open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaeta

**Gaeta** ye un puertu marítimu de la Mariña Occidente d'Italia, a veres del golfu homónimu perteneciente a la provincia de Llatina, na rexón de Laciu. Tien una población de 21.521 habitantes (2004).

Alzar na punta del monte Orlando, cantil predresu sobre'l mar Tirrenu, conectáu cola tierra por una península baxa y arenosa. El monte Orlando, a 170 m sobre'l nivel del mar, ta coronáu pol mausoléu de Lucio Munatio Planco. La parte más antigua de Gaeta carauterizar por cais estreches y tropezoses y pol so edificios antiguos, ente los cualos hai una catedral, consagrada en 1106.

## Historia
L'orador romanu Marco Tuliu Cicerón dexó constancia de que Gaeta yera unu de los llugares preferíos polos antiguos romanos pa les sos vacaciones. Más tarde perteneció al Imperiu bizantín como Ducáu de Gaeta. A finales del sieglu IX Gaeta esfrutó d'un periodu de prosperidá económica como centru comercial y de desenvolvimientu políticu como ciudá-estáu. La so gran flota naval tomó parte nes batalles d'Ostia y Garellano, llibraes contra los musulmanes. La llegada de los normandos nel sieglu XI punxo fin a la so independencia, pero non a la so prosperidá nin a les sos instituciones protodemocráticas. Los monarques napolitanos fixeron bon usu de la posición defensiva de la ciudá y Gaeta foi conocida como la llave de Nápoles», como se demostró cola so captura pol Gran Capitán na Batalla del Garellano. El papa Pío IX abellugar en Gaeta mientres la revolución de 1848. La ciudá foi severamente estropiada mientres la invasión aliada d'Italia nel intre de la Segunda Guerra Mundial.

## Evolución demográfica

## Personaxes célebres

* Lucio Munacio Planco (ca. 87 e.C.-15 e.C. ), políticu y militar de la República Romana.
* Juan Caetani (c. 1058-1119), Papa Gelasio II
* Giovanni Caboto, John Cabot pa los ingleses, que lo contrataron (1450-1498), navegante y esplorador
* Cardenal Cayetano (1469-1534), Dominicu, cardenal
* Scipione Pulzone (c. 1550-1598), pintor
* Sebastiano Conca (1680-1764), pintor
* Giovanni Bausan (1757-1825), oficial de Marina y políticu nel Reinu de Nápoles
* Luigi Di Liegro (1928-1997), sacerdote, fundador de la Cáritas diocesana de Roma
* Juan Gaetano o Gaytán, pilotu de la espedición de Bernardo de la Torre en que presuntamente s'afayó les Ḥawai
* Lino Patalano (1946), productor teatral y del espectáculu emigráu a l'Arxentina.
* Antonio Gramsci, filósofu, teóricu marxista, periodista, pedagogu, escritor, militante comunista y antifascista represaliáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
República de Lucca

La **República de Lucca**, antiguu Estáu del centru d'Italia surdió a principios del sieglu XII y permaneció independiente (salvu en curtios periodos d'ocupación florentina o pisana nel sieglu XIV hasta 1799). Depués reconstruyóse l'Estáu nuevamente pero *de facto* dependiendo de dalguna de les grandes potencies, primero la Francia napoleónica (como "república hermana") y depués l'Austria de los Habsburgu, que camudaron la República nun ducáu. Sicasí, la vida del Ducáu de Lucca foi curtiu, yá que pasó a formar parte (antes inclusive del periodu d'Unidá d'Italia) el 4 d'ochobre de 1847 del Gran Ducáu de Toscana.

La República de Lucca estendíase más allá de la mesma ciudá de Lucca pela zona agraria qu'arrodiaba a la ciudá, na parte noroccidental de l'actual Rexón de Toscana, nes llendes cola Emilia y la Liguria.

## Historia
Esisten testimonios de la esistencia d'una comuña llibre en Lucca dende 1119.

Mientres el sieglu XV la importancia d'esta república foi menor que la de los dos grandes repúbliques de Florencia y Siena. Nes primeres décades d'esti sieglu, Lucca foi apoderada pola familia Guinigi.

## Ver tamién
* Lucca
* Principáu de Lucca y Piombino
* Ducáu de Lucca

## Referencies

## Enllaces esternos
República Ligur

La **República Ligur** foi una «república hermana», un estáu satélite de la Primer República Francesa. Foi proclamada'l 14 de xunu de 1797 y persistió hasta xunu de 1805 salvo un curtiu periodu dende mayu al 24 de xunu de 1800.

Volvió ser proclamada'l 28 d'abril de 1814 y duró hasta avientu del mesmu añu.

## Bandera

La República Ligur utilizó la tradicional bandera xenovesa, blanca cola cruz de San Xurde en colloráu. Nun se menta esta bandera na constitución del 2 d'avientu de 1798, pero si na Constitución del 26 de xunu de 1802 onde amás se la califica de "antigua bandera". Vuelve apaecer na llexislación de 28 de xunetu de 1814.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles de Sotaventu

Les **islles de Sotaventu** son un grupu de islles de les Antilles Menores, integráu por diverses islles partíes ente los Países Baxos y Venezuela, y asitiaes frente a les mariñes d'esti últimu país y sobre la plataforma continental suramericana. 

Ye importante resaltar que la clasificación anglosaxona d'estes islles varia con al respective de la del restu del mundu, polo que delles islles clasificaes como de Sotaventu o Barloventu pueden variar según la fonte que se consulte.

## Diferencies xeográfiques según ámbitu llingüísticu
Esiste una importante diferencia na considerancia de qu'islles pertenecen al grupu de Barloventu o Sotaventu, según seya l'ámbitu llingüísticu, d'un llau l'inglés y d'otru l'español, francés y neerlandés.

## Alministración política

## Islles de Sotaventu
Les islles de Sotaventu son, d'occidente a oriente, les siguientes:

## Ver tamién
* Islles de Barloventu
* Antilles

## Referencies

## Enllaces esternos
Gobernación de Medenine

La **Gobernación de Medenine** (n'árabe:ولاية مدنين) ye una de les venticuatro gobernaciones de Tunicia. Alcuéntrase nel sureste de Tunicia, cubriendo un área de 8.588 km². Tien una población de . La capital ye la ciudá de Medenine.

## Distritos

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Campbell

Les **[[islles Campbell]]** (n'inglés, *Campbell Islands*) son un pequeñu grupu d'islles despoblaes del océanu Pacíficu, al sur de la Islla Sur de Nueva Zelanda. Les *islles Campbell* son unu de los grupos d'islles subantártiques pertenecientes a Nueva Zelanda.

