open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idioma kikapú

L**'idioma kikapú** ye la llingua de la tribu indíxena kikapú, que cunta con cañes en Oklahoma, Arizona (Estaos Xuníos) y nel estáu de Coahuila (Méxicu). La variante falada n'Estaos Xuníos recibe'l nome d'idioma fox. Cuenta con unos pocos millares de falantes en dambos países d'América del norte, anque en Méxicu yera faláu por menos de doscientes persones en 1995 nel conceyu de Múzquiz.

El kikapú ye la única llingua álgica que sobrevive en Méxicu. Los sos falantes sostienen que nun pueden dexar de falala en cuantes que ye un don del so dios principal, Kitzihiata. La mayor parte de los falantes d'esta llingua falen l'inglés y nel casu de la banda de la tribu que vive en territoriu mexicanu dase un fenómenu de trillingüismu de kikapú, inglés y español. Pol tamañu de la so comunidá llingüística, el kikapú ye una llingua en peligru d'estinción.

## Clasificación

L'idioma kikapú ye una llingua perteneciente a les llingües algonquianas centrales de la caña de llingües algonquianas, ésta de la mesma pertenez a les llingües álgicas.

## Estatus oficial

Esta llingua xunto con toles llingües indíxenes de Méxicu y l'español fueron alzaes a "llingües nacionales" gracies a la Llei Xeneral de Derechos Llingüísticos de los Pueblos Indíxenes promulgada nel añu 2003.

## Fonoloxía

### Vocales
Esti cuadru muestres les vocales emplegaes na llingua kikapú. 

#El so alófono ye //.
#Estes vocales cunten con alófonos // y // respeutivamente.
#El so alófono ye //.

### Consonantes
L'inventariu consonánticu del fox-kikapú ye'l siguiente:

L'únicu crupo consonánticu formáu por obstruyentes ye , amás d'este esisten otros grupos qu'arreyen a les aproximantes /j, w/.

### Tonos

L'idioma kikapú tien cuatro tono: alto, baxu, ascendente y descendente.

*Tonu altu [á]
*Tonu baxu [a]
*Tonu descendente [áa]
*Tonu ascendente [aá]

Los tonos ascendente y descendente asoceden namái en vocales llargues.

## Vocabulariu
:*nekoti* "unu"
:*niiswi* "dos"
:*neθwi* "trés"
:*niewi* "cuatro"
:*niananwi* "cinco"
:*inenia* "home"
:*ihkweea* "muyer"
:*anemwa* "perru"
:*kiiseθwa* "sol"

### Comparanza léxica
Les llingües fox, sauk y kikapú son filoxenéticamente bien cercanes, el siguiente cuadru compara los numberales nestos trés llingües:

:

## Referencies

## Ver tamién

*Kikapú
*Llingües algonquianas
*Llingües de Méxicu

## Enllaces esternos

* Kickapoo tales (1915) N'Internet Archive.
Idioma miami-illinois

El **miami-illionois** (nativu: *myaamia* ) ye una llingua indíxena algonquina falada enantes n'Estaos Xuníos, primariamente n'Illinois, Missouri, Indiana, Ohio occidental y árees axacentes a lo llargo del ríu Mississippi poles tribus de la Condefederación Illinois, qu'incluyíen a los kaskaskia, los peoria, los tamaroa, los cahokia y los mitchigamea. Dende los años 1990 na tribu miami d'Oklahoma fixéronse esfuercios por alicar la llingua nun proyeutu conxuntu cola Universidá de Miami en Oxford (Ohio).

## Comparanza léxica
Los numberales comparaos nes variedaes miami y illionois son:

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Arabia Saudita

El país ocupa l'ochenta per cientu de la península arábiga. Munches de les fronteres colos Emiratos Árabes Xuníos, Omán y Yemen nun tán bien definíes, razón pola cual la dimensión exacta del país ye desconocida, magar s'envalora n'alredor de 2.240.000 quilómetros cuadraos. El clima ye secu y templáu. La metá del país ta despoblada por ser un desiertu de temperatures estremes con ciertes zones onde s'atopen oasis. Na mayor parte de la Arabia Saudita la vexetación ye escasa y llindar a delles yerbes xerofíticas y arbustos. La fauna componer gatos selvaxes, monos babuinos, llobos ya hienes. La mariña del mar Roxu, particularmente los petones de coral, tien una rica fauna marítima. El llargor de la mariña algama los 2.640 quilómetros.

La rexón sudo occidental tien montes que lleguen a 3.000 metros d'altor y ye la zona más verde y fresca del país. La capital, Riyad tien una temperatura permediu de 42°C y 14°C en xineru. Sicasí Yeda, na mariña occidental, tien una temperatura medio de 31°C en xunetu y 23°C en xineru.

Les principales ciudaes de Arabia Saudita son Riyad (la capital del reinu), Dammam, Yeda, La Meca y Medina.

Les ciudaes de La Meca y Medina destaquen pol so significáu relixosu pa los musulmanes o siguidores del Islam. La primera alluga la Kaaba, la que según el Corán atopar nel llugar nel que Abraham instituyó l'empiezu de toles relixones monoteístes, la segunda alluga la mezquita del Profeta Mahoma. La entrada y la permanencia nos dos ciudaes santes ta prohibida pa los non musulmanes.

Yeda ye una importante ciudá portuaria a veres del mar Roxu y ye la puerta d'entrada pa los pelegrinos africanos.

En Dammam atópase'l principal centru d'esplotación de los ricos xacimientos petrolíferos de Arabia Saudita.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Antigua y Barbuda

El país consta de delles islles, de la cual Antigua ye la mayor y más poblada. Barbuda, al norte d'Antigua, ye la otra islla principal. Les islles tienen un clima tropical templáu, con nidies temperatures constantes mientres l'añu. La islla despoblada de Redonda tamién pertenez a la nación d'Antigua y Barbuda.

Les islles son na so mayoría de tierres baxes, col puntu más altu nel Monte Obama (antes Boggy Peak), a 402 metros. El principal pueblu del pequeñu país ye la capital Saint John's n'Antigua; el mayor pueblu de Barbuda ye Codrington.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Belize

El norte de Belize consiste principalmente en llanures costeres pantanoses, en dellos sitios densamente forestadas. Nel sur atopa una pequeña cadena montascosa de los Montes Maya, que'l so puntu más eleváu en territoriu de Belice ye Doyle's Delight con 1,170 m. Belice alcontrar ente los ríos Fondu y Sarstún. El ríu Belice traviesa'l centru del país. A lo llargo de tola mariña del Mar Caribe atópense petones de coral.

