open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turdus merula

El  ye un páxaru perfácil d'atopar n'Asturies, ye un miembru européu del xéneru *Turdus* y la familia *Turdidae*.

## Nome común
Nel dominiu llingüísticu conozse comúnmente como mierlu, miruella, miruellu, nerbata, nerbatu, ñerbatu, ñarbatu, torda y tordu.

## Descripción
* Altor: 21 cm.
* Anchura: 35 cm.
* Ala: 11,6 cm.
* Pesu: 80 gr.
* Picu: 21 mm.
* Rabu: 8,6 cm.

El **ñerbatu** o *nerbatu*, *miruellu*, (tamién nomáu *torda* en delles zones nel Cotarru del Nalón), alcuéntrase abondo nes viesques de toda Europa y na mayor parte d'Asia. Les poblaciones quédense tou l'añu nel mesmu llugar, magar que nel norte d'Europa viaxen al sur n'iviernu.

El **ñerbatu** ye , cébase de tou tipu d'inseutos, merucos, grana y frutes. Añera nos matos, ónde pon dellos (al rodiu de 4) güevos azulín con pintes nun nial en forma goxu. Nun fai bandaes, pero dellos ñerbatos son a vivir nel mesmu habitat.

El machu ye dafechamente prietu, con un cercu mariellu al rodiu los güeyos y el picu color naranxa-mariello. La fema'l ñerbatu, y los pitinos, son pardizos col picu prietu y nun tienen el cercu mariellu alredor de los güeyos. 

El machu de nerbatu ye perconocíu n'Asturies polos sos prestosos cantares, estremando'l so cantu nel alborecer, nel mediudía, nel tapecer y nes dómines de celu. Amás, sábese que'l machu'l ñerbatu depriende cantares d'otros páxaros, remedándolos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfaro

**Alfaro** ye una llocalidá y un conceyu de la comunidá autónoma de La Rioxa (España). Sitúase al este de la provincia, na Rioxa Baxa, siendo cabecera de la comarca y el municipiu más estensu de La Rioxa. Llenda cola comunidá foral de Navarra. So xentiliciu en castellanu ye alfareño/a.

## Demografía
Tien una población de .

## Xeografía
El ríu Ebro transcurre pol municipiu y nesti desagua l'Alhama tres arrodiar pel oeste la ciudá d'Alfaro.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trisquel

El **trisquel** o trinacria celta ye un símbolu xeométricu y curvilíneu formáu por una cruz de tres brazos n'espiral que se xuncen nun puntu central configurando una forma n'héliz. Anque esisten numberoses variantes, como'l conocíu trisquel de tres piernes de la Islla de Man, aquella ye la que más se repite. Nun ta del too claro'l so significáu anque davezu rellacionase col cultu solar, l'entamu y la fin y la eterna evolución.

Ente los druides simbolizaba'l deprendizax, y la trinidá: Pasáu, Presente y Futuru.

## Simboloxía

Representa les triades de vida en eternu movimientu y equilibriu. Exemplos:

* Ñacimientu, vida y muerte.
* Cuerpu, mente y espíritu.
* Cielu, mar y tierra.

El trisquel ye'l símbolu identificativu de cinco naciones europees: Bretaña, Islla de Man, Asturies, Galicia y Sicilia. Los trisqueles de Man y de Sicilia tan formaos por tres piernes doblaes y entellazaes. Pero, mentantu'l trisquel de Man son tres piernes envolvíes por una armadura, el trisquel sicilianu contén nel so centru la imaxe de la cabeza d'una Medusa. El trisquel d'Asturies, tamién presente'n Galicia son tres medies llunes xirando sobre'l mesmu puntu.

## Oríxenes

Esti importante símbolu ye una mena d'estrella de tres puntes, xeneralmente curvaes, que-y confiere al símbolu una fluidez de movimientu. Pue tamién definise comu un conxuntu de tres espiraes concéntriques. Ye un de los elementos más presentes nel arte celta, y tien el so orixe atribuíu a los pueblos mesolíticos y neolíticos. El trisquel ye un antiguu símbolu indoeuropéu. También yera utilizáu polos pueblos xermánicos y griegos. 

Los celtes consideraben el tres comu un númberu sagráu. La primitiva dixebra del añu en tres estaciones primavera, verano y envierno pudo dar frutu d'una diosa de la fertilidá cola cual el cursu de les estaciones s'asociaba. 

O seya, el trisquel, coles sos tres puntes, ta asociáu al fluxu de les estaciones y, darréu, representa la propia Diosa. Amás, tenemos una conexón obvia coles tres fases de la Diosa (Xoven, Madre y Güela), bien como les tres fases de la Lluna (creciente, llena y minguante), o, inclusive, cola nuesa naturaleza triple (cuerpu, mente y alma). La so presencia'n praos arqueolóxicos en tierres celtes, d'Irlanda a Europa Oriental, amuesa la so amplia adopción polos antiguos.

La iconografía continental atribúi gran énfasis al simbolismu de la tríade, al conceptu de la triplicidá, o el conteníu místicu-lliteral ausente nel continente y amplaimente fornecíu pola infinidá de variaciones deesi tema na lliteratura irlandesa o galesa.

## Ver tamién
### Otros artículos
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Jolly Roger

La bandera tradicional de los pirates d'Europa y América recibe'l nome de Jolly Roger, cola imaxe actual d'una calavera cruzada por güesos sobre un campu negru. Ensin embargu, esisten una gran cantidá de variantes de dicha bandera. Jack Rackham (Jack el Calicó) y Thomas Tew usaben variaciones con espades. Edward Teach (alias Barbanegra) usaba una cadarma sosteniendo un reló d'arena nuna mano y un dardu o llanza na otra, al tiempu que permanecía a llau dun corazón sangrante. Bartholomew Roberts (tamién conocíu como Bart el Negru) usaba dos variaciones: Un home y una cadarma que sostienen una llanza nuna mano, mientres que xuntos agarren un reló d'arena o una copa o un home armáu de pie sobre dos calaveres sobre les lletres ABH y AMH.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vimaranu

**Vimaranu** († Asturies, 765), infante del reinu d'Asturies que morrió asesináu pol so hermanu'l rei Fruela I.

## Dellos rasgos de la so persona

Foi'l segundu de los fíos del rei Alfonsu I "el Católicu" y de doña Ermesinda. D'él cúntase que "*era omne mui fremoso, et buen cauallero, et de grand cuenta, et amado de todos*".

## Rivalidá col so hermanu
Les cróniques, sobre esti fechu, son pernidies: 

Fruela asesinó al so hermanu porque ésti taba ganándose les simpatíes de munchos y podría torgá-y la so propia ascensión al tronu nel añu 765.

