open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Philip Leder

**Philip Leder**  ye un norteamericanu qu'estudió xenética. Estudió na Universidá de Harvard y graduándose en 1956. Graduóse na Escuela de Medicina de Harvard en 1960.

## Historia
Philip leder (n. 19 de payares de 1934) ye un norteamericanu xenetista. Nació en washington, D.C. y estudió na Universidá de Harvard, graduándose en 1956. En 1960, graduóse na Escuela de medicina de Harvard.

Ye conocíu pol so trabayu con Marshall Nirenberg na elucidación del códigu xenéticu y l'esperimenten de Nirenberg y Leder. Dende esi esperimentu de finxu, fixo munches contribuciones seminales nos campos de la xenética molecular, inmunoloxía y la base xenética del cáncer. En 1988, Leder y Timothy Stewart recibieron la primer patente nun animal modificáu xenéticamente, el "oncoratón", un mure con xenes inyectaos nel so embrión p'amontar la susceptibilidá al cáncer, que foi utilizáu nel estudiu de llaboratoriu de terapia contra'l cáncer.Foi'l Presidente fundador del Departamentu de Xenética na Escuela de Medicina de Harvard.

## Premios
Dr. Leder ye gallardoniáu col Premiu Lasker y la Medaya Nacional de Ciencies.

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos
Cyrus McCormick

**Cyrus Hall McCormick** (1809–1884) foi un inventor d'Estaos Xuníos d'América y fundador de la empresa *McCormick Harvesting Machine Company*, que se volvió parte d'International Harvester Company en 1902.
Cyrus McCormick y otros miembros de la so familia fueron prominentes ciudadanos en Chicago, mientres la segunda metá del sieglu XIX.

A pesar de que xeneralmente se considera a McCormick l'inventor de la cosechadora automática y otres máquines agrícoles, como la *engavilladora* que de la que collechaba'l trigu, ensobiaba los fardos de paya que se llograben como sub-productu, que revolucionaron les práutiques de l'agricultura de los Estaos Xuníos mientres los años 1850-1880, él basóse nel trabayu d'otros, incluyendo miembros de la so familia. El so méritu tuvo na integración de los conceutos de diseñu, nel llogru de les patentes respeutives y finalmente na fabricación de la maquinaria hasta faela comercial.

## Datos biográficos
Cyrus Hall McCormick nació'l 15 de febreru de 1809 nel ranchu de la familia McCormick nel Condáu de Rockbridge, Virxinia, nel Valle de Shenandoah, nel llau oeste de les Blue Ridge Mountains. Los sos padres fueron Robert McCormick (1780–1846) y Mary Ann Hall McCormick (1780–1853), dambos yeren d'orixe irlandés, presbiterianos de relixón cristiana protestante de la provincia d'Ulster.
 
Foi'l mayor d'ocho fíos y recibió bien poca o nenguna educación formal.

Sicasí'l plantíu de los McCormick caltenía un númberu d'esclavos pa la so esplotación, cada miembru de la familia tuvo la obligación de participar nes xeres granibles, principalmente mientres les dómines de collecha. Dende temprana edá, Cyrus McCormick prefirió y propunxo l'usu de máquines pa solliviar la durez del trabayu nel campu y faelo más eficiente. Mientres la so adolescencia diseñó y patentó aparatos que de una forma o otra amenorgaben la carga de trabayu pa llaboriar la tierra. Dempués intentó vender delles de les sos invenciones pero nun tuvo mayor ésitu nesos intentos. Tendría qu'esperar hasta ser mayor pa llograr conjuntar les sos habilidaes de diseñador d'equipu coles de vendedor de les sos idees, pero cuando lu llogró, foi por demás esitosu y pudo construyir un verdaderu emporiu industrial.

Les máquines que construyó y patentó, particularmente aquella qu'usó cordeles de henequén pa *engavillar* (ensobiar los fardos de paya o segáu que resultaben, ente otros, de les colleches de trigu), fueron la clave pa la puxanza de la industria henequenera nel Yucatán (Méxicu), decimonónicu.

## Referencies

## Llectura complementaria
* (n'inglés) 

## Enllaces esternos
* (n'inglés)  Patente: *Improvement in Machines for Reaping Small Grain*: Cyrus H. McCormick, June 21, 1834
* (n'inglés) Farm Equipment  Na rede *Antique Farming* (Esplotación agrícola antigua)
*  P'atopar una tumba (sitio WEB.)
* (n'inglés) 
* (n'inglés) 
* (n'inglés)
Pieter van Musschenbroek

**Pieter van Musschenbroek**, físicu holandés (Leiden, 14 de marzu de 1692 – 19 de setiembre de 1761)

Dio clases de física en Duisburg, Utrecht y en Leyden a partir de 1740. Realizó dellos esperimentos sobre la lletricidá. Unu d'ellos aportó a famosu: propúnxose investigar si'l agua zarrada nun recipiente podía caltener cargues llétriques. Mientres esta esperiencia unos de los sos asistentes, coyó la botella y recibió una fuerte descarga llétrica. D'esta manera foi afayada la botella de Leyden y la base de los actuales condensadores. 

Nel 1746 afaya'l primer condensador, y llamar n'honor a la Universidá y Ciudá d'onde yera natural "Botella de Leyden". Anque simultáneamente el mesmu aparatu fuera descubiertu pol inventor alemán Ewald Georg von Kleist, el nome de la "Botella de Leyden" quedó na hestoria como unu de los grandes descubrimientos de la ciencia.

El primer condensador consistía nuna botella de vidriu parcialmente enllena con agua y tapada con un corchu travesada nel so centru por un cable con unu de los sos estremos somorguiáu na agua. Cuando se conectaba'l cable a una fonte d'enerxía estática la botella cargábase, y podía descargase coneutando la so borne central a un puntu de potencial cero (tierra).

La "Botella de Leyden" evolucionó rápido escontra un recipiente de vidriu con delgaes llámines metáliques dientro y fora. Una baniella metálica travesaba la tapa aislante faciendo contautu cola llámina interna. Ente les plaques interna y esterna aplicábase una diferencia de potencial que faía que la "Botella de Leyden" cargárase. Una vegada cargada podía descargar averando'l conductor central a la placa esterna, produciendo la perforación dieléctrica del aire por aciu una chispa.

La "Botella de Leyden" llueu atopó interesantes aplicaciones práutiques p'almacenar enerxía estática, una de les más tradicionales foi la máquina de Wimshurst. Naquella dómina fueron tan importantes les aplicaciones de la "Botella de Leyden" que pueden vese distintos modelos y diseños en munchos museos del mundu de la especialidá, pero toos caltienen el mesmu principiu de funcionamientu.

