open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marola

**Manuel Rodríguez Lana** , conocíu como **Marola**, foi un pintor y dibuxante asturianu.

## Biografía
Marola nació dientro d'una familia humilde de cinco hermanos, nel barriu xixonés del Natahoyo, aunque la so neñez trescurrió nel barriu de L'Arena. La so única formación cultural foi na escuela pública. Entamó a trabayar de bien neñu, con 12 años, de recueyepelotes nuna pista de tenis, p'ayudar a la economía familiar. Tamién trabayó d'aprendiz de soldador y de peón nuna panadería. Finalmente llegaría-y la oportunidá de convertise n'ayudante nun taller de pintura y decoración.

Los sos primeros trabayos como ilustrador entamaríalos nos años venti pa les campañes publicitaries de la empresa sidrera *Zarracina*.

Marola dexó Xixón nel añu 1929 y treslladóse a Madrid cola intención de ser pintor, intentando ganase la vida como copista nel Muséu del Prado. Dende la capital d'España, Marola entamaría a collaborar como humorista gráficu nel periódicu xixonés *[[La Prensa]]*, pal que fizo historietes ente'l 11 de xunetu de 1931 y el 7 de xineru de 1932. Les tires nun teníen una periodicidá concreta y nelles utilizaba en boca de los personaxes la llingua asturiana. El so dibuxu yera esquemáticu, ensin fondos nin espresiones, xeométricu, na llinia del Art Decó.

Faltaba-y la téunica necesaria pa copiar a los grandes maestros del Muséu, polo que decidió regresar a la so villa natal en 1933. Pasaos dos años tornó nuevamente a Madrid. Esta vez atopó trabayu como caricaturista na revista *Muchas Gracias*. Fueron cuatro años nos que tuvo la oportunidá d'aprender la téunica que-y faltara nel so momentu. Durante la Guerra Civil española les sos obres asoleyáronse na prensa republicana (*Acracia* o *CNT*). Además durante esa dómina diseñó un cartel y un sellu pal Conseyu Soberanu d'Asturies y Llión. Esta collaboración coles fuercies republicanes sería unu de los motivos que lu llevaron a un silenciu creativu durante les dos primeres décades del franquismu.

El so trabayu en Madrid abrió-y les puertes d'Asturies, onde trabayaría hasta que decide tornar nuevamente pa Madrid, acompañáu de la so muyer, Inés Laredo Martínez, cola que se casara en 1940. Esta vez trabayó en *Dígame*, nuevamente como caricaturista.

En 1952 el matrimoniu regresa a Xixón, nesta ocasión definitivamente. Continuó'l so trabayu como dibuxante, caricaturista y cartelista hasta que n'agostu de 1962 fai la primera esposición de la so pintura na sala del Atenéu de Xixón. 

Como caricaturista y humorísta gráficu tenía un estilu que lu averaba al art decó. Utilizaba la llinia vertical como base pa definir al personaxe y buscaba la máxima simplificación, lo que lu llevaba a prescindir, n'ocasiones, d'elementos tan significativos como los güeyos. Como pintor destacaron les sos mazcaraes marcaes pola ironía y el tremendismu. Utilizó habilmente los colores grises y ocre y los tonos apagaos. La obra de Marola ye amplia y en ciertu modu repetitiva, lo que nun-y quita fuercia y orixinalidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Asediu de Belgráu

: *Esti artículu fala del asediu de Nándorfehérvár o [[Belgráu]] de [[1456]], pero'l fuerte foi sitiáu tamién en [[1444]], [[1521]], [[1718]] y [[1788]].*

Tras de la cayida de Constantinopla en 1453, el sultán otomanu Mehmet II fizo xuntanza de los sos recursos pa someter el Reinu d'Hungría. El so oxetivu inmediatu yera'l fuerte (n'húngaru *végvár*) de la ciudá de Belgráu (n'húngaru antiguu *Nándorfehérvár*). János Hunyadi, un noble y señor de la guerra proveniente del llinax valaquianu, que lluchó bien de batalles escontra los otomanos nes dos décades anteriores, esperaba qu'asocediera l'ataque.

Col tiempu, l'asediu tornó en batalla mayor, na que Hunyadi dirixó un repentín contraataque qu'invadió'l campamentu turcu, qu'al cabu obligó al firíu sultán Mehmet II a llevantar l'asediu y retirase. L'asediu de Belgráu "decidió'l destín de la cristiandá" http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/endmiddle/bluedot/belgrade.html.

Les campanaes de mediudía ordenaes pol papa Calistu III conmemoren la victoria per tol mundu cristianu inda hasta anguaño.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ponte de les Amériques

La **Ponte de les Amériques** (en castellanu **Puente de las Américas**; orixinalmente conocíu col nome de **Pont Thatcher Ferry**) ye un viaductu de Panamá, que treviesa la entrada del Océanu Pacíficu na Canal de Panamá. Construyíu en 1962, con un coste de 20 millones de dólares, va ser la única ponte permanente que coneuta les mases continentales d'América del Sur y del Norte, hasta l'apertura de la Ponte del Centenariu nel añu 2004.

## Descripción

La **Ponte de les Amériques** cruza la Canal de Panamá a la vera'l Pacíficu en Balboa, na redolada de la Ciudá de Panamá. Va ser construyíu ente 1959 y 1962 polos Estaos Xuníos, con un coste de 20 millones de dólares.

La ponte tien un diseñu d'arcu de modillón con una llonxitú de 1.654 metros en 14 tramos. El tramu principal mide 344 metros. El puntu de más altor de la ponte ta allugáu a 117 metros sobro'l nivel de la mar y l'espaciu llibre en marea alta nel tramu principal ye de 61,3 metros. Amás hai rampes d'accesu a cada estremu de la ponte y pasos peoniles nos costaos.

Dende la so apertura en 1962 hasta la construcción de la Ponte Centenariu en 2004, la Ponte de les Amériques va ser un elementu clave de la Carretera Panamericana, como la ponte permanente única pa cruzar la canal de Panamá, ente América del Norte y América del Sur dende l'apertura de la canal en 1914.

