Realismu platónicu

**Realismu platónicu** ye un términu filosóficu usáu de normal pa referise a la idea de realismu alrodiu de la esistencia d'universales según el filósofu griegu Platón, que vivió ente 427 e.C.– 347 e.C., alumnu de Sócrates, y profesor d'Aristóteles. Confusamente, esta postura ye tamién denomada Idealismu platónicu.

La espresión del realismu puramente de Platón alrodiu de la esistencia de los universales ta espuesta nel so *[[República (Platón)|República]]*, y n'otros llugares, principalmente nel *[[Fedón]]*, el *[[Fedro (Platón)|Fedro]]*, el *[[Menón (Platón)|Menón]]*, y el *[[Parménides (Platón)|Parménides]]*.

## Universales

Nel realismu platónicu, los *[[universal (metafísica)|universales]]* nun esisten de la forma en que de normal esisten los oxetos físicos, sinón que son de naturaleza metafísica o ultrafísica, esto ye, pertenecen a un orde distintu del de les realidaes sensibles. Versiones más modernes de la teoría espresen esta idea afirmando que nun tien xacíu (o ye un error categóricu) oldear les categoríes d'espaciu y tiempu con *universales*.

Ensin importar la so descripción, el realismu platónicu diz que los *universales* sí esisten nun sen más ampliu y astractu, anque non a una distancia espacial o temporal de los oxetos corpóreos y de los seres humanos. Asina, un home nun puede entrar en contautu colos *universales* so nenguna forma de vinculación sensorial; pero pue concebilos, esto ye, tien un accesu intelixible a los mesmos. La mayoría de platonistes modernos evita la posible ambigüedá nun diciendo nunca que los *universales* esisten, sinón qu'a cencielles *son*.

### Teoríes d'''universales''

Les teoríes d**universales'', incluyendo'l realismu platónicu, tienen el retu de satisfaer ciertes [[problema de los universales|llendes a la teoría d**universales*]]

D'estes llendes, el realismu platónicu satisfai fuertemente una, en que ye una teoría d'a lo que se refieren los términos xenerales. Les *formes* son ideales aproviendo sentíu a referentes de términos xenerales. Esto ye, pa entender términos como *mazaneidá* y *roxeza*, el realismu platónicu diz que se refieren a *formes*. N'efeutu, el platonismu llogra enforma d'esta posibilidá, porque al mentar *roxeza*, por casu, paez tar refiriéndose a daqué que ta aparte del espaciu y del tiempu, pero que tien munches instancies específiques.

=== Formes ===

Un tipu de *universal* definíu por Platón ye la *idea* o *forma*. Anque delles versiones del realismu platónicu consideren les *formes* platóniques como idees na mente de [[Dios]], la mayoría consideren que les *formes* nun son pa nada entidaes mentales, sinón más bien [[prototipu|prototipos]] (modelos orixinales) de los cualos los oxetos particulares, les propiedaes y les rellaciones son copies. Por causa del tracamundiu potencial del términu *idea*, los filósofos de normal usen los términos *forma*, *idea platónica* o *universal*.

== Particulares ==

Nel realismu platónicu, les *formes* tienen que ver colos *particulares* (instancies d'oxetos y propiedaes) en qu'un *particular* considérase como una *copia* de la so forma. Por casu, una mazana particular dizse que ye una *copia* de la *forma* de *mazaneidá* y el so color coloráu ye una *copia* de la *forma* de *roxeza*. La *participación* ye otra rellación ente *formes* y *particulares*. Los *particulares* dizse que *participen* nes *formes*, y les *formes* dizse que s*'instancien* nos *particulares*.

Según Platón, hai delles *formes* que nun son instanciaes pa nada, pero, esto nun implica que les formes *nun podríen* ser instanciaes. Les *formes* son a ser instanciaes por munchos *particulares* distintos, lo que resultaría en que les *formes* tienen munches copies, o *instanciándose* en munchos *particulares*.

