open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hélène Dorlhac

**Hélène Dorlhac de Borne**  foi una política francesa.

Yera Médica Especialista en Medicina del Trabayu, pero convirtióse en política pola necesidá d'implicase. Miembru de los Republicanos Independientes a principios de los años 1970, foi secretaria d'Estáu pa la Condición Penitenciaria de 1974 a 1976. Participó nos dos gobiernos de Michel Rocard como secretaria d'Estáu pa la Familia de 1988 a 1990 y depués como secretaria d'Estáu pa les Persones Mayores hasta 1991. Emplegóse nesti percorríu, por convicción, en facer avanzar causes humanistes como la condición penitenciaria y los derechos de los neños y la mocedá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ana Luisa Peluffo

**Ana Luisa de Jesús Quintana Paz Peluffo** , conocida profesionalmente como **Ana Luisa Peluffo**, foi una actriz de televisión, de cine y de teatru mexicana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vinko Möderndorfer

**Vinko Möderndorfer**  ye un dramaturgu, director de teatru, director de películes, ensayista y poeta eslovenu.

## Biografía
Ye nació de Möderndorfer, de la Estiria eslovena.

Graduóse de la escuela secundaria na so ciudá natal col títulu de pedagogía. Gradúo nel añu 1983 n'Academia de radiu, televisión y teatru en Llubliana. La so carrera empezó como director de teatru nos teatros eslovenos, onde llevó a la escena 90 obres.

El so primer trabayu foi el director artísticu del teatru "Glej" (¡Mirar!). Na so vida trabayó con tolos los estilos de teatru, de radiu y de televisión. Nel añu 1993 vivió 3 meses n'Inglaterra onde s'ocupaba de la nueva producción teatral. Nel añu 2003 gradúo como docente de la dirección teatral.

En televisión llevó a la escena especialmente les sos obres de teatru. Nel mesmu añu tamién grabó la so primer película llamada "Predmestje" (Arrabalde), la que-y traxo munchos premios nos festivales internacionales.

## Obres
La so carrera lliteraria empezó na segunda metá de los años sesenta cola so primer obra poética llamada "Rdeči ritual" (Ritual coloráu). Hasta güei escribió más de 30 obres lliteraries, llevó a la escena más de 70 obres de teatru y 12 obres (tamién documentarios) na televisión. Dende l'añu 1989 escribió más de 80 obres de radiu, munches d'elles les llevar a la escena nel estranxeru, especialmente n'Alemaña, Italia, Chequia, Eslovaquia y en Croacia. Nel mesmu tiempu publicaba les sos obres y les sos opiniones profesionales en casi toles revistes eslovenes.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
*
Ivan Minatti

**Ivan Minatti**  foi un poeta, traductor, editor y académicu eslovenu.

## Biografía
Nació n'Estiria. Pasó la so xuventú principalmente en Slovenj Gradec y Llubliana. En 1943 graduóse del institutu en Llubliana y empezó a estudiar medicina. Mientres la Segunda Guerra Mundial, xunióse a los partisanos y lluchó pola lliberación d'Eslovenia.

Dempués de la guerra, estudió Estudios Eslavos na Facultá d'Artes de la Universidá de Llubliana y graduóse en 1952. Dende 1947 foi editor de la editorial "Mladinska knjiga", onde trabayó hasta la so xubilación en 1984. Dende 1987 ye miembru correspondiente y dende 1991 miembru de plenu derechu de l'Academia Eslovena de Ciencies y Artes.

Escribió los sos primeros poemes mientres inda taba na escuela secundaria y los publicó nel almanaque manuscritu "Utrinki" (Pabilos), editáu por un grupu de compañeros de clase, y más tarde en la revista "Umetnost" (Arte).

La poesía de Minatti foi traducida a dellos idiomes. Publicaronse selecciones en forma de llibru en serbiu, macedoniu, albanés y checu. Los sos poemes son fundamentalmente personales, murnios e íntimos.