Tres l'asesinatu, Fruela tomó al fíu de Vimaranu, llamáu Bermudu (que más tarde convertiríase en rei d'Asturies), y criólu como un fíu, quiciabes tratando d'iguar el dañu causáu escontra aquel.

## Referencies

## Enllaces esternos
Foces del Pinu

Trátase d'un escobiu oradaú pol ríu Pinu formando numberosos rabiones y pequeños remexones. Allúgase metanos del pueblu Pinu, nel conceyu asturianu d'Ayer. L'entornu protexíu costa de 76 hec y el tramu d'escobiu propiamente dichu costa de 300 metros de muries cuasi forfagones cun anchor qu'en dellos casos nun sobrepasa los 6 metros.

Esti conxuntu cemblos, el Cordal de les Fuentes d'Iviernu, ya foi catalogáu como paisaxe sobrosaliente, nel inventariu ralizáu en 1978 pol ICONA.

Foi declaráu Monumentu Natural el 19 d'abril de 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
Grafiti

Llámase **grafiti**, **grafito**, **graffiti** o **graff** a varies formes d'inscripción o pintura, xeneralmente sobre propiedaes públiques o privaes ayenes (como parees, vehículos, puertes y moblame urbano, especialmente pistes de skate).

Nel llinguax común, graffiti inclúi lo que tamién llamase pintaes: el resultáu de pintar nes parees lletreros, frecuentemente de conteníu políticu o social, ensin el permisu del dueñu del inmueble, y el lletreru o conxuntu de lletreros de dichu calater que se tienen pintao nun llugar. Tamién llámase grafiti, por estensión, a los eslóganes que se popularizaron con estes téuniques (como los grafiti de los disturbios de mayu de 1968 en París: l'imagination au pouvoir (la imaxinación al poder), sous les pavés il y a la plage (debaxo de los adoquines ta la playa), etc.).

La espresión graffiti emplégase tamién pa referise al movimientu artísticu de mesmu nome, diferenciáu de la Pintura o como subcategoría de la mesma, col so orixe nel sieglu XX.

## Referencies

## Enllaces esternos
* http://graffiti.keusta.net
Premoñu

**Premoñu** ye un llugar de la parroquia de Valdunu, nel conceyu asturianu de Les Regueres.

Alcuéntrase a 4 quilómetros de Santuyanu, a 150 metros d'altitú, na vega de la marxe derecha del ríu Nalón. La so población ye de . Tien una capiella llamada La Portalada. Equí esistió un hospital de pelegrinos.

## Sitios
* El Milón

## Referencies

## Enllaces esternos
Imaxe satelital

Una **imaxe satelital** o imaxe de satélite se pue definir como la representación visual de la información capturada por un sensor montáu nun satélite artificial. Estos sensores recueyen información reflexada pa la superficie de la tierra que llueu ye unviada a la Tierra y que procesada al avíu entrega valiosa información sobro les carauterístiques de la zona representada.

## Campos d'aplicación

La fotografía de la superficie terrestre dende l'espaciu tien evidentes aplicaciones en campos como la cartografía. Los modernos sistemes d'información xeográfico, que combinan el reconocimientu por satélite col procesamientu de datos informatizaos, permite un mayor y más fonderu conocimientu del nuesu entornu. Estes teunoloxíes tán yá tan estendíes qu'anguaño ye posible acceder a esta información dende cualquier llugar al traviés del teléfonu móvil.

Tamién convirtóse nuna eficaz ferramienta nel estudiu del clima, los océanos, los vientos y les corrientes globales...

Nel campu militar, les semeyes obteníes per aciu de satélites espía tán emplegándose pa espionaxe y siguimientu.

## Téuniques

Disntínguese semeyes pancromátiques (en color), monocromátiques (blancu y negru) y multiespectrales (que contienen información de munches bandes del espectru).

## Referencies

## Enllaces esternos
Negativu

Un **negativu** ye, en fotografía, una película fotográfica que s'emplega na cámara fotográfica convencional pa, darréu, facer el positiváu en papel o en diapositiva. Les partes del negativu nes qu'incide la lluz veránse d'un color escuru, mentando que nes que nun incide, quedarán tresparentes.

## Ver tamién
* Emulsión fotográfica

## Referencies
Corona civil

La **corona civil** o "corona cívica" foi la ditinción dada na Roma antigua al ciudadanu que salvaba la vida a otru en dalguna batalla. Consistía nun cercu de rames d'encina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Corona condal

La **corona condal** ye la insignia o tocáu representativu del títulu de conde, compuesta por un cercu de metal preciosu y pedrería, decoráu con dieciochu puntes ellaboraes col mesmu metal que la base y remataes no sos vértices con perlles.

## Ver tamién
*Corona (heráldica)
*Conde

## Referencies

## Enllaces esternos
Corona naval

La **corona naval** (en llatín *corona navalis*) foi una ditinción que se concedía al llexonariu romanu que s'introducía en primer llugar na nave enemiga durante un abordaxe.

Xeneralmente consiste nun cercu que ta fechu con metal preciosu y adornáu con una representación de la proa de una nave o de varies popes y veles alternaes.

Foi adoptada por varies armaes de diferentes países.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mitra

La **mitra** ye una prenda cola que los cardenales, arzobispos, obispos y abás cubren y ornien la so tiesta nes funciones del so ministeriu. Los que detenten tal privilexu denómense mitráu o mitrada da en referencia, xustamente, a la persona que puede usar la mitra.

## Ver tamién
* Hábitu

## Referencies

## Enllaces esternos
Monumentu natural

**Monumentu natural** ye un elementu natural de peculiar valir paisaxísticu, xeológicu, históricu o d'otra mena (inclusive valir *simbólicu*), dende un árbol centenariu hasta una viesca, una cabuerna, una islla, etc. y que'l so caltenimientu aconseya una mena d'abeyu especial, yá que de cutio s'alcuentren fuera d'un entornu cancallón d'haber un abeyu cimero.

Un exemplu de monumentu natural ye'l dragu milenariu de Tenerife.

= Ver tamién =
* Llista d'espacios naturales d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Pirotecnia

La **pirotecnia** consta de dispositivos esplosivos que xeneren flames y chispes de colores al entrar en combustión. Estos dispositivos son conocíos como fueos artificiales y son emplegaos en festexos.

Dende la invención de la pólvora polos chinos, siendo trayída a Europa polos árabes durante so gran espansión pel norte d'África y España. Yá que con rudimentaries armes de fueu irrumpieron nes defenses de ciudaes amurallaes, como la culebrina murallera, siendo esta arma de pocu calibre y a so vez pocu eficiente.

Lo sofisticao de los xuegos pirotécnicos, sos derivados, magnitú y potencia tan regulaos pol Reglamentu d'Esplosivos, que determina les restrinciones pal usu, comerciu y fabricación.