== Crítiques ==

Dos grandes crítiques del realismu platónicu refiérense a la *inherencia* y la dificultá de crear conceutos ensin perceición sensorial. A pesar de les sos crítiques, el realismu tien fuertes defensores. La so popularidá al traviés del tiempu ye cíclica.

=== Crítica de la inherencia ===

Los críticos aportunen en que los términos *instanciación* y *copia* nun tán bien definíos y que *participación* y *inherencia* son similarmente misteriosos y pocu esclariadores. Ponen en dubia lo que significa dicir que la *forma* de *mazaneidá* s'instancia nuna mazana particular o que la mazana ye una *copia* de la *forma* de *mazaneidá*. Pa la crítica, paez que les *formes*, nun siendo espaciales, nun pueden tener una contorna definida, entós nun puede ser que la mazana *tenga la mesma contorna que* la *forma*. Igualmente, la crítica oxeta que nun ye claru lo que significa dicir qu'una mazana *participa* na *mazaneidá*.

Los argumentos que refuten la crítica de la inherencia, sicasí, declaren qu'una *forma* de daqué espacial puede nun tener un allugamientu concretu (espacial) y aínda y too tener cualidaes espaciales *in astractu*. Asina, una mazana pue tener la mesma contorna que la so *forma*. Tales argumentos típicamente defenden que la rellación ente un *particular* y el so *forma* ye bien intelixible y fácilmente aprehensible; que la xente aplica la teoría platónica ensin problemes na vida cotidiana; y que la crítica de la *inherencia* foi namái creada pola necesidá artificial d'esplicar l'entendimientu normal d*'inherencia* como si fuera altamente problemáticu. Esto ye, l'argumentu a favor defende que la crítica ye sobre la mera ilusión d'un problema y de esta forma podría volver sospechosu cualquier conceutu filosóficu.

=== Crítica de los conceutos ensin perceición sensorial ===

Una crítica de les *formes* refierse al orixe de los conceutos ensin el beneficiu de la perceición sensorial. Por casu, pensar na *roxeza* polo xeneral, según Platón, ye pensar na *forma* de la roxeza. Los críticos, sicasí, cuestionen el cómo pue tenese'l conceutu d'una *forma* esistente nun mundu especial nel universu, aparte del espaciu y del tiempu, si tal conceutu nun provién d'una perceición sensorial. A pesar de que pueda vese una [[mazana]] y la so roxeza, argumenta la crítica, estes coses a cencielles *participaríen* en, o seríen *copies* de, les *formes*. Asina, aportunen, concebir una mazana particular y la so roxeza nun ye concebir la *mazaneidá* o la *roxeza*, asina que se pon en dulda l'orixe del conceutu.

La [[Teoría de la reminiscencia]], sicasí, respuende a tales crítiques diciendo que les almes *nacen* colos conceutos de les *formes*, y namái deben *recordar* estos conceutos d'enantes de nacer, cuando les almes taben en contautu coles *formes* nel paraísu platónicu. Platón ye por tanto conocíu como unu de los primeros [[racionalismu|racionalistes]], creyendo que los humanos nacen con un fundamentu de *conocencia a priori*, al cual apuerten al traviés d'un procesu de razón o intelequia — un procesu que los críticos atopen abondo misteriosu.

Una rempuesta más moderna a esta crítica ye l'afirmación que la universalidá de les sos cualidaes ye un fechu inevitable porque la única forma d'esperimentar un oxetu ye al traviés de conceutos xenerales. Asina, como la crítica yá da por fecha la rellación ente lo astracto y lo concreto, convídase-y a que dexe de pensar qu'implica una contradicción. Esta respuesta reconcilia'l platonismu col empirismu argumentando qu'un oxetu astractu (y polo tanto non real) ye *real'' y cognoscible nos sos instanciaciones. Como la crítica hai, dempués de too, naturalmente entendíu lo astracto, la respuesta afala a cencielles a abandonar los prexuicios y aceptala.

## Ver tamién

* Filosofía de les matemátiques
* Teoría de la sustancia
* Verdá
* Teoría de la verdá
* Universales

## Referencies

* 
* Stanford Encyclopedia article on Realism