Oibar

**Oibar** (*Aibar* en castellán y de forma cooficial) ye una villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna de Sangüesa y a 44,2 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Toponimia
La primer referencia a la población apaez nel añu 882 y refier: "*fractus est capo *'Aybaria** a [[Mohamed Ben Lup]]''". Otres referencies medievales del topónimu apaecen so formes similares: ''Agibare, Albar, Aibare, Aibari, Aivar, Aivare, Aiubare, Aiuuar, Aiuruuare, Aivar, Aybare, Aybar, Ayuar o Ayvar''. El significáu etimolóxicu del topónimu paez compuestu pola pallabra en [[llingua vasca]] ''ibar'', que significa ''valle'' o ''vaguada''; pero'l términu que preciede a esta pallabra resulta desconocíu. 

El nome en llingua vasca del valle ye **Oibar**. En documentos de [[1074]] y [[1076]] recuéyese yá la similar forma de "''Oiuarr''". La esistencia na zona de numberosos topónimos n'euskera demuestra que se faló esti idioma en Aibar mientres munchos sieglos. Nun documentu de 1763 méntase ''Oibarbidea'' (que significa ''el camín de Oibar''), considerándose la primer mención exacta d'esti topónimu. El nome perder nel mesmu conceyu al dexar de falar los sos habitantes n'euskera, pero caltúvose hasta l'actualidá nel [[Valle de Salazar]]. En 2001 el conceyu, a pesar de que taba llegalmente na zona non vascófona de Navarra, adoptó la denominación oficial billingüe de **Aibar/Oibar**. 

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Aibar a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.

Los xentilicios más usaos na población son ''aibareses/a'' y ''oibartarrak''.

== Símbolos ==
=== Escudu ===
L'escudu d'armes de la villa de Aibar tien el siguiente blasón:

Quiciabes provenga esti [[blasón]] del [[sellu céreo]] qu'usaba la villa dende'l [[sieglu XIII]] y que representaba, so una arcada flanqueada de dos [[torre (heráldica)|torres]] y sumada d'una tercera más alta, la imaxe del patrón [[San Pedro]] empuñando una llave. En sieglos posteriores y siguiendo les lleis [[heráldica|heráldiques]], l'arcada coles torres simbolizar nel [[castiellu (heráldica)|castiellu]] y la figura del santu nes llaves.

== Xeografía física ==
=== Situación ===
[[Cáseda]], [[Leache]], [[Irunberri]], [[Sangüesa]], [[Sada (Navarra)|Sada]], [[Rocaforte]].
Aibar ta asitiáu na parte este centru de la [[Comunidá Foral de Navarra]]. El so [[términu municipal]] tien una superficie de 47,79 km² y llinda al norte con [[Ibargoiti]] y [[Urraul Baxu]], al este con [[Sangüesa]], al sur con [[Cáseda]] y al oeste con [[Sada (Navarra)|Sada]] y [[Leache]].

=== Relive ya hidroloxía ===
La villa de Aibar asítiase a veres del regueru Uñezar, sobre una fastera ente [[Sada (Navarra)|Sada]] y [[Sangüesa]] a 531 [[msnm]]. Na parte norte del so [[términu municipal]] atópase la [[sierra de Izco]] onde la cota máxima d'altitú ye'l [[picu Olaz]] con 884 [[msnm]]. Nella tamién desatacaríamos otros montes como [[monte Biescas|Biescas]], [[monte La Vizcaina|La Vizcaya]], [[Menditxuri]], [[monte San Millán|San Millán]] y [[Pinillas]] con cotes que bazcuyen ente los 900 y 1.000 [[msnm]].

=== Barrios ===
Dientro del so nucleu urbanu, se d'estremen los siguientes [[barriu|barrios]]:
Santa María, Toki eder, La Milagrosa, Amalur, El Cercu, Jaminduriz, Blanca Navarra, Camín del Monte, San Juan, La Ontina, Barriu opacu, Calle San Pedro, Cai Mayor, Cai del Aguardintero, Cai Centro Iriarte, Barrio San Francisco Javier, Aritza, Calle Santiago Pla y Carretil.

== Demografía ==


== Fiestes patronales ==
**Del 15 al 20 d'agostu**. Les fiestes patronales son compartíes n'honor a San Roque, patrón de la llocalidá, y San Mikel de Aibar, misioneru del sieglu XV y natural del pueblu.

