open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bongó

El **bongó** ye un instrumentu membranófono conformáu por un xuegu de dos cuerpos de madera llixeramente troncocónicu, unu más pequeñu que l'otru, xuníos por un llistón de madera. Les sos boques cimeres -les de diámetru mayor- tán cubiertes por cueru ensin pelo que s'enterria con un aniellu de metal al traviés de llaves metáliques. L'intérprete -bongosero- lo percute coles manes, pa lo cual asitiar ente les sos rodíes, sentáu, allugando'l parche más agudu (el de menor tamañu) a la so izquierda nun ángulu de 45°.
Según la clasificación decimal de los instrumentos musicales de Hornbostel y Sanchs (Vega 1989), correspuénde-y el númberu 211.211.12-9221.

El bongó ye, a dicir de Fernando Ortiz —l'etnógrafu ya historiador cubanu— “la más pervalible síntesis na evolución de los tambores ximielgos llograda pola música afrocubana”. El so orixe remontar a la zona oriental de Cuba que conxuntamente col desenvolvimientu del son, algama la so forma definitivo y mayor rellumanza al llegar a L'Habana a partir de 1909. 

Esón inversa, quedando'l *machu* al llau derechu. Xeneralmente asítiase ente les rodíes del ejecutante sentáu con un ángulu d'enclín de, aproximao, 45 graos escontra fuera del ejecutante, anque tamién ye bien utilizáu sobre un atril. El/a ejecutante suel alternar el so usu cola llueca cubana, utilizáu una lluria, colgar d'una pierna del ejecutante sentáu, quedando los tambores a entrambos llaos de la mesma.

La so evolución tuvo bien amestada a l'apaición y popularidá del son montuno cubanu. Al traviés de los conxuntos soneros llegaron a los salones de bailles y de ende a les grandes orquestes, col ésitu d'esta música qu'interpreten ritmos cubanos y llatinoamericanos, comúnmente llamaos salseros, per tol mundu actual. Nos años actuales esisten bien bonos bongoseros con una gran virtualidad que fixeron d'esti instrumentu la so vida y carrera artística podemos citar a Roberto Roena de Puertu Ricu o Cheo Navarro de Venezuela.

Anguaño emplégase nos xéneros musicales mueyu y bachata.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carillón

El **carillón**, **órganu aereu** o **órganu de campanes** ye un instrumentu de percusión idiófono que consistente nun xuegu de campanes dispuestes en escala musical que se cuten con un martiellu d'estes maneres:

* A mano: Paez qu'esta modalidá yá yera conocida nel sieglu XI, y verdaderamente taben n'usu nel XIII, como lo manifiesten delles miniatures presentes en códizs. 
* Con martiellos aicionaos por aciu un "tecláu" (en realidá, un xuegu de palanques cola mesma disposición): Esta otra modalidá emplegar por primer vegada en Alost (Flandes) nel añu 1487, y estenderíase en sieglos posteriores: llegar a faer aparatos d'hasta ochenta campanes.

Tamién se llamen carillones, anque impropiamente, a los xuegos de campanielles que se faen sonar simultáneamente solmenándoles, seya en xuegos de trés o cuatro o nuna rueda que xira.

Llámase *carillón de llámines* al metalófonu agudu llamáu tamién *llira de llámines* o a cencielles *llira* (sobremanera cuando ye un modelu emplegáu pa desfile), que'l so nome internacional ye *[[glockenspiel]]*.

## Ver tamién
* Maanina
## Referencies

## Enllaces esternos
Campanes tubulares

Les **campanes tubulares** son un instrumentu musical, en concretu, trátense d'un idiófonu percutido de metal. Llámense campanes tubulares porque ello ye que'l so soníu ye similar al de les grandes campanes foi una manera d'evitar llevar les grandes y pocu práutiques campanes orixinales a la orquesta.

Les campanes tubulares son trenta y tres tubos metálicos (de cobre o latón) buecos que tán suspendíos d'un armazón. Estos tubos se percuten con unu o dos mazos. El tubu siempres ye cutíu na so seición cimera. Pa detener el soníu úsase o una barra o un pedal.

Cada *campana* (tubu) tien distintu llargor, pa poder ufiertar notes distintes. Dexa l'afinación, polo que se trata d'un instrumentu de soníu determináu.

## Historia
Los sos primeros usos fueron daos nel sieglu XVIII, cuando nes óperes precisaba'l soníu de campanes d'ilesies. Otra obra que-yos daría usu y que sería de más fama foi la *[[Obertura 1812]]* del compositor Tchaikovski, debíu que nel clímax estes utilícense pa representar a les campanes de les ilesies proclamando que se ganó la guerra contra Francia.

Mike Oldfield facer famoses nel sieglu XX col so *[[Tubular Bells]]* de 1973. La producción d'esti instrumentu disparóse, dada la demanda que se xeneró per parte de coleicionistes y otros artistes, qu'incluyeron l'inventu en munches creaciones posteriores.

## Estensión
El so estensión básica va dende'l do central del pianu (do3) hasta'l sol d'una octava más aguda (sol4). Sicasí, hai modelos grandes que baxen hasta'l la2, ya inclusive hasta'l sol2, y xuben hasta'l do5.

## Referencies
Testu de páxina.

## Enllaces esternos
Contrafagot

El **contrafagot** ye un instrumentu musical aerófono de la familia de vientu-madera y de llingüeta doble.

## Descripción física
Tien un tubu de más de 6m de llargor, que pesa unos 10 kg, y que dobláu trés vegaes sobre sí mesmu, entá algama un altor de 1,60 m. Ta construyíu totalmente de madera, quitando'l tudel y la campana.

Ye un instrumentu de la familia de vientu madera, de doble llingüeta y de parafusa cónica.

El tubu d'esti instrumentu ye de la categoría de los llamaos instrumentos de 32 pies, al igual que'l contrabaxu y, como ésti, suena la octava grave del soníu escritu. El soníu más grave del instrumentu ye'l subcontra Si b, empezando la so escala xeneralmente pol subcontra Do. Aun así, los modelos más modernos del instrumentu son capaces de xenerar notes entá más graves, capaces d'acabar na o'l bemol.

Pa tocalo, ye necesariu sofitase nuna pica de fierro, por cuenta del so pesu.

La llingüeta o caña de contrafagot facer con madera de caña (Arundo donax) d'una manera bien similar a la del fagó. Les diferencies principales tán nes sos midíes, una y bones les de la caña de contrafagot son sensiblemente mayores. El llargor total de la pala utilizada pa faer la caña va ser d'unos 70 a 73 mm. 
Les proporciones de la caña van ser de:
17-20 mm na punta.
6'5-7 mm de diámetru nel tudel.