## Ver tamién
* Lletricidá
* Historia de la lletricidá

## Referencies
Charles Algernon Parsons

**Charles Algernon Parsons** , foi un inxenieru y inventor británicu, meyor conocíu pola so invención de la turbina de vapor. Trabayó nel proyeutu de dinamos y turbines pa la xeneración d'electricidá, con gran influencia nel campu naval y nel campu de la inxeniería llétrica. Tamién desenvolvió equipamientos ópticos, como reflectores y telescopios.

## Biografía
Nacíu en Londres, yera'l fíu más nuevu del astrónomu irlandés William Parsons (Lord Rosse). Estudió nel Trinity College (Dublín) y nel Saint John's College (Cambridge), graduándose brillantemente en matemátiques nesti postreru, en 1877. Dempués de graduase en Cambridge, empezó la fabricación d'una revolucionaria turbina de vapor, capaz de xenerar una alta velocidá (hasta 18.000 revoluciones per minutu), que terminó en 1884. Con ella fornió un rápidu barcu de vapor que bautizó col nome de *[[Turbinia]]* (1894), col cual demostró la superioridá de la turbina de vapor sobre otru tipu de motores de la dómina.

Nos entamos del sieglu XX tolos barcos empezaron a ser forníos con esti tipu de motor, especialmente cuando en 1912 perfeccionó la turbina de engranaje, una meyora revolucionaria de la so turbina inicial. En 1925, Charles Parsons adquirió la Grubb Telescope Company y renomóla Grubb Parsons.

Parsons morrió'l 11 de febreru de 1931 a bordu del buque *Duchess of Richmond* mientres un cruceru cola so muyer, por causa d'una neuropatía. El 3 de marzu de 1931, celebróse un serviciu conmemorativo na Abadía de Westminster.

## Ver tamién
* Turbinia

## Referencies

## Enllaces esternos

* Birr Castle y la ciencia de los Parsons
Arno Allan Penzias

**Arno Allan Penzias**  foi un físicu alemán con nacionalidá d'Estaos Xuníos.

Penzias ganó en 1978 el Premiu Nobel de Física, xunto con Robert Woodrow Wilson, pol so descubrimientu en 1964 de la radiación cósmica de fondu de microondes o CMB (el premiu d'esi añu foi compartíu con Pyotr Leonidovich Kapitsa por un trabayu distintu).

Mientres trabayaben nun nuevu tipu d'antena nos Llaboratorios Bell en Holmdel, Nueva Jersey, atoparon una fonte de ruíu na atmósfera que nun podíen esplicar. Dempués d'afinar la receición de l'antena, el ruíu foi finalmente identificáu como CMB, lo cual confirmaba supuestos plantegaos pola teoría del Big Bang.

Penzias graduar nel City College of New York en 1954. Tien maestría (1958) y doctoráu de la Universidá de Columbia (1962).

## Llibros
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Arno Penzias Homepage
* Arno Allan Penzias
* Autobiography
Martin Lewis Perl

**Martin Lewis Perl**  foi un físicu d'Estaos Xuníos, Premiu Nobel de Física en 1995 pol descubrimientu del tauón. Los sos padres fueron inmigrantes xudíos a Estaos Xuníos dende una zona polaca de Rusia.

Perl graduóse en 1948 nel Institutu Politéunicu de Brooklyn (agora conocíu como Universidá Politéunica) en Brooklyn, y recibió la so doctoráu de la Universidá de Columbia en 1955. La so carrera trescurrió na Universidá de Michigan y nel *Stanford Linear Accelerator Center* (SLAC), onde afayó'l tauón mientres esperimentos llevaos a cabu nel acelerador de partícules SPEAR.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tadeus Reichstein

**Tadeus Reichstein**  nació nel senu d'una familia xudía en Polonia. Estudió Medicina na Universidá de Zúrich. Darréu treslladóse a Basilea, en que la so universidá exerció de catedráticu.

Realizó trabayos sobre los glucósidos qu'exercen aición farmacolóxica sobre'l corazón y consiguió realizar la síntesis industrial d'acedu ascórbico o vitamina C.

Dióse-y el Premiu Nobel de Fisioloxía o Medicina en 1950, compartíu con Edward Calvin Kendall, Philip Showalter Hench, polos sos estudios de les glándules suprarrenales y el descubrimientu de la cortisona.

Finó en 1996 unos pocos díes dempués de cumplir 99 años.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Autobiografíes de premiu Nobel: Reichstein (n'inglés)
Osborne Reynolds

**Osborne Reynolds** , foi un inxenieru y físicu irlandés que realizó importantes contribuciones nos campos de la hidrodinámica y la dinámica de fluyíos, siendo la más notable la introducción del Númberu de Reynolds en 1883.

Estudió matemátiques na Universidá de Cambridge, onde se graduó en 1867. Al añu siguiente foi nomáu profesor d'inxeniería del Owens College en Mánchester que, darréu, convertir na Victoria University of Manchester, siendo titular de la Cátedra d'Inxeniería cuando, per aquellos años tan solo había dos d'estes cátedres en toa Inglaterra. 

Reynolds consideraba que tolos estudiantes d'inxeniería teníen de tener un conxuntu de conocencies comunes basaos nes matemátiques, la física y particularmente los principios fundamentales de la Mecánica Clásica. A pesar de la so gran dedicación ya interés pola educación, nun yera un bon profesor pos escarecía de dotes didáctiques y pedagóxiques. Les sos asignatures yeren difíciles de siguir, camudando de tema ensin nenguna conexón nin transición. Reynolds abandonaría'l so cargu en 1905.

En 1877 foi escoyíu miembru de la Royal Society y, en 1888, recibió la Royal Medal.

Reynolds estudió les condiciones nes que la circulación d'un fluyíu nel interior d'una tubería pasaba del réxime llaminar al réxime aturbolináu. Frutu d'estos estudios vería la lluz el llamáu Númberu de Reynolds, por semeyanza ente les fuercies d'inercia y les fuercies mafoses. El Númberu de Reynolds apaez per primer vegada en 1883 nel so artículu tituláu *An Experimental Investigation of the Circumstances Which Determine Whether the Motion of Water in Parallel Channels Shall Be Direct or Sinuous and of the Law of Resistance in Parallel Channels*. 

Reynolds tamién propunxo les qu'anguaño se conocen como les Reynolds-averaged Navier-Stokes equations pa fluxos aturbolinaos, nes que determinaes variables, como la velocidá, esprésense como la suma del so valor mediu y de les componentes fluctuantes. 