## Referencies

## Enllaces esternos
Música de Groenlandia

La **[[música]] de [[Groenlandia]]** ye una mecigaya de dos fontes principales, Inuit y danesa, n'onde s'amiesten influyencies d'Estaos Xuníos y del Reinu Xuníu. La empresa discográfica más importante ye ULO, de la llocalidá de Sisimut; foi creada por Malik Hoegh y Karsten Sommer. ULO graba música de varios estilos: el rock de Groenlandia de bandes como Sume, cantantes como Rasmus Lyberth y grupos de hip hop como Nuuk Posse. Tamién distribúi música folclórica Inuit. Algunos compositores del estilu clásicu européu tienen temes groenlandeses, ente ellos, Poul Rovsing Olsen y Adrian Vernon Fish.

L'himnu nacional de Groenlandia recibe'l nome "Nunarput utoqqarsuanngoravit", que se traduz como *El nuestro país, que tanto avieyó*, con lletra de Henrik Lund y música de Jonathan Petersen, entrambos groenlandeses. Foi oficializáu en 1916.

L'estilu de la música de Groenlandia foi descritu como rock country, tanto pola so música como poles lletres, según el músicu groenlandés Hans Rosenberg . Dalgunos elementos de la música moderna llocal foron incorporaos nos temes del músicu de Jazz Kristian Blak.

## Referencies
* Bours, Etienne (2000). "Sealskin Hits", Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), *World Music, Vol. 1: Africa, Europe and the Middle East*, páx. 143-145. Rough Guides Ltd, Penguin Books. ISBN 1-85828-636-0
* Beaudry, Nicole (2001). "Arctic Canada and Alaska", *Garland Encyclopedia of Wold Music*. New York: Routledge. ISBN 0-8240-6040-7.

## Llectures suplementaries
* Michael Hauser (1992). "Traditional Greenlandic Music", ULO, ISBN 87-89160-01-0

## Notes y referencies

## Enllaces esternos
* Trescripción y traducción del himnu nacional (n'inglés)
Sodiu

El **sodiu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 11 y símbolu **Na**, allugáu nel grupu 1 de la tabla periódica. Ye un metal alcalín blandu, untuosu, de color plateáu mui abondante na natura, atopándose na sal marino y nel mineral halita. Ye mui reactivu, ambura con llama amariella, oxídase nel aire y reacciona violento col agua.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  educaplus.org
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye Elemental
Alan García Pérez

**Alan Gabriel Ludwig García Pérez**  foi un políticu socialista peruanu. Miembru del Partíu Aprista Peruanu, foi presidente de Perú en dos ocasiones. El so primer mandatu duró del 28 de xunetu de 1985 al 28 de xunetu de 1990. En 2006 salió otra vez ganador de les eleiciones presidenciales del so país.

## Referencies

## Enllaces esternos
Magnesiu

El **magnesiu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 12 y símbolu **Mg**, allugáu nel grupu 2 de la tabla periódica. Ye un sólidu brillante de color gris que tien una gran semeyanza colos otros cinco elementos de la segunda columna (grupu 2, o de los metales alcalinoterreos) de la tabla periódica: toos ellos tienen la mesma configuración electrónica na so corteya esterior d'electrones y una estructura cristalina asemeyada.

El magnesiu produzse n'estrelles grandes y vieyes a partir de l'adición secuencial de trés nucleos d'heliu a un nucleu de carbonu. Cuando eses estrelles españen como supernoves munchu del so magnesiu sal al mediu interestelar, aú puede ser recicláu en nuevos sistemes d'estrelles. El magnesiu ye'l octavu elementu más abondante na corteya terrestre, y el cuartu más común, tres del fierro, l'oxíxenu ya'l siliciu, nel planeta Tierra; representa'l 13% de la masa del planeta, y un porcentaxe grande del mantu terrestre. Ye, amás, el tercer elementu más abondante, tres del sodiu ya'l cloru, de los que tán disueltos nel agua de mar.

El magnesiu aparece de forma natural namái combináu con otros elementos, n'amiestos nos que tien siempre un estáu d'oxidación de +2. L'elementu llibre, el metal, puede producise artificialmente, y ye perreactivu. Na atmósfera, sicasí, recúbrese enseguida d'una capa fina d'óxidu qu'inhibe parcialmente la so reactividá (pasivación). El metal llibre arde con una lluz característica, de color blancu brillante. Anguaño el metal obtiénse principalmente por la electrólisis de sales de magnesiu obteníes d'agua salao, y úsase principalmente como componente d'aleaciones d'aluminiu y magnesiu, nomaes delles vegaes magnaliu. El magnesiu ye menos densu que l'aluminiu, y l'aleación ye valorada pola so combinación de llixereza y resistencia.

No que cinca al cuerpu humanu, el magnesiu ye'l 11ᵘ elementu más abondante, y ye esencial pa les célules y pa más de 300 enzimes. Los iones de magnesiu interactúen con compuestos polifosfataos como l'ATP, l'ADN y l'ARN. Cientos d'enzimes precisen de los iones de magnesiu pa facer la so función. Los compuestos de magnesiu, d'otra banda, son usaos comúnmente como fármacos laxantes y antiácidos, y tamién pa estabilizar la escitación nerviosa anormal y los espasmos de los vasos sanguíneos en patoloxíes como la eclampsia.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del magnesiu.
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Dietary Magnesium
Darío de Regoyos

**Darío de Regoyos y Valdés**  foi un pintor impresionista.

Fíu del arquiteutu vallisoletanu Darío Regoyos Molenillo, y de la xixonesa Benita Valdés y Sieres, treslladóse na so mocedá a vivir a Madrid. Entró na Academia de Belles Artes de San Fernando en 1878. Ellí foi alumnu del belxicanu Carlos de Haes onde se formó como paisaxista y participó'l restu de la so vida nos grupos vanguardistes belxicanos.

Invitáu polos sos amigos Enrique Fernández Arbós y Isaac Albéniz y siguiendo'l conseyu de Carlos de Haes, Regoyos visitó Bruxeles en 1879. Matriculóse na École Royale des Beaux-Arts.

N'años posteriores (ente 1881 y 1893) compaxinó estancies en Bélxica con visites pela xeografía española. Participó na fundación de varios círculos artísticos como *L'Essor* o *Les Vingts* (o seya, Los Venti). Desendolcó esposiciones, conciertos y tou tipu d'actividades culturales col oxetivu de desenrollar l'arte moderno en Bélxica. Acompañó a Emile Verhaeren nel so viaxe per España, recoyendo apuntes de paisaxes y tipos populares. Igualmente foi l'editor del llibru que Verhaeren escribió sobre La España Negra, que foi'l que fizo que los intelectuales estranxeros se formaren una idea romántica y pesimista d'un país que desconocíen dafecho.

