Itaipú

La **presa hidroeléctrica de Itaipú** (del guaraní, 'piedra que suena') ye una presa binacional de Paraguái y Brasil, na so frontera sobre'l ríu Paraná. Tien un desnivel de 120 m de cayida bruta. 

Itaipu Binacional ostenta'l títulu de "mayor productora d'enerxía del planeta" con 103.098.366 MWh producíos nel 2016.. Tamién ye la presa de mayor producción acumulada, con 2,5 mil millones de MWh dende l'entamu de la operación. La presa de Itaipú tien una potencia de xeneración electrohidráulica instalada de 14&nbsp;000&nbsp;MW, con 20&nbsp;turbines xeneradores de 700&nbsp;MW y la so construcción demandó un costu de 36 mil millones de dólares pa los dos países socios.

El so murallón, fechu de formigón, roca y tierra, se emplaza a 14&nbsp;km al norte de la Ponte de l'Amistá, atestando cola ciudá paraguaya d'Hernandarias, nel Departamentu Alto Paraná nel so marxe occidental, y con Foz do Iguaçu, nel estáu de Paraná, Brasil, pel so marxe oriental; coles mesmes, ta 16,2&nbsp;km al norte de la ponte que xune la ciudá de Foz do Iguaçu cola ciudá arxentina de Puerto Iguazú. Ye la central hidroeléctrica más grande de los hemisferios Sur y Occidental. L'área implicada nel proyeutu estender dende Foz do Iguaçu, nel Brasil, y Ciudad del Este, nel Paraguay, pel sur, hasta Guaíra (Brasil) y Salto del Guairá (Paraguay), pel norte. El llagu artificial de la presa contién 29&nbsp;000&nbsp;hm³ d'agua, con unos 200&nbsp;km d'estensión en llinia recta, y un área aproximada de 1400&nbsp;km². Al construyise dexó estinguíos los Saltos del Guairá pero cuando'l nivel baxa pueden trate una parte d'estes cascaes, que yeren les más grandes del ríu Paraná.

La enerxía xenerada por Itaipú destinada a Brasil ye distribuyida pola empresa Furnas Centrales Llétriques S. A., y la enerxía destinada a Paraguay ye distribuyida pola Alministración Nacional de Lletricidá (ANDE).

## Historia

La presa de Itaipú ye la resultancia d'intenses negociaciones ente Brasil y Paraguay mientres la década del 1960. El 22 de xunu de 1966, el ministru de Rellaciones Esteriores de Brasil (Juracy Magalhães) y el de Paraguay (Raúl Sapena Pastor), roblaron l'Acta de Iguazú», una declaración conxunta que manifiesta la predisposición pa estudiar l'aprovechamientu de los recursos hídricos pertenecientes a los dos países, nel trechu del Ríu Paraná «dende y inclusive los Saltos del Guairá hasta la desaguada del Ríu Iguazú». Una de les cláusules del proyeutu robláu per dambos países preve que l'escedente d'enerxía que nun ye utilizáu por unu de los países va ser vendida en exclusividad al otru país participante del proyeutu.

En 1970 el consorciu formáu poles empreses *[[Industrial Electric Company]]* (IECO) de los Estaos Xuníos y ELC Electroconsult S.p.A. d'Italia ganaron el concursu internacional pa la realización de los estudios de probabilidaes y pa la ellaboración del proyeutu de la obra. L'entamu del trabayu dar en febreru de 1971. El 26 d'abril de 1973, Brasil y Paraguay roblaron el Tratáu de Itaipú, preséu llegal pal aprovechamientu hidroeléctricu del ríu Paraná polos dos países. El 17 de mayu de 1974, foi creada la Entidá Binacional Itaipú, pa l'alministración de la construcción de la presa. L'entamu efectivu de les obres asocedió en xineru del añu siguiente.

El 14 d'ochobre de 1978, tres represar provisoriamente les agües del Paraná por aciu ataguíes, foi abierta la canal d'esviadura del ríu Paraná, que dexó ensugar el trechu del llechu orixinal del ríu pa poder ende construyir la presa principal, en formigón.

