open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ajuga iva

***Ajuga iva*** (L.) Schrb., ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae, llamada popularmente **búgula almizclada** que tien les mesmes carauterístiques y propiedaes que *[[Ajuga reptans]]*.

## Carauterístiques
Ye una pequeña planta yerbácea perenne qu'algama los 10-40&nbsp;cm d'altor. Tarmos cuadrangulares y velludos con renuevos rastreros que cada primavera formen una nueva planta. Les fueyes, ovales, peciolaes y en roseta les de la base y opuestes a pares y sésiles'l restu. Les flores en tarmos solitarios arrexuntaes en mestos verticiloss. 

## Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Macaronesia y rexón del Mediterraneu.

## Propiedaes
* Ye astrinxente y contra la foria pola so tanín.
* Ye un tónicu amargosu qu'ameyora la dixestión.
* Cruda, mazcada o en fervinchu , baxa los niveles de glucemia en sangre bien rápido, coadyuvante en diabetes.
* En vía esterna, repulgua les firíes.

**Principios activos**: Abondosos taníns. Heterósidos iridoideos: aucubósido (deriváu del harpágido). Ácidos fenolcarboxílicos: cafeico, clorogénico. Ajugarina.

**Indicaciones**: Popularmente considérase astrinxente (antidiarréico, cicatrizante) y estimulante del mambís. Indicáu para fories. Inapetencia. N'usu tópicu: firíes y ulceraciones dérmiques, bucales o corneales, blefaritis, conxuntivitis, parodontopatías, farinxitis, dermatitis, eritemes, pruyiciu, vulvovaginitis.

Contraindicáu con gastritis, úlcera gastroduodenal: los taninos pueden agafar la mucosa gástrica. Esti efeutu secundariu puede desaniciase acomuñar a drogues con mucílagos, como'l malvariscu.

## Taxonomía
*Ajuga iva* describióse por (L.) Schrb. y espublizóse en *[[Plantarum Verticillatarum Unilabiatarum Genera et Species]]* 15. 1774. 
;Sinonimia:
**Ajuga pseudoiva* DC.
**Moscharia asperifolia* Forsskal
**Teucrium iva* L. basónimu
**Chamaepitys iva* (L.) Fourr. (1869).
**Bulga iva* (L.) Kuntze (1891).
**Chamaepitys moschata* Garsault (1764), opus utique oppr.
**Teucrium moschatum* Mill. (1768).
**Ajuga moschata* (Mill.) Schreb. (1774).
**Moscharia asperidifolia* Forssk. (1775).
**Moscharia arabica* Vitman (1791).
**Moscharia forsskalii* J.F.Gmel. (1791).
**Ajuga pseudoiva* Labill. & Castagne ex DC. in J.B.A.M.de Lamarck & A.P.de Candolle (1815).
**Chamaepitys pseudoiva* (Labill. & Castagne ex DC.) Fourr. (1869).
**Abiga cistifolia* St.-Lag. (1880).
**Ajuga humilis* Porta (1891), nom. illeg.
**Bugula moschata* (Mill.) Bubani (1897). 

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
* T.G. Tutin et al. (Hrsg.): *Flora Europaea, Volume 3: Diapensiaceae to Myoporaceae*. Cambridge University Press, 1972. ISBN 978-0-521-08489-5.

## Enllaces esternos
Ajuga pyramidalis

***Ajuga pyramidalis*** ye una especie de planta perteneciente a la familia Lamiaceae conocida popularmente como **búgula erecta** tien les mesmes carauterístiques y propiedaes que *[[Ajuga reptans]]*

## Carauterístiques
Ye una pequeña planta yerbácea perenne qu'algama los 10-40 cm d'altor. Tarmos cuadrangulares y velludos con renuevos rastreros que cada primavera formen una nueva planta. Les fueyes, ovales, peciolaes y en roseta les de la base y opuestes a pares y sésiles'l restu. Les flores en tarmos solitarios arrexuntaes en mestos verticiloss. La inflorescencia ye trupa y d'aspeutu piramidal, con bráctees grandes y de coloración violácea. La corola ta formada por un únicu llabiu inferior trilobáu, el superior ye ausente. Tien cierta semeyanza con *[[Ajuga reptans]]* L., de la que s'estrema poles bráctees de la inflorescencia más llargues que les flores correspondientes y por non presentar estolones.

## Distribución
Distribúise pela rexón boreal alpina.

## Hábitat
Alcuéntrase nes camperes alpines sobre suelos fondos y xilizos, más raramente n'escamplaes de fayedales, abetales o pinares subalpinos.

Considerada en peligru d'estinción na Comunidad Valenciana, España.

## Propiedaes
* Ye astrinxente y contra la foria pola so tanín.
* Ye un tónicu amargosu qu'ameyora la dixestión.
* En vía esterna, repulgu a les firíes.
## Taxonomía
*Ajuga pyramidalis* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Sp. Pl.]]* 2: 561. 1753 
;Variedaes
**[[Ajuga pyramidalis subsp. pyramidalis]] 
**Ajuga pyramidalis subsp. rotundifolia* (Willk. & Cutanda ex Willk.) Rivas Mart.
;Sinonimia
* *Bugula alpina* All. [1785]
* *Ajuga vulgaris proles schurii* Rouy [1909]
* *Ajuga vulgaris subsp. pyramidalis* (L.) Rouy [1909]
* *Teucrium pyramidale* (L.) Crantz [1769]
* *Bulga pyramidalis* (L.) Kuntze [1891]
* *Bugula pyramidalis* (L.) Mill. [1768]
* *Ajuga genevensis subsp. pyramidalis'' (L.) Bonnier & Layens

## Nome común
* Búgula de monte, búgula piramidal.
## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Enllaces esternos
Ajuga reptans

La  ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae.

## Descripción
Ye una planta yerbácea y perenne con estolones radicantes de 10-40 cm. de llargor. Fueyes, oblongues y opuestes. Flores pequeñes de color azul que s'arrexunten en mestos recímanos.