El clima ye tropical y xeneralmente bien caliente y húmedu. La estación de les agües va dende mayu hasta payares y ye frecuente qu'haya furacanes y inundación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Botsuana

**Botsuana** llinda al norte con Zambia, al este con Zimbabue, al sur con Sudáfrica y al oeste y al norte con Namibia. El país ta apoderáu en gran midida pol desiertu del Kalahari, qu'apodera n'especial el norte y l'oeste del país.

La mayor parte del territoriu ta nel Kalahari, el desiertu más meridional d'África. Un pandu d'unos 1.200m d'altitú estrema al país en dos rexones, caúna col so propiu sistema hidrográficu. 

Nel norte atopen les cuenques pantanoses del Makgarikgari y del Okavango. Una gran estensión de sabanes, onde se desenvuelven la ganadería y l'agricultura (principales actividaes económiques del país), marca la transición de les estepes desérticas del SO y los montes del N y el NE. Los ríos más importantes son l'Okavango, el Limpopo y el Chobé. Ente los llagos, el Ngami y el Xau.

## Ver tamién
*Llocalidaes de Botsuana

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Brunéi

Brunéi ye una pequeña nación asitiada al norte de la islla de Borneo. Asítiase ente Malasia y el mar de la China Meridional, ocupando dos territorios separaos unu al este y otru al oeste de la badea de Brunéi. La estensión averada del territoriu ye de 5.770 km²

## Orografía

El so relieve nun ye bien relevante. El picu más altu del país, el monte Bukit Pagon de 1.850 m, ta asitiáu al este nel estremu sur del distritu de temburong. Forma parte de los montes Irán.

Na parte oeste del país, la más estensa, ye inda menos montascosa, nun destacar más qu'unes cuantos montes sobremanera na frontera con Malasia

## Hidrografía y mariña
Los ríos son curtios una y bones casi toos nacen nel país y diríxense al norte desaguando nel Mar de la China meridional. El ríu más importante ye'l ríu Belait na parte oeste.

La mariña ye llana, pantanosa y regular sacante na badea de Brunéi

## Clima
El clima ye tropical lluviosu y templáu. La temperatura medio ye de 26,7&nbsp;°C con poques variaciones mientres l'añu. El país escarez d'estación seca, hai agua mientres tol añu, lo qu'asocede ye qu'ésta ye más intensa mientres el monzón de payares a marzu.

## Mediu ambiente
Parte del dineru de la esplotación de petroleu, usóse pa protexer la selva, que cubre cerca d'un terciu del país. Brunéi cunta con una importante fauna selvaxe anque ta en parte en peligru.

Brunéi protexe cerca del 20 % del so territoriu como'l parque de Ulu Temburong.

## Datos estadísticos
**Situación:**
En Sureste Asiáticu llendando col mar de la China Meridional y Malasia.

**[[Coordenaes xeográfiques]]:**

**Referencies de mapa:**
Sureste Asiáticu

**Superficie:**
*total:*
5.770 km²
*tierra:*
5.270 km²
*agua:*
500 km²

**Fronteres terretres:**
381 km

**Países fronterizos:**
Malasia 
381 km

**Llinia de mariña:**
161 km

**Reclamaciones marítimes:**
*zona de pesca esclusiva:*
12nm
*mar territorial:*
200nm o hasta la llinia media

**Clima:**
tropical; templáu; húmedu y lluviosu
**Terrén**
Llanura costera que s'alza hasta los montes nel este y tierres baxes con llombes nel oeste.

**Estremos d'altitú:**
*el puntu más baxu:*
Mar de la China meridional 0 m
*el puntu más altu:*
Bukit Pagon 1.850 m

**Recursos naturales:**
Petroleu, gas natural, madera

**Usu de la tierra:**
*tierra cultivable:*
0,57 %
*cultivos permanentes:*
0,76 %
*otros:*
98,67 % (2001)

**Tierra irrigada:**
10 km² (1998 est)

**Amenaces naturales**
tifones; terremotos y los hinchentes desastrosos son rares.

**Mediu ambiente– temes actuales:**.
Neblinas estacionales debíes a les quemes nos montes d'Indonesia.

**Mediu ambiente– alcuerdos internacionales:**.
Roblaos y ratificaos: especies en peligru d'estinción, arramaos peligrosos, lleis del mar, proteición de la capa d'ozonu y contaminación marítima.

## Referencies

## Enllaces esternos
* CIA World Factbook  (n'inglés)
Xeografía de Cabu Verde

Archipiélagu asitiáu nel océanu Atlánticu, frente a les mariñes de Senegal. 

L'archipiélagu atópase estremáu en dos grupos d'islles, acordies cola direición del vientu predominante. Les Islles de Barloventu inclúin les islles de Santu Antão, São Vicente, Santa Luzia (despoblada), São Nicolau, Sal y Boavista. Les Islles de Sotaventu inclúin les islles de Maio, Santiago, Fogo y Brava.
 
## Islles mayores

## Castros
 
*Ilhéu do Baluarte *(Isleta del Baluarte)*
*Ilhéu Llábanu Branca *(Isleta Llábanu Branca)*
*Ilhéu dos Pássaros *(Isleta dos Pássaros)*
*Ilhéu Rabu de Xuncu *(Isleta Rabu de Xuncu)*
*Ilhéu de Sal-Rei *(Isleta de Sal-Rey)*
*Ilhéu de Santa Maria *(Isleta de Santa María)*
*Ilhéus Secos *(Castros Secos)*
**Ilhéu de Visu *(Isleta de Visu)*
**Ilhéu Grande *(Isleta Grande)*
Xeografía de Qatar

El territoriu de **[[Qatar]]** ta compuestu pola península homónima asitiada de la mesma al este de la península arábiga, nel golfu Pérsicu, y de delles islles próximes a la so mariña. El so allugamientu xeográficu dientro de la rica cuenca petrolífera del golfu Pérsicu confier-y gran importancia estratéxica.

La xeografía qatarina abarca 11.437&nbsp;km². La península de Qatar estiende unos 160&nbsp;km al norte escontra'l golfu Pérsicu dende la península arábiga. El so anchor va dende 55&nbsp;km a 90, la tierra ye principalmente llana (el puntu más eleváu atopar a 103&nbsp;msnm) y predresa.
Destaquen les sos terraces de sal na mariña, les formaciones elevaes de piedra caliar (l'anticlinal de Dukhan) a lo llargo de la mariña oeste debaxo de la cual atópase'l campu petrolífero de Dukhan y les enormes dunes de sable qu'arrodien Khawr al Udayd, una ensenada del golfu nel sureste conocíu como'l mar interior.