Demientres esta dómina, la pintura de Regoyos evolucionó del naturalismu al pre-simbolismu de la so serie *La España negra*, y finalmente, yá na so madurez, movióse nun estilu próximu al impresionismu , dientro de la escuela del puntillismu, con un coloríu vivu y lluminosu, nel que pintó paisaxes de la España atlántica. Esta última etapa ye la más valoratible de la so creación artística.

Regoyos morrió en Barcelona, el 29 d'ochobre de 1913, víctima d'un cáncanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Siliciu

El **siliciu** ye un elementu químicu non metálicu de númberu atómicu 14 y símbolu **Si**, allugáu nel grupu 14 de la tabla periódica. Ye'l segundu elementu más abondante na corteya terrestre (27,7% en pesu) depués del oxíxenu. Preséntase en forma amorfa y cristalizada; la primer forma ye un polvu parduzo, más activiu que la variante cristalina, que se presenta n'octaedros de color azul agrisao y brillu metálicu.

Les sos propiedaes tán entemedies de les del carbonu y el xermaniu. En forma cristalina ye perduru y poco soluble y presenta un brillu metálicu y color agrisao. Magar que ye un elementu relativamente inerte y resista l'aición de los más de los ácidos, reacciona colos halóxenos y álcalis diluyíos. El siliciu tresmite más del 95% de les llonxitúes d'onda de la radiación infrarroxo.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del siliciu.
*  Los Alamos National Laboratory
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com

{{control d'autoridaes}
}
Fósforu

El **fósforu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 15 y símbolu **P**, allugáu nel grupu 15 de la tabla periódica. Ye un non metal multivalente que s'atopa na natura combináu en fosfatos inorgánicos y n'organismos vivos pero nunca n'estáu nativu. Ye mui reactivu y oxídase espontáneamente en contautu col oxíxenu atmosféricu emitiendo lluz, dando nome al fenómenu de la fosforescencia.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del fósforu.
*  Los Alamos National Laboratory
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
Llonxitú

La **llonxitú** (del llatín *longitudo*, "llargor") tien distintos significaos según l'área de conocimientu de la que se tea falando:

* En física ye la distancia qu'hai ente dos puntos. Nel Sistema Internacional d'Unidaes ye una unidá de llonxitú y mídese en metros.
* En xeografía espresa la distancia horizontal, paralela al ecuador, ente'l Meridianu de Greenwich de Londres y un determináu puntu de la Tierra. La llonxitú mídese en graos (ente 0 y 180°), minutos y segundos haza l'este o haza l'oeste (0º nel meridianu y hasta +180° o -180°). 

## Ver tamién
* Unidaes de llonxitú
* Coordenada
* Llatitú
* Sistema de Coordenaes Universal Transversal Mercator o Coordenaes UTM
* Sistema de Coordenaes Xeográfiques

## Referencies

## Enllaces esternos
Quilogramu

El **quilogramu** ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes, y el so valor ta definíu pola masa que tien el cilindru patrón compuestu por una aleación de platín y iridiu, guardáu na Oficina Internacional de Pesos y Midíes de Sevres, cerca de París. Anguaño ye la única unidá que se define por un oxetu patrón. El so símbolu ye **kg** (en minúscules, ensin puntu nin plural).

La primer definición especificaba que yera la masa d'un decímetru cúbicu (un llitru) d'agua destilao a una atmósfera de presión y 3,98 °C, una temperatura singular yá que ye a la que l'agua tien la mayor densidá a presión atmosférica normal.

Un quilogramu equival a 1.000 gramos.

Tamién ye común que s'utilice como unidá de fuercia nel Sistema Téunicu, anque ha faese sol nome de *quilogramu-fuercia* o quilopondiu, definiéndose como'l pesu, aproximadamente, d'una masa d'un quilogramu allugada na superficie terrestre al nivel del mar. La definición namái ye correuta na Tierra, yá qu'intervién el valor de la gravedá.

Los múltiplos y submúltiplos más usaos del quilogramu y el gramu son los que vienen darréu:

* Tonelada (Tm) o Megagramu (Mg) na nomenclatura oficial, masque nun s'usa esti postrer términu = 1.000 kg
* Hectogramu (hg) = 0,1 kg = 10-1 g
* Decagramu (dag) = 0,01 kg = 10-2 g
* Gramu (g) = 0,001 kg = 10-3 g
* Decigramu (dg) = 0,0001 kg = 10-4 g (una décima de gram)
* Centigramu (cg) = 0,00001 kg = 10-5 g (una centésima de gramu)
* Miligramu (mg) = 0,000001 kg = 10-6 g (una milésima de gramu)
* Microgramu (µg) = 10-9 kg = 10-6 g (1 millonésima de gramu)

## Referencies

## Enllaces esternos
Pascual Tejerina

**Sebastián Pascual Tejerina** , conocíu nel mundu del arte como **Pascual Tejerina**, foi un pintor asturianu.

Foi unu de los pintores más populares d'Asturies y la so obra considérase la otra cara de la moneda de la de Nicanor Piñole y Evaristo Valle, yá que nella destacaba la lluminosidá y el color, en contraposición a la d'estos pintores, muncho más tenebrosa y dominada pola borrina. Los sos retratos y paisaxes fueron mui del gustu de la burguesía xixonesa. Arriendes d'eso, la so popularidá caltúvose pola reproducción de dellos de los sos cuadros n'almanaques, que llegaron a tar enmarcaos en munches cases.

El 30 de xunu de 1975 ye elixíu Académicu Correspondiente por Asturies de la Real Academia de Belles Artes de San Fernando.

Los movimientos de vanguardia dientro del arte asturianu consideraron a Pascual Tejerina como anticuáu y comercial.

## Referencies

## Enllaces esternos
FIA

El términu **FIA** pue facer referencia a:

* '''FIA''' (''Fédération Internationale de l'Automobile'') ye'l muérganu que regula les principales competencies automovilístiques.
* '''FIA''' (''Festival Intercélticu d'Avilés''), renomáu festival que tien llugar n'Avilés, Asturies, cada añu nos entamos del branu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ruslana

**Ruslana** o **Ruslana Lyzhichcko** (n'ucraín: **&#1056;&#1091;&#1089;&#1083;&#1072;&#1085;&#1072; &#1051;&#1080;&#1078;&#1080;&#1095;&#1082;&#1086;**)  ye una cantante ucraína famosa pol cantar ganador nel Festival d'Eurovisión de 2004, *Wild Dances*.