## Distribución y hábitat
Ye natural d'Europa y norte d'África estendiéndose hasta Irán. Alcuéntrase en praos húmedos, montes avesíos y suelos encharcaos.

## Propiedaes
* Astrinxente y tónicu amargu qu'ameyora la dixestión.
* Per vía esterna úsase como repulguante.
* Ye diuréticu, estomacal, carminativu, cicatrizante, colagogo, astrinxente, antihemorroidal, vulnerariu, febrífugu.

## Taxonomía
*Ajuga reptans* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 561. 1753.
;Sinonimia
* *[[Ajuga vulgaris]]* Rouy in G.Rouy & J.Foucaud (1909), nom. illeg.
* *[[Bugula decumbens]]* Mill. (1768).
* *[[Ajuga densiflora]]* Ten. (1836), nom. illeg.
* *[[Ajuga alpina]]* Fr. (1842), nom. illeg.
* *[[Ajuga hampeana]]* A.Br. & Vatke (1872).
* *[[Ajuga vulgaris subsp. abnormis]]* Rouy in G.Rouy & J.Foucaud (1909).
* *[[Ajuga vulgaris race candolleana]]* Rouy in G.Rouy & J.Foucaud (1909).
* *[[Ajuga abnormis]]* (Rouy) Prain (1913).
* *[[Ajuga candolleana]]* (Rouy) Prain (1913).
* *[[Ajuga vulgaris var. stolonifera]]* (Jeanb. & Timb.-Lagr.) Rouy [1909]
* *[[Ajuga vulgaris var. breviproles]]* (Borbás) Rouy [1909]
* *[[Ajuga vulgaris var. bifera]]* Gillot [1880]
* *[[Ajuga vulgaris proles candolleana]]* Rouy [1909]
* *[[Ajuga vulgaris subsp. reptans]]* (L.) Rouy [1909]
* *[[Ajuga vulgaris subsp. nantii]]* (Boreau) Rouy [1909]
* *[[Ajuga stolonifera]]* Jeanb. & Timb.-Lagr. [1879]
* *[[Ajuga pyramidalis]]* L. [1754]
* *[[Ajuga nantii]]* Boreau [1863]
* *[[Ajuga breviproles]]* Borbás [1899]
* *[[Ajuga barrelieri]]* Ten. [1835,1838]
* *[[Teucrium reptans]]* (L.) Crantz non Pourr. [1788]
* *[[Bugula reptans]]* (L.) Moench

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ohio State University: ''Ajuga reptans'' 
* Plants For A Future: ''Ajuga reptans''
* USDA Plants Profile: ''Ajuga reptans''
Akebia quinata

***Akebia quinata***: akebi (通草, 'akebi'?). Conocida popularmente como "chocolate vini", ye un arbustu nativu de Xapón, China y Corea. 
## Descripción
Les inflorescencies tán arrexuntaes en recímanos, con trés o cuatro sépalos. Los frutos son vaines en forma de salchicha que contienen magaya comestible.

En China, conozse como "mu tong" (Pinyin) o "mu tung" (Wade-Giles), que significa "madera furao". Tamién ye dacuando conocíu como "mu Tsao" (Wade-Giles), que significa "yerba furao". Amás ye cultivada polos xardineros como planta ornamental trepadora.

## Propiedaes
Na farmacopea china que se cree que tien propiedaes terapéutica como diuréticu, galactogoga, antiflogístico, y analxésicu. L'usu principal de la yerba en China ye como un remediu tradicional pa la lactancia insuficiente nes madres lactantes. La parte melecinal d'esta planta ye'l tarmu maderizu, que se corta en seiciones tresversales y ye preparáu como una decocción.

## Taxonomía
*Akebia quinata* describióse por (Houtt.) Decne. y espublizóse en *[[Archives du Muséum d'Histoire Naturelle]]* 1: 195, pl. 13a. 1839. 
;Sinonimia:
* *Akebia micrantha* Nakai
* *Rajania quinata* Houtt. basónimu

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Gallery

## Referencies

*
## Bibliografía
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
# Flora of China Editorial Committee. 1988-2013. Fl. China Unpaginated. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Flora of China Editorial Committee. 2001. Fl. China 6: 1–512. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Flora of North America Editorial Committee, e. 1997. Magnoliidae and Hamamelidae. 3: i–xxiii, 1–590. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York.
# Gleason, H. A. & A. J. Cronquist. 1991. Man. Man. Vasc. Pl. N.E. U.S. (ed. 2) i–910. New York Botanical Garden, Bronx.
# Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
# Radford, A. E., H. E. Ahles & C. R. Bell. 1968. Man. Vasc. Fl. Carolinas i–lxi, 1–1183. University of North Carolina Press, Chapel Hill.
# Voss, E. G. 1985. Michigan Flora. Part II Dicots (Saururaceae-Cornaceae). Bull. Cranbrook Inst. Sci. 59. xix + 724.
## Enllaces esternos
Alberta magna

***Alberta magna*** ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia de les rubiacees. Ye orixinaria d'África del Sur en KwaZulu-Natal. Este ye un arbustu o árbol bien impresionante, sobremanera cuando ta en flor o con fruta. Esta especie non yá ye atesorada polos coleicionistes de los árboles y los xardineros pola so guapura, sinón tamién porque ye n'árbol protexíu na familia Rubiaceae.

## Descripción
Nel maduror tien la corteza de los tarmos ye gris, les cañes son de color verde o marrón. La corona de brillosa xamasca siempres verde fai irisaciones d'un colloráu brillosu, les flores son tubulares y fórmense nel estremu de les cañes a fines de branu / seronda (febreru-xunu). Les flores tienen unos 2,5 cm de llargu y son de color coloráu brillante con una mota peludo. Siguíos por frutes pequeñes con grandes ales escarlata. 

Les fueyes son simples y opuestes de 7.5-13 cm de llargu y hasta unos 5 cm d'anchu, oblongues o ovales. Les fueyes son brilloses de color verde escuru pol fexe y más pálidu pol viesu, con una nervadura central de color amarellentáu. Los nervios llaterales son dacuando visibles nel viesu de la fueya.