Existen diversidá de productos que crean resultaos distintos; coloquialmente tamién llamaos cohetes, los fueos artificiales y esplosiones a ser producíes son la finalidá de variedá d'estos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Atlántida

L**'Atlántida** (tamién llamada *Atlantis* debíu al mitolóxicu rei Atlante, *Άτλας*) foi un país míticu, y so primera referencia remóntase a testos del filósofu griegu Platón, ubicáu nuna islla (o quizá península o delta d'un gran ríu, del griegu nēsos,*νησος*), so esistencia y llocalización nunca llegó a confirmase con seguridá.

La Atlántida sirvió d'inspiración para numberoses obres lliteraries y cinematográfiques, apareciendo asina multitú de versiones de la narración, especialmente en histories de fantasía y ciencia-ficción.

A pesar del gran númberu de teoríes propuestes, la mayoría de los historiadores actuales opinen que la Atlántida, tal y comu la describe Platón, nun habría esistíu, aunque podría haber una parte basada na realidá.

## La Atlantida de Platón
Les primeres referencies a la Atlántida -baxu esti nome- aparecen en los testos del filósofu griego Platón, el Timeo y el Critias, y según consta nestos diálogos, so islla-acrópolis foi sumerxida baxu el mar comu consecuencia de varios terremotos y una gran inundación o tsunami nos tiempos en que reinaben los reis atenienses. 
Según Platón, la islla-península Atlántida taba situada ante les Columnes d'Hércules (nome vieyu del estrechu de Xibraltar)

## Referencies

## Enllaces esternos
Cibeles

Orixinalmente una diosa frixa, **Cibeles** (en griegu antiguu *Κυβέλη* Kybélê, nome al que munches vegaes dáse-y la etimoloxía de «la del pelu» si se considera griegu envede frixu) yera la diosa de la Madre Tierra que foi adorada n'Anatolia dende'l neolíticu. Como la Gea o'l so equivalente minoicu Rea, Cibeles yera la personificación de la tierra fértil, una diosa de les cavernes, montes y muralles, de la natura y los animales (especialmente lleones y abeyes). El so equivalente romanu yera Magna Mater, la Gran Madre. El so títulu «Señora de los Animales», que tamién ostentaba la Gran Madre minoica, revela los sos arcaicos raigaños paleolíticos. Ye una deidá de vida, muerte y resurreición. 

Foi madre del titán Crono y proxenitora de los dioses olímpicos. Represéntase con una corona con forma de muralla y siempre acompañada de lleones.

Esta diosa represéntase na mitoloxía sobre un carru que simboliza la superioridá de la madre Natura.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cruz de San Andrés

Cruz en forma de aspa mui utilizada n'heráldica y en vexiloloxía. Representa'l martiriu de San Andrés, según una tradición mui antigua que cunta que l'apóstol foi crucificáu en Patrás, capital de la provincia d'Acaya, en Grecia. Amarráronlu a una cruz en forma de "X" y ellí tuvo padeciendo durante tres díes, los cuales aprovechó pa predicar y instruir na relixón a tolos que se-y averaben. Ye representación d'humildá y sufrimientu y n'heráldica simboliza caudiellu invictu en combate. Una variante de la cruz de San Andrés ye la Cruz de Borgoña.

## La cruz de San Andrés nes banderes

Flag of Scotland.svg|Escocia (R.X.)
Flag of Chuquisaca.svg|Chuquisaca, Bolivia
Flag of Cross of Burgundy.svg| Bandera del Imperiu Español hasta 1843
Naval ensign of Russia.svg|Armada Rusa
Flag of Alabama.svg|Alabama, EE.XX.
Flag of Florida.svg|Florida, EE.XX.
Flag of Burundi.svg|Burundi
Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|Estaos Confederaos d'América
Flag of Amsterdam.svg|Ámsterdam, Países Baxos
Flag of Logroño.svg|Logroño, España
Flag_of_the_Basque_Country.svg|Ikurriña
Bandera de El Bierzo.svg|El Bierzu, Lleón
Flag of San Andrés y Providencia.svg|San Andrés y Providencia, Colombia


## Referencies

## Enllaces esternos
Cruz de San Xurde

La cruz de **San Xurde** ye una cruz roxa sobre fondu blancu. La cruz de San Xurde yera vestida por los cruzaos ingleses nos sieglos XI, XII y XIII, y convirtióse na bandera nacional d'Inglaterra alredor de 1277, permaneciendo hasta nuesos díes. Tamién ye la bandera nacional de Xeorxa, asina como l'escudu de Milán, Xénova, Friburgu y Montreal. N'España, apaez representada nos escudos d'Aragón y Barcelona.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hades

Na mitoloxía griega **Hades** (en griegu antiguu *ᾍδης* Hadēs, orixinalmente *Ἅιδης* Haidēs o *Ἀΐδης* Aïdēs, d'orixe inciertu, anque se suel asociar con *ἀ* (privativa) +* ἰδεῖν* (‘ver’), ye dicir, "el que nun ve" o "el invisible") alude tanto al antiguu inframundu griegu como al dios de los muertos. La pallabra facía orixinalmente referencia sólo al dios; *ἐν o εἰς ᾍιδού* (‘nel llugar de Hades’) yera una abreviatura pa so morada y finalmente'l nome llegó tamién a designar la morada de los muertos.

Hades tamién yera conocíu cola perífrasis Plutón (en griegu antiguu *Πλούτων* Ploutōn, del verbu *πλουτέω*, ‘enriquecese’), y asina foi conocíu, además de como Dis Pater y Orcu, na mitoloxía romana. El dios etruscu equivalente yera Aita. «Hades» ye a veces usáu polos cristianos pa referise al llugar nel que residen les almes que cayeron en desgracia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Reserva de la biosfera

En 1970 la UNESCO entamó'l proyeutu *"l'home y la biosfera"*, que tenía como oxetivu conciliar la mentalidá y l'emplegu los recursos naturales, esbociando'l conceutu d'anguaño de desenrollu sostenible. Como parte d'esi proyeutu esbillaríense árees xeográfiques representatives de los estremaos hábitats del planeta, abarcando tanto ecosistemes terrestres como marítimos. Eses árees conócense como **reserves de la biosfera**.

Estes *reserves de la biosfera* tan reconocíes internacionalmente, magar que cinquen baxu la soberanía de los sos respeutivos países, y nun tan protexíos y abellugaos por nengún tratáu internacional. Esbíllanse pol so afoguín científico, basándose nuna serie de criterios que determinen si un espaciu pue incluyise nel programa.

La función principal d'estos espacios ye'l caltenimientu y abeyu de la biodiversidá. Maguer, tamién se persigue l'espoxigue económico y humanu d'estes zones, asina como la investigación, la enseñanza y el intercambiu d'información ente les estremaes *reserves*, que forman una rede mundial

Nel añu 2005, esistíen 482 *reserves de la biosfera* en 102 países.