Soníu: Tien una calidá escuro y ronco, úsase xeneralmente pa da-y una base a los instrumentos de vientu madera.

## Repertoriu

El repertoriu solístico nun ye bien estensu, solo dellos compositores como'l finlandés Kalevi Aho o l'estauxunidense Gunter Schuller escribieron conciertos pa contrafagot con acompañamientu orquestal. Esto ye por cuenta que'l contrafagot, a pesar de ser a cencielles una octava más grave que'l fagó, ye un instrumentu más axatáu, malo de tresportar y un soníu, anque lúgubre, bien escuru; qu'inclusive'l fagó ye capaz d'igualar nes sos notes más graves.

Aun así, Beethoven emplegar con efeutu almirable na escena de la cárcel, en Fidelio, amás d'utilizalo tamién nel final de les Sinfoníes Quinta y Novena, pero como simple refuerzu de los baxos. Nes *Variaciones sobre una tema de [[Haydn]]*, de Brahms, desempeña coles mesmes un papel importante. Coles mesmes, Ravel emplegar nel so Conciertu pa la manzorga, pa introducir la tema de primeres de la obra.

## Referencies
* Raimondo Inconis, *Il controfagotto, storia e tecnica*, ed. Ricordi, Milano (1984-2004) - ER 3008 / ISMN 979-0-041-83008-7.

## Ver tamién
*El portal del contrafagot y los contrafagotistas 
*Fagó
*Fagotino
*Sarrusófono

## Referencies

## Enllaces esternos
* L'Universu del contrafagot  www.elfagot.com/Contrafagot
Instrumentu musical electrónicu

Un **instrumentu electrónicu** ye un instrumentu musical que produz soníos usando la electrónica (enerxía llétrica). El mesmu estrémase d'un instrumentu tradicional llétricamente amplificáu, que ye paecíu a la so versión acústica, pero que rique que l'amplificación realizar por medios electrónicos, como ye'l casu de la guitarra llétrica.

Los instrumentos electrófonos son la última familia n'integrase a la clasificación Sachs-Hornbostel, aproximao en 1920. 

Los instrumentos mecánicu-llétricos o electromecánicos son los instrumentos musicales qu'entemecen elementos mecánicos y llétricos pa xenerar el soníu, como por casu, el Órganu Hammond o Melotrón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Corneta

La **corneta** ye un instrumentu de vientu metal utilizada nel *[[jazz]]*, les *[[brass band]]s* britániques y na música clásica, principalmente dende'l sieglu XIX en bandes militares europees. El soníu produzse gracies a la vibración de los llabios del intérprete na parte denomada boquilla a partir de la columna del aire (fluxu del aire).

La corneta deriva de la trompa de posta (Posthorn alemán) al que s'añadió, de primeres del sieglu XIX en Francia, pistones.

La corneta nun dispón de pistones como asocede na trompeta. El soníu qu'esta produz ye gracies a la "embocadura" de la persona que la toca. 

Nel *[[jazz]]* foi bien utilizada mientres l'estilu New Orleans, anque depués foi suplantada adulces pola trompeta, anque entá s'emplega nel *jazz*.

## Cornetistas destacaos
*Herbert L. Clarke 
*Buddy Bolden
*Nat Adderley 
*Bix Beiderbecke
*Bobby Hackett
*Don Cherry
*Wild Bill Davison
*Louis Armstrong
*Graham Haynes
*Butch Morris

## Ver tamién
* Preséu de vientu
* Corneta de posta
* Corneta natural
* Cornetto
* Corno da tirarsi
* Fliscorno

## Referencies

## Enllaces esternos
Xilófonu

El **xilófonu** (pronunciáu , del griegu ξύλον xylon *madera* y φωνή phōnē *voz*) ye un instrumentu musical de percusión.
Cada llámina afínase según un tonu específicu (nota musical) de la escala cromática. Como puede afinase, trátase d'un llaminófonu de soníu determináu. L'orde de les llámines ye asemeyáu al orde del tecláu de pianu.

El Xilófonu utiliza tantu la téunica de tambor afinable como l'avanzada de mazos. Tien un timbre más vivu que la marimba, y les notes sostiénense menos. Los xilófonos modernos inclúin llámines de percusión curties. Un xilófonu con un rexistru más baxu que'l rexistru de la marimba llámase xilorimba.

## Funciones

El xilófonu tien una gran relevancia nun númberu de pieces clásiques. Dalgunes de les más conocíes son la *Danse macabre* (1874) compuesta por Camille Saint-Saëns y «Fósiles» de *Carnival of the Animals* (1886) del mesmu compositor. Tamién puede escuchase na *Sinfonía Nº. 6* de Gustav Mahler.

El recursu más utilizáu pal xilófonu ye'l *trémolo*, que se llogra percutiendo alternativamente con dambes baquetes sobre una mesma llámina. El xilófonu rique un gran virtuosismu per parte del percusionista. La so téunica actual ye bien complexa y precisa d'un gran especialista. El so papel na actual orquesta nun ye'l d'ufiertar un toque exóticu a la obra, sinón que ye un timbre independiente y bien importante dientro del desenvolvimientu orquestal.

## Usu n'educación

Cuando'l xilófonu ta destináu p'aplicar el métodu Orff móntase nuna caxa acústica de madera de forma rectangular o de trapeciu.

Usualmente hai tres tipos de xilófonos: 
* Baxos
* Altos
* Sopranos
con una escala y media cada unu. Como'l so nome indica, móntense llámines de madera (xilo) preferentemente de Palu santu.

## Ver tamién
* Marimba
* Metalófonu

## Referencies

## Enllaces esternos
Cítara

La **cítara** ye un instrumentu de cuerda perteneciente a la familia de los instrumentos de cuerda pulsiada.

Tamién se denomina asina a un antiguu instrumentu de cuerdes metáliques puntiaes, afinaes d'a pares (como'l llaúd) pero cola parte posterior plana como la guitarra; ello ye que'l nome guitarra provién de cítara. Un nome más antiguu ye l'italianu *cítole*, a pesar de que'l poeta británicu Dante Gabriel Rossetti nel so poema "La Doncella Bonaventurada" infier que son instrumentos distintos. Otra designación inglesa como *gittern* aparentemente nun se refier a la cítara, sinón que ye un antiguu nome inglés de la guitarra (o otru instrumentu bien paecíu).

