Krishna

:*Esti artículu referir al héroe divinizado na cultura d'India. Si busca otros significaos, vea [[Krishna (dixebra)]].*

 

Según el hinduismu, **Krisna** ye unu de los numberosos avatares ('encarnaciones') del dios Visnú.
Sicasí según el krishnaísmo, Krisna ye la forma principal de Dios, de quien emanan Visnú y los demás dioses (como Shiva y Brahma).

El mesmu Krisna declara: «Siempres que la derechura aparra y aumenta la inxusticia, yo manifiéstome; y pa la proteición de los virtuosos, la destrucción de los viciosos y el reestablecimientu de la derechura, yo encarno d'era n'era» (*[[Bhagavad-gītā]]*, capítulu IV, versos 7-8).

Ye unu de los más importantes personaxes históricos adoraos de la India.

## Etimoloxía de la pallabra Krisna

* कृष्ण, n'escritura devanágari del idioma sánscritu.
* *kṛṣṇa*, nel sistema AITS (alfabetu internacional de treslliteración del sánscritu).
* Pronunciación:
**/krishná/ n'idioma sánscritu clásicu.
**/kríshna/ n'idiomes actuales.

En sánscritu significa 'negru' o 'escuru'. Según la tradición, esi yera'l color de la piel del dios, anque nes figuraciones artístiques la so piel suel ser de color azul.

### Más datos etimolóxicos

Según el sanscritólogo británicu Monier Monier-Williams (1819-1899), el términu sánscritu *krishna* significa:

* negru, escuru, azul escuro (opuestu a *[[śveta|shueta]]*, *[[śukla|shukla]]*, *[[rohita|rójita]]* y *[[aruṇa|aruna]]*).
* un tipu de demoniu o espíritu de la escuridá.
* *krishnati*, actuar o portase de manera escura.
* de calter escuru, malváu, malinu.
* nome d'un infiernu.
* la era escura, kali-iuga.
* según los yainas, Krisna ye unu de los nueve vasu devas negros.
* según los budistes ye'l xefe de los demonios negros, que son enemigos de Buda.
* secuaz del dios Skanda.
* nome d'un asura (demoniu).
* nome d'un rei de los nagás.
* nome que reciben los *[[śūdras|shudras]]* ('esclavos', miembros de la cuarta casta) nel continente Shalmala Duipa, unu de los míticos continentes concéntricos (duipas) qu'arrodiaríen a la India.
* de manches negres na lluna.
* pupila (parte escura del güeyu).
* krishna pakṣa: la metá escura del mes llunar, dende la lluna nueva a la llena.
* antílope negru

* el cucú indiu, o kokila.
* cuervu (de color negru).
* el arbustu *[[Carissa Carandas|Carissa carandas]]*.
* *[[Agallochum]]* negru.
* pimienta negra.
* fierro.
* plomu.
* antimoniu.
* vitriolo azul.
* unu de los poetes del *[[ṛgveda|Rig-veda]]* (descendiente d'Anguiras).
* fíu de Devakī y alumnu de Ghora Anguirasa.
* nome del escritor Viasa
* nome d'Aryuna (el más renomáu de los príncipes pándavas, asina llamáu pol color escuru de la so piel).
* nome d'un fíu de Aryuna.
* nome d'un fíu de Sukadeva Gosuami cola so esposa Pīvarī, que se convertiría nun maestru de yoga.
* nome d'un xefe de los andhras.
* nome d'un alumnu de Bharad Vasha.
* nome del autor d'un comentariu sobre'l *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]*.
* nome del autor d'un comentariu sobre'l *Daiā bhāga*.
* nome del padre de Jira Bhatta (autor del comentariu llamáu *[[Charaka]] bhasia*, y de la obra *Sāhitya-sudhā-samudra*).
* nome del gramáticu Caña Chandra.
* nome de Hārita (Krisna Jarita).
* nome de Javir Dhana.
* nome d'un fíu adoptáu d'Asamanshas.
* nome del fíu de Késava Arka y nietu de Yaiaditia.
* nome del fíu de Varunendra y padre de Lakṣmaṇa.
* nome del padre de Tāna Bhaṭṭa y tíu de Ranga Natha.
* nome del padre de Dámodar y tíu de Malhaṇa.
* nome del padre de Prabhuyika y tíu de Vidia Dhara.
* nome del padre de Madanal.
* nome d'un poeta.