La construcción naval tamién-y debe enforma a los trabayos de Reynolds, que defendía la construcción de nuevos modelos de barcos a escala amenorgada. Con ellos podíense consiguir pervalibles datos predictivos avera del comportamientu final del barcu a tamañu real. Esti procesu depende estrechamente de l'aplicación de los principios de Reynolds sobre turbulencias, xunto colos cálculos de resfregón y la correuta aplicación de les teoríes de William Froude alrodiu de les ondes d'enerxía gravitacional y el so espardimientu. 

Nota: Un cráter de Marte lleva'l so nome nel so honor. 

## Ver tamién
* Númberu de Reynolds
* Lema de Reynolds
* Teorema del tresporte de Reynolds

## Referencies

## Enllaces esternos
Ole Rømer

**Ole Christensen Rømer**  foi un astrónomu danés.

## Biografía
En 1672, por cuenta de la intervención de Jean Picard, foi a Francia, ingresando na acabante crear Academia de Ciencies de París. Dicha academia foi creada en 1666 mientres el reináu de Lluis XIV.

El so ministru Colbert decatar de la importancia de que Francia se convirtiera en primer potencia científica y, con fondos aparentemente ilimitaos, consiguió que Christiaan Huygens, Picard y, sobremanera, Giovanni Doménico Cassini xunir al proyeutu.

Por cuenta de la influencia de Rømer introducióse'l calendariu gregorianu en Dinamarca nel añu 1701.

El 19 de setiembre de 1710, a la edá de sesenta y seis años, Rømer morrió por cuenta de un cálculu.

Casi tolos manuscritos del pernomáu astrónomu perder na tarrecible quema que destruyó'l Observatoriu de Copenhague el 20 d'ochobre de 1728.

## La so obra

### Descubrimientu de los satélites de Xúpiter
Les observaciones del primer satélite de Xúpiter efectuaes por Römer y Giovanni Doménico Cassini indicaron una desigualdá, que los dos sabios creyeron poder atribuyir al espardimientu socesivu de la lluz (Observatoriu de París, añu 1676). Cassini nun tardó en refugar esa idea tan xusta; pela cueta Römer caltener, xuniendo d'esta manera'l so nome a unu de los más grandes descubrimientos qu'arguyecen a l'astronomía moderna.

Fízose notar que dempués de la idea tan feliz d'atribuyir les diferencies que se reparen ente les vueltes del primer satélite de Xúpiter a les llendes del conu de solombra mientres la primera y la segunda cuadradura del planeta y del espardimientu de la lluz, Römer, inexplicablemente, refalgó demostrar que na mesma hipótesis atopábase la esplicación de les desigualdaes notaes tamién nos otros trés satélites.

Podría estrañar que nun tratara d'evaluar la velocidá de la lluz con más exactitú de la qu'aplicó. Horrebow, el discípulu predilectu de Römer y el so más fervosu almirador, afita en 14 m 10 s en cuenta de 8 m 13 s el tiempu que tarda la lluz en travesar la distancia que dixebra al Sol de la Tierra.

### L'antioyu
Römer, que fuera testigu en París de les dificultaes pa faer mover nel planu del meridianu la lente d'un cuartu de círculu mural, esto ye, una lente equilibrada sobre una exa bien curtia y obligada a aplicase de cutio sobre un llimbu imperfectamente fechu, imaxinó y construyó l'antioyu meridianu.

Esti preséu que güei día puede trate en munchos observatorios astronómicos débese, poro, al maxín del astrónomu danés.

### El micrómetru
Débese-y tamién la invención d'un atélite micrómetru, d'usu bien común escontra finales del sieglu XVII na observación de los eclises. Con esti micrómetru podía aumentar o menguar la imaxe del Sol o de la Lluna hasta que tuvieren ente dos filos asitiaos cerca del ocular.

### Termometría
Grau Rømer

## Referencies

## Enllaces esternos
Johannes Rydberg

**Johannes Robert Rydberg**,  foi un físicu suecu conocíu principalmente por concebir la fórmula de Rydberg en 1888, que ye utilizada pa predicir la llonxitú d'onda de los fotones (de lluz y otres radiaciones electromagnétiques) emitíes por cambeos nos niveles d'enerxía d'un electrón nun átomu.

La constante física conocida como constante de Rydberg foi llamada asina, nel so honor, según la unidá Rydberg. Los átomos escitaos con bien elevaos valores del númberu cuánticu principal, representáu por *n* na fórmula de Rydberg, son llamaos átomos de Rydberg, y un cráter na lluna tamién foi llamáu Rydberg nel so honor.

Trabayó na Universidá de Lund, Suecia, mientres tola so vida activa.

## Ver tamién
* Fórmula de Rydberg
* Constante de Rydberg

## Referencies
* Mike Sutton, "Getting the numbers right the lonely struggle of Rydberg Chemistry World", Vol. 1, Non. 7, xunetu de 2004.
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Alan Shugart

**Alan Field Shugart** (27 de setiembre de 1930 – 12 d'avientu de 2006) foi un inxenieru en computación líder nel trabayu na industria de los discos duros. Ta consideráu estensamente un pioneru nel so área.
## Biografía

Nacíu en Los Angeles, California, graduar na Universidá de Redlands, recibiendo'l so diploma n'inxeniería física. 

Empezó la so carrera en IBM en 1951, en San Jose, California, reparando maquinas contable de tarxetes furaes. Trabayó nel proyeutu d'IBM RAMAC 305 (del inglés Random Access Method of Accounting and Control) que dexaba almacenar 5 millones de calteres de datos. 
Dientro de los proyeutos tamién foi participé del IBM 1301, un discu de 50 MB el cual foi la base pa múltiples empreses de servicios.
Llegó a ocupar posiciones d'importancia hasta ser el Direct Access Storage Product Manager, responsable de los productos d'almacenamientu; que yera nesi momentu en IBM unu de los negocios mas provechosos. Ente los grupos que repotaba a Shugart, taba'l del grupu qu'inventó'l discu flexible (floppy disk).

En 1969 dexa IBM y pasa a Memorex; en 1972 dexa Memorex pa fundar Shugart Associates en 1973, más palantre adquiríu por Xerox. Depués el y Finis Conner empiecen con Shugart Technology en 1979, camudando'l so nome a Seagate Technology.

Con Shugart como Chief Executive Officer, Seagate convertir nel mayor fabricante mundial independiente de discos duros y componentes relativos.

Recibe en 1997 el premiu de la IEEE "Reynold B. Johnson Information Storage Systems Award". 

En xunetu de 1998, dimite de la so posición en Seagate. 

Shugart muerre'l 12 d'avientu de 2006 en Monterrey, California, por entueyos nel so corazón, de la ciruxía realizada seis selmanes enantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Élie Cartan

**Élie Joseph Cartan**  foi un matemáticu francés, que llevó a cabo trabayos fundamentales na teoría de grupos de Lie y los sos usos xeométricos. 

