open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idioma chichewa

El **chichewa** ye l'idioma nacional oficial de Malawi.

El chichewa, tamién llamáu **chinyanja**, ye una de les llingües de la familia bantú, bien falaes nel centru y sur d'África. Fálase tamién en Mozambique, cuantimás nes provincies de Tete y Niassa, en Zambia (especialmente na Provincia Oriental), según en Zimbabue onde ye'l tercer idioma más faláu tres el shona y el ndebele. La zona central del chichewa formar Malawi, Zambia y Mozambique.

## Referencies

### Enllaces esternos

* Chichewa Home Page
Idioma maldivianu

El **maldivianu** (autoglotónimu: ދިވެހި, *divehi* o ދިވެހިބަސް, *divehi-bas*) ye una llingua indoaria y llingua oficial de la República de Maldives, país del océanu Índicu. Hai unos 300.000 falantes, de los cualos la mayoría atópase nes Maldives y otros 10.000 falantes atópase na islla de Minicoy, so l'alministración de la India. El maldivianu tien el so orixe nun antiguu idioma prácrito proveniente del Indostán. Aseméyase abondo al cingalés, pero'l prácrito del cual dambes llingües provienen escastar escontra'l 500&nbsp;e.&nbsp;C. Hai unes cuantes llingües que vinieron influyendo al maldivianu al traviés de los años, como'l árabe, del cual adoptáronse munches pallabres. En menor midida, el tamil, l'hindi, el persa, el portugués y l'inglés tamién tuvieron una cierta influencia.

Por cuenta de les grandes distancies ente les islles, les diferencies en pronunciación y vocabulariu ente les formes de falar el maldivianu son notables, especialmente ente los atolones del norte y los del estremu sur. Una persona de Malé, por casu, tien dificultaes pa entender el dialeutu de Huvadu.

El maldivianu usa la escritura llamada Thaana, escrita de derecha a izquierda dende'l sieglu XVIII. Enantes escribíase en *Divehi Akuru* o *Dives Akuru*, alfabetu d'orixe brahmi. L'antiguu alfabetu tuvo dos variantes, una anterior al sieglu XIII (*Evela Akuru*) y la variante posterior, que se siguió usando de manera oficial nel atolón d'Addu hasta a principios del sieglu XX.

El llinguaxe maldivianu contién una distinción de clases en trés niveles: el primer nivel, *"enme maa goiy"*, ye usáu pa falar d'o bien dirixise a altes personalidaes polítiques como monarques, presidentes, xefes d'Estáu y ministros, y asina se sigue usando na televisión y radio de Maldives. Pa dirixise a los vieyos, oficiales y xente d'edá avanzada úsase'l segundu nivel, *"maa goiy"*. La mayoría de les persones usen el tercer nivel, *"aadaige goiy"*, na vida cotidiana.

Nun esiste una traducción direuta de "hola" o "adiós" en maldivianu. El saludu normal consiste en preguntar: "¿Ónde vas?" (*Kontaaka*).

La pallabra *[[atolón]]* (un aniellu d'islles de coral o petones) ye una forma adaptada de la pallabra maldiviana *atholhu*.

## Bibliografía
* Xavier Romero Frías, *The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom*. Barcelona 1999, ISBN 84-7254-801-5

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma dzongkha

El **dzongkha** (རྫོང་ཁ་) o **butanés** ye la llingua nacional de Bután. La pallabra *dzongkha* significa "la llingua del distritu", (*kha*, ཁ་) ye llinguax, y *dzong* ye "distritu" . O tamién, falada nel *dzong* (རྫོང་), onde los dzong son los monesterios fortificaos que s'atopen en Bután y que foron fechos por ''Shabdrung'' Ngawang Namgyal nel sieglu XVII.

A partir de 2013, Dzongkha tenía 171 080 falantes nativos y alredor de 640 000 falantes en total. Reguláu pola *Dzongkha Development Commission*.
## Usu
*Dzongkha* y los sos dialectos son la llingua nativa d'ocho distritos occidentales de Bután (Wangdue Phodrang, Punakha, Thimphu, Gasa, Paru, Hai, Dagana y Chukha). Tamién s'atopen dellos falantes nativos cerca de la ciudá india de Kalimpong, una vegada parte de Bután pero agora nel norte de Bengala.

Dzongkha foi declaráu como l'idioma nacional de Bután en 1971. L'estudiu de Dzongkha ye obligatoriu en toles escueles de Bután, y la llingua ye la lingua franca nos distritos al sur y al este onde nun ye la llingua materna. La película de 2003 de Bután, *Travelers and Magicians* ta dafechu en Dzongkha.

## Sistema d'escritura
L'alfabetu tibetanu usáu pa escribir Dzongkha tien trenta lletres básiques, dacuando conocíes como "radicales", pa les consonantes. Dzongkha xeneralmente escríbese nes formes de la escritura *Uchen* de Bután, les formes del alfabetu tibetanu conocíu como *Jôyi* "cursiva a mano" y *Jôtshum* "formal a mano". La forma impresa conozse a cencielles como Tshûm.

## Romanización
Hai delles menes de romanización y sistemes de treslliteración pa Dzongkha, sicasí, tolos sistemes posibles fallaron en representar el verdaderu soníu fonéticu. Un sistema de trescripción fonética conocíu como *Roman Dzongkha*, escurríu pol llingüista George van Driem, foi adoptáu como'l sistema de romanización estándar de Dzongkha pol gobiernu de Bhután en 1991.

## Fonoloxía
Dzongkha ye un llinguaxe de tonu y tien dos tonos de rexistru: altu y baxu. El tonu d'una sílaba determina'l alófonu del entamu y el tipu de fonación de la vocal nuclear.

## Referencies
Idioma arawak

El **arawak** o **lokono** ye una de les llingües meyor documentaes de la familia arawak, de fechu la familia completa recibe'l nome d'esta llingua.

Ye una llingua del grupu septentrional del les llingües arahuaques, especialmente cercana al wuayuunaiki o guajiro, que ye pela so parte una de les llingües arawak más falaes. La mayoría de falantes tán en Guyana y Surinam, pero ye tamién falada por unes 430 persones censaes en 2001 en Venezuela y Brasil.

## Descripción
El arawak lokono tien un alliniadura morfosintáctica de tipu activu-inactivu bien interesante. Eso significa que'l tratamientu sintácticu del únicu participante na predicación d'un verbu intransitivu va depender de si'l so papel temáticu, esto ye, de si ye un axente, un paciente o una tema.

## Referencies

### Bibliografía
* Y. Aikhenvald: «Arawak». En: R.M.W. Dixon & Alexandra Y. Aikhenvald (eds.), *The Amazonian languages*: páxs.67-70. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
Llingües zan

L**'idioma zan**, o **zanuri**, ye'l términu convencional usáu por dellos llingüistes pa describir la unicidá del mingreliano y el laz, que son los miembros más estrechamente emparentaos de la familia de llingües caucásiques meridionales o kartvelianes. El mingreliano y el laz nun son mutuamente intelixibles na so totalidá, pero los falantes d'una llingua pueden reconocer pallabres de la otra.