Si la pallabra aramea *qath‧róhs* ta rellacionada cola voz griega kithá‧ra (instrumentu de cuerdes), de la que se deriva, ente otres varies, la pallabra española “cítara”, esta ye una treslliteración que s'avera a la espresión orixinal. El *qath‧róhs* yera unu de los instrumentos de la orquesta de Nabucodonosor. (Daniel 3:5, 7, 10, 15)

La cítara tamién ye un instrumentu de cuerda que se sostién sobre les rodíes, nuna mesa y que se puntea. Delles cuerdes pueden ser triaes (como na guitarra actual) y otres tienen altor fixu y son usaes p'acompañamientu. Ye un instrumentu folclóricu de la Europa Central. El nome d'esti instrumentu nun se debe confundir col del sitâr, con un llargu mástil y un númberu variable de cuerdes que pertenez a un grupu distintu, el de los llaúdes.

Modernamente tien forma trapezoidal y el númberu de les sos cuerdes varia de 20 a 30 y execútase con escayu o plectro. Ye d'un tamañu cimeru al violín, anque esisten diversos tamaños. Como datu interesáu cabo apuntar qu'esti instrumentu foi dau a conocer en Venezuela por distintos fabricantes, solo como instrumentu de deprendimientu musical, recibiendo'l nome comercial de *Arpa Viaxera*, términu atribuyíu al músicu y compositor venezolanu Hugo Blanco quien la comercializó con esi nome.

Yuri Landman creó la Moodswinger, una cítara llétrica resonante de 12 cuerdes con un tercer ponte. Per otra parte, la tema fílmico de *[[El tercer home]]*, compuestu ya interpretáu por Anton Karas, ye una de les composiciones escrites orixinalmente pa cítara más famoses de tolos tiempos.

## Ver tamién
* Cítara drone
* Música de l'Antigua Grecia
* Caramillo (instrumentu), instrumentu musical antiguu.
* Chelys
* Dulcémele
* Guitarra
* Kithara
* Kinnor
* Llira
* Phorminx
* Salpinx
* Trigonon
* Yangqin
* Swarmandal

## Referencies

* Bonanni, Filippo: *Antique Musical Instruments and their Players*, Dover Publications reprint of the 1723 work, *Gabinetto armonico* with supplementary explanatory material. New York: Dover Publications, 1964.
* Comotti, Giovanni: *Music in Greek and Roman Culture*. Baltimore: Johns Hopkins, 1989.
* Grout, Donald J. & Palisca, Claude V.: *A History of Western Music*. New York: W. W. Norton, 1996.

## Enllaces esternos

* Retruque d'una antigua cítara griega
* Instrumentos Musicales de l'Antigua Grecia 
* Instrumentos de l'Antigua Grecia en HomoEcumenicus.com 
* Un estudiu completu de la cítara china
Tuba

La **tuba** ye'l mayor de los instrumentos de vientu-metal y los sos antecesores son el serpentón y l'oficleido. Ye unu de los preseos más apocayá añadíos a la orquesta sinfónica moderna, apaecíu en 1835 con Wilhelm Friedrich Wieprecht y Johann Gottfried Moritz, sustituyendo al oficleido del sieglu XVIII. El soníu produzse gracies a la vibración de los llabios del intérprete na parte denomada boquilla a partir de la columna del aire (fluxu del aire). La primer vegada que s'utilizó la tuba moderna nuna orquesta sinfónica foi en *[[L'aniellu de los nibelungos]]* de Richard Wagner.

Gracies a la so versatilidad dexa utilizala pa reforzar cuerdes y vientos de madera o, cada vez más, como preséu pa solos.

Les tubas tamién son utilizaes en bandes y en conxuntos de vientu, y nesi casu utilícense dos preseos de caúna de les dos afinaciones: mi y si. La tuba ye un preséu fechu principalmente de latón llacao, si espurriéramos una tuba midiría alredor de siete metros y utiliza una boquilla d'un tamañu averáu de 2,4cm y en forma de copa nel so interior, les tubas pueden ser de cilindros o de pistones, que engranden en soníu, pero los cilindros aumenten la velocidá.

En manes habilidoses, ye un preséu capaz de cubrir un ampliu campu de soníos (más de 4 octaves) y extraordinariamente axilosa.

Esisten delles afinaciones dientro de les tubas; les más comunes son fa, mi, do o si.

La tuba más común ye la tuba contrabaxu, afinada en do o si.

El bombardín, tamién llamáu tuba tenor, ye otra octava más agudu. Afináu en si música|bemol}} o en do. Nesti últimu casu denominar tamién tuba francesa.

La tuba puede llegar a tener hasta seis pistones o válvules (cuatro de digitación normal más dos de trespositores de mediu tonu y tonu de afinación), anque les más comunes son les que tienen cuatro. Tamién se fabriquen modelos de tres válvules, anque suelen ser para primerizos. Dellos modelos especiales tienen solu dos válvules. Nótese qu'a pesar de tener tan amenorgáu númberu de pistones, la tuba toma un espectru tan ampliu de soníos porque con cada posición de los pistones pueden tocase notes distintes según la forma y fuercia de faer cimblar los llabios del instrumentista en cada cambéu de pasaxe o tesitura, respeutivamente.

## Ver tamién
* Sousafón
* Helicón
* Tuba Wagner

## Referencies

## Enllaces esternos

* La tuba
* Gerhard Zechmeister: From the bombardon to the Vienna concert tuba. Brass Bulletin, September 2008.
Discursos

Los **Discursos** o **Disertaciones** (Διατριβαί) son les lleiciones recoyíes por Flavio Arrianu del so maestru estoicu Epicteto a empiezos del sieglu II.

La obra consta de 4 llibros y una curtia salutación inicial d'Arrianu a Lucio Gelio. Foi trescrita por Arrianu a partir de les lleiciones que daba'l so maestru fora de les clases y que, depués d'escoyeles y ordenar, publicar como reconocencia a ésti tres la so muerte.

La tema central tratáu ye la Ética estoica (la Lóxica tocar n'apenes dellos capítulos y la Física en nengunu) per mediu d'una coleición de conseyos práuticos pa progresar escontra la felicidá entendida como virtú.

## Referencies
Coreografía

La **coreografía** (lliteralmente «escritura de la danza», tamién llamada composición), del griegu *χορεία* (danza circular, corea) y *γραφή* (escritura), ye l'arte de crear estructures nes qu'asoceden movimientos. El términu composición tamién puede referise a la navegación o conexón d'estes estructures de movimientos. La estructura de movimientos puede ser considerada como la coreografía. Les persones que crean la coreografía son llamaos coreógrafos.

