open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jerome Robbins

**Jerome Robbins** , de nacencia **Jerome Rabinowitz**, foi un coreógrafu, baillarín y direutor de teatru d'Estaos Xuníos, conocíu por ser el creador del musical *[[West Side Story]]*, estrenáu en 1957.

Xunir al American Ballet Theatre en 1940, llogrando'l so primer ésitu coreográficu con Fancy Free de Leonard Bernstein, que dempués pasó formar parte del musical On the Town en 1944. En 1948 incorporar al Ballet de la Ciudá de Nueva York, onde aportó a subdireutor dende 1950 hasta 1959.

Coreografió pa los escenarios de Broadway musicales como El rei y yo de 1951, West Side Story de 1957,  de 1959 y El violinista nel teyáu de 1964.

## Referencies

## Enllaces esternos
Marie Taglioni

**Marie Taglioni**  foi una baillarina de Suecia.

Instruyir col so padre, el coreógrafu y baillarín italianu Filippo Taglioni (1777–1871) y fixo'l so debú en Viena l'añu de 1822. Nel ballet románticu del so padre *[[La Sílfide]]*, presentáu na Opéra de París en 1832, ella convirtióse nuna de les primeres en baillar emplegando la téunica *en pointes*. Creó un delicáu nuevu estilu, carauterizáu por saltos flotantes y postures banciaes como'l "arabesque", que tipificó la cualidá romántica de principios del sieglu XIX.

Los sos diáfanas faldillas blanques convertir nel tutú vistíu pola mayoría de baillarines de ballet clásicu. Fixo xira por toa Europa y dempués de dexar la *Opéra* en 1837, bailló col Ballet Imperial en San Petersburgu; retirándose de la danza en 1847.

## Referencies

## Enllaces esternos
Twyla Tharp

**Twyla Tharp**  ye una coreógrafa, ex-baillarina y Direutor de teatru direutora de danza d'Estaos Xuníos.

Bailló cola Paul Taylor Dance Company dende 1963 hasta 1965, que foi cuando formó la so propia compañía de danza, empecipiando a coreografiar balés como *Deuce Coupe* en 1973, *Push Comes to Shove* (d'autoría propia) en 1976, *Baker's Dozen* en 1979, *Nine Sinatra Songs* en 1982 y *Fait Accompli* en 1984.

En 1988 eslleió la so compañía y convirtióse en coreógrafa del American Ballet Theatre esi mesmu añu. Trabayó tamién pal Teatru Broadway n'obres como *The Catalina Wheel* en 1981 y en delles películes como Hair de 1979, Ragtime de 1981 y Amadeus de 1984.

## Referencies

## Enllaces esternos
Li Si

**Li Si** o **Li Ssu**  foi un ministru y canciller de Qin Shi Huang, primer emperador de la dinastía Qin en China, qu'utilizó les idees de Han Fei pa faer de *Qin* el primer imperiu chinu centralizáu.

Autor d'una serie de reformes centralistes del Estáu y ferrial enemigu tantu del tradicionalismu confucianista como del evolucionismu taoísta; el so orde de quema de tolos llibros históricos del imperiu nel añu 213 e.C. fíxo-y acreedor del oprobio de les futures xeneraciones d'eruditos confucianos.

Tuvo implicáu nel suicidiu del primoxénitu del emperador Fusu. Morrió executáu, acusáu de traición, soterráu xunto con millares de tablillas que conteníen les lleis de Qin, munches de les cuales él mesmu promulgó.

## Bibliografía
* Herbert Franke y Rolf Trauzettel. *Hestoria universal sieglu XXI. L'imperiu chinu* 1984. ISBN 84-323-0120-5

## Referencies
Menciu

**Ji Mèngkē** (姓孟軻), llamáu n'occidente **Mencio** (de 孟子, pinyin Mèngzǐ, Wade-Giles Meng Ke, lliteralmente "Maestru Meng"), (370 e.C. - 289 e.C.), foi un filósofu chinu, el más eminente siguidor del confucianismu.

## Filosofía
Na so obra, conocida como *Mengzi*, defende que l'home ye bonu por naturaleza y tien de poder desenvolver una conducta razonable y recto. Según esti pensador, nel corazón de too ser humanu hai cuatro sentimientos naturales o enclinos que-y empobinen escontra'l bon camín:
# El sentimientu de compasión
# El sentimientu de vergüenza
# El sentimientu de respetu y modestia
# El sentimientu de lo que ta bien y mal
Esos sentimientos son una especie de raigaños que, cultivaes, desenvuelven les virtúes de la benevolencia, la derechura, la urbanidad y la sabiduría. Mencio intentó influyir nos gobernantes del so tiempu por que crearen les condiciones más favorables pal desenvolvimientu de les persones. Nos sos escritos dexó dichu que'l gobernante sabiu ye aquél que s'esmolez pol bienestar del so pueblu:

## Pensamientu políticu

Mencio destacaba la importancia de los ciudadanos comunes dientro del Estáu. Mientres el Confucianismu xeneralmente tenía una alta estima polos gobernantes, él argumentaba que ye aceptable que los súbditos depongan o inclusive asesinen al gobernante qu'ignora les necesidaes de la xente y gobierna con durez, pos un gobernante que nun gobierna con xusticia nun ye yá un verdaderu gobernante. Tamién dixo, mientres el periodu de les Primaveres y Serondes, que nun esiste guerra xusta.

### Sistema de comunismu agrariu primitivu»
Siguiendo la llinia del utopismo social qu'apaez n'unu de los Cinco Clásicos del confucianismu, el Llibru de los Ritos, onde se fala de la perdida edá d'oru de la Gran Unidá (*datong*), Mencio propón un utópicu sistema de comunismu agrariu primitivu», que la so influencia va llegar al sieglu XX —especialmente ente los marxistes que lo interpretarán como una versión del «comunismu primitivu»—. Denominar **jingtian** o «campu en forma de pozu» (en referencia al calter chinu 井 "pozu" que delimita nueve apartaos) yá que se basa na división de los campos en nueve partes, de les que les ocho de la periferia seríen distribuyíes ente les families, ente que la novena, asitiada nel centru, sería cultivada de forma comuñal en beneficiu del príncipe. 