## Discografía
### Álbumes
* Myt' Vesny - Dzvinkiy viter (1986, 1998)
* Ostannye rizdvo 90 (1999)
* Naikrashe (2001)
* Dobriy vechir, tobi... (2002)
* Dyki Tantsi (2003)
* Dyki Tantsi + Bonus (2004)
* Wild Dances (2004)
* Wild Dances (New Year Edition) (2005)
* Wild. Club'in (2005)
* Amazonka (2008)

### Singles
* Wild Dances (2004)
* Dance with the wolves (2004)
* The Same Star (2005)
* Dyka Enerhiya (2006)
* Moon Of Dreams (2008)

## Referencies

## Enllaces esternos
 
*Páxina oficial
*Fanclub oficial
*RuslanaTV 
*Ruslana Spain
*YouTube
Gramu

El **gramu** ye unidá modelu de masa del sistema ceguesimal d'unidaes, y unidá derivada nel sistema internacional d'unidaes. Orixinalmente yera la unidá básica de masa. Foi definíu como la masa d'un centímetru cúbicu d'agua a 3,98 °C. El so símbolu ye **g** (minúscula y ensin puntos). Actualmente ye un submúltiplu del quilogramu y interprétase como la milésima parte d'ésti.

1 g = 0,001 kg = 10-3 kg

## Múltiplos y submúltiplos del gramu

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies
Miligramu

El **miligramu** (símbolu **mg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a una millonésima de quilogramu. El miligramu úsase pa midir la masa de pequeñes cantidaes de reactivos químicos, muestres sólides, drogues, melecines y los sos ingredientes, y oxetos pequeños en xeneral.

Les balances analítiques de los llaboratorios tienen una sensibilidá de 0,1 mg.

:1 mg = 0,000001 kg = 10-6 kg

:1 mg = 0,001 g = 10-3 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Microgramu

El **microgramu** (símbolu **µg**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la milmillonésima parte d'un quilogramu o a la millonésima parte d'un gramu. El microgramu emplégase nos analís químicos cuantitativos pa midir la pequeñísima cantidá de componente que tien una pequeña muestra. L'aparatu encargáu de midir los microgramos ye l'espectrofotómetru.

1 µg = 0,000 000 001 kg = 10-9 kg

1 µg = 0,000 001 g = 10-6 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Compay Segundo

**Máximo Francisco Repilado Muñoz** , conocíu artísticamente como **Compay Segundo**, yera un músicu y compositor cubanu. 

Llegó a ser un popular compositor y intérprete, bien conocíu ente los amantes de la música cubana. Entamó tocando la guitarra, el clarinete y el bongó. Foi l'inventor del armónicu, un instrumentu de siete cuerdes, que comparte rasgos de la guitarra española y el tres cubanu. Tamién tocó la tumbadora.

Entamó la so carrera musical bien mozu cuando compuso les sos primeres canciones y tocaba en grupos de Santiago. 

En 1988, participa nel festival organizáu pol Smithsonian Institute de Washington y el musicólogu cubanu Danilo Orozco, como invitáu especial del Cuarteto Patria, y interpreta por primer vez *Chan Chan* qu'entaina a convertise nun clásicu del son cubanu.

En 1992, graba a dúu con Pablo Milanés, el cantante cubanu de mayor sonadía de la nueva trova.

En 1994 recuerre Europa col so cuartetu «Compay Segundo y sus Muchachos» con Benito Suárez (guitarra), Hugo Garzón (cantante y maraques) y el so fíu Salvador Repilado (baxu). 

Pero la so fama internacional llegó-y en 1997, cola so participación nel discu *Buena Vista Social Club*, producíu por Ry Cooder col que ganó varios premios Grammy. Compay Segundo apareció tamién na película del mesmu nome realizada posteriormente por Wim Wendres.

Morrió en L'Habana debido a una insuficiencia renal, a los 95 años.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fenerbahçe Spor Kulübü

El **Fenerbahçe Spor Kulübü** ye un club de fútbol d'Estambul fundáu'l 3 de marzu de 1907 por Nurizade Ziya Songülen.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Fenerbahçe Sport Club Offical Web
Picogramu

El **picogramu** (símbolu **pg**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la billonésima parte d'un gramu. El picogramu emplégase abondo na cuantificación de sustancies dientro de les célules, cuando son cantidaes bien pequeñes.

1 pg = 0,000 000 000 001 g = 10-12 g

1 pg = 10-9 mg = 10-15 kg

## Referencies

## Enllaces esternos
Femtogramu

El **femtogramu** (símbolu **fg**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la milbillonésima parte d'un gramu.

1 fg = 0,000 000 000 000 001 g = 10-15 g

1 fg = 10-12 mg = 10-18 kg

## Referencies

## Enllaces esternos
Atogramu

L**'atogramu** (símbolu **ag**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la trillonésima parte d'un gramu.

1 ag = 0,000 000 000 000 000 001 g = 10-18 g

1 ag = 10-15 mg = 10-21 kg

## Referencies

## Enllaces esternos
Zeptogramu

El **Zeptogramu** (símbolu **zg**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la miltrillonésima parte d'un gramu.

1 zg = 0,000 000 000 000 000 000 001 g = 10-21 g

1 zg = 10-18 mg = 10-24 kg

## Referencies

## Enllaces esternos
Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies

L**'Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies** ye una llei Orgánica española que determina les competencies, los muérganos y la forma de la comunidá autónoma del Principáu d'Asturies.

## Historia
El 1 de xunu de 1979 los partíos políticos con representación parllamentaria na Diputación d'Uviéu tomen la decisión de formalizar l'aniciu del procesu autonómicu. Formen la conocida como *Comisión de los 24* (con seis representantes de ca ún de los partíos: UCD, FSA-PSOE, PCA y CD). D'estos 24 miembros 8 seríen los encargaos de facer un borrador del estatutu, que siguiría la vía del artículu 143.1 de la Constitución, al nun querer la UCD dir por el 151. 72 conceyos aceptaron esti camín, polo que la tramitación siguió pa alantre. 

El 22 d'abril de 1980 mandóse'l proyeutu pal Congresu, que lo aprobaría'l 15 d'avientu de 1981. 