### Oración a Krisna

Según el cantar tradicional hinduista *[[śrīkṛṣṇāṣṭottaraśarreyenāmāvalī|Sri Krisna astóttara-shata namavali]]*
(d'autor anónimu), Krisna tien 108&nbsp;nomes principales:

# *om sri-krishnaia namah*, ¡om!, reverencies a Sri Krisna;
# *om kamala-nathaia namah*, el señor de Kamala (la diosa Laksmi);
# *om vasudevaia namah*, Vasudeva (fíu de Vasudev);
# *om sanatanaia namah*, l'eternu;
# *om vasudeva-atmayaia namah*, el fíu de Vasudev;
# *om puniaia namah, *El que ye por demás piadosu; 
# *om lila-manusa-vigrajaia namah*, el que realiza pasatiempos en forma humana;
# *om srivatsa-kaustubha-dharaia namah*, el posesor del Shrivatsa (vellu nel pechu) y de Kaustubha (una xoya);
# *om iasoda-vatsalaia namah*, l'oxetu de les afecciones maternales de Yasoda;
# *om jaraie namah*, Hari, el que roba;
# *om chatur-bhuyatta-chakrasi-gada-sankhambuyaiudhaia namah*, el que nos sos cuatro manes lleva'l discu, la maza, la caracola y la flor;
# *om devaki-nandanaia namah*, el queríu fíu de DevakI;
# *om srisaia namah*, el señor de Sri (Laksmi);
# *om nanda-gopa-priia-atmayaia namah*, el queríu fíu del cuidador de vaques Nanda;
# *om iamuna-vega-samjarine namah*, el que controla'l fluyir del Yamuna;
# *om balabhadra-priianuyaia namah*, el queríu hermanu menor de Balabhadra;
# *om putana-yivita-jaraia namah*, el que tomó la vida de Putana;
# *om sakatasura-bhanyanaia namah*, el que diezmu al demoniu (Sakatasura);
# *om nanda-vraya-yananandine namah*, el prestu de Nanda y d'otra xente de Vraya;
# *om sac-cid-ananda-vigrahaia namah*, el qu'esta llenu de conocencia y felicidá;
# *om navanita-viliptangaia namah*, al que que los sos miembros untaron con mantega fresca;
# *om navanita-nataia namah*, el que bailla pola mantega;
# *om anaghaia namah*, avera del que nada ye impuru o repulsivo;
# *om navanita-navaharaia namah*, aquel que la so primer comida foi mantega fresca;
# *om muchukunda-prasadakaia namah*, aquel que da la so misericordia a Muchukunda;
# *om sodasa-stri-sahasresaia namah*, el señor de les 16&nbsp;000 muyeres;
# *om tribhangi-madhurakritaie namah*, la duce forma del árbol dobláu;
# *om suka-vag-amrtabdhindave namah*, la lluna (producida y sacada) del néctar del océanu de les pallabres de Sukadeva Goswami;
# *om govindaia namah*, el que complaz a les vaques, a la tierra y a los sentíos;
# *om ioginam pataie namah*, el señor de los yoguis;
# *om vatsa-palana-sancharine namah*, Aquel que curia a los venaos;
# *om anantaia namah*, l'ilimitáu;
# *om dhenukasura-mardanaia namah*, el que ganó al demoniu pollín DhenukAsura;
# *om trni-krta-trnavartaia namah*, el que fizo un pequeñu trabayu col torbolín Trnavarta;
# *om iamalaryuna-bhayanaia namah*, el que rompió los dos árboles Arjuna;
# *om uttala-balta-bhetre namah*, el que rompió tolos grandes árboles Balta (matando a Dhenuka);
# *om tamala-siamalakritaie namah*, el que ye escuru como un árbol Tamala;
# *om gopa-gopisvaraia namah*, el señor de los gopas y les gopis;
# *om iogine namah*, el Yogi;
# *om koti-suria-sama-prabhaia namah*, Brillosu como millones de soles;
# *om ilapataie namah*, el señor de Ila, la tierra;
# *om parasmai yiotishe namah*, la suprema lluz;
# *om iadavendraia namah*, el rei de la dinastía Yadu;
# *om iadu-dvahaia namah*, el prominente líder de los Yadus;
# *om vanamaline namah*, el que lleva una guirlanda de flores del monte;
# *om pita-vasase namah*, el que visti priendas marielles;
# *om pariyatapaharakaia namah*, el que robó la flor parijata;
# *om govardhana-chaloddhartre namah*, el que sostuvo la llomba de Govardhana;
# *om gopalaia namah*, el proteutor de les vaques, Gopala;
# *om sarva-palakaia namah*, el proteutor de too;
# *om ayaia namah*, ensin nacencia;
# *om niranianaia namah*, el señor ensin mancha;
# *om kama-ianakaia