## Influyencia
La interpretación que Mencio dio al Confucianismu foi xeneralmente considerada como la versión ortodoxa polos subsiguientes filósofos confucianos, especialmente los neoconfucianos de la Dinastía Song. El *Mengzi*, un llibru de les sos conversaciones colos reis de la dómina, ye unu de los Cuatro Llibros que Zhu Xi arrexuntó como los fundamentales del pensamientu neoconfuciano. En contraste coles frases de Confucio que yeren curties, el *Mengzi* consiste en diálogos llargos, incluyendo argumentos, con prosa estensa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ptahhotep

**Ptahhotep**, (sieglu XXIV e.C.), tamién conocíu dacuando como **Ptahhotpe** o **Ptah-Hotep** que significa *Ptah ta en plenitú*, yera un escriba qu'exercía como alministrador y visir de Dyedkara-Isesi, faraón del Alto y Baxu Exiptu mientres la quinta dinastía. La so tumba atopar nuna mastaba al norte de Saqqara, na que tamién ta soterráu'l so nietu *Ptahhotep Tshefi*, que vivió mientres el reináu d'Unis. Esta tumba tien una decoración escepcional.

## Máximes de Ptahhotep

Atribúyese-y l'autoría d'una serie de proverbios, axuntaos en redol al 2350 e.C. La so intención yera sirvir de conseyu y guía pal so fíu, Ankhu, que siguió los sos pasos y foi visir. Tienen la forma de conseyos ya instrucciones d'un padre al so fíu, y, anque s'escribieron nel Imperiu Antiguu, les copies más antigües que se conocen son de finales del primer periodu entemediu. Una copia, el Papiru Prisse, ta guardada nel Louvre. 

La coleición de refranes escribir el so nietu Ptahhotep Tshefi, quien nes primeres llinies atribúi l'autoría a Ptahhotep:* Enseñances del supervisor de la ciudá y visir Ptahhotep so la maxestá del rei del Altu y Baxu Exiptu Isesi ¡que viva eternamente!*

## Referencies
* Wolfgang Kosack: *Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12*: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 7: Die Weisheitslehre des Ptahhotep. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.

* 

## Enllaces esternos
Shang Yang

**Shang Yang** (, 390–338 edC) foi un importante estadista del Estáu Qin mientres el Periodu de los Reinos Combatientes de la historia china. Nacíu **Wei Yang** () nel Estáu Wei, col sofitu del Duque Xiao de Qin Yang llevó a cabu numberoses reformes en Qin. Les mesmes atopábense en concordanza cola so filosofía |legista tal como-y la presenta na obra *El Llibru del Lord Shang* y ayudaron a Qin nel so tresformamientu dende un estáu periféricu hasta convertise nun reinu bien centralizáu y poderosu no militar. Shang modificó l'alministración del estáu por aciu l'énfasis na meritocracia y el desenvolvimientu del poder de la nobleza.

## Reformes
La mayoría de les reformes de Yang fueron tomaes de polítiques implementaes n'otros sitios, tales como les llevaes a cabu por Wu Qi nel Estáu Chu; sicasí, les reformes de Yang fueron más metódiques y estremes qu'aquelles llevaes a cabu n'otros estaos. So la guía de Yang, rápido Qin algamó y pasó les reformes llevaes a cabu n'otros estaos.

Entós que el Duque Xiao de Qin, ocupara'l tronu Qin, Yang dexó'l so cargu menor nel Estáu Wei (nel senu de que la so familia gobernante naciera, onde entá nun ocupara una posición elevada) pa convertise n'asesor principal en Qin a pidíu del Duque Xiao. Los cambeos qu'impunxo ellí nel sistema llegal del estáu (los cualos díxose estableciéronse sobre'l *Canon de Lleis* de Li Kui impulsaron a Qin a un periodu de prosperidá. Les sos polítiques sentaron les bases que dexaron a Qin conquistar toa China, unificando'l país per primer vegada y defendiendo l'establecimientu de la dinastía Qin.

Han Feizi da-y creitu por crear dos teoríes;
# *Ding Fa* (定法; afaer los estándares)
# *Yi Min* (一民; tratar a les persones en forma consistente)

## Ver tamién
* El llibru de Lord Shang
* Filosofía china
* Han Feizi
* Li Kui
* Estáu Qin
* Dinastía Qin
* Periodu de los Reinos Combatientes

## Referencies

## Bibliografía
* Li Yu-ning, *ShangYang's Reforms* (M.E. Sharpe Inc., 1977).
* Zhang, Guohua, . *[[Encyclopedia of China]]* (Law Edition), 1st ed.
* Xie, Qingkui, "Shang Yang" . *[[Encyclopedia of China]]* (Political Science Edition), 1st ed.
* 国史概要 (第二版) ISBN 7-309-02481-8
* 戰國策 (*[[Record of the Warring States]]*), 秦第一

## Enllaces esternos
* Hong Kong University Philosophy Department, *[http://www.hku.hk/philodep/ch/Lord%20Shang.htm Lord Shang]*
* ''The Book of Lord Shang'' Chinese-English parallel text, Chinese Text Project
* 戰國策 秦第一
*  (in Chinese)
* Lord Shang (died 338 BC)
* China TV dramatisation of Shang Yang's story
Maria Tallchief

**Betty Marie Tall Chief**  foi una baillarina d'Estaos Xuníos. Ente 1942 y 1947 tuvo col Ballet Russe de Monte Carlo, pero ye meyor conocida pol tiempu que tuvo nel New York City Ballet ente 1947 y 1965.

## Biografía
El so padre yera una osage y la so madre una Ulster-Scots. Alrodiu del so niñez escribió, "Fui una bona alumna en Sacred Heart (Escuela católica). Pero, de delles maneres, yera una típica moza india — cobarde, donda, introvertida. Amaba tar al campu y pasaba bona parte del mio tiempu caminando alredor de la yarda d'enfrente, onde había un vieyu xingadoriu y un xardín. Tamién pasiaba pola contorna de la nuesa casa de branu atrapando puntes de fleches na campera. Atopar unu faíame tremecer d'emoción. Finding one made me shiver with excitement. Munches vegaes, naguaba por tar na campera, corriendo cerca d'onde taben los caballos...".

Esfrutaba de la música y de la danza; el so deséu d'escorrer una carrera nel arte constituyó un desafíu considerable pa una nueva amerindia naquellos díes. Estudió balé con Bronislava Nijinska por cinco años. La filosofía de Madame Nijinska alrodiu de la disciplina fixo sensible a Tallchief. "Cuando duermas, suaña como una ballerina. Inclusive cuando esperes na esquina pol bus, párate como una ballerina". Betty Marie siguió trabayando duru y apoderó les mañes téuniques perbién colos años. Debutó, bien nerviosa, nel Hollywood Bowl. 

Una refinada profesional, Maria Tallchief, como se llamaba a sigo mesma, dexó Los Angeles a los 17 años y fizo una audición en Nueva York. Xunir al Ballet Russe de Monte Carlo y rápido tuvo algamó'l estatus d'una solista.