Otru marcu importante, no que fai a la diplomacia, foi la firma del Alcuerdu Tripartitu ente Brasil, Paraguay y Arxentina, el 19 d'ochobre de 1979, pal aprovechamientu de recursos hidroeléctricos nel trechu del ríu Paraná dende los Saltos del Guairá (que sumieron los Saltos del Guairá cola formación del banzáu) hasta l'estuariu del Ríu de la Plata. Esti alcuerdu estableció los niveles del ríu y les variaciones dexaes pa los distintos emprendimientos hidroeléctricos pa los trés países. Naquella dómina na que los trés países yeren gobernaos por dictadures militares, había medrana n'Arxentina de que nun eventual conflictu con Brasil abrieren les compuertes de Itaipú, anubriendo les sos ciudaes riberanes allugaes agües embaxo de la presa.

Les árees monteses protexíes de Itaipú empezaron a ser creaes en 1982, cuando fueron concluyíes les primeres obres de la presa y les compuertes de la canal d'esviadura fueron cerraes. Nesi tiempu les agües xubieron 100 m y llegaron a les compuertes del viaductu, a les 10.00 del 27 d'ochobre, por cuenta de les fuertes ya incesantes agües asocedíes naquella dómina.

El 5 de mayu de 1984, entró n'operación la primera turbina de Itaipú, y prosiguióse cola instalación al ritmu de dos a trés per añu.

## Datos téunicos
La presa, de 7919&nbsp;m, ta fecha de formigón, roca y tierra.

* Esisten 20 unidaes xeneradores, tando diez na frecuencia de la rede llétrica paraguaya (50&nbsp;Hz) y diez na frecuencia de la rede llétrica brasilana (60&nbsp;Hz).
* Les unidaes de 50&nbsp;Hz tienen una potencia nominal de 823,6&nbsp;MVA, factor de potencia de 0,85 y pesu de 3343&nbsp;t.
* Les unidaes de 60&nbsp;Hz tienen potencia nominal de 737,0&nbsp;MVA, factor de potencia de 0,95 y pesu de 3242&nbsp;t
* Toles unidaes tienen tensión nominal de 18&nbsp;kV.
* Les turbines O07 son del tipu turbina Francis, con potencia nominal de 715&nbsp;MW y caudal nominal de 645 m³/s

### Subestación
La subestación de la presa ta aisllada pol gas hexafluoruro d'azufre (**SF<sub>6</sub>**), que dexa una gran compactación del proyeutu. Pa cada grupu xenerador esiste un bancu de tresformadores monofásicos, alzando la tensión de 18&nbsp;kV a 500&nbsp;kV.

### Sistema de tresmisión
**Salida de la presa**
* **Itaipú - [[subestación|SE]] [[Foz do Iguaçu]]**: 4 llinies de tresmisión de 500&nbsp;kV tresmiten tola enerxía del sector de 60&nbsp;Hz, con 8&nbsp;km d'estensión. La subestación de Foz do Iguaçu alza la tensión a 750&nbsp;kV.
* **Itaipú - SE Marxe derecha**: 2 llinies de tresmisión de 500&nbsp;kV, 2&nbsp;km.
* **SE marxe derecha - Foz do Iguaçu**: 2 llinies de tresmisión de 500&nbsp;kV, 9&nbsp;km. Tresmite la reventa del Paraguay al Brasil.
* **Itaipu - SE Foz do Iguaçu**: 2 llinies de tresmisión de 500 kV, 11 km. Tresmite direutamente parte del sector de 50 Hz al Brasil.

**Subestación Foz do Iguaçú**
Perteneciente a Furnas, ta estremada en dos sectores:
* El patiu de corriente alterna, que recibe la enerxía en 60&nbsp;Hz y alzar a 750&nbsp;kV, saliendo tres llinies de tresmisión. Ye'l nivel de tensión más elevao de Brasil.
* El patiu de corriente continua, que recibe la enerxía en 50&nbsp;Hz. Por cuenta de la incompatibilidá ente les frecuencies, y les ventayes de la tresmisión en grandes distancies, la enerxía ye convertida al traviés de circuitos rectificadores pa ±600&nbsp;kV ye tresmitida por dos llinies hasta Ibiúna (Nel estáu de São Paulo, Brasil). En Ibiúna la enerxía ye convertida a 60&nbsp;Hz, conectándose al sistema de la Rexón Sureste de Brasil.

### Producción d'enerxía
A entamos de 2007 la presa amplió la so capacidá instalada de 12&nbsp;600&nbsp;MW a 14&nbsp;000, cola puesta en funcionamientu de les dos últimes unidaes xeneradores 9A y 18A, completando'l proyeutu orixinal de 20 turbines.