## Xeografía
El grupu ta formáu poles siguiente islles: 

* Islla Campbell, la mayor del grupo, de 112,68 km² ();
* Islla Dent, de 0,23 km² ();
* Islla Folly
* Islla Jacquemart, de 0,19 km² ();
* Islla de Jeanette Marie, de 0,11 km²;
* Islla Monowai (también conocida como la Lion Rock), de 0,08 km².

## Patrimoniu de la Humanidá
Les islles son unu de los cinco sub-grupos que formen les islles subantártiques de Nueva Zelanda, designaes en 1998 como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO (ref. 877-005, islles Campbell de Nueva Zelanda, con 11.331 ha). Los otros cuatro grupos d'islles subantártiques de Nueva Zelanda na rexón consideraos partimonio de la UNESCO son les islles Snares, islles Bounty, islles Antípodes y islles Auckland

## Ver tamién
* Islles antártiques y subantártiques
* Islles subantártiques de Nueva Zelanda
* Nueva Zelanda

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Bounty

Les **islles Bounty** son un pequeñu grupu de 13 castros y numberoses roques nel sur del océanu Pacíficu que forma parte de Nueva Zelanda. Tán alcontraes ente 47°44'35" y 47°46'10" de latitud sur, y 179°01' y 179°04'20" de llargor esti, 650 quilómetros al sureste de la islla Sur de Nueva Zelanda. L'archipiélagu ta despobláu, pero densamente pobláu polos pingüinos y los albatros. 

## Xeografía
El arquipiélago tien tan solo 5 quilómetros na so exa más llarga, y entiende tres subgrupos, el grupu Principal escontra'l NO, el grupu Central y el grupu del Este. L'área total ye namái 1,3 km², y el puntu más altu ye de 73 metros sobre'l nivel del mar, na islla Funnel.

**Les 13 islles**

* Grupu Principal ():
** Islla Depot (la más grande)
** Islla Lion
** Islles Pengüín
** Islla Proclamation (Renombrada Islla Florencia)
** Islla Ranfurly
** Islla Ruatara
** Islla Spider
** Islla Tunnel 
* Grupu Central ():
** Islla Castle 
** Islla Funnel (castru principal)
** Islla Prion
* Grupu del Este ():
** Islla Molly Cap (castru principal)
** Roca North

Les islles tán nes antípodes de Bouillé-Ménard, na rexón del Países del Loira, en Francia.

## Historia
Les islles Bounty fueron afayaes pola Capitana Florencia Arques en 1788 y llamaes asina pol so barcu, meses antes del conocíu motín del Bounty. Mientres el sieglu XIX, yera una zona de caza de foques.

## Patrimoniu de la Humanidá

Les islles son unu de los cinco sub-grupos que formen les islles subantártiques de Nueva Zelanda, designaes en 1998 como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO (ref. 877-002, islles Bounty de Nueva Zelanda, con 135 ha). Los otros cuatro grupos d'islles subantártiques de Nueva Zelanda na rexón consideraos partimonio de la UNESCO son les islles Auckland , islles Antípodes, islles Snares y islles Campbell.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Antípodes

Les **islles Antípodes** constitúin un archipiélagu despobláu asitiáu a unos 850 quilómetros al sureste d'islla Stewart, Nueva Zelanda.

El grupu consiste nuna islla principal, la islla Antipoda, d'unos 20 km² de superficie, y al norte, la islla Bollans, de 2 km², amás de numberosos castros pequeños y cercanos. El puntu más altu del archipiélagu ye'l monte Galloway de 402 m d'altitú. 

El so nome foi heredáu pol conceutu del llugar opuestu xeográficamente a otru, dau polos ingleses que les consideraron les antípodes de Gran Bretaña, anque realmente son les antípodes del norte de Francia. 

## Historia

En curtiu, malapenes unes anécdotes:

* El capitán Henry Waterhouse, de la Royal Navy, llegó a estes islles per primer vegada en 1800, a bordu del buque *HMS Reliance*.
* Intentóse establecer ganáu nes islles, pero nun foi posible, y abandonóse la idea. 
* Cuando la nave *Spirit of Dawn* llancó en 1893 na mariña de Bollans, once sobrevivientes caltuviéronse mientres casi tres meses viviendo con una dieta d'aves crudes. Curiosamente, na otra punta de la islla había un depósitu náufragu bien provistu. Esti depósitu foi atopáu y utilizáu pola tripulación del *Presidente Félix Faure* que naufragó na badea en 1908. 
* L'últimu naufraxu nes islles Antípodes foi'l del yate *Totorore*, cola perda de 2 vides en 1999.
* En 1886 afayóse un fragmentu de cerámica antigua polinesia soterráu na islla principal, lo qu'indica visites anteriores. El fragmentu, al paecer un cachu de tazón, esponer nel muséu *Te Papa Tongarewa* ("el nuesu llugar"), el muséu nacional de Nueva Zelanda en Wellington.

## Flora y fauna

Bollans ye una islla rica sobremanera en numberoses especies d'aves, delles reinales como'l albatros de les Antípodes (Diomedea antipodensis), el periquitu de les Antípodes (Cyanoramphus unicolor), y delles gallinácees. Tamién acueye cerca del 50% de la población mundial de pingüinos crestados (Eudyptes sclateri). La flora de les islles rexistróse refechamente, ya inclúi delles especies de plantes conocíes como megahierba.

## Patrimoniu de la Humanidá

Les islles son unu de los cinco sub-grupos que formen les islles subantártiques de Nueva Zelanda, designaes en 1998 como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO (ref. 877-003, islles Snares de Nueva Zelanda, con 2 097 hai). Los otros cuatro grupos d'islles subantártiques de Nueva Zelanda na rexón consideraos partimonio de la UNESCO son les islles Bounty, islles Antípodes, islles Auckland y islles Campbell.

## Referencies

## Enllaces esternos
Antípodes

En xeografía, el **antípoda** o los **antípodes** (del griegu *anti*: *opuestu* y *pous*, *podós*: *pie*, *del pie*; tamién son correutes les formes femenines: l'antípoda o les antípodes) ye'l llugar de la superficie terrestre diametralmente opuestu a otru llau d'una posición en particular; esto ye, el llugar de la superficie terrestre más alloñáu.

Un antípoda o perieco ye un habitante del globu terrestre que, con al respeutive de otru, mora nun llugar diametralmente opuestu. Sicasí, ente que los antípodes tán opuestos en llatitú y llargor, los periecos son puntos opuestos pero sobre la mesma llatitú.

## Descripción matemática
Si la forma de la Tierra (el nuesu planeta) averar a una esfera o a un esferoide, la posición antípoda d'un puntu asitiáu nes coordenaes xeográfiques (llatitú y llargor) (*θ*, *φ*) puede escribise (*θ* ± 180°, −*φ*), o (−*θ*, *φ* ± 180°). 