namah*, el qu'afala'l deséu de les gopis;
# *om kania-lochanaia namah*, el de los güeyos de lotu;
# *om madhughne namah*, el que mató al demoniu Madhu;
# *om mathura-nathaia namah*, el señor de Mathura;
# *om dvaraka-naiakaia namah*, l'héroe de Dvaraka;
# *om baline namah*, el fuerte;
# *om vrndavananta-sancharine namah*, aquel qu'anda polos suburbios de Vrndavana;
# *om tulasi-dama-bhusanaia namah*, el que lleva una guirlanda de tulasi;
# *om siamantaka-maner hartre namah*, el que s'apoderó de la xoya Syamantaka;
# *om nara-naraianatmakaia namah*, el mesmu Nara-Narayana;
# *om kubiakristambara-dharaia namah*, el que lleva la pasta de sándalu tomada de Kubja;
# *om mayine namah*, el magu, maestru de Maya;
# *om parama-purusaia namah*, l'home supremu;
# *om mustikasura-chanura-malla-iuddha-visaradaia namah*, Aquel que con muncho dominiu engarró colos guerreros Mustika y Chanura;
# *om samsara-vairine namah*, l'enemigu de la esistencia material;
# *om kamsaraie namah*, l'enemigu de Kamsa;
# *om muraraie namah*, l'enemigu de Mura;
# *om narakantakaia namah*, el qu'espachó al demoniu Naraka;
# *om anadi-brahmacharine namah*, l'eternu brahmachari;
# *om krsnaviasana-karsakaia namah*, Krisna, quien atrai a unu lloñe del apegu al viciu;
# *om sisupala-siras-chetre namah*, el que partió la cabeza de Zizupala;
# *om duriodhana-kulantakaia namah*, el que terminó cola dinastía de Duryodhana;
# *om vidurakrura-varadaia namah*, el que bendixo a Vidura y Akrura;
# *om visvarupa-pradarsakaia namah*, el qu'amosó la forma universal;
# *om satia-vace namah*, el que fala la verdá;
# *om satia-sankalpaia namah*, Aquel que la so determinación ye un fechu;
# *om satiabhama-rataia namah*, el que ta predispuestu escontra Satyabhama;
# *om yaiine namah*, el conquistador;
# *om subhadra-purvayaia namah*, el qu'apaeció antes de Subhadra;
# *om visnave namah*, el señor Visnu;
# *om bhisma-mukti-pradaiakaia namah*, el que-y dio lliberación a Bhisma;
# *om yagad-gurave namah*, el preceptor de los mundos;
# *om yagannathaia namah*, el señor del universu;
# *om venu-nada-saradaia namah*, Espertu tocando la so flauta;
# *om vrsabhasura-vidhvamsine namah*, el que destruyó al demoniu Vrishabha Asura;
# *om banasura-karantakaia namah*, Aquel que ganó los brazos de Banasura;
# *om iudhisthira-pratisthatre namah*, el qu'instaló al Rei Yudhisthira;
# *om barhi-varhavatamsakaia namah*, Que la so corona ye decorada con plumes de pavu real;
# *om parthasarathaie namah*, el auriga de Partha (Arjuna);
# *om aviaktaia namah*, el inmanifiesto;
# *om gitamrta-mahodadhaie namah*, el gran néctar del océanu del gita;
# *om kaliia-phani-manikia-raniita-sri-padambuyaia namah*, aquel que los sos formosos pies de lotu danciaron sobre les enjoyadas cabeces de la culiebra Kaliya;
# *om damodaraia namah*, el que ye arreyáu pola cintura;
# *om iagña-bhoktre namah*, el disfrutador (de toos) los sacrificios;
# *om danavendra-vinasakaia namah*, el destructor de los principales Dánavas (demonios);
# *om naraianaia namah*, Narayana (Visnu);
# *om pa-brahmane namah*, el Parabrahman (el dios supremu);
# *om pannagasana-vahanaia namah*, Aquel que monta a (Garuda), el devorador de culiebres;
# *om yala-kridasamasakta-gopi-vastrapaharakaia namah*, el que robó la ropa de les gopis, mientres elles xugaben na agua;
# *om punia-slokaia namah*, de quien les sos poétiques descripciones son virtuoses;
# *om tirtha-karaia namah*, el creador de los llugares sagraos;
# *om veda-vediaia namah*, les Vedes, y lo que ye conocíu por ellos;
# *om daia-nidhaie namah*, depósitu de compasión;
# *om sarva-bhutatmakaia namah*, el mesmu creador de toles entidaes vivientes;
# *om sarva-graha-rupine namah*, la forma del destín de cada unu;
# *om parat-paraia namah*, trescendental inclusive a lo trascendental.