Itaipú produz en permediu 90&nbsp;millones de megavatio-hora (MWh) per añu, anque col aumentu de la capacidá y en condiciones favorables del ríu Paraná (la hidroloxía y el consumu en Brasil, principalmente mientres les fines de selmana y festivos, díes en qu'anguaño se produz una cayida bien grande) puede llegase a amontar esa cantidá.

L'aumentu de la capacidá dexa que 18 de les 20&nbsp;turbines instalaes funcionen constantemente, mientres 2 permanecen en caltenimientu.

En 2008, la presa de Itaipú algamó un nuevu récor históricu de producción d'enerxía, cola xeneración de 94&nbsp;684&nbsp;781&nbsp;MWh. El récor anterior yera nel 2000, cuando Itaipú xeneró 93&nbsp;427&nbsp;598&nbsp;MWh. La ventaya que tien Itaipú ye'l gran volume d'agua tol añu.

La enerxía producida por Itaipú nel 2016 sería abondu p'abastecer el consumu d'lletricidá de tol mundu mientres dos díes; o pa satisfaer por más un añu un país como l'Arxentina, y a Paraguái p'abastecelo mientres doce años. Per otra parte, mientres un añu podría satisfaer el consumu d'lletricidá de ventitrés ciudad del tamañu de Curitiba.

Nel 2013, la presa algamó'l récor de producción añal, que foi de 98.630.035 MWh. El mesmu foi superáu pola Presa de les Tres Foces nel 2014, que produció 98.800.000 MWh.

Sicasí, el 31 d'avientu de 2016 llegar a un nuevu récor mundial de producción d'enerxía: 103.098.366 MWh. Esta producción supera a la de la Presa de les Tres Foces sobre'l ríu Yangtsé en China.

## Compensaciones financieres

Nos 170&nbsp;km d'estensión, ente Foz do Iguaçu y Guaíra, la Reserva de Itaipú estender por 16 conceyos de Brasil, de los cualos 15 tán nel estáu de Paraná y unu nel de Mato Grosso do Sul. Itaipú paga como compensación a estos conceyos, proporcionalmente al área de tierra anubierta. Tamién reciben compensaciones los gobiernos d'estos dos estaos y diversos órganos federales. Tocantes a Paraguay, la compensación recibir íntegramente l'Estáu.

Con base na llamada «Llei de los Royalties», promulgada en 1991, Itaipú pagó hasta güei más de 3.776 millones de dólares en royalties, de los cualos cerca de 75% fueron pagaos nel estáu de Paraná, (a partes iguales ente'l gobiernu del Estáu y los conceyos).

El banzáu de la presa anubrió diverses propiedaes d'habitantes del estremu oeste del estáu brasilanu de Paraná. Les indemnizaciones nun fueron abondes por que los llabradores mercaren tierres nueves nel Brasil. Siendo les tierres más económiques nel Paraguay, miles d'ellos emigraron pa esi país, creando'l fenómenu social conocíu como "brasiguayos" – brasilanos coles sos families que moren en tierres paraguayas na frontera col Brasil.

## Reconocencies
En 1995 la presa hidroeléctrica de Itaipú formó parte d'una llista de les Siete Maravíes del Mundu modernu, qu'ellaboró la revista *[[Popular Mechanics]]*, d'Estaos Xuníos. Esta llista foi fecha a base de una investigación realizada pola American Society of Civil Engineers (ASCE) en 1994 ente inxenieros de los más diversos países.

Amás de Itaipú, son parte de la llista: la Ponte Golden Gate (EE.XX.); el Canal de Panamá, que xune l'Océanu Atlánticu col Pacíficu; el Eurotúnel, que xune Francia ya Inglaterra na Canal de la Mancha; los Proyeutos del Mar del Norte pal Control de les Agües (Países Baxos); l'Edificiu Empire State (EE.XX.); y la Torre de Canadian National (*[[Torre CN|CN Tower]]*) en Canadá.

## Turismu

Les visites turístiques a Itaipú empezaron en 1977, cuando la central inda taba nel entamu de les obres. De magar, ingresaron dende Brasil y Paraguái, más de 19&nbsp;millones de visitantes naturales de 188 países y territorios.

## Ver tamién
* Centrales hidroeléctriques del mundu
* Itaipu (Glass), composición de Philip Glass

## Referencies

## Enllaces esternos

* Itaipú Binacional