Estadiu Azteca

L**'Estadiu Azteca** ye un estadiu de fútbol allugáu na Ciudá de Méxicu, con capacidá pa 87&nbsp;000 espectadores, siendo asina'l más grande de Méxicu, el terceru d'América y l'oncenu del mundu. Foi diseñáu polos arquiteutos Pedro Ramírez Vázquez y Rafael Mijares Alcérreca, y entamu la so construcción en 1962 como parte del proyeutu pa llograr la sede de la Copa Mundial de Fútbol de 1970. Foi inauguráu'l 29 de mayu de 1966 con un alcuentru amistosu ente los equipos América y Torino, que concluyera con empate a dos tantos. El primer gol foi obra del xugador americanista Arlindo do Santos.

Ye l'únicu estadiu que foi escenariu de dos finales de Copes del Mundu de la FIFA, (considerando qu'en Brasil 1950, reglamentariamente, nun s'apostó una final como tal) nos campeonatos de Méxicu 1970 y Méxicu 1986. Na primer final vio la consagración de *[[Pelé]]* como'l "rei" del fútbol, y na segunda l'afitamientu de Diego Armando Maradona como figura histórica del balompié mundial.

Tamién ye l'estadiu que mayor cantidá de partíos de la Copa Mundial de Fútbol allugó con diecinueve.Sobresaliendo, amás de los dos definiciones pol títulu, el ser escenariu del denomináu ***[[El Partíu del Sieglu Partíu del sieglu]]*** ente les seleiciones d' y  nuna de les semifinales de la Copa del Mundu Méxicu 1970, onde los italianos imponer nun dramáticu xuegu por 4 goles a 3.

Amás de les Copes del Mundu de categoría absoluta; esti escenariu acoyó tolos tipos de competencia de seleiciones nacionales de la FIFA, incluyíes les respeutives finales (Copa Confederaciones, Tornéu Olímpicu, Copa del Mundu Sub-20 y Copa del Mundu sub-17), siendo l'únicu nel mundu con dichu rexistro.

Hai fungido como anfitrión de torneos continentales de clubes (Copa de Campeones de la Concacaf, Copa Libertadores, Copa Interamericana, Copa Suramericana y Copa Merconorte); la ceremonia d'inauguración y el tornéu de fútbol de los Xuegos Panamericanos de 1975; la Copa d'Oru de la Concacaf; partíos de pretemporada y temporada regular de la NFL; torneos locales (Lliga, Copa Méxicu, Campeón de Campeones, Lliga Femenil, fuercies básiques, 2ª división y clasificatorios a Copa Libertadores); engarradielles de box, conciertos, eventos masivos de calter políticu, relixosu y social, ente otros.

Anguaño nesti estadiu'l club de fútbol llocal ye'l **[[Club América|América]]** de la Primer División; amás de ser la sede oficial como anfitrión de la **[[Seleición de fútbol de Méxicu|Seleición mexicana de fútbol]]**; tamién lo ye del Club América femenil y dacuando de les categoríes menores de la mesma institución. Foi la casa de los clubes Cruz Azul (1971-1996), Necaxa (1966-71 y 1982-2003), Atlante (1966-83, 1996-2000 y 2004-2007) y Atlético Español (1971-1982). Ye conocíu col nomatu de *El Colosu de Santa Úrsula* por atopase allugáu nos antiguos terrenales ejidales del pueblu de Santa Úrsula Coapa (Coyoacán).

En 2008, depués d'una votación entamada pol sitiu d'internet oficial de la FIFA, foi escoyíu pol públicu como l'estadiu más emblemáticu del fútbol mundial, superando nel podiu de votaciones al Maracaná y el Wembley.

En 2015, foi distinguíu como «el 4ᵘ meyor estadiu del mundu» pola prestixosa revista inglesa FourFourTwo. Superando na eleición a otros estadios de sonadía mundial como San Siro, Maracaná, Signal Iduna Park, Santiago Bernabeu, Old Trafford y Allianz Arena y solo superáu pol Alberto J. Armando ''"La bombonera"'', Camp Nou y Wembley. El criteriu básicu para dicha clasificación tuvo que ver cola trescendencia histórica de los inmuebles.

## Historia

### Antecedentes
Del 26 de febreru al 17 de marzu de 1956 llevar a cabu en Méxicu l'II Campeonatu Panamericanu de Fútbol, el primer tornéu internacional oficial de magnitú importante que s'entamaría nel país. El primer partíu en disputa foi  contra , y mientres el so cursu'l estadiu de Ciudá Universitaria —entós el máximu escenariu en Méxicu— enllenar a la so máxima capacidá (73 000 espectadores). Pela rodiada del inmueble, más de cuarenta mil persones ensin boletu pretendíen entrar, y les autoridaes fueron insuficientes pa contener a la xente. Foi tal el raxón causáu, que'l Departamentu del Distritu Federal pidió a Telesistema Mexicano que tresmitiera los alcuentros. L'ésitu foi inmediatu y algamáronse les cuotes d'audiencia más altes hasta esa fecha.

El magnate televisivu Emilio Azcárraga Milmo, decatándose del potencial que tenía nes sos manes, empezó a entamar una estratexa pa captar esa masa creciente d'aficionaos. El primer pasu foi adquirir l'equipu con mayor presencia na Ciudá de Méxicu: l'América. Los altos permedios d'asistencia mientres los partíos del club y los llenos producíos mientres la naciente rivalidá del Clásicu de clásicos contra'l Guadalajara, faíen inminente la so salida del estadiu de Ciudá Universitaria.

Azcárraga tenía la visión de crear un estadiu moderno y enorme, el meyor de Méxicu. Guillermo Cañedo de la Bárcena convenció al magnate de concretar esa idea y faela realidá. Propunxo non solamente considerar la construcción d'una casa pal América, sinón la creación d'un estadiu qu'asitiara a Méxicu pa llograr la sede d'un Campeonatu del mundu.

### Proyeutu

La edificación d'un estadiu de grandes magnitúes, como yera la idea del Azteca, implico la participación de dellos socios. Foi según Emilio Azcárraga Milmo, propietariu del Club América convido a los propietarios d'Atlante y Necaxa a formar la organización **Fútbol del Distritu Federal S.A de C.V.** (presidida pol mesmu Azcárraga), que seria la encargada d'alministrar y financiar tolos aspeutos venceyaos a la construcción del estadiu. Los equipos mentaos, deduciríen el 20 per cientu de los sos ingresos pa intereses y amortización pol pagu del inmueble.

Finalmente, convocar a un concursu arquiteutónicu pa la realización de la obra, nel que se convidó a participar a trés reconocíos arquiteutos: l'español Félix Candela, constructor del Palaciu de los Deportes; Enrique de la Mora, quien proyeutaría l'edificiu de la Bolsa Mexicana de Valores; y Pedro Ramírez Vázquez, arquiteutu del Muséu Nacional d'Antropoloxía. El programa arquiteutónicu tenía de contemplar una capacidá p'a lo menos 100 mil espectadores, óptima visibilidá dende tolos puntos, facilidaes d'accesu, bon desafuego del públicu y comodidá pa tolos espectadores. Magar que atribúyese-y a Félix Candela'l presentar la propuesta estética más sobresaliente, el proyeutu de Ramírez Vázquez foi'l trunfador. Básicamente'l trunfu del proyeutu de Ramírez Vázquez deber a que'l so diseñu nun incluyía (como'l de Candela) la instalación de soportes pal techu nel interior del estadiu, lo qu'enzancaría los conceutu clave de visibilidá.

Amás del financiamiento dau polos clubes, Guillermo Cañedo apurro la idea d'arreglar les eventuales medríes de los gastos de construcción, al traviés de la venta de palcos; idea tomada pol direutivu n'unu del so viaxes a Brasil (na busca de refuerzos pal equipu que presidía), onde un estadiu de São Paulo fuera financiáu na so totalidá cola venta d'estos espacios. El númberu calculáu de palcos yera de 568, polo que gran parte del aumentu del presupuestu orixinal absorber con esti conceutu. En cuenta de l'alquisición, el propietariu d'un palcu podría ocupalo mientres 99 años a partir de la inauguración y disponer d'él a manera de renta a terceros, según la so conveniencia y previu alcuerdu col operador del estadiu. El primer palcu adquiríu, el mesmu añu en qu'empezó la obra, foi'l númberu 2117 y el so titular ye'l señor René Letayf

### Construcción
El proyeutu foi encargáu a los arquiteutos Pedro Ramírez Vázquez y Rafael Mijares Alcérreca, El terrén escoyíu taba nel antiguu ejido de Santa Úrsula, sobre la calzada de Tlalpan. Yera una superficie predresa productu de les erupciones del volcán Xitle.

N'agostu de 1962 una superficie de 63 mil 590 metros foi volada con esplosivos. Diariamente trabayaron, mientres 24 hores, 800 operadores, 35 inxenieros, 17 téunicos y 10 arquiteutos.

Pa mayu de 1966 taba práuticamente termináu, solo faltaben detalles y una estructura metálica, a manera de techu, de mil 200 tonelaes d'aceru laminado en perfil, con un voláu que fluctuaría ente los 20 y 50 metros, que inda precisaría pocu más d'un añu pa ser ellaboráu y asitiáu.

Emplegar 42 mil metros cúbicos de formigón, 100 mil tonelaes aproximao, según unos ocho mil tonelaes de baniella. El llargor total del graderíu yera de 54 mil 839 metros. Construyéronse 631 palcos nesi momentu, pa 6 mil 300 persones, 9819 platees y trés niveles: especial numberáu, preferente numberáu y xeneral.

