Ríu Vístula

El **ríu Vístula** ( , ) ye unu de los principales ríos de la Europa oriental, el más llargu de los que desagüen nel mar Bálticu y el más importante de Polonia, pola qu'escurre íntegramente. Tien un llargor de  —que lo converten nel 24º ríu más llargu d'Europa y nel 12º de los primarios— y drena una gran cuenca de más de  —la 14ª cuenca europea y la 2ª del mar Bálticu—:  correspuenden a Polonia (aproximao dos tercios del territoriu nacional) y el restu a Bielorrusia, Ucraína y Eslovaquia. El sistema fluvial más llargu de la cuenca correspuende al Vístula-Narew-Bug Occidental, con . 

El Vístula naz nel suroeste del país a 1220 m d'altitú, na aguada septentrional de los montes Cárpatos, y escurre primero en direición norte, dempués esti y, a lo último, oeste. Desagua nel golfu de Gdansk, un entrante del Bálticu, dempués d'estremase en dos ramales que dejanentre ellos un ampliu delta.

Alministrativamente, el ríu escurre por ocho de los dieciséis voivodatos de Polonia —Silesia, Pequeña Polonia, Santa Cruz, Subcarpacia, Łódź, Mazovia, Cuyavia y Pomerania y Pomerania— y ciudaes más importantes nel so cursu son Cracovia, Sandomierz, Tarnobrzeg, Puławy, Varsovia, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz y Tczew; la ciudá portuaria de Gdansk topar al oeste de la so desaguada. Trés d'eses ciudaes, Cracovia, Varsovia y Toruń, tienen los sos cascos históricos declaraos Patrimoniu de la Humanidá (en 1978, 1980 y 1998 respeutivamente).

Los sos principales afluentes son los ríos Narew-Bug Occidental (), San (), Pilica (), Wieprz (), Drwęca (), Dunajec (), Brda () y Wda (.

El ríu ye navegable hasta la ciudá de Bydgoszcz (onde coneuta cola canal de Bydgoszcz) y na so totalidá solamente pa barcos de poco tonelaxe. Ta comunicáu per mediu de delles canales cola cuenca del ríu Óder (*Odra*). 

El ríu da nome, no que fai a Europa norcentral, a la última glaciación del Pleistocenu que terminó alredor de 10000&nbsp;e.&nbsp;C., la glaciación Vistuliana o glaciación Weichseliense.

## Etimoloxía
El nome Vístula foi recoyíu per primer vegada por Pliniu'l Vieyu nel añu 77&nbsp;e.&nbsp;C. nel so *Historia Natural*. Utiliza *Vistula* (4.52, 4.89) con una variante masculina *Vistillus* (3.06). La raigañu del nome *Vistula* ye indoeuropea **o̯eis-*, 'supurar, fluyir amodo' (cf., sánscritu a*veṣ*an, 'fluyíen', en nórdicu antiguu *veisa*, ‘slime') y atópase en munchos hidrónimos europeos (por casu, Weser, Viesinta). Les terminaciones en diminutivu -*ila*, -*ula*, utilizar en munches llingües indoeuropees, incluyendo'l llatín (vease Úrsula).

Al escribir sobre'l ríu Vístula y los sos pueblos, Ptolomeo utiliza la grafía griega *Ouistoula*. Otres fontes antigües lo grafían *Istula*. Pomponio Mela referir al *Visula* (*De chorographia libri trés*, llibru 3, ad 44) y Amiano Marcelino al *Bisula* (llibru 22), dambos nomes ensin la -*t*-. Jordanes (Getica 5 y 17) utiliza *Viscla* ente que'l poema anglosaxón Widsith referir al ríu como'l *Wistla*. El cronista polacu del sieglu XII Wincenty Kadłubek latiniza l'hidrónimu como *Vandalus*, una forma presumiblemente influyida pola lituana *vanduõ*, 'agua', ente que Jan Długosz, nel so *Annales seu cronicae incliti regni Poloniae*, llapada al Vístula *Alba aqua* ('agües blanques'), seique refiriéndose al Pequeñu Vístula Blanco (*Biała Wisełka*): «a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ob aquae candorem Alba aqua ... nominatur».