Minatti ye bien famosu poles sos numberoses traducciones. Tradució El Principín d'Antoine de Saint-Exupéry al eslovenu.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
* 
*
Silverio Cañada Acebal

**Silverio Cañada Acebal** , foi un editor asturianu.

## Biografía
Fíu d'un empresario y bibliófilu, foi padre de trés fíos, ún d'ellos, Silverio Cañada Estébanez, que se dedica tamién al mundu editorial.

### Trayeutoria
Formóse de manera autodidacta. Fundó en 1967 Ediciones Júcar, siendo la so primer obra asoleyada la novela curtia *Chuso Tornos, peso pluma* d'Eduardo Alonso González, que mereció'l Premiu del Atenéu Xovellanos. Les sos mayores empreses foron la *[[Gran Enciclopedia Asturiana]]* y la *Gran Enciclopedia Gallega*.

## Premiu de Narrativa Silverio Cañada
Nel añu 2010 creóse'l Premiu de Narrativa Silverio Cañada, na so alcordanza.

## Referencies

## Enllaces esternos
Miha Mazzini

**Miha Mazzini**  ye un escritor, columnista, guionista, director y científicu informáticu eslovenu.

## Biografía
Nació na rexón Gorenjska de noroeste d'Eslovenia. Completó los sos estudios de posgrado en guion cinematográficu na Universidá de Sheffield n'Inglaterra y ye miembru de plenu derechu de l'Academia de Cine Européu. Tamién llogró el doctoráu en ciencies nel programa d'Antropoloxía de la Vida Cotidiana del Institutum Studiorum Humanitatis de Llubliana.

Ye director de curtiumetraxes, documentales y el premiáu llargumetraxe "Izbrisana" (Borrada). En 2001, Sašo Podgoršek dirixó el llargumetraxe "Sladke sanje" (Duces suaños), basáu nel so guión, y más tarde Mazzini escribió la novela "Kralj ropotajočih duhov" (Rei de les pantasmes ruxentes), basada nél, y en 1992 Miran Zupanič dirixó el llargumetraxe "Operacija Cartier" (Operación Cartier), que ganó el Premiu CIRCOM a la Meyor Película de Televisión Europea en 1992.

Les sos obres en prosa inclúin más de 30 llibros lliterarios publicaos, que fueron traducidos a dieciséis idiomes. Tamién publicó nueve manuales d"informática y trabayó como consultor informáticu nel campu de les interfaces d'usuariu para Internet y aplicaciones móviles.

Impartió conferencies sobro guión cinematográficu n'Eslovenia y otros países.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
*
A Guide to Recognizing Your Saints

***A Guide to Recognizing Your Saints*** ye una película d'Estaos Xuníos de drama de 2006 basada nes memories del mesmu títulu del autor, direutor y músicu Dito Montiel, que describe la so mocedá n'Astoria (Queens), Nueva York, nos años 1980.

Montiel escribió y dirixó l'adaptación cinematográfica, que s'estrenó nos Estaos Xuníos en setiembre de 2006 y n'Europa en marzu de 2007. La película ta protagonizada por Robert Downey Jr. como Montiel y por Shia LaBeouf como Montiel de mozu.

La narrativa de la película salta con frecuencia ente 2005 y recuerdos de 1986 (filmaos en gran parte con cámara temblosa y planos curtios), con personaxes que de vezu "rompen la cuarta paré", esto ye, dirixéndose al espectador.

## Repartu

## Referencies

## Enllaces esternos
Eugène Viollet-le-Duc

**Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc**  foi un arquiteutu y autor francés, famosu pola restauración de los más destacaos monumentos medievales de Francia. Los sos principales proyectos de restauración incluyeron Notre-Dame de París, la Basílica de Saint-Denis, Mont Saint-Michel, la Sainte-Chapelle, les muralles medievales de la ciudá de Carcassonne y el Castiellu de Roquetaillade na rexón de Burdeos.