### Krisna, el Señor Escuru

Acordies con tolos diccionarios estándar, la pallabra *krishna* significa 'negru' en sánscritu. Rellacionar con pallabres similares n'otros idiomes indoeuropeos. Dacuando traduzse 'el Señor Escuru' o 'el de piel escuro'. D'ende'l nome Syāma Súndara ('negru formosu') o Navina Nirada ('nueva nube', nube bien escura, cargada d'agua).

Dacuando dizse que *krishna* nun significa esautamente 'negru', sinón 'azul escuro'. Esto pue tar conectáu col fechu de la práutica moderna de representar a les deidaes hinduistes con piel azul, en realidá nun ye esautamente azul escuro, ye del color d'una nube del monzón llena d'agua, bien auspiciosa n'India, yá que ye la que fai que crezan les colleches.

Nes pintures, Krisna apaez frecuentemente de color negru o azul. Por casu les *murtis* ('formes', estatues) y representaciones pictóriques del Señor Yagannatha (Krisna como 'Señor del universu') en Puri. Neses representaciones, el so hermanu y hermana apaecen con un color muncho más claro. Les primeres representaciones pictóriques xeneralmente amosar como negru.
Les pintures miniatures rayastaníes (sieglu&nbsp;XVI) amuesen una figura color marrón o negra. Sicasí, dende'l sieglu&nbsp;XIX, apaez casi siempres con piel de color azul.

### Otros significaos del nome

El nome Krisna tamién podría significar 'curiosu', de *karshna* ('llabrar', *atraer* la tierra).

Acordies con el *[[viṣṇusahasranāma|Visnú-sajasra-nama]]* (los mil nomes del Omnipenetrante'), Krisna ye'l nome númberu&nbsp;57 del dios Visnú.

El términu *krisna* tamién apaez nel nome del testu *[[Kṛṣṇayajurveda|Krisna-iáyur-veda]]* ('conocencia negra sobre sacrificios'), que ye una de les dos partes en que se conoz l'Iáyur-veda, siendo la otra parte'l *[[śuklayajurveda|Shukla-iáyur-veda]]* ('conocencia blanca sobre sacrificios').