Mientres la dómina romana, el Bálticu yera conocíu como'l *Mare Suebicum*, pola tribu xermana de los suevos, qu'aparentemente s'aniciaron na rexón del Oder. El nome créese que provendría del proto-xermánicu **swēbaz*, basada de la mesma nel raigañu proto-xermánica **swē-*, que significa 'el mesmu pueblu', na tercer persona pronome reflexivu a partir d'un raigañu proto-indoeuropea *swe-.

## Relevancia histórica

 
Munches partes de la cuenca del Vístula yá taben ocupaes na Edá del Fierro, nel , poles cultures cultura lusaciana y Przeworsk. L'analís xenéticu indica qu'hubo una continuidá xenética ininterrumpida de los habitantes del área nos postreros 3500 años. Los autores romanos del . llamaben Germania Magna a la parte de la cuenca del Vístula, xunto coles tierres de los ríos Rin, Danubiu, Elba y Oder. Esto nun implica qu'esos habitantes fueren «xermánicos» nel sentíu modernu del términu. Tácito, al describir a los veneti, peucini y fenni, escribió que nun taba seguru de si tenía de llamalos xermanos, yá que teníen asentamientos y lluchaben a cuerpu, o más bien sármatas, yá que teníen dellos costumes similares a ellos. Tolomeo, nel , describió'l Vístula como la frontera ente la Germania y la Sarmatia.

La ruta mar Bálticu–Vístula–Dnieper–mar Negru, colos sos ríos, foi una de les rutes comerciales más antigües, conocida como ruta del ámbare, na que s'axustaben l'ámbare y otros bienes dende'l norte d'Europa hasta Grecia, Asia, Exiptu y otros llugares. (Más palantre, el Vístula foi utilizáu pa coneutar col ríu Dnieper, y dende ellí col mar Negru, al traviés de la canal Augustów (1823-1839), una maravía teunolóxica con numberoses escluses que contribúin al so curiosu estéticu. Foi la primer vía fluvial n'Europa Central qu'apurrió un enllaz direutu ente dos grandes ríos, el Vístula y el Niemen. Dexó un venceyu col mar Negru escontra'l sur al traviés de la canal Oginski, el ríu Dnieper, la canal Berezina y el ríu Dvina.) 

L'estuariu del Vístula foi colonizáu polos primeros eslavos nos sieglu VII y VIII. Basándose nos afayos arqueolóxicos y n'investigaciones llingüístiques, postulóse qu'esos colonos treslladaríense escontra'l norte siguiendo'l cursu del Vístula. Sicasí, esto contradiz otra hipótesis sofitada por dellos investigadores que sostién que fueron los veletos quien se movieron escontra l'oeste dende'l delta del Vístula.

Un bon númberu de tribus polaques eslaves occidentales formaron pequeños dominios yá nel sieglu VIII, dalgunes de les cuales xuniéronse más tarde formando otros grupos tribales más grandes. Ente les tribus que figuren nel documentu del sieglu IX del Xeógrafu bávaru taben los vistulanos (*Wiślanie*) nel sur de Polonia. Cracovia y Wiślica yeren los sos principales centros.

Munches lleendes polaques tán rellacionaes col Vístula y colos entamos del Estáu polacu. Una de les más perdurables ye alrodiu de la princesa Wanda *co nie chciała Niemca* (que refugó al xermanu). Acordies cola variante más espublizada, popularizada pol historiador del sieglu XV Jan Długosz, Wanda, fía del rei Krakus, convertir en reina de los polacos tres la muerte del so padre. Negar a casase con Rytigier (Rüdiger), un príncipe xermanu, quien s'ofendió ya invadió Polonia, pero foi refugáu. Wanda decidió suicidase afogándose nel ríu Vístula p'asegurase de que nun volvería invadir el so país de nuevu.

### Principal arteria comercial

Mientres cientos d'años el ríu foi una de les principales arteries comerciales de Polonia, y por ello los castiellos que bordiaben les sos veres yeren posesiones bien envaloraes. Sal, madera, granu y piedra pa la construcción d'edificios fueron dalgunos de los bienes unviaos al traviés d'esa ruta ente los sieglos X al XIII.