Magar ye usáu principalmente en rellación cola danza, el términu coreografía puede ser aplicáu en dellos escenarios, ente ellos:
* Combate escénicu (coreografía d'aición o de llucha)
* Ximnasia
* Patinaxe artísticu sobre ruedes
* Patinaxe artísticu sobre xelu
* Ballet clásicu
* Banda de marcha
* Cinematografía

## Tipos de coreografía

* **Coreografía grupal**: ésta ye la danza más usada en tol mundu. Estes constrúyense pol coreógrafu quien corrixe los movimientos que s'actuaren, los grupos coreógrafos son de 6 a 10 persones, tán basaes na persona principal qu'actúa de manera cuasi distinta a los otros.
* **Coreografía espresiva:** ye aquella na que recurren espresiones interxectives y munches manifestaciones dancísticas.
* **Coreografía distributiva:** ta marcada por una división. Ente que les otres persones baillen, el principal fai acto pero vuelve recurrir a ellos, pueden estremase ente les persones por casu: la principal danza igual que cinco persones asitiaes tras, ente que dos al llau del principal dancien igual pero distintu a los otros.
* **Coreografía principal:** el baillarín va escontra la persona principal, pero tamién dirixida escontra los baillarinos.
* **Coreografía folclórica:** ésta ye la más usada ente los pueblos rurales na que destaquen los bailles o dances culturales semada nun país. Ésta usar más los países pa destacar la cultura ente les persones y dar conciencia al pueblu y entretenelos.
* **Coreografía histórica:** ye aquella na que se reproduz un acontecimientu históricu o de gran importancia.
* **Coreografía simétrica:** nes que los movimientos siguen un equilibriu o un conceutu usando los musculos.
* **Coreografía asimétrica:** ye aquella na que los sos movimientos realícense desequilibradamente.
* **Coreografía del espaciu parcial:** La qu'ocupa solo una parte del escenariu.
* **Coreografía individual**, bien utilizada en castings, danza del banduyu y striptease, ente otros.

Pa faer una coreografía precísase faer una planigrafia, consistente n'afigurar los movimientos de los artistes nun papel; la planigrafia de normal facer el coreógrafu, yá que con esti material puede dirixir a un grupu grande de persones nel escenariu.

## Ver tamién

* Notación de danza
* Historia de la danza
* Coreógrafu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Qué ye una Coreografía
Jitterbug

El **Jitterbug** ye un términu qu'acueye toles modalidaes del baille del Swing bien popular nes décades de 1930 y 1940, bailláu con gran enerxía y acrobacies al ritmu de les Big bands.
El Lindy Hop, el Shag son variaciones acoyíes dientro de términu, lliteralmente significa "bichu nerviosu" realmente "baillarín de Swing" . Tamién ye usáu como sinónimu del "East Coast Swing" pa pasos de six-count derivaos del Lindy Hop
El términu acuñar Cab Calloway al ver a los baillarinos movese rápido.

El grupu Wham! dio un nuevu golpe de popularidá al términu col so hit #1 de 1984, "Wake Me Up Before You Go Go".

## Referencies

## Enllaces esternos
Jive

***Jive*** ye un estilu de baille nacíu n'Estaos Xuníos, remanecíu del *[[Lindy Hop]].* El *Jive* evolucionó a partir del estilu *[[jitterburg]]*, al cual desaniciáronse-y los elementos acrobáticos y ameyoróse-y la téunica. Popularizóse en 1934 gracies a Cab Calloway.



## Visión xeneral
La primer descripción de *jive* foi dada por un profesor de baille londinense denomáu Víctor Silvester y foi publicada n'Europa en 1944. Tamién puede constatase que'l *[[boogie-woogie]]*, *[[Rock and roll]]* y el ''swing'' influyeron enforma a esti baille. El Jive ye bien rápidu, y ye de los bailles que faen gastar muncha enerxía. Foi l'últimu estilu de baille incorporáu a la disciplina de competición, y de normal ye'l que se bailla d'últimes, dempués de que los baillarinos baillaren cuatro bailles, y nél han notase les fuercies y l'estáu físicu de dambos, fechu que los xueces valoren tamién a la de puntuar.

*Jive* ye'l baille menos conocíu de los diez que formen un programa de competición. D'orixe llatín, tracamúndiase una y otra vegada col Rock & Roll. Ye rápidu, con un calter allegre y dinámicu (ensin llegar al calter "festivaleru" de la samba). La principal sensación que tresmite una pareya baillando *jive* ye d'axilidá, pos, entá ensin tener elementos acrobáticos, les figures del *jive* son una auténtica amuesa d'habilidá y equilibriu.

*Jive* ye un estilu de baille en 4/4 tiempos a una velocidá de 44 compases per minutu, anque n'otros casos, esto amenórgase a ente 32 y 40 compases per minutu. 

## Cantares Célebres del Xéneru
* Tina Turner - "Proud Mary"
* Wham! - “Wake Me Up Before You Go-Go”
* Christina Aguilera - “Candyman”
* Queen - “Crazy Little Thing Called Love”
* Avril Lavigne - "Girlfriend"
* Madonna - "Hanky Panky"
* Carlene Carter - "I Love You 'Cause I Want You"

## Ver tamién
* Hand Jive
* Jive Modernu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Jive-Dance.com  - Información, música, escueles de baille (n'inglés)
Quickstep

El **quickstep** ye un baille que foi creáu por pareyes caribeñes y africanes. Más tarde, mientres la Primer Guerra Mundial, desenvolver nos suburbios de Nueva York. Fixo'l so debú nun Music-Hall americanu y darréu volvióse popular en toles sales de baille. El Fox-Trot y el Quickstep tienen el mesmu orixe: nos años 20 munches bandes musicales tocaben Slow-foxtrot bien rápido, lo cual dába-y más allegría al baille. A partir d'equí dixebráronse los dos bailles, baxando asina'l compás del Slow-Foxtrot y pasando a ser el Quickstep la versión rápida del Foxtrot bailláu a 48 compases per minutu. El charlestón y el One step, tuvieron munches influencies nel desenvolvimientu del Quickstep.

Ye un Fox rápidu, y tamién el más "frívolu" de los bailles de salón. De calter gayoleru, son bien comunes los pasos saltaos y los punteos, onde los pies sofitar nel suelu namái mientres un intre. Esto tresfier al baille unes carauterístiques de llixereza y gracia realmente encantadores.

El quickstep tien escases diferencies ente l'ISTD (Sociedá Imperial de Maestros de Danza), y el IDTA (Asociación Internacional de Maestros de Danza), y anque nun ye oficial nes competencies de baille americanes, sigui formando parte del baille social.

## Referencies

## Bibliografía
* *Quickstep (Bottomer, Paul - Susaeta Ediciones - 1999)*
Ópera de Beixín

La **Ópera de Beixín** (en chinu: 京剧 **jīngjù** o 京戏 **jīngxì**), ye una clase d'Ópera China que s'empecipió a mediaos del sieglu XIX y que se fixo desaxeradamente popular ente la corte de la dinastía Qing. Ta considerada como una de les máximes espresiones de la cultura de China. 