## Biografía
Estudió nel Lycée Janson de Sailly de París y na Escuela Normal Superior de París en 1888. Dempués del so doctoráu en 1894, trabayó en Montpellier y Lyon, faciéndose profesor en Nancy en 1903. Llogró un puestu en París en 1909, y pasó a ser profesor en 1912. Retirar en 1942. Foi padre del matemáticu Henri Cartan y del físicu Louis Cartan.

## Llabor matemáticu
Na so propia opinión, la tema principal de los sos trabayos (186 publicaos mientres el periodu 1893-1947) foi la teoría de grupos de Lie. Empezó trabayando sobre'l material fundacional de les álxebres de Lie simples complexes, ordenando'l trabayu previu de Friedrich Engel y Wilhelm Killing. Esto dio como resultáu la clasificación definitiva, cola identificación de les cuatro families principales y de los cinco casos escepcionales. Tamién introdució'l conceutu de grupu alxebraicu, que nun sería desenvueltu seriamente enantes de 1950. 

Definió la noción xeneral de forma diferencial antisimétrica, de la manera nel que s'utiliza anguaño; el so enfoque a los grupos de Lie coles ecuaciones de Maurer-Cartan riquía 2-formes pa la so determinación. Naquella dómina, lo que se dio en llamar sistemes de Pfaff (esto ye, ecuaciones diferenciales de primer orde daes como 1-formes) yeren d'usu xeneral; per mediu de la introducción de les variables nueves pa les derivaes, y formes adicionales, pudo llegase a una formulación bien xeneral de los sistemes de EDP. Cartan amestó la derivada esterior, como operación dafechu xeométrica ya independiente de les coordenaes, lo que conduz naturalmente a la necesidá d'aldericar *p*-formes, de grau xeneral *p*. Cartan reconoció la influencia nél de la teoría xeneral de Riquier de EDP. 

Con estos fundamentos (Grupos de Lie y formes diferenciales) produció un gran *corpus* de trabayu, y tamién delles téuniques xenerales, como'l marcu móvil, que quedaron incorporaes gradualmente na corriente principal de les matemátiques. 

Morrió en 1951, a los 82 años d'edá.

## ''Travaux'' (Trabayos)
Nel *Travaux*, analiza'l so trabayu en 15 árees. Usando terminoloxía moderna, son éstes: 
# los grupos de Lie 
# les representaciones de grupos de Lie 
# los númberos hipercomplejos, les les álxebres de división 
# los sistemes de EDPs, teorema de Cartan-Kähler 
# teoría d'equivalencia 
# los conxuntos integrables, teoría d'allongamientu y de los sistemes en involución 
# los grupos y pseudogrupos infinitu-dimensionales 
# xeometría diferencial y los marcos móviles 
# espacios xeneralizaos con grupos d'estructura y conexón, conexón de Cartan, holonomía, tensor de Weyl 
# xeometría y topoloxía de los grupos de Lie 
# xeometría de Riemann 
# los espacios simétricos 
# la topoloxía de grupos compactos y los sos espacios homoxéneos 
# invariantes integrales y mecánica clásica 
# relatividá, los espinores

## Ver tamién
* Conexón de Cartan 
* Teoría d'Einstein-Cartan

## Referencies

## Enllaces esternos
Stefan Banach

**Stefan Banach** (AFI: ; ), foi un matemáticu polacu, unu de los destacaos de la Escuela de Matemática de Lwow (Lwowska Szkola Matematyki) na Polonia previa a la guerra. Foi un autodidacto en matemátiques; el so talentu foi afayáu por fuercia por Juliusz Mien y darréu por Hugo Steinhaus.

Cuando la Segunda Guerra Mundial empezó, Banach yera'l presidente de la Sociedá Matemática Polaca y profesor na Universidá de Lviv (Uniwersytet Lwowski). Yera miembru de l'Academia de les Ciencies de la República Socialista Soviética d'Ucraína, y per otra parte caltenía una bona rellación colos matemáticos soviéticos, y dexóse-y permanecer nel so cargu a pesar de la ocupación soviética, dende 1939, de la ciudá. Banach sobrevivió a la posterior ocupación alemana dende xunetu de 1941 hasta febreru de 1944, ganándose la vida alimentando un pioyu col so sangre pal Institutu d'Investigación sobre'l Tifus del profesor Rudolf Weigl. La so salú empeoró mientres la ocupación, y desenvolvió un cáncer de pulmón. Tres la guerra, Lviv incorporar a la Xunión Soviética, y Banach morrió ellí primero que pudiera ser repatriáu a Cracovia, Polonia. Ta soterráu nel Campusantu Lychakivskiy.

## Obra
* *Rachunek różniczkowy i całkowy, tom I (Cálculu diferencial ya integral*, vol. 1) Lwów, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1929, 294 pp.
* *Rachunek różniczkowy i całkowy, tom II (Cálculu diferencial ya integral*, vol. 2), Lwów, Książnica-Atles, 1930, 248 pp.
* *Teoria operacji. Tom l. Operacje liniowe (Teoría de les operacionse*, vol. 1: Linear operations), Warsaw, Kasa im. Mianowskiego, 1931, viii + 236 pp.
* *Théorie des opérations linéaires, Monografie Matematyczne 1 (Teoría d'operaciones lliniales, Monografíes Matemátiques 1*), Warsaw, 1932, vii + 254 pp.
* *Mechanika w zakresie szkół akademickich, Monografie Matematyczne 8 (Mecánica pa les escueles académiques, Monografíes Matemátiques 8*), Warsaw, Lwów, Wilno, 1938

*Théorie des opérations linéaires* (*Teoria operacji liniowych*, 1932) ta consideráu la obra más importante de Banach. Nella formuló'l conceutu agora conocíu como Espaciu de Banach, y demostró munchos teoremes fundamentales del analís funcional. Tamién creó y editó la revista *[[Studia Mathematica]]*.

Amás de ser unu de los creadores del analís funcional, Banach tamién fixo contribuciones importantes a la teoría de la midida, Teoría de conxuntos, y otres cañes de les matemátiques.

## Ver tamién
* Espaciu de Banach
* Paradoxa de Banach-Tarski
* Teorema del puntu fixu de Banach

## Referencies

## Enllaces esternos

* Théorie des opérations linéaires Traducción de 1932 (en francés)
* 
* Completes
Bonaventura Cavalieri

**Bonaventura Cavalieri** (Milán, 1598 - Boloña, 1647), matemáticu italianu perteneciente a la orde de los xesuites. Foi alumnu de Galileo Galilei, y enseñó matemátiques en Bolonia (1629). El so interés poles matemátiques foi aguiyáu polos trabayos d'Euclides y depués d'atopar a Galileo, consideróse como un discípulu d'esti astrónomu. 
En Pisa, Cavalieri foi educáu en matemátiques por Benedetto Castelli, un profesor de matemátiques na Universidá d'esa ciudá. En 1629 Cavalieri foi nomáu profesor de matemátiques en Bolonia.