L'antiguu idioma zan foi faláu en Cólquida (o *Colchis*), un reinu de la Edá del Bronce na mariña sureste del mar Negru. Por esta razón, el llingüista A. Shanidze propunxo'l *cólquido* o *colquiano* pa nomar a esta llingua xuníu. El términu *Zan* provién del nome grecorromanu d'unu de los xefes de les tribus de Cólquida, que ye'l mesmu nome dau pa los mingrelianos y los esvanos (grupu kartveliano del noroeste).

## Historia
L'idioma zan dixebrar del Idioma proto kartveliano sobre'l sieglu VIII&nbsp;e.&nbsp;C., y foi faláu por una comunidá continua asitiada a lo llargo de les mariñes del mar Negru, na actual Trabzon, Turquía, y l'oeste de Xeorxa.

A mediaos del sieglu VII, los falantes Zan estremar pola intrusión de falantes del xeorxanu procedente de la Iberia caucásica (este de Xeorxa), emburriaos polos árabes, que tomaron les rexones d'Imereti, Guria y Ayaria.

Dixebraos xeográficamente, y depués por política y relixón, los Zan del norte y del sur posiblemente derivaron nos mingrelianos y los lazes. Desque la diferenciación básica yera completa nos primeros tiempos modernos, nun puede falase d'un idioma zan unificáu anguaño. Na actualidá, el laz ye faláu pol pueblu laz en Turquía y nuna pequeña parte d'Ayaria, al suroeste de Xeorxa, ente que'l mingreliano ye faláu pol pueblu mingreliano principalmente en Mingrelia al noroeste de Xeorxa y n'Abkhasia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Amerijibi-Mullen, Rusudan (ed., 2006), *K’olxuri (megrul-lazuri) ena: Colchian (Megrelian-Laz) language*. ICGL (Universali: Tbilisi, Xeorxa), www.icgl.org. (see also the review of this book by Andrew Higgins.) 
* Jost Gippert/Irakli Dzocenidze/Svetlana Ahlborn, The Zan language.  *Armazi Project: Georgian Academy of Sciences (Chikobava Institute of Linguistics)*.
Idioma kiribatianu

L**'idioma kiribatianu** (*taetae nin Kiribati*, nel propiu idioma) ye una llingua micronesia de la familia austronesia.

Aproximao 105.000 persones falen kiribatianu, de les que 98.000 viven en Kiribati, un 97.2% de la población. El restu de los falantes son habitantes de Nui (Tuvalu), Rabi (Fixi), Mili (Islles Márxal) y dalgunes otres islles onde esisten colonies d'antiguos habitantes de Kiribati (Isla Salomón, Vanuatu, Nueva Zelanda o Ḥawai).

Al contrariu qu'otros idiomes de la rexón del Pacíficu, l'idioma nun se topa en peligru d'estinción, y casi tolos falantes utilizar a diariu. Namái'l 30% de los falantes d'esti idioma son dafechu billingües col inglés, polo que'l kiribatianu nun cuerre'l riesgu de ser absorbíu pola llingua inglesa.

Pescadores, marineros, granxeros y xente arreyada na producción de copra conformen la mayor parte de falantes d'esta llingua.

## Dialeutos
El kiribatianu tien dos dialeutos principales: el del norte y el del sur; La principal diferencia ente dambos ta na pronunciación de delles pallabres. Les islles de Butaritari y Makin tamién tienen el so propiu dialeutu, que difier tantu en vocabulariu como en pronunciación del kiribatianu estándar.

## Escritura
Pa la escritura emplega l'alfabetu llatín dende'l sieglu XIX, cuando'l misioneru Hiram Bingham Jr. tradució la Biblia. Enantes el llinguaxe escarecía de forma escrita. Una de les dificultaes coles que s'atopó Bingham al traducir la Biblia fueron referencies a pallabres como por casu monte, un fenómenu xeográficu desconocíu pa los habitantes de Kiribati d'aquella dómina y del que namái oyeren falar en lleendes samoanes.

## Alfabetu

## Frases útiles
*Hola - *Mauri*
*Hola [singular]- *Ko na mauri* 
*Hola [plural] - *Kam na mauri*
*¿Cómo tas? - *Ko uara?*
*¿Cómo táis? - *Kam uara?*
*Gracies - *Ko rabwa*
*Gracies [a delles persones] - *Kam rabwa*
*Adiós - *Ti a bo* ('veremos')

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ethnologue report for Kiribati
* Coleición de pallabres en kiribatianu
* Diccionariu con traducciones Kiribatianu - Inglés
*
Llingües karto-zan

Les **llingües karto-zan** o **llingües xeorxanes** constitúin la caña principal de les llingües caucásiques meridionales; la otra caña componer d'una sola llingua'l idioma esvano.

## Clasificación
* Xeorxanu
* Zan
** Mingreliano
** Laz

## Referencies
Llingües formosanes

Les **llingües formosanes** son un grupu de llingües austronesies falaes polos habitantes aboríxenes de Taiwán. Anguaño namái un 2% de la población taiwanesa fala dalguna d'estes llingües https://web.archive.org/web/20041020002412/http://www.ling.sinica.edu.tw/formosan/en/intro.htm

Les llingües formosanes considérense anguaño un grupu parafilético que conformen la base de la familia austronesia, y suxerse que del grupu paiwánico deriváronse les llingües malayu-polinesies. 

Asina pos puede considerase a les **llingües formosanes** como orixinaries de les demás llingües austronesies. La población moderna d'orixe chinu empezó la so inmigración hacia 1650, falaben dialeutos hakka y min del sur, que evolucionaron hasta convertise nel actual taiwanés, perteneciente a la familia sino-tibetana.

## Familia austronesia

Les subfamilies austronesies pueden considerase formosanes. La siguiente clasificación va acordies con *Austronesian Basic Vocabulary Database* y les subfamilies indicar colos colores del mapa:

*Basay 
*Kavalan
*Ketagalan

Con 97% de confiabilidad na unidá del grupu.
* Thao (o Sao, Brawbaw, Shtafari)
* Llanos occidentales
**Babuza (o Favorlang, Taokas, Poavosa)
**Popora-Hoanya 
*Saisiyat 
*Pazeh (o Kulun)
* Atayálico
**Atayal 
**Seediq (o Truku, Taroko)

*Sakizaya
*Nataorano (Amis Norte)
*Amis

*Bunun
 (85%)
*Tsouic
**Tsou
**Saaroa
**Kanakanabu
*Rukai 

* Siraya 

*Puyuma
 El grupu malayu-polinesiu y el paiwán formen una unidá con una confiabilidad del 75%.
*Paiwan (Sur de Formosa)
*'''Malayu-polinesiu''' de gran estensión marítima/insular.