La llei Orgánica 7/1981, d'Estatutu d'Autonomía pa Asturies asoleyóse nel BOE el 30 d'avientu de 1981.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Estatutu d'autonomía n'asturianu 
*Llei Orgánica 7/1981, de 30 d'avientu, del Estatutu d'Autonomía del Principáu d'Asturies (en castellanu)
*La España de les Autonomíes. Especial de ''El Mundo'' (en castellanu)
Nanogramu

El **nanogramu** (símbolu **ng**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la milmillonésima parte d'un gramu, o a la billonésima parte d'un quilogramu.

:1 ng = 0,000 000 000 001 kg = 10-12 kg

:1 ng = 0,000 000 001 g = 10-9 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Yoctogramu

El **Yoctogramu** (símbolu **yg**) ye la unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a la cuatrillonésima parte d'un gramu.

1 yg = 0,000 000 000 000 000 000 000 001 g = 10-24 g

1 yg = 10-21 mg = 10-27 kg

## Referencies

## Enllaces esternos
Veiga de Rengos (parroquia)

**Veiga de Rengos** ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea (España).

Tien una superficie de  y una población de .

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
El Beyu

**El Beyu** ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Ponga. Tien una estensión de  y una población de , que viven nel llugar d'El Beyu.

Tien un barriu *Canisquesu*, con una llarga tradición d'emigrantes a América, especialmente Chile.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Coam Nano & Bio Industry

**Coam Nano & Bio Industry Co, Ltd.** (코암나노바이오), ye un fabricante de productos químicos y game, manga, kemikala de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu livin kemikala, tamién coreanu Daiwon C&A Holdings, Daiwon CI, tamién ún de los principales greyos del mundu.
## Productos
*Nintendo Game Series 
*Game Boy Color 
*Game Boy Advance 
*Nano Bio Technology 
*Living Chemical 
*Health Chemical 
*Helath Care 
*Comic & Character Books - also editional as Kodansha, Shogakukan, Shueisha, Hakusensha, Kadokawa Shoten, Tokuma Shoten 

## Referencies

## Enllaces esternos
Centigramu

El **centigramu** (símbolu **cg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a una centésima de gramu o a una cienmilésima de quilogramu.

:1 cg = 0,00001 kg = 10-5 kg

:1 mg = 0,01 g = 10-2 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Decigramu

El **decigramu** (símbolu **dg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a una décima de gramu o a una diezmilésima de quilogramu. 

:1 dg = 0,0001 kg = 10-4 kg

:1 dg = 0,1 g = 10-1 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Miriagramu

El **miriagramu** (símbolu **mag**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a 10 quilogramos o a 10.000 gramos.

:1 mag = 10 kg

:1 mag = 10.000 g = 10⁴ g

## Referencies

## Enllaces esternos
Yotagramu

El **yotagramu** (símbolu **Yg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a 1.000 trillones de quilogramos o a un cuatrillón de gramos.

:1 Yg = 1021 kg

:1 Yg = 1024 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Pelayo Ortega

**Pelayo Ortega**  ye un pintor asturianu.

Entamó la so formación artística na Agrupación Xixonesa de Belles Artes y na Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu, formación qu'enanchó darréu nel Círculu de Belles Artes de Madrid, asina como nel taller de grabáu de Dimitri Papageorgiu. Completaría esta formación como copista nel Muséu del Prado. 

Participó y obtuvo premios en dellos concursos y la so primer esposición individual tuvo llugar n'Uviéu, na Galería Tassili, en 1978. Dende entós la so actividá ye imparable colgando los sos cuadros n'importantes galeríes, siendo un participante habitual del certame Arco qu'añalmente se celebra en Madrid. La so proyeición internacional llevólu a esponer los sos cuadros en Nueva York, na galería Marlborough. Nel añu 2006, coincidiendo col so cincuentenariu, la Feria Internacional de Muestres d'Asturies fizo-y un homenaxe con una esposición cola parte de la so obra que figura na Coleición Masavéu.

Pelayo Ortega tamién tuvo una importante actividá como ilustrador y grabador. Collaboró en llibros como *La Indumentaria Popular de Asturias*, de Luis Argüelles y *Semblanza de Gijón*, de Francisco Carantoña. Con esti últimu trabayu ganó'l Premiu Nacional a la Meyor Edición del Ministeriu de Cultura, na estaya de Bibliofilia. Tamién tuvo una importante actividá nel montaxe d'esposiciones y diseñu de catálogos. Igualmente diseñó carteles pal Festival Internacional de Cine de Xixón y la Feria Internacional de Muestres d'Asturies.

La so obra forma parte de bien de importantes coleiciones privaes y públiques. Ente estes últimes pue citase: Aeropuertos Nacionales (AENA), Ayuntamientu de Madrid, Biblioteca d'Asturies "Ramón de Ayala", Biblioteca Nacional d'España, Grupu Endesa, Gobiernu del Principáu d'Asturies, Gobiernu de Cantabria, Galería Marlborough, Fundación Mª Cristina Masaveu Paterson, Fundación Prince Pierre de Mónaco, Muséu d'Artes Abstractu Español, Centru d'Arte Reina Sofía, Muséu Vaticanu,...

## Referencies

## Enllaces esternos
Zetagramu

El **zetagramu** (símbolu **Zg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a un trillón de quilogramos o a 1.000 trillones de gramos.

:1 Zg = 1018 kg

:1 Zg = 1021 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Exagramu

L**'exagramu** (símbolu **Eg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a 1.000 billones de quilogramos o a un trillón de gramos.

:1 Eg = 1015 kg

:1 Eg = 1018 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Petagramu

El **petagramu** (símbolu **Pg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a un billón de quilogramos o a 1.000 billones de gramos.

:1 Pg = 1012 kg

:1 Pg = 1015 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Decagramu

El **decagramu** (símbolu **dag**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a una centésima de quilogramu o a 10 gramos.

:1 dag = 0,01 kg = 10-2 kg

:1 dag = 10 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Hectogramu

L**'hectogramu** (símbolu **hg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a una décima de quilogramu o 100 gramos.

:1 hg = 0,1 kg = 10-1 kg

:1 hg = 100 g = 10² g

## Referencies

## Enllaces esternos
Teragramu

El **teragramu** (símbolu **Tg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a 1.000 millones de quilogramos o a un billón de gramos.

:1 Tg = 10⁹ kg

:1 Tg = 1012 g

## Referencies

## Enllaces esternos
Xigagramu

El **xigagramu** (símbolu **Gg**) ye una unidá de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a un millón de quilogramos o a 1.000 millones de gramos.