Nel sieglu XIV el Vístula inferior yá taba controláu pola Orde Teutónica, convidada en 1226 por Conrado I de Mazovia p'ayudar a lluchar contra los prusianos paganos que s'atopaben na frontera de les sos tierres. En 1308, los caballeros teutónicos prindaron el castiellu de Gdańsk y asesinaron a la so población, un sucesu conocíu como la masacre de Gdansk. La Orde heredara Gniew de Sambor II, consiguiendo asina un puntu de sofitu na marxe esquierda del Vístula. Munches tenaes y almacenes fueron construyíos nel sieglu XIV nes veres del Vístula. Nel sieglu XV, la ciudá de Gdansk consiguió gran importancia na zona del Bálticu como centru de mercaderes y comerciantes y como ciudá portuaria. Ente que nesi momentu les tierres circundantes taben habitaes por pomeranianos, Gdansk convirtióse llueu nun puntu de partida pa la colonización alemana del país vistulano, en gran parte en barbechu.

Antes del picu de mayor puxanza qu'asocedió en 1618, el comerciu aumentara nun factor de 20 dende 1491. El tonelaxe de granos axustáu nel ríu n'años clave demostrar: en 1491, ; en 1537, ; en 1563, ; en 1618, .

Nel sieglu XVI la mayor parte del granu esportáu per Polonia yá salía al traviés de Gdańsk, que por cuenta del so allugamientu como puntu terminal del Vístula y los sos afluentes navegables, y a la so posición como puertu comercial nel Bálticu, convertir na ciudá polaca más rica, más altamente desenvuelta (de lloñe el mayor centru d'artesanía y manufactura) y más autónoma. Otres ciudaes viéronse afeutaes negativamente pol casi monopoliu que Gdansk exercía sobre'l comerciu esterior. Mientres el reináu d'Esteban I Báthory, Polonia gobernaba dos de los principales puertos del Bálticu: Gdansk, que controlaba'l comerciu fluvial del Vístula, y Riga, que lo faía nel Dvina Occidental. Entá güei dambes ciudaes atopar ente les más grandes de la rexón. Alredor del 70% de les esportaciones de Gdańsk yeren de granu. El granu foi tamién el mayor productu esportáu pola Mancomunidá de Polonia-Lituania. El volume de granu comercializáu puede considerase un bon indicador y bona midida pa la crecedera económica de la Comunidá.

El propietariu d'un folwark —un tipu de granxa esplotada por señores y pola Ilesia— roblaba xeneralmente un contratu colos comerciantes de Gdansk, que controlaben el 80% d'esi comerciu interior, pa unviar el granu escontra'l norte a esi puertu del Bálticu. Munchos ríos de la Comunidá utilizar pa los embarques, incluyendo'l Vístula. El ríu tenía una infraestructura relativamente bien desenvuelta, con puertos fluviales y tenaes. La mayoría de les unviaes fluviales viaxaben en direición norte, yá que escontra'l sur el tresporte yera menos rentable, de cuenta que munches vegaes hasta les barcaces y balses yeren vendíes en Gdansk pa ser desguazaes como madera.

Los Estaos alemanes consiguieron el control total de la rexón ente 1795 y 1812 (ver: Particiones de Polonia), según mientres les guerres mundiales, en 1914-1918 y 1939-1945.

De 1867 a 1917, el gobiernu zarista rusu llamó al reinu de Polonia'l País del Vístula dempués del colapsu del llevantamientu de Xineru (1863 a 1865). Casi'l 75% del territoriu del interbellum de Polonia drenaba escontra'l norte nel mar Bálticu pol Vístula (la cuenca de drenaxe del ríu Vístula dientro de les llendes de la Segunda República Polaca yera de ), el Niemen (), el Oder () y el Daugava (). 

En 1889–1895 , col fin de detener los hinchentes recurrentes na parte del Vístula inferior, el gobiernu de Prusia construyó una canal artificial d'alredor de  alcontráu al este de Gdansk () —conocíu como la Corte Vístula (; )— qu'actuó como una gran esclusa, qu'esviaba gran parte del caudal del Vistula direutamente al Bálticu. Como resultancia, el calce históricu del Vístula al traviés de Gdańsk perdió gran parte del so caudal, y pasu a ser conocíu dende esi momentu como'l Vístula Muertu (; ). 