La llinia recta que xune dambos puntos traviesa'l centru del planeta. El percorríu más curtiu posible ente dambos, sobre la superficie, ye d'unos 20&nbsp;000&nbsp;km, la llargor d'un semicono circunferencia terrestre.

## Historia
El términu, xunto colos de antoikoi, perioikoi, foi propuestu como hipótesis por Crates de Malos nel sieglu II e.C. Esta idea foi tomada por Claudio Ptolomeo nel sieglu I.

## Delles antípodes

### Continentes, países, océanos y mares

### Provincies, ciudaes, islles y otros accidentes xeográficos

## Bibliografía
* COLORAES, Javier. *[http://gfrojas.blogspot.com.ar/2007/01/lineas-y-circulos-imaxinarios.html Llinies y círculos imaxinarios]* Nel blogue Geomundo. Entrada del 26 de xineru de 2007.
* PEREZ VILATELA, Luciano *[http://dialnet.unirioja.es/servlet/dcart?info=link&codigo=166159&orde=1 Los νόστοι n'Iberia, según la escuela de Pérgamo]* Cuaderninos de filoloxía clásica. (Estudios griegos ya indoeuropeos), nᵘ 5 (1995) Universidá Complutense. Madrid. Páx.327-328, 335 y 343. 
* RAMÍREZ, Hector Y. *[http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4061449 La representación cartográfica de superficie terrestre]* En Curties Contribuciones del I.Y.G. (Institutu d'Estudios Xeográficos) - Nᵘ 22 - Añu 2010/11 - ISSN 0326-9574 - ISSN 2250-4176 (on line) Páx. 96 y 97
* LÓPEZ, Tomás. *Atles elemental modernu o coleición de mapes pa enseñar a los neños xeografía con una idea de la esfera*. Madrid 1792. Páx.4. Vista previa en Google Books
* CERDÁ, Manuel. *Repertoriu xeográficu*. 2ª edición. Imprenta que foi de Fuentenebro. Madrid 1841. Páx.27 y 28; y 37 y 38. Vista previa en Google Books

## Referencies

## Enllaces esternos
Aplicaciones pa visualizar antípodes con cursor desplazable.
* Simple: en educaplus.org
* Mediu con buscador per nome:www.antipodr.com
* Avanzáu: en www.findlatitudeandlongitude.com
* Buscador d'antípodes: www.antipodas.net
* Exemplos d'antípodes: www.geodatos.net
Semeyes d'antípodes
* Blogue de banderes mirada-al-otru-llau-del planeta/ Parte 1 y mirada-al-otru-llau-del planeta-parte-2/ Parte 2
* antipodes.uk.com
Islles Snares

Les **islles Snares**, tamién conocíu como *Tini Heke* o a cencielles como *Les Snares*, (n'inglés, *Snares Islands* o *The Snares*) son un pequeñu grupu d'islles despoblaes del océanu Pacíficu alcontraes a unos 200 km al sur de la Islla Sur de Nueva Zelanda. 

## Xeografía

Les islles Snares consisten en dos islles principales, la islla Noreste y la pequeña islla Broughton, según un grupu de pequeñes islles aisllaes conocíes como les islles de la Cadena Occidental, alcontraes aproximao a 5 quilómetros al OSO. El conxuntu de les islles del archipiélagu tien una superficie total de solamente unos 3,5 km².

Les islles son el hábitat de delles especies reinales, como'l pingüín de les Snares (*[[Eudyptes robustus]]*) y el snipe de Nueva Zelanda (*[[Coenocorypha aucklandica heugli]]*) amás de delles especies más d'invertebraos. La islla Nordeste, que ta arbolada, ye la primer área de cría de la pardela fuliginoso (*[[Puffinus griseus]]*), que llega a cuntar con unos 3 millones d'individuos mientres la dómina de cría d'abril a payares. Les comunidaes de megahierbes crecen nes islles.

Les islles son unu de los cinco sub-grupos que formen les islles subantártiques de Nueva Zelanda, designaes en 1998 como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO (ref. 877-001, islles Snares de Nueva Zelanda, con 341 ha). Los otros cuatro grupos d'islles subantártiques de Nueva Zelanda na rexón consideraos partimonio de la UNESCO son les islles Bounty, islles Antípodes, islles Auckland y islles Campbell.

Les islles esfruten d'un estatutu d'alta proteición y tán declaraes como *islles de mínimu impautu*. Los aterrizaxes na islla tán xeneralmente prohibíos salvu investigaciones científiques especiales.

## Historia
El grupu d'islles foi afayáu'l 23 de payares de 1791 por separáu polos dos barcos el *HMS Discovery*, al mandu del capitán George Vancouver, y el *HMS Chatham*, mandáu pol teniente William Robert Broughton, los dos barcos de la conocida como espedición Vancouver. Vancouver bautizó a les islles como «Snares» (n'asturianu, trampes) porque consideró que les islles yeren un riesgu de para la navegación; un castru al este de la cadena Occidental lleva'l nome de la *roca de Vancouver*, y la segunda islla más grande lleva por nome'l *Teniente Broughton*. Hai un peligrosu petón a unos diez quilómetros al sur del grupu. 

Los Maorís yá conocíen les islles, quien llamaron a les islles más grandes *Te Taniwha* («la bisarma de mar»). A diferencia d'otres islles antártiques y subantártiques que se vieron afeutaes pola industria de la caza de ballenes y la caza de foques nel sieglu XIX, les Snares quedaron al marxe y son una de les últimes árees prístinas de Nueva Zelanda.

## Ver tamién
* Espedición Vancouver
* Islles subantártiques de Nueva Zelanda

## Referencies

## Enllaces esternos

* (n'inglés) TerraNature Snares crested penguin and island images (Les Snares cresteados por pingüinos ya imáxenes de les islles). 
* (n'inglés) Birds Of the Snares Islands - New Zealand (Páxaros de les Snares)
Saltu del Tugela

El **saltu del Tugela** o **cascada Tugela** (*Tugela Falls*) ye un reblincón d'agua alcontráu en Sudáfrica, nel ríu Tugela y ye la segunda catarata más alta del mundu. El saltu total -que pasa por cinco cayíes- ye de 947 metros (3.110 pies). Ta allugáu nos Drakensberg (*montes del Dragón*) nel Parque Nacional Natal Real na provincia de KwaZulu-Natal, Sudáfrica. Ye fácilmente visible depués d'una trupa agua dende'l camín principal del paséu nel parque, que relluz pola reflexón del sol a última hora de la tarde. 