El coreógrafu George Balanchine escribió delles de les sos obres más famoses pa ella; los dos casóse en 1946 hasta'l so divorciu en 1952. Nun tuvieron fíos. Ella foi la primera **prima ballerina** del New York City Ballet ente 1947 y 1960, onde Balanchine yera'l coreógrafu principal. La so interpretación de *[[El páxaru de fueu]]* de Balanchine en 1949 y la so primer collaboración cola Ópera Nacional de París alzó a Maria Tallchief a la escena mundial. Tamién creó'l rol de la Fada del Azucre na versión de Balanchine del *[[El Cascanueces|Cascanueces]]*.

Convertir na baillarina d'Estaos Xuníos más importante. En 1953, el presidente d'Estaos Xuníos Dwight Eisenhower declarar **Woman of the Year**. 

Cuando'l gobernador d'Oklahoma honrar esi mesmu añu polos sos llogros internacionales y la so arguyosa identidá nativa d'Estaos Xuníos, Maria Tallchief foi nomada Wa-Xthe-Thomba (**Muyer de Dos Mundos**).

Siguió baillando col American Ballet Theatre hasta 1965, cuando'l so retiru atristayó al mundu artísticu. Cola so hermana Marjorie, fundó'l Chicago City Ballet en 1981 y foi la so direutora artística hasta 1987.

Volvió casase con Elmourza Natirboff y en 1956 casó con Henry "Buzz" Paschen, padre de la so fía Elise en 1959, una importante poeta: Elise Paschen Tallchief

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*La baillarina que namoró a Balanchine . Obituariu El País

## Imáxenes
* The Ballerina Gallery - Maria Tallchief
Yuri Lotman

**Yuri Mijáilovich Lotman** Ю́рий Миха́йлович Ло́тман  foi un llingüista y semiólogu rusu, fundador de la culturoloxía. Ye una figura central de la semiótica cultural y un reconocíu teóricu de la lliteratura ya historiador de la lliteratura rusa. Perteneció a diverses academies europees y americanes y foi doctor Honoris Causa pola Universidá Llibre de Bruxeles y la Universidá de Praga.

## Biografía
Nació nuna familia xudía acomodada, estudió llingua y lliteratura na Universidá de Leningráu, onde entró en contautu col formalismu rusu. Estudió folclor colos profesores Vladímir Propp y Mark Azadovski, teoría del llinguaxe poéticu col profesor G. Gukovski, historia del movimientu revolucionariu rusu y del pensamientu social rusu de los sieglos XVIII y XIX col profesor N. Mordóvchenko, y asistió a los cursos y seminarios de Borís Eichenbaum, Víktor Zhirmunski o Borís Tomashevski.

En lluchando na Segunda Guerra Mundial y participar en tomar de Berlín, remató en 1950 los estudios de llicenciatura con brilloses calificaciones, pero por causa de les sos rellaciones col so maestru Grigory Gukovsky y de la campaña estalinista antisemita nun llogra la plaza d'aspirante a doctor y recibe namái'l diploma llibre. Marcha pos a Estonia y dende esi añu desenvuelve la so carrera académica na Universidá de Tartu, onde creó una de les más prestixoses escueles de semiótica, la Escuela semiótica Tartu-Moscú. Coles mesmes editó la revista internacional *Trudý Po Znákovym Sistémam* ("Sign Systems Studies" - "Estudios en Sistemes Semióticos").

## Obra
**Estructura del testu artísticu*, Madrid: Ismu, 1978.
**Estética y semiótica del cine*, Barcelona: Gustavo Gili, 1979.
**Semiótica de la cultura*, Madrid: Cátedra,1979.
**La semiosfera*, Madrid: Cátedra, 1996.
**Alrodiu de la semiosfera*, Episteme, 1996.
**Estructura del testu artísticu*, Ismu, 1988.
**Cultura y esplosión: lo previsible y lo imprevisible nos procesos de cambéu social*, Barcelona: Gedisa, 1999.
**La semiofera III, semiótica de les artes y la cultura*, Madrid: Cátedra, 2000.

## Ver tamién
* Semioloxía
* Semiótica cultural
* Semiosis
* Semiosfera

## Bibliografía
*Andrews, Edna 2003. *Conversations with Lotman: Cultural Semiotics in Language, Literature, and Cognition*. Toronto: University of Toronto Press.
*Arán, Pampa O.; Barei, Silvia 2006. *Texto/memoria/cultura: el pensamientode Iuri Lotman*. 2a ed. revisada. Córdoba: L'Espeyu Ediciones. 
*Kull, Kalevi 2011. Juri Lotman in English: Bibliography. *Sign Systems Studies* 39(2/4): 343–356.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ELKOST Intl. Axencia lliteraria colos derechos de traducción de tolos escritos de Lotman Elkost.com (n'inglés)
* Yuri M. Lotman na rede Ugr.es
Chanakia

**Chanakia**  tamién llamáu **Kautilia**, foi un brahmán y escritor hinduista indiu. Foi conseyeru y ministru de Chandragupta, el fundador de la Dinastía mauria, y causante del so ascensu al poder.

Probablemente yera ministru de Dhana, últimu rei de la dinastía Nanda, y enemistado con él, favoreció l'ascensión del usurpador y fundador de la nueva dinastía. Este ye siquier el rellatu conteníu nel *[[Mudra Rakshasa|Mudra-raksasa]]* (drama históricu del sieglu&nbsp;IV&nbsp;d.&nbsp;C., atribuyíu a Vishaka Datta).

## Nome sánscritu

* *cāṇakya*, nel sistema AITS (alfabetu internacional de treslliteración sánscrita).
* चाणक्य, n'escritura devanágari del sánscritu.
* Etimoloxía: ‘fíu de Chaṇin’, siendo *chaṇa:* ‘garbanzu’.

## La so obra

En testos de l'antigüedá identificar al autor del antiguu testu sánscritu llamáu *[[Artha-shastra]]* —unu de los más importantes trataos políticos de l'antigüedá sobre teoría del estáu— col nome de **Visnú Gupta** (‘aquel que —a pesar de qu'aparenta ser un atéu— tien *escondíu* al dios Visnú nel corazón’) y **Kautilia** (siendo *kauṭilia:* ‘falsu, engañosu, deshonesto, astutu, maquiavélicu’) que tradicionalmente identificáronse como epítetos de Chanakia, favorable y desfavorable respeutivamente.

La importancia d'esti tratáu mora nel so orixinal puntu de vista, que describe l'Estáu ideal, en función de la so utilidá, al marxe de toa ética o derechu. Kautilia suxirió medios d'empléu tales como la seducción, l'usu secretu d'armes y el venenu pa llograr ganancies polítiques.
Tamién encamentó tomar procuros minuciosos contra l'asesinatu, tales como probar la comida y ellaborar la manera de detectar el venenu.
Amás, encamentaba que la pena de muerte por violaciones a les órdenes del rei alministrar por aciu l'usu de venenu. Ye por eso polo que se-y conoz como'l Nicolás Maquiavelo de la India.