Foi'l primeru n'introducir n'Italia el cálculu logarítmicu, pero debe la so celebridá a la so teoría de los «indivisibles», qu'espunxo en *Geometria indivisibilibus continuorum quadam nova ratione promota* (1635). Esta teoría estudia les magnitúes xeométriques como compuestes d'un númberu infinitu d'elementos, o indivisibles, que son los últimos términos de la descomposición que puede faese. La midida de los llargores, de les superficies y de los volúmenes convertir n'efectuar la suma de la infinidá d'indivisibles: ye'l principiu del cálculu d'una integral definida, anque ensin la noción rigorosa moderna de pasu a la llende. Por esto pue ser consideráu como unu de los precursores del analís infinitesimal modernu. 
El Principiu de Cavalieri encontar nesta teoría.

Coles mesmes figuró ente los primeres qu'enseñaron la teoría copernicana de los planetes. Otros trabayos sos dignos de sonadía son el desenvolvimientu dau a la trigonometría esférica, según el descubrimientu de les fórmules relatives a los focos de los espeyos y de les lentes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mille Anni di Scienza in Italia. Bonaventura Cavalieri
Arnold Sommerfeld

**Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld**  foi un físicu alemán qu'introdució la constante de la estructura fina en 1919.

Arnold Sommerfeld nació en Königsberg, onde estudió matemátiques.En 1891 camudar a la universidá de Gotinga, onde recibió la cátedra en 1896. Dende 1897 exerció como profesor de la universidá Clausthal-Zellerfeld, y en 1900 como profesor d'inxeniería téunica na universidá d'Aquisgrán, onde desenvolvió la so teoría de la lubricación hidrodinámica. 

El primer trabayu de Sommerfeld so la supervisión de Klein foi un impresionante trabayu sobre la teoría matemática de la difracción, el so trabayu nesta tema contién una teoría importante d'ecuaciones diferenciales. Otros trabayos importantes trataron sobre l'estudiu del espardimientu de les ondes electromagnétiques en cables y sobre l'estudiu del campu producíu por un electrón en movimientu. 

En 1921 visita Madrid y siendo sabedor de los descubrimientos de Miguel A. Catalán, interesar por conoce-y personalmente. Na primer entrevista, Miguel nun tien nengún reparu en face-y entrega d'una copia del so trabayu sobre'l manganesu, enantes de publicar.
Les rellaciones de Catalán con Sommerfeld son analizaes por Sánchez Ron en Miguel Catalán y Arnold Sommerfeld, y tamién comentaes por Manuel Josep Traver Ribes na so tesis doctoral: La hestoria de les ciències en l'ensenyament de la física i la química. 

 

En 1927 Sommerfeld aplicó les estadístiques de Fermi-Dirac al modelu de Drude de los electrones nos metales. La nueva teoría resolvía munchos de los problemes prediciendo les propiedaes térmiques de los metales. 

Sommerfeld morrió en 1951 en Múnich por causa de les firíes d'un accidente de tráficu.

## Ver tamién
* Modelu atómicu de Sommerfeld
* Constante d'estructura fina
* Miguel Catalán Sañudo

## Referencies

## Enllaces esternos
Thomas Young

**Thomas Young**  foi un científicu inglés. Young ye célebre pol so esperimentu del doble rendija qu'amosaba la naturaleza ondulatoria de la lluz y por ayudar a descifrar los xeroglíficos exipcios a partir de la piedra Rosetta.

## Biografía

Young pertenecía a una familia cuáquera de Milverton, Somerset, onde nació en 1773 siendo'l más nuevu de diez hermanos. Los sos padres yeren Thomas Young señor, un banqueru y comerciante, y la so madre Sarah Davis. 

A la edá de catorce años empezó estudios de griegu, llatín, francés, italianu, hebréu, caldéu, siriu, samaritanu, árabe, persa, turcu y amharico. 

Empezó los sos estudios de medicina en Londres en 1792 camudándose pocu dempués a Edimburgu (1794) y Göttingen (1795) onde llogró'l grau de doctor en física en 1796. Ente 1801 y 1803 foi profesor de física na Royal Institution pero arrenunció a esti cargu tarreciendo que los sos llabores docentes interfirieren cola so actividá médica. Morrió en Londres el 10 de mayu de 1829.

## Obra científica

Mientres los sos años como profesor de la Royal Institution realizó 91 conferencies sobre bien diverses temes. Estes conferencies fueron publicaes en 1807 sol títulu: *Course of Lectures on Natural Philosophy* y conteníen un bon númberu d'anticipaciones de teoríes que seríen desenvueltes con posterioridá. Presentó la teoría de la visión del color denomada Young-Helmholtz.

### Esperimentu del doble rendija
Young ye conocíu poles sos esperiencies d'interferencia y difracción de la lluz demostrando la naturaleza ondulatoria d'ésta. En 1801 fixo pasar un rayu de lluz al traviés de dos rendijas paraleles sobre una pantalla xenerando un patrón de bandes clares y escures demostrando que la lluz ye una onda.

### Módulu de Young
Young tamién realizó estudios de materiales proponiendo una midida de la rixidez de distintos materiales conocida na actualidá como módulu de Young.

### Estudios sobre la visión
Thomas Young foi tamién el fundador de la óptica fisiolóxica. En 1793 esplicó la manera en que'l güeyu afai la vista a distintes distancies dependiendo del grau de combadura del cristalín. En 1801 describió'l defectu ópticu conocíu como astigmatismo.
Thomas Young espunxera per primer vegada una teoría sobre la visión de los colores que se va encontar nos principios reales del comportamientu del color nel güeyu humanu qu'amás va demostrar qu'esta carauterística tenía que ver con acontecimientu fisiolóxicu y non con un acontecimientu material.

### Xeroglíficos exipcios
Young intentó descifrar los testos de la piedra Rosetta. En 1814 traduxera munches pallabres del testu escritu en exipciu demóticu y pocos años más tarde avanzara na conocencia del testu en xeroglíficos. Dalgunes de les conclusiones de Young apaecieron nel famosu artículu sobre Exiptu qu'escribió en 1818 pa la Enciclopedia Británica. Anque Young llograra traducir correutamente dellos xeroglíficos de la piedra Rosetta, la primer traducción completa realizar el francés Jean-François Champollion.