## La lleenda de Krisna

### Nacencia ya infancia

Krishna pertenecía a la tribu de los iadus, de la dinastía llunar. Como'l so tíu Kamsa ('bronce') ―primu de Devaki y tiranu del reinu de Vrisni con sede na ciudá de Mathura― foi avisáu pol sabiu Narada Muni de que morrería en manes d'un fíu de Devaki col so maríu Vasudeva (un noble de la corte), Kamsa encarcelar. Anque Devaki y Vasudeva trataron de nun tener fíos (pa evitar qu'esti morriera), tuvieron unu cada añu. Kamsa foi asesinando ún por ún a tolos fíos que nacieron en cautiverio. El séptimu fíu, Balaram, escapó de la muerte al ser tresferíu dende l'úteru de Devaki encarcelada al de Rohini (esposa ensin encarcelar de Vasudeva, que quedara sol cuidu del pastor Nanda y nun tenía contautu con Vasudeva dende diba dellos años). Como octavu fíu encarnóse Visnu, na forma de Krishna. Anguaño agora esiste un templu (Krisna Yanma Bhumi) onde los hinduistes creen que taba la celda del rei Kamsa. Pa sustraelo de la muerte, el so padre sacar milagrosamente de la celda y llevar hasta Vrindavan (a 10&nbsp;km), onde lo reemplazó subrepticiamente mientres el suañu por una ñácaru qu'acababa d'allumar la esposa de Nanda, Yashoda. Tornó a la celda, onde la fía de Yashoda ―qu'en realidá yera la enerxía material de Krishna, conocida como Durgá― dar a conocer ante Kamsa y alvirtiólu que'l fíu qu'habría de mata-y yá naciera y qu'él nada podría faer contra eso yá que los planes de Visnú enxamás son atayaos. Na casa onde quedó Krisna, yá había un ñácaru, que sería'l so hermanu mayor, Balaram. N'hestories de la adultez de Krisna apaez tamién una hermana menor, Subhadra, pero nun ye nomada nes hestories de la mocedá de Krishna.

Krishna ye llamáu Góvinda ('el que da prestar a les vaques', pastor de vaques).
Ye oldeáu col so hermanu Balaram, quien ye llabrador y ye llamáu Jala-Iudha ('qu'engarra cola azada').

El rei Kamsa, dende pocos meses dempués de nacer Krishna, empezó a unviar bisarmes a matar al ñácaru ―una hestoria bien conocida ye la del asesinatu (en manes de Krisna, de pocos díes de vida) de Putana, quien yera una giganta unviada pol so tíu'l rei Kamsa pa da-y de mamar col so pechu envelenáu―, y siguir faciendo hasta que Krisna, al cumplir 16&nbsp;años d'edá, foi a Mathura cola sida d'una guerra circense, onde mató a tolos gladiadores que'l so tiránicu tíu punxera contra él y depués mató a ésti a golpes.

Nuna ocasión, Krishna ñácaru taba portándose tan mal que'l so madre arreyar a un morteru de madera pol banduyu. El ñácaru abasnóse gatiando y arrincó de rabín dos árboles. Sicasí, dexóse arreyar por amor a la so madre adoptiva. Por esti pasatiempu ye conocíu como Dámodar (atáu con cuerdes pola barriga), el significáu d'ello ye que'l Divín namái se dexa atrapar pol amor del devotu.

Una de les hestories más populares d'India ye la del ñácaru-dios Krishna khir-chor ('el lladrón de mantega'), que lu roba *(chora)* a la so madre la mantega *(khīra)* recién fecha. N'India tol mundu conoz los cuentos alrodiu de la so infancia nos montes de Vrindavan. Unu de los más famosos narra como la so madre adoptiva, al face-y abrir la boca a Krisna pa ver si taba comiéndose la mantega, vio l'universu enteru conteníu dientro d'ella.

### Radha y Krisna

Krisna pasó'l so niñez y adolescencia na rexón de Vrindavan (a 10&nbsp;km de Mathura), metanes pregueros y pregueres, una de les cualos, Radha, tuvo amores con él. Krisna ye conocíu como Gópinath: l'amáu engañador de les gopīs (particularmente de Radha). Según el *[[Gita govinda|Guitá govinda]]* y otros numberosos trabayos, Krisna como adolescente tien amoríos trascendentales coles *gopis* ('pregueres'), que son les adolescentes casaes del pueblu de Vrindavan. Los devotos de Krisna creen qu'estos pasatiempos liles ('diversiones') divinos son la tema más fonda de la so teoloxía. Nesti sentíu Krisna sería'l distintu del anterior avatar de Visnú: el Señor Caña, quien taba casáu y foi l'exemplu de la fidelidá a les regles relixosu y social. Caña yera la encarnación divina de la verdá y la derechura, ente que Krisna ye la encarnación divina del gozu y del amor.