El 16 de payares de 2010, la Unesco declaró la Ópera de Beixín como Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá

## Historia
Anque ye bien conocida como Ópera de Beixín los sos oríxenes asítiase nes provincies d'Anhui y Hubei. Gran parte de los diálogos realizar n'antiguos dialeutos procedentes d'estos dos rexones. Créese que la ópera de Beixín nació nel añu 1790 con una representación qu'un grupu teatral ufiertó al emperador Qianlong pa festexar el so ochentenu cumpleaños. Orixinariamente, la ópera representábase namái na corte imperial y nun se convirtió nun espectáculu públicu hasta más tarde.

## Personaxes
La ópera de Beixín tien cuatro tipos distintes de personaxes, trés masculinos y unu femenín:

* **Jing**: Personaxe masculín dotáu d'una gran fuercia de voluntá. Reconózse-y con facilidá yá que siempres lleva un maquillaxe escesivu.
* **Sheng**: Personaxe masculín que presenta trés variantes distintos; el *Sheng Guerrero*, el *Sheng mozu* y el *Sheng mayor*.
* **Ch'ou**: Personaxe masculín. Ye'l bufón de la obra.
* **Tan**: Personaxe femenín. Esti personaxe tien tamién distintes variantes: *Tan mayor*, *Tan flor* (una moza allegre y un tanto descarada), *Tan verde* (muyer nueva y de gran derechura) y *Tan del caballu y la espada* (una muyer qu'apodera tan bien la caligrafía como l'arte de la guerra).

Ye importante tamién el color del vestuariu qu'utilicen los actores. Asina'l color negru representa un calter atrevíu; el blancu sirve pa representar a una persona mentirosa; l'azul indica a un personaxe fríu y calculador; y el colloráu utilizar pa personaxes valientes y lleales. Los colores doraos y platiaos utilizar pa representar a dioses. 

Los argumentos de la ópera de Beixín son bien variaos y van dende les intrigues de la corte hasta fazañes militares. Importa tantu la música como los xestos, les acrobacies y los cantares. Delles representaciones pueden durar hasta seis hores.


File:Peking opera 4.JPG
File:Peking opera 2.JPG
File:Peking opera 3.JPG
File:Peking Opera 1.JPG


## Referencies

## Enllaces esternos
Escuela pictórica de Düsseldorf

La **escuela de Düsseldorf** engloba a un grupu de pintores qu'enseñaron o qu'estudiaron na Academia de Belles Artes de Düsseldorf mientres los años 1830 y 1840, cuando'l pintor Wilhelm von Schadow foi'l direutor. Les obres de la escuela de Düsseldorf son caracterizaes por paisaxes bien detallaos pero entá estravagantes, de cutiu con cuentos relixosos o alegóricos. Miembros destacaos de la escuela encamentaron el *[[pleinairismo]]*, y solíen utilizar una paleta con colores baxos y uniformes. La escuela de Düsseldorf creció de y formó parte del movimientu románticu alemán. Pintores prominentes incluyeron al propiu von Schadow, Karl Friedrich Lessing, Johann Wilhelm Schirmer, Andreas Achenbach, Hans Fredrik Gude, Oswald Achenbach y Adolf Schrödter.

La escuela de Düsseldorf tuvo un gran influyencia sobre la escuela del ríu Hudson nos Estaos Xuníos, y munchos americanos importantes estudiaron na Academia de Düsseldorf y demuestren la influencia de la escuela de Düsseldorf, incluyendo George Caleb Bingham, Eastman Johnson, Worthington Whittredge, Richard Caton Woodville, William Stanley Haseltine, James McDougal Hart y William Morris Hunt, amás del exiliáu alemán Emanuel Leutze. Albert Bierstadt aplicó pero nun foi aceptáu. El so amigu d'Estaos Xuníos Worthington Whittredge convertir nel so profesor mientres asistía a Düsseldorf.

## Ver tamién
*Romanticismu alemán

## Referencies
Arte concreto

L**'arte concreto** o **concretismo** ye un enclín dientro de la pintura astracta que se desenvolvió mientres los años 1930 a partir de la obra de De Stijl, los futuristes y Kandinsky en redol al pintor suizu Max Bill (1908-1994). La espresión *arte concreto* foi introducida per primer vegada por Theo van Doesburg nel so «Manifiestu d'arte concreto» (1930). Tal como él entender, esta forma d'astracción tien de lliberar de cualquier asociación simbólica cola realidá, argumentando que les llinies y los colores son concretos por sigo mesmos. Predomina la forma sobre'l color; úsense colores planos.

Max Bill llevó esta idea más allá, entamando la primer esposición internacional en 1944. Fructificó nel norte d'Italia, en Francia y en Colombia nos años 1940 y 1950 al traviés de la obra de grupos como *[[Movimento d'arte concreto]]* (MAC) y *[[Espace]]*. Foi lleváu a la práutica pol grupu *[[Abstraction-Création]]* y n'anos posteriores en Méxicu y n'Uruguái.

Otros artistes d'esti enclín fueron Naum Gabo (1890-1977) y Auguste Herbin (1882-1960). 

Con posterioridá a la Segunda Guerra Mundial (1945), desenvuélvese'l **neoconcretismo** o **pintura neoconcreta**, en paralelu col informalismo. Cultiva una pintura astracta del tipu "cantu duru". Esta astracción xeométrica foi representada por autores como Max Bill, Richard Paul Lohse y Zdenek Sykora.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Concretismo o arte concreto / Pintura constructivu-astracta (riqui log-in) en arteuniversal.com, onde pueden trate dellos exemplos de cuadros d'esti enclín. 
*Neoconcretismo / pintura neoconcreta
Suprematismu

El **suprematismu** foi un movimientu artísticu enfocáu en formes xeométriques fundamentales (en particular, el cuadráu y el círculu), que se formó en Rusia ente 1915 y 1916. Foi fundáu por Kazimir Malévich. 

## Historia
Empecipiar coles idees del pintor Kazimir Malévich, quien promovía l'astracción xeométrica y l'arte astracto, en busca de la supremacía de la nada y la representación del universu ensin oxetos. El suprematismu refugaba l'arte convencional buscando la pura sensibilidá al traviés de l'astracción xeométrica. Surdió en forma paralela al constructivismu.

Desenvolver ente los años 1913 y 1923, siendo la so primer manifestación la pintura de Malévich “Cuadráu negru sobre fondu blancu” de 1915. La primer esposición del suprematismu foi en Moscú en 1915 onde s'amosó per primer vegada'l Cuadráu Negru y el Cuadráu coloráu. Esi mesmu añu'l pintor Kazimir Malévich y el poeta Vladímir Maiakovski escriben el manifiestu. 