L'aparcamientu de palcos cuntaba con espaciu pa mil 262 vehículos y el xeneral pa cinco mil. Amás l'allumáu integraba 36 llámpares de xenón de 20 quilovatios caúna, toes con planta d'emerxencia.

El presupuestu orixinal pa la obra yera de 95 millones de pesos, pero a esos altores yá se gastaren más de 200.

### L'orixe del nome

La eleición pal nome del nuevu estadiu llevar a cabu arreyando a la ciudadanía, per mediu d'un concursu llargamente espublizáu y realizáu al traviés del serviciu postal mexicanu ente los aficionaos de tol país. El certame consistía n'escoyer el nome que tuviera'l mayor númberu de propuestes. Pa escoyer al ganador d'ente tolos qu'optaren pol mesmu nome, decidió tomase en cuenta a la primer persona que lo presentara conforme al orde nel que se recibieron les cartes. El vencedor del concursu, y quien téunicamente "bautizó" al estadiu como *Azteca*, foi'l señor Antonio Vázquez Torres de León, Guanajuato. Dende entós el señor Vázquez Torres cunta con dos asientos de platees, que'l so usu foi-y concedíu por 99 años.

### Inauguración y primeros partíos oficiales

Foi'l presidente de Méxicu, Gustavo Díaz Ordaz, en presencia del máximu xerarca de la FIFA, Stanley Rous, del rexente de la Ciudá de Méxicu Ernesto P. Uruchurtu, d'Emilio Azcárraga Milmo, de los presidentes d'América (Guillermo Cañedo de la Bárcena), Atlante (Fernando González) y Necaxa (Julio Orvañanos), y de 110 mil espectadores, l'encargáu de dar la patada inaugural nel inmueble'l 29 de mayu de 1966.

A les 12:25 (con 25 minutos de retrasu), l'América (campeón mexicanu de la temporada 1965-66) y el Torino de la Lliga italiana, triaron per primer vegada la cancha del Estadiu Azteca. El primer gol anotar el xugador brasilanu del América, Arlindo do Santos a los 10 minutos de xuegu; tres una rápida meyora pela banda derecha, l'amazónicu, en cantu del área, tiró y el balón colar al ángulu cimeru derechu de la portería defendida pol italianu Vieri. Al minutu siete del segundu tiempu asocedió'l segundu gol del América, cuando Víctor Mendoza llanzó un tiru que rebotó nel poste derechu, ''Zague'' aprovechó la oportunidá y emburrió la pelota a la portería. La respuesta del cuadru italianu foi contundente, dos remates, unu cola pierna nel aire y otru cola cabeza del xugador Gualtieri diéron-y l'empate a los visitantes. L'alcuentru terminó con empate a 2 tantos.
 

Esi partíu correspondió al primeru d'una serie de 5 que s'apostaron por cuenta de la inauguración, y nel que tamién participaron Necaxa, Atlante y Valencia. Los duelos apostar ente'l 29 de mayu y el 7 de xunu: Valencia ganó 3-0 a Atlante'l 31 de mayu; Torino venció 2-0 a Necaxa el 2 de xunu; coles mesmes Valencia imponer a los *Rayos* 3-1, partíu nel que cayó'l primer gol mexicanu nel inmueble, por conductu del necaxista Roberto Martínez *Caña brava* al arqueru José Manuel Pesudo; y finalmente América empató a un tanto col Valencia.

El primer partíu de la seleición mexicana nesti escenariu, foi un duelu amistosu'l 12 de xunu ante'l club inglés Tottenham Hotspur, el marcador foi a favor de los visitantes por 1-0 con gol de Weller. Esi partíu supunxo la despidida de suelu mexicanu del combináu nacional, previu a Inglaterra 1966. El primer partíu internacional, esto ye, contra una seleición nacional, foi'l 5 de xineru de 1967 contra , terminando con resultancia favorable pal llocal de 3-0; El primer gol d'un escoyíu foi de Vicente Pereda.

El primer xuegu de competencia oficial dientro del estadiu asocedió'l 2 de xunu, na xornada inaugural de la Copa Méxicu 1966-67; el duelu foi ente Atlante y Veracruz, concluyendo con victoria pa los visitantes 2-1; Claudionor Barbosa del Atlante marcó'l primer gol al minutu 16. Nel Campeonatu de Lliga, el primer partíu seria hasta'l 21 de xunetu, tamién na xornada inaugural, col trunfu 1-0 d'América (gol de Francisco Mancilla) sobre Necaxa.

### Tornéu Olímpicu de fútbol en 1968

Anque en principiu pensóse que l'estadiu de la Ciudá Universitaria yera l'aparente pa la realización de tolos partíos de fútbol, la creación d'unu de los más grandes estadios de balompié nel mundu nun podía dexase pasar. Asina'l comité organizador de los Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968 tomo la resolución de que l'Azteca fuera la sede principal del fútbol olímpico. En total ende apostáronse 10 partíos, incluyíos 4 de la seleición mexicana (1-0 vs Colombia, 1-4 vs Francia y 4-0 vs Guinea en fase de grupos; y 0-2 vs Xapón nel duelu pola medaya de bronce) y la final ( 4-1 ).

El partíu pola medaya de bronce ente Méxicu y Xapón rompió'l récor d'asistencia pa un partíu del Tornéu Olímpicu na historia, con 105,000 espectadores, marca qu'inda permanez vixente.

Al ser escenariu d'esta final y dempués en 1970 de la Copa Mundial, xunir nesi momentu al Colombes de París (1924 y 1938) y el Wembley de Londres (1948 y 1966), como los **únicos estadios en ser sede d'una final de [[Copa Mundial de Fútbol]] y una del [[Fútbol nos Xuegos Olímpicos|Tornéu Olímpicu]]**, datu que repetirian colos años siguientes l'Estadiu Olímpicu de Múnich (1972 y 1974), l'Estadiu Olímpicu de Roma (1960 y 1990), el Rose Bowl de Pasadena (1984 y 1994), l'Estadiu Olímpicu de Berlín (1936 y 2006) y el Maracaná (2014 y 2016).

### Copa Mundial de 1970: El ''Partíu del sieglu'' y la consagración de Pelé

El partíu inaugural foi'l 31 de mayu de 1970, nel palcu d'honor falaron Guillermo Cañedo del Comité Organizador, Stanley Rous presidente de la FIFA y Gustavo Díaz Ordaz Presidente de Méxicu;  y la XRSS empataron ensin goles a lo postrero; dambos calificáronse nel Grupu A, los soviéticos en primer llugar por tener más goles anotaos yá que vencieron 4-1 a  y 2-0 a El Salvador, ente que'l local golió 4-0 a los salvadoreños y apenes ganó 1-0 a los belgues.

Una de les semifinales foi memorable, tantu asina, que la FIFA nomar el «Partíu del Sieglu»; La sede foi l'Estadiu Azteca y enfrento a dos europeos campeones del mundu:  y .  anotó nel primer tiempu,  nel segundu nel últimu minutu, y fuéronse a tiempos extra, onde hubo cinco tantos. Los alemanes poner por delantre nel minutu 94 por un gol de Gerd Muller, Tarcisio Burgnich empató a dos al 98' y Luigi Riva dio-y la ventaya a Italia nel 104'; Muller consiguió la igualada a trés nel 110' y un minutu más tarde Gianni Rivera marcó'l gol final y el partíu remató 4-3.

El 21 de xunu apostóse la final; la  ganó por 4-1 a . Pelé apuntóse'l primer tantu al minutu 18, empató Roberto Boninsegna al 37' y Gerson (66'), Jairzinho (71') y Carlos Alberto (86') marcaron los goles finales. D'esta manera Brasil axudicar de manera definitiva'l Troféu Jules Rimet, al consagrase tricampeón mundial. Esti partíu, el postreru de la trayeutoria mundialista de *O´Rei*, ye consideráu'l de la so consagración como'l meyor xugador de la historia.

### Xuegos Panamericanos 1975

Ente'l 12 y el 27 d'ochobre de 1975, la Ciudá de Méxicu foi sede de los VII Xuegos Panamericanos y la ceremonia d'inauguración tuvo llugar nel estadiu Azteca; en dichu actu sobresalieron l'espectáculu de tabla ximnástica con sombrielles de colores y un mural viviente de banderes, logos y mensaxes, realizáu por neños poblanos na tribuna baxa. La final del tornéu de fútbol programada pal día 25 d'ochobre enfrentó nel estadiu a la seleición llocal y a Brasil; col marcador empatáu 1-1 dempués de los 90 minutos reglamentarios, l'alcuentru dir a tiempos extras. Una serie d'apagones parciales nel primer tiempu y unu total sobre'l fin del segundu tiempu extra obligaron a detener el xuegu y l'entrenador mexicanu Diego Mercado pidió la suspensión del partíu. Como'l tiempu taba perdiéndose, y ante la insistencia de Méxicu, el visor de la FIFA Gerard Reuzier dictaminó que dambes escuadres llograren la medaya d'oru, y polo tanto'l títulu de campeones de los Xuegos Panamericanos.

### Copa Mundial Xuvenil 1983

Ante les destacaes actuaciones de les seleiciones xuveniles de 1975, nel Campeonatu Mundial Xuvenil Amateur Sub-20 en Cannes Francia y la de 1977, subcampeona nel primer Mundial xuvenil de la FIFA en Túnez, pensar en buscar la sede d'esti postreru, mesma que se llogró p'apostase del 2 al 19 de xunu de 1983.