En 1920 la guerra polacu-soviética la decisiva batalla de Varsovia (referida dacuando como'l *Milagru nel Vístula*), llibróse cuando les fuercies del Exércitu Coloráu comandadas por Mijaíl Tujachevski averar a la capital polaca de Varsovia y la cercana fortaleza de Modlin asitiada na boca del Vístula.

### II Guerra Mundial

La campaña polaca de setiembre incluyó delles batalles pol control de la desaguada del Vístula, y de la ciudá de Gdansk, mui cerca del delta del ríu. Mientres la Invasión alemana de Polonia de 1939, dempués de les batalles iniciales en Pomerelia, los restos del exércitu polacu de Pomerania retirar a orellar sur del ríu Vístula. Dempués de defender la ciudá de Toruń mientres dellos díes, l'exércitu retirar escontra'l sur so la presión de la tirante situación estratéxica xeneral, y tomó parte na principal batalla de Bzura.

El complexu de campos de concentración d'Auschwitz atopar a veres del Vístula, na confluencia del Vístula y del ríu Solá. Les cenices de les víctimes asesinaes en Auschwitz fueron refundiaes al ríu.
 Tamién mientres la Segunda Guerra Mundial dellos prisioneros de guerra del campamentu nazi Stalag XX-B yeren asignaos pa cortar bloques de xelu del Vístula, que depués yeren tresportaos en camiones hasta les cerveceríes locales.

El 1944 entamóse'l llevantamientu de Varsovia cola mira de que les fuercies soviétiques, que llegaren nel cursu de la so ofensiva y esperaben nel otru llau del Vístula, ayudaríen na batalla por Varsovia. Sicasí, los soviéticos decepcionaron a los polacos deteniendo la so meyora nel Vístula y tratando a los insurxentes como criminales nes sos emisiones de radio. A principios de 1945, l'Exércitu Coloráu crució finalmente'l Vístula y emburrió a la Wehrmacht alemana na ofensiva Vístula-Oder más allá del ríu Oder, yá n'Alemaña.

## Xeografía

El Vístula drena una amplia cuenca de  (en Polonia ); la so altitú media ye d'unes  sobre'l nivel del mar. Amás, la mayor parte de la so cuenca (55%) atopar a un altor de 100 a 200 m sobre'l nivel del mar; más de 3/4 de la cuenca del ríu varia ente  d'altitú. El puntu más altu de la cuenca del ríu atopar a  (picu Gerlach, nos montes de Tatra).

Una de les carauterístiques de la cuenca del Vístula ye la so asimetría, causáu en gran midida por enclín de les Tierres Baxes d'Europa Central escontra'l noroeste —que provocó la direición del fluxu de les agües glaciales— según por una considerable predisposición de la so base más vieya. L'asimetría de la cuenca,(marxe derecha al respective de la esquierda, ye del 73 a 27%.

El cursu del Vístula considérase estremáu, hidrográficamente, en tres tramos:
* el Vístula Altu o superior, dende la so nacencia hasta la ciudá de Sandomierz.
* el Vístula Mediu o central, que va dende Sandomierz hasta la confluencia col Narew-Bug Occidental.
* y el Vístula Baxu o inferior, dende la boca de Narew hasta la desaguada del mesmu delta del Vístula nel Bálticu.

### Fuentes
El ríu Vístula formar nel sur del país, na parte meridional del voivodatu de Silesia, pola confluencia de dos pequeños regueros de monte qu'escurren pola aguada occidental del monte Barania Góra nes Beskides de Silesia: el Vístula Negru (*Czarna Wisełka*), que naz a una altitú de , y el Vístula Blanco (*Biała Wisełka*), que lo fai a una altitú de . 

Dambes fontes conflúin nuna zona agora anubierta nun pequeñu banzáu, el Jezioro Czerniańskie. Esta parte alta del Vístula escurre pol parque paisaxísticu Beskides de Silesia (*Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego*), un área protexida de  establecida en 1998.

