Cosmódromu de Baikonur

El **Cosmódromu de Baikonur** (, *Bayqoñır ğarış aylağı*; , *Kosmodrom Baykonur*) tamién llamáu **Tyuratam** ye la mayor y más antigua instalación de llanzamientu espacial del mundu. Orixinariamente foi construyida pola Xunión Soviética. Ta baxu control de Rusia, dende'l colapsu de la XRSS en 1991, anque s'alluga en Kazakstán, na provincia de Kyzylorda. Asitiáu a 200 km al este del mar d'Aral, xunto al río Syr Darya, cerca de la ciudá de Tyuratam, na parte sur central del país.

El nome *Baikonur* escoyóse arremente pa esviar l'atención d'Occidente faciendo creer que'l llugar taba cerca de la ciudá de Baikonur, una ciudá minera 41 km al sur del centru espacial nun área desértica cerca de Dzhezkazgán.

Baikonur yera'l centru d'operaciones del ambiciosu programa espacial soviéticu dende finales de los años 1950 hasta los años 1980 y ta forníu con instalaciones completes pal llanzamientu de vehículos espaciales tanto tripulaos como non tripulaos. Soporta una amplia gama de cohetes: Soyuz, Protón, Tsyklón, Dnepr y Zenit. Xuega un papel esencial nel desenvolvimientu y na realización d'operaciones rutinaries de la Estación Espacial Internacional. 

La fecha oficial de fundación del sitiu considérase'l 2 de xunu de 1955. Construyóse orixinariamente como un centru de llanzamientu de misiles de llargu algame y más tarde espandióse pa incluyir instalaciones pa vuelu espacial. Al so alredor, construyóse una ciudá de soporte de la instalación con escueles, apartamentos y demás pa los obreros. En 1966 dióse-y el títulu de ciudá y foi llamada *Leninsk*, más tarde renomóse como Baikonur en 1995.

Munchos vuelos espaciales históricos partieron de Baikonur: el primer satélite artificial, Sputnik 1, el 4 d'ochobre de 1957, el primer vuelu orbital tripuláu por Yuri Gagarin en 1961, y el vuelu de la primer muyer nel espaciu, Valentina Tereshkova en 1963.

El programa siguió dempués de la disolución de la Xunión Soviética en 1991, so los auspicios de la Comunidá d'Estaos Independientes. El 8 de xunu de 2005 el conseyu de la Federación Rusa ratificó un alcuerdu ente Rusia y Kazakstán pal usu efectivu del cosmódromu de Baikonur. L'alcuerdu estiende l'arriendu per parte de Rusia del cosmódromu de Baikonur hasta'l 2050 con un costu de 115 millones de dólares añales.

Dada la disputa ente Rusia y Kazakstán sobre'l nivel de pagu pol arriendu del cosmódromu, Rusia empezó a espandir el so propiu Cosmódromu de Plesetsk nel óblast d'Arkhangelsk al norte de Rusia.

Anguaño esti cosmódromu puede llanzar los tipos de cohetes siguientes: Protón-K, Rókot, Soyuz-U, Mólniya-M, Tsyklón-2 y Zenit. Pa ellos cunta con ocho plataformes operacionales.

El centru de llanzamientu cunta con:
* Planta de producción d'osíxenu y nitróxenu, esenciales pa los cohetes.
* 2 aeropuertos.
* 470 km de víes ferriales.
* 1281 km de carreteres.
* 6610 km de llinies de comunicación.
* 360 km d'oleoductos.
* 92 sitios de comunicación.

El cosmódromu consumía añalmente 600 millones de kWh d'enerxía llétrica.

## Ver tamién
* Cosmódromu de Plesetsk
* Cosmódromu de Kapustin Yar
* Cosmódromu Vostochni
* Cosmódromu Svobodni

## Referencies

## Enllaces esternos

* RussianSpaceWeb sobre Baikonur. 
* El Cosmódromu de Baikonur n'Espacial org.
* Pаnоrамa de 360° del Cosmódromu de Baikonur.