De toles islles pertenecientes a Qatar, Halul ye la más importante. Atopar a unos 90&nbsp;km al este de Doḥa y emplégase como zona d'almacenamientu y como terminar de carga del petroleu asitiáu en plataformes fora de la mariña. Les islles Hawar, na mariña oeste, son oxetu de disputa territorial ente Qatar y Baḥréin.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de la República Centroafricana

El territoriu de la República Centroafricana consta d'una vasta altiplanicie ondulada de 600 a 800 metros d'altitú, que dixebra les cuenques de la República Democrática d'El Congu y del Chad, y álzase escontra'l Nordeste (macizu de los Bongo), Esti (macizu de Tondou) y Oeste (macizu de Yadé), onde se topa'l techu nacional, el Kayagangiri (1.420 m). Los ríos más destacaos son el Ubangui, el Chari y el Lobaye. 

El clima ye tropical-ecuatorial, con abondosos agües y temperatures ente los 18&nbsp;°C y los 40&nbsp;°C. La vida vexetal presenta una importante degradación, al rexistrase una notable meyora de la desertización.

Tien una flora y fauna típiques del centru del continente. Destaca'l Parque Nacional del Manovo-Gounda St. Floris, nel norte del país, pola so bayura d'especies en peligru d'estinción. Esti parque ta consideráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'El Congu

La **[[República d'El Congu]]** atópase na mariña atlántica del centru d'África. Asitiada nel ecuador, con una superficie de 342.000 km², de los cualos 341.500 km² son tierra y 500 km² son agua, llinda al norte cola República Centroafricana (487 km) y Camerún (494 km), al oeste con Gabón (2.567 km), al sur con Angola, al traviés del enclave de Cabinda (231 km), y al sur y al este cola República Democrática d'El Congu (1.229 km).

El país cunta con una relativamente escasa zona mariniega (169 km), na que s'atopa la segunda ciudá más importante del país, Pointe-Noire (663.400 hab. en 2005). Per otra parte, los territorios al norte de Brazaville, la capital (1,5 millones de hab.), atópense apoderaos por amplies estensiones selváticas. Nesti sentíu cabo destacar l'estáu d'Impfondo, l'únicu apoderáu íntegramente pola selva. La ciudá selvática del país más importante ye Ouesso.

El 70 per cientu de la población vive en Brazzaville, en Pointe-Noire o a lo llargo de la vía ferroviaria que les xune.

## Relieve
La República del Congo atópase travesada pol ecuador. Una bona parte del país ta formáu per tierres baxes llanes, incluyendo la cuenca del Congo, el valle de Niari y la enllanada costera. La cuenca del Congo ta arrodiada per llombes y pandos, que tamién apaecen n'otros llugares, como'l noroeste y la parte central del país (pandos de Bateké), qu'algamen 800 mm d'altitú. La sierra de Mayombe y los montes Chaillu tamién algamen los 800 m.

## Clima

Nel norte del país, el clima d'ecuatorial y les agües tien llugar tol añu, con dos periodos significativamente menos lluviosos d'avientu a febreru y en xunetu. El centru del país ye zona subecuatorial, con dos estaciones más húmedes en marzu-abril y ochobre-payares. El suroeste ye zona tropical húmeda, con una estación de les agües d'ochobre a mayu y una estación seca de xunu a setiembre. Les agües bazcuyen ente los 1.000 mm nes zones más seques, y los 3.000 mm nes zones más húmedes.

Les temperatures son estables mientres l'añu nel norte, con nidios descensos en xunetu y agostu; en Ouésso, con una media añal que bazcuya ente los 21 oC y los 31 oC, cayen 1.590 mm d'agua al añu en 106 díes, con menos precipitaciones ente avientu y febreru. En Pointe-Noire, na zona costera del sur del país, cayen 1.250 mm en 84 díes con un periodu ostensiblemente secu ente xunu y setiembre, y un refrescamientu. En Brazzaville, a 320 m d'altitú, nel sureste, xunto al ríu Congu, cayen 1.343 mm en 85 díes, con un periodu bien secu ente xunu y setiembre y ente 18 y 25 oC de temperatura, contra los 24-30 oC de la dómina húmeda.

## Referencies
Xeografía de Corea del Sur

Corea del Sur (대한민국) llinda al norte con Corea del Norte (북한), al este col mar del Xapón (llamáu mar del Este o Oriental "동해" polos coreanos), al sur col estrechu de Corea o de Tsushima, que-y dixebra de Xapón, y al oeste col mar Mariellu (llamáu mar del Oeste o Occidental "서해" en Corea). El territoriu surcoreanu toma la metá meridional de la península de Corea, d'unos 1100&nbsp;km de llargor, y delles islles del mar Mariellu y del estrechu de Corea. En Jeju-do, la mayor d'estes islles, atópase'l puntu más eleváu del país, el picu del Hanla (altitú, 1950 metros), un volcán estinguíu que'l so cráter convertir nun llagu. Les mariñes caltienen el perfil de les del norte: rectillinies al este, retayaes al sur y al oeste. Pela zona oriental estiéndese una llarga y estrecha llanura a los pies del Taebaek, una alliniación montascosa que va perdiendo altor a midida que baxa escontra'l sur.

Con un relieve menos serrapatosu que'l de Corea del Norte, les llanures estiéndense sobremanera pola metá oeste y sur del país. Nestes zones desenvolvióse una agricultura que, amás de los valles, ocupó les fasteres de los montes por aciu terraces. Los ríos principales de Corea del Sur son el Ríu Han Han y el Nakdong; dambos nacen nel sistema montascosu del Taebaek, pero depués flúin en distintes direiciones: l'Han dirixir escontra la mariña oeste pa desaguar nel mar Mariellu, ente que'l Nakdong, de mayor llargor, circula en direición sur hasta algamar les agües del estrechu de Corea. Sacante esti ríu, la mayoría de los cursos arramen el so caudal na mariña occidental; tal ye'l casu del Imjin, el Kum y el Yongsan.

## Fríu, calor y tifones
El clima tien una marcada influencia continental, los iviernos son secos y fríos y les temperatures baxen per debaxo de los 0&nbsp;°C; los branos son templaos, con medies mensuales que s'averen a los 25&nbsp;°C. Les temperatures mengüen nes zones montascoses, onde se produz un marcáu contraste térmicu ente'l día y la nueche. Les precipitaciones bazcuyen ente los 1200 y los 1400&nbsp;mm añales y concéntrense na estación braniza, anque los tifones —qu'azoten la mariña meridional dende'l final del branu y mientres el seronda— suelen dir acompañaos de fuertes vientos y agües enchentes.