Krisna ye un adolescente púber eternamente d'unos 13 años, por ello focu de devoción (ye llamáu «l'amante», «el dafechu curiosu», «el flauteru»). Frecuentemente represéntase-y tocando dalguna de los sos flautes treveseres, atrayendo y estelando a les gopis (pregueres) púberes de Vrindávan. La flauta representa la llamada del Divín a les almes, que son personificaes poles gopis o pastores. La unión de Krisna y Radha, bien celebrada en templos y fiestes de toa India, representa la unión del Divín cola alma. Esta imaxe, la unión del amáu cola amada, atopar nos testos de los místicos de diverses tradiciones espirituales.

### Krisna el príncipe

Krisna convertir nel rei de los iadavas (descendientes del rei Iadu) en Mathura. Nesti periodu fixo amistá col so primu Aryuna y los demás príncipes Pāndavas del reinu de Kuru, al otru llau del ríu Iamuna. Casóse con Rukmini, fía del rei Bhishmaka de Vidarbha. Delles décades más tarde, llevar a los sos súbditos a Dwaraka (na actual Gujarat).
Krisna, xunto con Aryuna, foi responsable d'amburar el monte de Khandava p'alimentar a Agni, el dios del fueu.

### La batalla de Kurukshetra

Nel *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]*, Krisna ye primu de los líderes de dambos grupos contendientes: los pandavas y los kurus. Tuvo un papel importante na llucha pol tronu de la ciudá de Jastinápur (fundada pol rei Jastin, de la dinastía llunar) cuando se volvió amigu y aliáu de los Pándaves (los cinco fíos de Pandu). El so hermanu Balaram, favorecía sicasí a los malvaos kurus. Cuando'l kuru Dushasana trató d'esnudar ante la corte a Draupadi (la esposa de los cinco Pándavas), Krisna protexer aproviéndola d'infinita tela pal vistíu *[[sari]]* que la envolubraba. Finalmente Krisna poner nel bandu de los Pándavas (onde taba'l so meyor amigu, Aryuna). A pesar de ser Dios, aportó a ser el auriga (cocheru) de la cuadriga de Aryuna na gran batalla. Por eso conózse-y como Partha Sárathi ('auriga del fíu de Prithu').
De primeres de la batalla, el so primu Aryuna nun quería engarrar contra los sos familiares, entós Krisna faló-y el *[[Bhagavad-gītā]]* (una seición del *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]*).

### Datación de la batalla

El *[[Mātsyapurāṇa|Matsia-purana]]* indica que Krisna tenía 89&nbsp;años cuando se produció la batalla de Kurukshetra.

Según el tratáu d'astronomía *Aria-bhattíia*, del matemáticu Aria Bhatta (476-550), la era duápara&nbsp;iuga terminó y kali&nbsp;iuga empezó'l 18 de febreru del 3102&nbsp;e.&nbsp;C. a les 14&nbsp;h 27&nbsp;min 30&nbsp;s.

Sicasí nun ta decidíu si kali&nbsp;iuga empezó:
* el día en que Duriodana foi tiráu al pisu pol so primu Bhima (hermanu de Aryuna), mientres la batalla de Kurukshetra Según esta tradición (la más conocida), l'añu 2000 sería l'añu 5101 de la era kali&nbsp;iugá (la cual ―a diferencia de la era cristiana― empieza con un añu 0).
* el día de la muerte de Krisna, 36 años dempués.

### Los últimos díes

Krisna reinó a los iadus en Dwáraka colos sos 16&nbsp;108&nbsp;esposes (qu'incluyíen a Rukmini y SatiáBhama). D'estes 16&nbsp;108&nbsp;esposes ocho yeren les sos esposes como príncipe, y 16&nbsp;100 fueron rescataes del demoniu Narakasura, que les retuviera a encomalo nel so palaciu. En matando a Narakasura rescató a estes 16&nbsp;100&nbsp;muyeres y lliberar, pero toos elles volvieron con Krisna diciendo que, al ser reteníes por Narakasura, nin la so familia aceptar nin naide querdría casase con elles, permaneciendo asina abandonaes. Krisna casóse con elles y acoyer nel so nuevu palaciu, ufiertándo-yos un llugar respetuosu na sociedá.

Tuvo miles de fíos, ente ellos Pradiumna (quien de la mesma tuvo como fíu principal a Aniruddha).
El *[[Viṣṇupurāṇa|Visnú-purana]]* menta que Krisna abandonó Duarka 36&nbsp;años dempués de la guerra del Majabhárata*.