## Mapes

## Enllaces esternos

* Mapa xenéticu propuestu
Idioma paiwan

El **paiwan** ye una llingua aborixe de Taiwán, faláu pola xente Paiwan, una tribu de los gaoshan. Paiwan ye una llingua de Formosa de la familia austronesia. El númberu de falantes ronda los 66 000.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma rukai

La **llingua rukai** pertenez al grupu formosano de llingües austronésicas y fálase nel sur de Taiwán por unes 6.000 persones (censu de 1989). 

La llingua rukai tien dos grupos dialeutales: el rukai puramente dichu col budai, tanan y labuan y el de los trés pueblos baxos, maga, tona y mantauran. El primeru alcontrar nel oeste y l'este ente que'l segundu tien presencia nel norte. Esos grupos dialeutales difieren non yá xeográficamente sinón tamién cultural y lingüísticamente.

No que se refier a cambeos fonolóxicos, el budai ye'l más conservador, ente que nel mantauran reparar grandes cambeos fonéticos y en menos midida en maga.

## Referencies

## Enllaces esternos
Komisyon sa Wikang Filipino

La **Komisyon sa Wikang Filipino** (castellanu: *Comisión pal Idioma Filipín*; inglés: *Commission on the Filipín Language*) ye un órganu del gobierno filipín que la so misión ye desenvolver y regular el idioma filipín y los otros idiomes filipinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu web oficial 
*The Language Planning Situation in the Philippines , por Andrew González, FSC
Llingües filipines

Les **llingües filipines** son un grupu de la familia austronesia conformada por unes 150 llingües y estendíes por tola República de **[[Filipines]]** y tamién al norte de Célebes.

Esti grupu foi definíu en 1991 como una subfamilia austronesia por Robert Blust, quien rellacionó les llingües de les Filipines coles del Norte de Célebes. Consideróse qu'esti grupu tendría una rellación cercana coles llingües borneanas, sicasí lo más probable ye que constitúi un grupu separáu que diverxó bien ceo depués de la espansión malayu-polinesia dende Taiwán hai unos 5.000 años.

## Clasificación
### Auckland 2008
La clasificación más actualizada correspuende a ''Austronesian Basic Vocabulary Database'' 2008, que rellaciona les llingües filipines coles llingües *sama-bajaw* nun grupu denomináu *sulú-filipín*. La siguiente rellación filoxenética indica ente paréntesis el porcentaxe de confiabilidad del grupu:

*Malayu-polinesiu (100%)
****Sulú-filipín** (74%)
*****Sama-bajaw** (100%): Típicu de los pueblos del archipiélagu de Sulú (islles filipines ente Borneo y Mindanao) llamaos xitanos marinos y güei esvalixaos en Filipines, Borneo (Indonesia, Malasia y Brunéi) y Célebes.
*****Filipín** o Filipín-gorontalo (100%): Mesmu de les Filipines y el Norte de Célebes (Indonesia).
****Gorontalo-mongondow: Nel norte de Célebes (provincies de Gorontalo y Célebes Septentrional), p. ex.: Idioma gorontalo.
******Filipín** puramente (100%)
*******Norfilipino** (100%): Grupu del norte y centru de Luzón. Atópase tamién al norte de Mindanao y nes pequeñes islles ente Luzón y Taiwán. P. ex.: Ilocano, pampango, batánico, pangasinense.
*******Filipín centru-meridional** (83%)
******Central-palawánico (100%)
*********Centrofilipino** o mesofilipino (100%): Atópase en Visayas, Sur de Luzón, Esti de Mindanao y Sulú, p. ej: Filipín, tagalu, cebuano, hiligainón, samareño, joloano, bicolano y llingües de los aeta como'l mariveleño.
*********Palawánico** (88%): Na rexón Mimaropa, conformada por Palawan, Mindoro y les islles que tán ente elles.
********Mindanao** o surfilipino (100%): Mesmu de Mindanao, p. ex.:Bilán.

### Adelaar and Himmelmann (2005)
Aproximao de norte a sur, Adelaar and Himmelmann (2005) estrema les llingües filipines nos siguientes grupos:

*Norfilipino (especialmente en Luzón)
*Gran filipín central (del centru de Filipines al norte de Célebes)
*Kalamiano (en Palawan)
*Mindanao Sur
*Sangírico (Norte de Célebes)
*Minahasano (Norte de Célebes)

## Descripción llingüística
### Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintes cañes de llingües filipines son:
:

## Ver tamién
*Idiomes de les Filipines
;Academies Llingüístiques
*Komisyon sa Wikang Filipino
*Akademyang Bisaya
*Sanghiran san Binisaya hai Samar ug Leyte (*estinguíu*)

## Referencies

## Enllaces esternos
Baybayin

La **baybayin** (dacuando nomáu **alibata**) ye un sistema d'escritura que sirvía pa escribir el tagalu, el bisayo, l'ilocano, el bicolano, el pampango, el pangasinense antes de la llegada de los européos. Derivar del sistema d'escritura kavi de javanés, tal como señala Iuuiuygnacio Villamot, na so obra: "L'antigua escritura filipino", Manila, 1922.


Supónse que s'utilizó a partir del sieglu XIV, y siquier el so usu entá nun sumiera mientres la colonización de Filipines polos Españoles. Baybayin significa "solletrar". Conócense delles escritures que se-y venceya como'l hanunóo, del buhid, y el tagbanwa. El baybayin tamién s'utilizó pa tener en cuenta'l ilocano y el pangasinense.



## Exemplos
### La Oración del Señor (''Ama Namin'')
:ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔, :ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ 
ᜃ, :ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ 
ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ; 
:ᜋᜀᜈ᜔ ᜋᜓ; 
:ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ

### Declaración Universal de los Derechos Humanos
:ᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔-ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜍᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜋᜅ ᜃᜍᜉᜆᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜆᜂ. 
:ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜓᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜐᜒᜎ ᜅ᜔ ᜃᜆ᜔ᜏᜒᜍᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐ'ᜆ᜔ ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜍᜈ᜔.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar de Visayas

El **mar de Visayas** (n'inglés, *Visayan Sea*), ye unu de los mares interiores del archipiélagu filipín, un pequeñu mar que xeneralmente se considera parte del mar de Filipines (de la mesma parte del océanu Pacíficu), allugáu nel interior del archipiélagu de les islles Visayas. 

Alministrativamente, les sos agües y mariñes pertenecen a Filipines, a les rexones de Visayas Centrales (VII), Visayas Orientales (VIII) y Visayas Occidentales (VI).