La seleición anfitriona tuvo la peor actuación, en competencies oficiales, pa cualesquier de les sos categoríes como llocal, depués de quedar esaniciáu na fase de grupos, productu de 2 derrotes (1-2 ante Corea del Sur y 0-1 contra Escocia) y un empate 1-1 con Australia.

La gran final foi apostada ente les seleiciones de Brasil y Arxentina, venciendo la primera 1-0 con gol de Geovanni Silva.

### Copa Mundial de 1986: Maradona y Arxentina

Méxicu foi la sede de la decimotercer Copa Mundial de la FIFA, tres l'arrenunciu de Colombia, el designáu orixinal que, en 1983 anunció que nun podía faer frente a la organización del tornéu. A pesar de qu'una serie de tarrecibles terremotos precedieron al Mundial, l'estadiu nun se vio afeutáu, polo que decidió siguise alantre colos preparativos. L'estadiu convirtióse per ende na única instalación onde tuvieron lugar dos finales del mundial, y la que más partíos agospió nesti tipu de campeonatos, con un total de diecinueve.

El partíu inaugural apostóse'l 31 de mayu ente les seleiciones d'Italia y Bulgaria con resultancia final d'empate a unu. El datu anecdóticu asocedió ante un fallu del soníu local, al momentu de tocar el Himnu Nacional Mexicanu, polo cual l'afición anfitriona entonar ensin pista; amás de la ulla xeneralizada al entós presidente Miguel de la Madrid al momentu de la inauguración protocolaria. Los resultaos de la  fueron de dos victories (2-1 ante Bélxica y 1-0 sobre Iraq) y un empate 1-1 contra Paraguái en fase de grupos; y una victoria 2-0 ante Bulgaria n'octavos de final, la única hasta'l momentu del cuadru mexicanu nuna fase d'eliminación direuta de Copa del Mundu.

Diego Armando Maradona, marcó dos goles contra  na ronda de cuartos de final; el primeru, descritu pol xugador como de "La mano de Dios"; y el segundu, reconocíu como *[[Gol del Sieglu]]* nel minutu 55, empezando dientro del so propiu campu, l'arxentín refugó a 6 xugadores ingleses: Hoddle, Reid, Sansom, Butcher, Fenwick y al porteru Shilton, antes d'anotar el gol. Anotó otros dos contra Bélxica en semifinales, asitiando a  na final, onde venció a  por 3-2, ante la presencia de los 115&nbsp;000 espectadores el 29 de xunu.

### Copa d'Oru 1993

Pa la II edición de la Copa d'Oru de la CONCACAF, realizada del 10 al 25 de xunetu, estremar a los ocho participantes en dos grupos de cuatro equipos, allugando a cada grupu nuna sola sede. Asina foi como la CONCACAF determinó asitiar al grupu B de la competencia nel Estadiu Azteca de la Ciudá de Méxicu, sector que taba integráu por , ,  y . Un total de 9 partíos apostar nesti estadiu, incluyendo los 5 que xugó'l cuadru llocal pa coronase campeón, coles siguientes resultaos: 8-0 ante Canadá, 1-1 con Costa Rica, 9-0 a Martinica, 6-1 sobre Xamaica y na gran final contra  llogró una victoria de 4-0. Pal *Colosu de Santa Úrsula*, dichu alcuentru significó la mayor asistencia d'aficionaos pa un partíu de fútbol na so historia, con un averáu de 120,000 asistentes.

### Curtiu cambéu de nome en 1997
L'estadiu ye propiedá de la empresa mexicana Televisa. La empresa camudó en 1997 el nome oficial del estadiu a *Estadiu Guillermo Cañedo*, como homenaxe póstumu al executivu Guillermo Cañedo de la Bárcena, fináu en xineru d'esi añu. El cambéu nun foi bien recibíu pola población, qu'optó por siguir llamándolo "Estadiu Azteca"; en consecuencia la empresa propietaria restableció'l nome orixinal.

### Copa Confederaciones 1999

La Copa FIFA Confederaciones (antes llamada *Copa Rei Fahd*) ye'l segundu tornéu responder# por por FIFA, más importante del mundu. Foi dau a Méxicu pa desenvolvese del 24 de xunetu al 4 d'agostu nos estadios Azteca y Jalisco. El grupu "A" que xugaría nel Azteca, tuvo integráu por , na so condición de llocal y campeón de la Copa d'Oru de la Concacaf 1998, Arabia Saudita (Campeón d'Asia), Bolivia (sub-campeón de la Copa América 1997) y Exiptu (Campeón d'África).
Los resultaos de la seleición llocal fueron: victoria 5-1 sobre los Saudites con 4 goles de Cuauhtémoc Blanco, trunfu 1-0 ante Bolivia y empate 2-2 contra Exiptu.
Una de les semifinales apostar nesti escenariu, enfrentando a Méxicu con Estaos Xuníos, la resultancia foi 1-0 a favor del llocal. El 4 d'agostu de 1999 apostóse la gran final ente les seleiciones de  y  ante un llenu total nes graes del *Colosu de Santa Úrsula*; situación que convirtió a l'asistencia de 110,000 aficionaos na más alta de la historia del tornéu, marca inda vixente. Méxicu llogró'l so primer títulu de seleición mayor respondíu por por FIFA, al vencer 4-3 al equipu carioca con goles de Miguel Zepeda (2), José Manuel Abundis y Cuauhtémoc Blanco.

### Copa Oru 2003

Nuevamente, por cuenta de la VII edición de la Copa d'Oru de la CONCACAF, l'estadiu Azteca foi designáu pa ser sede d'unu de los grupos de la competencia. Foi una de les escases ocasiones qu'un estadiu fora de los Estaos Xuníos allugó xuegos de la Copa Oro.

Nesti casu'l grupu A, compuestu poles seleiciones de ,  y . Xugáronse 6 partíos, 5 d'ellos del equipu anfitrión que venció 1-0 a Brasil na ronda grupal, empató 0-0 con Hondures, ganó 5-0 a Xamaica en cuartos de final, victoria de 2-0 a Costa Rica en semifinales y conquistó el so cuartu títulu de Copa Oro ante  ganando 1-0 el 27 de xunetu.

### Xuegu Internacional del Bicentenariu
El 11 d'agostu de 2010 como parte de los festexos del Bicentenariu de la Independencia de Méxicu, la Federación Mexicana de Fútbol entamó un xuegu internacional conmemorativo ente les seleiciones de  y la recién campeona del mundu . Convidar al escoyíu español, por evidentes llazos históricu-culturales por cuenta de dicha celebración nacional, dándose amás la circunstancia, de que tres la culminación de la Copa Mundial de Sudáfrica 2010, foi'l primer alcuentru internacional qu'apostaba la seleición española tres la so conquista mundialista. Antes d'empecipiar el partíu, como muestra de reconocencia y agradecimientu recíprocos, Iker Casillas, capitán del equipu español, llevantó y presentó'l Troféu de la Copa Mundial de Fútbol a l'afición mexicana. Tres el pasiellu d'homenaxe que brindó'l cuadru mexicanu al español, vivióse un bien apostáu alcuentru que terminó con un empate a unu.

### Copa Mundial sub-17 de 2011

El domingu 10 de xunetu de 2011 apostóse la final de la Copa del Mundu Sub 17 ente la seleición anfitriona de Méxicu y el so similar d'Uruguái ante un llenu nel Estadiu Azteca. L'asistencia de 98,943 espectadores constitúi la más alta en duelos de la Copa Mundial de Fútbol Sub-17. Amás d'este, tamién s'apostó l'alcuentru pol tercer llugar.

Nel duelu definitivu, el primer gol cayó depués d'un tiru d'esquina cobráu dende la punta esquierda, Kevin Escamilla asitia'l balón pa Carlos Fierro, que vuelve centrar cola cabeza por que Antonio Briseño sosprienda pel costazu a la defensa d'Uruguái y dicte el 1-0 parcial. Giovani Casillas anotó'l segundu gol depués d'un contragolpe al minutu 90, desamarrando la emoción de too l'estadiu. El marcador final foi de 2-0 a favor de los locales, llevándose'l títulu del certame.

Cola disputa d'esti partíu convertir nel **únicu estadiu del mundu en ser sede de la gran final de seis distintos torneos oficiales de la FIFA** (Copa Mundial 1970 y Copa Mundial 1986, Tornéu Olímpicu de 1968, Copa Mundial Xuvenil 1983, Copa FIFA Confederaciones 1999, Copa Mundial Sub-17 de 2011).

### Finales en competición nacional
#### Lliga
Hasta 1970, el campeón de Lliga en Méxicu yera definíu de la mesma manera que na mayoría de les lligues nel mundu, esto ye, l'equipu qu'a la fin va sumar mayor cantidá de puntos proclamábase campeón. Dempués de la Copa del Mundu, p'alzar los ingresos por conceutu d'entraes a los estadios y cuotes d'audiencia televisives, implementóse un sistema d'eliminación direuta (al estilu coperu) dempués de la fase regular, que tuviera como desenllaz una final; d'esta manera surdió la coloquialmente conocida «liguilla».

