Llinguaxe non sexista

Les espresiones del **llinguaxe** **inclusivu** o **llinguaxe de xéneru** emplegar en diverses disciplines qu'investiguen los efeutos del sexismu y del androcentrismo nel llinguaxe. L'estudiu de la teoría del *[[llinguaxe sexista]]* ye paralelu al del *llinguaxe non sexista* y cai dientro del ámbitu de la filosofía, la socioloxía del llinguaxe, l'antropoloxía llingüística, la sociollingüística y la etnografía de la comunicación.

## Introducción
Esisten diverses propuestes que pretenden erradicar l'usu sexista y androcéntrico dientro de les llingües naturales qu'históricamente tuvieron suxetes al cambéu llingüísticu nel que'l papel de la cultura tuvo tradicionalmente ciertu pesu:

Les persones comenenciudes en promover un *llinguaxe inclusivu* consideren que l'enclín de les llingües a camudar nel so desenvolvimientu natural al traviés de la historia, dexa potencialmente llograr una mayor inclusividad social, cuando cierta conciencia social inflúi sobre los cambeos de les llingües. Como señala Francesca Graziani:

### Crítica al llinguaxe sexista
Nel alderique académicu alderícase la posibilidá de faer un usu del llinguaxe que nun produza l'efeutu que se denomina androcentrismo y que se conoz como sexismu. Estos efeutos nun tienen de confundir se. El androcentrismo trai'l silenciu, la omisión o la invisibilización de les muyeres, según la ginopia. El sexismu, per otra parte, ye una forma de despreciu escontra les muyeres.

Pa entender la manera en que'l llinguaxe masculín impúnxose como universal y l'efeutu sexista y androcéntrico del llinguaxe, ye precisu un abordaxe interdisciplinar qu'incluya l'estudiu de la rellación ente poder y llinguaxe.

Les investigaciones sobre les rellaciones ente llinguaxe, pensamientu y realidá, punxeron de manifiestu la infravaloración y degradación de la muyer nel llinguaxe. En concretu, constatóse que l'universal masculín, xéneru *non marcáu* o non escluyente, en realidá lo qu'espresa ye la subordinación de la muyer al traviés del llinguaxe. Arriendes d'ello, la investigación dirixir a faer un usu inclusivu del llinguaxe, en llugar del masculín non escluyente. Estes investigaciones proponen midíes que son oxetu de polémicu discutiniu en redolaes académiquessobremanera en redol a les conclusiones de la RAE. Les instituciones públiques, nel so casu, deciden l'adopción de les midíes polítiques qu'envaloren necesaries.

Mercedes Bengoechea, sociollingüista, catedrática de Filoloxía Inglesa y referente na defensa del usu del llinguaxe non sexista dende una fundamentación académica, señala con claridá les consecuencia del usu del llinguaxe sexista sobre la construcción d'estereotipos y sobre la identidá de cada xéneru, y cómo ello forma parte de la estructura patriarcal de les llingües. Asina mesmu, Bengoechea llama l'atención sobre'l fechu de que la llingua ye una institución más, como otres, y por tanto, una construcción social y, como tal, suxeta a meyores y cambeos. Nesti sentíu, Mercedes Bengoechea significóse na defensa de la evolución del llinguaxe que visibilice a la muyer, frente a les resistencies de insituciones como la RAE. Señala, asina mesmu, la necesidá de "reivindicar los usos que se conocen como “llinguaxe non sexista”. Pa les muyeres son necesarios como preséu d'afirmación del Yo femenín, y, pa los homes, como fórmula de reconocencia de la alteridad, de la diferencia; ensin fórmules anti-sexistes, les muyeres sumimos na llingua y los homes acaben escaeciendo la nuesa esistencia" (Xornaes sobre micromachismos, 2014)

El llinguaxe non sexista enceta l'estudiu de la perspeutiva de xéneru nel llinguaxe. Surdió nos años 1960 como caña del xiru llingüísticu nes ciencies sociales, y naz d'una esixencia del feminismu pa terminar cola invisibilización de la muyer na fala y l'escritura, esto ye, col androcentrismo y la ginopia:

