Orde del Toisón d'Oru

La **Insigne Orde del Toisón d'Oru** ye una orde de caballería fundada en 1429 pol duque de Borgoña y conde de Flandes, Felipe III de Borgoña. Ye una de les órdenes de caballería más prestixoses y antigües d'Europa, y ta bien amestada a la dinastía de los Habsburgu y a les corones d'Austria y España.

## Historia

### Orixe nel Ducáu de Borgoña
El Ducáu de Borgoña foi convirtiéndose, dende los tiempos de Ricardu I nel 880 hasta la llegada de Felipe III de Borgoña en 1419, nun territoriu económicamente poderosu. Felipe III intentó convertir el Ducáu nun nuevu Estáu asitiáu ente Francia y el Sacru Imperiu, recuperando asina l'antiguu reinu de la Lotaringia, surdíu del heriedu de Carlomagno. Felipe III, por aciu heriedu, foi incorporando al so poder los condaos de Flandes, Artois, los ducaos de Brabante, Luxemburgu y Limburgu, xunto a los feudos d'Hainaut, Zelanda y Holanda. Por ello, Felipe III el Bonu foi llamáu tamién Gran Duque d'Occidente.

Yera precisu crear una institución pa garantizar la fidelidá de los grandes homes de toos esos territorios en cuenta de dexa-yos participar na vida política. Inglaterra yera aliada d'esti ducáu y en 1422 Felipe III foi escoyíu miembru de la Orde de la Jarretera, pero esti refugó pa non indisponerse col rei de Francia, Carlos VII de Valois. Por ello, optó por crear una orde propia, la Orde del Toisón d'Oru inspirándose nel modelu de la Orde de la Jarretera. 

Los duques de Borgoña yá teníen una orde de caballeros anterior, la Orde de la Pasión, que se constituyera con protocolos y barafuste similares a la Orde del Dragón. Los principios de la Orde del Toisón tamién se rellacionaben cola llucha contra'l poder otomano y la lliberación de los Santos Llugares.

La so constitución realizar en 1429 conmemorando la celebración del so matrimoniu cola princesa portuguesa Sabela d'Avis, fía del rei de Portugal Xuan I, boda que se celebró na ciudá de Bruxes el 10 de xineru de 1430. 

Siguiendo'l so modelu inglés, la orde taba n'orixe acutada a un númberu llindáu de caballeros, primero 24 pero amontáu a 30 en 1433 y a 51 en 1516. Los miembros de la Orde nun podíen ser «herexes» y por tanto convertir nuna distinción puramente católica mientres la Reforma.

La bulda de confirmación de la Orde y d'aprobación de les sos constituciones y ordenances dar el papa Eugenio IV el 7 de setiembre de 1433, siendo les dignidaes de la Orde cuatro: el canciller, el tesoreru, el rei d'armes y el secretariu.

### Evolución
Felipe III celebraría 10 capítulos de la Orde. Nel séptimu capítulu de la Orde, axuntáu en Gante, Alfonso'l Magnánimo d'Aragón foi'l primer non borgoñón en recibir el collar. El Duque Carlos el Temerariu, herederu de Felipe III, introdució un mayor parabuxel nel ceremonial, el ropaje, el cónclave y los oficios relixosos.

Carlos fina en 1477 y l'heriedu del títulu correspuende a la so fía María de Borgoña, sicasí, una muyer nun puede presidir la Orde, polo qu'esti títulu va dir pal so home, l'Emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu Maximiliano I d'Austria, padre de Felipe I el Formosu y güelu del Emperador del Sacru Imperiu Carlos I d'España y V d'Alemaña. Con estos dos monarques produz una vinculación ente la Orde y España, en tantu tán venceyaos al Ducáu de Borgoña. El gran maestrazgo correspondería al títulu de rei d'España por buldes de los pontífices Gregorio XIII, de 1574, y de Clemente VIII, de 1600.

## Simboloxía

El carneru yera yá un símbolu de la ciudá de Bruxes, que cuntaba con una importante industria lanar. Cola eleición del vellocino d'oru, el Duque faía referencia a la lleenda de Jasón na nave Argo. Esto enllazaba tamién a la nueva vocación marinera de Borgoña gracies a los sos puertos nos Países Baxos.