Na temporada 1970-71 la lliga foi estremada en dos grupos de nueve equipos cada unu; a la fin del tornéu los líderes de cada grupu enfrentar nuna serie final d'ida y vuelta. Los primeros protagonistes d'una final fueron l'América y el Toluca; el partíu d'ida apostar na La Bombonera con resultancia d'empate a cero goles. El 1 d'agostu de 1971 América foi'l primer campeón nuna final de lliga al ganar 2-0 al Toluca con goles de Horacio López Salgado y Carlos Reinoso.

Dende entós l'Estadiu Azteca foi escenariu de siquier un partíu en 30 de 70 series finales, dende la temporada 1970-71 hasta'l Apertura 2017; inclusive lo foi en 20 de 27 series, ente 1970-71 y 1995-96.

En total apostáronse nel estadiu 34 partíos de final de lliga (14 d'ida y 20 de vuelta), más que nengún otru escenariu de la Primer División.**


* En total anotáronse 95 goles, destacando'l 6-3 de Clausura 2005, que ye'l xuegu con más goles en finales de lliga.
* Al ser l'escenariu con más xuegos de vuelta (salvo'l mentáu casu de 1972-73), ye en consecuencia **el recintu onde se coronaron más equipos**, seis en diecinueve causes:
** [[Club América|América]] 10 (1970-71, 1975-76, 1983-84, Prode 1985, 1987-88, 1988-89, Branu 2002, Clausura 2005, Clausura 2013 y Apertura 2014)
** [[Cruz Azul]] 4 (1971-72, 1973-74, 1978-79 y 1979-80)
** [[Club Necaxa|Necaxa]] 2 (1994-95 y 1995-96)
** [[Club Universidad Nacional|Pumas de la UNAM]] 1 (1976-77)
** [[Tigres UANL]] 1 (1981-82)
** [[Club León|León]] 1 (Apertura 2013)
* Son seis los equipos que fueron locales en dalguna final ([[Club América|América]], [[Cruz Azul]], [[Atlético Español]], [[Club Universidad Nacional|UNAM]], [[Club de Fútbol Atlante|Atlante]] y [[Club Necaxa|Necaxa]]).
* **Ye l'únicu estadiu nel que s'apostaron los dos partíos d'una serie de gran final**, y asocedió en cuatro causes:
** [[Cruz Azul]]-[[Atlético Español]] [[Primer División de Méxicu 1973-74|1973-74]]
** [[Club América|América]]-[[Cruz Azul]] [[Primer División de Méxicu 1988-89|1988-89]]
** [[Club Necaxa|Necaxa]]-[[Cruz Azul]] [[Primer División de Méxicu 1994-95|1994-95]]
** [[Club América|América]]-[[Club Necaxa|Necaxa]] [[Tornéu Branu 2002 (Méxicu)|Branu 2002]]

==== Copa Méxicu ====
Siguiendo con el costume d'allugar el partíu final de la [[Copa Méxicu]] en duelu únicu a celebrase na [[Ciudá de Méxicu]], l'Azteca heredó esta práutica de los sos antecesores capitalinos ([[Estadiu Azul|Olímpicu de la Ciudá de los Deportes]] y [[Estadiu Olímpicu Universitariu|Olímpicu Universitariu]]). Siendo asina, realizáronse 4 finales de partíu únicu; 2 d'ida y 2 de vuelta en series de visita recíproca, coles siguientes resultaos:
<small>
* [[Copa Méxicu 1966-67|1966-67]] León 2-1 Guadalajara 
* [[Copa Méxicu 1967-68|1967-68]] Atlas 2-1 Veracruz
* 1968-69 Cruz Azul 2-1 Monterrey
* 1971-72 León 0-0 Zacatepec (León coronóse 10-9 en penaltis, depués d'una serie na que se tiraron 40 penaltis, 21 d'ellos fallaos)
* [[Copa Méxicu 1973-74|1973-74]] Cruz Azul 1-1 América (ida)
* [[Copa Méxicu 1973-74|1973-74]] América 2-1 Cruz Azul (vuelta)
* [[Copa Méxicu 1975-76|1975-76]] América 2-1 Tigres UANL (ida)
* [[Copa Méxicu 1990-91|1990-91]] América 0-0 U de G (vuelta)
</small>

==== Campeón de Campeones ====
De la mesma forma, volvióse la sede habitual de los duelos pol [[Campeón de Campeones]] qu'enfrentaba a los monarques de Lliga y Copa del fútbol mexicano, o nel so defectu a los d'Apertura y Clausura de la lliga, na segunda etapa del troféu. Asina se realizaron 9 xuegos pol títulu, 7 de partíu únicu y 2 de vuelta en series a visita recíproca, coles siguientes resultaos:
<small>
* 1966-67 Toluca 1-0 León
* 1971-72 León 1-0 América 
* 1972-73 León 0-0 Cruz Azul (León llogró'l títulu 3-2 en penaltis)
* 1973-74 Cruz Azul 2-1 América 
* [[Campeón de Campeones 1975-76|1975-76]] América 2-0 Tigres UANL
* [[Campeón de Campeones 1987-88|1987-88]] América 2-0 Puebla (xuegu de vuelta)
* [[Campeón de Campeones 1988-89|1988-89]] América 2-1 Toluca
* [[Campeón de Campeones 2002-03|2002-03]] Toluca 2-1 Monterrey
* [[Campeón de Campeones 2004-05|2004-05]] América 2-1 UNAM (xuegu de vuelta)
</small>

=== Xuegos internacionales de clubes ===
Nel ámbitu de los xuegos amistosos, y siguiendo la tradición de la ''Series internacionales'' apostaes dende finales de los años 1950. El ''Colosu de Santa Úrsula'' atraxo en compromisos amistosos o de pretemporada a una gran cantidá de clubes Suramericanos y Europeos pa enfrentar d'igual manera a la seleición mexicana o a los equipos de la lliga local, ente ellos: [[Sheffield United Football Club|Sheffield United]] (ING), [[Tottenham Hotspur Football Club|Tottenham]] (ING), [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]] (POR), [[Club Atlético de Madrid|Atlético de Madrid]] (ESP), [[Real Club Deportivo Español|Español de Barcelona]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] (CHI), [[Bologna Football Club 1909|Bolonia]] (ITA), [[Boca Juniors]] (ARG), [[Estrella Colorada de Belgráu]] (YUG), [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] (BRA), [[Cruzeiro Esporte Clube|Cruzeiro]] (BRA), [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]] (BRA), [[F. C. Colonia]] (ALE), [[Ferencvárosi Torna Club|Ferencváros]] (HUN), [[Celtic Football Club|Celtic]] (ESC), [[Inter de Milán]] (ITA), [[Athletic Club|Athletic de Bilbao]] (ESP), [[PSV Eindhoven]] (HOL) y [[Futbol Club Barcelona|Barcelona]] que lo visitó en 1981 con Diego Maradona nes sos files y en 2003 con xugadores como [[Ronaldinho]] pa la despidida de [[Luis Roberto Alves|Luis Roberto Alves ''"Zague"'']].

L'Estadiu Azteca foi una de les sedes del tornéu amistosu [[International Champions Cup 2015]], que se realizaba per primer vegada fora de los [[Estaos Xuníos]], anque l'estadiu foi sede solo d'un partíu, ente'l [[Club América|América]] y el [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]]. El 1 de xunu de 2015 foi anfitrión del [[Superclásico del fútbol arxentino]] (xugáu apenes per quinta ocasión fora d'Arxentina), por cuenta de un troféu amistosu apostáu por [[Club Atlético River Plate|River Plate]] y [[Club Atlético Boca Juniors|Boca Juniors]]. El primeru llevóse'l troféu al vencer 4-2 en penaltis, depués d'un empate a un tanto nel tiempu reglamentariu.

==== Copa Interamericana ====
En competencies internacionales de calter oficial, el primer partíu apostáu por un club mexicanu nel estadiu, curiosamente nun correspondió a nengún club capitalín, sinón al [[Club Deportivo Toluca|Toluca]], que al escarecer d'allumáu na so cancha tuvo que xugar de llocal nel ''Colosu de Santa Úrsula'' el partíu d'ida de la [[Copa Interamericana 1969]], el [[13 de febreru]] de [[1969]] ante'l campeón de [[Copa Libertadores]] l'equipu arxentín [[Estudiantes de La Plata]], que terminó ganando'l duelu 2-1.

Cuatro partíos, en trés finales más, de la estinguida [[Copa Interamericana]] apostar nel Azteca:

* El [[Copa Interamericana 1972|15 de xunetu de 1972]] xugóse'l partíu d'ida ente [[Cruz Azul]] y [[Club Nacional de Football|Nacional de Montevideo]], que terminó empatáu 1-1.
* Na [[Copa Interamericana 1978]] xugóse una serie de tres encuentros ente'l campeón de la [[Copa de Campeones de la Concacaf]]: [[Club América|América]] y el campéon de la Copa Libertadores: [[Boca Juniors]]; Dempués del primer partíu xugáu'l 28 de marzu en Buenos Aires que ganara 3-0 el llocal, el 12 d'abril xugó'l segundu na [[Ciudá de Méxicu]] con resultancia 1-0 a favor del cuadru mexicanu. Una y bones el reglamentu establecía la definición del títulu por puntos, (dambos teníen dos, productu de les sos victories) seria'l cuadru ''Xeneize'' quien solicitó que'l tercer duelu apostárase ende nel Azteca. El [[14 d'abril]] el conxuntu americanista venció 2-1, con un gol en tiru llibre de [[Carlos Reinoso]] nel últimu minutu de los tiempos extras, y coronóse campeón de la Copa Interamericana 1978.
* Darréu'l [[12 d'ochobre]] de [[1991]] [[Club América|América]] venció 2-1 al [[Club Olimpia]] de Paraguái, campeón de la Copa Libertadores p'axudicase nel xuegu de vuelta, el so [[Copa Interamericana 1991|segundu títulu]] (depués d'empatar a unu na ida).

