Meroe

**Meroe** (en meroíticu: *Medewi* o *Bedewi*) o más correutamente **Reinu Meroíticu** ye'l nome d'un reinu que surdió en Nubia (tamién conocíu como Kush o Cus na Biblia) de 400&nbsp;e.&nbsp;C. hasta 300&nbsp;d.&nbsp;C. y lleva'l nome de la so capital, la ciudá de **[[Meroe (ciudá)|Meroe]]**; foi continuador del reinu de Napata.

## Etimoloxía
El nome actual **Meroe** o **Meroë** deriva del idioma meroíticu: *Medewi* o *Bedewi*, teniendo anguaño la so forma n'idioma árabe como مرواه /*Meruwah*. Tal nome foi-y dau primeramente a la capital, una antigua ciudá na vera derecha (oriental) del Nilu aproximao unos 6 km al nordeste de l'actual estación Kabushiya próxima a Shendi en Sudán. Nes cercaníes de les ruines atopa'l villorio de Wagraviyah.

## Historia del reinu de Meroe
Escontra 270&nbsp;e.&nbsp;C., el rei Ergamenes destruyó Napata y treslladóse a Meroe, que pasó a ser la capital. Apaecen nestos años varios reis rivales, probablemente gobernando en Napata: Ardyamani, Imen Barkal, Iriqe-Pidye-qo y Sabraqamani.

Queda l'alcordanza ente los historiadores romanos d'enfrentamientos y trataos ente Roma y Meroe. Hacia l'añu 25&nbsp;e.&nbsp;C., el rei de Meroe, qu'agora volvía morar en Napata, intentó conquistar la Tebaida y ocupó Elefantina y Siena, pero foi refugáu por Publio Petronio, qu'entró en Napata unos meses dempués de conquistar Dakka y Primis.

Entós, la reina Candaces (Candacia, Kandako) o Amanirenas pidió un tratáu de paz que-y foi refugáu, y los romanos llevaron miles d'esclavos y botín. Finalmente la reina apeló pola paz a César Augusto, que la concedió hacia l'añu 20&nbsp;e.&nbsp;C., colo que s'estableció la frontera y el reinu de Meroe (Nubia) quedó llibre de tributu. Primis retornó a Meroe. Progresivamente mientres estos últimos sieglos del mileniu, el cultu a Amani (Amón), el dios exipciu principal ente los nubios, foi substituido pol dios llocal Apedemak.
 
Hacia l'añu 250 de nuesa yera, la cultura fixo un cambéu radical al entrar nel valle del Nilu pueblos d'otros llugares identificaos como *grupu X*. van dexar d'alzar pirámides y van surdir los entierros en túmulos que s'aprecien nel reinu nubiu de Ballana, onde los reis tán soterraos colos sos servidores, caballos, camellos y pollinos. Paez qu'esti invasores podríen ser l'orixe de les tribus tobati qu'apoderaron Nubia al empiezu de la era cristiana. Grupos nubios llamaos blemios (predecesores de los actuales beja o begeyas), fixeron incursiones en territoriu controláu pol imperiu romanu. Diocleciano reconocer como federaos (*fœderatii*) del Imperiu. Sicasí, ciudaes como Prima, Foenicon, Ciris, Tafa y Talmis, al sur d'Exiptu, rindir a los atacantes. 

En 298, Roma sacupó la zona fronteriza con Meroe (esto ye, cola parte norte de Nubia). El reinu nubiu atacó unos años dempués al reinu de Axum (na actual Etiopía) y nel contraataque Meroe foi ocupada y el reinu fundir hacia l'añu 350, fraccionándose n'estaos menores. Sicasí, nel sieglu V, la Tebaida taba tan afarada que l'emperador Marcianu tuvo que roblar un desfavorable tratáu de paz en 451 con un rei de Nubia, pue que col del reinu de Nobatia, principal reinu socesor de Meroe.

## La ciudá de Meroe

La ciudá de Meroe esistía dende, siquier, l'añu 750&nbsp;e.&nbsp;C., y foi la capital secundaria del reinu de Napata o Kush. Napata foi escalada per Exiptu en 590&nbsp;e.&nbsp;C. y dende entós la capital pasó a ser Meroe. Asitiada na ribera d'una amplia curva del Nilu, en Nubia, ente los montes etíopes, foi destruyida cerca del añu 350&nbsp;d.&nbsp;C.

La ciudá ta compuesta de tres zones:

# La denomada *ciudá real* arrodiada d'un muriu, onde s'atopen el palaciu y los edificios de la corte.
# El complexu de templos de Amani (Amón).
# La ciudá, onde mora la población.

De la ciudá caltienen restos de muralla y de un posible palaciu real, dellos templos pequeños, el gran templu de Amón y santuarios. Los templos tán dedicaos a dioses exipcios y nubios.

Una necrópolis cerca de la ciudá contién unos mil baltes, casi toes de túmulos. Una más alloñada, en Begarawiya, tien tumbes reales:
* La zona sur (más antigua) contién hasta 204, ente elles la pirámide d'Arakakamani o Arkamani (Ergamenes) que correspuende al primer rei que se soterró na ciudá escontra 260&nbsp;e.&nbsp;C.
* La zona norte tien 44 tumbes (37 d'elles de los reis de Meroe ente 250&nbsp;e.&nbsp;C. y 320&nbsp;d.&nbsp;C.)
* El sector oeste coles tumbes de los altos dignatarios.

Les pirámides son pequeñes (la más grande nun llega a los 20 m de base). Fueron escavaes de 1909 a 1914, de 1920 a 1923 y de 1974 a 1976.

## Ver tamién
* Kush
* Napata
* Nobatia

## Referencies

## Enllaces esternos