## Xeografía

El mar de Visayas ye un mar de Filipines alcontráu nel interior del archipiélagu de les Visayas. Tien por llendes:

* al norte, la canal de Jintotolo —que comunica col mar de Sibuyan— y la mariña meridional de la islla de Masbate;
* al este, el mar de Samar y la mariña occidental de la islla de Leyte;
* al sur, el mar de Camotes, la mariña septretrional de la islla de Cebú, l'estrechu de Tañón —que comunica col mar de Bohol— y la mariña septetrional de la islla de Negros;
* al oeste, l'estrechu de Guimaras —que coneuta col mar de Sulu en travesando'l golfu de Panay— y la mariña oriental de la islla de Panay.

La islla más grande dientro d'esti mar ye la islla Bantayan.

## Ver tamién
* Visayas
* Mar de Filipines

## Notes

## Enllaces esternos
Borneo Oriental

La provincia de **Borneo Oriental** (n'indonesiu *Propinsi Kalimantan Timur* embrivíu frecuentemente como *Kaltim*) ye la segunda provincia más grande d'Indonesia. Ocupa'l sector oriental de Kalimantan, na islla de Borneo, y les islles Derawan. Kalimantan Oriental ye una provincia rica en recursos naturales y tien dos ciudaes importantes: Samarinda, la capital y centru rexonal de la madera; y Balikpapan, una ciudá petrolera con refinería. 

La población ye un amiestu de pueblos inmigrantes procedentes principalmente del archipiélagu indonesiu: javaneses, bugis, banjareses. Otres etnies vienen de fuera d'Indonesia, como los chinos, malayos y pequeños grupos d'etnia tausug procedentes de la cercana Sulu.
Estos grupos inmigrantes entemecer colos dayak y los kutai, grupos étnicos indíxenes que viven en zones rurales.

## Referencies

* 
* 
*
Akademyang Bisaya

L**'Akademyang Bisaya** (n'inglés: *Visayan Academy of Arts and Letters*) ye la entidá que regulaba'l idioma cebuano. Anguaño tamién cumple esa función la Komisyon sa Wikang Filipino.

El presidente de Filipines Carlos P. García foi miembru de l'academia.

## Referencies
Idioma hiligainón

El **panayano** o **hiligainón** (*Hiligaynon*) ye una llingua que se fala principalmente na rexones de Visayas Occidentales en Filipines. Ye un miembru de la familia de les llingües bisayes.

Hai aproximao siete millones de persones dientro y fora de les Filipines que tienen esti idioma por llingua materna y como cuatro millones más que pueden falalo fluidamente.

La mayoría de los sos falantes concentrar nes provincies d'Iloílo, Cápiz, Guimarás, Negros Occidental, Sultán Kudarat, Cotabato y Cotabato del Sur.

## Nome
*Hiligainón* ye'l nome téunicu del idioma más usáu davezu; el tecnicismu n'español ye **ilongo** (*Ilonggo*). Sicasí, popular y tradicionalmente llámase *ilongo*, pola capitalidad de Iloílo o tamién **bisayo** (*Bisaya*). Delles fontes tamién dan *bisayo hiligaino*, *illogo* y *panayano*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Materiales p'aprender ilongo (n'inglés)
Lingayén

**Lingayén** ye la cabecera de la provincia filipina de Pangasinán. Según el censu de 2000, tien 88.891 habitantes en 16.467 cases.

Equí asítiase la popular Sablera de Lingayén.

## Barangay

Lingayén estrémase políticamente en 32 barangay.

## Historia
Según consta nel *Boletin Eclesiastico de Filipines* publicáu polos padres Dominicos Lingayén foi fundada l'añu de 1614. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma pampangu

El **pampango** o **pampangueño** ye un idioma faláu nes Filipines que pertenez a la familia de llingües austronesies.

Faláu mayoritariamente nes provincies de Pampanga y Tarlac, tamién ye utilizáu nes provincies de Nueva Écija, Bulacán y Bataan y polos aetes en Zambales. L'idioma tamién se llama *Amánung Sísuan* (*Amanung Siswan*) que significa "Idioma Dar# de mamar".

## Distribución xeográfica
Principalmente fálase'l pampango nes provincies de Pampanga y Tarlac (municipalidaes asitiaes nel sur: Bamban, Capes, Concepción, San José, Girona, La Paz, Victoria y Ciudá de Tarlac).

## Referencies
Tarlac

**Tarlac** ye una ciudá filipina y la capital de la provincia homónima. Según el censu de 2000, tien 221.857 habitantes en 43.649 cases.

## Barangayes
Tarlac estrémase alministrativamente en 76 barangayes



* Aguso
* Alvindia Segundo
* Amucao
* Armenia
* Asturias
* Atioc
* Balanti
* Balete
* Balibago I
* Balibago II
* Balingcanaway
* Banaba
* Bantog
* Baras-baras
* Batang-batang
* Binauganan
* Bora
* Buenavista
* Buhilit
* Burot
* Calingcuan
* Camiling
* Capehan
* Carañgían
* Care
* Central
* Culipat

* Cut-cut I
* Cut-cut II
* Dalayap
* De la Paz
* Dolores
* Laoang
* Ligtasan
* Lourdes
* Mabini
* Maligaya
* Maliwalo
* Mapalacsiao
* Mapalad
* Matatalaib
* Paraíso
* Población
* Salapungan
* San Carlos
* San Francisco
* San Isidro
* San Jose
* San Jose de Urquico
* San Juan Bautista
* San Juan de Mata
* San Luis

* San Manuel
* San Miguel
* San Nicolás
* San Pablo
* San Pascual
* San Rafael
* San Roque
* San Sebastián
* San Vicente
* Santa Cruz
* Santa María
* Santo Cristo
* Santo Domingo
* Santo Niño
* Sapang Maragul
* Sapang Tagalog
* Sepung Calzada
* Sinait
* Suizo
* Tariji
* Tibag
* Tibagan
* Trinidad
* Ungot
* Villa Bacolor


## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial de la ciudá
Idioma pangasinense

L**'idioma pangasinense**, **pangasinano** o **pangasinán** ye una llingua que pertenez al grupu malayu-polinesiu de la familia austronesia. El pangasinán ye faláu por más de dos millones de persones na provincia de Pangasinán (Filipines) y n'otres comunidaes pangasinenses del país, según por numberosos inmigrantes a los Estaos Xuníos, particularmente na badea de San Francisco nel estáu de California que tien una importante comunidá filipina.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Report for Pangasinan
* 
* Sunday Punch
* Sun Star Pangasinan
* Pangasinan Star
* Austronesian Basic Vocabulary Database
Pampanga

La **Pampanga** ye una provincia de Filipines, alcontrada en Luzón Central. La so capital ye San Fernando. 

## Xeografía

Ta asitiada esta provincia nel interior de la parte más ancha de la islla de Luzón, con frente a la badea de Manila. Confina coles provincies de Bataan y Zambales al oeste, Tarlac y Nueva Écija al norte y Bulacán al sureste. La provincia ta allugada al norte de la badea de Manila.

