Barbuñals

**Barbuñals**, n'aragonés, o **Barbuñales**, n'español, ye un conceyu de la contorna Somontano de Barbastro na provincia de Uesca, asitiáu al estremu d'una llanura a la izquierda del ríu Alcanadre, la so distancia a Uesca ye de 42 km.

## Nucleos asociaos
*

## Historia
* El 3 de xunu de 1395 doña María, muyer del infante Martín, vendió Pertusa y les sos aldegues, ente elles Barbuñales, a Bernardo de Pinós (SINUÉS, *nᵘ. 1412*)
* En 1414 yera aldega de Pertusa (REGUERU, *p. 100*)
* El 23 de marzu de 1417 el rei Alfonsu V d'Aragón vendió la villa de Pertusa y el so barriu de Barbuñales a Berenguer de Bardají (SINUÉS, *nᵘ. 1414*)
* El 8 de xineru de 1496 el rei Fernandu II d'Aragón confirmó la venta de 1417 (SINUÉS, *nᵘ. 1417*)

## Economía
* Básicamente sector primariu, agricultura de secanu. Anque sol so términu municipal trescurra la canal del Cinca, son los cultivos como la cebera los más estendíos. Recuperando tamién los viñeos dientro de la denominación d'orixe "Somontano". Otros cultivos que se dan son l'almendral y en menor midida la olivar.
* Esiste un proyeutu de puesta en regadío d'una parte del conceyu.

## Política llocal
### Últimos alcaldes de Barbuñales

### Resultaos eleutorales

## Demografía

## Monumentos
* Ilesia parroquial dedicada a San Llorienzo (barrocu), datada en 1666.
** cruz llatina, con cúpula sobre'l cruceru, decoráu na so totalidá con yeserías de llazu **
la capiya de los Azara, onde s'atopa'l sepulcru neoclásicu de Nicolás de Azara decoráu con un bellu relieve.
* Ermita de Santa Bárbara (restaurada apocayá)
* Fonte de les Calzaes (1571)
** l'agua enrióse y condució dende l'alloñáu manantial hasta la fonte per mediu de alcaduces o caños de folla.
* Restos d'un puestu de guardia de posible orixe musulmán que se llama "Torre Moreu" na zona este del conceyu.
* Cercanu al ríu Alcanadre acolúmbrense tamién restos d'un antiguu asentamientu que se conoz col nome de "Pueblu de Lizana", bien degradáu pero que pueden aldovinase entá los trazaos de dalguna cai y casa.

## Cultura
* Esta llocalidá ye'l llugar natal de Félix de Azara (1742-1821), militar, marín, inxenieru, descubridor y el naturalista más destacáu del so tiempu. Volvió a la so casa de Barbuñales, yá retiráu. Igualmente nació nella'l so hermanu José Nicolás de Azara (1730-1804), diplomáticu y coleicionista.
* El casal de los Azara
** escudu fecháu en 1879
** monumental edificación con galería d'arcos de lladriyu sol bistechu 
* Carrascal de Lizana
* Señorites de Lizana
** dos columnes de material magrizo coronaes por plataformes d'arenisca a manera de sombreru

## Deportes
* El Carrascal de Lizana, ye consideráu unu de los meyores encinares del Altoaragón, habitáu pol gatu montés, la foina, la gineta y una importante población de xabalín que, xunto a coneyos y perdices, convertir nun llugar aparente pa la práutica de la caza menor
* Circula'l Gran Percorríu **GR 45 Senderos del Somontano**

* Día 20 de xineru n'honor a San Sebastián (fogueres)
* Día 10 al 14 d'agostu n'honor a San Llorienzo (patronales)
* Día 4 d'avientu n'honor a Santa Bárbara

## Ociu
* En cuanto al ociu, en Barbuñales podemos atopar una pista deportiva con multiples utlidiades, tantu pa xugar a fútbol sala, tenis o baloncestu. Amás al so llau ta'l chigre del pueblu onde se realicen torneos de xuegos de cartes como'l giñote o'l rabín.
* Nel branu, tán habilitaes les piscines municipales.
* Hai tamién, un campu de fútbol onde d'antiguo xugaba l'equipu del pueblu.

*
## Persones célebres nacíes nesta llocalidá

* Mateo Foncillas y Mozárabe (n. 13 d'avientu de 1643 – m. 8 de mayu de 1717)
* Antonio Llobera y Abió (m. Cádiz, 1760)
* Mamés Azara y Loscertales (n. 17 de mayu de 1698)
* Eustaquio Azara y Perera
* José Nicolás Azara y Perera
* Mateo Azara y Perera
* Lorenzo Azara y Perera
* Félix Azara y Perera
* Mariana Azara y Perera
* Agustín Cortillas
* Carlos Laborda

## Ver tamién
* Conceyos de la provincia de Uesca
* Conceyos aragonófonos d'Aragón según l'Anteproyeutu de la Llei de Llingües

## Referencies

## Bibliografía
* http://www.ine.es/
* UBIETO ARTETA, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados I (Ed. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. “Personajes y Escritores de Huesca y Provincia”. Ed. Librería General (Zaragoza 1981)

## Enllaces esternos
* CAI Aragón-Barbuñales
* Contorna de Somontano de Barbastro 
* http://www.dphuesca.es/
* http://www.barbunales.es/