En 1920 Malévich completa les sos teoríes escribiendo un ensayu *El suprematismu* (tamién conocíu como *El mundu de la non representación*). Los suprematistas xuntar nun grupu denomináu Supremus (sociedá d'artistes) que'l so líder yera Malévich, ente ellos atópense Liubov Popova, El Lissitzky, Aleksandr Ródchenko.

Los suprematistas nun siguíen los estilos tradicionales de la pintura, y nun tresmitíen mensaxes sociales. Les obres suprematistas fueron aumentando'l so coloríu y composición col pasu del tiempu.

L'asociación d'artistes de la Rusia revolucionaria (creada en 1922) determinó que, al haber tantu analfabetismu, había que volver al realismu. Pa 1925 esta vanguardia taba casi sumida. El suprematismu (como la obra de Wassily Kandinsky y el Neoplasticismu) foi unu de los principales llogros de l'astracción. 

Anque nun tuvo munchos siguidores en Rusia, exerció una gran influencia nel desenvolvimientu del arte y el diseñu d'Occidente y na Bauhaus.

## Referencies

## Ver tamién
* UNOVIS

## Enllaces esternos

* Kazimir Malevich. Suprematism. Manifesto. Online extracts from Malevich' suprematism art manifesto. (n'inglés)
* ''Kasimir Malewitsch und der Suprematismus in der Sammlung Ludwig'', Sonderausstellung im Museum Ludwig (Köln), bis 22. August 2010. (n'alemán)
Op-art

L**'Op art**, tamién conocíu como **optical art** y como **arte óptico**, ye un estilu d'arte visual que fai usu d'ilusiones óptiques.

Nes obres de op art l'observador participa viviegamente moviéndose o moviéndose pa poder captar l'efectu ópticu dafechu, polo tanto puede dicise que nun esiste nengún aspeutu emocional nes obres. El op-art ye un movimientu pictóricu ente que l'arte cinético ye más bien escultóricu.
Los elementos dominantes del arte óptico son: llinies paraleles rectes o tropezoses, los contrastes cromáticos marcaos, yá sían, poli o bi-cromáticos, los cambeos de forma o tamañu, la combinación o repetición de formes o figures; tamién utiliza figures xeométriques simples como rectángulos, cuadraos, triángulos o círculos.
Tres la Segunda Guerra Mundial apaez una nueva xeneración d'artistes astractos. Non yá esmolécense por comunicar coles sos obres un sentimientu, sinón qu'esixen del espectador una actitú activa. Nes sos obres el güeyu tien de tar mirando una obra que se mueve, buscando'l principiu y el fin. Nesta dómina'l centru del arte ye, definitivamente, Nueva York.

Nel op-art atópense Victor Vasarely: *Triond, Supernova*, Yaacov Agam, colos sos cuadros en relieve, *Doble metamorfosis III*, Bridget Riley: *Current*, Jeffrey Steele: *La volta*, Richard Anuszkiewicz: *Iridiscencia*, Michael Kidner: *Azul, verde, violeta y marrón*. Otros artistes d'esti movimientu son Jesús-Rafael Soto, Carlos Cruz Diez, Youri Messen-Jaschin, Julio Le Parc, Zanis Waldheims, Matilde Pérez, Richard Anuszkiewicz, Kenneth Noland, Frank Stella, Josef Albers, Lawrence Poons, Richard Anuszkiewicz, Piero Dorazio, Omar Rayo, Eusebio Sempere, y artistes de la nueva xeneración como, Karina Peisajovich, Fabián Burgos, Christian Wloch y Abel Airosu ente otros.

## Ver tamién
* Historia del arte

## Referencies

## Enllaces esternos
Transvanguardia

La **Transvanguardia** (n'italianu, **Transavanguardia**, «*más allá de la [[vanguardia]]*») ye un movimientu artísticu italianu de la postmodernidad. El términu foi acuñáu en 1979 pol críticu italianu Achille Guapu Oliva, pa una serie de pintores italianos.

Nació nos años de los ochenta, en contraposición al arte povera, movimientu anterior de moda hasta entós n'Italia. La transvanguardia teorizaba el regresu a l'allegría y a los colores de la pintura dempués de dellos años de dominación del arte conceptual. El movimientu tuvo como protagonistes a un sestetu d'artistes: Sandro Chia, Horacio de Sosa Cordero, Enzo Cucchi, Francesco Clemente, Nicola De Maria y Mimmo Paladino. Aparte puede mentase al artista griegu Jannis Kounellis.

Los transvanguardistas carauterizar por un eclecticismu suxetivu, nel que los artistes vuelven a un llinguaxe pictóricu clásicu. Recurren a temes mitolóxicos clásicos como'l minotauru o'l cíclope y a temes heroiques con gran espresividá cromática. Otra de les sos carauterístiques ye'l "nomadismu", l'artista ye llibre pa transitar en cualquier dómina o estilu del pasáu, tomando llibremente cualquier referencia d'otros autores. Realicen obres xeneralmente figuratives, con referencies iconográficas, con gustu polo fragmentario (fragmentos d'obres del pasáu).

La so principal influencia vien del Manierismu, según del Renacimientu y el Barrocu. Anque refuguen la vanguardia, tomen elementos d'artistes del sieglu, principalmente de les vanguardies históriques. La resultancia ye un amiestu indiscrimináu de temes y estilos ("pastiche"). L'artista transvanguardista destaca pol so individualismu, al contrariu que la vanguardia ellos nun quieren influyir na sociedá nin provocar un tresformamientu del arte.

Ye un enclín próximu en cronoloxía al neoexpresionismo, la nueva imaxe, el graffiti, el bad painting o la pattern & decoration. Dellos artistes españoles acusaron la so influencia; ente ellos, Guillermo Pérez Villalta, Chema Cobo, Carlos Franco, Antonio Gadea... 

## Referencies

* Achille Guapu Oliva, Dwight Gast (Übers.), Gwen Jones (Übers.): *The Italian Transavantgarde.* Giancarlo Politi, Mailand, 1992, ISBN 978-88-7816-038-5 (inglés)
* Ida Gianelli: *Transavanguardia.* Katalog, Castello di Rivoli, Muséu d'Arte Contemporánea, Skira, Mailand 2002, ISBN 978-88-8491-460-6 (inglés/italianu)
* Revista Kunst Beeld, marzu 1986 N. 5. Het Bewijs Van Horacio Cordero. (4 C. Chia, Clemente, Cordero, Cucchi. Transvanguardia) Ed Wingen.