El so planteamientu ye que l'oxetivu de la política tien de ser convertir al rei nel centru d'un círculu d'estaos, según la teoría de que'l vecín fronterizu d'un país ye l'enemigu natural, ente que l'estáu vecín d'ésti ye aliáu natural del primeru.

Considérase que Chanakia foi'l pioneru nel campu de la economía como ciencia. Escribió alrodiu de esta tema un mileniu enantes de la dómina d'Ibn Jaldún.

El sistema económicu propuestu ye centralista y autocratico, tratando al individuu con estraordinariu escepticismu y rocea.

Según el profesor Roger Boesche nel so llibru *La primera gran política realista: Kautilya y el so Artha-shastra:*

## Referencies

## Bibliografía
* EMBREE, Ainslie T. y Friedrich WILHELM: . Buenos Aires: Sieglu XXI (Historia Universal Sieglu XXI), volume 16. ISBN 84-323-0124-8
Hermann Heinrich Gossen

**Herman Richard Gossen**  republicanu alemán, autor de "teoría de les especies", obra na cual enuncia una serie de lleis que depués sirviríen de base a la teoría de la utilidá marxinal. 

Gossen estudió en Bonn y trabayó na alministración prusiana hasta la so retirada en 1847. Darréu, dedicar a la venta de seguros. Precursor del marginalismo y de la economía matemática, permaneció totalmente ignoráu hasta que primero Jevons y depués Walras rescatáron-y del olvidu, poniendo de manifiestu los importantes llogros del so *Entwicklung der Gesetze des menschlichen Verkehrs* ("Desenvolvimientu de les lleis del intercambiu ente los homes") de 1854.

## Obra
Gossen partía de la idea de que l'oxetu de la conducta humana yera consiguir el máximu gocie posible. Basándose nesto, formuló dos lleis que lleven el so nome:
*La primer llei de Gossen, conocida como **Llei del decrecimiento de la utilidá marxinal**, supón que la cantidá de gocie qu'un individuu llogra d'una unidá d'un bien mengua a midida que vanse satisfaciendo les sos necesidaes con otres unidaes de dichu bien.
*La segunda llei de Gossen, conocida como **Llei de la igualdá de les utilidaes marxinales ponderaes**, sostién que'l máximu gocie consíguese cuando pa tolos bienes la última unidá monetaria invertida nellos produz la mesma utilidá.

A partir d'elles, los autores neoclásicos punxeron de manifiestu la so oposición a la esplicación teórica de que los valores de cambéu (precios) de los bienes son los costos de producción, tal como sosteníen los autores clásicos, pa quien el valor d'usu d'un bien (o utilidá) nun sirvía pa esplicar los precios a los cualos efectuábase l'intercambiu.

## Referencies

### Otres referencies
* Hermann Heinrich Gossen (1810-1858)
* Biografía de Hermann Heinrich Gossen
*
Gunnar Myrdal

**Gunnar Myrdal** , foi un economista suecu que llogró en 1974 el Premiu Nobel d'Economía, que compartió con Friedrich Hayek. Doctoráu na Universidá d'Estocolmu, na que dempués sería profesor de política económica y economía internacional, perteneció a la llamada "Escuela Sueca".
## Principales apurras

* El so enfoque metodolóxicu basáu na interdependencia ente los fenómenos económicos, sociales ya institucionales, y por tanto, la defensa de la interdisciplinariedad nes ciencies sociales;
* La so crítica a la división ente la economía positivo y normativo, clásica na corriente principal de la economía, porque los xuicios de valor trescalen, implícita o explícitamente, a cualquier proposición económica, na mesma llinia que la defendida por Hutchison;
* Los sos analises de la probeza nos países subdesendolcaos;
* Los sos trabayos sobre la teoría del dineru y les fluctuaciones económiques.

## Principales obres

* *The Political Element in the Development of Economic Theory* (L'elementu políticu nel desenvolvimientu de la teoría económica), 1953. 
* *Economic Theory and Underdeveloped Regions* (La teoría económica y los países subdesendolcaos), 1957. 
* *Asian Drama: An inquiry into the poverty of nations* (El drama d'Asia: una investigación sobre la probeza de les naciones), 1968. 
* *The Challenge of World Poverty* (El desafíu de la probeza nel mundu), 1972.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bertil Ohlin

**Bertil Ohlin** , foi un un economista suecu.

## Biografía

Ganador del Premiu Nobel d'Economía en 1977 pola so aportaciones teóriques al comerciu y les finances internacionales. El so nome acomuñar al modelu de comerciu internacional conocíu como modelu Heckscher-Ohlin.

Foi profesor de la universidá de Copenḥague y de la d'Estocolmu. Tamién foi dirixente del Partíu Lliberal y ministru de Comerciu del Gobiernu suecu en 1944-45. Nel so llibru "Comerciu interregional ya internacional", reelaboró un teorema de Hescksher, que yera un cambéu de la teoría de los costos comparativos, nel qu'afirmaba que cada nación especializar na esportación de los bienes nos que ta meyor dotada dende'l puntu de vista de los factores de producción utilizaos.

## Referencies

## Enllaces esternos

La real academia de Ciencies económiques y fiancieras: La real academia de ciencies económiques y financieres
Pitirim Sorokin

**Pitirim Sorokin**  foi un sociólogu d'Estaos Xuníos d'orixe rusu. 

Espulsáu en 1922 de la Xunión Soviética nel *[[:en:Philosophers' ships|Barcu filosóficu]]* emigró a los Estaos Xuníos en 1923, dempués de participar na Revolución rusa xunto colos sos compañeros del Partíu Social-Revolucionariu. Foi diputáu de l'Asamblea Constituyente Rusa por Vólogda eslleida polos bolxeviques. Foi'l fundador del Departamentu de Socioloxía na Universidá de Harvard. Al igual que C. W. Mills, opúnxose firmemente a les teoríes de Talcott Parsons.

## Obres

Sorokin ye autor d'obres como *"Les crisis de la nuesa dómina"* y *"Enerxía y Moral"*, anque la so obra más relevante ye *"Dinámica social y cultural"* (1937-1941). Les sos teoríes pocu ortodoxes contribuyeron al desenvolvimientu de la teoría de los ciclos sociales, que tuvo gran continuidá ente los sociólogos.