La fonte del ríu Tugela (Zulu pa 'repentín') ta nel Mont-Aux-Sources a dellos quilómetros de la escarpia pola que'l saltu cai. L'agua ye pura y segura pa beber agües enriba de les cayíes.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Base de datos Mundial de Cascaes - Saltu del Tugela - faiga click na semeya 
* Enllace a base de datos Mundial de Cascaes - Semeya del Saltu del Tugela
* Enllaz a la base de datos Mundial de Cascaes - Semeya del Saltu del Tugela
Tabayones les Tres Hermanes

Les **Tabayones les Tres Hermanes** ye'l 3ᵉʳ mayor saltu d'agua del mundu, con 914 m de cayida, allugáu nel Parque Nacional Otishi, dientro del Departamentu de Junín de Perú. El saltu d'agua conformar por siquier tres gran salto gradiaos, que baxen dende un pandu hasta'l ríu Cutivireni ente la yunga y la selva tropical de monte.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Mincetur: Inventariu turísticu Cascada Trés Hermanes
* World Waterfall Database: Les Tres Hermanes (n'inglés)
Tabayón Yumbilla

El tabayón **Yumbilla**, ye un saltu d'agua que s'atopa nel distritu de Cuispes, provincia de Bongará, departamentu d'Amazones nel nordeste de Perú.

## Historia
Los tabayones de Yumbilla la postrera en ser redescubierta pal mundu, ta allugada nel distritu de Cuispes, Provincia de Bongará, nel Departamentu o Rexón d'Amazones. L'estudiu ellaborao y realizao pol Institutu Xeográficu Nacional (IGN) de Perú, señala que'l quintu tabayón más alta del mundu atopar nel departamentu selvático peruanu d'Amazones y supera los 895.4 metros d'altor.

La investigación realizada, determinó que'l tabayón de Yumbilla, que s'alluga nel distritu de Cuispes, ye más alta que la de Gocta, que tien 771 metros y atópase na tamién llocalidá peruana de Chachapoyas. L'altor total del tabayón ye de 895.4 m, lo que la alluga nel llugar nᵘ&nbsp;5 na llista mundial de cascaes.

## Turismu
El Tabayón Yumbilla, hasta apocayá desconocida, ye visitada acaldía más, por turistes estranxeros que queden maraviaos non solo pol altor d'esta, si non poles dos enormes tabayones qu'esisten nel mesmu monte, los tabayones Chinata y Pabellón. Los primeros turistes en faer el circuitu completu del tabayón de Yumbilla fueron los suramericanos Alessio Espinoza Merino y Carlos Matthei Neumann empuestos pol llocal Francisco Mas Daza de la llocalidá de Cuispes. El monte de gran guapura natural, alluga gran variedá d'orquídees y bromelias, amás ente la fauna, pueden atopase gallín de les roques, monu choro de cola mariella, galbaniegu, osu d'antioyos o colibrí cola d'espátula. 

Esisten dos pequeños agospeos na plaza d'armes del distritu de Cuispes, alministraos por families locales que brinden el serviciu d'agospiamientu y guía. Esta visita ye parte del circuitu turísticu norte de Perú, que na so etapa na rexón d'Amazones que engloba amás visites a reserves naturales na selva en zona inda vírxenes y que son llares de munches especies d'animales en peligru d'estinción. Amás inclúi la fortaleza prehispánica de Kuélap, ruines d'una fortaleza construyida pola Cultura Chachapoyas ente los sieglos X y XIV, antes de la so conquista pol Imperiu incaicu, según los Sarcófagos de Carajía, los mausoleos de Revash, el muséu de Leimebamba, la La llaguna de los Cóndores, el camín Inca n'Amazones, La ruta de Gran Vilaya, el covarón de Quiocta, ente munchos otros.

## Zona reservada

Dada la trescendencia del tabayón Yumbilla y el vecín tabayón Gocta, les autoridaes de la rexón Amazones faen xestiones pa protexer les riqueces qu'esisten na zona, por casu, pervalibles especies de flora y fauna.

## Ver tamién
* Provincia de Bongará
* Región Amazones

## Referencies

## Enllaces esternos
Catarata Browne

La **Catarata Browne** (*Browne Falls*, n'inglés) ye con una cayida envalorada ente 619m y 836m, la mayor cascada de Nueva Zelanda y la 10ª a nivel mundial, allugada nel Fiordu de Doubtful Sound, dientro del Parque nacional de Fiordland. La cascada naz nel Llagu Browne, allugáu a 836 msnm, que a enchise, empecipia una cayida hasta la base con 1.130 m de percorríu horizontal y un ángulu de 42°. Recibe'l so nome pol pioneru fotógrafu aereu, Victor Crlyle Browne, quien afayó'l llagu Browne y les cascaes acomuñaes n'unu de los sos vuelos sobre Fiorland nos años 1940s.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Doubtful Sound (n'inglés)
* Tallest Waterfalls: Browne Falls (n'inglés)
Llista de catarates por altor

De siguío preséntase una llista de catarates según el so altor:

## Referencies

## Enllaces esternos
* World Waterfall Database: Worlds Tallest Waterfalls
Llista de ciudaes más altes del mundu

Esta ye una llista de les poblaciones o llugares habitaos más altos del mundu. Pa más información sobre les ciudaes d'altor, ver tamién la llista de les grandes ciudaes más altes del mundu, coles más altes ciudaes con más de 100.000 habitantes.

Nesta llista pueden atopase ciudaes o pueblos con población mayor a 1000 habitantes permanentes tol añu y asitiaos a una altitú cimera a 3000 metros sobre'l nivel del mar.

Sicuani
Censu Nacional 2007 INEI 50000

## Ver tamién
* Conceyos de Colombia
* Conceyos de Colombia por población
* Grandes ciudaes más altes del mundu
* Ciudaes más altes d'América
* Ciudaes más altes d'África
* Ciudaes más altes d'Asia
* Ciudaes más altes de Bolivia
* Ciudaes más altes de Colombia
* Ciudad más altes d'Ecuador
* Ciudaes más altes de Perú
* Ciudaes más altes de Méxicu

## Referencies
Ramnefjellsfossen

La **tabayón o catarata Ramnefjells** o **Ramnefjellsfossen** (tamién conocida como **Utigardsfossen** o **Utigordsfossen**) ye un tabayón de Noruega, considerada la tercer catarata más alta del mundu en delles publicaciones non oficiales Amás, na base de datos de referencia «The World Waterfall Database», qu'inclúi tamién tolos saltos d'agua de menor importancia y estacionales, considérase como la oncena más alta. El tabayón atopar nel monte Ramnefjellet, nel conceyu de Stryn, nel condáu de Sogn og Fjordane, a unos 10 quilómetros al sureste de les aldegues de Loen y Olden.