## Ver tamién
* Rede Mundial de Reserves de Biosfera

## Referencies

## Enllaces esternos

* Llista la rede Reserves de la Biosfera, web Unesco (inglés)
* Web oficial del programa MAB en  (castellanu)
* Páxina de la UNESCO sobro'l MAB en Llatinoamérica (castellanu)
* Web oficial la Reserva de la Biosfera de la Sierra les Ñeves (castellanu)
* Web oficial la ONG que coalministra la Reserva de Biosfera Sierra les Mines, en Guatemala (castellanu)
* Web la Reserva de la Biosfera'l Cabo de Cabu Gata  (castellanu)
Unidá

El términu **unidá** pue referise a:

N'Asturies a la coalición eleutoral: '''UNIDÁ'''

* la **[[unidá de midida]]**, el patrón de comparanza de cualquier magnitú;
* la **[[unidá militar]]**, un elementu d'organización dientro d'unes Fuercies Armaes.;
* la **[[unidá monetaria]]**, el tipu de moneda emplegada nuna rexón o país;
* la **[[unidá astronómica]]**, la distancia media ente la Tierra y el Sol;
* la **[[unidá de masa atómica]]**, la más pequeña unidá de masa;
* la **[[unidad temática]]**, el conxuntu de temes qu'integren una materia escolar pedagóxica;
* la **[[unidá del ser de les coses]],** cada cosa ye una unidá;
* la **[[unidá del ser]]**, la unicidá, lo único, opuestu a la multiplicidá;
* la **[[unidá de discu]]**, dispositivu del ordenador

Tamién **unidá** pue referise a conceutos matemáticos venceyaos al númberu ún:

* el **[[ún|númberu ún]]**, el númberu enteru que sigue al cero;
* la **[[unidá imaxinaria]]**, un númberu complexu cuyu cuadráu ye -1;
* la **[[raíz de la unidá]]**, tolos númberos complexos que resulten 1 cuando son elevaos a una potencia n;
* el **[[vector unitariu]]**, un vector cuyu módulu val 1;
* el **[[círculu unidá]]**, un círculu de radiu 1 centráu nel orixe del sistema de coordenaes;
* el **[[intervalu unidá]]**, un intervalu de los númberos reales que tea ente 0 y 1;
* la **[[unidá alxebraica]]**, un divisor d'ún nun grupu multiplicativu finitu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Jaén

**Llista de conceyos de la [[provincia de Jaén]]**, Andalucía (España):

## Fonte
* Institutu Nacional d'Estadística Español

## Ver tamién
* Rexón de Granada

## Referencies

## Enllaces esternos
Orson Welles

**Orson Welles**  foi un actor, guionista, direutor y productor de cine norteamericanu. 

A los 18 años empicipió a trabayar en teatru. En 1938 xunta della xente de la so compañía, representó per radio una adautación de la obra d'H.G. Wells, *The War Of The Worlds* (la guerra de los mundos). L'adautación yera abondo realista y causó llercia auténticu na ciudá de Nueva Jersey, onde se suponía que taben aportando los estraterrestres. Esti episodiu dio-y fama y valió-y un contratu con una productora con llibertá total pa escribir, dirixir y producir. 

En 1941 dirixó la so primer y, según la crítica, obra maestra, *Citizen Kane* (el ciudadanu Kane), basada na vida de William Randolph Hearst, propietaru de dellos medios de comunicación. 

La película supunxo un ésitu total de crítica, pero non de públicu, polo que la productora quitó-y el control total sobre'l montaxe de les películes siguientes. 

Destacó amás como adaptador al cine d'obres de William Shakespeare y de Franz Kafka. 

Morrió na ciudá de Los Angeles, pero foi deseyu d'él que les sos cenices foran enterraes en Ronda, Málaga.

## Referencies

## Enllaces esternos
James Mercer

**James Russell Mercer** , ye'l vocalista, guitarrista y compositor del grupu d'Indie Rock The Shins (Albuquerque, Nuevu Méxicu). Enantes foi miembru del grupu Flake, que más tarde se nomó Flake Music.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alekséi Leónov

**Alekséi Arkhípovich Leónov** ( pronunciación / ɐlʲɪˈksej ɐˈrxʲipəvʲɪtɕ lʲɪˈonəf /)ye un cosmonauta d'orixe soviéticu que fizo la primera caminata espacial el 18 de marzu de 1965. La nave que lu llevó al espaciu esterior foi la Voskhod 2. En 1953 ingresó na fuercia aérea y en 1959, siendo pilotu de combate, foi entrenáu pa viaxes espaciales. En 1975 foi comandante de la nave soviética na misión conxunta Apollo-Soyuz.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ignaciu Llope

**Xuan Ignaciu Llope Fernande**  ye un políticu, escritor en llingua asturiana y médicu siquiatra asturianu.

Tien destacao, per un llau, como poeta, ensayista y columnista (en medios como Les Noticies); y per otru, como miembru activu d'organizaciones como'l Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes, la Fundación Belenos o la plataforma ciudadana SOS Cuideiru; amás de la so militancia política nel partíu Izquierda Asturiana, nel que desempeñó'l cargu de portavoz nacional los últimos años.

N'abril de 2007, foi presentáu como candidatu principal a la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies nes eleiciones autonómiques de mayu pola coalición Unidá.

Nos años 2011 y 2012 Ignaciu asoleyó los dos volúmenes de la so obra d'ensayu *De les coses del mundu* (Suburbia Ediciones). El primer volume recueye tolos escritos sobre celtismu y música folk, arriendes de los ensayos y artículos publicaos sobre'l paisaxe y la historia del conceyu de Cuideiru. El segundu volume ta dedicáu a los ensayos sobre política y lliteratura, con un llugar mui destacáu nél pal análisis de los problemes relativos a la identidá cultural na zona Navia-Eo.

## Referencies
Pablo Rodríguez Medina

**Pablo Rodríguez Medina**  ye un escritor asturianu billingüe (asturianu-castellanu) y les sos obres, mesmo nuna como n'otra llingua, algamaron delles distinciones tanto a nivel rexonal como nacional. Llicenciáu en Filoloxía Hispánica y Especialista en Filoloxía Asturiana, dende 2020 ye miembru de l'Academia de la Llingua Asturiana.

## Obra n'asturianu
Combina dellos xéneros. 

### Narrativa
* *Ente semeyances*
* *L'Arna de San Atanás*
* *Les vueltes, toles vueltes*
* *Los paraísos perdíos* 

### Poesía
* *Aires de mudanza*
* *Nel dialeutu del grisú* 
* *Tiempu d'exiliu y povisa ayeno* 
* *Los desconocedores de l'agua* 

### Teatru
* *Martema*. 
* *Historia d'una guerra, retratu d'unes culpes*.
* *Orbaya*. 

## Obra en castellanu
* *Desbandada*.
* *El desorden en los vientos*. 
* *La arena tras tus ojos*
* *Los laberintos del humo*.