Na so obra *"Dinámica social y cultural"* clasificaba les sociedaes según la so *mentalidá cultural*, que puede ser ideacional (realidá espiritual), sensitiva (realidá material), o idealista (síntesis de dambes). Calificó la civilización occidental contemporánea como sensitiva, dedicada al progresu teunolóxicu y predixo la so decadencia y l'apaición d'una nueva era ideacional o idealista.
Na so obra "Personalidá, cultura y Sociedá", de 1947, l'autor, definir como "Sorokin nun solu llibru", polo que-y la puede interpretar como una síntesis del restu de la so producción.
Esiste una edición en portugués d'una escoyeta de conferencies pronunciaes en Congresos internacionales de socioloxía ente 1960 y 1963. La traducción del so títulu seria daqué asina, como "Los enclinos del nuesu tiempu". Eses conferencies resulten un resume y una de les actualizaciones del pensamientu d'esti autor
## Referencies

## Enllaces esternos
Stein Rokkan

**Stein Rokkan**  foi un politólogu y sociólogu noruegu. Foi profesor de política comparada na Universidá de Bergen.

## Formación ya influencia
Formáu primeramente como filósofu, Rokkan trabayó nos años 1940 y 1950 como asistente d'Arne Naess. Más tarde, el so interés dirixir al estudiu de la políticasobremanera la formación de los partíos políticos europeos y de los Estaos Nación. Foi mientres esti periodu que trabayó con Seymour Martin Lipset. "Lipset y Rokkan" ye dende entós una referencia clásica en socioloxía política. Tamién ye conocíu por haber sío un pioneru nel usu de la informática nes ciencies sociales. Escribió ente otres temes, sobre les divisiones polítiques, la historia comparada, los sistemes de partíos.

Rokkan ye'l creador d'una serie de modelos sobre'l Estáu-nación y la formación del Estáu n'Europa. Al pie de Lipset desenvolvió coles mesmes el conceutu de clivaje políticu.

Foi presidente de l'Asociación Internacional de Ciencies Polítiques de 1970 a 1973, presidente del Conseyu Internacional de la UNESCO de Ciencies Sociales (CICS) (1973-77), Vice-Presidente de l'Asociación Internacional de Socioloxía de 1966 a 1970 y el so Presidente de 1970 a 1976. Foi co-fundador del European Consortium for Political Research (ECPR).

## Obres
* *Party Systems and Voter Alignments.* Co-edited with Seymour Martin Lipset (Free Press, 1967)
* *Building States and Nations.* Co-edited with SN Eisenstadt (Sage, 1973)
* *Economy, Territory, Identity: Politics of West European Peripheries.* Co-authored with Derek W. Urwin (Sage, 1983)

## Otres fontes
* *State Formation, Nation-Building, and Mass politics|Mass Politics in Europe: The Theory of Stein Rokkan.* Edited by Peter Flora (Oxford University Press, 1999).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Stein Rokkan Centre for Social Studies in Bergen 
* Department of comparative politics in Bergen
* Norwegian Social Science Data Archives, co-founded and later led by Rokkan
William Vickrey

**William Spencer Vickrey** , foi un economista canadiense gallardoniáu col Premiu Nobel d'Economía en 1996 xunto a James Mirrlees poles sos contribuciones a la teoría de la información asimétrica. 

Vickrey afirmó que les asimetríes na información son frecuentes y compliquen el problema de tomar de decisiones. En tales situaciones, dellos axentes pueden esplotar estratéxicamente una posición de posesión d'una meyor información. Tamién estudió les puyes, plantegando diseños p'ameyorar la so eficiencia. Los resultaos fueron aplicaos con ésitu polos bancos centrales nes puyes d'activos. Estendió'l problema de l'asimetría de la información al terrén fiscal, nel que los desarrollos positivos fueren escasos, dando pie a les teoríes de James Mirrlees sobre preferencies revelaes. 

La puya Vickrey llámase asina nel so honor.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía de William Vickrey - Nobelprize.org 
* Nobelpricewinner Prof. William Vickrey: 15 fatal fallacies of financial fundamentalism-A Disquisition on Demand Side Economics
Albert Bandura

**Albert Bandura**  foi un sicólogu ucraín-canadiense d'enclín conductual-cognitiva, profesor de la Universidá Stanford, reconocíu pol so trabayu sobre la teoría del deprendimientu social y la so evolución al Sociocognitivismo, según por postular la categoría d'autoeficacia.

A lo llargo d'una carrera de cuasi seis décades, Bandura foi responsable de grandes contribuciones en campos bien distintos de la psicoloxía, incluyendo la teoría social-cognitiva, terapia y psicoloxía de la personalidá. Tamién tuvo una influyencia decisiva na transición ente'l conductismu y la psicoloxía cognitiva. Ye conocíu como'l creador de la teoría de la autoeficacia, un importante contribuyente a la teoría de deprendimientu social, y siendo responsable del esperimentu del moñecu Bobu sobre'l comportamientu agresivu de los neños.

Recibió'l títulu de Doctor Honoris Causa n'universidaes de distintos países poles sos contribuciones a la psicoloxía, dalgunos d'estos títulos fueron daos poles universidaes de Roma, Indiana, Leiden, Berlín y Salamanca Bandura foi amás presidente de l'American Psychological Association nel añu 1974. En 1980 ye nomáu presidente de la Western Psychological Association (WPA, Asociación de Psicoloxía del Oeste) y amás nel añu 1999 recibió'l títulu de presidente honorariu de l'Asociación Psicolóxica Canadiense.

Una encuesta en 2002 asitió a Bandura nel cuartu puestu de los psicólogos más citaos de tolos tiempos, dempués de B. F. Skinner, Sigmund Freud y Jean Piaget, y el más citáu vivu. Bandura ye reconocíu como'l más grande psicólogu actual y unu de los más influyentes de tolos tiempos.

## Obres
* 
* Bandura, A. (1999). Auto- Eficacia: cómo encaramos los cambeos de la sociedá actual. (J. Aldekoa, Trad.) Bilbao: Desclée de Brouwer.

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* http://www.monografias.com/trabayos13/teapre/teapre.shtml
* http://www.infoamerica.org/teoria/bandura1.htm
Raymond Cattell

**Raymond Bernard Cattell**  foi un sicólogu británicu afincáu depués n'Estaos Xuníos. Cattell teorizó sobre la intelixencia y la personalidá, proponiendo la esistencia d'una intelixencia fluyida y una intelixencia cristalizada. Trátase d'unu de los psicólogos más famosos del sieglu XX, a lo qu'hai que xunir la so gran productividá lliteraria, lo que-y dio la fama. Ye l'autor o coautor de 55 llibros y más de 500 artículos en revistes especializaes y de divulgación, amás de facer o participar en, polo menos, 300 pruebes estandarizadas d'usu común ente los psicólogos.

