Boloña

**Boloña** (n'italianu Bologna, Bulåggna nel dialeutu boloñés) y en dalgunes ocasiones Boloña n'asturianu, ye una ciudá d'Italia, capital d'Emilia-Romaña (nel norte del país), allugada ente'l ríu Reno y el ríu Sàvena, cerca de los Apeninos. Ye una de les ciudaes históriques meyor conservaes y tien el segundu cascu antiguu medieval más grande d'Europa (dempués del de Venecia).

Ye nomada la Ciudá Berbeya pol color de los sos texaos y fachaes, y por ser ún de los exes centrales del Partíu Comunista Italianu y de la resistencia de los partisanos escontra los fascistes na Segunda Guerra Mundial. Tamién ye nomada Boloña la Docta pola so universidá, fundada nel 1088 (la más antigua de tou Occidente), y Boloña la Gorda pola so escelente cocina.

## Historia
Foi fundada polos Etruscos, col nome de Felsina. Dempués, la ciudá convirtióse na colonia romana conocida como Bononia. Boloña la docta: la ciudá caltién la so fama de ciudá cultural dende'l tiempu de los romanos (Marcial nomóla la culta Bononia), cuando yera ún de los centros principales de la vía Emilia. Nel Renacimientu Boloña convirtióse nun centru de cultura y una de las mayores ciudaes de los Estaos Papales.

Boloña convirtióse nún de los centros de comerciu más importantes d'Italia. Parte de los impuestos cobraos a los mercaderes yeren usaos pa pagar los profesores de la so famosa universidá. Calcúlase que de los 800.000 habitantes de Boloña y del so área metropolitana, 100.000 yeren estudiantes d'esta importante ya histórica universidá.

## Monumentos y llugares d'interés
Ente les visites más importantes en Boloña habemos destacar la Pinacoteca Nazionale, con una prestosa coleición d'obres maestres artístiques de l'Escola de Boloña, dende'l Renacimientu hasta la Contrarreforma; la Ilesia de San Estébanu (Les Siete Ilesies), San Domenico, San Giacomo Maggiore, el Teatru Comunale, San Petroniu, la Piazza Maggiore, el Real Colexu d'España, les tumbes de los glosadores, l'espeutacular Archiginnasio y una infinidá d'ilesies repartíes per tola ciudá. Y, sobre too, les sos 37 km de pórticos nel cascu antiguu (unos 50 km en tola ciudá), col Pórticu de San Luca, el más llargu del mundu (3.500 m de llonxitú y 666 arcaes, dende la Puerta de Zaragoza hasta la Ilesia de San Luca sobre'l Colle della Guardia, a 289 m/s.n.m., d'onde pue vese la llanura padana, el valle del Reno, la ciudá y los Apeninos.

La ciudá de Florencia ta a tan sólo 90 km y Parma ta sólo a dalgo más d'una hora en tren. Amás, Venecia ta a 150 km al nordeste.

Créese que la Universidá de Boloña ye la universidá más antigua del mundu occidental. Foi fundada nel 1088 y ente los sos alumnos atópense Dante Alighieri, Petrarca, Thomas Becket, Erasmu de Rotterdam y Nicolás Copérnico, asina como una riestra interminable de colexales españoles que, dende 1369 —cuando abrió les sos puertes el Real Colexu d'España— lleven faciendo les sos estudios ellí. Podemos destacar ente los más sobresalientes a Juan Ginés de Sepúlveda, Antonio de Nebrija, Antonio Agustín o San Pedro d'Arbués.
u
En Boloña'l 6 d'agostu de (1221), falleció Santu Domingu de Guzmán, ún de los más grandes defensores y propagadores de la Ilesia Católica. Foi canonizáu por Gregoriu IX en 1234. Los sos restos descansen na guapa basílica del conventu de Predicadores de Boloña, nuna guapísima y artística capiella.