### Cursu cimeru

Na so parte alta'l Vístula emponer escontra'l noroeste, recibiendo llueu, pela derecha, al curtiu ríu Malinka, antes de llegar a la pequeña ciudá de Wisła (*Weichsel*) (que tenía  en 2011). Depués llega a la ciudá d'Ustroń (), onde se vuelve más escontra'l norte. En recibiendo pela derecha al curtiu Brennica, llega a la ciudá de Skoczów (*Skotschau*, ). Continua'l Vístula la so meyora escontra'l norte hasta llegar a la pequeña llocalidá de Strumień, pasada la cual vuélvese escontra l'este, xustu antes d'algamar la cola del banzáu de Goczałkowice —construyíu en 1950-1956 con un área embalsada de — que'l so fin, amás de regular y prevenir hinchentes, yera suministrar agua a la rexón industrial d'Alta Silesia. Pasada la presa, que tien  en coronación, el ríu llega a la llocalidá que da nome al banzáu, Goczałkowice-Zdrój () y, al otru llau, frente a Czechowice-Dziedzice (). Sigue dempués el Vístula el so escurrir agües embaxo pasando peles pequeñes ciudaes de Jawiszowice () y Brzeszcze ().

Al poco el ríu pasa a ser la llende provincial ente'l voivodatu de Pequeña Polonia (SO) y el de Silesia (NE), nun tramu d'orientación xeneral NON con munchos y curtios meandros, propios d'un ríu d'enllanada. Nesta parte alta, el valle del ríu ta chiscáu por pequeñes llagunes d'hinchente, que'l ríu foi abandonando a entrambos llaos del so cursu nes dómines de crecida. Enceta depués al Vístula, pela marxe esquierda y llegando dende'l norte, el pequeñu ríu Przemsza (); a partir d'ende'l ríu enfusar nel voivodatu de la Pequeña Polonia. Llega aína a la pequeña llocalidá de Broszkowice (), onde recibe, pela derecha y llegando dende'l sur, al ríu Soła (), mui cerca de la ciudá d'Oświęcim (*Auschwitz*), (), tristemente famosa por allugar el campu nazi.

Sigue la so meyora'l Vístula escontra l'este y en Smolice () recibe pela derecha al pequeñu Skawa. Depués, en pasando por Łączany (), y recibir pela derecha al curtiu Skawinka (), el ríu traviesa l'área protexida del parque paísajistico Bielany-Tyniec, un parque suburbano establecíu en 1981 con una superficie de ). Depués el Vístula entra pol suroeste na ciudá más importante del so cursu altu, Cracovia (). En Cracovia bordia la llomba Wawel onde ta'l castiellu de Wawel, que constitúi'l llugar histórico y cultural más importante de Polonia: foi mientres sieglos la residencia de los reis polacos y símbolu del estáu.


Most podgorski 1850.jpg|Antigua ponte de 1850
WWII Krakow - 15.jpg|El Vístula xeláu y la ponte Dębnicki voláu polos alemanes na II Guerra Mundial
Kraków vistula bridges map plus.svg|Pontes en Cracovia
Most Kotlarski Mostostal Kraków.jpg|Ponte Most Kotlarski Mostostal
Pilsudski bridge Krakow.jpg|Ponte Pilsudski


Depués el Vístula sigue en direición este alcanzáu la pequeña ciudá de Niepołomice () y, en recibiendo pela marxe derecha al ríu Raba () y pasar frente a Wola Rogowska (), recibe, tamién pela derecha, a la llongura ríu Dunajec (). En encetándo-y depués, pela esquierda, el ríu Nida (), sigue pela pequeña llocalidá de Szczucin (). Recibe dempués al curtiu ríu Breń pela derecha (), y dempués pela esquierda al Wschodnia () y nuevamente pela derecha al ríu Wisłoka (). Algama'l Vístula dempués la ciudá de Tarnobrzeg () y aína llega a la ciudá de Sandomierz (). Namás dexar tras la ciudá, el ríu pasa a ser de nueva llende alministrativa, esta vegada ente los voivodatos de Santa Cruz (NO) y Subcarpacia (E). Recibe al poco, pela derecha, al ríu San (), nuna confluencia onde se considera davezu da empiezu'l cursu mediu o central. Los postreros 120 km del San son tamién navegables.