## Premios
* Premiu a la creación lliteraria de l'Academia de la Llingua Asturiana por *Les vueltes, toles vueltes*. 
* Premiu Asturies Xoven de Poesía por *Los desconocedores de l'agua*.
* Premiu de teatru de l'Academia de la Llingua Asturiana por *Orbaya*.
* Premiu Teodoro Cuesta, añu 2006, pol poemariu *Aires de mudanza*. 
* Premiu Xosefa Xovellanos, pola novela *L'Arna de San Atanás*.
* Xosefa Xovellanos, añu 2013, pola novela *Fame d'amor, determín de pasión*
* XX Concursu de Cuentos pola Oficialidá, de Bimenes , añu 2017, pol rellatu *Los restos d'un naufraxu*
* XXIV Concursu de Cuentos pola Oficialidá, de Bimenes, añu 2021, pol rellatu *En brazos de naide*

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfred Hitchcock

**Alfred Hitchcock**  foi un direutor de cine británicu. 

## Biografía
Ñacíu nuna familia abondo probe, de bien neñu empezó a presta-y l'arte cinematográficu. Tres d'un procesu nel que pasó per varios llabores de realización cinematográfica, rueda en 1925, n'Italia y n'Alemaña el so primer filme *The pleasure garden* (el xardín de l'allegría) 

En 1929 fai la primer película sonora del cine británicu, *Blackmail* (xantax), y sigue toa una riestra de producciones nes qu'amiesta dafechu el suspensu y la intriga col humor, pente les que destaca l'adaptación de la novela d'Agatha Christie, *The 39 steps* (los 39 pasos). 

En 1939, gracies a un contratu con una productora y ente la inminencia de la guerra, marcha cola familia pa los Estaos Xuníos, país u fadrá les sos obres meyores, de les que la primera foi *Rebeca* nel añu 1939. 

Ún de los referentes qu'apaecen en tola so obra ye'l psicoanálisis, que-y da xuegu en títulos como *Spellbound* (embaíu) o *Marnie*. 

Pero ensin dulda, les sos obres de mayor ésitu foron *[[Vertigo (película)|Vertigo]]* (1958) y *[[Psycho]]* (1960). 

## Referencies

## Enllaces esternos
Drabble

Un ***drabble*** ye una obra lliteraria de ficción enforma curtia, exautamente 100 pallabres, magar que suel aceutase como *drabble* cualesquier hestoria curtia con menos de 500 pallabres. L'oxetivu d'ún *drabble* ye la brevedá y prebar la capacidá del autor pa espresar idees interesantes nún espaciu llendáu.

Nos concursos de drabbles, dáse-yos a los participantes un tema y un tiempu pa escribir. Estos concursos son abondo populares ente les comunidaes de fanfiction (munches d'elles agrupaes en sitios como LiveJournal).

Dizse que'l conceutu de *drabble* ñació nel fandom de ciencia ficción del Reinu Xuníu nos años 80; y que'l formatu de 100 pallabres foi fixáu pola *Birmingham University SF Society*. El nome de *drabble* vién del *Big Red Book* de los Monty Python. Yera un xuegu de pallabres, nel que ganaba el primeru n'escribir la novela.

La llingua na que s'escribe un *drabble* ye perimportante na dificultá que tien pa facelu. Por exemplu, la fras: "Heittäytyisinköhän seikkailuun?" en finlandés, tórnase como: "¿Qu'asocedería si m'allanciara a la venturiega?. N'asturianu faen falta 6 pallabres ( y arriendes, que tán apostrofaes..) mentantu qu'en finlandés, 2 namái. Esto ye lo que fai qu'escribir un *drabble* nuna llingua seya más cenciello que n'otra. 
## Enllaces

* LiveJournal
* FanFiction.net

## Referencies

## Enllaces esternos
Guirriu

Los **Guirrios** o **Sidros**, ( del llatín "*guerrire*", saltar) son unos personaxes típicos nes feches del Antroxu. Los Guirrios (Guirrios Llangréu y Samartín del Rei Aureliu / Sidros Siero) diben vistíos de blanco, con polaines de pañu negru, faxa colorada na cintura y el pechu (tamién podía ser verde o azul), y un cinchu de cueru tremáu de cascabeles y campanines, pa facer ruíu al movese, y sobremanera una llarga piértiga cola que pegaben grandes blincos pel aire y que-yos permitía desplazase aína y saltar percima muries y sebes. Diben con un gorru llargu y picudu, cubiertu de pelleyos d'oveya, y portaben una mázcara, les más de les veces tamién colorada.
Col nome de guirriu tamién conócense esos personaxes nel Antruexu de Velilla de la Reina, Llamas y Carrizu la Ribera (Lleón) y sol nome de H.urrus nel Antruexu d'Alixa.

## Referencies

## Enllaces esternos

* http://pacocanto.tripod.com/cultura.html Páxina onde se recueyen testos de La Enciclopedia Tematica de Asturias de Silverio Cañada en referencia a Los Sidros
Tresllación

En llingüística, una **tresllación** (tamién llamada **transcategorización** o **metábasis**) ye'l pasu d'una categoría gramatical a otra.

## Sustantivación (nominalización)

La sustantivación o nominalización asocede cuando un axetivu o un verbu pasen a convertise nun sustantivu.

N'español esisten dos posibles formes:

* Anteponiendo un determinante (como los artículos *el, la, los, les, lo*) a un axetivu calificativu. Esti determinante va denominase transcategorizador, yá que convierte l'axetivu nun sustantivu.
:Exemplu:
:: *Lo bono*. (Sustantivación, transcategorización del axetivu *bonu* a un sustantivu. *Lo* va ser un transcategorizador que provoca esta conversión)
* Utilizando un verbu n'infinitivu.
:Exemplu:
:: *Fumar ye peligrosu*. (Sustantivación del verbu *fumar*. Oración sustantiva de suxetu.)

## Axetivación

N'español hai axetivación cuando un verbu en participiu tresformar nun axetivu.
:Exemplu:
:: *Bancu rotu*. (Axetivación del verbu *rotu*, utilízase como axetivu pa describir el bancu).