Na lleenda, Jasón tien de dirixise a la Cólquida, actual Xeorxa, onde los tracios tendíen pieles d'oveya nos ríos auríferos p'anubriles d'escames d'oru y depués dexar nun árbol por que se ensugaren. Jasón tenía de rescatar el vellocino d'oru d'un ciprés pa devolvelo a la Hélade y ocupar con xusticia'l tronu de Yolcos. Los Argonautas, ente los que taba Hércules, teníen d'ayudar nel so enfotu. Jasón podría representar a Felipe III y los Argonautas seríen los homes que tán con él na Orde.

Los eslabones del collar del Gran Maestre tienen la lletra B, en referencia a Borgoña. Ente los eslabones ta la llapada, símbolu de Prometeo, garante últimu del vellocino, pero tamién el símbolu qu'apaez na divisa del Duque retulada col lema: «*Ante ferit quam flamma micet*» («Manca primero que se vea la llapada»).

A esti símbolu griegu añadióse-y otru cristianu. Gedeón, xuez d'Israel, pidiera a Dios qu'amosara'l so favor dexando cayer gotes de rosada sobre una piel de corderu antes d'atacar con solu 300 homes al exércitu de los madianitas. Les gotes de rosada tamién se rellacionaron cola pureza de la Virxe, a quien s'encamentaba la orde. El patrón de Borgoña y de la orde yera San Andrés, que fuera martirizáu nuna cruz en forma de X, polo qu'esta cruz tamién ye bien importante na simboloxía de la Orde. La B del collar xúnese tamién formando l'aspa.

## Capítulos de la Orde

## Grandes maestres de la Orde

*  Felipe III, duque de Borgoña, fundador (10 de xineru de 1430-1467).
*  Carlos «el Temerariu», duque de Borgoña (1467-1477).
*  Maximiliano I, emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (1478-1482).
*  Felipe I, rei de Castiella y duque de Borgoña (1482-1506).
*  Carlos I, rei d'España y emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (1506-1555).
*  Felipe II, rei d'España y Portugal (1555-1598).
*  Felipe III, rei d'España y Portugal (1598-1621).
*  Felipe IV, rei d'España y Portugal (1621-1665).
*  Carlos II, rei d'España (1665-1700).

A la muerte de Carlos II d'España, los dos pretendientes al tronu, Felipe d'Anjou (futuru Felipe V) y l'archiduque Carlos (futuru emperador Carlos VI del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu), ostentaron la dignidá de grandes maestres de la Orde.

En 1725, un tratáu ente dambos soberanos reconoció a Carlos VI la dignidá de gran maestre de forma vitalicia. Sicasí, a la so muerte, los emperadores del Sacru Imperiu primeru y los d'Austria dempués siguieron ostentando'l gran maestrazgo de la caña austriaca de la Orde, magar les protestes de los soberanos españoles, quien cuestionaron la so llexitimidá.

## Grandes maestres del Toisón d'Oru n'España

*  Felipe V, rei d'España (1700-1724 y 1724-1746).
*  Lluis I, rei d'España (1724).
*  Fernandu VI, rei d'España (1746-1759).
*  Carlos III, rei d'España (1759-1788).
*  Carlos IV, rei d'España (1788-1808).

:Esistieron ciertos discutinios alrodiu de la so concesión mientres la Guerra de la Independencia. El fechu de que'l rei Xosé I se arrogara el maestrazgo de la Orde y concediera el Toisón d'Oru a Napoleón causó l'enfadu del exiliáu rei de Francia Lluis XVIII, que devolvió la so distinción en protesta. Al so regresu, el rei Fernandu VII revocó toles distinciones concedíes por Xosé Bonaparte.
:En 1812, la Rexencia española concedió'l Toisón d'Oru al duque de Wellington, lo que foi confirmáu pol rei Fernandu VII al tomar el poder en 1813, en consultándolo col papa Pío VII. D'esta forma, el duque de Wellington foi'l primer protestante n'ostentar esta distinción. Darréu, tamién cristianos ortodoxos recibieron esta dignidá.

