Teofanía

**Teofanía** (del griegu antiguu Θεοφάνεια *theos* -"dios"- y *faino* -"manifestación", "apaición"-) ye la manifestación local d'una deidá a seres humanos; como pueden ser les aparición visibles. Posiblemente la primer referencia escrita d'una teofanía sía la *[[Epopeya de Gilgamesh]]*; y son comunes na lliteratura clásica, como la *[[Ilíada]]*. La mayor parte de les teofanías descríbense como esperiencies tarrecibles, qu'enllenen a los sos testigos d'un sentimientu de mieu; pos la presencia física de la divinidá suel entendese como incompatible cola vida de los mortales. Asina-y asocede a Arjuna cuando guarda la teofanía de Krishna; o a Semele, que llega a morrer por causa de la teofanía de Zeus, obligáu a presentase ante ella en forma mortal. Na tradición xudeocristiana, nengún puede en realidá ver el cara de Dios y vivir.

## Teofanía na Antigüedá clásica
Amás de les numberoses teofanías inmemoriales recoyíes nos mitos greco-romanos (poemes homéricos, Teogonía, Les metamorfosis), respondiendo a teofanías divines o heroiques esperimentaes por griegos y romanos de l'Antigüedá clásica yera frecuente la fundación de cultos y ufriendes conmemorativas.

La *Theophania* (Θεοφάνια) de Delfos yera una festividá añal de primavera, dedicada a celebrar la torna d'Apolo de la so estancia iverniza en Hiperbórea. Como culminación de los festexos, exhibir a los fieles les imáxenes de los dioses, que'l restu del añu permanecíen ocultos nel interior del templu. Los cultos mistéricos posteriores incluyíen ceremonies asemeyaes.

## Teofanías en xudaísmu y cristianismu

En cristianismu y xudaísmu denominar teofanías a les apaiciones de Dios o de seres anxélicos que se narren en distintos episodios bíblicos, tantu de la Biblia hebrea (Tanak o Antiguu Testamentu) como del Nuevu Testamentu.

De cutiu los rellatos teofánicos presenten la escena con riqueza de detalles descriptivos, asitiándola a lo cimero d'un monte o enmarcándola nuna nube. Con esto indícase que Dios ta coles mesmes presente y ocultu. Sicasí, nuna de les teofanías del Nuevu Testamentu, la de l'anunciación, nun consta nenguna traza descriptiva, sinón que se sorraya namái'l mensaxe traíu pol Arcánxel Gabriel a la Virxe María. 

### Teofanías na Biblia hebrea (Tanak o Vieyu Testamentu)

Probablemente les teofanías más sopelexaes nel mundu occidental son les protagonizaes por Moisés: la primera cuando, dende l'artu encesu nel monte Sinaí Dios mándalu quitar los sos zapatos, pos el suelu que triaba yera sagráu, y Moisés escuende la so cara porque tien mieu de mirar a Dios; la segunda, en tamién nel monte Sinaí, cuando Dios da-y les tables de la Llei (los Diez Mandamientos). Nesi momentu, el pueblu d'Israel queda alvertíu que si s'averen enforma a Dios, morreríen. El pueblu nun ve la forma de Dios, pero esta primer esperiencia personal con Dios ye obviamente terrorífica, yá que piden a Dios dexalos y esperen morrer si oyen direutamente a Dios otra vegada. Cuando Moisés constrúi la tienda del alcuentru, la "gloria del Señor enllenó la tienda" y dende entós Dios falaba con Moisés dende esta tienda.

Tamién hai teofanías protagonizaes por otros personaxes bíblicos, como la hestoria de la vocación d'Isaías, cuando ésti ve a Dios sentáu sobre un tronu, la visión d'Ezequiel o l'enigmáticu episodiu del carru de fueu que se lleva a Elías ante Eliseo. Les teofanías tán usualmente indicaes na Biblia diciendo que Dios se *apaez* a daquién. Otramiente, "l'Ánxel del Señor" ye una espresión qu'en munchos contestos referir a una teofanía. Les teofanías asoceden munches vegaes na Biblia hebrea. Tan solo na Torá (Pentateucu), amás d'a Moisés, Dios apaecer a Abraham, a Agar y a Jacob. Muncho más frecuentes son los episodios en qu'un personaxe oi la voz de Dios, anque nun s'indica que-y perciba cola vista: Adán y Eva, Caín, Noé, Elías, etc. Más xenériques son les indicaciones profétiques de que la voz de Dios clama o llega "dende los altores" o "dende Xerusalén". Nel rellatu bíblicu nun se concreta si la que s'apaez nel llacuada de Baltasar yera la mano de Dios.