## Adverbialización
Conversión d'una categoría gramatical a un alverbiu.

N'español dar nestos casos:
* Añadiendo a un axetivu calificativu (si ye posible, en xéneru femenín) el sufixu -mente.
:Exemplu:
:: *buenamente*. (Adverbialización del axetivu *bonu*)
* Utilizando un verbu en xerundiu (el cual siempres va ser Complementu Circunstancial de Manera (CCM))
:Exemplu:
:: *Baxaron ayeri poles escaleres cantando*. (Adverbialización del verbu *cantar*)

## Ver tamién
* Enálage

## Referencies

## Enllaces esternos
Catalão

**Catalão** ye un distritu, conceyu y microrrexón del estáu de Goiás, Brasil. El conceyu tien  (2007) y 3.778 km² de superficie, con un PIB de 2.538.840.000 R$ y ye'l principal conceyu de la Microrrexón de Catalão.

El conceyu alcuéntrase nel sureste del estáu de Goiás, ente 650 y 1.200 metros sobre'l nivel del mar. Atraviésenlu los ríos Paranaíba, São Marcos y Veríssimo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Goiás

**Goiás** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Goiânia. Les principales ciudaes son: Anápolis, Aparecida de Goiânia, Luziânia, Rio Verde, Caldas Novas y Catalão.

## Demografía

Tien 5.680.000 habitantes en 2006, según l'Institutu Brasilanu de Xeografía y Estadística (IBGE), distribuyíos per 246 conceyos. Los principales (18 con más de 50.000 habitantes) son: 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Portada del Gobiernu de Goiás
* Portada de Asemblea de Goiás 
* Portada de Xusticia de Goiás
Amapá

**Amapá** ye un estáu de Brasil. Les sos principales ciudaes son la capital Macapá y Mazagão.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estáu del Amazones (Brasil)

**Amazones** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Manaus. Les principales ciudaes son la capital, Parintins, Manacapuru y Itacoatiara.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bahia (estáu)

**Bahia** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Salvador. Les principales ciudaes son la capital, Feira de Santana, Ilhéus, Juazeiro, Itabuna, Vitória da Conquista, Jequié, Alagoinhas, Camaçari y Barreiras.

## Referencies

## Enllaces esternos
Maranhão

**Maranhão** ye un estáu de Brasil. La so capital ye São Luís. Les principales ciudaes son la capital, Imperatriz, Caxias, Timon y Açailândia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mato Grosso

**Mato Grosso** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Cuiabá. Les principales ciudaes son la capital, Várzea Grande, Rondonópolis y Cáceres. Tien una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos
Mato Grosso do Sul

**Mato Grosso do Sul** ye un estáu de Brasil. Tien una población de  y la so capital ye Campo Grande. Les principales ciudaes son la capital, Corumbá, Dourados y Três Lagoas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pará

**Pará** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Belém. Les principales ciudaes son la capital, Santarém, Marabá, Bragança, Tucuruí, Castanhal y Paraupebas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pernambuco

**Pernambuco** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Recife. Les principales ciudaes son la capital, Jaboatão dos Guararapes, Olinda, Caruaru, Petrolina y Cabo de Santo Agostinho.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rio de Janeiro (estáu)

**Rio de Janeiro** ye un estáu de Brasil. La so capital ye la Ciudá de Rio de Janeiro. Les principales ciudaes son la capital, Campos dos Goytacazes, Volta Redonda, Angra dos Reis, Barra Mansa, Teresópolis, Petrópolis, Macaé, Resende y Três Rios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rio Grande do Sul

**Rio Grande Do Sul** ye un estáu de Brasil. Tien una población de  y la so capital ye Porto Alegre. Les principales ciudaes son la capital, Caxias do Sul, Santa Maria, Pelotas, Rio Grande, Bagé, Igrejinha, Novo Hamburgo, Passo Fundo, Santa Cruz do Sul, Uruguayana, Santana do Livramento y Bento Gonçalves.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rondônia

**Rondônia** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Porto Velho. Les principales ciudaes son la capital, Vilhena, Ji-Paraná, Guajará Mirim y Cacoal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Catarina

**Santa Catarina** ye un estáu de Brasil. Tien una población de  y la so capital ye Florianópolis. Les principales ciudaes son Joinville, la so capital, Blumenau, São José, Criciúma, Chapecó, Lages, Itajaí, Jaraguá do Sul y Palhoça.

## Referencies

## Enllaces esternos
São Paulo

**São Paulo** ye un estáu de Brasil. La so capital ye la Ciudá de São Paulo. Les principales ciudaes son la capital, Campinas, Santos, São José dos Campos, Osasco, Jundiaí, Sorocaba, Ribeirão Preto, Franca, Marília São José do Rio Preto, Araçatuba, Presidente Prudente, Bauru, São Carlos, Piracicaba, Limeira, Paulínia, Rio Claro y Taubaté.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tocantins

**Tocantins** ye un estáu de Brasil. La so capital ye Palmas. Les principales ciudaes son la capital, Araguaína, Gurupi, Tocantinópolis, Guaraí y Colinas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Goiânia

**Goiânia** ye una ciudá de Brasil y capital d'estáu de Goiás. Tien una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos
Añu platónicu

L**'añu platónicu** ye'l periodu de revolución del puntu vernal a lo llargo de la eclíptica: dura 25.765 años de tiempu solar mediu.

## Ver tamién
* Eclíptica
* Precesión
* Puntu vernal

## Referencies

## Enllaces esternos
Declinación (astronomía)

N'astronomía, la **declinación ** ( **δ** ) ye l'ángulu que formen l'astru col ecuador celeste. Ye una de les dos coordenaes del sistema de coordenaes ecuatoriales, la otra coordenada ye l'Ascensión reuta. La Declinación ye comparatible a la llatitú xeográfica, la diferencia ye qu'ésta mídise sobro l'ecuador terrestre. Mídise en graos y ye positiva si ta al norte del ecuador celeste y negativa si ta al sur.

* Un oxetu nel ecuador celeste tien una dec. de 0°.
* Un oxetu sobro'l Polu Norte celeste tien una dec. de +90°.
* Un oxetu sobro'l Polu Sur celeste tien una dec. de −90°.
* Un astru que ta nel cenit, tien una declinación igual a la llatitú de l'adicador.
* La Estrella Polar tien una declinación +90° (Acéutase como esplicación. La Estrella Polar o Polaris (Ursa Minor) ta metanes 1º del Polu Norte Celeste.)
* Una estrella circumpolar ye la que tien una declinación mayor a 90^o -\phi, au \phi, ye la llatitú del qu'adica. Estes estrelles puen güeyase siempres per enriba la llinia del horizonte. N'otres pallabres, nun se ponen enxamás.
* En llatitúes altes (>67º), ye dable que mentantu una parte l'añu, el Sol tenga una declinación mayor que: 90-67=23º faciendo que'l Sol tea siempres sobro l'horizonte, fenómenu conocíu como *Sol de medianueche*.

Son estrelles circumpolares, pa un determináu puntu so la Tierra, aquelles nes que la **declinación** xamás ye inferior a l'ángulu complementariu a la llatitú del llugar.