*  Fernandu VII, rei d'España (1808-1833).
*  Sabela II, reina d'España (1833-1868).
::Tamién mientres les Guerres Carlistes, los partidarios de Carlos María Isidro de Borbón cuestionaron la llexitimidá de Sabela II como gran maestre de la Orde y el so derechu a otorgar el Toisón d'Oru.
*  Amadéu I, rei d'España (1870-1873).
*  Alfonsu XII, rei d'España (1874-1885).
*  Alfonsu XIII, rei d'España (1886-1931; gran maestre hasta 1941).
*  Xuan de Borbón y Battenberg, pretendiente al tronu d'España y conde de Barcelona (1941-1977).
*  Xuan Carlos I, rei d'España (1977-2014).
*  Felipe VI, rei d'España (2014 - )

## Grandes maestres del Toisón d'Oru n'Austria
Nel añu 1700 l'archiduque Carlos d'Austria ye coronáu como rei d'España en Madrid como herederu del títulu. Simultáneamente, nel palaciu de Versalles, en Francia, Felipe d'Anjou corónase rei d'España, atribuyéndose a sigo mesmu la dignidá de gran maestre de la Orde. va producise la Guerra de Socesión ente Felipe V y l'archiduque Carlos, que va tener el so fin col Tratáu d'Utrecht de 1713, onde se reconoz a Felipe de Borbón como rei d'España. Felipe V otorgaría los sos propios toisones dende'l 1700 en calidá de gran maestre.

A partir de 1711 Carlos d'Austria pasa a ser emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y va ponese a otorgar toisones pola so cuenta naciendo asina la caña austriaca de la orde, dixebrada de la española. En 1725 Felipe V y Carlos VI van roblar el Tratáu de Cambray pol que, anque Felipe V nun arrenuncia al Maestrazgo, dexar al emperador usar los títulos adquiríos de forma vitalicia, pa nun desaposialo de les sos dignidaes, pero que'l so derechu sobre ellos escastárase cola so muerte, cosa qu'él nun va respetar y el títulu de gran maestre sería heredáu polos subsiguientes emperadores y xefes de la Casa d'Austria hasta l'actualidá.

Asina los maestres de la Orde Austriaca del Toisón d'Oru son:

*  Carlos VI, emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (1725-1740).
*  Francisco I, emperador del Sacru Imperiu y duque de Lorena (1740-1765).
*  Xosé II, emperador del Sacru Imperiu (1765-1790).
*  Leopoldu II, emperador del Sacru Imperiu (1790-1792).
*  Francisco II, emperador del Sacru Imperiu (1792-1835).
*  Fernandu I, emperador d'Austria (1835-1848).
*  Francisco Xosé I, emperador d'Austria (hasta 1867) y depués d'Austria-Hungría (1848-1916).
*  Carlos I, emperador del Imperiu austrohúngaru (1916-1922).

Tres la desapaición del Imperiu austrohúngaru, el rei Alberto I de Bélxica reclamó que la dignidá de gran maestre y l'ayalga de la Orde fuéren-y tresferíos como soberanu de les tierres de Borgoña. Esta reclamación aportó a considerada seriamente mientres les negociaciones del Tratáu de Versalles, pero finalmente refugada por cuenta de la intervención del rei Alfonsu XIII d'España, que tomó posesión de les propiedaes de la orde en nome del destronáu emperador Carlos I d'Austria y IV d'Hungría. 

El Gobiernu de la República d'Austria reconoció en 1957 la personalidá xurídica de la Orde n'Austria, reconociendo la dignidá de gran maestre al archiduque Otto, cabeza de l'antigua Casa Imperial. La caña austriaca del Toisón d'Oru caltién los estatutos orixinales de la Orde según gran parte de l'ayalga, yá que la sede del mesmu atopábase en Bruxeles, territoriu que foi asignáu a los Habsburgu tres la Guerra de Socesión al tronu d'España. 

Quepe, per otra parte, destacar qu'anguaño les rellaciones esistentes ente los xefes de dambes cañes son escelentes y el fechu de que dellos caballeros ostenten tanto'l collar español como l'austriacu, como l'anterior rei Alberto II de Bélxica, l'anterior gran duque Xuan o l'actual gran duque Enrique de Luxemburgu.

* Otón d'Habsburgu-Lorena, fíu de Carlos I d'Austria y IV d'Hungría (1957-2000).
* Carlos d'Habsburgu-Lorena, fíu del anterior (dende 2000).

## L'ayalga de la Orde

Les xoyes de la Orde tuvieron mientres sieglos en Bruxeles. Poco dempués de la Paz d'Utrecht va roblar con Carlos VI el Tratáu de Rastatt pol que s'apurren al Sacru Imperiu los antiguos Países Baxos españoles. Una vegada que los austriacos entren en Bruxeles, van atopar tou l'ayalga de la orde intactu.

