Phrygilus unicolor

***Phrygilus unicolor***, tamién denomináu **páxaru plomu** (Chile), **gorrión paramuno** (Colombia), **fringilo plomizu serranu** (Perú), **fringilo aplomáu**, (Venezuela) **diuca cordillerana** (Chile) o **sunichicta** (n'aimara), ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru *[[Phrygilus]]* qu'integra la familia Thraupidae. Ye nativu de la rexón andina n'América del Sur. 

## Descripción
Mide 15 cm de llargor. Exhibe un notable dimorfismu sexual. El plumaxe del machu ye uniformemente gris plomizu, más claru pembaxo. Subcaudales ablancazaes, ales y cola corites. Picu y pates apizarradas. Les femes nortices son pardes penriba y ablancazaes pembaxo, con grueses estríes moriques tantu nel envés como pembaxo; les ales con barres ablancazaes. Les femes más al sur son virtualmente idéntiques al machu, esto ye tou gris; envés y corona pueden ser estriaos de pardu escuru. Los inmaduros de dambos sexos son similares a la fema.

## Distribución y hábitat
Distribuyir a lo llargo de la cordal de los Andes dende l'oeste de Venezuela hasta Tierra del Fueu, incluyendo Arxentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador y Perú.Ver detalles en *Subespecies*.
Habita nos pandoriales y pacionales puneños andinos, siendo más numberosu escontra'l norte. Principalmente ente los 3000&nbsp;y los 4600&nbsp;m d'altitú, pero más baxu n'Arxentina, especialmente nel iviernu, cuando delles vegaes baxa hasta casi'l nivel del mar.

## Comportamientu
Usualmente anden en pequeños grupos, abondo mansos, alimentándose nel suelu y dacuando volando hasta perchas en roques o carbes. Regularmente en compañía d'otros pebidales montiegos y yales.

### Alimentación
La so dieta básica ye de granes que busca nel suelu o nos tarmos y tamién invertebraos p'alimentar a los pitucos.

### Reproducción
Asocede ente payares y xineru, nel branu austral (siquier nel centru de Chile). Añera ente les piedres de dalguna paré predresa o pedregales de los faldeos de cuetos. Los nial son forraos de material blando, como clines de caballu o otros, onde deposita de 2 a 3 güevos azul verdoso maciu con munches pintes color café purpúreas, que miden de 20 x 15 mm.

### Vocalización
Nun ye bien vocal (notablemente menos que'l **yal plebeyu** (*[[Phrygilus plebejus]]*); el cantar, raramente oyíu, ye un simple y curtiu “zhrii”.

## Sistemática
### Descripción orixinal
La especie *P. unicolor* describióse per primer vegada polos naturalistes franceses Alcide d'Orbigny y Frédéric de Lafresnaye en 1837 sol nome científicu *Emberiza unicolor*; llocalidá tipo «Cordal de Tacora, Tacna, Perú».

### Taxonomía
Tradicionalmente asitiáu na familia Emberizidae, esti xéneru foi tresferíu para Thraupidae con base en diversos estudios xenéticos, citando Burns *et al*. 2002, 2003; Klicka *et al*. 2007 y Campagna *et al*. 2011. La Propuesta N° 512 al South American Classification Committee (SACC) de payares de 2011, aprobó la tresferencia de diversos xéneros (ente los cualos ***Phrygilus*** de Emberizidae pa Thraupidae.
Esti xéneru paez ser altamente polifilético; acordies colos estudios xenéticos y les carauterístiques esternes, según el trabayu de Campagna *et al*. 2011, pueden estremase cuatro grupos bien estremaos. Unu d'estos grupos ye formáu por *P. unicolor* y *[[Phrygilus plebejus]]*, que son parientes próximos del xéneru *[[Haplospiza]]* y con quien podríen formar un cladu y distantes de los otros *Phrygilus*. La propuesta N° 507 al SACC alcuéntrase en discutiniu pendiente dende ochobre de 2011, y básicamente propón que les dos especies (*unicolor* y *plebejus*) seríen integraes nun xéneru resucitáu *[[Geospizopsis]]*.
Les variaciones xeográfiques con complexes. Les subespecies estremar en tres grupos principales, estremándose primariamente polos tonos del plumaxe: grupu nortizu (*nivarius* y *geospizopsis*), machos xeneralmente más pálidos, femes más escures, marcadamente estriaes y pardu amarellentada llavadura pembaxo; grupu central (*inca*), machos con plumaxe más escura, femes grises paecíes colos machos; y grupu sureñu (*tucumanus*, nominal, *cyaneus* y *ultimus*), machos intermediarios en plumaxe, femes pardu apagáu y d'estriáu más escuru que les femes nortices. La subespecie propuesta *grandis* (descrita dende'l Pandorial de Santa Isabel, n'Andes centrales de Colombia), supuestamente mayor que *geospizopsis*, pero les sos midíes n'enforma sobrepónense; ye tratada como sínomimo d'esta postrera.

### Subespecies
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 5.1, 2015) y reconócense 7&nbsp;subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica:

* *Phrygilus unicolor nivarius* (, 1899) - norte de Colombia (Sierra Nevada de Santa Marta) y noroeste de Venezuela (Andes de Mérida). 
* *Phrygilus unicolor geospizopsis* (, 1853) - Andes del centru y sur de Colombia, Ecuador y norte de Perú. 
* *Phrygilus unicolor inca* , 1929 - Perú al sur hasta l'oeste de Bolivia (La Paz). 
* *Phrygilus unicolor tucumanus*  - centru de Bolivia (Cochabamba) al sur hasta'l noroeste d'Arxentina (Jujuy al sur hasta La Rioxa). 
* *Phrygilus unicolor unicolor* (, 1837) - Chile (rexón de Arica y Parinacota al sur hasta Magallanes) y oeste d'Arxentina (Mendoza escontra'l sur hasta Santa Cruz). 
* *Phrygilus unicolor ultimus* , 1950 - montes de Tierra del Fueu.
* *Phrygilus unicolor cyaneus* , 1983 - sierres de Córdoba, nel centru norte d'Arxentina.

Clements Checklist 6.9 non llista esta postrera.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Videos, semeyes y soníos de '''''''''' en The Internet Bird Collection.
* Soníos y mapa de distribución de '''''''''' en xeno-canto.