A la fin, tola familia de los [[iadavas|iadus]] matar ente ellos, por efeutu d'una maldición, y Krisna foi muertu por fuercia por un cazador (que lo confundió con un venado) a veres del ríu [[Hiran]] en [[Prabhas Patán]], a la edá de 125&nbsp;años, 7&nbsp;meses y 6&nbsp;díes. Antes de dexar el cuerpu, Krisna aseló y bendixo al cazador pol so actu, y atribuyó el so sufrimientu a karmas xeneraos na so manifestación previa como l'avatar [[Caña (dios hinduista)|Caña]].

==Datación del cultu a Krisna==

Nel *Rig-veda* (el testu más antiguu de la India, de mediaos del [[II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.]]), entá nun esistía esi dios pregueru, nin los sos sucedaneos como [[Vasudeva]]. Nesos llibros, [[Visnú]] ―que ye'l dios más rellacionáu con Krisna― ye un personaxe bien secundariu.

La primer mención a Krisna atopar nel *Majabhárata* (testu épicorreligioso del [[sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.]]) ―que contién el famosu *Bhagavad-guita*, que son les enseñances de Krisna al so amigu, el guerreru [[Árjuna|Aryuna]]―. Dempués apaez en testos posteriores como'l *Jari-vamsa* ('el llinaxe de Jari [Krisna]') y el *Visnu-purana*.

Los autores del *Majabhárata* suxeren que Krisna vivió nuna dómina que paez posterior al [[periodu védicu]] (el *Rig-veda* ye'l primer testu de la lliteratura india, de mediaos del II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.). Los reinos que nel *Majabhárata* son protagonistes ―como los [[kuru (tribus)|kurus]] o los [[yadus (tribus)|iadus]]― fueren reinos secundarios nel *Rig-veda*. Krisna fala nun tipu de sánscritu clásicu (qu'esistió na India dende'l VII&nbsp;e.&nbsp;C.).

Esiste la hipótesis de qu'un númberu de tradiciones y deidaes rexonales pueden fundise nes hestories d'esti dios. (Vease l'artículu [[Historia del krisnaísmo]]).

La relixón de Krisna desenvolvióse gradualmente en dellos *Puranas* (escritos posiblemente dende'l sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.), hasta llegar al *Bhagavata-purana* (sieglu&nbsp;X&nbsp;d.&nbsp;C.) ―que dedica miles de versos en describir la so vida y obres― y el poema *Guita-govinda* (sieglu&nbsp;XII&nbsp;d.&nbsp;C.), onde se desenvuelve l'esoterismu krisnaísta.

L'autor del *Bhagavata-purana* (sieglu&nbsp;XI&nbsp;d.&nbsp;C.) conseña per primer vegada una fecha de nacencia de Krisna: la medianueche del *rójini naksatra* (l'octavu día dempués de la [[lluna nueva]] del mes de [[śravana]] o [[bhadrapada]]).

==Ver tamién==

* [[Nomes de Krisna]]
* [[Krisnaísmo]]

==Notes==



== Enllaces esternos ==


* [https://web.archive.org/web/20080815052008/http://www.harekrishna.es/krishna-la fonte-del-prestar.html HareKrishna.es] *Krishna, la fonte del prestar*, versión de [[A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada|Prabhupada]] del décimu cantar del *Bhagavata-purana*, alrodiu de la vida de Krisna).
* [http://www.sabiduriavedica.org/ SabiduriaVedica.org] ([[Vrindá]]: enseñances de la sabiduría védica).

===N'inglés===

* [http://www.vedabase.net/kb/en VedaBase.net]  ([[haxografía]] de Krisna).
* [http://www.shikshapatri.org.uk/~imagedb/hms/mss_obj.php?type=biographies&id=7#a7 ShikshaPatri.org.uk]  (haxografía de Krisna).
* [http://www.harekrishna.com/~llabra/col/books/BG/tsem1.html HareKrishna.com] (el *Bhagavad-gītā'' y el monoteísmu fuerte.
* StephenKnapp.com
* Dvaita.org  (devoción escontra'l dios Krisna).