## Bibliografía
*Jeremy Bernstein, *Saltos cuánticos. La mecánica cuántica vista por físicos y non físicos*, Alba, Madrid, 2011.

## Referencies

## Enllaces esternos
Charles Hermite

**Charles Hermite**  foi un matemáticu francés qu'investigó nel campu de la teoría de númberos, sobre les formes cuadráticas, polinomios ortogonales y funciones elíptiques, y nel álxebra. Delles entidaes matemátiques llámense *hermitianas* nel so honor. Tamién ye conocíu pola interpolación polinómica de Hermite.

Foi'l primeru que demostró que *[[númberu e|e]]* ye un númberu trascendente y non la raigañu d'una ecuación alxebraica o polinómica con coeficientes racionales. Ferdinand von Lindemann siguió'l so métodu pa probar la trescendencia de π (1882).

Foi titular de la cátedra d'Álxebra cimera na Facultá de Ciencies de París, asocediendo a Jean-Marie Duhamel de 1871 a 1898, y profesor d'Analís na École polytechnique de 1869 a 1878.

Charles Hermite entró a formar parte de l'Academia de Ciencies Francesa en 1856 en sustitución de Jacques Binet, y pasó a presidila en 1890.

Foi nomáu gran oficial de la Lexón d'Honor y recibió la gran cruz de la Estrella polar de Suecia.

Casóse cola hermana del matemáticu Joseph Bertrand, y foi suegru del matemáticu Émile Picard y del inxenieru Georges Forestier.

La mayor parte de les sos obres fueron arrexuntaes y publicaes dempués de la so muerte por Émile Picard.

La so correspondencia con Stieltjes publicar en 1903.

## Delles publicaciones
* "Sur quelques applications des fonctions elliptiques.", Paris, 1854 Imáxenes de páxines, de Cornell
* "Cours professé à facultar des Sciences", ed. Andoyer, 4ª ed. Paris, 1891 Imáxenes de páxines, de Cornell
* "Correspondance", ed. Baillaud & Bourget, Paris, 1905, 2 vols. PDF Copia de UMDL

* "Oeuvres de Charles Hermite" ed. Picard pa l'Academia de Ciencies, 2 vols., Paris, 1905 & 1908. PDF copia de UMDL

## Honores
### Eponimia
* les entidaes matemátiques hermitianes, como los polinomios de Hermite, los espacios hermitianos, les matrices hermitianas y el teorema de Hermite-Lindemann
* el Centru Charles Hermite en Nancy, Centru de Cálculu de la rexón Lorena, creáu en 1994
* un cráter na Lluna
* cais y otres víes en París, Metz, Nancy, Dieuze y Manom
* colexos y liceos de París (Charles Hermite-Camille Jenatzy), Dieuze y Thionville
* una puerta, con representación en baxorrelieve en La Sorbona
* los anfiteatros del Institutu Henri Poincaré, de la Universidá Pierre y Marie Curie y la Universidá de Metz ''(Universidá Paul Verlaine)''

## Referencies
Eli Whitney

**Eli Whitney**  foi un inventor y fabricante d'Estaos Xuníos. Tradicionalmente dizse qu'a los trelce años inventó'l pulgador de mazanes pero nun lu patentó, lo que ye certeru ye qu'inventó la máquina pa esbillar l'algodón en 1793. Esta máquina yera una unidá mecánica que dixebraba les granes del algodón, lo qu'hasta entós yera un trabayu bien pesáu, pola escasa participación humana.

La mayor contribución de Whitney pa la industria de los Estaos Xuníos de Norteamérica foi la importación y implementación del sistema de fabricación y la llinia de montaxe. Foi'l primeru n'usala na producción de mosquetes pal gobiernu de los Estaos Xuníos y el segundu nel mundu, una y bones l'inventor francés Honoré Le Blanc desenvolver na fabricación de mosquetes pal exércitu francés (ye de señalar que l'exércitu d'Estaos Xuníos mercaba y recibía naquella dómina, armes de la Francia de Lluis XVI).

Dempués de la independencia d'Estaos Xuníos, había una gran demanda de mosquetes nesa nación, y la independencia fixo posible producir bienes manufacturados. Eli Whitney atopó patrocinadores pa sofitar el conceutu de partes intercambiables de producción na fabricación de mosquetes. Sicasí, los sos patrocinadores se impacientaron enforma cuando, dempués de que pasara un tiempu considerable y gastar enforma dineru, enterar de qu'inda taba faciendo ferramientes pa fabricar partes. A la llarga, sicasí, los sos esfuercios llograron producir partes intercambiables y económiques en grandes cantidaes. El conceutu de producir un conxuntu de troqueles pa fabricar un millón de partes, que yá ye aceptáu güei día, nun s'entendía bien nesa dómina. 

L'inventu de Whitney de la despepitadora d'algodón tipifica munchos meyores mecániques por demás importantes de la dómina, pero hai poques duldes de que'l so conceutu de crear ferramientes pa producir partes intercambiables foi la mayor innovación d'esi periodu.

Los conceutos de Whitney fueron esplotaos más palantre por Henry Ford y otros na industria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Charles Wilson

**Charles Thomson Rees Wilson**  foi un físicu escocés, reconocíu col Premiu Nobel de Física en 1927 pola invención de la cámara de borrina.

## Biografía
Nació na parroquia de Glencorse (Midlothian, cerca d'Edimburgu). Fíu d'un granxeru, John Wilson, y de Annie Clerk Harper. Dempués de que'l so padre morriera en 1873, la so familia treslladóse a Mánchester. Foi educáu nel Owen's College (unu de los oríxenes de la Universidá de Mánchester), estudiando bioloxía col enfotu de covertirse en médicu. Dempués foi a la Universidá de Cambridge onde s'interesó pola física y la química.

A partir d'entós interesóse particularmente na meteoroloxía, y en 1893 empezó a estudiar les nubes y les sos propiedaes. Trabayó mientres dalgún tiempu nel observatoriu de Ben Nevis, onde fixo observaciones de la formación de les nubes. Entós intentó reproducir esti efeutu nuna escala menor nel llaboratoriu de Cambridge, espandiendo aire húmedo nun recipiente zarráu. Darréu fixo esperimentos cola creación de rastros de nube na so cámara causada por iones y radiación. Pola invención de la cámara de borrina recibió'l Premiu Nobel de Física en 1927.

Casóse con Jessie Fraser en 1908, la fía d'un ministru de Glasgow, y la pareya tuvo cuatro fíos. Morrió cerca d'Edimburgu, arrodiáu de la so familia.

El cráter Wilson na Lluna foi llamáu asina nel so honor, nel d'Alexander Wilson y nel de Ralph Elmer Wilson.