## Degradación natural
La vexetación del país ye cada vez más escasa debíu al desenvolvimientu de l'agricultura y a la importante deforestación derivada de la presión demográfica. A pesar d'ello, entá hai estensos territorios cubiertos por mases montiegues, de coníferes (sobremanera, pinu y abetu) y árboles caducifolios (especialmente, chopos). Les plantes de tipu tropical o subtropical como'l bambú tamién tán presentes nesti territoriu, anque namái en determinaes zones costeres del sur del país. La mariña oeste, sobre'l mar Mariellu, ta seriamente contaminada: la degradación atmosférico y marítimo empezó yá na década de 1970.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Eritrea

**[[Eritrea]]** tien 121.230 km² y atópase allugáu nel denomináu Cuernu d'África. Atiesta pel este y nordés col Mar Roxu, pel oeste y noroeste con Sudán y pel sur con Xibuti y Etiopía.

Caltienes 2.234 km de mariña, de los cualos 1.151 son del continente col Mar Roxu, y 1.083 de les islles col mesmu mar. Diches islles, na so mayoría, pertenecen al archipiélagu de Dahlak que la so islla más grande (Dahlak Kebir) ta a 90 quilómetros de la mariña y del puertu principal d'Eritrea (Massawa).

Eritrea estremar en cuatro rexones climátiques bien distintes:
*L'altiplanu onde queda la capital, Asmara tien un clima mediterraneu gracies a la so altitú (una altitú media de 2.600 metros sobre'l nivel del mar, bazcuyando ente 1.800 y 3.000) con agües ente los meses de mayu y setiembre y la estación seca ente payares y abril.
*Les tierres baxes (ente 1500 y 500 metros sobre'l mar) al oeste tienen un clima tropical pero la tierra ye semiárida con variaciones ente desiertu, sabana tropical y zones con más vexetación cerca de los ríos estacionales que cuerren del altiplanu mientres la estación de lluvies (de mayu a setiembre como nel altiplanu).
*La mariña, que ye bien greba y consiste d'un desiertu estrechu ente'l mar y l'interior montascosu. Llueve bien pocu na estación de lluvies qu'asocede ente los meses de payares y abril.
*Los cantiles orientales, que tán ente'l desiertu mariniegu y los montes del interior y gocien de dos estaciones de lluvies, ente payares y abril (como pola mariña) y ente mayu y setiembre (como nel altiplanu y les tierres baxes al oeste). Amás de recibir agües estacionales, les zones más altes de los cantiles orientales cúbrense de cutiu en borrina.

Eritrea escarez de ríos permanentes. Les precipitaciones medies añales algamen los 60 llitros/m² al añu, polo que'l país sufre crónicamente de seques.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Exiptu

La **xeografía d'[[Exiptu]]** carauteríazse por un clima desértico apangáu pola influencia del ríu Nilu y los sos mares estremeros.

Exiptu atopar ente dos continentes: África y Asia. Ta asitiáu nel estremu nordés d'África, anque la península del Sinaí forma parte del occidente d'Asia. Llenda al norte col mar Mediterraneu, al este col mar Roxu ya Israel, al sur con Sudán y al oeste con Libia.

El puntu más eleváu del país ye'l Monte Catalina, de 2.407 metros, asitiáu na península del Sinaí.

## Clima
El clima d'Exiptu ye desértico, con iviernos templaos y branos bien calorosos. Pel branu les altes temperatures son apangaes polos vientos etesios, que soplen dende'l Mediterraneu atraíos pela zona de baxes presiones del interior África. Pel hibiernu sopla'l *khamsīn*, vientu encesu y cargáu d'electricidá procedente del sureste.

### Hidrografía

La pluviosidá ye casi nula. Les precipitaciones, polo común de calter enchente, son siempres inferiores a los 250 mm añales, y les mayores cantidaes rexistrar na mariña: Alexandría (184 mm) recibe les máximes precipitaciones (El Cairu 24 mm y Asiut 3 mm). La media añal ye de 180 mm añales, con máximu nos cumes de 310 mm. hgtérmica añal ye pocu bultable, ente que la oscilación diurna algama valores bien altos. 

El Nilu, ye la única fonte fluvial permanente n'Exiptu, nin siquier recibe afluentes en territoriu exipciu, nel qu'enfusa dempués de la *segundu tabayón*. Al norte d'Asiut, un brazu llateral, el *Bahr Yūsef* o "Canal de José", que desagua na depresión d'El Fayum (llagu Moeris de l'Antigüedá, güei llagu Qārūm), sigue paralelamente la marxe esquierda del Nilu. El llagu Qārūm actúa como regulador del caudal del ríu. El delta empecipiar n'El Cairo y los sos dos brazos son el Damietta (*Dumyāt*) al este y el Rosetta (*Rashid*) al oeste. Les crecíes del Nilu producir de xunu a setiembre. Los hinchentes añales y l'acarretu de llimos regaben y fertilizaben el suelu exipciu, supliendo la falta casi total de precipitaciones necesaries pa los cultivos antes de la construcción de la presa d'Asuán. La vexetación, abondosa nel delta y a los oasis del desiertu líbico. Gracies a un sistema de regadío proveniente del llagu Nasser, la Canal de Toshka, l'área cultivada va ampliándose extraordinariamente al internase en zones desérticas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de les Islles Fixi

**[[Fixi]]** ye un grupu d'islles volcániques nel Pacíficu Sur, asitiaes a unos 4.450 km al suroeste de Honolulu y a 1.770 km al norte de Nueva Zelanda. Fixi ta compuestu por 322 islles, alredor d'un terciu habitaes, y 522 atolones, formando un archipiélagu.

## Islles

Les dos islles más importantes son Viti Levu y Vanua Levu. Xuntes concentren representen más del 80% de la población nacional. Dambes son montascoses, con picos de más de 1.300 msnm, que s'alcen abruptamente dende la vera del océanu Pacíficu y cubiertos de monte tropical. En dambes preséntase una pluviosidá de 304 cm añales, que les sos agües cayen principalmente na banda suroriental, lo que favorez la crecedera de grandes árboles. Como les tierres baxes de la porción occidental de dambes islles tán protexíes pelos montes, nelles da una marcada estación seca que favorez el cultivu de la caña d'azucre.