== Alministración ==
=== Alministración municipal ===
L'alministración política realízase al traviés d'un [[conceyu]] de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por [[sufraxu universal]] dende les primeres eleiciones municipales tres la reinstauración de la democracia n'España, en [[1979]]. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes [[mayoría d'edá mayores de 18 años]] empadronaos nel conceyu, yá sían de nacionalidá española o de cualquier país miembru de la Unión Europea. Según lo dispuesto na [[Lexislación eleutoral española|Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral]], qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la corporación municipal ta formada por 7 [[conceyal|conceyales]]. La sede del [[Conceyu de Aibar]] ta na plaza Consistorial, 1.

;Eleiciones municipales 2007
Nes [[eleiciones municipales de 2007]], l'[[Agrupación Eleutoral d'Izquierda Independiente de Aibar]] (AGEIZIA) llogró los 7 conceyales, siendo escoyíu como [[alcalde]] [[Manuel Martínez Aldunate]].



Dende 2011, hasta'l so fallecimientu en 2017, l'alcalde de la llocalidá foi [[Pedro José Llanes Arbeloa]] (7/10/1958 - 27/6/2017), un conocíu periodista deportivu en Navarra que trabayó en [[Diariu de Noticies]], ente otros medios de comunicación.

== Que visitar ==
=== Monumentos relixosos ===
* **Basílica de Santa María**: Ye un edificiu d'estilu [[Arquiteutura románica|románicu]], de la segunda metá del [[sieglu XII]] y ta formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera semicircular. Por soporte tien unes [[pilastra|pilastres]] con medies columnes adosaes que se sofiten nunos [[pedestal]]es prismáticos con plintos llisos y [[basa]] compuesta por toru y escocia con boles nos ángulos. Les escultures de los [[capitel]]es son motivos simples ensin figuración humana. La [[bóveda]] ye de mediu cañón apuntáu y ta jalonada por cuatro [[arcu fajón|arcos fajones]] apuntaos y doblaos que fuelguen nes [[pilastra|pilastres]]. Del el so interior destaca'l [[retablu mayor]] d'estilu [[Escultura barroca|barrocu]] que preside'l templu'l cual data de [[1710]].
* **Basílica de San Joaquín**: Ye un edificiu del [[sieglu XVIII]] formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera recta. Ta cubiertu por una [[bóveda]] de [[lunetos]] jalonada por [[arcu fajón|arcos fajones]] bien planos que fuelguen sobre unes [[ménsula|ménsules]] bien sencielles, a que la so altor cuerre una [[imposta]] llisa. El so esterior ye de [[sillar]]ejo y la puerta del templu tien un arcu de mediu puntu con dovelas de [[sillar]]. tamién tien una [[Espadaña (arquiteutura)|espadaña]] con campana a los pies sobre la fachada. Del so interior destaca'l retablu de San Joaquín d'estilu [[Escultura barroca|barrocu]] de la primer metá del [[sieglu XVII]].
* **Ilesia de San Pedro:''' Ye un edificiu d'estilu románicu del sieglu XII, formáu por trés naves de tres tramos, la central más ancha que les llaterales. Amás éstes presenten cierta irregularidá nel so trazáu y son más estreches nel tramu próximu a la cabecera que nos pies. Nel sieglu XVI foi-y añadíu un ampliu cruceru más la capiya mayor y la sacristía

### Aula d'Enerxíes Anovables
L'Aula d'Enerxíes Anovables de Aibar-Oibar ye un espaciu pal acercamientu didácticu a les enerxíes anovables. Asitiáu en plenu Cascu medieval de Aibar/Oibar, xunto a la ilesia románica de San Pedro y l'Albergue Turísticu Municipal. 
Ocupa l'edificiu que d'antiguo foi Conceyu, que foi restauráu en 2006 p'acoyer les instalaciones de l'Aula d'Enerxíes Anovables siguiendo los criterios de bioclimatismo.
Entámense visites al centru y la so esposición "Anueva la to enerxía" según a centros de producción d'enerxía anovable de la zona. 

### Casa-muséu de los Oficios y la Memoria de Aibar
En Casar-muséu espón la restaurada maquinaria del Trujal cooperativu d'aceite de Aibar, un antiguu fornu de pan y pueden vese distintos oxetos, pieces y maquinaries que nos recuerden esos antiguos oficios, eses práutiques, saberes y formes de vida d'antaño amestaes al campu y a los frutos de la tierra.
Maquetes, paneles, fotografíes y audiovisuales completen la esposición permanente de la Casa de los Oficios y la Memoria de Aibar.

## Deportes
El Club Deportivo Aibarés ye l'equipu de fútbol de la llocalidá.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Sangüesa

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conceyu de Aibar
* Institutu d'Estadística de Navarra
* Infraestructura de Datos Espaciales de Navarra
* Aula d'Enerxíes Anovables de Aibar, Navarra