Como sicólogu, Cattell foi siguidor y defensor del métodu científicu aplicáu a la sicoloxía, siendo de los primeros en proponer el métodu d'analís de factores, n'oposición a lo que llamaba *verbal theorizing* (teorización verbal). Una de les aplicaciones más importantes del analís factorial de Cattell na sicoloxía foi la definición de 16 factores o traces fundamentales que soxacíen a la personalidá humana. A estos factores llamólos factores fonte, yá que pensaba qu'a partir d'ellos creábase la personalidá individual. Esta teoría de los 16 factores y los preseos estandarizaos usaos pa la so midida, conócense coleutivamente como 16PF o 16 factores de la personalidá (*16 Personality Factors*).

## Ver tamién
* Teoría de la traza

## Referencies

## Enllaces esternos
Clark L. Hull

**Clark Leonard Hull**  foi un influyente sicólogu d'Estaos Xuníos que se propunxo entender el deprendimientu y la motivación al traviés de lleis científiques del comportamientu (vease conductismu).

## Primeros años
Hull llogró la so llicenciatura y la so maestría de la Universidá de Michigan, y en 1918 el so doctoráu de la Universidá de Wisconsin-Madison, onde tamién dio clases dende 1916 hasta 1929. La so investigación doctoral sobre "Los aspeutos de la evolución de los conceutos" publicar na revista *Psychological Monographs*.

Hull llevó a cabo investigaciones coles que demostró que les sos teoríes podíen predicir y controlar el comportamientu. Los sos trabayos más significativos fueron *Mathematico-Deductive Theory of Rote Learning* (1940), y *Principles of Behavior* (1943), qu'establecieron el so analís del deprendimientu y condicionamientu animal como la teoría dominante del comportamientu del so tiempu. Ye famosu amás polos sos alderiques con Edward C. Tolman y pol so teoría de la pulsión. El modelu de Hull ta sofitáu en términos evolutivos: Los organismos sufren privación, la privación crea necesidaes, les necesidaes activen pulsiones; el comportamientu ye dirixíu a metes y algamar metes tien valor de sobrevivencia.

## Fórmula de la motivación
La fórmula de Hull pa determinar la motivación ye:

*ser = sHr * D * K,

esto ye, el potencial de reacción ye igual a encomalo del vezu (midíu por númberu de refuerzos) pola pulsión (midíu en tiempu de privación) pol valor d'incentivu del estímulu.

## Métodu hipotéticu-deductivu
En psicoloxía esperimental, desenvolvió sistemáticamente les sos teoríes al traviés del métodu hipotéticu-deductivu, a partir d'observaciones y creación d'hipótesis, colo que se llograron definiciones precises y axomes ellaboraos. Creía que la conducta yera una serie d'interacciones ente un individuu y el so ambiente, y analizar siempres dende la perspeutiva de l'adautación biolóxica, que sería una optimización de condiciones de vida al traviés del amenorgamientu de necesidaes.

## Estudios sobre la hipnosis
Acredítase-y a Hull l'empezar l'estudiu modernu de la hipnosis. La so obra *Hypnosis and Suggestibility* (1933) foi un estudiu rigorosu del fenómenu usando analís estadísticu y esperimental. Los estudios de Hull enfáticamente demostraron d'una vegada per siempres que la hipnosis nun tien nenguna rellación col suañu. La resultancia foi echar la recuarta a les estravagantes afirmaciones de los hipnotistas, especialmente en rellación a meyores estraordinaries de la cognición o bien de los sentíos so hipnosis. Los esperimentos de Hull amosaron la realidá de dellos fenómenos tales como l'anestesia hipnótica y l'amnesia post-hipnótica. La hipnosis podía inducir aumentos en ciertes habilidaes físiques y camudar los estragales pa la estimulación sensorial. Hull ye famosu pola so típica inducción hipnótica na cual podía mirar direutamente a los güeyos hasta que'l suxetu quedaba inducíu.

## Premios
Hull recibió la medaya Warren en 1945 de la Society of Experimental Psychology. En 1929 camudar a Yale, onde permaneció hasta la so muerte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Leon Festinger

**Leon Festinger**  foi un psicólogu social d'Estaos Xuníos.

## Biografía
Foi autor de *A Theory of Cognitive Dissonance* (1957), obra na qu'espón la so teoría de la disonancia cognitiva, que revolucionó'l campu de la psicoloxía social, y que tuvo múltiples aplicaciones n'árees tales como la motivación, la dinámica de grupos, l'estudiu del cambéu d'actitúes y tomar de decisiones. Na so teoría, señala que na mente de los suxetos puede estremase una serie de conocencies o elementos (cogniciones) "... ye dicir tou lo qu'una persona sabe alrodiu de sí mesma, de la so conducta y de les sos circunstancies" y que dalgunos d'estes conocencies pueden ser contradictorios, non yá dende'l puntu de vista lóxicu, sinón tamién dende'l psicolóxicu, ente sigo, p. ex., la idea de que'l códigu de la circulación hai de ser respetáu pue tar en contradicción cola conocencia de que nesti momentu toi saltando un semáforu coloráu.

Esta contradicción ye lo que l'autor denomina disonancia cognitiva. Cuando hai disonancia cognitiva, el suxetu vese motiváu a amenorgala.

Pa ello hai de camudar la so conducta, si ello ye posible, y si nun lu ye, lo cual asocede en munchos casos (por casu al evaluar un fechu yá socedíu, pola incapacidá d'actuar sobre'l pasáu), entós va tratar de camudar les sos cogniciones o la valoración de les mesmes.

Hemos d'entrar nun conflictu con al respective de nuesa toma de decisión, pero por que ésta seya disonante precisa ser por fuercia relevante pa nós.

Esto ye, les persones escoyemos aquelles perceiciones que confirmen los nuesos pensamientos independientemente de si son fechos reales o non con tal d'amenorgar nuesa disonancia cognitiva.

## Ver tamién
*Disonancia cognitiva
*Psicoloxía social

## Referencies
Gustav Fechner

**Gustav Theodor Fechner**  foi un filosofo y psicólogu nacíu en Gross Särchen (Saxonia, Alemaña) conocíu por formular, en 1860, una ecuación pa cuantificar la rellación ente un estímulu físicu y la sensación acomuñada: S=c*logR, onde S ye'l valor de la sensación, R ye unu de los estímulos, y c una constante que varia d'estímulu a estímulu. Esta ecuación se conoceria como llei de Weber-Fechner.

Fechner tenía un conceutu del mundu bien animista, pensando que cada materia taba dotada d'un espíritu.

En 1860 publicó *Elementos de Psicofísica*, momentu a partir del cual la psicofísica quedó establecida como disciplina comenenciuda n'establecer les rellaciones matemátiques precises ente los estímulos (midíos n'escales físiques) y les sensaciones remembraes por esos estímulos (midíes n'escales de sensación).