Foi gallardoniáu en 1911 cola medaya Hughes, concedida pola Royal Society «pol so trabayu nos nucleos de polvu nel aire llibre, y el so trabayu sobre los iones nos gases y la electricidá atmosférica».

## Referencies

## Enllaces esternos
Robert Wilson

**Robert Wilson** puede faer referencia a:

*Robert Wilson, novelista británicu.
*Robert Woodrow Wilson, físicu d'Estaos Xuníos.
*Robert Wilson, direutor de teatru d'Estaos Xuníos.
*Robert Wilson Gibbes, naturalista d'Estaos Xuníos.
*Robert Anton Wilson, novelista d'Estaos Xuníos.
*Robert A. Wilson, filósofu canadiense.
*Robert C. Wilson, autor de ciencia ficción canadiense.
*Robert Brian Wilson, actor d'Estaos Xuníos.
*Robert E. "Bobby" Wilson, baloncestista d'Estaos Xuníos.
*Bobby Wilson, pilotu d'Estaos Xuníos.
*Robert Louis "Bobby" Wilson, xugador de béisbol d'Estaos Xuníos.
*Robert Keith "Bobby" Wilson, tenista inglés.
*Robert "Bob" Wilson jr., baloncestista d'Estaos Xuníos

## Referencies

## Enllaces esternos
Niklaus Wirth

**Niklaus Wirth**  foi un científicu de la computación.

En 1959 llogra'l títulu d'Inxenieru en Electrónica na Escuela Politéunica Federal de Zúrich (ETH) en Suiza. En 1960 llogró un M.Sc. de la Universidá Laval, Canadá. En 1963 llogra un Doctoráu (Ph.D.) na Universidá de California, Berkeley.

De 1963 a 1967 sirvió como profesor auxiliar d'Informática na Universidá de Stanford y de nuevu na Universidá de Zúrich. A partir de 1968 convertir en profesor d'Informática na ETH en Suiza, tomándose dos años sabáticos na Xerox PARC de California.

Wirth foi'l xefe de diseñu de los llinguaxes de programación Euler, Algol W, Pascal, Modula, Modula-2 y Oberon. Tamién ocupó gran parte del so tiempu nel equipu de diseñu y implementación de sistemes operativos Lilith y Oberon pal Lola nel diseñu del hardware dixital y el sistema de simulación.

El so artículu de desenvolvimientu d'un programa por refinamientu socesivu ("program development by stepwise refinement") considérase un testu clásicu na inxeniería del software, según el so llibru *Algoritmo + Estructures de datos = Programes*, que recibió una amplia reconocencia, y qu'entá güei resulta preséu na enseñanza de la programación. Recibió'l Premiu Turing pol desenvolvimientu d'estos llinguaxes de programación en 1984. Xubilar en 1999.

## Ver tamién
* Llinguaxe de programación Pascal
* Llinguaxe de programación Oberon
* Llinguaxe de programación Euler
* Modula-2
* Llei de Wirth
* Notación de sintaxis de Wirth

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía, en ETH Zürich 
* Páxina personal en ETH Zürich 
* Proyeutos llevaos a cabu por Niklaus Wirth
Ernest Walton

**Ernest Thomas Sinton Walton**  foi un físicu irlandés, gallardoniáu col premiu Nobel de Física de 1951 xunto con John Douglas Cockcroft.

## Biografía
Walton nació en Dungarvan, fíu d'un ministru metodista. Graduar nel Colexu Metodista de Belfast (1922) y nel Colexu de la Trinidá de Cambridge (1927). Dende 1927 hasta 1934 dedicar a la investigación en física nuclear so la direición de lord Rutherford, en Oxford, y collaboró con sir John Cockcroft na construcción d'unu de los primeres desintegradores d'átomos. En 1934 incorporar al Colexu de la Trinidá y dende 1946 hasta 1974 desempeñó la cátedra Erasmus Smith de filosofía natural y esperimental. 

Foi gallardoniáu en 1938 cola medaya Hughes, concedida pola Royal Society «pol so descubrimientu de que los nucleos pueden ser desintegraos por partícules producíes artificialmente que los bombardien». Compartió la medaya con Cockcroft, con quién tamién compartió en 1951 el premiu Nobel de Física polos sos trabayos sobre la transmutación de los nucleos atómicos por aciu partícules aceleraes artificialmente.

## Referencies y notes
Nasir al-Din al-Tusi

**Abu Jafar Muhammad Ibn Muhammad Ibn al-Hasan Nasir al-Din al-Tusi** , conocíu como **Nasir al-Din al-Tusi**, foi un científicu persa xiín. Nació en Tus, Jorasán (entós Persia y na actualidá Irán). Ye conocíu como filósofu, matemáticu, astrónomu, teólogu, médicu y considérase un escritor bien prolíficu. El so nome ta eternizáu na denominación d'un cráter de 60&nbsp;km de diámetru na Lluna.

## Trabayu
### Matemátiques
Ye quiciabes el primer matemáticu de l'antigüedá en tratar la Trigonometría como una disciplina o caña separada del tueru de les matemátiques y asina s'esprende na so *Tratáu sobre los cuadriláteros* foi'l primeru en numberar la llista de los seis casos distintos d'ángulu rectu nun triángulu esféricu (trigonometría esférica). Los sos trabayos en trigonometría lleváronlu a ser el primer astrónomu oriental en tener una visión clara de la trigonometría plano y esférico.

### Astronomía
Inventó una téunica xeométrica denominada acople Tusi qu'ayuda a la solución cinemática del movimientu linear como suma de dos movimientos circulares. Al-Tusi calculó'l valor de 51’ pa la precesión de los equinoccios y fixo enormes aportaciones a la construcción y usu de dellos preseos astronómicos incluyendo los astrolabios y los cuadrantes solares. 

Tusi ellaboró tables bien precises sobre los movimientos planetarios y afigurar nel so llibru *Zij-i ilkhani* (les tables iljánicas). Estos llibros conteníen posiciones en formatu tabular coles posiciones de los planetes y el nome de les estrelles. El sistema planetariu propuestu por él foi'l más avanzáu de la dómina y foi usáu extensivamente hasta'l advenimiento del modelu heliocéntricu en tiempos de Copérnico. Ente los periodos de Ptolomeo y Copérnico considerar a al-Tusi como'l científicu más eminente nel campu de la observación astronómica. 

El famosu observatoriu astronómicu d'en Maragué (al norte d'Irán) construyir pa desenvolver el trabayu d'esti científicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ed Bradley

**Ed Bradley**, foi un periodista d'Estaos Xuníos, (n. 22 de xunu de 1941, f. 9 de payares de 2006)

## Biografía
Nació en Filadelfia el 22 de xunu de 1941.
Ente'l so trabayos más recién y más reconocíos son los dedicaos a los abusos sexuales na Ilesia Católica.