*Alberta magna* crez perbién na mariña a un altor de 1 800 metros, y puede formar un árbol de tamañu medianu, d'hasta 13 m d'altor.

La corteza d'esti árbol utilizar na medicina tradicional, pero la madera ye cuasi inútil. Ruémpese fácilmente, d'ende'l nome común "breekhout".

## Cultivu
Reproducir por frada, la guañada por granes ye irregular. De mal cultivu, nun soporta'l secañu estremu o un clima bien templáu y secu al empar, tampoco'l fríu intenso. La madera ye bien fráxil. Quier suelu bien drenáu, llixeru, en posición ventilada y al sol, con abondosa agua. Plantar nun gran fuexu. En tiestu, tierra fibrosa y turba. En xardín suel crecer adulces, 20-30 cm. añales. Bien plantáu, floria nun par d'años.

## Propiedaes
**Indicaciones**: La corteza usase en medicina tradicional.

**Otros usos**: Utilizada como planta ornamental. 

## Taxonomía
*Alberta magna* foi presentada por Ernst Heinrich Friedrich Meyer, quien foi profesor de medicina na Universidá de Gotinga y profesor acomuñáu de la botánica n'Koningsberg. Llamó al xéneru *Alberta* y a una especie, magna n'honor d'Albertus Magnus, que'l so verdaderu nome yera Graf von Bollstädt, un filósofu famosu o teólogu alemán que vivió ente los sieglos 12 y 13 y escribió *[[De vegetabilis et plantis libri septem|De vegetabilus]]*, un trabayu botánicu en siete volúmenes.

*Alberta magna* describióse por Ernst Heinrich Friedrich Meyer y espublizóse en *[[Linnaea (revista)|Linnaea]] 12: 258*, nel añu 1838.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Llista d'árboles autóctonos de Sudáfrica

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Alberta magna'' en Plantzafrica
Albizia berteriana

***Albizia berteriana*** ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les lleguminosa (Fabaceae). Ye endémica de Cuba, República Dominicana, Haití, Xamaica.

## Taxonomía
*Albizia berteriana* describióse por (Balb. ex DC.) M.Gómez y espublizóse en *[[Dicc. Bot. Nom. Vulgares Cubanos & Puertu-Riquenos]]*, 10. 1889.
;Etimoloxía:
***albizia***: nome xenéricu dedicáu a Filippo del Albizzi, naturalista italianu del sieglu XVIII que foi'l foi'l primeru n'introducila n'Europa nel añu 1740 dende Constantinopla.

***berteriana***: epítetu

;Sinonimia:
**Acacia berteriana* DC. 
**Acacia littoralis* A.Rich.
**Albizzia berteriana* (DC.) M.Gomez 
**Cathormion berteriana* (DC.) Burkart
**Feuilleea berteriana* (DC.) Kuntze
**Inga fragrans* Macfad. 
**Pithecellobium berterianum* (DC.) Benth.
**Pithecellobium fragrans* (Macfad.) Benth. 
**Pithecolobium berterianum* (DC.) Benth. 
**Pseudalbizzia berteriana* (DC.) Britton & Rose

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
*Flora de Cuba

## Referencies
Alchemilla alpina

**Alchemilla alpina** ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Rosaceae. 

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne qu'algama los 10-50 cm d'altor, con fueyes arriñonaes o ovalaes y con flores pequeñes arrexuntaes en corimbos.

## Distribución xeográfica
Ye orixinal de les rexones septentrionales d'Europa y Asia y zones montascoses d'África, Norte y Sur d'América.

## Propiedaes
Utilizada dende tiempos remotos na aplicación por decocción nel tratamientu de los güeyos doloríos y en restañar les firíes. Ye utilizáu como antiinflamatoriu, analxésicu, astrinxente, diuréticu y carminativo.

## Taxonomía
*Alchemilla alpina* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 123. 1753. 
;Etimoloxía:
***Alchemilla***: nome xenéricu que toma'l nome de dalguna planta valorada pol so usu na alquimia.

***alpina***: epítetu llatín que significa "alpín, de los montes".
;Sinonimia:
**Alchemilla alpina subsp. glomerata* (Tausch) E.G.Camus 
**Alchemilla glomerata* (Tausch) E.G.Camus
**Alchemilla argentea* Lam.
**Alchemilla glomerata* (Tausch) Buser
**Alchemilla viridicans* Rothm.

## Nome común

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
# Böcher, T. W. 1978. Greenlands Flora 326 pp.
# Böcher, T. W., K. Holmen & K. Jacobsen. 1968. Fl. Greenland (ed. 2) 312 pp.
# Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York.
# Scoggan, H. J. 1978. Dicotyledoneae (Saururaceae to Violaceae). 3: 547–1115. In Fl. Canada. National Museums of Canada, Ottawa.

## Enllaces esternos

* Verbreitungsgebiet innerhalb der Schweiz
Alchemilla arvensis

***Alchemilla arvensis*** Scop., ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les rosácees.

## Distribución
Ye nativa d'Europa y Norte d'Norte d'África.

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne daqué menor que la especie *[[Alchemilla vulgaris]]*. Tien les fueyes pequeñes de 1 cm de llargu. Les flores ensin pedúnculu son tamién pequeñes y verdoses.

## Propiedaes
*Son utilizaes como diuréticu, demulcente y p'afecciones renales.

## Taxonomía
*Alchemilla arvensis* describióse por (Lamb.) Rich. & A.Rich. y espublizóse en *[[Flora Carniolica, Editio Secunda]]* 1: 115. 1771. 
;Etimoloxía:
***Alchemilla***: nome xenéricu que toma'l nome de dalguna planta valorada pol so usu na alquimia.

***arvensis***: epítetu llatín que significa "cultiváu no campos".
;Sinonimia:
**[[Aphanes arvensis]]* L. basónimu
**[[Alchemilla arvensis]]* (L.) Scop. 
**[[Alchemilla cuneifolia]]* Nutt. ex Torr. & A.Gray 
**[[Alchemilla occidentalis]]* Nutt. ex Torr. & A.Gray 
**[[Aphanes occidentalis]]* (Nutt. ex Torr. & A.Gray) Rydb
**[[Alchemilla delicatula]]* Sennen
**[[Aphanes delicatula]]* Sennen
**[[Percepier arvensis]]* (L.) Moench

## Nome común
Alquimila arvense, alquimilla, pie de lleón.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# Abrams, L. 1944. Buckwheats to Kramerias. 2: 635 pp. In L. Abrams Ill. Fl. Pacific States. Stanford University Press, Stanford.
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.