### Cursu mediu

En recibiendo al ríu San, el Vístula volver en direición norte. Al pasar por Zawichost (), pasa ser la llende, agora ente'l voivodatu de Santa Cruz (O) y el de Łódź (E). Continua por Piotrowice y depués recibe pela derecha al curtiu ríu Sanna (). Pasa por Basonia y Józefów nad Wisłą (). El so cursu sigue delimitando llendes, ta vegada ente los voivodatos de Łódź (E) y de Mazovia (O). Pasa peles pequeñes llocalidaes de Piotrawin, Kamień (), Kłudzie y Chotcza Dolna, onde recibe pela esquierda al ríu Iłżanka (). Dexa de ser momentáneamente llende alministrativa pa enfusase nel voivodatu de Łódź, pasando por Bochotnica (), Kazimierz Dolny () y la ciudá de Pulawy (), alcontrada na confluencia col curtiu ríu Kurówka. Vuelve al poco a ser el Vístula llende, esta vegada ente los voivodatos de Łódź (E) y de Mazovia (O). Algama la pequeña ciudá de Dęblin () onde recibe pela marxe derecha al ríu Wieprz (). Entra nel voivodatu de Mazovia y llega a les pequeñes llocalidaes de Swierze Górne () y Mniszew (), onde recibe pela esquierda al ríu Pilica (). Pasa frente a Sobienie-Jeziory () y Góra Kalwaria (), p'algamar dempués Otwock () y Okrzeszyn (), yá nos suburbios de la capital Varsovia. La capital polaca desenvolvióse en dambes márxenes del ríu, coneutaes por bastantes pontes.


Most Poniatowskiego nocą.jpg|Ponte Poniatowski (1914)
Most Łazienkowski maj 2016.jpg|Ponte Łazienkowski (1974)
Most Świętokrzyski 2011.jpg |Ponte Świętokrzyski (1998)
Varsovio, Siekierki-ponto, de sur la kulturpalaco, 1.jpeg|Ponte Siekierki (2002)


Dexada tras la capital el ríu vuélvese cada vez más en direición NNO. Llega a la ciudá de Nowy Dwór Mazowiecki (), onde recibe pela marxe derecha al ríu Narew-Bug Occidental (), la so más importante afluente, nuna confluencia que marca'l final del cursu mediu.

### Cursu inferior

El Vístula volver escontra l'oeste, pasando peles pequeñes llocalidaes de Zakroczym (d), Czerwińsk nad Wisłą (d) y Wyszogród (d), onde en recibiendo pela esquierda al ríu Bzura (), que lu enceta dende'l sur, vuelve dirixise al noroeste. Llega dempués a la importante ciudá de Płock (). Al salir de la ciudá recibe dos nuevos afluentes, coles sos boques casi engarraos, el Linke Skrwa (esquierda, ) y el Rechte Skrwa (derecha, ). Depués el so cursu marca la llende septentrional del parque paisaxísticu Gostynińsko-Włocławski (*Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy*), un parque compartíu ente los voivodatos de Mazovia y Cuyavia y Pomerania. El Vístula entra en Cuyavia y Pomerania y, na vera opuesta al parque, pasa frente a la pequeña llocalidá de Dobrzyń nad Wisłą (d) (). Llega aína'l ríu a otra importante ciudá, Włocławek (), capital hasta 1998 del desapaecíu voivodatu homónimu de Włocławek, onde recibe pela esquierda al ríu Zgłowiączka ().

Continua la so lenta meyora y recibe pela esquierda al ríu Tążyna (), que'l so cursu foi ente 1815–1918 la frontera ente Prusia y l'Imperiu rusu. Depués pasa frente a la pequeña llocalidá de Nieszawa (i) (), onde recibe pela derecha al ríu Mień () y Ciechocinek (i) (). En recibiendo pela marxe derecha a otru de los sos importantes afluentes, el ríu Drwęca,  —qu'ente 1231–1466 foi'l llende sur del Estáu monásticu de los Caballeros Teutónicos y en 1815-1918 tamién de la frontera ente l'Imperiu rusu y Prusia—, llega darréu a otra importante ciudá, Toruń (), actual cocapital del voivodatu de Cuyavia y Pomerania y dende 1997 declarada Patrimoniu de la Humanidá (Ciudá medieval de Toruń).

Continua'l Vístula pasando frente a la pequeña Solec Kujawski (i), pa dar una gran curva al recibir pela esquierda a otru gran afluente, el Brda () y emponer dempués al nordeste. Na ribera del Brda, a unos 5 km de la boca col Vístula, ta otra importante ciudá, Bydgoszcz (*Bromberg*) (i) (), la otra cocapital de Cuyavia y Pomerania, una ciudá que foi nel so orixe una comunidá de pescadores que se convirtió n'unu de los grandes centros de comerciu na cuenca del Vístula. La ciudá ta coneutada por aciu la canal de Bydgoszcz —una canal de 27 km de llargor, construyíu en 1772-1775— cola ciudá de Nakło, que coneuta cola otra cuenca principal polaca, la del ríu Oder.