La provincia tien una superficie de 2,180.7 km², y una población de  .Fálense delles llingües, ente les más importantes tán: Kapampangan, filipín, inglés y español.

Na Pampanga, allúgase'l Aeropuertu Internacional "Diosdado Macapagal", na base Clark a unos 16 km al norte de San Fernando.

## División Política
Políticamente La Pampanga estremar en 19 conceyos y 3 ciudaes (* Ciudá de Los Angeles. Mabalacat y San Fernando). Cuenta con 538 barangays. 
Consta de 4 distritos pa les eleiciones al Congresu.

## Historia
Pampanga foi la primer provincia ocupada polos españoles en 1571. La Orde de San Agustín establecer en Candaba y Macabebe. 
El so nome provién del ríu Indung Kapampangan. L'ámbitu territorial correspondiente a l'Alcaldía Mayor de La Pampanga entendía parte de les provincies de Bataan, Bulacán, Nueva Écija, Pangasinan, Tarlac y Zambales. D'esti ámbitu fueron segregándose:
* La **[[Bataan|Alcaldía Mayor de Bataán]]** data de 1754, mientres el mandatu de Pedro Manuel de Arandía Santisteban, incorporando Abucay, Balanga, Dinalupihan , Llana Formosa, Orani, Orión, Pilar y Sámal.
* En 1848 Árgoma, Cabiao, Gapan, San Antonio y San Isidro pasen a formar parte de la provincia de Nueva Écija, siendo gobernador Narciso Clavería Zaldúa.
* Tamién en 1848, San Miguel de Mayumo amestar a la provincia de Bulacán.
* En 1860 Bamban, Capes, Concepción, Victoria, Tarlac, Mabalacat, Magalang, Porac y Floridablanca pasen a formar parte de la Comandancia Militar de Tarlac.
* En 1873 Mabalacat, Magalang, Porac y Floridablanca retornen a Pampanga.

* Bagac Dinalupihan Formosa Limay Mariveles Morong Orani Orión
* Pilar
* Sámal

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de la provincia
* Aeropuertu Internacional Diosdado Macapagal (DMIA)
* Sobre Pampanga y Filipines
Llingües malayo-sumbawanes

Les **llingües malayu-sumbawanas** son un grupu de llingües austronesies propuestu en 2005 qu'arrexunta a llingües malayu-polinesies nucleares del Oeste d'Insulindia y parte d'Indochina. 

Tien semeyanza al antiguu grupu *Sonda-Célebes* pero refugando la rellación direuta coles llingües de Célebes.

## Clasificación y distribución xeográfica

Según *Austronesian Basic Vocabulary Database*, esti grupu tien una confiabilidad del 60&nbsp;% y los subgrupos estender poles siguientes zones:
* **Moklen-Chámico** (70&nbsp;% de confiabilidad) 
** Moklen: 2 llingües, correspondientes a los pueblos moken y moklen en mariñes del Índicu de Birmania y Tailandia.
** Aché-chámico
*** *[[Idioma achenés|achenés]]*: En Aceh, norte de Sumatra (Indonesia).
*** Chámico: N'Indochina (Vietnam y Camboya) y la islla Hainan. El ''cham'' tien unos 320&nbsp;000 falantes.
* **Bali-Maláyico** (75&nbsp;%) 
** Bali-Sasak: Nes islles menores de la Sonda occidentales (Indonesia). Son 3 llingües, el *[[Idioma balinés|balinés]]* en Bali con 4 millones de falantes, el *[[sasak]]* en Lombok y el *sumbawano* en Sumbawa.
** Batak-maláyico (85&nbsp;%)
*** Batak: Llingües de los pueblos batak del Sur (na rexón del llagu Toba, Sumatra Septentrional).
*** Java-maláyico (75&nbsp;%)
**** *gayo*: En Aceh (Sumatra).
**** *rejang*: En Bengkulu (costa suroeste de Sumatra).
**** Lampúngico: 2 dialeutos en Lampung (sur de Sumatra).
**** *[[Idioma javanés|javanés]]*: En Java y estendíu n'otres zones d'Indonesia. Tamién en Malasia, Nueva Caledonia y Surinam.
**** Sonda-maláyico (70&nbsp;%)
***** Sonda-madurés (75&nbsp;%)
****** *[[Idioma sondanés|sondanés]]*: Al oeste de Java.
****** *madurés*: Na isla de Madura y Java.
***** Maláyico o Banjar-maláyico (80&nbsp;%)
****** *banjarés*: En Borneo Meridional.
****** Maláyico puramente (100&nbsp;%)
******* Ibánico: Llingües como'l *ibano* de pueblos dayak al Oeste de Borneo.
******* Malayano: Conformáu por una gran variedá de llingües y dialeutos malayos como'l ''indonesiu'' y el ''malayu'' falaos especialmente n'Indonesia, Malasia, Brunéi, Singapur, Tailandia y Cocos. Tamién pertenecen a esti grupu les llingües pa-malayes como'l *minangkabau* en Sumatra y les aboríxenes malayes en Malaca.

### Cladograma
Resumiendo, los principales subgrupos tienen la siguiente rellación:

## Referencies
Idioma cham

El **cham** ye una llingua austronesia del grupu malayu-sumbawano (subgrupu aché-chámico) falada principalmente polos cham. Calcular en casi 400 mil el númberu de falantes que se concentren principalmente en Vietnam y Camboya, anque tamién esisten falantes en Tailandia y China.

El cham antiguu foi la llingua del históricu reinu de Champa.

## Distribución
En Vietnam falar nel sureste de la mariña dende Phan Rang hasta mediu camín de Ciudá Ho Chi Minh; en Kampuchea falar nel nordeste, pela redolada de Kampong Cham, habiendo pequeños grupos de falantes en Tailandia y Malasia.

## Descripción llingüística
El cham como la mayor parte de llingües malayu-polinesies non nin xéneru nin númberu. El "xéneru natural" indicar por léxicu, como *amoeu* 'padre', *inoeû* 'madre' o por adición de clasificador pa persones: *dam* (masculín), *daraa* (femenín) y *tanov* (masculín), *binai* (femenín p'animales) pero nun tien marques específicamente gramaticales. Tampoco esiste flexón de casu.

El tiempu verbal indicar por partícules qu'acompañen al raigañu, como *shi*/*thi* pal futuru, *joeû* pal pasáu. El marcador imperativu ye *bêk*. L'orde de la frase ye suxetu, verbu, oxetu.