## Enllaces esternos
Alchemilla mollis

***Alchemilla mollis*** (Buser) Rothm. 1934, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les rosácees.

## Distribución xeográfica
Ye nativa d'Europa meridional y que s'espublizó pel mundu como planta ornamental.

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne. Les fueyes son arriñonaes y les flores de color mariellu verdosu arrexuntar en corimbos percima de la trupa xamasca.

La planta cultívase de cutiu como una cobertoria del suelu, y ye especialmente valorada poles fueyes en clima húmedu, poles boles rellumando nes fueyes. Esto ye por cuenta de la notable propiedá de les fueyes, por aciu la cual la fuercia de contautu ente l'agua y la fueya esta desfavorecida por una fina capa d'aire qu'enfusa na interfaz sólidu-líquidu. Estes boles de l'agua fueron consideraos polos alquimistes la forma más pura d'agua. Ellos utilizaben esta agua na so busca pa convertir metales n'oru. D'ende'l nome "Alchemilla".

## Propiedaes
*Esta planta usóse mientres sieglos como remediu herbariu.
*Polos sos componentes de tanín, tien propiedaes astrinxentes.
*Tamién utilizada en tratamientos xinecolóxicos pa suprimir la menstruación y la irritación natural.

## Taxonomía
*Alchemilla mollis* describióse por (Buser) Rothm. y espublizóse en *[[Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis]]* 33(18–25): 347. 1934. 
;Etimoloxía:
***Alchemilla***: nome xenéricu que toma'l nome de dalguna planta valorada pol so usu na alquimia.

***mollis***: epítetu llatín que significa "nidiu, blandu".
;Sinonimia:
**[[Alchemilla acutiloba subsp. catillaris]]* Buser. 
**[[Alchemilla acutiloba subsp. mollis]]* Buser. 
**[[Alchemilla acutiloba var. mollis]]* Buser.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Enllaces esternos
Alchemilla procumbens

El **chilillo** o ***Alchemilla procumbens***, ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia de les rosácees.

## Descripción
Ye una yerba postrada qu'algama un tamañu de 10 a 40 cm de llargu, colos tarmos delgaos. Les fueyes tán estremaes en 3 partes como un abanicu abiertu, nótense sedoses nel aviesu. Les flores son de color verdosu guinda, bien pequeñes al igual que los frutos.

## Distribución y hábitat
Ye d'orixe desconocíu y habita en clima templáu ente los 2000 y los 3900 metros. Planta montesa, cultivada en güertos familiares y acomuñada a vexetación alteriada de pacional, montes de encino, de pinu y mistu de encino-pinu.

## Propiedaes
Emplégase como antidiarreica y estomacal nel estáu de Michoacán. Con esti propósitu prepara una fervinchu coles fueyes, tómase como té tolos díes hasta que suma'l malestar. Pa sanar llagues y úlceras faise una decocción de les fueyes y con ella llávase y apliquen compreses na parte afeutada. Nel estáu d'Hidalgo, la cocción de tola planta bébese como té pa la inflamación. Nel Estáu de Méxicu ellabórase un fervinchu con tarmu, fueyes y flores que se toma pa baxar la calentura; y una cocción del tarmu y les fueyes que se bebe pa tratar afecciones de los reñones. Méntase la so aición astrinxente.

## Taxonomía
*Alchemilla procumbens* describióse por Joseph Nelson Rose y espublizóse en *[[Contributions from the United States National Herbarium]]* 10(3): 96, t. 27. 1906.
;Sinonimia:
* *Lachemilla costaricensis* Dammer
* *Lachemilla procumbens* (Rose) Rydb.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Standley, P. C. & J. A. Steyermark. 1946. Rosaceae. En: Standley, P.C. & J.A. Steyermark (eds.), Flora of Guatemala - Part IV. Fieldiana, Bot. 24(4): 432–484.
Albizia inundata

***Albizia inundata*** ye un árbol perenne, orixinariu de Sudamérica. Ente los nomes comunes atópense ***maloxo, muqum, paloflojo, Timbo-ata***, y tamién **cañafístula** anque esti ye un nome vulgar usáu más pa *[[Cassia fistula]]*.

## Descripción
***Albizia inundata*** ye un árbol perenne nativu de Sudamérica: Bolivia, Brasil, Arxentina, Uruguái, Paraguái. Crez hasta un altor de 20 metros.

## Propiedaes
Les fueyes de *Albizia inundata* contienen dimetiltriptamina.

## Taxonomía
*Albizia inundata* describióse por (Mart.) Barneby & J.W.Grimes y espublizóse en *[[Memoirs of the New York Botanical Garden]]* 74(1): 238. 1996.
;Etimoloxía:
***albizia***: nome xenéricu dedicáu a Filippo del Albizzi, naturalista italianu del sieglu XVIII que foi'l foi'l primeru n'introducila n'Europa nel añu 1740 dende Constantinopla.