Los sos escritos sobre decoración y sobre la rellación ente forma y función na arquitectura tuvieron una influyencia fundamental nuna nueva xeneración d'arquiteutos, incluyendo a tolos grandes artistas del Art Nouveau: Antoni Gaudí, Victor Horta, Hector Guimard, Henry van de Velde, Henri Sauvage y la Escuela de Nancy, Paul Hankar, Otto Wagner, Eugène Grasset, Émile Gallé y Hendrik Petrus Berlage. Tamién influyó nos primeros arquiteutos modernos: Frank Lloyd Wright, Mies van der Rohe, Auguste Perret, Louis Sullivan y Le Corbusier, quien consideraba a Viollet-le-Duc como'l padre de la arquitectura moderna. L'arquiteutu inglés William Burges afirmó que «Tolos cribamos de Viollet-le-Duc, anque probablemente nin un de cada diez compradores llea'l testu».

Los sos escritos influyeron tamién en John Ruskin, William Morris y nel movimientu Arts and Crafts. Na Esposición Internacional de 1862 en Londres, les obres estétiques d'Edward Burne-Jones, Christina Rossetti, Philip Webb, William Morris, Simeon Solomon y Edward Poynter tuvieron influyíes direutamente polos dibuxos del Diccionariu de Viollet-le-Duc.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conseyu Republicanu de Mombasa

El **Conseyu Republicanu de Mombasa** () ye un movimientu independentista de Keña, África Oriental. La **República de Mombasa** ye un estáu propuestu que tomaría l'antigua Provincia Costera de Keña. Argumentan que la secesión lliberaría a la población de la provincia costera de la marxinación sufierta polos continuos gobiernoes de Keña.

El Conseyu Republicanu de Mombasa ye una organización constitucional que'l so oxetivu ye representar a persones de toles relixones y tribus que viven na franxa costera de Mombasa. Mombasa tien una identidá cultural y una historia úniques que remontanse a tiempos bien anteriores a les actuales fronteras coloniales d'África. Cuenta con simpatizantes tantu musulmanes como cristianos. El llíder del grupu ye Omar Mwamnuadzi. El grupu niega les afirmaciones de funcionarios gubernamentales de que forxara venceyos col grupu militante islamista somalí Al-Shabaab.

La Organización d'Estaos Africanos Emerxentes sofita el programa del Conseyu Republicanu de Mombasa como una espresión lexítima d'autodeterminación en virtú de la Carta Africana de Derechos Humanos y de los Pueblos.

## Historia
El Conseyu Republicanu de Mombasa formóse en 1999 pa encetar la discriminación político y económico percibida contra la población de la Provincia Costera. El grupu basa les sos reivindicaciones de secesión nos alcuerdos de 1895 y 1963 que tresfirieron la franxa de tierra de 16 kilómetros a lo llargo de la costa a Keña dende Zanzíbar. Dellos críticos caractericen estos alcuerdos británicos como una forma de sobornu diseñáu pa facilitar la colonización del interior. El grupu impugna estos alcuerdos por invalidez porque'l gobiernu británicu promulgar ensin el consentimientu de los actores costeros, alegando que l'estáu de Keña incumplió les disposiciones diseñaes pa protexer a la población costera.

En 2014, Omar Mwamnuadzi foi arrestáu xuntu con otros 11 miembros del Conseyu Republicanu de Mombasa y acusáu de celebrar una xunta illegal y entamar alteriar l'orde públicu.

### Reclamaciones de secesión
El Conseyu Republicanu de Mombasa permaneció inactivu hasta 2008, cuando plantegó per primer vegada necesidá de que Mombasa dixebrase de Keña pa convertirse nun estáú independiente. Argumentaben que la secesión lliberaría a la población de la provincia costera de la marxinación sufierta polos socesivos gobiernos de Keña. En respuesta, el gobiernu declaró al grupu como una organización illegal, xuntu con otros 33 grupos.

El Conseyu Republicanu de Mombasa impugnó la decisión del gobiernu ante los tribunales. El Tribunal Cimeru de Mombasa llevantó la prohibición y dictaminó qu'alegar la illegalidá del grupu yera inconstitucional.

## Violencia post-electoral
Los miembros del Conseyu Republicanu de Mombasa tuvieron venceyaos a la violencia dende aprosimao la dómina de les elecciones de 2013.