La cayida ye alimentada pol glaciar Ramnefjellbreen, un brazu del gran glaciar Jostedalsbreen. Dempués de la cayida, l'agua flúi escontra'l llagu Lovatnet (10,49 km²). La cayida ye fácilmente accesible en barcu, hidroavión o per carretera, y hai un camping asitiáu a poca distancia dende'l que puede aportase per un senderu a la base del tabayón. La cayida total ye de 818 metros, estremada en tres saltos. Debíu al escasu caudal d'agua ye una de los poques grandes cascaes de Noruega que nun foi escoyida pa xenerar enerxía hidroeléctrica.

El monte, Ramnefjellet, mató a más de 100 persones de resultes de los grandes deslizamientos de tierra asocedíos en 1905 y en 1936. Una fotografía de 2008 de los tabayones tomada dende'l llagu Lovatnet foi incluyida nel folletu "Skywards" d'Emirates Airline

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ramnefjellfossen en World Waterfall Database  (n'inglés).
* The Lodal incident (en noruegu).
Mongefossen

**Mongefossen** ye una catarata alcontrada na provincia de Møre og Romsdal, al suroeste de Noruega.
Atopar ente les 10 más altes del mundu, con unos 200 metros menos que Salto Ángel, en Venezuela.

Atópase cerca de la carretera Y136, nel trayeutu ente Åndalsnes y Dombås. 

En Noruega hai delles cascaes de gran altor y esisten discrepancies alrodiu de los métodos utilizaos pa establecela, pero xeneralmente almítese que'l so altor ye de 773 metros. 

Con anterioridá a 1977, el caudal del ríu esbarrumbar nuna única cayida dende la parte cimera del cantil. Depués, gran parte d'esi caudal foi deriváu a una central hidroeléctrica, lo que produció que la cascada suma gran parte del tiempu, sacante en delles ocasiones o cuando asoceden periodos de grandes agües.

Mongefossen tamién cunta cola distinción de ser la cascada más alta nel mundu que puede ser vista dende una estación de ferrocarril, nesti casu, el Ferrocarril Rauma, nel llau norte de les víes ente los poblaos de Flatmark y Marstein.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Islla de Las Palomas

La **Islla de los Palombos** o **Islla de Tarifa**, anguaño xunida a tierra por aciu una carretera, ye la islla esistente frente a la ciudá de Tarifa y que'l so estremu sur, la Punta de Tarifa, representa'l puntu más meridional de la península ibérica y de la Europa continental. 

Na zona nororiental de la islla son visibles los restos de, siquier, cinco hipogeos funerarios feniciu-púnicos fechaos ente los sieglos VI y IV e.C. La práutica totalidá de la superficie de la islla viose, amás, bien alteriada pola construcción de canteres d'onde s'estrayxo sistemáticamente, dende dómina romana, roca caliar fosilífera pa la construcción. La fortificación de la islla llevar a cabu dende siquier el sieglu XVII col establecimientu d'una pequeña batería, en principiu con una dotación de cinco homes, pa construyise dende 1798 les primeres bateríes d'un fuerte proyeutáu dos años antes. 

Hasta 1808 la islla tuvo dixebrada de Tarifa. Esi añu foi construyíu'l camín de la islla, obra d'Antonio González Salmón, quien tamién foi responsable del espigón que fai función de puertu de Tarifa.

Dende mediaos del sieglu XX estableciéronse gran cantidá de cuarteles y los sos terrenes fueron propiedá del Ministeriu de Defensa hasta que fueron declaraos de Dominiu Públicu Marín Terrestre en 1988. La posterior declaración en 2003 del Parque natural del Estrechu de Xibraltar supunxo la proteición de la islla y de les sos agües más inmediates por cuenta de los sos peculiares valores ecolóxicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cabu de la Roca

El **cabu de la Roca** () ye'l cabu asitiáu nel puntu más occidental del Portugal continental y, por tanto, de la península ibérica, d'Europa continental y d'Eurasia. Yera conocíu polos romanos como *Promontorium Magnum,* y mientres la era de la navegación a vela como la *Roca de Lisboa*.

Ta asitiáu nel distritu de Lisboa, nel términu municipal de Sintra, a 40 quilómetros al oeste de la capital lusa y a 18 quilómetros al oeste de Sintra, nel Parque Natural de Sintra-Cascais. Les sos coordenaes tán inscrites nuna placa de piedra del monumentu del llugar. El cantil remanez del océanu Atlánticu a aproximao 140 metros sobre'l nivel del mar. Enriba del cantil hai un faru y una tienda pa turistes.

El cabu ye una popular atraición turística, siendo'l so paisaxe bien fotografiáu polos visitantes. Cada domingu pela mañana suel tener llugar una concentración motera.

El poeta Luís de Camões definió'l *cabu da Roca* como'l llugar «onde la tierra acaba y el mar empieza» ().

## Galería d'imáxenes

Archivu:Cabo da Roca.JPG|El faru nel cabu de la Roca.
Archivu:Cabo da roca.jpg|Cabu de la Roca: el cantil.
Archivu:Cabo_da_Roca_-_Sintra_-_060415_19.JPG|Vista panorámica.
Archivu:Cabo_da_Roca06.jpg|El monumentu.
Archivu:Cabo da Roca - Guincho - Sintra - 060415 00.jpg|La placa de piedra del monumentu.


## Ver tamién
* Cabu Finisterre

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial de Turismu de Portugal
* Observación d'aves en Cabu da Roca n'Aves de Portugal
* Panorámica 360° del Cabu de la Roca
Parque natural de Sintra-Cascais

El **Parque Natural de Sintra-Cascais** ye un parque natural de Portugal. Estender dende la zona de Sintra a les zones de sablera de Guincho y Cabu da Roca. Estremar en dos zones estremaes: la zona agrícola (onde se producen frutes y vinu), y la zona costera con sableres, cantiles y dunes.

Nesti parque hai un monte primitivu con casi toles especies de Quercus, como carbayu, pládanu y carbayu melojo. Tamién se dan especies como: el ocalitu, el pinu marítimu, el álamu, el sauce y l'acacia.

Tocantes a la fauna, el parque cunta con aves de presa como'l ferre pelegrín, l'uxu, el ferre, el azor y el águila perdicera. Hai aves marines como gaviluetes y petreles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Knivskjelodden

**Knivskjelodden** o **Knivskjellodden** ye un cabu asitiáu na islla de Magerøyá, na comuña de Nordkapp en Noruega. Con coordenaes , ye'l puntu más septentrional d'Europa.