En 1797, por mieu a la presión xenerada pola Revolución francesa, treslladar al palaciu de los Habsburgu en Viena. Anguaño l'ayalga atópase depositáu nel Muséu d'Historia del Arte de la capital austriaca. En dichu ayalga destaca'l Potence.

### Potence
El *potence* ye'l collar históricu emplegáu pol rei d'armes de la Orde del Toisón d'Oru. Foi creáu por Carlos V a mediaos del sieglu XVI. Ye d'oru macizo y de grandes dimensiones: 143 centímetros de midida esterior y un radiu de 98. Componer de 51 plaques nuna fila de dos, teniendo cada placa l'escudu d'armes de cada unu de los caballeros de la Orde. Les dos plaques centrales, que s'atopen sobre la insinia del Toisón tienen l'escudu d'armes de Carlos V (ensin l'águila) na placa cimera y les dos columnes d'Hércules col lema "Plus ultra" na inferior. Curiosamente, les dos columnes fueron añadíes al escudu por conseyu de Luigi Marliano a Carlos V nuna xunta de la Orde del Toisón d'Oru en 1516. 

## Insinies







## Escudos cola Orde del Toisón d'Oru
Ente los escudos heráldicos qu'incorporen la simboloxía de la orde tán los siguientes:


Imaxe: Coat of Arms of Spanish Monarch.svg|Escudu d'armes del rei Felipe VI de Borbón
Imaxe: Coat of Arms of Leonor, Princess of Asturias.svg|Escudu d'armes de la princesa d'Asturies, Leonor de Borbón
Imaxe: Coat of Arms of Juan Carlos I of Spain.svg|Escudu d'armes del rei Xuan Carlos I de Borbón, anterior xefe d'Estáu d'España Imaxe:
Imaxe: Coat of arms of Swedish Monarch (Golden Fleece variant).svg|Escudu d'armes del rei Carlos XVI Gustavo de Suecia
Imaxe: Emblem of Japanese Emperor (Golden Fleece Variant).svg|Emblema d'Akihito, anterior emperador de Xapón
Imaxe: Coat of Arms of Beatrix of the Netherlands (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes de Beatriz de los Países Baxos, dempués de la so abdicación
Imaxe: Coat of Arms of the Monarch of Denmark (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes de la reina Margarita de Dinamarca
Imaxe: Coat of Arms of Albert II of Belgium (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes d'Alberto II, anterior rei de los belgues
Imaxe: Coat of Arms of the Monarch of Norway (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes del rei Harald V de Noruega
Imaxe: Coat of Arms of the Royal House of Bulgaria (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes del Simeón II de Bulgaria
Imaxe: Coat of Arms of Grand Duke of Luxembourg (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes del gran duque d'Enrique de Luxemburgu
Imaxe: Coat of arms of Javier Solana.svg|Escudu d'armes de Javier Solana
Imaxe: Coat of Arms of Víctor García de la Concha.svg|Escudu d'armes de Víctor García de la Concha
Imaxe: Coat of Arms of Nicolas Sarkozy (Golden Fleece Variant).svg|Escudu d'armes de Nicolas Sarkozy
Imaxe: Coat of Arms of Enrique Valentín Iglesias.svg|Escudu d'armes d'Enrique Valentín Iglesias


## Ver tamién
* **[[Caballeros de la Orde del Toisón d'Oru Llisto de caballeros de la Orde del Toisón d'Oru]]**.

## Notes

## Referencies

## Bibliografía
* Weltliche und Geistliche Schatzkammer. Bildführer. Kunsthistorischen Museum, Vienna. 1987. ISBN 3-7017-0499-6
* Fillitz, Hermann. Die Schatzkammer in Wien: Symbole abendländischen Kaisertums. Vienna, 1986. ISBN 3-7017-0443-0
* Fillitz, Hermann. Der Schatz des Ordens vom Goldenen Vlies. Vienna, 1988. ISBN 3-7017-0541-0
* Boulton, D'Arcy Jonathan Dacre, 1987. The Knights of The Crown: The Monarchical Orders of Knighthood in Later Medieval Europe, 1325–1520, Woodbridge, Suffolk (Boydell Press),（revised edition 2000）

## Enllaces esternos

* Llista de caballeros de la Orde (en francés).
* La Insigne Orde del Toisón d'Oru y el so Armorial Ecuestre — llibru sobre'l Toisón d'Oru. La páxina web inclúi una curtia historia de la orde y semeyes referentes a la mesma.
* Heráldicu de la Orde del Toisón d'Oru