Wittgenstein, principal influencia nel xiro llingüísticu na filosofía, propón una rellación íntima ente'l pensamientu y el llinguaxe en *[[Tractatus Logico Philosophicus]]*. La teoría del **llinguaxe inclusivu** ye una contrapostura al purismu llingüísticu, que forzadamente esclúi y invisibiliza al xéneru femenín del llinguaxe  y, teóricamente, de la cultura y de la historia del pensamientu. Igualmente dende la llingüística antropolóxica proponer nel so momentu la hipótesis de Sapir-Whorf pola cual les categoríes llingüístiques llindaben o condicionaben el pensamientu, anque'l trabayu llingüísticu posterior criticó bien severamente estes propuestes, qu'en realidá faen afirmaciones d'un tipu similar a les usaes por munchos autores dientro de la crítica feminista.

### Usu clásicu del xéneru gramatical
La forma tradicional en que s'usa'l xéneru gramatical en castellanu ta afiguráu nel *[[Diccionario panhispánico de dudas]]* de la Real Academia Española:

## Propuestes escontra un llinguaxe non sexista
# Prescindir del usu peyorativu de pallabres rellacionaes cola llibertá sexual, como *puta*; cola orientación sexual, como *marica*, cola identidá de xéneru, como *señor*; col cuerpu, como *gorda o gordu*. Vease Homofobia, Transfobia, Obesofobia.
# Cuando se trata de grupos mistos, incorporar nel discursu siempres les formes femenines xunto a les masculines, según les formes neutres (col fin de visibilizar a toles identidaes presentes): *alumnes, alumnes y alumnos*, *hermanes, hermanes y hermanos*.
# Utilizar los coleutivos: *l'alumnáu*, *la población*, *el personal*, *l'electoráu*...
# Utilizar astractos: *la redaición* (por *los redactores*), *la direición* (polos *direutores*), *la llexislación* (por *el llexislador*), *la infancia*, *la mocedá*, *la adultez*, *la vieyera*.
# Evitar l'usu de *el*, *los*, *aquel*, *aquellos*, siguíos del relativu *que* con sentíu xeneral. Ye meyor *Quien sepa lleer ente llinia entender* en llugar de *El que sepa lleer ente llinia entender.*
# Camudar el suxetu. En llugar d'usar la tercera persona del singular, usar la segunda (tu o usté) o la primera del plural ensin mentar el suxetu. *Si usté tien un abonu va poder viaxar de baldre*, en llugar de *L'abonáu va poder viaxar de baldre*.
# Usar formes neutres: *pareya*, *rellación*, *cónyuge* en llugar de *noviu* o *novia*; *home, maríu* o *esposa*, evitando suponer heterosexualidá. *L'alumnáu puede asistir coles sos pareyes* en llugar de *Los alumnos pueden asistir coles sos novies*
# Evitar la cosificación de les persones. Ye meyor *Los pueblos nómades treslladar colos sos enseres d'un llugar a otru* y non *Los pueblos nómades treslladar colos sos enseres, muyeres y neños d'un llugar a otru*.
# Evitar usar espresiones como *señora o señorita*, *señora de...*, *vilba de...* y utilizar l'apellíu de les muyeres. Prefierse *Juan Pérez y María García* y non *Señor y señora Pérez*.
# Evitar la pallabra *[[Home (desambiguación)|home]]* sustituyéndola por *[[persona]]* o *[[home]]*, según correspuenda. Persona, pa referise a la especie humana y varón pal xéneru o sexu masculinos. Ye preferible *Historia de la humanidá* y *Pueblos prehistóricos* y non *Historia del home* y *L'home prehistóricu*
# Na escritura, ye frecuente utilizar el símbolu arroba (@), o la lletra xe (x) o l'asteriscu (*) pa reemplazar les lletres que denotan xéneru nes pallabres. Exemplu *l@s* o *lxs* *l*s* en llugar de *los* o *les*.
# Na espresión oral, ye frecuente usar otra vocal en llugar de les que denotan xéneru. Espublizóse l'usu de la vocal *y* (*Nosotres*, en llugar de *nós*).
# Otra opción, muncho menos habitual que les anteriores, de normal utilizada en círculos feministes qu'aluden a les identidaes "femenines" (non necesariamente muyeres) ye usar les formes femenines como universal: *Nós...* (refriéndose a un grupu de persones de diverses identidaes de xéneru)

### L'usu de l'arroba, la xe y l'asteriscu
Dalgunos manuales de llinguaxe non sexista con perspeutiva feminista, consideren incorreutu l'usu de l'arroba. Otros, aceptar solo pa testos de calter informal y con poca repercusión institucional, como por casu, anuncios, correos electrónicos personales, chats, blogues informales o privaos, etc.