En Viti Levu tán la capital Suva, lo mesmo que Lautoka y Nadi, onde s'atopa'l principal aeropuertu internacional de Fixi. Concentra aproximao dos tercios de la población del país. En Vanua Levu, pela so parte, les principales ciudaes son Labasa y Savusavu. 

Otres islles importantes de Fixi son Taveuni y Kadavu, que constitúin la tercera y cuarta islla en tamañu. Rotuma, pela so parte, atópase a quinientos km al norte del archipiélagu. Por cuenta de les sos particularidaes sociales, pos comparte elementos culturales y llingüísticos con Samoa y Tonga, gocia d'un estatus d'autonomía.

## Referencies

## Enllaces esternos
*''Asia rooms'' . Información xeneral. (N'inglés).
*''Fiji discovery''. Información xeneral. (N'inglés).
*''Maps of world''. Información xeneral con seiciones sobre les islles, el clima, la flora y la fauna. (N'inglés).
*''Tropical fiji''. Información xeneral, con mapa del archipiélagu. (N'inglés).
Xeografía de Gabón

**[[Gabón]]** ye un país asitiáu n'África occidental, bordiando l'Océanu Atlánticu. 

Gabón ta asitiáu na mariña atlántica d'África central. Nel sentíu de les manes del reló dende'l noroeste, parte con Guinea Ecuatorial, Camerún, y la República del Congo.

La mayor parte del interior del país ta cubiertu por una trupa selva.

Esisten tres rexones: la llanura costera, con munchos llagos y llagunes; la rexón montascosa de los Montes Cristal y los pandos ondulaos orientales, que'l so puntu más altu ye'l Monte Iboundji, de 1.575 m d'altor.

Esiste una importante rede hidrográfica que s'estiende por tol territoriu gabonés.

El ríu más llargu de Gabón ye l'Ogooué, que naz nel Congo Occidental. El Ogooué y los sos afluentes cuerren en direición oeste, formando fondos valles al traviés de los accidentaos pandos de Gabón. Depués, enanchar pa formar un ampliu delta que crucia la llanura costera. Al sur del Ogooué, el terrén xube hasta'l macizu de Chaillu.

El clima ye calorosu y húmedu con fuertes agües ente ochobre y mayu.

La fauna d'esta zona inclúi antílopes y elefantes.

## Fronteres
Gabón tien un total de 2.251 km de fronteres internacionales. Parte con Guinea Ecuatorial (350 km) y Camerún (298 km) al Norte y la República del Congo (1.903 km) al Oeste y Sur.

## Clima
Calorosu y húmedu.

## Ver tamién
* Llistáu de ciudaes de Gabón

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Gambia

Gambia ye un pequeñu y estrechu país africanu que'l so territoriu se emplaza nos márxenes del ríu Gambia. El país tien un anchu non cimeru a los 48 quilómetros. Les sos fronteres actuales definiéronse les en 1889 tres un alcuerdu ente'l Reinu Xuníu y Francia. Descontando la so mariña, nel estremu occidental del país, el país atópase dafechu arrodiáu per Senegal.

## Información xeneral

**Allugamientu**: África occidental, xunto al Océanu Atlánticu, llinda al norte, sur y este con Senegal

**Coordenaes xeográfiques**: 13°28' N, 16°24' E

**Área total**: 11.300 km²

**Fronteres terrestres**:
* Total: 740 km
* Países estremeros: Senegal 740 km

**Mariñes marítimes:** 80 km

**Reclamos de soberanía marítima:**
* Zona allegante: 18 m.n.
* Zona de pesca esclusiva: 200 m.n.
* Mar territorial: 12 m.n.

**Tipu de terrén**: La mayoría del terrén ta ocupáu una llanura d'hinchente del ríu Gambia, flanqueada per delles llombes baxes.

**Tipu de clima:** Tropical; presenta dos estaciones, una caliente, la estación de les agües (xunu a payares); y una estación fría, la estación seca (payares a mayu)

**Elevaciones estremes:**
* Puntu más baxu: Mariña del Océanu Atlánticu 0 msnm 
* Puntu más altu: Red Rock 53 msnm

**Recursos Naturales:** maní, pexe

**Usu de la tierra:**
* Tierres arables: 18%
* Cultivos permanentes: 9%
* Montes: 28%
* Otros: 45% (est. 1993)

**Tierres irrigadas**: 150 km² (est. 1993)

**Riesgos naturales**: la deforestación, la desertificación; enfermedaes tresmitíes pola contaminación de l'agua

## Referencies

* https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html
Xeografía de Guinea Ecuatorial

**[[Guinea Ecuatorial]]** ye un pequeñu país asitiáu na parte ecuatorial del África. Consta d'un territoriu continental de 26.017 km², denomináu Mbini (antiguu Ríu Muni), que llinda al norte con Camerún, al este y sur con Gabón y al oeste col océanu Atlánticu; y d'otru insular de 2.034 km², formáu poles islla d'Annobon (al altor de Santu Tomé y Príncipe, llamada Pagalú mientres la dictadura de Francisco Macías), Corisco, Elobey Grande, Elobey Chicu y la islla de Bioko (antigua Fernando Po) onde s'atopa la capital Malabu.

Mbini entiende una franxa costera llana, que va accidentándose escontra l'interior, onde s'atopa una serie de cadenes montascoses llamaes "de los Siete Montes". El terrén ta selemente onduláu y cubiertu por vexetación selvática. Alredor del 60% del área pertenez a la cuenca del ríu Mbini (antes llamáu Benito).

La llende de la parte continental pel norte ye la frontera ente Camerún y Guinea Ecuatorial. Pela parte sur, el llende constituyir la frontera ente Gabón y Guinea Ecuatorial. 

La islla más importante ye Bioko (2.017 km²), y ta asitiada al norte de la parte continental, a 40 quilómetros de la mariña de Camerún na badea de Bonny (Biafra), una seición del golfu de Guinea. La isla, d'orixe volcánicu, ye montascosa y bien montiega, con una mariña serrapatoso y predreso (de 195 km) nes que cuando xube la marea oculta les sos sableres. Escelentes puertos en Malabo y Luba. El so altor máximu ye'l picu de Santa Isabel tamién conocíu como Picu Basilé (3.007 metros). La islla cunta con fértiles suelos volcánicos (nos que se cultiva cacáu) y diversos ríos; los llagos atopar nos montes.