Consideráu unu de los más brillosos periodistes afroamericanos de la televisión d'Estaos Xuníos, incorporar a CBS en calidá de collaborador de la delegación de París en 1971.

En 1987 fixo un pequeñu papel na película *[[Russkies]]* empobinada por Rick Rosenthal. 
 

Morrió'l 9 de payares de 2006 a los 65 años nun hospital neoyorquín víctima de leucemia.

Esisten les llamaes *Beques de periodismu Ed Bradley* con cuenta d'estudiantes de les minoríes n'Estaos Xuníos tengan la oportunidá d'entrar al campu de les comunicaciones y el periodismu.

## Premios
* Premios Emmy 19 vegaes
* Pemios Peabody pol reporte "Death By Denial"
* Premiu Periodísticu Robert F. Kennedy
* Premiu Paul White de l'Asociación de Direutores de Radio y Televisión
* Premiu George Polk pa Televisión Estranxera (1979)
* Nel 2005, Asociación Nacional de Periodistes Negros premió a Bradley, quien foi unu de los primeros AfroAmericanos n'ingresar a les noticies televisives, col so Premiu por Llogros de Vida.
* 2007, Bradley ganó póstumamente el 66 Premiu Añal George Foster Peabody pol so examinación examination del casu de la colza na Universidá de Duke University.|

## Referencies
Robert Fisk

**Robert Fisk**  foi un periodista y escritor inglés, corresponsal n'Oriente Mediu pal periódicu británicu *[[The Independent]]* y columnista del periódicu *[[Público (España)|Público]]* n'España y *[[La Jornada]]* en Méxicu. Taba casáu cola periodista d'Estaos Xuníos Lara Marlowe. Vivió en Beirut (El Líbanu) por más de 25 años.

## Datos biográficos
Fíu d'un ex soldáu británicu que participó na Primer Guerra Mundial, Robert Fisk fixo la carrera periodística n'Inglaterra ya Irlanda. Trabayó como corresponsal de prensa n'Irlanda, cubrió los sucesos nel Ulster y Portugal. 

Dende 1976 trabayó n'Oriente Mediu, de primeres como corresponsal de *[[The Times]]* y, dempués d'un discutiniu colos sos editores arriendes del cambéu que faíen sobre los sos artículos, ensin el so consentimientu, como corresponsal del diariu *[[The Independent]]*.

Trabayó na Guerra Civil d'El Líbanu (empecipiada en 1975), la invasión soviética d'Afganistán (1979), la Guerra Iraq-Irán (1980-1988), la invasión israelina d'El Líbanu (1982), la Guerra Civil Arxelina y les guerres de los Balcanes. Coles mesmes, cubrió'l conflictu palestino-israelín y realizó el siguimientu dende'l mesmu frente de la Primer Guerra del Golfu Pérsicu (1990-1991) y la Segunda Guerra del Golfu Pérsicu (2003).

Consideráu unu de los mayores espertos nos conflictos d'Oriente Mediu, favoreció la divulgación internacional de les masacres de la guerra civil arxelina, de los asesinatos de Sadam Husein, de les represalies israelines mientres la Intifada palestina y de les actividaes illegales del gobiernu de los Estaos Xuníos n'Afganistán ya Iraq. Entrevistó en fondura (foi unu de los pocos periodistes internacionales que lo consiguió) a Osama bin Laden, líder d'Al-Qaeda, protagonista de sangrientos atentaos mundiales (ente los más conocíos, en Nueva York, el 11 de setiembre de 2001).

Fisk defendió siempres la causa palestina y el diálogu ente los países de la zona, incluyíu l'estáu d'Israel. Por ello, la so trayeutoria y los sos artículos periodísticos fueron bien aldericaos tantu polos sos compañeru de la prensa como per parte de tolos gobiernos y políticos implicaos.

## Premios
Fisk ye'l corresponsal estranxeru británicu más premiáu. Ente otros munchos, recibió en siete causes el Premiu al Periodista Internacional Británicu del Añu (la postrera en 1996). Tamién ganó'l Premiu a la Prensa d'Amnistía Internacional nel Reinu Xuníu en 1998 y en 2000.

## Obres
* *Pity the Nation: Lebanon at War* (Oxford University Press, 2001).
* *La gran guerra por la civilización. La conquista de Oriente Próximo* (Ediciones Destino, 2006). ISBN 84-672-1726-X. Obra qu'intenta recoyer la hestoria de les múltiples guerres qu'afararon el Mediterraneu oriental mientres el sieglu XX, ye tamién como fonte bibliográfica de la vida (incluyendo la hestoria de los sos padres) y carrera del propiu Fisk.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  
* Artículos de Robert Fisk (n'inglés) 
* Escoyeta de dellos artículos de Robert Fisk
Edward R. Murrow

**Edward R. "Ed" Murrow** (nacíu **Egbert Roscoe Murrow**), (25 d'abril de 1908 – 27 d'abril de 1965) foi un periodista d'Estaos Xuníos. Trabayó como llocutor de noticies na CBS para radio y televisión.

Algamó la fama como llocutor de radio mientres la Segunda Guerra Mundial. Les sos tresmisiones yeren siguíes por millones d'oyentes nos Estaos Xuníos. Los principales historiadores del periodu considerar una de les grandes figures del periodismu del so tiempu. Murrow contrató a un equipu de corresponsales de guerra de gran altor y caracterizóse pola so honradez ya integridá a la d'espublizar les noticies. Foi unu de los pioneros de la televisión. Produció una serie de reportaxes que lu enfrentaron col senador Joseph McCarthy. 

Retratáu na película de George Clooney, *[[Good Night, and Good Luck]]*, pol actor David Strathairn, onde puede vese el so enfrentamientu col senador McCarthy.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eddie Arcaro

**George Edward Arcaro**, conocíu como **Eddie Arcaro**  foi un jockey profesional d'Estaos Xuníos.

Convertir nel primer jockey en caballeruar cinco caballos ganadores del Derby de Kentucky nos años 1938, 1941, 1945, 1948 y 1952, amás de ser el primeru n'acaballar a dos campeones de la Triple Corona, el Whirlaway en 1941 y el Citation en 1948. En 31 años de montar equinos purasangre dende 1931 hasta 1961, ganó 549 eventos de categoría *stakes*, un total de 4,779 carreres y más de $30 millones de dólares en ganancies.

En 1958 entra al Salón de la Fama de la Hípica. 

Morrió d'un cáncer de fégadu en 1997.

## Referencies

## Enllaces esternos