N'otros casos defende l'usu de la xe, inclusive en publicaciones académiques, esclariando que ye útil pa faer referencia a un ampliu universu d'espresiones de xéneru que degola la bi-categorización reduccionista de «varones» y «muyeres». Señálase que tanto l'arroba (*l@s*) como l'usu del masculín y femenín (*les/los*) pueden sirvir pa faer referencia a los sexos» que componen el binariu de xéneru, pero nun contemplen les espresiones transexuales, tresxéneros, intersexuales, travestis o otres yá esistentes o por esistir. Al empar, apellar a quien sostienen el llinguaxe sexista y ampárense na economía del llinguaxe, según la cual faer referencia a «dambos sexos» sería demasiada gastadura, argumentando qu'esta alternativa d'escribir con xe podría aforra-yos un problema, y de nun ser asina, podría siquier sirvir pa relativizar la validez del so argumentu. La escritura con xe foi denominada *desobediencia llingüística*, na midida na que ruempe cola norma gramatical y xulgao como saludable.

L'usu del asteriscu foi defendíu por Mauro Cabral con un poema llamáu *Asterisco* y el poema citáu en dellos testos.

## Ver tamién
* Llinguaxe sexista
* Rol de xéneru
* Sexismu
* Llista de prexuicios cognitivos

## Referencies

### Bibliografía
Publicáronse dellos manuales que, dientro del marcu teóricu sosteníu pol activismu feminista, proponen estratexes empobinaes a les instituciones deseyando desenvolver una política d'inclusión.
* *Guía sobre comunicación socioambiental con perspeutiva de xéneru*. Conseyería de Mediu Ambiente, Xunta d'Andalucía, ISBN 978-84-96776-78-4, ensin fecha.
* *Guía pa un usu del llinguaxe non sexista nes rellaciones llaborales y nel ámbitu sindical y Guía pa delegaes y delegaos*. Secretaría confederal de la muyer de CCOO y Ministeriu d'Igualdá, Madrid, 2010.
* *Guía de llinguaxe non sexista*. Unidá d'Igualdá de la Universidá de Granada, Universidá de Granada, ensin fecha.
* Antonia M. Medina Guerra (coord.): *Manual de llinguaxe alministrativu non sexista*. Asociación d'estudios históricos sobre la muyer de la Universidá de Málaga y Área de la muyer del Conceyu de Málaga, 2002.
* *Guía d'usu non sexista del llinguaxe de la Universidá de Murcia*. Unidá pa la Igualdá ente muyeres y homes, Universidá de Murcia, 2011.
* *Manual de llinguaxe non sexista na Universidá Politéunica de Madrid*. Madrid, Unidá d'Igualdá, Universidá Politéunica de Madrid, ensin fecha.
* *Guía sindical del llinguaxe non sexista*. Madrid, Secretaría d'Igualdá, Unión Xeneral de Trabayadores, 2008.
* *Guía de llinguaxe non sexista*. Oficina d'Igualdá, UNED, ensin fecha.
* *Igualdá, llinguaxe y Alministración: propuestes pa un usu non sexista del llinguaxe*. Conselleria de Bienestar Social, Generalitat Valenciana, 2009.
Amás la RAE publicó:
* MONTE, Ignacio. *[http://www.rae.es/sites/default/files/Sexismu_linguistico_y_visibilidá_de_la muyer_0.pdf Sexismu llingüísticu y visibilidá de la muyer]*.

### Enllaces esternos
* *Nueva Gramática de la Llingua Española* / Real Academia Española de la llingua, 2009.http://www.rae.es/recursos/gramatica/nueva-gramatica
* *Lenguage y xéneru* / Claudio Wagner, Universidá Austral de Chile.http://www.humanidades.uach.cl/documentos_linguisticos/document.php?id=58 
* Regles básiques del Españole