## Ver tamién
* Ascensión reuta
* Ecuador celeste

## Referencies

## Enllaces esternos
https://www.sideribus.com/blog/sistema-coordenadas-astronomicas sideribus.com/ Sustema de coordenades astronómiques.
Ascensión reuta

N'astronomía, l**'ascensión reuta** ye una de les coordenaes astronómiques que s'usen p'afayar los astros so la esfera celeste, equivalente a la llonxitú terrestre (coordenada xeográfica).

L'ascensión reuta mídise dende'l Puntu Vernal n'Hores (una hora igual a 15 graos), minutos y segundos haza l'este a lo llargo del ecuador celeste. El puntu Vernal ta na posición del Sol nel Equinociu de Primavera o Equinociu vernal. El so símbolu ye **α**.

## Ver tamién
*Declinación
*Ecuador celeste

## Referencies

## Enllaces esternos
Meridiana

La interseición del planu meridianu y l'horizonte determina una llinia sobro'l planu horizontal nomada Meridiana, la so interseición cola esfera celeste determina los puntos cardinales norte y sur. La so perpendicular taya a la esfera celeste nos puntos cardinales este y oeste.

## Referencies

## Enllaces esternos
Planu meridianu

El **planu meridianu del llugar** ye'l planu definíu pola vertical del llugar y l'exe del mundiu. Taya a la esfera celeste nel meridianu (círculu que pasa pelos Polos) del llugar (poro, ye un círculu máximu) y el so tayu col planu del horizonte forma la meridiana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Norte

El **norte** ye ún de los cuatro puntos cardinales, ye'l llugar au la meridiana taya al horizonte pero en sen haza'l Polu Norte xeográficu. Nel hemisferiu norte, correspuéndese col puntu del horizonte del que la perpendicular pasa pela Estrella Polar. A l'allugamientu o a la direición norte nómase-y *septentrional*.

## Etimoloxíes

### Etimoloxía de septentrión
**Septentrional** deriva etimolóxicamente del llatín *septentrĭo, -ōnis,* (*septem*, "siete" y *trio, -ōnis*, "güe"). Los romanos nomaben *Septentrium* (siete güés) a les siete estrelles que formaben "El Sietestrellu" ó "El Xarré" (Osa Mayor). Nomábenlu asina por mor d'una creyencia antigua que-yos facía camentar que siete gües emburriaben pola esfera celeste, faciéndola xirar sobro l'exe que pasa pela Estrella polar. La pallabra nun camudó mentantu esti tiempu, y derivó a septentrional, y septentrión, col significáu de *nortizu* o *que vien del norte*.

### Etimoloxía de norte
**Norte** provién del vocablu *norð* del inglés antiguu y ésti deriva del proto-indoeuropéu *ner* que significa manzorga, dau que'l norte ta a la manzorga cuando ún alcuentra enfrente al sol pela mañana (Orto heliacu).

## Ver tamién
* Sur
* Este
* Oeste

## Referencies
Sur

El **sur** ye ún de los cuatro puntos cardinales allugaos sobro l'horizonte, diametralmente opuestu al norte. Nómase asina tanto al puntu cardinal, como a la direición, la estaya inferior d'ún país o rexón. La reuta meridiana sobro'l horizonte pasa por dos puntos el **norte** y el **sur**. 
Lo que ye del sur, tamién pue nomase austral o meridional.

## Etimoloxíes

### Etimoloxía de sur
La etimoloxía de la pallabra sur tien el so orixe nel astru que domina nesti puntu cardinal, ello ye, el sol.

### Etimoloxía d'austral
La pallabra austral deriva del términu "*austro*", (en llatín *austrum* o *auster*) en referencia al astru rei qu'indicaba esti puntu cardinal.

### Etimoloxía de meridional
La pallabra **meridional**, que provién del llatín "*meridies*", ya que yera el puntu de referencia que coincide col mediudía o, nel intre nel que'l sol s'atopa nel so puntu más altu sobro l'horizonte y les solombres de los oxetos perpendiculares apunten nel exe norte-sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
Este

L**'este** ye ún de los cuatro puntos cardinales. La perpendicular a la meridiana taya al horizonte nos puntos **este** y oeste. Tamién-y dan el nome d' **oriente** o **llevante**. Correspuéndese abondo aproximao –magar que non del too– col puntu sobro l'horizonte dende au risca'l sol. ( N'ello el so nome de *llevante*: estaya'l cielu au'l sol *allevántase*). 

Esti fechu (La risca y l'ocasu del sol pel este y pel oeste respeutivamente) namái dase dos vegaes al añu: nos equinocios. El restu l'añu, la risca ye ca vegada más al norte, y l'ocasu tamién, lo que fai qu'heba menos hores de lluz de día hasta'l Solsticiu d'hibiernu. Puntu nel que'l sol empobina hacia'l sur medrando les hores de lluz colos díes, pasando pol puntu de los equinocios otra vegada, y nel so camín al sur algamando'l puntu del solsticiu de branu.

## Etimoloxía
La pallabra **este** vien del inglés antiguu *east*, qu'al empar deriva del proto-xermánicu *austra*, y ésti del proto-indoeuropeo *aus* col significáu d'"aurora".

## Ver tamién
* Norte
* Sur
* Oeste

## Referencies

## Enllaces esternos
Oeste

L**'oeste** ye ún de los cuatro puntos cardinales. Tamién-y dan el nome d**occidente'' o **poniente**, yá que ye nel oeste au se pon el [[sol]]. Tamién suel emplegase l'axetivu occidental

== Etimoloxía ==

=== Oeste ===
El nome **oeste** vien del inglés "west", qu'al empar vien de ''westar'' del altu alemán antiguu que ta dablemente emparentáu col términu llatín ''vesper'', que significa "tarde" y que ta rellacionáu col griegu ''hesperos'', de la mesma torna.

=== Occidente ===
El términu **occidente** deriva etimolóxicamente del [[llatín]] ''occĭdens, -entis'', participiu activu d**occidĕre* que significa: *cayer''. L'orixe d'esti significáu remanez del movimientu aparente del sol cuando s'empobina al so ocasu, que según les creyencies populares tien llugar nel puntu cardinal oeste.

## Ver tamién
*Norte
*Sur
*Este

## Referencies

## Enllaces esternos
L'Arribada

**L'Arribada** foi un alcuentru lliterariu de calter añal que se celebra en Xixón dende l'añu 2006, impulsáu pol escritor y xestor cultural Humberto Gonzali, y qu'entama l'Asociación Cultural L'Arribada, que tien n'actualidá la Xunta Directiva que sigue:
Alberto Álvarez Peña (presidente), Mayte González Cobos (secretaria), David M. Rivas (ayalgueru), Aurora García Rivas, Carlos Espina y Roberto González (vocales). Pal entamu del eventu, integráu por tres estayes, "Vagamar", "Rolda" y "Per Asturies", en cada edición fórmase una Secretaría Téunica integrada pola Xunta Directiva de l'AC l'Arribada y por un númberu variable de responsables d'árees que non necesariamente tienen de ser miembros de l'asociación. 