## Ver tamién
* Arte postmoderno
* Arte contemporáneo
* Vanguardismu
* Pintura contemporánea
El mozu azul

**El mozu azul** (n'inglés: *The Blue Boy*) (c. 1770) ye una&nbsp;pintura al oleu realizada por Thomas Gainsborough. Quiciabes la obra más famosa de Gainsborough, créese que ye una semeya de Jonathan Buttall (1752-1805), fíu d'un ricu comerciante, anque esto nunca foi demostráu. Trátase d'una semeya, al empar que d'un estudiu históricu del vestuariu de los mozos del sieglu XVIII, considérase que foi un homenaxe de Gainsborough a Anthony Van Dycksobremanera, ta bien cercanu a la semeya de Carlos I cuando yera neñu realizáu por Van Dyck, y que de xuru Gainsborough afayó xunto cola pintura de Rubens nes coleiciones del castiellu de Wilton que visitó col so amigu y mecenes Philip Thicknesse.

Hai nicios de que Gainsborough yá pintara daqué nel llenzu antes d'empezar el *El mozu azul*. La pintura ta realizada nun llenzu bastante grande pa una semeya, pos mide 177,8 d'altor por 112,1 cm d'anchu. Atópase na &nbsp;Biblioteca Huntington, en San Marino (California)).

Joshua Reynolds ante la vista de la semeya El mozu azul, escribió:

## Percorríu de la pintura
La pintura tuvo en posesión de Jonathan Buttall, hasta que se declaró en bancarrota en 1796. Foi mercada pol políticu John Nesbitt y depués, en 1802, pol retratista John Hoppner. Alredor de 1809 *El mozu azul* entró na coleición del conde de Grosvenor onde se caltuvo hasta qu'unu de los sos descendientes el segundu&nbsp;duque de Westminster vender al marchante d'arte Joseph Duveen&nbsp;en 1921.

En 1919, el cuadru inspiró al productor de cine alemán Friedrich Wilhelm Murnau pa crear el so debú nel cine con *[[Der Knabe in Blau]]*&nbsp;(El mozu azul).

Nuna midida que provocó una protesta pública en Gran Bretaña, foi vendíu al empresariu Henry Edwards Huntington de la American Railway por 728.800 dólares, según l'alcuerdu col marchante Duveen, un preciu entós récor pa cualquier pintura. Acordies con una noticia nel *[[The New York Times]]*, del 11 de payares de 1921, el preciu de compra foi de 640.000 dólares, lo cual supondría unos ocho millones nel 2010. Antes de la so partida a California en 1922,&nbsp;*El mozu azul* foi espuestu de volao en la&nbsp;National Gallery de Londres, onde foi vistu por unes 90.000 persones, y el direutor de la Galería,&nbsp;Charles Holmes, escribió unes pallabres de despidida na parte posterior de la pintura: «Au Revoir, C.H.»&nbsp;

Foi esti cuadru'l qu'influyó al artista pop Robert Rauschenberg escontra la so dedicación al arte de la pintura. Asítiase na Biblioteca de Huntington enfrente del cuadru *Pinkie* del pintor Thomas Lawrence.

## Referencies

## Bibliografía
*

## Enllaces esternos

*http://www.gardenofpraise.com/art39.htm BLUEBOY by Thomas Gainsborough 1727-1788 (n'inglés)
La muerte de Sócrates

***La muerte de Sócrates*** (*La Mort de Socrate*) ye una pintura de 1787 realizada pol artista francés Jacques-Louis David.

La obra representa la escena de la muerte del filósofu griegu Sócrates, condergáu a morrer bebiendo cicuta por espresar les sos idees en contra de la creencia nos dioses ancestrales y malvar a los mozos atenienses. 

Foi un encargu de los hermanos Trudaine. Anguaño, la pintura exhibir nel Muséu Metropolitanu d'Arte de Nueva York.

Critón ye'l discípulu que pon la so mano nel zanca del maestru, como intentando face-y arrenunciar de la so decisión. Na parte de la esquierda, sentáu y abatíu, atópase Platón, que, según él mesmu escribió nel Fedón, en realidá nun taba presente esti día por atopase enfermu. El carceleru tiénde-y la copa de cicuta con xestu de murnia o vergüenza. Apodera la escena'l mesmu Sócrates, alzándose de manera decidida, resueltu a tomar el venenu en pronunciando'l so discursu sobre la inmortalidá de l'alma.

## Ver tamién
* Xuiciu de Sócrates

## Bibliografía
* Rynck, Patrick de: Jacques-Louis David, «La muerte de Sócrates», nes páxs. 358-359 de *Cómo lleer la pintura*, 2005, Grupu Editorial Random House Mondadori, S.L., ISBN 84-8156-388-9

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha de ''La muerte de Sócrates'' en ARTEHISTORIA.
La nueche estrellada

***La nueche estrellada*** (en neerlandés *De sterrennacht*) ye la obra maestra del pintor postimpresionista Vincent van Gogh. El cuadru amuesa la vista esterior mientres la nueche dende la ventana del cuartu del sanatoriu de Saint-Rémy-de-Provence, onde se recluyó escontra'l final de la so vida. Sicasí, la obra foi pintada mientres el día, de memoria. Foi pintada a mediaos de 1889, trece meses antes de la muerte de van Gogh. Dende 1941 forma parte de la coleición permanente del Muséu d'Arte Moderno de Nueva York. Consideráu como'l *[[magnum opus]]* de van Gogh, el cuadru foi reproducíu en numberosa conocida

como una de les pintures mas famoses de la hestoria. Usó oleu amugáu y pinceles finos pa realizar la obra

## Comentarios recién

*Simon Singh, nel so llibru *[[Big Bang (book)|Big Bang]]*, comenta que *Nueche estrellada* tien cierta semeyanza con una esquisa de la *[[Galaxia Remolino]]*, fechu por Lord Rosse 44 años primero que la obra de Van Gogh.
*La pintura foi comparada con una fotografía astronómica d'una estrella llamada V838 Monocerotis, tomada pol Hubble en 2004. Les nubes de gas qu'envolubren la estrella paecer a los patrones xiratorios que Van Gogh usó nesta pintura.
*L'historiador del arte Joachim Pissarro menta *Nueche estrellada* como un exemplu de la fascinación del artista colo nocherniego.

## Enllaces esternos

* ''La nueche estrellada'', Muséu d'arte moderno de Nueva York

## Referencies
Pelame

El **pelame** o **pelamen** ye la piel de los animales mamíferos, a esceición del ser humanu. La pelame varia enforma ente distintes especies según la forma na que s'afixeron a la so redolada. Asina, esisten delles especies de mamíferos "desnudos" como los perru ensin pelo perros ensin pelo, l'aguarón topu desnuda o'l mesmu ser humanu que tien pelo solamente en delles zones del cuerpu.