***inundata***: epítetu llatín que se refier al so hábitat en "llugares anubiertos·.
;Sinonimia:
* *Acacia inundata*  Mart. basónimu 1823 
* *Acacia multiflora* Spreng.
* *Acacia polyantha* A.Spreng.
* *Acacia polyanthes <small>[[Spreng.]] [[1828]]</small>
* *Albizia polyantha* <small>(A.Spreng.) [[G.P.Lewis]] [[1987]]</small>
* *Arthrosamanea polyantha* <small>(A.Spreng.) [[Arturo Eduardo Burkart|Burkart]]</small>
* *Arthrosamanea polycephala* <small>([[Griseb.]]) Burkart</small>
* *Cathormion polyanthum* <small>(A.Spreng.) Burkart</small>
* *Cathormion polycephalum* <small>Burkart</small>
* *Enterolobium polycephalum* <small>Griseb.</small>
* *Feuilleea polycephala* <small>(Griseb.) [[Kuntze]]</small>
* *Pithecellobium multiflorum* <small>([[Kunth]]) Benth.</small> [[var.]] *brevipedunculata* <small>[[Chodat]] & [[Hassl.]]</small>
* *Pithecellobium pendulum* <small>[[Lindm.]]</small>

== Ver tamién ==
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Usos melecinales de los raigaños]]
* [[Medicina china tradicional]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==
*[[Departamentu d'Agricultura de los Estaos Xuníos]], ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?435599 (16 dic 2007)

== Enllaces esternos ==


* [http://fm2.fieldmuseum.org/plantguides/view.asp?chkbox=3207 *Albizia inundata'' semeya (Field Museum)] 
* Especímenes Secos de Hrbarium (Field Museum) 
* Sinonimia
* http://zipcodezoo.com/Plants/A/Albizia_inundata.asp
Alchornea cordifolia

***Alchornea cordifolia*** ye una especie d'arbustu o pequeñu árbol perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ta distribuyíu pol África tropical.

## Descripción
Ye un arbustu trepador. Les fueyes son ovalaes, col cantu serrucháu, el peciolu curtiu y tienen unes glándules nes axiles de los nervios basales. Les inflorescencies de color blancu verdoses tán axuntaes nun pequeñu recímanu colgante. Los frutos son verdosos, con dos cápsules y dos estilos, persistentes.

## Propiedaes
Ye una de les plantes nes que s'asitien trampes pa palombos una y bones el frutu atraer. Úsase en medicina tradicional pal tratamientu d'ensame d'afecciones dixestives, respiratories, fiebres, conxuntivitis, firíes, dolores de mueles, etc. Tamién se llogra tinte negru de la planta y les granes.

Ye conocíu y llargamente utilizáu como un antiinflamatoriu.

La planta utilizar na medicina tradicional africana. Les fueyes, raigaños y corteza del tueru contienen terpenos, glucósidos esteroides, flavonoides, taníns, saponines, los carbohidratos y los alcaloides imidazopirimidina alchorneina, alchornidine y dellos alcaloides guanidina. Les fueyes tamién contienen una gama d'ácidos hidroxibenzoico: ácidu gálico y el so éster etílicu, acedu gentísico, acedu antranílico (vitamina L1) y acedu protocatéquico , y tamién acedu elágico (alizarina mariella). Un homólogu C20 d'acedu vernólico, llamáu alchornoic acedu , puede atopase nel aceite de grana.

## Taxonomía
*Alchornea cordifolia* describióse por Johannes Müller Argoviensis y espublizóse en *[[Linnaea (revista)|Linnaea]]* 34: 170. 1865. 
;Sinonimia:
* *Cacoucia cordifolia* (Schumach. & Thonn.) Walp. 
* *Schousboea cordifolia* basónimu
* *Alchornea cordata*

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# ORSTOM. 1988. List Vasc. Pl. Gabon Herbier National du Gabon, Yaounde.

## Enllaces esternos
Alchornea floribunda

***Alchornea floribunda*** ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les euforbiacees. Ye una planta orixinaria de Sudán, Uganda, Camerún, República Centroafricana, El Congu, Guinea Ecuatorial (incl. Bioko), Gabón, Santu Tomé y Príncipe, la República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Ghana, Guinea, Liberia, Nixeria y Sierra Lleona.
## Descripción
Ye un pequeñu arbustu con fueyes curtiu peciolaes, moderadamente firme, oblongues o oblongo-oblanceolaes, pocu y acuminaes, enteres o crenaes, con una base arrondada. Les inflorescencies masculines n'espigues paniculaes, escasamente simples, terminales. Les flores femenines n'espigues terminales laxas simples. El frutu en forma de cápsula de 3 celdes.
## Usos melecinales
La planta tien propiedaes sicodéliques y aafrodisiaques. El raigañu y la corteza en polvu utilizar pa la medicina tradicional.

## Principios activos
Compuestu que contién *Alchornea floribunda*:
* Alchorneina, Planta 
* Alchorneinona, Planta 
* Alcaloides, Raigañu, 12000 ppm
* Acedu antranílico, Planta
* Acedu gentisinico, Planta
* Isoalchorneina, Planta
* Yohimbina 

## Taxonomía
*Alchornea floribunda* describióse por Johannes Müller Argoviensis y espublizóse en *[[Journal of Botany, British and Foreign]]* 2: 336. 1863. 
;Sinonimia:

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Llista de plantes sicodéliques

## Referencies

## Bibliografía
* Govaerts, R. (1995). World Checklist of Seed Plants 1(1, 2): 1-483, 1-529. MIM, Deurne.

* Govaerts, R., Frodin, D.G. & Radcliffe-Smith, A. (2000). World Checklist and Bibliography of Euphorbiaceae (and Pandaceae) 1-4: 1-1622. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.

* Harris, D.J. (2002). The vascular plants of the Dzanga-Sangha Reserve, Central African Republic: 1-274. National Botanic Garden (Belgium), Meise.

* Sosef, M.S.M. & al. (2006). Check-list des plantes vasculaires du Gabon. Scripta Botanica Belgica 35: 1-438.

* Figueiredo, Y. & Smith, G.F. (2008). Plants of Angola. Streliztia 22: 1-279. National Botanical Institute, Pretoria.
Alepidea peduncularis

***Alepidea peduncularis*** ye una especie de planta yerbácea comestible y perenne, nativa de les camperes de monte del este d'África n'Congo, Sudán y Etiopía hasta'l sur de Sudáfrica a 1220 - 2440 metros . 

## Descripción
La planta tien un tarmu floral d'unos 70 cm d'altor, y una roseta basal de fueyes colos márxenes ciliaos. Les fueyes son comestibles, y los raigaños usar na medicina.