Entá cuando Dios namái apaez llocalmente nuna teofanía, la Biblia hebrea repetidamente indica que Dios nun ta llindáu por esto pa tar presente nun solu llugar (ubicuidá divina). Esto ta implicáu pola omnipotencia divina, que crea'l mesmu espaciu ("los cielos y la tierra") y escucha toles plegaries. La presencia universal de Dios queda esplícita cuando, na so oración pidiendo que la presencia de Dios habite nel recién construyíu templu de Xerusalén, Salomón diz: "¿Va Habitar Dios sobre esta tierra? Pero'l cielu y el cielu de los cielos nun pueden siquier contenete a ti. Muncho menos esta casa que te construyí".

### Teofanías inter-testamentales
Delles tradiciones xudíes inter-testamentales personifiquen esta espresión de Dios como un ánxel especial que tien la xera de representar a Dios ante los homes. Esti ánxel ye llamáu l**Ánxel de la Cara'', l**Ánxel de la Presencia* o *Metatron*, o n'[[idioma hebréu|hebréu]] *anan* o *mal'ak*, y dizse que tien el máximu llugar nel [[Cielu (relixón)|Cielu]], xunto a Dios, y que intercede per Israel.

D'alcuerdu al filósofu xudíu [[Filón d'Alexandría]] (sieglu I -la so obra ye anterior por bien pocu al Nuevu Testamentu-), Dios ye puramente [[trescendencia|trascendente]], asina que les sos interacciones col mundu material danse al traviés d'una espresión de sigo mesmu: el so *Logos* o pallabra. Ye al traviés d'esta Pallabra que, en *Xénesis* 1, Dios crea'l mundu.

=== Teofanías nel Nuevu Testamentu ===

====Encarnación====
En referencia al primer capítulu del *Xénesis*, cuando Dios crea toles coses al traviés de la so Pallabra, l'[[Evanxeliu de San Xuan|evanxeliu de Xuan]] empieza: "Nel principiu yera'l Verbu, y el Verbu yera con Dios, y el Verbu yera Dios. Esta era nel principiu con Dios. Toles coses por él fueron feches, y ensin él nada de lo que foi fechu, foi fechu." La traducción "Verbu" correspuende al términu griegu *Logos*. Sigue pocu dempués: "Y aquel Verbu foi fechu carne, y habitó ente nós (y vimos la so gloria, gloria como del unigénito del Padre), llenu de gracia y de verdá." La exéxesis cristiana d'estos versículos convertir en fundamentu central del dogma cristianu de la [[Encarnación del Verbu]] o de Xesucristu; que rique tamién la definición de la [[unión hipostática]] (la de los dos naturaleces, humana y divina, de Xesucristu, un ser dafechu divín y dafechu humanu, anque calteniendo la distinción ente la so divinidá y la so humanidá). La rara pallabra griega que Juan usa pa "habitar" nesti pasaxe usar pa describir la residencia de los nómades nes sos tiendes, lo que ye interpretáu usualmente como un paralelismu col pasaxe del *Éxodu* en que se describe la [[tienda del alcuentru]] na cual Dios falaba con Moisés, cuantimás porque Juan referir a la "[[gloria (relixón)|gloria]]", términu col que tamién se describe la "gloria de Dios" que baxó a la tienda onde Moisés escuchaba a Dios, y qu'acompañaba a la presencia llocal de Dios. L'evanxeliu de Xuan enfatiza esta unión paradóxica y esta distinción de naturaleces afirmando: "A Dios naide violu enxamás; el unigénito Fíu, que ta nel senu del Padre, él dio-y a conocer." Los homes vieron a Xesús; la conclusión ye que Dios se vuelve específicamente [[inmanencia|inmanente]] al traviés de la teofanía física de Xesús. Nel sieglu IV, [[Eusebio de Cesarea]] escribió un llibru tituláu *Theophania*, refiriéndose a la Encarnación de Xesús.