Siguiendo col Vístula, el ríu pasa al poco pela ciudá de Fordon (), asitiada tamién na so ribera esquierda, agora yá nes contornes de Bydgoszcz. Algama dempués les pequeñes ciudaes de Chełmno (*Kulm*) () y Świecie (i) (*Schwetz*) (), esta postrera alcontrada na confluencia col ríu Wda (*Schwarzwasser*), un llargu afluente de  que lu enceta pela esquierda llegando dende'l noroeste. Aína llega dempués el Vístula a Grudziądz (d) (*Graudenz*) (), otra importante ciudá histórica a que les sos contornes recibe, pela derecha, al Osa (). Depués, mientres un curtiu tramu'l so cursu va ser per última vegada de nueva llende alministrativa, esta vegada ente los voivodatos de Pomerania y de Cuyavia y Pomerania, nun tramu nel que ta la pequeña ciudá de Nowe (i) (*Neuenburg*) () y onde recibe, pela esquierda, al ríu Wierzyca (o *Ferse*) ().

### Delta

Entra d'últimes el Vístula nel voivodatu de Pomerania. En pasando frente a Gniew (i) (*Mewe*) (), el ríu estremar na pequeña llocalidá de Biała Góra (), yá cerca de la desaguada, en dos ramales ente los que dexa un ampliu delta, conocíu como Żoławy Wiślane: el ramal de la esquierda o ríu Leniwka y el ramal de la derecha, el ríu Nogat, de 62 km de llargor, totalmente reguláu pa prevenir hinchentes. (Nes riberes del Nogat atópase la ciudá de Malbork (nad Nogatem) (*Marienburg*) ()).

El ramal principal, el Leniwka, pasa dempués frente a Tczew (i) (*Dirschau*) (), la última ciudá d'importancia nel so cursu. Xustu antes de desaguar, el Leniwka foi enriáu pa entrar direutamente na llaguna del Vístula al traviés del ramal Szkarpawa y evitar los hinchentes qu'asocedíen antes na ciudá portuaria de Danzig (*Gdańsk*), () en dómines de grandes crecíes. El calce anterior, un tramu de daqué más de 25 km, protexóse agora por aciu una esclusa que fai que tea totalmente reguláu y por eso llámase agora'l Vístula Muertu (*Martwa Wisła*). Nesti curtiu tramu final del antiguu calce desagua'l ríu Motława (*Mottlau*) (). El Vístula Muertu estrémase de la mesma otra vegada na caña Przegalinie, que flúi finalmente na badea de Gdansk.

Hasta'l sieglu XIV, el Vístula estremar nuna caña principal del este, el Vístula de Elbląg, y una caña occidental más pequeña, el Vístula de Gdansk. Dende 1371 el Vístula de Gdansk yera l'arteria principal del ríu. Dempués del hinchente de 1840 formóse un nuevu ramal adicional, llamáu'l Śmiała Wisła ("Vístula Negrina"). Ente 1890 y 1895 llevar a cabu obres d'acondicionamientu hidráulicu adicionales hasta'l Świbna.

#### Ciudaes nel Vístula
Les principales llocalidaes nel ríu, siguéndolo agües embaxo, son les siguientes (les principales ciudaes en negrina):

#### Afluentes del ríu Vístula
El ríu Vístula tien munchos afluentes, siendo los más importantes los que recueye la Tabla siguiente, ordenada en direición agua embaxo. (Los tributarios de los afluentes, ordenar en sentíu inversu, dende la boca a la fonte).