## Taxonomía
*Alepidea peduncularis* describióse por Steud. ex A.Rich. y espublizóse en *[[Tentamen Florae Abyssinicae]]* . . . 1: 320. 1848. 
;Sinonimia:
* *Alepidea coarctata* Dummer 
* *Alepidea congesta Schltr. & H.Wolff 
* *Alepidea fischeri* (Engl.) Schltr. & H.Wolff 
* *Alepidea gracilis* Dummer 
* *Alepidea longifolia subsp. coarctata* (Dümmer) Weim. 
* *Alepidea longifolia subsp. propinqua* (Dümmer) Weim.
* *Alepidea longifolia subsp. swynnertonii* (Dümmer) Weim. 
* *Alepidea massaica* Schltr. & H.Wolff
* *Alepidea peduncularis var. fischeri* Engl. 
* *Alepidea propinqua* Dummer 
* *Alepidea swynnertonii* Dummer 
* *Eryngium pedunculare* (Steud. ex A.Rich.) Koso-Pol.
== Ver tamién ==
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Usos melecinales de los raigaños]]
* [[Medicina china tradicional]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]
== Referencies ==


== Enllaces esternos ==
* [http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&TN=PROTAB~1&QB0=AND&QF0=Species+Code&QI0=Alepidea+peduncularis&RF=Webdisplay PROTAbase on *Alepidea peduncularis'']
Aletris farinosa

L**'Aletris farinosa** ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Nartheciaceae. Denominar "farinosa" pola sustancia blanca qu'anubre tola planta. Ye orixinaria d'América del Norte.

## Carauterístiques
Yerba orixinaria d'EE. XX. con raigañu tuberosa, cilíndrica y horizontal, tien sabor amargoso. Nun tien tarmu y les fueyes radicales, yerbácees tienen 6 cm de llargor y 0.5-1 cm d'anchu, son coriacees, de color verde maciu, enteres, llanceolaes, sésiles y agudes con prominentes nervaciones paraleles. El tarmu floral ye erecto, redondu y apaez en mayu-agostu, algama 1 m d'altor que crez del centru de l'agrupación de fueyes. La flores son acampanaes y asítiense en recímanos terminales. Tien pedúnculos curtios con pequeñes bráctees na base. El frutu ye una cápsula seca con numberoses granes n'en interior.
## Distribución y hábitat
Crez nes rexones húmedu y pantanosu d'América del Norte, dende Florida y Louisiana hasta Ontario.
## Propiedaes
* Pol so principiu amargosu utilízase como estimulador del mambís.
* Tamién usáu contra les flatulencias y mala dixestión.
* En dosis elevaes tienen propiedaes llaxantes. 

**Principios activos**: Contién saponines: diosgenina (sapogenina esteroidea precursora de la cortisona y la progesterona).

**Indicaciones**: Aperitivo, eupépticu, sedante uterín, diuréticu y antirreumático. Emético, vermífugo. En dosis altes ye llaxante, purgante y daqué narcóticu.Usóse en casos de flatulencia y dolores cólicos por dixestión deficiente. Úsase'l rizoma y el raigañu.

## Taxonomía
*Aletris farinosa* describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 319. 1753. 
;Sinonimia:
 
* *Aletris alba* Michx. 
* *Aletris llucida* Raf.
## Denominación vulgar
Castellán: **aletris**.
## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Enllaces esternos
Alisma plantago-aquatica

El **llantén acuáticu** (*Alisma plantago-aquatica*), ye una especie de planta acuática perteneciente a la familia de l'alismatacees.
__TOC__

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne qu'algama 10-100 cm de llargor con un raigañu fibrosa y bulbosa con delles fueyes basales de 15-30 cm de llargor formando una roseta, estes son oblongues o llanceolaes, subcordaes na base con peciolos llargos y acanalaos paecíos al llantén. El tarmu floral ye triangular qu'algama un metru d'altor, surden direutamente del raigañu y termina nuna inflorescencia con pequeñes y numberoses flores blanques o rosaes que se disponen nuna panícula piramidal laxa, formando aniellos o manizos alredor del tarmu. La corola tien trés pétalos y el mota trés sépalos. El frutu ye una aqueniu con una grana.

## Distribución y hábitat
Ye nativa del Hemisferiu Norte, n'Europa, Asia y América del Norte. Crez en llugares húmedos y pantanosos, cantos de los ríos, llamargues y banzaos.

## Etimoloxía
La pallabra *alisma* dizse provién del celta y significa "agua", en referencia al so hábitat onde crez. Los primeros botánicos nomáronlu 039;'plantago* pola semeyanza de les sos fueyes.

== Propiedaes ==
* Les fueyes seques en fervinchu usóse popularmente como [[diuréticu]], [[diaforética]] y [[astrinxente]] pa casos de retención urinaria, [[edema]], [[nefritis]] y [[disuria]].
* El raigañu usar pa curar la [[hidrofobia]] y tuvo reputación n'[[América del Norte]] pa curar les mordedures de [[culiebra|culiebres]].

*'Indicaciones*': Les fueyes son [[astrinxente]]s, antiinflamatorias, [[rubefaciente]]s, [[diuréticu]], [[depurativu]], [[galactogogo]].Les [[grana|granes]] hemostático.Según autores [[afrodisiacu]].La ingestión de grandes cantidaes puede presentar efeutos secundarios.Les fueyes y [[rizoma|rizomes]] pueden provocar irritaciones na piel.

== Taxonomía ==
*Alisma plantago-aquatica* describióse por [[Carlos Linneo]] y espublizóse en *Species Plantarum'' 1: 342. 1753. 
;Sinonimia:

## Nome común

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Enllaces esternos
Alkanna tinctoria

***Alkanna tinctoria***, **palombiella de tintes** (anque tamién s'aplica a *[[Anchusa officinalis]]*), ye una especie miembru de la familia de les Boraginaceae. Ye orixinaria de la cuenca mediterránea.

## Descripción
Ye una yerba fráxil, ablancazada, perennifolia y velluda qu'algama un tamañu de 10.30 cm d'altor. Les fueyes son alternes, oblongues y enteres. Les flores son pequeñes y arrexuntar en recímanos terminales, dispuestos usualmente en pares. El frutu ye un tetraquenio tuberculáu y reniforme que contién cinco nuececilles.
## Usos
*Alkanna tinctoria* utilizóse como colorante pa llapiceru de llabios y color coloráu en cosméticos.