La pelame ye una fanera qu'al pie de la piel forma parte del sistema integumentario.

L'usu comercial de les pieles d'animales ye revesosu, siendo bien criticáu dende les asociaciones de proteición de los animales, lo cual provocó qu'en munches d'estes aplicaciones sían sustituyíes por pieles sintétiques.

## Ver tamién
* Sistema integumentario
* Faneres
* Piel

## Referencies

## Enllaces esternos
Escama

La **escama** ye una llámina esplanada presente na dermis de munchos seres vivos. Les escames presentar en gran númberu, tán inxeríes ente la piel. La so función principal ye la proteición y l'aislamientu.

Principalmente fai referencia a les escames presentes en reptiles y peces, y por estensión a cualquier estructura similar, como les escames de les ales de la caparina.

L'orixe de les escames en vertebraos atopar nos peces. Les escames de los pexes son de naturaleza dérmica. Nos pexes óseos tán recubiertes pola epidermis, ente que nos pexes cartilaxinosos non.

Tamién tienen escames los reptiles. Les escames d'esti grupu son de naturaleza epidérmica. Consisten en capes grueses de queratina y nun son análogues a les escames de los pexes.

Les escames epidérmiques reptilianas daríen llugar a les plumes n'aves y al pelo de mamíferos, dos estructures compuestes principalmente por queratina.

## Ver tamién
* Escama de pexe

## Referencies

## Enllaces esternos
Fibra muscular

La **fibra muscular** o **miocito** ye una célula fusiforme y multinucleada con capacidá contráctil y de la cual ta compuestu'l texíu muscular.

La membrana celular denominar sarcolema y la citoplasma sarcoplasma. Contién orgánulos celulares, nucleos celulares, mioglobina y un complexu treme proteico de fibres llamaes actina y miosina que la so principal propiedá, la contractilidad, ye la d'encurtiar el so propiu llargor cuando son sometíes a un estímulu físicu, químicu, llétricu o mecánicu. 

## Organización estructural
 

La fibra muscular ye una célula bien particular. Reparada al microscopiu, exhibe bandes escures (la banda "A") y bandes clares (la banda "I"). La banda clara I ye intersecada per una llinia llamada llinia "Z". De la mesma, la banda escura A ye intersecada pela llinia "M". Ente la banda escura A y la llinia M que la interseca ta un espaciu claru llamáu zona "H". Toes estes bandes y llinies nun son más que la organización de la maquinaria contráctil de la fibra muscular llamada sarcómero, que estiéndese dende una llinia Z hasta la siguiente.

La banda I del sarcómero nun ye más qu'un grupu de fibres d'actina una al llau de la otra. La banda A contién les fibres de miosina, que son verdaderamente más grueses que les de actina. Dambes fibres se superimponen nel espaciu de la banda A.

Les distrofias musculares, que son les miopatíes más frecuentes, provoquen una dexeneración progresiva del miocito (fibres musculares).

## Ver tamién
* Fibrocitos
* Fibroblastos
* Fibroclastos
* Músculu estriáu
* Músculu llisu
* Miofibrilla
* Q10 (coeficiente de temperatura)

## Referencies
Audición

La **audición** constitúi los procesos psicofisiológicos qu'apurren al ser humanu la capacidá d'oyer.

## Soníu

El soníu ye la carauterística del mediu molecular en que s'atopa l'individuu. Una de les principales carauterístiques qu'hai de tener el soníu, pa ser oyible pol ser humanu, ye que'l so frecuencia caltener ente los 20 y 20&nbsp;000 Hz. Otra de les carauterístiques que tien distintes que puede oyer el ser humanu ye bien grande, utilízase una escala logarítmica de presiones llamada de decibelios qu'embrive la inmensidá de valores posibles.

## Perceición
L'audición ye la perceición de les ondes sonores que s'arrobinen pel espaciu, de primeres, peles nueses oreyes, que les tresmiten polos conductos auditivos esternos hasta que topeten col tímpanu, faciéndolo cimblar. Estes vibraciones xeneren movimientos trémboles na cadena de huesecillos del oyíu mediu (martiellu, incla y estribu), los que son conducíos hasta'l perilinfa del cascoxu. Equí les ondes mueven los cilios de les célules nervioses del órganu de Corti que, de la mesma, aguiyen les terminaciones nervioses del nerviu auditivu. Esto ye, nel órganu de Corti les vibraciones tresformar n'impulsos nerviosos, los que son conducíos, finalmente, a la corteza cerebral, onde s'interpreten como sensaciones auditives.

## Procesu de l'audición humana
Más allá de les ondes sonores (física del soníu), el procesu de l'audición humana implica procesos fisiolóxicos, derivaos de la estimulación de los órganos de l'audición, y procesos psicolóxicos, derivaos del actu consciente d'escuchar un soníu. 

L'oyíu capta los soníos de la siguiente manera: 

La oreya capta les ondes sonores que se tresmiten al traviés del conductu auditivu hasta'l tímpanu.
El tímpanu ye una membrana flexible que cimbla cuando-y lleguen les ondes sonores.
Esta vibración llega a la cadena de huesecillos qu'amplifiquen el soníu y tresmitir al escuchu internu al traviés de la ventana oval.
Finalmente les vibraciones "mueven" los dos líquidos qu'esisten na cóclea (perilinfa y endolinfa), deformando les célules ciliaes esistentes nel interior.
Estes célules tresformen les ondes sonores n'impulsos llétricos que lleguen al nerviu auditivu y de esti nerviu a la corteza auditiva que ye l'órganu encargáu d'interpretar los soníos.

El lóbulu temporal ocupar de delles funciones, incluyíu'l llinguaxe. Cuando s'escucha música, o falar a daquién, esta rexón ta tratando de descifrar la información. El procesamientu d'información d'audiu y memoria auditiva xestiónense equí.

## Divisiones del sistema auditivu
Podemos estremar el sistema auditivu en dos partes: 
* **[[Sistema auditivu periféricu]]** (el oyíu), responsable de los procesos fisiolóxicos que capten el soníu y unviar al cerebelu. 

* **[[Sistema auditivu central]]** (nervios auditivos y celebru), responsable de los movimientos psicolóxicos que conformen lo que se conoz como perceición sonora.

## Ver tamién
* Sistema auditivu
* Maneres d'audición
* Oyíu
* Pabellón auricular
* Perceición sonora

## Referencies

## Enllaces esternos
* Centru Nacional de Defectos Conxénitos y Defectos del Desarrollu