:1 Gg = 10⁶ kg

:1 Gg = 10⁹ g

## Referencies

## Enllaces esternos
Tonelada

La **tonelada** (pallabra derivada de *tonel* y ésta del diminutivu del francés antiguu *tonne*, tonel grande) ye una midida de masa del sistema internacional d'unidaes qu'equival a 1.000 quilogramos o a un millón de gramos.

La so abreviatura oficial ye **t**, anque tamién s'emplega **T** o **Tm** (**T**onelada **m**étrica). El nome nun concuaya cola nomenclatura del Sistema Internacional porque ye previo a la creación d'esta última, polo que tamién recibe'l nome de **Megagramu**.

Na náutica española la tonelada yera una midida de capacidá igual a 8 coldos cúbicos de ribera, ye dicir, 0,1891 m³, ó 189,11 L. Tamién s'emplegaba la **tonelada d'arquéu**, pa midir la cabida d'una embarcación, y qu'equivalía a 2,83 m³.

Como midida de pesu equivalía a 20 quintales, y el quintal a 100 llibres castellanes, ye dicir, 46 kg, polo que la tonelada seríen 960 kg. Dexó d'utilizase cuando s'impunxo la tonelada métrica de 1.000 kg (cosa relativamente fácil, pol mor de la diferencia tan escasa ente una y otra).

## Sistema anglosaxón
Nel sistema anglosaxón refierse orixinalmente al gran tonel con una capacidá de 252 galones, que contién aproximadamente 2.016 llibres d'agua. El mentáu barril inda s'anoma *tun* nel inglés británicu.

Nesti sistema hai dos unidaes de masa diferentes anomaes **tonelada**:

# **Tonelada métrica:** o *Tonelada ([[Sistema Internacional|SI]])*. N'inglés llámase *Tonne* o *metric ton*. 
# **Tonelada corta:** equival a 907,18474 kg y a 2.000 llibres avoirdupois. N'inglés llámase *short ton*, anque nel usu cotidianu d'Estaos Xuníos llámasela *tonelada (ton)*, como la métrica, y inda s'abrevia *t*. 

La **tonelada llarga** yera perutilizada nel Reinu Xuníu, pero fízose obsoleta dende qu'adoptó la tonelada métrica. Equival a 2.240 llibres avoirdupois y val aproximadamente 1.016,05 kg. N'inglés llámase *long ton* o *weight ton*. 

La **tonelada (marítima)** tamién s'utiliza como midida de volume cuando se mide'l desplazamiento d'un barcu o tonelax. La cantidá d'agua desplazada por un volume d'una tonelada tien una masa asemeyada a les tonelaes de masa llistaes más abaxo, 1.132,7 kg.

Una **tonelada** de volume ye igual a:
* 1.132,67 llitros
* 1,13267 m³

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor pa unidaes de masa
Viesca de los Ausentes

La **Viesca de los Ausentes** (o actualmente ***Viesca del Recuerdu***) ye un monumentu conmemorativu construyíu como homenax a les 191 víctimes de los atentaos del 11 de marzu de 2004 en Madrid y al axente de les fuercies especiales muertu cuando siete sospechosos de los mentaos atentaos se suicidaron con bombes el 3 d'abril de 2004 en Leganés. La Viesca de los Ausentes alcuéntrase na Chopera, nel parque madrilán d'El Retiro, cerca de la estación d'Atocha, y tien 118 hectárees con 192 árboles (22 olivares y 170 cipreses), ún por cada asesináu.

Al principiu tuvo instaláu na glorieta de la plaza d'Atocha, y creóse orixinalmente como parte de la decoración de les cais poles qu'había pasar la comitiva de la boda del príncipe don Felipe y la princesa doña Letizia.

## Inauguración
En celebrando l'eventu, el consistoriu decidió reconstruyir de forma más ellaborada la Viesca de los Ausentes nel cercanu parque del Retiru. El Rei Don Xuan Carlos I y la Reina Doña Sofía presidieron la ceremonia inaugural, que tuvo llugar el 11 de marzu de 2005, nel primer aniversariu de los atentaos. Na ceremonia nun se pronunció discursu dalu por pidimientu espresu de los familiares de les víctimes. Tolos asistentes aguantaron en rigurosu silenciu cinco minutos; namái s'oyó'l soníu de fondu d'una xoven chelista tocando *El cant dels ocells* (El cantu los páxaros) de Pau Casals. Los reis colocaron una corona blanca con fueyes de lloréu, una cinta morada cola inscripción "A toles víctimes del terrorismu" y otra cinta coles dos colores de la enseña nacional. En tola tarde del día 11 y el día 12 de marzu miles de madrilanos acudieron a rindir homenax, igual qu'en caún de los sitios onde españaron les bombes del 11 de marzu. Tamién asistieron a la inauguración presidentes de 20 países, ente otros:
*Los Príncipes d'Asturies, Felipe de Borbón y Grecia y Letizia Ortiz
*José Luis Rodríguez Zapatero, Presidente del Gobiernu d'España
*Kofi Annan, Secretariu Xeneral de la Organización de les Naciones Xuníes (ONX)
*Mohammed VI, Rei de Marruecos
*Hamid Karzai, Presidente d'Afganistán
*Abdoulaye Wade, Presidente de Senegal
*Marek Belka, Presidente de Polonia 
*Maíua Walad Sidaméd Taya, Presidente de Mauritania
*Jorge Sampaio, Presidente de Portugal
*Gran Duque Henri de Luxemburgu
*Javier Solana, Ministru d'Esteriores de la Xunión Europea
*Josep Borrell, Presidente del Parllamentu Européu

La viesca usóse como escenariu pa otros homenaxes anuales a les víctimes. Ye de destacar que l'asociación de víctimes y familiares del 11-M amosáronse reticentes a identificase col monumentu y colos homenaxes institucionales que nelli tienen llugar, nos que xeneralmente nun participen.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Fotos de la Viesca de los Ausentes
Isótopu estable

Un **isótopu estable** d'un elementu químicu ye aquel que nun se desintegra pa dar llugar a otros nucleidos, como faen los non estables o radiactivos (estos últimos emiten partícules o radiación electromagnética al desintegrase). Un elementu químicu tien ún o varios isótopos, de los que toos, dalgunos o nengún, puen ser isótopos estables. Por exemplu, el tecneciu nun tien isótopu estable dalu, mentes que l'estañu tien diez.