La islla de Annobón (18 km²), llamada asina por cuenta de ser afayada'l día d'Añu Nuevu de 1472, ta asitiada a unos 640 quilómetros al suroeste de la mariña de Gabón y 595 al suroeste de Bioko.

Más del 45% del territoriu ye forestal (46,2%) y ta formáu por montes, nos que destaca la so biodiversidá. A pesar de los beneficios que produz el petroleu, la superficie agraria ta aumentando cola consiguiente deforestación (8,2%).

## Clima

Its hot af gucci gang 

-i agree gucci gang

## Fauna

Destaquen especies típiques de los ecosistemes ecuatoriales africanos. Ente elles hai que citar el drill (Mandrillus leucophaeus), el mandril, el picathartes, el gorila d'enllanada, el sitatunga, el lleopardu, el cercopiteco, el chimpancé, l'elefante y el raru esguil de Zenker (Idiurus zenkeri). Ye bien alzáu'l númberu d'especies reinales na islla de Bioko.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Haití

Haití entiende la tercer parte de la islla La Española, al occidente de la República Dominicana.

El puntu más altu d'Haití ye al nivel del mar. El so puntu más eleváu ta ye'l Picu sellar a 2.680 m. Nun hai ríos navegables. El llagu más grande ye *Etang Saumâtre*, una masa d'agua salao allugada na rexón sur.

**Terrén**
:Mayormente serrapatosu y montascosu.

**Recursos naturales**
:Bauxita, cobre, carbonatu de calciu, oru, mármol.

**Usu de la tierra**
:* Tierres cultivables: 20,32%
:* Cultivos permanentes: 12,7%
:* Otros: 66,98% (est. 1998)

**Riesgos naturales**
:Ta allugáu nel trayeutu de ciclones y suxetu a severes nubes dende xunu hasta ochobre; hinchentes ocasionales y terremotos; seques periódiques.

**Riesgos ambientales**
:Deforestación estensa (gran parte de la vexetación ta siendo esaniciada pa l'agricultura y usada como combustible); erosión del terrén; fontes insuficientes d'agua potable.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía d'Iraq

**La xeografía d'[[Iraq]]** ye variada y abarca cuatro rexones principales: el desiertu (al oeste del ríu Éufrates), la Mesopotamia cimera (ente la zona alta de los ríos Tigris y Éufrates), les tierres altes del norte nel Curdistán iraquín, y la baxa Mesopotamia, la llanura aluvional que s'estiende dende les proximidaes de Tikrit hasta'l golfu Pérsicu. 

Iraq comparte fronteres con Kuwait, Irán, Turquía, Siria, Xordania y Arabia Saudita. El país inclinar dende montes de más de 3.000 metros sobre'l nivel del mar a lo llargo de la frontera con Irán y Turquía hasta llegar a les muertes del nivel de la mariña marina, les marismas nel sureste del país. Gran parte de la tierra ye ermu o pandorial.

Los montes nel noredeste son una estensión del sistema alpín que s'estiende escontra l'este dende los Balcanes, entra nel sur de Turquía, el norte d'Iraq, Irán y Afganistán, y termina nel Himalaya. El desiertu atópase nes provincies del suroeste y centrales a lo llargo de les fronteres con Arabia Saudita y Xordania y dende un puntu de vista xeográficu atópase na península arábica. 

El permediu de temperatura varia dende 48 graos Celsius en xunetu y agostu hasta temperatures baxo cero en xineru. La mayoría de les precipitaciones asoceden dende'l mes d'avientu hasta abril y el permediu ye d'ente 100 y 180 mm añales. Na zona montascosa del norte d'Iraq cai abondo más agua que nes zones central o del desiertu del sur. 

Iraq presenta un finxu importante na historia de la xeografía: una tablilla de magre xeneralmente aceptada como "el mapa conocíu más antiguu" foi afayada en 1930 mientres la escavación de Ga-Sur en Nuzi Yorghan Tapín, cerca de los poblaos de Harran y Kirkuk, a unos 320 km al norte del sitiu en que s'allugaba Babilonia. La tablilla, que mide unos 18 cm x 20 cm, foi fechada como de la dinastía de Sargón I de Akkad nel 2,300-2,500 a.C; l'arqueólogu Leo Bagrow asignó-y una fecha daqué más antigua a esta tablilla, allugándola nel periodu Agade (3,800 e.C.).

## Bibliografía
* Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos: Emitida pola Oficina d'Asuntos del Oriente Mediu del Departamentu d'Estáu'l 28 de febreru de 2003 sobre la xeografía, política, economía, historia y habitantes d'Iraq. (baxu dominiu públicu)

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Xordania

**[[Xordania]]** ye un país asitiáu n'Asia, más concretamente n'Oriente Próximu. La so estensión ye de 89.342 km². El Jabal Umm al Dami ye con 1.854 metros, el puntu más eleváu del país.

## Llendes
* **Norte:** Siria.
* **Sur:** Arabia Saudita.
* **Este:** Arabia Saudita ya Iraq.
* **Oeste:** Israel, Palestina y Golfu d'Aqaba.

## Principales desiertos, mares y golfos
* Mar Muertu
* Golfu d'Aqaba
* Desiertu de Siria

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Kazakstán

La república de Kazakstán, asitiada ente'l mar Caspiu y los montes Altái, ye una inmensa estepa que tien na so parte sur los desiertos de Kyzylkum, ente'l mar d'Aral y la Betpak Dala (Estepa de la Fame). Los sos vecinos son Rusia al norte, China al este y Kirguistán, Uzbequistán y Turkmenistán al sur. Nel norte apoderen les mesetes del llagu Balkhash, ente que nel oeste atopen les estribaciones de los montes Altái y Tien Shan, con altitúes cimeres a los 3,000 msnm.
Xeografía de Kenia

**Kenia** asítiase nel este d'África, nes mariñes del Índicu. Llenda al norte con Sudán y Etiopía, al nordeste con Somalia, al oeste con Uganda, al sur con Tanzania y al este col océanu Índicu.
 
La superficie total de Kenia ye de 582.650 km², de los cualos 13.400 correspuenden a la superficie llacustre formada fundamentalmente pelos llagos Turkana y Victoria. El país cunta con 536 km de mariña nel Océanu Índicu.

El clima ye de tipu tropical na mariña y grebu nel interior. Son habituales los hinchentes mientres la estación de lluvies. 

El Monte Kenia, que da nome al país, atopar nel centru del territoriu, al norte de Nairobi, y ye'l monte más altu del país con 5199 m d'altitú y la segunda d'África, tres el Kilimanjaro. Esti postreru ta tamién parcialmente en Kenia, magar el so cume más altu atópase na so totalidá nel territoriu de Tanzania.