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Kurt Lewin

**Kurt Lewin**  foi un sicólogu alemán nacionalizáu d'Estaos Xuníos. Interesar na investigación de la psicoloxía de los grupos y les rellaciones interpersonales. 
## Vida
Estudió medicina en Friburgu de Brisgovia y bioloxía en Múnich y doctoróse en filosofía pola Universidá de Berlín en 1916.

En 1917 cásase con Maria Landsberg, cola que tuvo cuatro fíos: Gustavo sotu (1919),Naiara Sotu (1922), Miriam (1931) y Daniel (1933).

En 1924, como tutor de Zeigarnik, realizó estudios sobre alcordanza de xeres incompletes. 

Foi profesor na Universidá de Berlín. En 1933, escorríu polos nazis, fuxó d'Alemaña y foise a EE. XX., onde foi docente de la Universidá de Cornell. En 1935 foi profesor na Universidá d'Iowa. Yá por 1940 se nacionalizó d'Estaos Xuníos.

En 1942 foi nomáu presidente de la "Sociedá pal Estudiu Psicolóxicu de Temes Sociales" (*Society for the Psychological Study of Social Issues* n'inglés). Dos años dempués la so madre morrió asesinada nun campu d'estermín nazi.

En 1944 Lewin abandonó Iowa y coló al Insituto de Teunoloxía de Massachusetts (MIT), estableciendo'l Centru d'Investigación pa la Dinámica de Grupos (*Research Center for Group Dynamics*), onde s'esmoleció por faer una teoría común sobre los grupos. En 1946, Lewin coordinó un grupu d'investigadores que trabayó con grupos de distintes clases.

En 1947 creó'l "Entrenamientu de Llaboratorios Nacionales" (*National Laboratories Training*) y a los pocos díes, el 12 de febreru de 1947, morrió en Newtonville, Massachusetts.
## Teoría
* K. Lewin ye reconocíu como'l fundador de la Psicoloxía Social moderna. 
* Contribuyó al desenvolvimientu de la Psicoloxía de la Gestalt de manera significativa. Estudió nos grupos el conceutu de distancia social.
* Investigación-aición: defendió la investigación básica resaltando l'aplicación práutica.
* La teoría del campu, formulada por Lewin, afirma que les variaciones individuales del comportamientu humanu con rellación a la norma son condicionaes pola tensión ente les perceiciones que l'individuu tien de sigo mesmu y del ambiente psicolóxico nel que s'asitia, l'espaciu vital.
* Esta teoría afirma que ye imposible conocer el comportamientu humanu fora de la so redolada, del so ambiente. La conducta hai d'entendese como una constelación de variables interdependientes, que formaríen el campu dinámico.

## Obres
* (1935) *Una teoría dinámica de la personalidá*
* (1936) *Principles of topological and vectorial psychology*
* (1938) *La representación conceptual y la midida de les fuercies psicolóxiques*
* (1939) *Teoría del campu y esperimentación en psicoloxía social*
* (1946) *Frontiers in Group Dynamics*
* (1946) *Psychological Problems in Jewish Education*
* (1948) *Resolving Social Conflicts*
* (1951) *Teoría de campu nes ciencies sociales*

## Ver tamién
* Teoría del campu
* Proxémica
* Psicoloxía social
* Dinámica de grupos

## Referencies
George Armitage Miller

**George Armitage Miller**  foi un sicólogu d'Estaos Xuníos pioneru nel campu de la psicoloxía cognitiva.

## Biografía
Nació en Charleston (Virxinia Occidental, Estaos Xuníos). Llicencióse en 1941 na Universidá d'Alabama con un máster en patoloxía del llinguaxe, y siguió los sos estudios de doctoráu en psicoloxía en Harvard, nel llaboratoriu Psicoacústico de Stanley Smith Stevens, xunto con Jemone Bruner y Gordon Allport. La segunda Guerra Mundial taba entós nel so apoxéu y el llaboratoriu tuvo que realizar operaciones militares como'l bloquéu de señales de radio. En 1951 dexó Harvard pol Institutu Teunolóxicu de Massachusetts (MIT), pa darréu tornar a Harvard en 1955, onde collaboró estrechamente con Noam Chomsky. En 1961 cofundó el Centru d'Estaos Cognitivos de Harvard. Foi profesor de psicoloxía na Universidá Rockefeller (Nueva York) y en Princeton. En 1991 recibió la Medaya nacional de les Ciencies.

## Obres principales
* 1951: *Language and Communication*
* 1960: *Plans and the Structure of Behavior*
* 1967: *The Psychology of Communication*

## Referencies

## Enllaces esternos
David McClelland

**David Clarence McClelland** (Mt. Vernon, Estáu de Nueva York, 20 de mayu de 1917 &ndash; 27 de marzu de 1998), psicólogu d'Estaos Xuníos. Foi discípulu d'Edmundo Chirimos, quien foi'l so profesor psicólogu.

Destacar pol so llabor na teoría de la necesidá.
## Obres
* t*he Achievement Motive* (1953)
* *The Achieving Society* (1961)
* *The Roots of Consciousness* (1964)
* *Toward A Theory Of Motivation Acquisition* (1965)
* *Power: The Inner Experience* (1975)
* *Managing Motivation to Expand Human Freedom* (1978)
* *Human Motivation* (1987)
* *Diguiri-Diguiri-Duh* (2000)

## Referencies
Gabriel

**Gabriel** ye un nome masculín d'orixe hebréu, que'l so significáu ye *"la fuercia y el poder de Dios"*. Fai honor al Arcánxel Gabriel, que la so festividá ye'l 29 de setiembre, día en que se recuerden tamién a los arcánxeles Miguel y Rafael. Coles mesmes fai honor a Gabriel de la Doliosa, que la so fecha de celebración ye'l 27 de febreru. Otru de los sos significaos ye "home de Dios".
El so equivalente en idioma árabe ye *Gibán*, que significa l'anunciador. En francés, castellán, valencianu, catalán, portugués ya inglés escríbese igual: *Gabriel*; n'italianu, *Gabriele*. Les sos variantes son *Gabor*, *Gabrio* o *Gavril*. El so femenín ye *Gabriela* o *Gabriella*.