Conócense unos 2.500 nucleidos, de los que son estables menos de 300. La representación del númberu de neutrones (N) frente al númberu de protones (Z o númberu atómicu) indicándose los isótopos estables denómase carta de Segrè (diseñada pol físicu Emilio Segrè).

La rexón d'estabilidá definida por esta gráfica ye estrencha, cumpliéndose que pa númberos másicos (A) pequeños el númberu de protones y de neutrones ye asemeyáu, mentes que según aumenta A, la rellación N/Z tamién aumenta (hasta un valor d'aproximadamente 1,6).

Los nucleidos que tán a la drecha d'esta franja d'estabilidá son nucleidos con demasiaos protones pa los neutrones que tien, y los nucleos ruempen por repulsión. Los nucleidos que tán a la izquierda son nucleidos con demasiaos neutrones pa los protones que tien, y produzse un procesu de decaimientu convirtiendo neutrones en protones.

Viose que pa Z=43, Z=61 o Z>83 nun hai nucleidu estable dalu.

La fuercia nuclear fuerte ye la encargada de caltener xuníu'l nucleu atómicu, magar que la fuercia electromagnética faiga que los elementos col mesmu signu de carga llétrica (los protones, que tienen toos una carga positiva) se repelan. Sicasí, la fuercia nuclear tien un radiu d'aición bien pequeñu, lo que desplica que nun s'atopen nucleos estables pa Z>83 porque, al aumentar el númberu de protones, aumenta'l tamañu del nucleu, polo que la fuercia nuclear fuerte vese sobrepasada pola fuercia electromagnética, que llogra llegar a espulsar dalgún protón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Isótopu

Un **isótopu** d'un elementu dau ye cada especie atómica del mesmu con un pesu o masa atómica diferente. Los átomos de cada isótopu tienen el mesmu númberu atómicu o de protones (*Z*), pero distintu númberu másicu (*A*), lo qu'indica que'l númberu de neutrones ye diferente y carauterísticu pa cada isótopu. 

La pallabra isótopu, del griegu *nel mesmu sitiu*, úsase pa indicar que tolos isótopos d'un mesmu elementu atópense nel mesmu sitiu de la tabla periódica.

Na nomenclatura científica los isótopos denótense pol nome del elementu correspondiente, siguíu pol númberu másicu y separtaos normalmente por un guión. Dalgunos isótopos poseyen nomes especiales. D'esta miente: hidróxenu-3 o tritiu, carbonu-12, carbonu-14, uraniu-238, etc. En forma simbólica'l númberu de nucleones añádese como superíndiz a la izquierda del símbolu químicu: ³H, 12C, 14C, 238U.

Nel llinguax común ye habitual utilizar la pallabra isótopu pa referise a cada especie carauterizada por un conxuntu dau de valores Z y A. Estrictamente, tala especie habría ser denomada nucleidu, y resérvase la pallabra isótopu pa los nucleidos que pertenecen a un mesmu elementu. Asina, los nucleidos carbonu-12 y carbonu-14 son isótopos del elementu carbonu.

Si la rellación ente'l númberu de protones y de neutrones nun ye l'afechisca pa obtener la estabilidá nuclear, l'isótopu ye radioactivu.

Na natura, por exemplu, el carbonu preséntase como una mecigaya de tres isótopos con númberos másicos de 12, 13 y 14: 12C, 13C y 14C. Les sos abondances pa cola cantidá global de carbonu son, respeutivamente: 98,89%, 1,11% y traces.

Los isótopos subdivídense n**'isótopos estables** (hai menos de 300) y **non estables** o **radioactivos** (hai al rodiu de 1.200). El conceutu d'estabilidá nun ye exautu, yá qu'esisten isótopos cuasi estables. La so estabilidá débese al fechu de que, magar que seyan rediactivos, tienen un tiempu de neutralización perllargu, inda comparáu cola edá de la Tierra.

Namái hai 21 elementos (por exemplu'l beriliu, flúor, sodiu) que tengan un solu isótopu natural. Los más de los elementos químicos poseyen más d'un isótopu.

## Ver tamién
* Isótopu radioactivu
* Isótopu estable
* Nucleidu
* Isótonu
* Isóbaru
* Númberu másicu
* Númberu neutrónicu
* Tabla de los isótopos (completa)

## Referencies

## Enllaces esternos
Torbe

**Natxo Allende** , más conocíu col nomatu **Torbe**, ye un actor y direutor de cine pornográficu cómicu español, magar que la so trayeutoria nel mundu l'espectáculu entamola dende los circuitos musicales y culturales *[[underground]]* de la ciudá vasca de Bilbao nos anicios de la década de 1990.

En 1994 entamó y dirixó la revista sobre cómic La Comictiva, y que tuviera nel mercáu demientres siete años.

Xunta'l so llabor como historietista, Torbe (más conocíu daquella como Natxo Allende), desendolcó la so faza cómica nel grupu musical *Miles de Albañiles*, qu'algamara dende la so fundación en 1996 cierta popularidá en círculos *alternativos*, y au entamó a conocése-y como **Torbellino**.

En 1996 entama la so presencia n'internet con una web personal que, col tiempu, tresformóse nel portal cómicu y pornográficu *Puta Locura*.

**Torbe** desendolca dende'l so portal n'internet un estilu propiu del porno que-y tien apurrío la reconocencia en dellos certámenes especializaos como personax revelación del xéneru.

Magar que la xera de mayor bayura desenvuélvela n'internet, *Torbe* tien participao en dellos programes de televisión y películes cómiques convencionales como Torrente 2: Misión en Marbella (2001) y Torrente 3: El Protector (2005), dambes del direutor Santiago Segura.

N'ochobre del 2006 foi deteníu pola policía cola acusación d'utilizar a una menor d'edá nes sos películes pornográfiques y foi puestu en llibertá con cargos pol xuez d'un presuntu delitu de corrupción de menores.