Anque cabu Norte ye popularmente el más conocíu, esti atópase alcontráu 1500 metros más al sur que Knivskjellodden, pero ye más espectacular al tratase d'un cantil.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web de Skarsvåg y Cabu Norte
* Cuadros de Skarsvåg y Cabu Norte
Magerøyá

**Magerøyá** (del noruegu: "islla manera") ye una islla na comuña de Nordkapp, en Finnmark, nel estremu norte de Noruega. El paisaxe de la islla ye de tundra, afaráu y estéril, totalmente faltu d'árboles, por cuenta de la so elevada llatitú. Na islla tamién pueden atopase altos cantiles que dan al mar, como'l visitáu de cabu Norte. La islla de Magerøyá tien una superficie de 436,6 km². El puntu de mayor altitú, el Gråkollfjellet, atopar a 417 metros sobre'l nivel del mar nel estremu oeste de Magerøyá. El cabu Norte considérase la división, según la Organización Hidrográfica Internacional (IHO), ente'l mar de Noruega y el mar de Barents.

La figura de la islla ta perfilada por dellos fiordos, que s'atopen alredor de práuticamente tola islla. Tomando como referencia la carretera Y69 y nomaos de norte a sur, al oeste atópense Sandstransfjorden, Tufjorden, Russepollen, Lyngpollen y Vannfjorden; ente que al este tán Vesfjorden, Risfjorden, Kaldfjorden, Duksfjorden, Kamøyfjorden, Skipsfjorden y Sarnesfjorden. Al noroeste de Gjesvær atópase un pequeñu archipiélagu llamáu Gjesværstappan que ye un llugar típicu de anidamientos d'aves como'l frairucu y el alcatraz atlánticu. 

La población de Magerøyá ye d'unos 4.000 habitantes, con una densidá de población de 8,81 hab./km². La ciudá más importante ye Honningsvåg, onde mora la mayor parte de la población. Amás de Honningsvåg, hai cuatro poblaciones pesqueres: Nordvåxen, Kamøyvær, Gjesvær y Skarsvåg. 

El principal curiosu de la islla de Magerøyá ye cabu Norte, un cabu y cantil de 307 msnm nel qu'amás esiste un centru turísticu pa los munchos visitantes que recibe a lo llargo del añu. Pa facilitar la llegada a la islla, ente 1993 y 1999 construyós'un túnel submarín que coneuta Magerøyá col territoriu continental. El túnel tien un llargor de 6,87 km y algama la so cota mínima a 212 metros sol nivel del mar. Mientres un tiempu foi unu de los túneles submarinos más llargos y fondos del mundu. Ye posible atopar borrina o xelu nel túnel, inclusive pel branu. La carretera que percuerre'l túnel, la vía principal de la islla, ye la ruta europea Y69. Traviesa Magerøyá de norte a sur y acaba nel complexu de cabu Norte. El Hurtigruten efectúa parada nesta islla, concretamente en Honningsvåg.

Les agües de la zona nun se conxelen por cuenta de la aición de la corriente del Golfu. 


Nordkapp Skarsvåg.JPG|Vista del pequeñu pueblu de pescadores de Skarsvåg.
Tufjorden.JPG|Tufjorden.


## Ver tamién
* Cabu Norte
* Túnel del Cabu Norte

## Referencies

## Enllaces esternos
Kjelfossen

Les **Kjelfossen** (que n'asturianu significa, **tabayones Kjel**) son unos altos saltos d'agua en Gudvangen, nel conceyu d'Aurland, Sogn og Fjordane, Noruega. En xunto, ye la más alta ente los tabayones del país y tamién s'atopa ente les más altes del mundu, con una cayida total d'unos 755 metros según unes fontes, y 840 metros según la Oficina d'Estadística de Noruega. El saltu más grande tien 149 metros ininterrumpíos. No más alto compónse principalmente de tres gran salto, siendo'l mayor el de la esquierda, vistu dende'l valle. Esi saltu tamién ye conocíu como Stor Kjelfoss y el del mediu, como Vetle Kjelfoss. La fonte d'estos tabayones ye Kjelfossgrovi.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Kjelfossen en World Waterfall Database
Catarata Gocta

La catarata **Gocta**, conocida llocalmente como **La Chorrera**, ye un saltu d'agua que s'atopa nes cercaníes de los caseríos peruanos de Cocachimba y San Pablo, distritu de Valera, provincia de Bongará, departamentu d'Amazones nel nordeste de Perú.

## Historia

Los vecinos del llugar siempres conocieron a esta catarata como Gocta. "Chorrera" ye la pallabra qu'empleguen los pobladores de Coca y Cocachimba pa dicir ‘tabayón’. Nesi mesmu valle hai aproximao 22 tabayones (chorreras).

En marzu de 2006, un grupu d'esploradores lideraos pol alemán Stefan Ziemendorff, decidieron tomar les midíes topográfiques de la catarata y afayaron que ―coles sos 540 metros de cayida llibre― ye la quinta cayida llibre d'agua más alto del mundu:

# Kerepakupai Merú (Salto Ángel), de 979 m, en Bolívar (Venezuela).
# Kjeragfossen, de 715 m, en Noruega. Esta catarata ensugar mientres delles dómines del añu.
# Saltu Kukenaam, de 674 m; en Bolívar (Venezuela). Esta catarata ensugar mientres delles dómines del añu.
# Catarata del Aventexu Colgante, de 549 m, n'Aisén (Chile).
# Tabayón Gocta, de 540 m, n'Amazones (Perú).

L'altor total del tabayón ye de 771 m, lo que la alluga nel llugar nᵘ&nbsp;15 na llista mundial de cascaes, tando los tabayones les Tres Hermanes (914 m, en Junín) de terceres, y el tabayón Yumbilla (896 m, n'Amazones, en quintu llugar.

## Lleendes
Esisten dos leyenda alrodiu de esti tabayón: una rellaciónase cola maldición d'una bella serena rubia qu'ayudada de culiebra xigante curien una vasía d'oru. Otra fala del paisanu Juan Mendoza que sumió encantáu poles roques qu'hai detrás del tabayón.

## Turismu
El tabayón de Gocta ye visitada por munchos turistes, que empecipien el so percorríu dende la ciudá de Chachapoyas, pa depués pasar al pobláu de Cocachimba, dende onde s'empecipia una caminada na cual pueden apreciase interesantes plantes y animales de mariña y sierra. Esiste agospiamientu en Cochachimba que dexa descansu a la vista del tabayón. Esta visita ye parte del circuitu turísticu norte de Perú, que na so etapa na rexón d'Amazones que engloba amás visites a reserves naturales na selva en zona inda virgenes y que son llares de munches especies d'animales en peligru d'estinción. Amás inclúi la fortaleza prehispánica de Kuélap, ruines d'una fortaleza construyida pola Cultura Chachapoyas ente los sieglos X y XIV, antes de la so conquista pol Imperiu incaicu, según los Sarcófagos de Carajía, los mausoleos de Revash, el muséu de Leimebamba, la La llaguna de los Cóndores, el camín Inca n'Amazones, La ruta de Gran Vilaya, el covarón de Quiocta, ente munchos otros.