==== Copa de Campeones de la Concacaf ====
Dientro de la [[Copa de Campeones de la Concacaf]], lo curtio y accidentao de los formatos y torneos, nun dexó que s'apostara una gran cantidá de partíos d'esta competencia. N'ocasiones xugáu en rondes finales n'Estaos Xuníos o Centroamérica, o inclusive en partíu únicu en sedes rivales; amás del usu de sedes alternes por dalgún de los clubes, como asocedió en múltiples ocasiones con Cruz Azul (usando'l [[Estadiu 10 d'avientu|10 d'avientu]]) o con América (usando'l [[Estadiu Corregidor|Correxidora]] y el [[Estadiu Plan de San Luis|Plan de San Luis]]). Sicasí sobresalen ente los 30 alcuentros escenificados, los 7 partíos de final apostaos ende (la mayor cantidá de duelos pol títulu na historia del tornéu), siendo cinco de vuelta y unu d'ida en series de visita reciproca, amás d'unu de desempate:
* [[Copa_de_Campeones_de_la_Concacaf_1969#Final|30 de setiembre de 1969]] Cruz Azul 1-0 [[Comunicaciones Fútbol Club|Comunicaciones]] (Vuelta)
* [[Copa_de_Campeones_de_la_Concacaf_1971#Partíu_de_Desempate|19 d'abril de 1972]] Cruz Azul 5-1 [[Lliga Deportiva Alajuelense|Alajuelense]] (Desempate)
* [[Copa_de_Campeones_de_la_Concacaf_1987#Final|28 d'ochobre de 1987]] América 2-0 [[Defence Force]] (Vuelta)
* [[Copa_de_Campeones_de_la_Concacaf_1990#Final|12 de marzu de 1991]] América 6-0 [[Fútbol Club Pinar del Río|Pinar del Río]] (Vuelta)
* [[Copa_de_Campeones_de_la_Concacaf_2006#Ronda_Final|20 d'abril de 2006]] América 2-1 Toluca (Vuelta)
* [[Concacaf Lliga Campeones 2014-15|29 d'abril de 2015]] América 1-1 [[Montreal Impact|Montreal]] (Ida)
* [[Concacaf Lliga Campeones 2015-16|27 d'abril de 2016]] América 2-1 Tigres UANL (Vuelta)

==== Copa Libertadores y Copa Suramericana ====

Los clubes América, Cruz Azul, Guadalajara y Necaxa, exercieron de llocal nel Estadiu Azteca, pa partíos de la [[Copa Libertadores d'América]], colo cual atropó la mayor cantidá de partíos apostaos, ente los escenarios mexicanos anfitriones d'esta competencia con 40.

El primer partíu de la Copa Libertadores d'América nel Estadiu Azteca, apostóse'l [[13 de marzu]] de [[1998]], cuando'l [[Club América|América]] xugó contra'l [[Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense|Grêmio de Porto Alegre]], con un resultáu por 2-1 favorable al visitante.

El [[20 de xunu]] de [[2001]], convertir nel primer estadiu mexicanu, en ser sede d'una final de la Copa Libertadores d'América, col partíu d'ida, Cruz Azul contra Boca Juniors, que terminara 1-0 a favor del cuadru ''boquense''.

El [[30 de payares]] de [[2007]], apostóse'l xuegu d'ida de la final na [[Copa Suramericana 2007]], ente l'América y l'[[Arsenal Fútbol Club|Arsenal de Sarandí]], que terminó con marcador 2-3 en favor del cuadru arxentín, escenificando asina la so segunda final de competencia suramericana.

=== Xuegos internacionales de seleiciones ===
Amás de les competencies oficiales, l'Estadiu Azteca foi escenariu d'una gran cantidá de xuegos amistosos, non solo de la seleición nacional mexicana, sinón d'otros cuadros estranxeros que lu han visitáu, especialmente previu a les Copes del Mundu de 1970 y 1986. Ente los equipos que visitaron l'inmueble atopen tolos campeones del mundu (sacante ): , , , , ,  y , que lo fadría nel so primer duelu como campeón del mundu reinante en 2010.

En [[1977]] foi sede (xunto col estadiu [[Estadiu Universitariu (UANL)|Universitariu]]) de la [[Clasificación_de_Concacaf_pa_la Copa Mundial_de_Fútbol_de_1978#Ronda_final:_Campeonatu_Concacaf_de_1977|Copa Concacaf 1977]], que sirvió amás como ronda final de la eliminatoria mundialista escontra la [[Copa Mundial de Fútbol de 1978|Copa del Mundu d'Arxentina 1978]].

N'este mesmu renglón, Méxicu hai diputáu 51 xuegos de [[Clasificación de Concacaf pa la Copa Mundial de Fútbol eliminatoriu mundialistas]] nesti estadiu y solo sufrió dos ganes: el [[16 de xunu]] de [[2001]] ante Costa Rica (1-2), nun eventu conocíu como ''el Aztecazo'', y contra Hondures el [[6 de setiembre]] de [[2013]] (1-2).

=== Marques de golio y apaición ===
* [[Luis Roberto Alves|Luis Roberto Alves ''"Zague"'']] ye'l máximu goliador en xuegos oficiales dientro del Azteca con 159 goles (122 en lliga y liguilla, 10 na [[Copa de Campeones de la Concacaf]], 10 en [[Copa Méxicu]]; Y 17 con [[Seleición de Fútbol de Méxicu|Seleición nacional]]).
* [[Luis Roberto Alves|"Zaguinho"]] tamién ye'l mayor anotador nun solu xuegu efeutuáu nesti escenariu con 7 goles; marcaos el [[11 de xunetu]] de [[1993]] ante  dientro de la fase de grupos de la [[Copa d'Oru de la Concacaf 1993]].
* La mayor goliada na historia del inmueble asocedió'l [[17 d'ochobre]] de [[1975]], cuando  ganó 14-0 a  dientro de la primer fase del [[Fútbol nos Xuegos Panamericanos de Ciudá de Méxicu 1975|Tornéu de fútbol de los Xuegos Panamericanos de 1975]]. Ente qu'en xuegos de clubes la marca correspuende al trunfu d'[[Atlético Español]] 8-0 contra [[Club de Fútbol Ciudad Madero|Ciudá Madero]] (con 5 tantos de Ricardo Brandon, la mayor cuota d'un xugador en duelu de clubes)del 21 de payares de 1974 dientro del tornéu de lliga.
* 10 goles ye la máxima cuota d'anotaciones en partíos oficiales de clubes pal ''Colosu de Santa Úrsula'', cifra que se llogró en 3 ocasiones: [[Club América|América]] 6-4 contra [[Tiburones Rojos de Veracruz|Veracruz]], el 4 de setiembre de 1966 nel tornéu de lliga 1966-67; [[Club América|América]] 7-3 sobre [[Monarcas Morelia|Atlético Morelia]], el 7 d'ochobre de 1994 nel tornéu de [[Primer División de Méxicu 1994/95|lliga 1994-95]]; Y [[Club América|América]] 8-2 ante [[Club Olimpia|Olimpia]], el [[12 d'abril]] de [[2000]] na fase de grupos de la [[Copa Libertadores 2000]].
* [[Luis Roberto Alves|Luis Roberto Alves ''"Zague"'']] ye'l máximu goliador en xuegos de seleiciones nacionales dientro del inmueble, con 17 anotaciones: 11 na [[Copa d'Oru de la Concacaf 1993]], 5 en [[Clasificación de Concacaf pa la Copa Mundial de Fútbol eliminatoriu mundialistas]] y 1 en partíos amistosos.
* Nel rubro de la presencies nel inmueble, [[Cristóbal Ortega]] ye'l xugador con más alcuentros apostaos nel estadiu. Esto considerando tolos sos xuegos en competiciones de clubes con [[Club América|América]] (únicu club col que xugó por 18 años) y sumando los sos partíos como escoyíu nacional.
* En cuantes que na direición téunica, [[Ignacio Trelles]] ye l'entrenador con más alcuentros empobinaos nel estadiu. Otramiente, considerando tolos xuegos que dirixó, tanto de llocal como de visitante, en competiciones de clubes y sumando los sos partíos como entrenador de la seleición de fútbol.