L'axente colorante nel raigañu de *[[Alkanna tinctoria]]* foi aislláu químicamente y nomáu alkannin.

## Toxicidá
El raigañu de les especies del xéneru *Alkanna* pueden contener alcaloides pirrolizidínicos, que la so ingestión afecta al fégadu, provocando daños agudos y/o crónicos, que pueden provocar la muerte por fallu hepáticu; coles mesmes, puede causar cáncer de pulmón y hipertensión pulmonar.

## Taxonomía
*Alkanna tinctoria* describióse por (L.) Tausch y espublizóse en *[[Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis]]* 10: 99. 1846 
;Sinonimia:
* *Anchusa tinctoria* (L.) L.
* *Lithospermum tinctorium* R. & P., hom. illeg. non L.
* *Alkanna tinctoria subsp. lehmanii* (Tinéu) Nyman 
* *Baphorhiza tinctoria* (L.) Link 
* *Buglossum tinctorium* Lam. 
* *Lithospermum commutatum* Bianca 
* *Lithospermum lehmannii* Tinéu * 
*Lycopsis cyrenaica* Spreng. 
* *Nonea violacea* Aucher ex DC. 
* *Onochilis tinctoria* Bubani 
* *Rhytispermum tinctorium* Link
## Nome común

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies
* 

## Enllaces esternos

 en parte
Alexifármacu

**Alexifármacu** (del griegu, *aleeso*, yo refugo y *fármacos*, venenu, remediu). Usaben esta pallabra los antiguos pa designar los remedios que creíen capaces d'espulsar del cuerpu los distintos principios morbíficos o de precaver los malos efeutos de los venenos. 

Les sustancies melecinales d'esta clase son:

*los raigaños d'anxélica, d'énula campana, contrayerba, genciana, imperatoria, galanga, gengibre, serpentaria de Virginia, etc.
*les fueyes de torongil, yerbabuena hortense, tomillu, salvia y de la mayor parte de les llabiaes.
*les flores de sabugu y clavel.
*la corteza de naranxa, de llimón y canela.
*les granes de les umbelíferes, les bayes del enebro, la moscada, el macis, los clavos d'espuela , l¡alcanfor, almizcle etc 
*delles preparaciones oficinales, como los aguardientes destilados y les tintures espirituoses

Estes sustancies col so efeutu inmediatu tienen de fortificar los aparatos, aumentar la so tonicidá, acelerar los sos movimientos, ximelgar el cursu del sangre y mover la trespiración.

## Referencies

*''Diccionariu de veterinaria'', Carlos Risueño, 1829
Allium cepa var. horcal

La **cebolla horcal** (*[[Allium cepa]]* L. var. *horcal*) ye una variedá de la cebolla.

Ye autóctona de les provincies de Burgos y Palencia. Tiénense referencies bibliográfiques de la cebolla horcal dende 1854.

## Carauterístiques organolépticas
Color doráu. Forma globosa. Tamañu grande (10,1 cm de media). Piel fino de color marrón. Testura crujiente. Jugosa. Arume fresco. Sabor nidio, llixeramente duce. Magaya del blancu al amarellentáu verdosu claru. Capes grueses, carnoses y jugosas.

## Cultivu
Cultivar nes provincies de Castiella la Vieya y de Lleón (Burgos, Palencia, Segovia, Zamora,...). Recoyer de setiembre hasta abril o mayu, lo que vien coincidir cola dómina de matances tradicionales del gochu.
El tipu de suelu en que se cultiva inflúi na evolución de les carauterístiques fisicoquímiques de la cebolla de la variedá Horcal.

## Usos
La cebolla horcal ye l'ingrediente principal de la morciella de Burgos. Entra na composición nun porcentaxe mayor al 35%. Los ellaboradores d'esta especialidá consideren que ye la variedá más fayadiza pa ello. Ye importante pa les etapes del amasáu y del embutíu. Inflúi nes carauterístiques físicu-químiques y nes carauterístiques organolépticas propies de la morciella de Burgos. El porcentaxe de cebolla horcal inflúi sobre'l pH, los azucres totales y la fibra dietética total. Inflúi nel númberu ya intensidá de los compuestos volátilessobremanera de compuestos azufraos que dan a la morciella'l so particular golor y sabor picante.

La cebolla horcal tamién s'utiliza pa la ellaboración de la morciella de Lleón, que nun lleva arroz.

Ye, poro, la *cebolla matancera* por excelencia.

Tamién s'usa pa incorporar a guisos.

Una vegada cortada o picada, la cebolla horcal caltién la so calidá aproximao un día.

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 300–301. 1753.
;Etimoloxía:
***Allium***: nome xenéricu bien antiguu. Les plantes d'esti xéneru yeren conocíes tantu polos romanos como polos griegus. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeros n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).

***cepa***: epítetu llatín que significa "cebolla"

## Ver tamién
* Cebolla de Palenzuela
* Cebolla colorada
* Cebolla llarga, cebolla d'acampezo o cebolla china
* Cebolla de fueya o ciboulette
* Sopa de cebolla
* Aros de cebolla

## Enllaces esternos
* Collado-Fernández, M.;Gómez-Recio, M.;Díez, N.;Jaime, I.;Rovira, J. Evolución de les carauterístiques fisicoquímiques de la cebolla 'horcal' mientres l'almacenamientu en refrigeración dependiendo del suelu de cultivu. Revista Iberoamericana de Teunoloxía Postcosecha, Vol. 8, Núm. 2, ensin mes, 2007, pp. 121-128 Asociación Iberoamericana de Teunoloxía Postcosecha, S.C. Méxicu
* Meyor con cebolla horcal. Diario de Burgos. 19 de setiembre de 2008

## Referencies
Allium glandulosum

***Allium glandulosum***, ye una especie de planta bulbosa del xéneru Allium, perteneciente a la familia de les amarilidacees, del orde de les Asparagales.
Ye orixinaria d'América del Norte.