El sistema d'escritura cham ye silábicu y deriva del devanágari. Procede del sieglu II. El sentíu de la escritura ye horizontal d'esquierda a derecha.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües malayo-polinesies occidentales

El **grupu malayu-polinesiu occidental** inclúi les llingües austronésicas falaes en Filipines, Indonesia occidental (Borneo, Sumatra, Java, Bali, Lombok y Célebes) n'Asia continental, Madagascar y les llingües chamorru y palauano en Micronesia occidental. Trátase d'un grupu con una dispersión xeográfica enorme y que puede subdividise en dellos subgrupos de la mesma. Según les clasificaciones más detallaes nun formen un grupu filoxenéticu puramente dichu polo que tien d'entendese como un grupu eminentemente xeográficu, yá que inclúi llingües de lo que sí son tres grupos filoxenéticos puramente dichos: les llingües filipines, les llingües borneanas y les llingües malayu-polinesies nucleares (esti últimu grupu inclúi llingües que xeográficamente pertenecen a les llingües malayu-polinesies centrales y orientales).

Tien unos 300 millones de falantes y qu'inclúin: l'indonesiu, el malayu, el javanés, el malagache, el tagalog, l'ilokano, el cebuano, el buginés, según munchos otros.

Anguaño considérase a esti grupu solu con sentíu xeográficu, yá que ye parafilético (ver llingües malayu-polinesies).

## Referencies
Llingües chámiques

Les **llingües chámicas** son llingües austronesies del grupu malayu-sumbawano que proceden del reinu de Champa, asitiáu nel actual Vietnam meridional, qu'esistió ente los sieglos V al VIII d. C. y que foi baltáu polos vietnamites y los jemeres. 

Son 10 llingües falaes especialmente en Vietnam y Camboya, tamién en Tailandia y Hainan (China). 

## Clasificación
* Chámico costeru: La más falada ye la llingua cham (del pueblu cham) con 320.000 falantes.
* Chámico de pandu: L'idioma jarai tien unos 330.000 falantes.
* Tsat: Na islla Hainan (China)

## Referencies
Llingües batániques

Les **llingües batánicas** son un conxuntu de llingües bien rellacionaes ente sigo que formen esti subgrupu de la familia austronesia de llingües. La caña ibatánica d'estes llingües falar en Batán y otros trés pequeñes islles batánicas, que son les islles del norte de Filipines alcontraes ente Taiwán y Luzón. La otra caña, la llingua yami, falar na isla Orquídea, cerca de Taiwán.

## Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintes llingües batánicas son:




## Referencies
Llingua yami

La **llingua yami** ye una llingua del grupu batánico falada pol pueblu Tau de Taiwán. Esti pueblu vive na islla Orquídea, asitiada 46 quilómetros al sureste de la principal islla de Taiwán. Falar en seis pueblos: Iraralay, Yayu, Iranomilek, Iratay, Imorod y Ivalino.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües sarawaques septentrionales

Les **llingües sarwakas septentrionales** son un grupu de llingües austronesies falaes na parte nororiental de la provincia de Sarawak en Borneo (Malasia), como grupu filoxenéticu fueron propuestes por Blust (1991, 2010).

## Clasificicación
Les llingües sarwakas septentrionales usualmente estremar nos siguientes grupos:
* Kenyah
* Kelabítico (Apo Duat)
* Berawan-so Baram
* Bintulu*

*Ethnologue* (16ª edición) añade'l [[idioma punan tubu|punan tubu]] como una caña adicional, y nota que'l bintulo podría ser el más cercanu al baram. Les [[llingües melanau-kajang]] fueron reclasificadas por Blust 2010, que nun les consideró parte del grupu Sarawak septentrional.

== Comparanza léxica ==
Los [[numberal (llingüística)|numberales]] en distintes llingües sarawakas septentrionales:
:

== Referencies ==

=== Bibliografía ===
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.'' Routledge, 2005.
Llingües celébiques

Les **llingües celébiques** son un grupu propuestu de llingües malayu-polinesies, ruinamente xustificáu, qu'inclúi llingües falaes na Islla de Sulawesi (conocida enantes como *Islla Célebes*). De formar un grupu filoxenéticu válidu sería'l grupu llingüísticu más grande de la islla de Sulawesi.

## Clasificación
### Llingües del grupu
David Mead (2003a:125) clasifica les llingües celébiques en 4 grupos principales (dalgunos d'ellos con subdivisones).
*Kaili-Pamona
*Tomini-Tolitoli
*Wotu-Wolio
* Oriental
**Saluano-Banggai
** Suroriental
***Bungku-Tolaki
***Muna-Buton

### Rellaciones con otres llingües
Les llingües de Sulwesi consitituyen un conxuntu bien diversu de llingües. Les families de llingües gorontalo septentrional, sangíricas y minahasanas presenten l'orde sintácticu conocodo como alliniadura austronesiu común a les llingües filipines y les llingües de Borneo y que foi reconstruyíu como l'orde básicu pal proto-malayu-polinesiu.

Les llingües del centru y sur de la islla perdieron esta alliniadura. Wouk y Ross (2002) argumenten a partir d'esto que Sulawesi foi'l centru de dispersión pa un grupu de llingües que comparte esta perda, qu'ellos denominen malayu-polinesiu nuclear. Estos autores dexen al gorontalo, el sangírico y el minahasano fora d'esti grupu nuclear, y caltienen a les otres subfamilies de llingües de Sulawesi como caña primaria del malayu polinesiu nuclear. Adelaar y Himmelmann (2005) van más allá y clasifiquen al gorontalo, el sangírico y el minahasano como llingües filipines, col gorontalo nuna caña "filipina central mayor" xunto col Tagálog.

## Referencies

### Bibliografía
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
*Mead, David. 2003a. "Evidence for a Celebic supergroup." In *Issues in Austronesian historical phonology*, John Lynch (ed.). pages 115-141. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.
*Mead, David. 2003b. "The Saluan-Banggai micro group of eastern Sulawesi." In *Issues in Austronesian historical phonology*, John Lynch (ed.). pages 65–86. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.
*Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), *The history and typology of western Austronesian voice systems.* Australian National University, 2002.
Llingües sanxíriques

Les **llingües sangíricas** son un pequeñu grupu de llingües malayu-polinesies de Sulawesi Septentrional y delles islles al norte que polítican formen parte de Filipines.

## Clasificación
El siguiente esquema de clasificación deber a Sneddon (1984:57):
*Sangírico septentrional
**Talaudés
**Sangirés
*Sangírico meridional
**Bantik
**Ratahan

Les llingües sangíricas septentrionales falar nos archipiélagos indonesios de Sangir y Talaud asitiaos xusto al norte de Sulawesi, según tamién nes islles Sarangani de Filipines, xusto al sur de Mindanao. Les llingües sangíricas meridionales falar en llocalizaciones asitiaes a lo llargo de la punta norte de Sulawesi. El bantik falar na rexón de Manado, ente que'l ratahan fálase xusto al sur del llagu Tondano.

La posición d'estes llingües dientro de la familia malayu-polinesia para dalgunos formaben parte del grupu Sulawesi-polinesiu, mientres Adelaar y Himmelmann (2005) clasifiquen al sangírico como una caña de les llingües filipines.