## Ver tamién
* Ríos de Kenia
* Parques nacionales de Kenia
* Llocalidaes de Kenia

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Kiribati

La **República de [[Kiribati]]** consiste en 33 atolones esvalixaos polos cuatro hemisferios nos que s'estrema'l planeta (norte, sur, oriental y occidental) nun espaciu océanico equivalente en superficie a la parte continental de los Estaos Xuníos. Les islles atópense aproximao a mediu camín ente Ḥawai y Australia na rexón de Micronesia nel Océanu Pacíficu, al altor del ecuador. Los trés principales grupos d'islles o atolones son les Islles Gilbert, les Islles Fénix y les Islles de la Llinia. El 1 de xineru de 1995 movióse una seición de la Llinia internacional de cambéu de fecha pa incluyir nel llau occidental a les islles kiribatianas más orientales, onde yá taben les demás islles de la nación, con cuenta de qu'en tol país fuera'l mesmu día. De les 33 pequeñes islles que conformen al país, 20 atópense despoblaes.

L'área total del país ye de 717 km², lo qu'equival a cuatro veces el tamañu de la ciudá de Washington D.C., y les sos mariñes miden 1143 km de llargu, anque nun comparte fronteres con nengún país. El puntu más alto atópase en Banaba y algama los 81 msnm, ente que'l puntu más baxu ye al nivel del mar. El clima de la rexón ye predominantemente tropical, esto ye, templáu y húmedu con vientos moderaos, sicasí puede haber ciclones tropicales en cualquier dómina del añu, usualmente ente marzu y payares, amás de tornaos ocasionales. La escasa elevación sobre'l nivel del mar de munches de les islles facer bien susceptibles ante la crecedera de la marea.

Kiribati inclúi a Kiritimati (tamién conocida como Isla de Navidá, nes Islles de la Llinia), el mayor atolón coralín (en términos de superficie, non de dimensiones) del mundu, y a Banaba, una de los trés grandes islles predreses con fosfatos nel Pacíficu — les otres islles d'esti tipu son Makatea na Polinesia Francesa, y Nauru.

La mayor parte de les tierres nestes islles nun supera los dos metros sobre'l nivel del mar. Un reporte de la ONX de 1989 identificó a Kiribati como unu de los países que podría sumir por completu nel sieglu XXI si nun se tomen les midíes pertinentes pa combatir el cambéu climáticu.

Por cuenta de una tasa de crecedera poblacional de más del 2% y la sobrepoblación alredor de la capital, Tarawa, un programa de migración foi empecipiáu en 1989 pa treslladar a cerca de 5000 habitantes a otros atolones periféricos, principalmente nes Islles de la Llinia. Un programa de reasentamiento de les Islles Fénix empezó en 1995.

Ante la medrana de que'l cambéu climáticu dalgún día esanicie tola so nación insular, los gobernantes de Kiribati estudien un plan insólitu, treslladar a tola población a Fiji.

Kiribati axusta la compra d'una zona de 20 quilómetros cuadraos d'estensión na mayor y más montascosa de les islles del archipiélagu de Fiji, Viti Levu, p'agospiar ellí a 103 mil kiribatianos nel casu de que se cumplan los aciares pronósticos de los espertos, esplicó Filimoni Kau, el so secretariu de Tierres y Recursos Minerales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Kuwait

**[[Kuwait]]** ta asitiáu al sureste d'Asia, bordiando'l Golfu Pérsicu ente Iraq y Arabia Saudita. Ye un pequeñu país de 17.818 quilómetros cuadraos, un pocu más pequeñu que l'estáu de Nueva Jersey. Los sos puntos más distantes son de 200 quilómetros, de norte a sur, y d'este a oeste son 170 quilómetros. 

; **Coordenaes Xeográfiques**:
: 

## Llendes
Kuwait tien frontera colos siguientes países:
*Iraq: 242 quilómetros
*Arabia Saudita: 222 quilómetros
*Golfu Pérsicu: 499 quilómetros

## Clima
Kuwait tien un clima desértico, templáu y secu. Les precipitaciones varien dende 75 hasta 150 milímetros per añu en tol país. Les temperatures pel branu varien ente 42 a 47&nbsp;°C, la temperatura más alto rexistrada en Kuwait foi de 54&nbsp;°C en xunetu de 2010. La temperatura más baxo enxamás rexistrada foi de -4&nbsp;°C en xineru de 1964, inclusive se rexistraron falopos de nieve, y eso ye bien peculiar, porque'l clima de Kuwait ye bien secu. Los branos son bien estensos, marcaos principalmente por fuertes nubes de polvu, principalmente nel mes de xunu y xunetu. A finales de branu, el clima ye más húmedu, dacuando hai fuertes nubes llétriques. En payares el clima ye de bien baxa temperatura, llega a baxar a los 0&nbsp;°C mientres la nueche, y nel día la temperatura varia ente 15 a 20&nbsp;°C. Pel hibiernu la temperatura de Kuwait ye más baxa en comparanza colos otros países del Golfu Pérsicu, como Baḥréin, Qatar, o los Emiratos Árabes Xuníos, eso debe a la posición norte que tien Kuwait, por cuenta de los vientos fríos de la parte cimera d'Iraq ya Irán.

## Islles
Kuwait tien nueve islles, siendo la mayor Bubiyan, que ta xunida al continente por una ponte de cementu. Tres la lliberación en 1991, la islla convertir nuna base militar y anguaño nun se dexa la entrada de civiles. Les islles son:
*Auhah
*Bubiyan
*Failaka
*Kubbar
*Miskan
*Qaruh
*Umm al Maradim
*Umm an Namil
*Warbah

## Flora
La vexetación de Kuwait ye bien probe, ta representada por especies con carauterístiques de clima tropical nes zones desérticas. L'estáu de la vexetación foi, ya inda lo sigue siendo, impactáu pola industria petrolera, lo que causa la contaminación de la tierra.

## Ver tamién
*Kuwait 

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Laos

Laos ye una nación ensin salida al mar asitiada nel sureste d'Asia y qu'ocupa una porción del noroeste de la península d'Indochina. Atópase arrodiada por China, Vietnam, Camboya, Tailandia y Birmania. Tien 236.800 km cuadraos de superficie (un pocu menos que la metá d'España). El 2% de la superficie ye d'agua y ye'l 81º país per superficie.