## Referencies

## Enllaces esternos
*PutaLocura, web oficial de Torbe (**ALVERTENCIA:**Web pa mayores de 18 años)
*El Mundo, Deteníu'l gran rei del pornu 'freak'
Azufre

L**'azufre** o **zufre** ye un elementu químicu de númberu atómicu 16 y símbolu **S**, allugáu nel grupu 16 de la tabla periódica. Ye un non metal abondante, insípidu y inodoru. L'azufre alcuéntrase en sulfuros y sulfatos y inda en forma nativa (especialmente en rexones volcániques). Ye un elementu químicu esencial pa tolos organismos y necesariu pa bien d'aminoácidos, y poro tamién pa les proteínes. Emplégase sobre manera como fertilizante pero tamién na fabricación de pólvora, llaxantes, cerielles y insecticides.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Los Alamos National Laboratory
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España : Ficha internacional de seguridá química del azufre.
Oganesón

L**'oganesón** ye'l nome del elementu químicu sintéticu col númberu atómicu 118 y símbolu **Og**, allugáu nel grupu 18 de la tabla periódica. Seique comparta les propiedaes de los gases nobles, paeciéndose al radón nes sos propiedaes químiques; d'esta miente, dalgún artículu refirióse a elli como *eka-radón*. Sería'l segundu gas radioactivu y el primer gas semiconductor estándar.

Pasando per alto la inestabilidá proviniente de la so radioactividá, los científicos esperen d'elli que:

* Podría ser muncho más reactivu que'l xenón y el radón. Seique forme óxidos estables (UuoO3), aparte de cloruros y fluoruros.
* Si fuese razonablemente común na natura y reaccionara formando un óxidu, posiblemente se presentaría como un óxidu mineral y non como un gas llibre.

## Historia
En 1999 investigadores del Llaboratoriu Nacional Lawrence Berkeley anunciaron, nun artículu de la *Physical Review Letters* la descubrición de los elementos 116 y 118. L'añu siguiente echáronse p'atrás col artículu pol mor de la imposibilidá d'otros investigadores de reproducir los resultaos. En xunu de 2002 el direutor del llaboratoriu anunció que l'anuncia anicial de la descubrición basárase en datos amañaos pol investigador principal Victor Ninov.
Los investigadores afirmaron tener obtenío l*'ununoctiu* a partir de la reacción:

{249 \atop 98}\mathrm{Cf}+{48 \atop 20}\mathrm{Ca}\quad\rightarrow\quad{294 \atop 118}\mathrm{Uuo}+3{1 \atop 0}\mathrm{n} \!\, 

Ununoctiu ye un nome sistemáticu temporal de la IUPAC.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  WebElements.com
Neutrón

El **neutrón** ye una partícula subatómica ensin carga llétrica y de masa asemeyada a la del protón. El neutrón clasifícase como un barión, y ta compuestu por tres quarks (1 *up* y 2 *down*, udd).

El neutrón, xunto col protón, forma parte de los nucleos de los más de los átomos, sacante l'isótopu más común del hidróxenu (H), que ta formáu namái por un únicu protón.

Fuera del nucleu, los neutrones son inestables, y tienen una vida media d'aproximadamente quince minutos (τn = 886,7±1,9 s), emitiendo un electrón y un antineutrinu pa convertise nun protón.

Los neutrones tán sometíos a les fuercies feble, fuerte y gravitatoria. La fuercia electromagnética unifícase parcialmente cola débil a altes enerxíes; o dicho d'otra manera, a distancies menores que'l diámetru d'un protón, les dos fuercies son namái dos aspeutos d'una fuercia, la fuercia electrodébil. D'esta manera'l neutrón, magar que la suma de les cargues llétriques de los sos componentes (los quarks) ye nula, ta tamién sometíu a la interacción electromagnética.

## Referencies

## Enllaces esternos
Isótopu radioactivu

Un **isótopu radioactivu** d'un elementu carauterízase por tener un nucleu atómicu inestable (pol balance ente neutrones y protones) y emitir enerxía cuando camuda d'esta forma a una más estable. La enerxía lliberada al camudar de forma pue detectase con un contador Geiger o con una película fotográfica. 

Cada isótopu tien una vida media carauterística. La enerxía pue ser lliberada, principalmente, en forma de rayos alfa (nucleos d'heliu), beta (electrones) o gamma (enerxía electromagnética).

Hai varios isótopos radioactivos artificiales con usos en medicina. Por exemplu, l'isótopu del taliu pue usase pa identificar vasos sanguíneos bloquiaos. Hai varios isótopos radioactivos naturales que s'usen pa reconstruyir cronoloxíes, como por exemplu les arqueóloxiques.

## Enllaces esternos
Quilogramu por metru cúbicu

El **quilogramu por metru cúbicu** ye la unidá del sistema internacional d'unidaes emplegada pa midir la densidá. Esta unidá represéntase como kg/m³, onde *kg* ye quilogramu y *m³* metru cúbicu.

: 1 kg/m³ = 0,001 g/cm³

: 1 kg/m³ = 1 g/L = 1 g/dm³

## Referencies

## Enllaces esternos
*  (n'inglés)
Quiloxuliu per mol

El **quiloxuliu per mol** ye una unidá del sistema internacional d'unidaes correspondiente a la enerxía por cantidá de material, onde la enerxía se mide n'unidaes de 1.000 xulios y la cantidá de material ye midida en moles.

Pa convertir les quilocaloríes en quiloxulios multiplícase por un factor constante: 4,184, como por exemplu:
:1 Caloría = 1 quilocaloría = 1.000 caloríes.
:1 Caloría = 4,184 (4,2) quiloxulios.
:1 quiloxuliu = 0,239 (0,24) quilocaloríes.

Cantidaes físiques midíes en kJ/mol:
* Entalpía de vaporización
* Entalpía de fusión
* Enerxía d'ionización

## Referencies

## Enllaces esternos
Calor específico

La **calor específico** (*c*) d'una sustancia ye la cantidá de calor preciso p'aumentar la so temperatura nuna unidá por unidá de masa, ensin cambéu d'estáu:
:c = \frac{Q}{m\cdot \Delta T } 
Onde *c* ye la **calor específico**, *Q* la **cantidá de calor**, *m* la **[[masa]]** y *<math> \Delta T</math>* la diferencia ente les **[[temperatura|temperatures]]** final y inicial.

La so unidá nel sistema internacional d'unidaes ye'l xuliu por quilogramu kelvin (J/kg·K). Tamién s'usa abondo la unidá del Sistema Téunicu d'Unidaes, la quilocaloría por quilogramu celsius (kcal/kg·°C).

## Referencies

## Enllaces esternos
Sonokong

**Sonokong Co, Ltd.** (손오공주식회사), ye un fabricante de productos químicos y toya de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu entatanmentos, tamién ún de los principales greyos del mundu.

## Productos
*Robot
*Doll
*Model Car
*Game
*Software Game
*Animation Entertainment

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina de Sonokong Coreana