. China 9: 1–496. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Linares, J. L. 2003 [2005]. *Listado comentado de los arboles nativos y cultivados en la Republica de El Salvador''. Ceiba 44(2): 105–268.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Prunus domestica n'Árboles Ibéricos
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [Online Database]. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29888