====Bautismu====
Nel momentu del [[bautismu de Xesús]] por [[Xuan el Bautista]] nel ríu [[Ríu Xordán|Xordán]], los evanxelios describen la presencia local simultánea de trés persones divines: [[Xesús]] ([[Dios Fíu]]), el [[Espíritu Santu]] na forma d'una [[palombu]] y [[Dios Padre]] na forma d'una [[voz de Dios|voz oyible]].

Esti eventu na so totalidá considérase una teofanía, y la capacidá de les tres persones divines p'apaecer al empar, pero tamién con funciones distintes, considérase como fundamentu central del dogma cristianu de la [[Santísima Trinidá]]. La fiesta de la [[Epifanía]] na [[Ilesia Ortodoxa]] ([[6 de xineru]] del [[calendariu gregorianu]]), celebra la teofanía del bautismu de Xesús.

====Cristofanías====
Les [[cristofanía|cristofaníes]] son les manifestaciones de Xesucristu tres l'[[Ascensión de Cristo|Ascensión]], como l'asocedida na [[conversión de San Pablo]] (llamada "cristofanía de Damascu"). A partir de les obres de [[Justino mártir]] (qu'identificaba'l "ánxel del Señor" col *Logos*), identifíquense tamién cristofanías nel Antiguu Testamentu, como manifestaciones de [[Preesistencia de Xesucristu|Cristu pre-encarnáu]]. El [[Apocalipsis]] abonda en descripciones enigmátiques, dalguna de les cuales identifícase con pasaxes del Antiguu Testamentu, como les visiones teofánicas de Isaías y Ezequiel.

=== Teofanías nel cristianismu posterior ===

Posteriores a los testos bíblicos hubo numberoses [[visiones de Xesús y María]] ([[apaiciones marianes]], [[apaiciones de Xesús]], [[revelaciones privaes]]).


==== Teofanía nel mormonismu ====
[[Joseph Smith]], fundador de los [[mormones]], dixo en distintes ocasiones, y con distintos detalles, guardar una teofanía a la edá de catorce años (1817-1818), conocida na so relixón como [[Primer Visión]]: l'apaición de Dios Padre y el so fíu Xesucristu. Smith rellató que dambos se -y apaecieron físicamente, daqué inusitado na tradición bíblica xudeocristiana, pero per otru llau relativamente frecuente na [[relixosidá popular]] de la so dómina, fértil, como les anteriores y posteriores, n'apaiciones y comunicaciones divines de too tipu

<gallery>
File:La Anunciación, de Fra Angelico.jpg|[[L'Anunciación (Fra Angelico, Madrid)]].
File:Epiphany last XIII early XIVth c.jpg|Epifanía como teofanía del bautismu de Cristu na [[pintura bizantina]] (iconu de finales del sieglu XIII o empiezos del XIV).
File:Basilica of the Sacred Heart (Notre Dame, IN) - interior, the Theophany in Heaven.jpg|Basilica of the Sacred Heart (Notre Dame), *The Theophany in Heaven*.
File:The consecration of water on the Theophany. Kustodiev.jpg|*La consagración de l'agua na Teofanía*, de [[Boris Kustodiev]], 1921.
File:RIAN archive 550901 Epiphany celebration in Maritime Territory.jpg|Celebración ortodoxa de la Teofanía con un bañu n'agües xelaes onde se practica un furacu en forma de cruz.
</gallery>

== Teofanías nel hinduismu ==

Una y bones el [[hinduismu]] ye entendíu comúmnente como una relixón [[politeísmu|politeísta]] o [[panteísmu|panteística]], la teofanía tien un significáu distintu que'l de les relixones [[monoteístes]]. Les teofanías son una tema bien recurrente nos *Puranes* sánscritos.

La teofanía más conocida atopar nel *Bhagavad-Gitā*, una pequeña seición del inmensu testu épicu *MahāBhāaguarón*. Nel *Gitā'', el famosu guerreru Arjuna píde-y al so amigu Krishna (tres un monólogu d'este, nel campu de batalla de Kurukshetra, nel que revela que ye más qu'un mortal) que revele la so verdadera forma. Krishna apuerta y otorgar a Arjuna la visión espiritual, que-y dexa ver a Krishna na so verdadera forma, una manifestación terrorífica que forma la mayor parte del capítulu 11.

Una de les frases d'esta teofanía foi parafrasiada pol físicu atómicu Robert Oppenheimer cuando foi testigu de la primer prueba d'una bomba atómica: “Agora convertíme na muerte, el destructor de mundos”.

## Referencies