## Topografía

Laos ye un país montascosu, especialmente nel norte, onde los picos algamen altores alredor de 2.800 m. Montes trupos cubren les árees nortices y del este. El ríu Mekong, que forma la so llende con Birmania y Tailandia, percuerre'l país con un cursu de 1.500 km.
## Ver tamién
* Laos

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Kirguistán

Kirguistán ye un país ensin accesu al mar allugáu n'Asia central. La rexón montascosa de Tian Shan cubre'l 80% del país. Por estos dos aspeutos, Kirguistán suel ser conocíu como la “Suiza d'Asia central”.

El país ta arrodiáu per diversos cordales montascoses qu'algamen con facilidá los 5.000&nbsp;m d'altor, siendo'l Picu Jengish Chokusu, na frontera con China, el más altu con 7.439&nbsp;msnm; otru altor importante ye'l Picu Lenin, al sur cerca de la frontera con Taxiquistán,con 7.134&nbsp;msnm. El centru ta formáu por trés depresiones que drena el ríu Naryn d'este a oeste. Les depresiones tán rellenes por depósitos morrénicos na so mayoría. 

El llagu Issyk-Kul al nordeste caltién un réxime inestable de nivel por cuenta de les escases precipitaciones (menos de 300&nbsp;mm añales) y a l'amplitú térmica, con un mes fríu, xineru, con medies inferiores a -25&nbsp;°C, y un mes templáu, xunetu, con medies cimeres a los 45&nbsp;°C. Ye'l llagu más grande del país, y el segundu llagu de monte más grande del mundu, tres el Titicaca.

El clima varia de forma llocal. El Valle de Fergana, asitiáu al suroeste, tien un clima subtropical, siendo desaxeradamente calorosu en branu, llegando les temperatures a los 40&nbsp;°C. Les faldes montascoses del norte son de clima templáu, ente que'l Tian Shan varia d'un clima continental secu al clima polar en función del altor. Nes zones más fríes, les temperatures tán baxo cero mientres cuarenta díes en iviernu, llegando a rexistrase nevaes en zones desérticas.

## Ver tamién
* Kirguistán

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Xamaica

La islla de **[[Xamaica]]** ta compuesta fundamentalmente per terrén montascosu arrodiáu per una pequeña franxa d'enllanada costera. Por esta razón, toles ciudaes importantes asitiar na mariña. Les ciudaes más destacaes son la capital, Kingston y Montego Bay. 

El clima en Xamaica ye tropical. El tiempu suel ser templáu y húmedu, anque nes zones montascoses ye daqué más templáu.

A pesar de la so situación xeográfica, Xamaica nun sufre tantu los efeutos de los furacanes como pue ser les islles caribeñes vecines a ella, una y bones el vientu que se produz nos montes más altos de la islla (les Blue Mountains) esviar. Una esceición foi'l furacán Iván el Tarrecible.

**Demografía**

*Al añu 2007 Xamaica tien una población de 2.780.132 habitantes. El 76,3% ye negra, el 15,1% ye mulata y zamba y el restante 9,1% ta compuestu por blancos y asiáticos. L'idioma oficial ye l'inglés. La esperanza de vida ye de 71 años. El permediu de fíos per muyer ye de 2,36. La tasa de crecedera poblacional ye del 0,77% per añu. El 81% de la población ta alfabetizada.*

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Libia

Libia ye un país perteneciente al África mediterránea. Libia llenda col Mar Mediterraneu al norte, al oeste con Tunicia y Arxelia, al suroeste con Níxer, al sur con Chad, al sureste con Sudán y al este con Exiptu.

El país carauterizar poles sos grandes estensiones de desiertu (Desiertu d'El Sáḥara) que cubren la totalidá del país sacante una estrecha franxa mariniega que ye onde s'atopen los principales nucleos de población del país (Trípoli, Bengasi...).

El Desiertu de Libia, que s'enmarca dientro del Sahara, ocupa tol sur del país y estiéndese hasta Exiptu y Sudán. Ye una de les zones más inhóspitas del planeta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía de Liberia

Liberia estiéndese sobre'l mariña atlántica, n'África Occidental, al empiezu del golfu de Guinea. Ta integrada nel sureste de la Dorsal Guineana, ente Guinea, al norte y l'Atlánticu, que baña la so frontera sur, y ente Sierra Lleona y Costa de Marfil, coles que comparte les sos fronteres occidental y oriental respeutivamente.

El país tien forma rectangular. Les sos fronteres terrestres tienen un llargor de 1587&nbsp;km, de los cualos 306&nbsp;km con Sierra Lleona, 563&nbsp;km con Guinea y 716&nbsp;km con Costa de Marfil. La mariña entiende otros 579&nbsp;km. La superficie ye de 111&nbsp;370&nbsp;km² de los cualos 96&nbsp;320&nbsp;km² son de tierra y 15&nbsp;050&nbsp;km² son agua.

## Xeografía física

Nel relieve de Liberia destaca especialmente la llamada mariña de la Pimienta (*Grain Coast*), una estrecha llanura costera que s'alza escontra l'interior formando una rexón mesetaria ente los ríos Saint John y Cestos, y qu'algama 1752 metros d'altitú nel monte Nimba, yá asitiáu na frontera de Costa de Marfil y Guinea, fora de la frontera liberiana. Ente esta llanura y la rexón mesetaria del interior hai un sector de transición formáu per llombes. La llanura mariniega termina nuna mariña baxa onde los gordones arenosos alternen con puexos de roques dures. Nel noroeste, nes fronteres con Guinea y Sierra Lleona, los afloramientos graníticos presentar en forma de *[[Cuetu testigu|inselberg]]*. Amás apodera'l monte trupu, qu'alterna con sabana escontra l'interior.

El puntu más baxu de Liberia ye'l nivel del mar nel océanu Atlánticu y el de mayor elevación el Monte Wuteve con 1440 metros.

## Clima
Liberia tien un clima típicamente guineanu, esto ye, tropical húmedu, con temperatures medies en redol a los 27 graos y agües ente 4000 y 4200&nbsp;mm añales, que cayen sobremanera na estación húmeda, ente mayu y ochobre.

## Hidrografía
Los ríos son curtios, impetuosos y non aptos pa la navegación; los más importantes son el Saint Paul, Lofa, Saint John, Cestos, Cavalla y Mano. Toos ellos desagüen nel océanu Atlánticu.

## Ver tamién
* Xeografía de Costa de Marfil
* Xeografía de Sierra Lleona
* Xeografía de Guinea

## Notes y referencies

### Bibliografía
* 

## Enllaces esternos