## Referencies

### Bibliografía
* K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
* Sneddon, James N. 1984. Proto-Sangiric and the Sangiric languages. Canberra: Pacific Linguistics.
Alfabetu protocananéu

L**'[[alfabetu]] protocananéu** o abjad llinial (i.y., non cuneiforme) tien unos venti glifos acrofónicos. Atópase en testos nel Llevante de la Península Ibérica de finales de la Edá del Bronce, convencionalmente datada alredor del añu 1050 e.C.
Al traviés del so socesor esitosu, l'alfabetu feniciu, convertir nel antepasáu de cuasi tolos alfabetos utilizaos anguaño, dende'l griegu, l'hebréu, el llatín y el tifinagh n'occidente, hasta'l tailandés o'l mongol n'Asia.

Afayáronse predecesores d'esti alfabetu, posiblemente en parte logográficos, nel Exiptu central en 1905 y 1999 (vease alfabetos de la Edá del Bronce Medio). Estes antigües escritures pudieron tener más lletres de les atopaes, y tamién podríen incluyir variantes d'eses lletres (lletres distintes que podríen ser utilizaes pa espresar el mesmu fonema).

Los nomes de les lletres, que sobreviven nos alfabetos griegu y hebréu, probablemente yá esistíen. Los nomes básense nun principiu acrofónico, presumiblemente a partir de les traducciones semíticos de los nomes de los xeroglíficos exipcios. Por casu, l'exipciu *nt* (agua) convertir nel semíticu *mu* (agua), que col tiempu la evolución a la llatina lletra M, ente que l'exipciu *drt* (la mano) convertir nel semíticu *kapp* (la mano), y finalmente na lletra llatina K.

L'orde de les lletres nesti alfabetu yenos desconocida, l'alfabetu ugarítico, que magar utiliza signos cuneiformes taría rellacionáu col protocananéu, tien dos órdenes alfabéticos: un orde A-B-C-D similar al nuesu, y otru H-L-Ḥ-M, tamién atestiguáu nel abecedariu árabe meridional (sudarábico) y los alfabetu Ge'ez.

## Reconstrucción
De siguío amuésase una reconstrucción de venticuatro de les lletres protocananeas, basada n'el so socesores meyor acreditaes (de los alfabetos feniciu y sudarábico), xunto colos descendientes llatinos, griegos, hebreos y árabes d'estes postreres.

## Bibliografía
* Ouaknin, Marc-Alain, Bacon, Josefina: Los misterios del alfabetu: Los oríxenes de la Writing.Abbeville Press.1999. ISBN 0-7892-0521-1
* Cruz F.M. (1979) La invención y el desarrollu del alfabetu en Senna, Frank (ed.), Los oríxenes de la escritura. Lincoln: University of Nebraska Press
* Diringer, y David Freeman, Hilda (1983) Una historia del alfabetu. Headley: Llibros de Gresham.
* Healey, John. (1990) L'alfabetu temprana. Londres: Muséu Británicu.
* Nieve, José. (1982) La historia temprana del alfabetu. Leiden: E.J. Brill.

## Ver tamién
* Alfabetu
* Abjad
* Silabariu de Biblos
* Alfabetu ugarítico
* Abecedariu árabe meridional
* Alfabetu feniciu
* Xeroglíficos exipcios
* Historia del alfabetu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sobre la escritura fenicio y protocananea (n'inglés)
Ríu Barito

El **ríu Barito ** (n'indonesiu: *Sungai Barito*) ye un llargu ríu d'Indonesia qu'escurre pela parte meridional de la islla de Borneo, unu de los mayores de la islla, y tamién de los ríos más llargos alcontraos nuna islla nel mundo (el mayor, na mesma islla, ye'l ríu ríu Kapuas). Tien un llargor de 890 km, que lo converten nel segundu ríu del país, tres el yá mentáu ríu Kapuas.

El ríu naz nel cordal Muller, dende onde flúi escontra'l sur hasta desaguar nel mar de Java. El so principal afluente ye'l ríu Martapura, que pasa al traviés de la ciudá de Banjarmasin. Alministrativamente, escurre na so mayoría pola provincia de Kalimantan Central, anque mientres un tramu forma la llende con Kalimantan Meridional, onde entra nel so tramu final.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües bereberes orientales

Les **llingües bereberes orientales** son un subgrupu de les llingües bereberes, falaes en partes de Libia y Exiptu. Les llingües clasificables como bereberes orientales son el nafusi, el sokna (sawknah, foqaha), el siwi, el awjilah y el ghadamès (*Ethnologue* clasifica la primera y la postrera como llingües zenatas).

## Clasificación
La posición de les llingües bereberes orientales dientro de les llingües bereberes resulta difícil. Pa dellos autores constitúin una caña primaria estremada de les otres cañes. Sicasí, dende'l puntu de vista de la similaridad léxica podríen formar xunto con dalgunes les llingües zenatas más orientales un grupu coordináu con dientro del bereber septentrional.

### Clasificación interna
La clasificación interna tamién foi aldericada. *[[Ethnologue]]* clasifica como llingües orientales namái tres llingües: el sawknah (sokna, foqaha), el awjilah y el siwi o siwa. Considerando que los dos primera formen un grupu. Sicasí, el caltenimientu del fonema /*β/ del protobereber en ghadamès y awjila apunta a que la clasificación de *Ethnologue* nun ye correuta.

Una clasificación meyor encontada considera que'l grupu oriental taría constituyíu por dos subgrupos: 
* Ghadamès-Awjila (β-Bereber). Estos dos llingües son les úniques llingües bereberes que caltienen el fonema protobereber /*β/ como /β/ que nel restu del bereber sume o pasa a *h*.
* Siwi–Sokna–Nafusi. Esti grupu comparte delles innovaciones coles llingües zenatas, y otros (e.g. el cambéu de *ă a ə y la perda de *β) coles llingües bereberes septentrionales.

## Referencies

### Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
* Ethnologue entry for Eastern Berber languages
Idioma awjila

L**'idioma awjila** o **awjilah** ye una llingua bereber oriental de Libia. El so nome provién del oasis onde viven los sos habitantes. 

Ye falada por unes 3.000 persones nel oasis d'Awjila, en Cirenaica, la rexón oriental de Libia. La mayoría de los homes falantes de awjilah tamién fala árabe, sicasí les mayoría de muyeres falantes de awjilah son monollingües.

Otros nomes pa esti llinguaxe son *Aujila*, *Augila* o *Aoudjila*.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Ethnologue Report for Awjilah
Idioma sawknah

El **sawknah** (tamién denomináu **sokna** y **foqaha**) ye una llingua bereber oriental llamada asina pol oasis nel qu'habiten los sos falantes, na rexón de libia de Tripolitania. Nel 2000 tenía daqué más de 5.000 falantes. 