=== Liguillas pol non descensu y 2ª división ===

Na temporada 1968-69 creóse la denomada [[Descensu_en_la_Primer_División_de_Méxicu#Liguilla_por_el_non_descensu.5B2.5D|''liguilla pol non descensu'']] pa enfrentar a los dos últimos llugares de la tabla xeneral y dirimir d'esa manera'l descensu a la [[Segunda División de Méxicu|segunda división]]. [[Club Deportivo Oro|Oro]] y [[Jabatos de Nuevo León|Nuevo León]] terminaron empataos con 21 puntos y enfrentáronse nuna serie a visita reciproca. Tres dos empates (1-1 y 2-2), definir nun partíu de desempate que tuvo como sede l'estadiu Azteca. Dempués d'esti xuegu, apostáronse seis partíos más na historia d'estes series pa evitar el descensu. Nes temporaes [[Primer División de Méxicu 1971/72|1971-72]], [[Primer División de Méxicu 1975/76|1975-76]] y [[Primer División de Méxicu 1984/85|1984-85]]; [[Atlético Español]], [[Club de Fútbol Atlante|Atlante]] y [[Club Necaxa|Necaxa]] respeutivamente, xugaron un duelu como llocal. Fueron les úniques ocasiones en qu'equipos asitiaos nel ''Colosu de Santa Úrsula'' apostaron diches series; solo Atlante baxó. Amás d'eses ocasiones, en 1972-73 los dos xuegos de la serie final ente [[Club de Fútbol Pachuca|Pachuca]] y [[Club Deportivo Zacatepec|Zacatepec]] apostáronse ende; y en [[Primer División de Méxicu 1982/83|1982-83]] el partíu de desempate ente [[Monarcas Morelia|Morelia]] y [[Club Deportivo Zacatepec|Zacatepec]] se escenificó nesti inmueble.

Al ser [[Club de Fútbol Atlante|Atlante]] l'únicu anfitrión del ''Azteca'' que baxó, ye en consecuencia l'únicu equipu que xugó como llocal nuna división inferior nesti estadiu. El denomináu ''Equipu del pueblu'' apostó 27 partíos como llocal na temporada 1976-77 de la [[Segunda División de Méxicu|2ª división]]: 23 de fase regular y 4 de la liguilla, incluyida la final contra [[Querétaro Fútbol Club|Querétaro]].

Amás de la esperiencia atlantista como llocal, cinco partíos más de la segunda división xugar nel Azteca; cuatro d'ellos correspondientes a xuegos de desempate nes series pol títulu: [[Atlas de Guadalajara|Atlas]] 4-0 a [[Tigres UANL]] en 1971-72, [[Tecos de la UAG]] 1-0 a [[Club Deportivo Irapuato|Irapuato]] en 1974-75, [[Correcaminos de la UAT]] 0-0 (4-2 en penaltis) con [[Querétaro Fútbol Club|Querétaro]] en 1986-87 y [[Club de Fútbol Cobres|Cobres]] 1-0 a [[Club León|León]] en 1987-88; Y unu más a la final del [[Tornéu Clausura 2017 Lliga Premier d'Ascensu|Clausura 2017]] de la [[Lliga Premier d'Ascensu de Méxicu|Lliga Premier d'Ascensu ''Categoría Filiales'']]

=== Fútbol americanu ===

El [[12 d'avientu]] de [[1970]] apostóse'l primer xuegu de fútbol americanu na cancha del Azteca, correspondiendo esti sucesu al [[Clásicu Poli-Universidá]], que rexistro una entrada de 95 000 espectadores. El marcador favoreció a la [[Pumas CU|UNAM]] 24-13. De casualidá, el récor d'asistencia a esti estadiu ye un [[Clásicu Poli-Universidá]] de fútbol americanu'l [[2 d'avientu]] de [[1972]], el segundu xugáu nesti escenariu, nel que [[Burros Blancos|Burros blancos del IPN]] ganara por marcador de 20-3; esi día, con un sobrecupo evidente y xente sentada tapando les escalinates rexistró una cifra d'aproximao 125,000 espectadores (tamién ye'l récor d'asistencia de tolos tiempos a un partíu de [[fútbol americanu]]).

N'este mesmu estadiu instauróse la marca de mayor asistencia nun partíu de pretemporada de la [[NFL]], cola disputa del xuegu promocional denomináu **American Bowl**, con 112,376 espectadores que poblaron l'estadiu pa ver a los [[Dallas Cowboys]] en contra de los [[Houston Oilers]] ganando los primeres 6-0, el 15 d'agostu de 1994.
Este seria'l primeru de cinco American Bowl apostaos en Santa Úrsula; al que-y siguiríen los de:
* 4 d'agostu de 1997 [[Miami Dolphins|Miami]] 38-19 [[Denver Broncos|Denver]]
* 17 d'agostu de 1998 [[New England Patriots|Nueva Inglaterra]] 21-3 [[Dallas Cowboys|Dallas]]
* 19 d'agostu de 2000 [[Indianapolis Colts|Indianápolis]] 24-23 [[Pittsburgh Steelers|Pittsburgh]]
* 27 d'agostu de 2001 [[Dallas Cowboys|Dallas]] 21-6 [[Oakland Raiders|Oakland]]

Tamién nel Estadiu Azteca instauróse un [[Récor Guinness]], pola mayor asistencia a un partíu de temporada regular de la [[NFL]], mientres el [[NFL Fútbol Americano (eventu)|primer partíu de temporada regular fora de los Estaos Xuníos]], esto foi'l [[2 d'ochobre]] de [[2005]] ente los [[Arizona Cardinals]] y los [[San Francisco 49ers]] con 103,467 espectadores, ganando los primeres por marcador de 31-14.

El 5 de febreru de 2016 la [[NFL]], dempués de dalgunos de meses de xestión per parte d'autoridaes deportives de la Ciudá de Méxicu, la filial de la lliga en Méxicu y el grupu qu'alministra l'estadiu, anunció qu'esti volvería tener un partíu de temporada regular. Los [[Oakland Raiders]] y los [[Houston Texans]] enfrentáronse'l llunes [[21 de payares]] de [[2016]], resultando ganadores los Raiders con marcador 27-20; esta foi la primer edición del celebre ''[[Monday Night Football]]'' xugáu fora d'Estaos Xuníos.

EL [[19 de payares]] de [[2017]], alluga per segundu añu consecutivu un partíu de temporada regular de la NFL, nel cual, los [[Oakland Raiders]] enfrentaron al campeón vixente [[New England Patriots]], ganando estos postreros 33-8. Nesti xuegu, [[Tom Brady]] convertir nel primer [[Quarterback|mariscal de campu]] de la historia de la NFL en superar les 300 yardes nun solu xuegu en 3 distintos países (Estaos Xuníos, Reinu Xuníu y Méxicu). Coles mesmes, l'[[Kicker (fútbol americanu)|espatexador]] de New England Patriots [[Stephen Gostkowski]] realizó'l gol de campu más llargo de la Temporada 2017 de la NFL, de 62 yardes, superando por una yarda al gol de campu executáu pol espatexador de [[Philadelphia Eagles]] Jake Elliott realizáu na selmana 3 contra [[New York Giants]].

=== Fútbol femenín ===

Depués de la destacada participación del escoyíu femenil mexicanu nel ''I Campeonatu Mundial Femenín de Fútbol Italia 1970'', que remató en tercer llugar; la ''Asociación Mexicana de Fútbol Femenil (AMFF)'', col sofitu de dellos empresarios solicitó y llogró la sede de la segunda edición de dichu eventu, a celebrase en [[1971]] nos estadios Azteca y [[Estadiu Jalisco|Jalisco]].

El [[15 d'agostu]] de [[1971]] empecipio'l ''II Campeonatu Mundial de Fútbol Femenín'' col trunfu del cuadru local ante Arxentina con marcador de 3-1, darréu venceríen a los ingleses 4-0. Aquel Mundial de Méxicu cuntó cola participación de seis seleiciones: [[Seleición femenina de fútbol de Méxicu|Méxicu]], [[Seleición femenina de fútbol d'Arxentina|Arxentina]] ya [[Seleición femenina de fútbol d'Inglaterra|Inglaterra]] nel Grupu A, con sede nel Estadiu Azteca, ente qu'[[Seleición femenina de fútbol d'Italia|Italia]], [[Seleición femenina de fútbol de Dinamarca|Dinamarca]] y [[Seleición femenina de fútbol de Francia|Francia]] xugaron nel Estadiu Jalisco, de Guadalajara, pol Grupu B. Foi un ésitu inesperáu. Xugóse ante un permediu de 20 mil espectadores, pero cuando Méxicu salía a la cancha la cifra enchía toa mira. Los trunfos de Méxicu sobre Arxentina ya Inglaterra, dieron cita a aproximao 80 a 90 mil aficionaos. Esi númberu caltener na semifinal contra Italia que se saldó con trunfu 2-1. Les mexicanes sorprendieron nuevamente al llegar a la final contra Dinamarca el [[5 de setiembre]] ante un históricu llenu nel ''Colosu de Santa Úrsula'', inusitado pa un alcuentru femenil . Esa tarde, Méxicu perdió 3-0 ante 110,000 aficionaos nel inmueble, lo que representa la cifra más alta d'aficionaos nun partíu de fútbol femenín.

Sicasí, y pesar de tener el respaldu de la [[FIFA]], venti años más tarde cuando reiniciaron los [[Copa Mundial Femenina de Fútbol|campeonatu mundiales de la categoría]], el máximu organismu rector desconoció la esistencia de los dos torneos setenteros y dexó al marxe los eventos y marques d'asistencia establecíos.

El [[5 de xunetu]] de [[2003]], metanes una nueva fervencia de la opinión pública pol fútbol femenín, la seleición nacional apostó nel Azteca, el xuegu d'ida de la serie de reclasificación pa la [[Copa Mundial Femenina de Fútbol de 2003|Copa del Mundu d'Estaos Xuníos 2003]] ante Xapón y que concluyera con empate a dos tantos, la entrada rexistrada formalmente, de 75,000 aficionaos establecióse como marca nun duelu clasificatorio pa una Copa del Mundu Femenil.