} 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu Muchawiec || Bug Occidental ||  ||  ||  ||  

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu -yśna || Bug Occidental ||  ||  ||  ||  

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu Nurzec || Bug Occidental ||  ||  ||  ||  

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu Brok || Bug Occidental ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Río Pełta || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Orzyc || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Wymakracz || Narew ||  ||  ||  ||  

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Orz || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Omulew || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Rozoga || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Szkwa || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Pisa || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Biebrza || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu Manda || Biebrza ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Supraśl || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || colspan=2 bgcolor=#ffffff | - || colspan=2 | Ríu Sokołda || Supraśl ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | RíoTurośnianka || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Orlanka || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Narewka || Narew ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Bzura || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Rawka || Bzura ||  ||  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Skrwa Lewa (Skrwa esquierdu) || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | - || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4 | Skrwa Prawa (Skrwa derechu) || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Zgłowiączka || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  ||  || bgcolor=#f2e0cd rowspan=11 | Cuyavia y Pomerania 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | - || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4 | Ríu Mień || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Tążyna || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  ||  

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | - || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4 | Ríu Drwęca || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Wel || Drwęca ||  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Brda || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Wda (Schwarzwasser) || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | - || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4 | RíuOsa || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Wierzyca (Ferse) || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | - || colspan=4 | Ríu Motława || align=right| Vístula || align=right|  || align=right|  ||  || 

|-valign=top bgcolor=#faf0e6 
| bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#f6f6f6| - || bgcolor=#ffffff | - || colspan=3 | Ríu Radunia || Motława ||  ||  ||  || 
|}

### Conexones de canales
* Narew – Biebrza – *[[Augustów-Kanal]] (Kanał Augustowski, Schifffahrt eingestellt*) – Czarna Haińcza – Njemen (Memel)
* Narew – Bug Occidental – *[[Dnepr-Bug-Kanal]]* – Dnepr
* Zgłowiączka – *[[Kanał Bachorze]]* (historische lokale Bedeutung, heute Kanurevier) – Gopło-See (s.o.)
* Brda – *[[Bromberger Kanal]] (Kanał Bydgoski*) – Netze (Noteć) – Warthe (Warta) – Oder
** Brda – *[[Bromberger Kanal]] (Kanał Bydgoski*) – Kanał Notecki (Netzekanal, benutzt auf großen Teilen seiner Strecke das Bett der Netze, Schifffahrt eingestellt) – Gopło-See – *[[Ślesiński-Kanal]] (Kanał Ślesiński oder Kanał Warta-Gopło*) (touristische Schifffahrt) – obere Warthe (Warta)
* Nogat – *[[Jagiellonenkanal]] (Kanał Jagielloński*) – Elbląg (Fluss) – *[[Oberländischer Kanal]] (Kanał [Ostródzko-] Elbląski, touristische Schifffahrt*) – Stadt Ostróda

## Hidroloxía
L'aspeutu bien planu de les contornes que traviesa esplica que'l Vístula dacuando cause hinchentes catastróficos, por casu, en 1813, 1888, 1934 y 1960.

El caudal añal o módulu del Vístula ye  pa una cuenca drenada d'área d'influencia de  en Szczucin, de  pa una cuenca de  en Varsovia y de  pa una cuenca de  en Tczew, a  de la so desaguada. El caudal mediu mensual del ríu nun tien fluctuaciones estacionales significatives.

El réxime de precipitaciones varia aproximao en dos veces en Tczew, con un caudal máximu de  n'abril, cuando la nieve se derrite, y un caudal mínimu de  en setiembre (en Tczew el caudal del ríu foi reparáu mientres 94 años, 1900-1994).





## Navegación
El Vístula ye navegable dende'l mar Bálticu hasta la ciudá de Bydgoszcz (onde coneuta cola canal de Bydgoszcz). El Vístula puede afaer modestes embarcaciones fluviales CEMT Clase II. Ríu arriba la fondura mengua. A pesar de que se llevó a cabu un proyeutu p'aumentar la capacidá de tresporte fluvial agües enriba de Varsovia por aciu la construcción d'una serie de esclusas en, y pela redolada de, Cracovia, el proyeutu nun s'estendió más allá, de manera que la navegabilidad del Vístula sigue siendo llindada. El potencial del ríu aumentaría considerablemente si considerárase una restauración de la conexón esti oeste al traviés de los cursos d'agua del Narew–Bug Occidental–Mukhovets–Prípiat–Dnieper. La importancia económica cambiante de delles partes d'Europa puede faer qu'esta opción sía más probable.

## Referencies

## Enllaces esternos