## N'otros idiomes
*Árabe: جبريل (Jibril, Yibril o Djibril)
*Bielorrusu: Гаўрыла
*Búlgaru: Гавраил (Gavrail), Гаврило (Gavrilo)
*Checu: Gabriel
*Euskera: Gabirel
*Francés: Gabriel
*Xeorxanu: გაბრიელი (Gabrieli)
*Griegu: Γαβριήλ (Gavriil)
*Hebréu: גַּבְרִיאֵל (Gavriʼel)
*Húngaru: Gábor
*Irlandés: Gabriel, Gaibrial
*Italianu: Gabriele
*Lituanu: Gabrielius
*Polacu: Gabriel
*Portugués: Gabriel
*Rumanu: Gabriel, Gabi, Gavriil
*Rusu: Гавриил (Gavriil), Гаврил (Gavrila), Гаврила (Gavrila); diminutivos]]: Gavrik, Gavryusha
*Serbia: Гаврило (Gavrilo)
*Eslovaquia: Gabriel 
*Español: Gabriel
*Catalán: Gabriel, Biel (Variante n'Islles Baleares)
Gaudapada

**Gaudapada**  foi un gurú fundador de la tradición advaita vedanta.
Tradicionalmente considérase-y maestru de Govinda Bhagavatpada, quien de la mesma foi maestru de Shankará (una de les figures más importantes nes doctrines hindús). Tamién se cree foi fundador de la Sri Gaudapadacharia Math (escontra 740), en Kavale (Goa), a unos 370&nbsp;km al sur de Bombay.

Posiblemente yera orixinariu de Caxmir (al noroeste de la India) o de Bengala (na mariña nororiental de la India).

Anque nun hai enforma escritu alrodiu de la so vida, d'alcuerdu a una lleenda, Gaudapada yera fíu de Vishnudatta y Gunavati, una devota familia saraswat bráhmana en Bhupalam, cerca de Vitta, nel actual distritu de Sangli y el so nome foi Shukadatta.
Arrenunció a la so vida (esto ye, aceptó la orde de saniasa) a una edá bien nueva y foi al monte nuna llomba cercana en busca de la sabiduría espiritual. Más tarde diría que foi instruyíu direutamente por Dios al traviés de *nabhovani* (una voz interior) y depués viaxó hasta Badarika Ashrama (nos Himalaya) onde recibió la sabiduría del *[[Vedanta-sutra]]* coles bendiciones del so escritor, el míticu Viasa (I mileniu e.C.).

## Obres

Ente les obres qu'escribió Gaudapada, alcuéntrase'l *Gaudapada-karika* (‘comentariu de Gaudapada’) ―una reseña de la *[[Mandukyopanisad|Mandukia-upanishad]]* (una de les 108&nbsp;*Upanishad*), de namái 13 versos―, de la mesma estremáu en cuatro llibros llamaos *Aduaita-prakarana*, *Prakarana-agama*, *Prakarana-vaitathia* y *Alatasanti-prakarana*.
Na actualidá considérase que los cuatro llibros fueron escritos por cuatro maestros distintos.

Dellos siguidores de la so doctrina prefieren dicir ―ensin apurrir prueba dalguna― qu'él nun empecipió esta tradición, sinón que con él empezó la *mánava-sampradaia* (tresmisión d'enseñanza al traviés de seres humanos), qu'antes d'él esta tradición de xuru yá esistía.

Dellos escritores creen que Gaudapada foi orixinalmente budista, yá que'l so llinguaxe amuesa signos de familiaridá colos testos budistes.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  (*Gaudapada gita, el gran karika sobre la Mandukya-upanishad*, versión comentada, n'español).
Huineng

**Dajian Huineng** (大鑒惠能; pinyin: Dàjiàn Huìnéng; xaponés: Daikan Enō; en coreanu: Hyeneung; 638–713), sestu y postreru patriarca del Zen, foi unu de los monxos más influyentes de la Escuela del Chan china y del Zen polo xeneral.

D'él dizse que defendía l'aproximamientu direuto y bonal a la práutica del budismu y al llume, y considérase que fundó nel senu del budismu zen la Escuela del Llume Súbito.
Los estudios modernos punxeron en dulda l'autenticidá de les sos biografíes tradicionales y otros escritos sobre él.

## Referencies

## Enllaces esternos
Daniel

Col nome de **Daniel** podemos referinos a:
* **[[Daniel (nome)|Daniel]]**, nome propiu, del que'l so femenín n'asturianu ye Daniela.
* **[[Daniel (profeta)|Daniel]]**, profeta, autor y protagonista principal del *Llibru de Daniel*.
* ***[[Llibru de Daniel]]***, llibru bíblicu del *[[Tanak]]* y del Vieyu Testamentu.

## Ver tamién
* Daniela

## Referencies

## Enllaces esternos
Zhiyi

**Zhiyi** o **Chih-i**  foi un monxu budista chinu que fundó la ecléctica Escuela Budista del Tiantai.

Güérfanu a la edá de 17 años, estudió col maestru budista Huisi mientres siete años. Tuvo rellacionáu colos gobiernos imperiales de la dinastía Chen del sur de China y la dinastía Sui, que reunificó el país. Reconcilió a los diversos enclinos del budismu al considerar a toles doctrines como verdaderes y presentes na mente del allumáu Buda. Zhiyi consideraba al sutra del Lotu como la principal enseñanza y ayudó a establecela como la más popular escritura sagrao n'Asia oriental.

## Referencies
Nestoriu

**Nestorio**, en griegu Νεστόριος (c. 386-c. 451), líder cristianu siriu del sieglu V. Foi patriarca de Constantinopla y foi acusáu de profesar la doctrina que lleva'l so nome (nestorianismu), consistente nuna separación total ente la divinidá y la humanidá de Cristu. Tal doctrina foi declarada herética pol Conceyu d'Éfesu, que depunxo a Nestorio del patriarcáu en 431. Morrió nos desiertos de Libia ente 440 y 451.

Al recayer sobre él l'acusación de herexía, les sos obres fueron destruyíes. Trátase d'una producción numberosa sobremanera de sermones, cartes y dellos trataos dedicaos a temes dogmátiques en disputa. Caltiénse la so obra *Bazar de Heráclides de Damascu*, onde critica la postura de Cirilu d'Alexandría y, poro, les decisiones del Conceyu d'Éfesu. Atribuyéronse-y tamién los *[[Dolce contra-anatematismos]]*, que seríen una respuesta a los *Anatematismos* de Cirilo, pero tal atribución ye espuria.

Los sos siguidores, los nestorianos, espublizaron la so doctrina por Asia, llegando a crear una importante ilesia que s'estendió dende la India hasta Siberia. Anguaño queden congregaciones d'esta ilesia n'Iraq (Ilesia católica apostólica asiria del Oriente), Irán, India, China, Estaos Xuníos y otros llugares onde migraron comunidaes de los países citaos.

## Bibliografía
* 

* 

* 
* 

## Ver tamién
* Marioloxía
* Cristoloxía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Javier Ibáñez Ibáñez. ''Nestorio y nestorianismu''