Depués de la fundación de la [[Primer División Femenina de Méxicu]] a finales de 2016, l'estadiu allugaría los so primer partíu hasta la xornada 4 del [[Tornéu Apertura 2017 (Lliga MX Femenil)|Apertura 2017]], el [[19 d'agostu]] de [[2017]] col duelu [[Club América femenil|América]] contra Morelia, que concluyó con victoria 5-0 pal conxuntu llocal. [[Dayana Cázares]] anotó al minutu 27 l'históricu primer gol.



== Carauterístiques ==

=== Cancha ===

L'alfombra de campera que cubrió la superficie de la cancha, foi traida dende [[Reinu Xuníu]]; atopar a 9.5 [[metru|m]] per debaxo del nivel de la cai y cuenta con un sistema de drenaxe qu'evita encharcamientos y dexa xugar minutos dempués de terminar una nube. Este consiste nuna franxa negra de materiales amaceraos (30 cm de grava y 30 cm de tierra vexetal) con filtros de sables y grava volcánica, onde cada seis metros hai tubos de formigón furáu asitiaos a 45°, que cooperen cola descarga d'agua, que flúi escontra un foso perimetral, pa depués inyectar parte escontra'l terrén y utilizar otru tantu pal riego. Coles mesmes, del centru escontra les bandes hai un leve desnivel que tien l'oxetivu d'esaniciar l'escesu d'agua. Les midíes de la cancha son de 68 [[metru|m]] d'anchu por 105 [[metru|m]] de llargu (ye dicir 7,140 metros cuadraos), como lo establez la [[FIFA]].La posición de la cancha señala una orientación del pasu del sol mientres los partíos diurnos, d'oriente a poniente, pa evitar desventaxa a los equipos. El procesu pa caltener en bon estáu'l verde consiste n'estrayer segmentos cilíndricos estropiaos que se sustitúin por otros en bones condiciones. Ríquense a lo menos 700 d'estos cilindros dempués de cada partíu.

Dempués de la [[Copa Mundial de Fútbol de 1986|Copa del Mundu de 1986]] semóse un nuevu tipu de campera denomada ''kikuyo (pennisetum clandestinum)'', un verde montés, orixinariu d'[[África]] que foi introducíu n'Estaos Xuníos y dende ellí pasó a Méxicu en 1900. La so consistencia ye seique menos fina que la del inglés, pero ye menos vulnerable al ataque d'inseutos y a la gastadura natural que se tien nel país; tien de recibir ocho hores diaries de sol direutu pa poder llevar a cabu la fotosíntesis y caltenese verde.

=== Distribución de la capacidá ===


La división comercial convencional de la capacidá del inmueble ye la siguiente:


Tien De considerase que'l númberu total de boletos disponibles a la venta ye de 87,566; pero esisten llugares ayenos al rubro comercial, y que tán suxetos a convenios de preventa o propiedá; estes zones son los palcos (que la so capacidá máxima varia d'alcuerdu al propietariu), les platees titulares y les suites.

=== Zona de medios y seguridá ===

Al centru del llau poniente del estadiu, sobre la gradería alta y con gran visibilidá dende la cancha, allúgase la tribuna de prensa, con 200 asientos, antepar, sanitarios, teléfonos públicos y zones pa cámares, y el palcu de tresmisiones, conformáu por un estudiu de televisión, cabines de radio y televisión, cabina de soníu local, cabina de control de pantalles y sala d'equipos electrónicos.

=== Vestidores === 

Los nucleos de los vestidores tán alcontraos nel estremu norte del estadiu, con accesu independiente y conexón direuta a la cancha. L'estadiu tien dos árees de vestidores, una pal equipu llocal y otra pal visitante. En dambes hai un vestidor estelar y unu preliminar, por si realícense dos partíos nun mesmu día. Los vestidores cunten con cubículos individuales, regaderas, sanitarios, sala de masaxes, y ampliu espaciu pa calentamientu al interior del mesmu.

Hai otru vestidor pa los árbitros, colos mesmos servicios, sacante la salida independiente a la cancha. Esta zona ye afecha pa cubrir les necesidaes de los eventos non deportivos, como camarinos, oficines, cabines de grabación, etcétera.

=== Aparcamientos ===

L'aparcamientu xeneral del estadiu ye pa 4,850 vehículos, más dos aparcamientos anexos con llugar pa 624, tien cinco aparcamientos internos pa usu esclusivu de los titulares y convidaos de los palcos.

=== Llume ===

El llume funciona per mediu de llámpares de xenón d'arcu xigante, que irradien lluminosidá equivalente a la del mediu día; ente que la isoptica dexa una amplia claridá de lluz cuasi hasta l'atapecer. Les mentaes llámpares ye unu de los sistemes más modernos del mundu y fornieren el so usu a la de los principales escenarios europeos.

=== Pantalles === 

L'estadiu anovó les sos pantalles xigantes en 2015 ya instalo dos nuevos "cintillos de pantalla" allugaos a nivel de palcu, tou ello incorporen la teunoloxía [[Led]] d'última xeneración con calidá [[1080p|Full HD]]. Esti proyeutu corrió al cargu de [[Panasonic Corp|Panasonic]] Méxicu, como parte del proyeutu integral de renovación del Estadiu Azteca, que tien como oxetivu principal, l'ufiertar una meyor esperiencia visual pa los espectadores del recintu, según brindar una nueva opción d'espardimientu pa los anunciantes y patrocinadores de los distintos eventos deportivos. A pesar de que l'escenariu yá cuntaba con dos pantalles xigantes dende 1998, estes utilizaben teunoloxía de paneles de fósforos y nun soportaben el conteníu Full HD cola que se trabayaba nel Azteca. El sistema de renovación foi diseñáu en 2014 pola nuevu División de Soluciones Integrales B2B de Panasonic Méxicu, y mientres esi mesmu añu, el proyeutu foi aprobáu. La instalación de les pantalles de 10.24 x 21.44 metros caúna, llevar a cabu mientres el mes d'abril de 2015, onde dempués d'una serie de pruebes de desempeñu y un par d'axustes, el nuevu sistema foi inauguráu nel marcu de los cuartos de final de vuelta ente América y Pachuca. Gracies a la teunoloxía de les pantalles, l'equipu de soporte téunicu tien una más bona xera tocantes a caltenimientu, por cuenta de que cada unu de los paneles qu'integren les pantalles, puede remover y reemplazase fácilmente. Estes enormes pantalles tán feches pa sirvir 15 años a la so máxima capacidá y tán fabricaes con materiales bien resistentes. Son los primeros paneles de 220 m² nun estadiu de fútbol y los únicos del so tipu con teunoloxía Led en Méxicu. En comparanza coles de fósforu, les nueves pantalles son muncho más llixeres y amigables col mediu ambiente, pos solo precisen 50% d'enerxía pa funcionar; amás, son más brillosos con menos enerxía.

El sistema consiste no siguiente:

*Dos pantalles xigantes pa les cabeceres Sur y Norte de 10.24 x 21.44 metros caúna.
*Dos facias o cintillos nel segundu nivel de palcos de 0.96 x 160.0 metros caúna.
*Usu de paneles de teunoloxía Led con pitch de 20mm.
*Calidá d'imaxe Full HD.
*Software pa optimización d'imaxe con función de Resolvimientu Virtual y disponibilidad de múltiples efeutos.
*Sistema de ventilación pa circulación d'aire.

=== Adecuaciones y remodelaciones ===

Pa la [[Copa Mundial de Fútbol de 1986]], cola inversión de dellos cientos de millones de pesos, l'Azteca cumplió colos requerimientos de [[FIFA]], que los sos direutivos pidieron integrárase un palcu pa dicha federación, amás llugares pa prensa nacional, internacional y televisión, mayor númberu de butaques, midíes de seguridá pal ingresu y desallugu d'aficionaos, área d'aparcamientu, muralla proteutora alredor del estadiu y puertes de seguridá pa ingresar a la cancha. [[Pedro Ramírez Vázquez]] foi quien encabezó los trabayos de remodelación. Empezó con un cambéu a una de les partes llonxitudinales de la tribuna baxu, llogrando dos pisos más de palcos, con 20 places nueves cada unu. Un palcu central para FIFA con 400 asientos. Coles mesmes, estendió la capacidá de les tribunes a cuasi 115,000 espectadores, pa lo que foi necesariu xunir nun tou continuu la tribuna alta qu'antes se componía de dos niveles y una franxa de circulación, llogrando con esto trés mil llugares adicionales.Instalóse un conxuntu central de bocines, suspendíu dende un cable metanes la cancha, a un altor de 36 metros. Inclusive se diseñó un andador dende la cai hasta'l patiu central, llamáu Pase Azteca, onde xacen una serie de comercios. L'estadiu remocicáu tien les siguientes carauterístiques.

* Accesos y salíes al estadiu per víes rápides.
* Máxima visibilidá a la cancha dende cualquier puntu de palcos, platees o graes, de día y de nueche.
* Instalaciones dotaes de les máximes facilidaes y servicios pa entrenadores y xugadores.
* 856 palcos privaos en forma de balcones independientes a la cancha, con gran visibilidá pola so rellación d'altor y distancia con respectu al verde y con un antepalco con sanitariu propiu y aparcamientu internu para dichos palcos.
* El tiempu pa desallugar por completu l'estadiu ye de 18 minutos.

Nos últimos años fixéron-ylo delles adecuaciones pa caltenelo en óptimas condiciones. En [[1999]] por cuenta de la visita del [[Xuan Pablo II|Papa Xuan Pablo II]] y de cara a Copar Confederaciones d'esi mesmu añu, fueron instalaes dos pantalles xigantes d'alta definición, nesi momentu de les más grandes del mundu.