## Descripción
Planta que tien tubérculos pequeños. Les fueyes son llargues, como llistones de color verde escuru que salen dende'l suelu. Les sos flores son púrpura-coloraes colos cantos blancos, delles vegaes blancu con azul que tán asitiaes na punta d'un pequeñu tarmu.

## Distribución y hábitat
Orixinaria de Méxicu, habita en climes templaos y semicálidos, ente los 200 y los 700 metros. Planta cultivada en terrenes de cultivu y en güertos familiares, acomuñada al monte tropical caducifoliu.

## Propiedaes
Nel Estáu d'Hidalgo, emplegar pa curar el resfriáu, tratar la tos crónica, la circulación del sangre y la tuberculosis. Esta postrera ye una enfermedá infeiciosa causada pol bacilu de Koch qu'afecta a cualquier órganu, preferentemente pulmones. En Oaxaca, utilizar pa baxar la calentura.

## Taxonomía

*Allium glandulosum* describióse por Link & Otto y espublizóse en *[[Icones Plantarum Rariorum Horti Regii Botanici Berolinensis]]* 1: 33, pl. 17. 1828.
;Etimoloxía:
***Allium***: nome xenéricu bien antiguu. Les plantes d'esti xéneru yeren conocíos tantu polos romanos como polos griegus. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeros n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).

***glandulosum***: epítetu llatín que significa "glandular".
;Sinonimia:
* ''Allium longifolium Lindl.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Davidse, G., M. Sousa Sánchez & A. O. Chater. (eds.) 1994. Alismataceae a Cyperaceae. Fl. Mesoamer. 6: i–xvi, 1–543.
# Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
# Mullin, J. M. 1994. 9. Allium L. Fl. Mesoamer. 6: 31–32.
# Standley, P. C. & J. A. Steyermark. 1952. Liliaceae. In Flora of Guatemala - Part III. Fieldiana, Bot. 24(3): 59–100.
# Traub, H. P. 1968. New Guatemalan and Mexican Alliums. Pl. Life 24(2–4): 127–142.
Allium hypsistum

***Allium hypsistum***, conocida nel so llugar d'orixe como ***Jimbu***, ye una especie de planta bulbosa bien utilizada en delles rexones de Nepal. La yerba, que tien un sabor ente cebolla y cebollu, ye davezu utilizada seca. Emplégase comúnmente pa dar sabor a les llenteyes. Les fueyes seques tostar en mantega de búfalo p'aumentar el so sabor.

## Usos
Nun estudiu de 2006:

* 95% de los llares na rexón d'Upper Mustang de Nepal usa'l jimbu na cocina, sobremanera nos currys.
* 38% de los llares utiliza jimbu como medicina (na so mayoría como un tratamientu qu'ayuda a combatir la gripe).
* 52% de los llares reconoz tar implicáu na estracción de jimbu (y esti porcentaxe varia descomanadamente según el tamañu del llar, con muncho más jimbu recoyíu nos llares con 5-6 persones.

## Taxonomía

*Allium hypsistum* describióse por William Thomas Stearn y espublizóse en *[[Bulletin of the British Museum (Natural History), Botany]] 2: 188*, nel añu 1960.
;Etimoloxía:
***Allium***: nome xenéricu bien antiguu. Les plantes d'esti xéneru yeren conocíos tantu polos romanos como polos griegus. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeros n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).

***hypsistum***: epítetu

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies
Allium melananthum

***Allium melananthum*** ye una liliácea perenne endémica del sureste de la Península Ibérica.

## Descripción
Tien bulbos de 13-24 x 8-20 mm, ± ovoides, solitarios, polo xeneral con 1-2 bulbillos de 7-12 x 7-10 mm, pedunculaos –asitiaos na parte esterna del bulbu principal-, apiculaos, amarellentaos, buxos o ablancazaos; túnica esterna coriácea, llisa, d'un color abuxáu. Tarmu de 37-130 cm, de seición circular, fistuloso. Fueyes 2-4(5), dispuestes a lo llargo del terciu inferior del tarmu, glabres, ensin peciolu, con una vaina membranácea de 43-160 mm. Inflorescencia de 13-33 x 16-35 mm, ± esférica, trupa, de 16-160 flores ovoides, ensin bulbillos; espata con 2 segmentos subiguales. Tépalos ovaos, agudos, densamente papilosos, d'un púrpura bien foscu, cuasi negros en secu. Frutu con 1-2 granes por lóculo. Granes 1,9-2,8 x 1,1-1,5 mm, ± irregularmente ováu-anguloses, ensin eleosoma, negres. Tien un númberu de cromosoma de 2n = 16.

## Distribución y hábitat
Habita n'espartales, tomillares y romerales de les provincies d'Almería, Murcia y Alicante. Esiste tamién una población disyunta na Sierra de Mijas (Málaga).

Les meyores poblaciones caltener na franxa mariniega de la Rexón de Murcia, n'espacios protexíos como Calblanque y Portmán, la Sierra de la Muela y Cabu Tiñoso y Cabu Cope y Puntes de Calnegre. Tamién enfusa pel interior hasta Sierra Espuña. Na provincia d'Almería puede atopase pela redolada de la capital y na Sierra de Gádor.

## Estáu de caltenimientu

Alcuéntrase catalogáu como especie cuasi amenazada según la Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura. Na Rexón de Murcia, el so estáu ye consideráu como vulnerable.

## Taxonomía
*Allium melananthum* describióse por Auguste Henri Cornut de Coincy y espublizóse en *[[J. Bot. (Morot)]]* 9: 336 1895.
;Etimoloxía:
***Allium***: nome xenéricu bien antiguu. Les plantes d'esti xéneru yeren conocíos tantu polos romanos como polos griegus. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeros n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).

***melananthum***: epítetu llatín que significa "con anteres negres".

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les amarilidacees

## Referencies

* Región de Murcia Dixital: Ayu negru
* 
* Flora protexida de la Rexón de Murcia: Allium melananthum
* IUCN Red List. Allium melananthum

## Enllaces esternos