### Referencies

## Enllaces esternos
*L'ARRIBADA
*VAGAMAR
Sablera de Frexulfe

La **sablera de Frexulfe** ye una sablera asitiada nel conceyu de Navia, nel pueblu de Frexulfe, na parroquia de Piñera. Nella desemboca'l ríu Frexulfe. Atopámosla a 5 km al este de Navia.

La sablera tien un llargor de 800 metros y nel so estremu oriental alcuéntrase la boca'l ríu.

Declarada Monumentu Natural pola so importante vexetación de tombos, el so ecosistema, l'amplia sablera y el campu de dunes. La superficie total de la fastera protexida (cantiles, sable, dunes y ría) mide 15 hectárees. Los cantiles son abellugu de ñeros d'aves, delles protexíes como l'ostreru o la mabea.

El so fácil accesu que permite'l so usu y esfrute por gran númberu de xente, fai perimportante l'enfotu y l'esfuerciu de toos pa la so conservación y meyora.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estadiu (unidá)

Un **estadiu** ye una unidá de llonxitú griega. Na antigüedá nun teníen una sola midida pal estadiu, sinón varies.

Por exemplu, l'estadiu qu'emplegó Eratóstenes pa midir la circunferencia polar de la Tierra, créyese que yera d'unos 158 metros (estadiu exipcianu); por embargu, la llonxitú del estadiu áticu ye de 177 metros, polo qu'esiste un pequeñu alderique sobro'l valor emplegáu y la esautitú del resultáu consiguíu por Eratóstenes.

En Roma centralizóse más o menos la midida del estadiu, na estaya Romana y de Nápoles, la midida yera de cerca los 123 metros, y na estaya del Norte yera d'unos 134 metros.

Dalgunos valores son:
*Estadiu alexandrín: 185,119 m, 
*Estadiu grande: 222,338 m, 
*Estadiu macedoniu: 210,140 m, 
*Estadiu náuticu: 166,679 m, 
*Estadiu inglés (*Furlong*): 201,168 m.

L'estadiu inglés utilízase entá na midida de distancies en carreres hípiques n'Inglaterra, Irlanda y Estaos Xuníos. Un *furlong*, correspuende a un octavu de milla.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trubiecu

Un **trubiecu** ye un ensomu (tamién **cuna**, **mezu**, **berciu**, **bierzu**, del llatín *bercium*) pequeñu pa durmir los neños. Un trubiecu suel tener les pates semicirculares que faen que pueda ximielgase el conxuntu pa enducir al suañu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mus

Nómase **mur**, **ratu** o **ratón** a delles especies de pequeños royedores del xéneru *Mus* y otros xéneros rellacionaos de múridos (Muridae, mures del Vieyu Mundiu). 

Hai 38 especies distintes del xéneru *Mus*. La que más abonda ye'l mur común (*Mus musculus*), nomáu cenciellamente "Mur" polos non especialistes.

El mur común pue alcontrase en práuticamente tolos países del mundiu. Parez ser que'l mur caseru ye orixinariu d'Oriente Mediu y Suroeste de Rusia, d'au s'estendió hai alrodiu de 8.000 años, siguiendo les rutes humanes del trigu y de los mercaderes d'oriente, adautándose n'abondos climas.

Esta especie utilízase na investigación de llaboratorios, especialmente, la variedá albina. Tamién ye popular comu mascota. La vida media d'ún mur na natura ye de namái 3 meses, sobro too débese a la depredación de gatos, perros xabazes, curuxes ya culiebres; magar qu'en llaboratoriu algamen davezu la edá de dos años.
Puede habitar nes cases y vive en rellación de comensalismu colos homes. Tamién puen ser responsables de gafures enforma dañibles, arruchando colleches y espardiendo malures pola mor de los sos parásitos ya escrementos. 

## Ver tamién
* Ratón (informática)

## Referencies

## Enllaces esternos
Søren Kierkegaard

**Søren Kierkegaard**  foi un filósofu danés, precursor del existencialismu.

Criticó duramente'l hegelianismu de la so dómina y lo que elli denomó formalidaes ermes de la **Ilesia danesa**. Gran parte de la so obra trata de custiones relixoses como la naturaleza de la fe, la institución de la ilesia cristiana, la ética cristiana y les emociones y sentimientos qu'esperimenten los individuos al enfrentase a les eleiciones que plantega la vida.

## Obres principales
* *Enten-Eller* - 1843
* *Frygt og Bæven* - 1843
* *Philosophiske Smuler* - 1844
* *Kjerlighedens Gjerninger* - 1847

## Referencies

## Enllaces esternos

* Søren Kierkegaard Culture Production (en danés ya inglés)
* Fazio, M., ''Søren Kierkegaard'', en Fernández Labastida, F. — Mercado, J. A. (editores), *Philosophica: Enciclopedia filosófica on line*
* ''Kierkegaard em movimentu''  [sic] 
* Universidá Iberoamericana — Kierkegaard
Microrrexón de Catalão

La **[[microrrexón]] de Catalão** ye una de les 18 del estáu de Goiás. Los principales datos d'ésta son:

## Referencies

## Enllaces esternos
Castanea

Les **castañales** o **castañares** (*Castanea spp.*) son un xéneru plantes de la familia les fagacies, llariegues de les rexones atemperaes del hemisferiu norte. Conócese como "castaña" a les nueces d'estos árboles.

Les tribes de Castanea presenten fueyes alternes con carel denticulao. La flor masculina en fuxones pendulares con periantu caldiao pola cinca y 12 a 8 estames; la flor femenina na cinca'l dicasiu masculín. Dicasiu femenín completu (3 flores). Ovariu trígono-unilocular con 7 a 9 estilu. Frutu en garapiellu con llarguos artos, xeneralmenti con 3 aquenios.

## Etimoloxía
El nome román de la castañal y del so frutu, castanea, vien de la pallabra griega *"κάστανον"* o *"καστανέα"*, que al empar tómalu del armeniu, *Kast*, castaña. Maguer, esisten dellos autores que solepexen que vien de *Καστανίs*, una ciudá del Ponto ú cautívase dende abeyaná, otros, que la ciudá coye'l nome d'esti árbole. L'autor del xéneru se-y atribúi a l'inglés Miller por sides llegales, magar que'l vraeru autor foi Joseph Pitton de Tournefort.

## Bibliografía
* Los árboles y arbustos de la Península Ibérica e Islas Baleares. G. Lopez González. ISBN 84-7114-994-X

## Referencies

## Enllaces esternos