En [[2001]] sol patrociniu de [[Coca-Cola]] asitiáronse butaques individuales en tola zona especial baxu; Darréu asitiáronse este mesmu tipu d'asientos ente [[2002]] y [[2003]] nes nueves zones de les partes llaterales altes del estadiu, la preferente y preferente plus. Adecuaciones que la dexaron con una capacidá de 105,000 espectadores.

En [[2006]] a lo llargo del túnel maratón, el principal camín que lleva a la cancha camudó'l pisu y convirtióse nuna galería colos escudos de los 85 distintos clubes y seleiciones nacionales, según fotografíes de les grandes figures que triaron l'inmueble de la Calzada de Tlalpan. Los casilleros nel área de vestidores local, fueron personalizaos. Ampliáronse los palcos de prensa, radio y televisión, el llume del estadiu paso de 800 a 1000 luxes, instalóse un nuevu sistema de soníu proporcionáu pola empresa ''Mayer Sound'', construyéronse 3 elevadores pa persones con capacidaes distintes, camudóse pisu y moblame de los baños na zona xeneral, les 66 columnes que sostienen l'inmueble fueron sometíes a un procesu denomináu ''chuliáu'' pal so remozamiento y llimpieza, y concretóse l'apertura d'un restorán nel área d'especial baxu.

En [[2013]] como parte del procesu de renovación de la [[Lliga MX]] fueron asitiaes butaques individuales na totalidá de les llocalidaes del estadiu, colo cual l'aforu viose amenorgáu nun 2 per cientu, (dientro del mesmu plan, en 2012 primeramente fueren retiraes les rexes alredor de la cancha, sacante les de la tribuna norte).

Como parte de los festexos pol aniversariu cincuenta del inmueble y el centenariu del club local ([[Club América|América]]), nel añu [[2016]] empecipiáronse una serie d'adecuaciones pa rehabilitar l'estadiu y la zona aledaña al mesmu. La primer etapa de remodelación, que correspuende a la del interior del inmueble, concluyó a principios d'ochobre de 2016. En cuantes que el proyeutu nel esterior y árees aledañas prevese concluya en [[2019]]. Tou ello tien como oxetivu asitiar a Méxicu ante les eventuales candidatures pa ser sede de la [[Copa Mundial de Fútbol Sub-20 de 2019]] y la [[Copa Mundial de Fútbol de 2026]].

Dalgunes de les meyores fueron la creación de nuevos espacios esclusivos (tipo palco) en delles zones como preferente plus y árees de la parte baxa; pintura y remozamiento de la fachada y el techu. Y entámase la creación y rehabilitaciones de nueves y antigües vialidades; construcción d'un centru comercial con franquicies d'alimentos, hoteles, espectáculos y entretenimientu; construcción d'un restorán onde güei ta la zona de Hospitality y de Preferente Plus; remodelación del palcu de prensa y l'ampliación del restorán que yá esiste na zona baxa. El proyeutu que tien como nome Foru Azteca, va ser desenvueltu pola empresa IQ Real Ta, empresa que s'especializa en "malls" y pola compañía Alhel, que va encargase de da-y un toque futurista al estadiu. Coles mesmes, dicha remodelación promete meyores pa los habitantes de la zona por que puedan faer actividaes deportives y de paséu, dándo-y especial atención al peatón.

== Conciertos y eventos masivos ==

Presentáronse dellos artistes de fama internacional:
* En [[1983]], el grupu [[Menudo (banda)|Menudo]] presentar en conciertu nun eventu nomáu pelos medios de comunicación como «La nueche que l'Azteca cantó» con una audiencia superior a cien mil persones nuna sola presentación.
* [[Elton John]] en [[1992]].
* [[Michael Jackson]]-''Dangerous World Tour'' en [[1993]], quien nos sos cinco conciertos rompió'l récor d'asistencia masiva con una audiencia total de más de seiscientes mil persones y ganancies cimeres a los dolce millones de dólares.
* [[Gloria Estefan]] (1997).
* [[Tarascu]] (1997)
* [[Juan Gabriel]] (1999)
* [[NSYNC]] en [[2001]].
* [[Luis Miguel]] (2002).
* [[Lenny Kravitz]] (2002).
* [[Xaguares]] y [[Maná (banda)|Maná]] apaecieron nun conciertu pola paz en [[Chiapas]] nel añu [[2001]].
* [[U2]] - ''[[Vertigo Tour]]''- en febreru de [[2006]]. La banda irlandesa tornó en 2011 dando tres conciertos en mayu, nel marcu de la [[U2 360° Tour|xira 360ᵘ]] a los qu'allegaron más de cuatrocientos mil espectadores.
* [[The Mars Volta]] y [[Iggy Pop]] encabezaron el cartelu l'eventu musical Corona Music Fest 2007.
* [[Enrique Bunbury]] nel [[2009]], col so'' Hellville de Tour'' (conciertu que tenía previstu ser nel [[Zócalo (Ciudá de Méxicu)|Zócalo]] de la Ciudá de Méxicu, pero por distintes causes atayóse).
* [[Arctic Monkeys]] (2010)
* El [[2 d'ochobre]] de [[2010]] actuaron [[The Black Eyed Peas]] con un llenu total.
* El [[disc jockey|DJ y productor]] francés [[David Guetta]] actuó en dos causes, en 2011 y el [[7 de marzu]] de [[2013]].
* [[Paul McCartney]] (antiguu miembru de [[The Beatles]]) presentar en dos causes nel Azteca, la primera en 2012 col so [[On The Run Tour (xira de Paul McCartney)|On The Run Tour]], y la segunda n'ochobre de 2017 ufiertando un únicu conciertu nel Azteca pa la so xira [[One on One Tour|One On One]], mientres una presentación de tres hores de duración.
* [[Vicente Fernández]] retirar de los escenarios con un últimu conciertu tituláu "Un Azteca nel Azteca" el 16 d'abril de 2016.

* Tamién se celebró'l denomináu ''"Alcuentru de les xeneraciones"'' col [[Papa]] [[Xuan Pablo II]] nel marcu de la so cuarta visita pastoral a [[Méxicu]], el [[25 de xineru]] de [[1999]]. Eventu masivu que cuntó cola asistencia de 125,000 persones.
* El [[30 de payares]] de [[2014]] realizóse un homenaxe llamáu "Chespirito, Gracies Per Siempres", al cuerpu del humorista mexicanu [[Roberto Gómez Bolaños]], fináu'l [[28 de payares]]; l'homenaxe realizar nel "Colosu de Santa Úrsula", ente otres razones, pola capacidá del recintu pa recibir una gran cantidá de siguidores, porque ende xuega'l [[Club América]], equipu del cual yera aficionáu "Chespirito", y amás dientro del inmueble grabaron escenes de la so película [[El Chanfle]] en 1979.

== Eventos internacionales ==
* [[Copa Mundial de Fútbol de 1970]]
* [[Copa Mundial de Fútbol de 1986]]
* [[Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|Xuegos Olímpicos de 1968]] ([[Fútbol nos Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|Tornéu Olímpicu de Fútbol]])
* [[Copa FIFA Confederaciones 1999]]
* [[Copa Mundial de Fútbol Xuvenil de 1983]]
* [[Copa Mundial de Fútbol Sub-17 de 2011]]
* [[Xuegos Panamericanos de 1975]] ([[Fútbol nos Xuegos Panamericanos de Ciudá de Méxicu 1975|Tornéu de fútbol]])
* [[Clasificación_de_Concacaf_pa_la Copa Mundial_de_Fútbol_de_1978#Ronda_final:_Campeonatu_Concacaf_de_1977|Copa CONCACAF 1977]]
* [[Copa d'Oru de la CONCACAF 1993]]
* [[Copa d'Oru de la CONCACAF 2003]]
* [[Copa Libertadores d'América]]
* [[Copa de Campeones de la Concacaf]]
* [[Copa Interamericana]]
* [[Copa Merconorte]]
* [[Copa Suramericana]]
* [[American Bowl]]
* [[NFL Fútbol Americano (eventu)]]
* [[Serie Internacional de la NFL]]

== Sumatoria de partíos en competencies oficiales ==


En total apostáronse alredor de 3202 xuegos oficiales nel Estadiu Azteca, que sumaos a xuegos amistosos de clubes y seleiciones nacionales, convertir n'unu de los estadios con mayor actividá nel mundu.

== Partíos de la Copa del Mundu ==
L'Estadiu Azteca foi escenariu de 19 xuegos de la [[Copa Mundial de Fútbol]], incluyíes dos finales (los dos son cifres récor pa [[Estadiu Mundialista|estadios mundialistas]]):

=== Méxicu 1970 ===
* **Primer fase grupu A**







* **Cuartos de final**


* **Semifinales**


* **Partíu pol tercer llugar**


* **Final**


=== Méxicu 1986 ===
* **Primer fase grupu A (Partíu inaugural)**


* **Primer fase grupu B**





* **Octavos de final**




* **Cuartos de final**


* **Semifinales**


* **Final'''

## Ver tamién
* Estadios de fútbol de Méxicu
* El Partíu del Sieglu
* Gol del Sieglu
* La mano de Dios

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial del Estadiu Azteca
* 
* 
* 
* Azteca en Google Maps
* Estadiu Azteca en World of Stadiums