## Zona reservada
Dada la trescendencia del tabayón Gocta, les autoridaes de la rexón Amazones faen xestiones pa protexer les riqueces qu'esisten na zona, por casu, pervalibles especies de flora y fauna.

## Ver tamién
* Distritu de Valera
* Provincia de Bongará
* Región Amazones

## Referencies

## Enllaces esternos
* «La xigantesca catarata secreta de la serena y la culiebra», artículu nel diariu *El País* (Madrid) del 10 de marzu de 2006.
* 
* Reportaxe fotográficu del tabayón de Gocta y la so contorna. 
*
Gavdos

**Gavdos** (en griegu, **Γαύδος**) ye la islla más meridional de Grecia, y allúgase al sur de la islla de Creta. Alministrativamente, ye un conceyu que forma parte de la unidá periférica de La Canea. Gavdos ye'l llugar más meridional d'Europa.

La islla atópase coneutada con Creta per llinies regulares de barcos que parten y apuerten ente Gavdos y Creta (en concretu, los puertos de Sfakia, Sougia y Paleochora).

## Gavdos na mitoloxía
Creíase que Gavdos yera'l llugar d'orixe Calypso, que tuvo con Odiseo siete años. tres esos siete años, Calypso tornó a Gavdos. Tres eso, los dioses decidieron retrasar la llegada d'Odiseo a la so Itaca natal. La lleenda cunta que tamién contribuyó notablemente al creciemiento demográficu de la islla, yá que dexó a los sos cuatro fíos (Llatinos, Nafsizos, Nafsinos y Afson) na islla. 

Hai una cueva que puede ser visitada polos turistes y que se cree que ye la cueva de Calypso, pero los habitantes nativos dicen que la orixinal foi enllenada de sable va tiempu.

## Gavdos na actualidá
Anguaño, Gavdos cuenta con 40 habitantes permanentes na capital, otros tantos nos otros pueblos y turistes. La islla cunta con cinco nucleos de población: Gavdos, Ampelos, Karave, Vatsiana y Kastri. Onde ta asitiáu'l puntu más meridional d'Europa hai una siella d'unos dos metros con un cartelu nel que puede lleese: "Tas nel llugar más meridional d'Europa" n'inglés. Les proyeiciones de población na islla son daqué inciertes, anque bien probablemente baxe.

## Relieve
La islla de Gavdos ye bien montascosa. La mariña sur son tou cantiles, ente que'l norte tien delles sableres y menos cantiles. Nel sur hai una cadena montascosa con montes de 119, 214, 227, 230, 233, 340 y 364 metros. Nel puntu más altu de los cantiles atopa'l faru. La parte norte ye igualmente montascosa, pero más baxa y abrupta.

## Enllaces esternos
* Gavdos Traveler Service
Cabu Fligely

El **cabu Fligely** (en rusu, Мыс Флигели; *Mys Fligely*), asitiáu en , ye'l puntu más al norte d'Europa, a tan solo 911 km del Polu Norte, más cerca que cualesquier otra masa de tierra quitando la canadiense islla de Ellesmere y Groenlandia. Atópase na Tierra del Príncipe Rodolfo (*ostrov Rudolfa*), una de les islles de la Tierra de Francisco José, en Rusia. 

Recibe'l so nome n'honor al cartógrafu austriacu August von Fligely (1811-79).

## Ver tamién
* Puntos estremos d'Europa
* Tierra de Francisco José

## Referencies

## Enllaces esternos
Tierra del Príncipe Rodolfo

La **Tierra del Príncipe Rodolfo** o **isla del Príncipe Rodolfo** (, *ostrov Rudolfa*) ye una pequeña islla del océanu Árticu, la islla más al norte del archipiélagu de Francisco José, Rusia. Pertenez a la rexón alministrativa del óblast d'Arkhangelsk de la Federación Rusa. Tien una superficie de 295 km².

Esta islla ta casi dafechu enllena de glaciares. Atópase en , mui cerca de la llende del xelu polar permanente. El so puntu más alto algama los 461 m.

Debíu al terrén tan inclináu d'esta isla, l'únicu accesu per aire ye una pequeña tira de nieve de 300 m na parte de riba d'un glaciar.

El cabu Fligely, allugáu na vera septentrional de la Tierra del Príncipe Rodolfo, ye'l puntu más septentrional d'Europa y Rusia.

## Historia
Esta islla foi bautizada pola espedición austrohúngara al Polu Norte n'honor del archiduque Rodolfo (1858-89), príncipe coronáu d'Austria, Hungría y Bohemia. Mientres la espedición un esplorador dixo la cita "Últimu puntu algamable en direición norte. Hasta equí y non más allá".

La badea de Teplitz ye un llugar d'acampada que sirvió como escala pa numberoses espediciones polares a finales del sieglu XIX y principios del XX principalmente la italiana dirixida pol príncipe Luis Amadeo, duque de los Abruzos mientres los años 1899-1900. Nesta espedición el capitán Umberto Cagni y trés de los sos homes algamaron el puntu más septentrional alcanzáu pola esploración hasta esi momentu, los 86°34'N.

La espedición polar Ziegler de 1903–1905, dirixida por Anthony Fiala dexó una gran cabaña tamién na badea de Teplitz.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Imáxenes d'edificios na islla  (Flickr)
Famagusta

**Famagusta** (en griegu: Αμμόχωστος, *Ammójostos*; en turcu: *Gazimağusa*) ye una ciudá allugada al este de Xipre, centru alministrativu del distritu homónimo y baxo control de la autoproclamada República Turca del Norte de Xipre. Tien 42.526 habitantes.

Como puertu marítimu ye un llugar d'esportación de cítricos y otros productos agrícoles-ganaderos. Nes sos proximidaes atopen les ruines de l'antigua ciudá de Salamina, destruyida nel añu 647.

El so nome derivar del términu griegu *ammochostos* (ἄμμος, χόω) que significa *metíu nel sable*.

## Historia

Dellos historiadores dicen que foi fundada pol rei d'Exiptu Ptolomeo II Filadelfo en 285 e.C. Pero de la historia de la ciudá nun s'atopen restos más allá del sieglu VIII. Nun hai certidume total, como se rellaciona colo dicho por Lequien (II, 1065), de que la sede ocupara'l sitiu de Arsínoe. 

Famagusta espolletó metanes la destrucción qu'había nes vecindaes de Salamina, l'anterior capital de la isla. Nel sieglu XII la so importancia yera tal que Guy de Lusignan escoyer por que ellí coronárase en 1191 al Rei de Xerusalén y Xipre.
 
Los príncipes franceses fortificaron la ciudá y nel sieglu XIII construyeron la Catedral de San Nicolás, que darréu foi tresformada en mezquita. 

Famagusta foi la sede de la Diócesis Llatina del sieglu XII y tuvo obispos residentes hasta'l final del sieglu XVI. 