### Villes y palacios históricos

Palazzo d'Accursio (o Comunale) 

Palazzo dell'Archiginnasio 

Palazzo Baciocchi o di Giustizia 

Palazzo dei Banchi 

Palazzo Bevilacqua 

Palazzo Bocchi 

Corte Isolani 

Collegio di Spagna 

Palazzo Davia Bargellini 

Palazzo Fava 

Palazzo Felicini - Fibbia (Calzolari) 

Palazzo Ghisilardi - Fava 

Casa di Giosuè Carducci 

Palazzo Grassi 

Palazzo Hercolani 

Palazzo Magnani Salem 

Palazzo Malvezzi de'Medici 

Loggia dei Mercanti 

Palazzo dei Notai 

Palazzo Pepoli Campogrande 

Palazzo del Podestà 

Palazzo Poggi 

Palazzo Re Enzo 

Palazzo di Residenza della Cassa di Risparmio di Bologna 

Palazzina della Viola 

Villa Aldini 

Villa Aldrovandi Mazzacorati 

Villa Cassarini 

Villa Gandolfi (o Pallavicini) 

Villa Impero 

Villa delle Rose 

Villa Spada 

## Allugamientu
Boloña ta allugada nel centru d'Italia, siendo la capital de la rexón de Reyu-Emilia. 

## Deporte
La ciudá ye sede de dos de los meyores clubes italianos de baloncestu, el Virtus Bologna y el Fortitudo Bologna, que caltienen una fuerte rivalidá.

Nel fútbol ta'l Bologna FC, equipu de fútbol creáu nel 1909 y que tien de siete scudettos. Nel 2008 algamó la serie A.

## Cultura

### Museos

Casa Carducci 

Collezioni dell'Accademia Clementina e Belle Arti 

Donazione "Putti" e Raccolta "Rizzoli Codivilla" 

Muséu Apistico 

Muséu "Aldovrandi" 

Muséu "C. Taruffi" 

Muséu Cívicu Arqueolóxicu 

Muséu Cívicu Medieval 

Muséu Cívicu del Risorgimento 

Muséu degli Studenti e della Goliardia 

Muséu dell'Istituto di Anatomia Umana Normale 

Muséu delle Navi e delle Antiche Carte Geografiche 

Museo di Anatomia Comparata 

Museo di antropologia 

Museo di Fisica 

Museo di Mineralogia e Petrogradia "L. Bombicci" 

Museo di S. Domenico 

Museo di S. Giuseppe 

Museo di S. Petronio 

Museo di S. Stefano 

Museo di Zoologia 

Muséu Marsilianot 

Muséu Mille Voci e Mille Suoni 

Muséu Missionario d'Arte Cinese 

Muséu Paleontoloxicu y Xeologicu "G. Cappellini" 

Muséu Storico del Soldatino "M. Massacesi" 

Muséu Storico Didattico della Tappezzeria 

Specola e Museo di Astronomia 
 

### Teatros

#### Principales teatros de Boloña

Arena del Sole, dotáu de dos sales, con un repertoriu xeneralista popular y internacional. 

Teatru Alemanni, el templu de la comedia dialeutal boloñesa. 

Teatru delle Celebrazioni, con un cartel dedicáu a la comedia y la danza contemporáneo. 

Teatru Comunale di Bologna. 

Teatru Dehon. 

Teatru Duse, teatru de prosa. 

Teatru Testoni, dedicáu a los espectáculos pa neños y mozos. 

### Otros teatros y llugares d'espectáculu

Accademia Filarmonica. 

Europauditorium. 

Humusteater. 

Teatru Manzoni, con un programa de ballet organizáu pol Teatru Comunale. 

Teatru Medica Palace. 

Teatru del Navile. 

Teatru delle Moline. 

Teatru San Leonardo, xestionáu pola Scuola di Teatro di Bologna "Alessandra Galante Garrone". 

Teatru Ridotto. 