La llingua fálase dean dos llocalidaes de Libia en Sokna (*Isuknan*, rexón de Tripolitania) y l'aldega d'El-Foqaha (nordeste de la rexón de Fezzan).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ethnologue Report for Sawknah
Fezán

**Fezán** (árabe: **فزان**, otres transliteración: *Fuzzan*, *Fezzan* o *Fazán*) ye la rexón suroeste de la Libia moderna. 
Ye en gran parte desértica, pero atayada per montes, pandos y valles formaos per ríos secos (uadis) nel norte, onde los oasis dexen a les antigües ciudaes y pueblos sobrevivir n'El Sáḥara, que d'otra manera sería inhabitable.

## División alministrativa

Fezán foi orixinalmente una provincia del Imperiu otomanu, que tres la Guerra ítalo-turca pasó en 1912 a formar parte del Imperiu colonial italianu. Tres la independencia de Libia, sería una gobernación ("muhafazah" o vilayato), xunto a Tripolitania y Cirenaica, nel sistema de divisiones alministratives, que resultaría abolíu en 1983 y reemplazáu por distritos más pequeños o "baladiyah". El sistema de "Baladiyat" foi reorganizáu en 1987 y reemplazáu en 1995 pol sistema de "shabiyat". 

La provincia de Fezzán contenía los distritos (*shabiyat*) de Wadi Al Shatii, Wadi Al Hayaa, Al Jufrah, Ghadamis, Murzuq, Sabha y Ghat. El so excapital y ciudá más grande ye Sabha.

En setiembre de 2013 autoproclamó el so autonomía respectu al gobiernu de Libia; nuna coxuntura d'inestabilidá políticosocial y llucha de poder ente'l gobiernu central rexíu polos Hermanos Musulmanes y los líderes tribales que desafían la so autoridá y consideren la secesión.

## Ver tamién
* Fezzan-Ghadames (Alministración francesa)

## Enllaces esternos

* Mapa de Google qu'amuesa l'área de Fezán y les sos ciudaes más importantes
* Hostkingdom.net's Historia y llista de gobernantes de Fezzan (n'inglés)
## Referencies
Llingües omótiques meridionales

Les **llingües omótiques orientales** o **aroides** son una de les dos divisiones de la caña omótica de les llingües afroasiátiques falaes íntegramente n'Etiopía.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües omótiques meridionales son:

## Referencies

### Enllaces esternos
* Ethnologue entry for South Omotic languages
Tripolitania

**Tripolitania** o **Tripolitana** (qu'en llatín significa «el país de les trés ciudaes», d'onde procede'l nome actual: n'árabe, طرابلس; trans., *Tarābulus*) ye una rexón histórica cultural del Magreb, que correspuende anguaño a Libia occidental, centrada na ciudá costera de Trípoli.

La rexón foi orixinalmente habitada pola etnia bereber. Nel sieglu VII&nbsp;e.&nbsp;C. los fenicios instalaron colonies a lo llargo de la mariña, siendo la más espolleta la ciudá de Leptis Magna, que más tarde pasaría a tar sol control de Cartago. Los numidios, aprovechando la derrota de los cartaxineses polos romanos, invadir y prindaron el 146&nbsp;e.&nbsp;C. Los romanos llegaron un sieglu más tarde, faciendo de Tripolitania una próspera rexón. Los vándalos asumieron el control de la rexón en 435 y nel sieglu VI fueron suplantaos pol Imperiu bizantín.

Los árabes facer col so control nel sieglu VII hasta l'añu 1553, cuando los turcos otomanos, quitando'l curtiu dominiu de Carlos V en Trípoli, asocediéron-yos calteniendo la rexón como vilayato de Trípoli hasta 1911, cuando los italiaprindar mientres la guerra ítalo-turca. A la fin de la guerra, n'ochobre de 1912, Turquía dexó Cirenaica y Trípoli (que se rebautizó como Tripolitania) a Italia. En 1934, Italia xunió dambos territorios na colonia italiana de Libia.

Italia concediólu oficialmente l'autonomía a Tripolitania dempués de la guerra, pero ocupó gradualmente la rexón. Alministrada orixinalmente como una sola colonia, Tripolitania foi una única colonia dende'l 26 de xunu de 1927 hasta'l 3 d'avientu de 1934 cuando pasó a formar parte de Libia.

Mientres la Segunda Guerra Mundial foi ocupada polos aliaos y hasta 1947 Tripolitania y Cirenaica fueron alministraos pol Reinu Xuníu, Italia arrenunció formalmente esi mesmu añu a la so demanda sobre'l territoriu.

## Xefes coloniales de Tripolitania
(Los datos en cursiva indiquen continuidá nel cargu)

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües semítiques orientales

Les **llingües semítiques orientales** son un subgrupu de les llingües semítiques, anguaño estinguíu. Les llingües semítiques orientales inclúin el perbién documentáu acadiu y el menos documentáu eblaíta.

El acadiu falar n'Akkad (y darréu matenido como llingua culta sieglos dempués de la so estinción como llingua coloquial), los sos descendientes más modernos son l'antiguu asiriu y el babiloniu. Más al oeste na ciudá de Ebla se documenta otra llingua oriental distinta'l eblaíta.

## Clasificación interna
* **Semíticu oriental**
** Idioma akkadio
*** Dialeutu asiriu
*** Dialeutu babiloniu
** Idioma eblaíta

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma eblaíta

El **eblaíta** ye un estinguíu idioma semíticu oriental que se faló nel Tercer mileniu e.C. na antigua ciudá d'Ebla, en Siria. Ta consideráu l'idioma semíticu más antiguu.

L'idioma, estrechamente rellacionáu col acadiu, ye conocíu poles aproximao 17&nbsp;000 tablillas escrites en escritura cuneiforme y que fueron atopaes ente 1974 y 1976 nes ruines de la ciudá de Ebla. Les tablillas fueron interpretaes en primer llugar por Giovanni Pettinato.

## Ver tamién
* Ebla
* Llingües afroasiátiques
* Llingües semítiques
* Idioma acadiu
* Escritura cuneiforme
* Historia de Siria

## Bibliografía
* (*N'inglés*) A. Archi (1987); "*Ebla and Eblaite,*" *Eblaitica 1*. Ed. C.H. Gordon. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. Pp 7–17.
* (*N'inglés*) Cyrus H. Gordon (1990); "*Eblaite and Northwest Semitic,*" *Eblaitica 2*. Ed. C.H. Gordon. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. Pp 127-139.
* (*N'inglés*) Cyrus H. Gordon (1997); "*Amorite and Eblaite,*" *The Semitic Languages*. Ed. Robert Hetzron. Nueva York: Routledge. Pp 100-113.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Cuneiforme eblaíta
* Llingua Eblaíta