La prosperidá de Famagusta nun se vio afeutada pola cayida d'Acre. En 1342, un escritor alemán describir como una de les más riques y formoses ciudaes del mundu. La so riqueza devasaba la de Constantinopla y Venecia. Santa Brígida de Suecia, nes sos revelaciones, comparar con Sodoma y Gomorra. 

La ciudá foi conquistada polos xenoveses en 1374 y en 1389 cayó en manes de los venecianos, quien la retuvieron hasta 1571. Estos treslladaren la capital dende Nicosia en 1489.

L'usu de la pólvora y del cañón fixo necesariu a los venecianos remocicar totalmente les defenses por que estes pudieren aguantar a l'artillería. Les torres medievales cuadraes fueron reemplazaes por unes redondes y alredor de la muralla instalóse una serie de troneres. 

Finalmente y depués d'un asediu de diez meses (1570-1571), que costó a los turcos 50.000 homes, la ciudá rindir al Imperiu otomanu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Hebréu tiberianu

L**'hebréu tiberianu** ye una tradición oral de la pronunciación de formes antigües del hebréu, especialmente l'hebréu del *[[Tanak]]*, escrita polos miembros de la escuela masorética de la comunidá xudía de Tiberíades, na temprana Edá Media, a los entamos del sieglu VIII. Usa diacríticos llamaos Niqud pa les vocales y signos de "cantillación" agregaos a les lletres del alfabetu tradicional. Magar estos símbolos empezaron a usase na temprana edá media, la tradición oral que reflexen ye muncho más antigua.

El sistema tiberianu de la vocalización del *[[Tanak]]* representa la so propia tradición oral. Otres dos tradiciones llocales crearon sistemes d'escritura nel mesmu periodu temporal, son denomaos "Tierra d'Israel" y "Babilónica". El primeru nun tuvo influencia histórica, pero'l sistema Babilónicu foi dominante en dalguna árees mientres munchos sieglos, subsistiendo inda. A diferencia del Sistema Tiberianu, que de normal asitia los símbolos de vocales debaxo de les lletres hebrees, el sistema Babilónicu allúgase sobre les lletres.

Magar primeramente foi usáu pa reflexar la forma tradicional de llectura del *Tanak*, darréu foi aplicáu a otros testos, y usáu comúnmente polos xudíos con distintes tradiciones pa la llectura del hebréu.

## Ver tamién
* Idioma hebréu
* Hebréu cuadráu
* Hebréu medieval
* Yidis

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilhéu de Fora

**Ilhéu de Fora** ye un castru asitiáu al oeste de Xavaz Pequeña, Islles Selvaxes, que forma parte de Madeira, Portugal, y que la so soberanía reclama tamién España. Ye una islla que tien una elevación baxa, arrodiada de bancos de sable que-y dexen doblar la so superficie en función de la marea. Tien una superficie de tan solo 8 hectárees, y el so altor máximu ye de 18 metros. Ye'l territoriu portugués más meridional.

Alcontrar a 300 quilómetros de Madeira y a 160 de Canaries.

## Fauna y flora
Los castros tienen una cubierta nel so estáu natural, una y bones estes islles nun sufrieron la introducción de plantes o animales. Un fechu interesante ye la esistencia d'un escarabayu endémica de la isleta de Fora, *[[Deuchalion oceanicus]]* que vive puramente acomuñáu a una planta güéspede, que tamién ye endémica, *[[Euphorbia anachoreta]]* .

## Referencies
*  Fauna d'a isleta de Fora
*  Informacions sobre a isleta de Fora

## Referencies

## Enllaces esternos
Punta de La Restinga

La **Punta de la Restinga** ye un entrante de tierra nel mar que constitúi'l puntu más meridional d'España. Atopar xunto a la llocalidá de La Restinga, nel conceyu d'El Pinar, islla d'El Hierro, comunidá autónoma de Canaries.

Alredor de la punta de La Restinga y del pueblu de dichu nome, alcuéntrase'l Mar de los Aselos, llugar onde s'atopa unu de los meyores llugares pa faer submarinismu d'España y de tol mundu, pola riqueza faunística del so mar. La punta de la Restinga atópase la Reserva Marina de la Punta de la Restinga.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alpes berneses

Los **Alpes berneses** (n'alemán, *Berner Alpen*) son una seición del gran sector Alpes del noroeste, según la clasificación SOIUSA. El so picu más altu ye Finsteraarhorn, con 4.275 msnm. 

Atopar al sur del cantón de Berna. Anque'l so nome suxera que s'asitien namái en dichu cantón, más precisamente nel Oberland bernés, los Alpes berneses estiéndense tamién polos cantones de Vaud, Friburgu, Valais, Uri, Nidwalden y Lucerna. Percuerren estos Alpes los ríos Aar y el so afluente'l Saane al norte, el Ródano nel sur y el Reuss al este. 

Nesta parte de los Alpes suizos tópase la gran mayoría de los principales montes suices, ente les que se destacar la Jungfrau, el Mönch, el Aletschhorn, l'Eiger y el Finsteraarhorn, toes elles con un altor cimeru a 3.900 metros. 

Nos Alpes berneses atópase'l sito de Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn, declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco, que entiende'l glaciar más grande de los Alpes, el Aletsch, con 18 km de llargor, el Jungfrau y el so dominiu, el Jungfraujoch y el Bietschhorn.

Los Alpes berneses son bien visitaos polos turistes mientres tol añu. Una de les ciudaes más visitaes ye Interlaken, ciudá asitiada ente los llagos de Thun y Brienz y que ye de gran vocación pa los deportes d'iviernu.

Un circuitu ficticiu allugáu na cordal foi incluyíu nos xuegos de conducción desenvueltos por Turn 10, Forza Motorsport 4 y Forza Motorsport 5.

## Subdivisión SOIUSA
Los Alpes berneses, de la mesma, estremar en trés subseiciones y nueve supergrupos:
*Alpes de Uri
**Dammastock-Sustenhorn 
**Titlis-Urirostock 
*Alpes berneses en sentíu estrictu **Finsteraarhorn-Oberaarhorn-Galmihorn
 
**Jungfrau-Fiescherhorn 
**Schreckhorn-Wetterhorn 
**Gletscherhorn-Blümlisalp-Balmhorn 
**Aletschhorn-Bietschhorn 
**Wildhorn-Wildstrubel 
*Alpes de Vaud 
**Diablerets-Muveran

## Principales cumes

Los principales cumes de los Alpes berneses son:

### Otros cumes importantes
* el Dent de Jaman, 1879 m
* los montes Chevreuils, 1749 m
* los Rochers de Naye, 1740 m
* el Napf, 1407 m

## Referencies

## Enllaces esternos