Teatri di vita, teatru-danza contemporáneo 
 

### Personaxes famosos

Francesco Albani (1578 - 1660), pintor 

Ulisse Aldrovandi (1522 - 1605), científicu y naturalista 

Alessandro Algardi (1595 – 1654), escultor 

Amico Aspertini (1475 - 1552), pintor 

Riccardo Bacchelli (1891 - 1985), escritor, periodista y críticu
 
Giovanni Francesco Barbieri, El Guercino (1591 - 1666), pintor 

Adriano Banchieri (1568 - 1634), organista, compositor, teóricu y poeta 

Stefano Benni (1947), escritor 

Giordano Berti (1959), escritor 

Laura Betti (1934 - 2004), actriz 

Enzo Biagi (1920 - 2007), escritor y periodista 

Ugo Buoncompagni, Gregoriu XIII (1502 - 1585), papa 

Giosuè Carducci (1835 - 1907), poeta, premiu Nobel de Lliteratura nel 1906 

Agostino Carracci (1557 - 1602), pintor 

Annibale Carracci (1560 - 1609), pintor 

Ludovico Carracci (1555 - 1619), pintor 

Pietro Antonio Cataldi (1548 - 1626), matemáticu

Gino Cervi (1901 - 1974), actor 

Lucio Dalla (1943 - 2012), cantautor 

Gian Antonio Facchinetti, Inocenciu IX, (1519 - 1591), papa 

Pietro Faccini (h. 1562 - 1602 ó 1614), pintor 

Gianfranco Fini (1952), políticu

Aristotele Fioravanti (1415 - 1486), arquiteutu

Francesco Francia (1450 - 1518), pintor, orfebre y medayista 

Domenico Gabrielli (1659 - 1690), compositor y violonchelista 

Luigi Galvani (1737 - 1798), médicu, fisiólogu y físicu
 
Vincenzo Ludovico Gotti (1664 - – 1742), teólogu

Guido Guinizelli (1230 - 1276), poeta 

Irnerio (h. 1050 – h. 1130), xurista 

Prospero Lorenzo Lambertini, Benitu XIV (1675 - 1758), papa 

Alessandro Ludovisi, Gregoriu XV (1554 – 1623), papa 

Marcello Malpighi (1628 - 1694), anatomista y biólogu

Guglielmo Marconi (1874 - 1937), científicu, premiu Nobel de Física nel 1909 

Giovanni Battista Martini (1706 - 1784), músicu y teóricu 

Gianni Morandi (1944), cantautor 

Giorgio Morandi (1890 - 1964), pintor 

Giovanni Battista Morgagni (1682 - 1771), científicu

Gianluca Pagliuca (1966), futbolista 

Pier Paolo Pasolini (1922 - 1975), escritor y direutor de cine 

Bartolomeo Passerotti (1529 - 1592), pintor 

Pelayu Pelagi (1775 - 1860), pintor y coleicionista d'antigüedaes exipcies 

Roberto Regazzi (1956), luthier 

Guido Reni (1575 - 1642), pintor 

Ottorino Respighi (1879 - 1936), compositor, direutor d'orquestra y musicólogu 

Augusto Righi (1850 - 1920), científicu
 
Angelo Schiavio (1905 – 1990), futbolista 

Alfredo Testoni (1856 - 1931), escritor 

Alberto Tomba (1966), esquiador 

## Referencies

## Enllaces esternos

### Información y turismu
* Conceyu de Boloña
* Genius Loci Bologna 
* Mapa turísticu de Boloña 
* Mapa d'hoteles, restaurantes y llocales
* Itinerari Bologna 
* Bologna-in.com 
* Guía Turística de Boloña
* Bolognaracconta.com
* El portal del Sistema de Parques Naturales de la Provincia de Boloña 
* Googlemap: Mapa por satélite del centru de Boloña
* Ascoltarte, la guía de baldre n'audio pa conocer la ciudá, en Mp3
* La historia de la "Fiera di Bologna" 
* Bologna 2000
* Cronoloxía de Bologna dende 1900 

### Tresportes
* ATC Tresporte Públicu de Boloña 
* Serviciu Ferroviariu Metropolitanu

### Cultura y universidaes
* Universidá de Boloña
* Facienda Rexonal pol Drechu'l Estudiu Universitariu de Boloña 
* Biblioteca Sala Borsa
* Cineteca de Bologna
* Muséu internacional y biblioteca de la música de Boloña 
* Bologna la città del cibo 
* Bologna ciudá de la música UNESCO
* Bologna jazz festival

### Economía
* Cámara de Comerciu de Boloña
* Bologna Fiere
* Muestra d'illustradores de llibros pa neños