La Coronada

**La Coronada** ye un conceyu y villa española, perteneciente a la provincia de Badayoz (comunidá autónoma d'Estremadura).

## Situación
Atopar ente Villanueva de la Serena y Campanario. Pertenez a la contorna de La Serena y al Partíu xudicial de Villanueva de la Serena. Forma parte del distritu universitariu d'Estremadura y archidiócesis de Mérida-Badayoz. El so términu municipal llenda colos de Don Benito, Orellana la Vieja, Campanario, Magacela y Villanueva de la Serena.

La xurisdicción tópase derrota polos regueros del Gatu y Ballesteros y per los ríos Zújar y Guadiana. Esti postreru escurre pol llinde Norte, formando una islla de 33 hectárees d'estensión. 

El relieve de tol términu ye onduláu, como correspuende a la penillanura serenense, bazcuyando la so altitú ente los 251 metros de la vega de la Villeta (valle del Zújar) y los 374 metros del Cuetu Peláu; el cascu urbanu alzar nos 355 metros.

Xeolóxicamente son trés los periodos que caben estremase: el Primeru, qu'ocupa la mayor parte del términu y ta representáu por cayueles del periodu cambrianu; El Terciariu, con niveles de miocenu y pliocenu, que s'alcuentra en delles zones de la metá Oeste, y el Cuaternariu, representáu en ciertes árees de la redoma de los dos grandes ríos.

El clima ye de tipu mediterraneu subcontinental, daqué anidiáu pola influencia atlántica, lo que se concreta en precipitaciones escases, iviernos templaos y branos calorosos. El solazu ye de les mayores de la península, cerca de 3000 hores añales, y la temperatura medio ronda los 17,5 graos centígrados.

Nun esiste nel conceyu más vexetación arbórea que la olivar cultiváu, dellos pies d'otros frutales y exemplares aisllaos d'encines y acebuches. El monte baxu ye inapreciable pola so escasez. Nes trés últimes décades crecieron abondosu arboláu nes veres y calces de los ríos, con predominiu de diverses variedaes d'ocalitu, fresnos y sauces, de la que menguó'l secular tamujal.

## Historia
Foi nel sieglu XIV cuando la Orde d'Alcántara funda La Coronada; pero ,con anterioridá, yá fuera habitáu'l términu. Asina lo xustifiquen les numberoses muertes que s'atopen nos cuatro puntos cardinales: el Colmenar, Pedorra, Toriles de Gregorio o'l Peón. Nun principiu tres reconquistar cristiana, la orde Alcantarina creo un caserío, col nome de La Aldehuela. Nos sos empiezos foi una aldega de Magacela y darréu perteneció a la xurisdicción de Villanueva de la Serena. En 1638 el rei Felipe IV concede'l privilexu de Villazgo, que confirma un añu dempués estendiendo la Carta Puebla”.

Nun principiu el pueblu llamóse La Aldehuela, nome que caltuvo hasta 1575, nel que se produció'l cambéu nel que güei se conoz como La Coronada.

No relixoso, la población quedó integrada nel prioratu de Magacela dende la creación del mesmu hasta unos años dempués de la so supresión oficial en 1874; de magar, en 1876, la nuesa parroquia pertenez a la diócesis de Badayoz.

Predomina una actividá económica tradicional, basada principalmente nel sector primariu (agricultura y ganadería). Destaquen les producciones de trigu, cebada, avena y aceituna, según el ganáu lanar merín. En redol al 60% de la superficie ye utilizada pa l'agricultura y el 40 restante pa la producción de camperes naturales.

La Orde alcantarina, el monesteriu del Escorial y el marqués de Perales marcaron la pauta económico y social de la llocalidá a lo llargo de bona parte de la historia. El protagonismu de La Coronada na contorna vien dau pol fechu de ser mientres los sieglos XVI y XIX sede de les xuntes de Llegues celebraes polos pueblos de la Tierra de Magacela (La Coronada, Villanueva de la Serena, La Haba, Magacela, Guardar, Quintana de la Serena y Campanario).

Los primeros datos de la población que se tener remontar al sieglu XVIII. Según éstos, los sieglos XVIII y XIX doblaron la población , y doblar el XX de nun producise'l masivu movimientu migratoriu que s'empecipia nos años sesenta.

A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura. Dende 1834 quedó integráu nel Partíu xudicial de Villanueva de la Serena. Nel censu de 1842 cuntaba con 340 llares y 1407 vecinos.

De los monumentos arquiteutónicos locales destaquen la ilesia parroquial de San Bartolomé, de finales del sieglu XVI y principios del XVII, y el santuariu patronal de Santa Maria del Zujar, que data de 1583. La ermita de Santa Ana (primer metá del sieglu XVII), el conceyu, (sieglu XVI; antiguu pósito municipal), el complexu agropastoril conocíu como Casa de Perales, los vieyos molinos fariñeros asitiaos sobre los sos dos grandes ríos, dos bebederos d'animales de llabranza, una pequeña presa romana sobre'l regueru d'El Peñon, otra presa construyida escontra'l sieglu XVI (la llaguna) y les construcciones de chozos y abellugos, etc, conformen el catálogu de les construcciones más importantes del conceyu. Na devesa boyal coronela de El Matu, perteneciente al términu de Campanario, tópase un edificiu protohistóricu de los sieglos V y IV a.C similar al de Cancho Roano (Zalamea de la Serena), que foi escaváu y puestu en valor nos últimos años, atendíu oficialmente polos Conceyos de La Coronada y Campanario.

Al respective de la evolución de la población sábese que na segunda metá del sieglu XVI cuntaba con unos efectivos de 300 vecinos, equivalentes a unos 1400 habitantes, cifra que baxara al millar al empezar la centuria del 1600 y que siguiría baxando notablemente hasta'l fin de la mesma. En 1717 el númberu d'habitantes yera d'unos 450, cifra qu'empieza una evolución ascendente qu'habría d'enllargase hasta la sangría migratoria de la centuria pasada, y que, concretando, podemos cifrar nunes 1000 almes al empezar el sieglu XIX, 2014 l'añu 1900 y 3587 l'añu 1960, en que la so década toca techu. Daquella la población empieza un cayente qu'entá persiste (tenuemente) y que s'asitiaba en 2240 habitantes al empezar l'añu 2008.

## Patrimoniu
* **Ilesia parroquial de San Bartolomé**.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* http://lagunadelacoronada.wordpress.com/