En xunu de 2022, 81 presuntos miembros del Conseyu Republicanu de Mombasa nel condáu de Kilifi fueron arrestaos mientres emprestaben xuramentu p'asumir el llideralgu del país. La violencia siguió mientres los preparativos pa les elecciones d'agostu de 2022.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*
Tone Partljič

**Tone Partljič**  ye escritor, dramaturgu y políticu eslovenu.

## Biografía
Partljič creció nos pueblos Hoče y Pesnica cerca de Maribor.

Estudió en Maribor y llicencióse en llingua eslovena ya inglesa en 1965 y trabayó como profesor y depués como dramaturgu y director artísticu nel Teatru Nacional d'Eslovenia y nel Teatru de la Ciudá de Llubliana ().

Ente 1990 y 2004 foi miembru de l'Asamblea Nacional d'Eslovenia y, dende 1994, del partíu "Liberalna demokracija Slovenije" (Democracia Lliberal d'Eslovenia). Tamién foi presidente de l'Asociación d'Escritores d'Eslovenia ente 1983 y 1987.

## Obres
Partljič empezó la so carrera como escritor y dramaturgu en la década de 1960. Les sos obres se caracterizar pol humor, la sátira y una funda comprensión de la naturaleza humana, lo que resonó nel públicu eslovenu. Les sos primeres obres adquirieron importancia nel teatru eslovenu pola so atélite crítica de les normes sociales y la vida política.

La obra de Partljič incluyi más de 40 obres de teatru, numberosos cuentos, noveles y guiones.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
*
Sagasta

**Sagasta** ye un apellíu. Persones destacaes con esti apellíu inclúin:

* Práxedes Mateo Sagasta (1825–1903), políticu español
* Josefina Pelliza de Sagasta (1848–1888), poeta, periodista y escritora arxentina
* José Manuel Sagasta (1912–?), xinete arxentín
* Julio César Sagasta (1914–?), xinete arxentín
José Manuel Sagasta

**José Manuel Sagasta**  foi un xinete arxentín. Compitió en dos pruebes nos Xuegos Olímpicos de 1948.

## Referencies

## Enllaces esternos
Josefina Pelliza de Sagasta

**Josefina Pelliza Pueyrredon de Sagasta**  foi una poeta, periodista y escritora arxentina

## Familia
Foi fía del coronel José María Pelliza Gómez del Canto y de Virginia de Pueyrredon (fía de Juan Martín de Pueyrredon O'Doghan).

## Obra
Pelliza foi una de les primeres muyeres poetes n'Arxentina. Los sos poemes más conocíos son *Pasionarias* y *Lirios silvestres*, y les sos noveles más populares son *Margarita*, *La Chiriguana* y *El César*. Trabayó como directora de la revista *[[La Alborada del Plata]]*, que utilizó pa esixir reformes sociales y facer crítiques. Defendió con persistencia los derechos de les muyeres, pero caltenía que les muyeres teníen de ser valoraes polos sos roles tradicionales na familia y na sociedá. Pelliza creía que les muyeres yeren divines por naturaleza pola so capacidá de crear vida, y que la participación de les muyeres na economía y na educación superior yera inmoral y impropia d’elles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Julio César Sagasta

**Julio César Sagasta**  foi un xinete arxentín. Compitió nos Xuegos Olímpicos de 1948 y nos Xuegos Olímpicos de 1952.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rosa Crujeiras

**Rosa María Crujeiras Casais**  ye una matemática española, catedrática en la Universidá de Santiago de Compostela. Foi directora científica del Centru d'Investigación y Tecnoloxía Matemática de Galicia (CITMAga).

## Trayectoria
Nació en 1978 n'Artes, nel conceyu de Ribeira. Llicenciose en Matemátiques pola Universidá de Santiago de Compostela en 2001. Doctorose n'Estadística ya Investigación Operativa en 2007 cola tesis *Contributions to Spectral Spatial Statistics* (Contribuciones a les estadístiques d'espectros espaciales).  Nel Institutu d'Estadística de la Universidá Católica de Lovaina, en Bélxica, foi investigadora posdoctoral.

En xineru de 2009 tornó a la Universidá de Santiago de Compostela como profesora sustituta interina, desenvolviendo la so carrera académica nesta universidá. Ente 2010 y 2013, Crujeiras foi secretaria del Institutu de Matemátiques de la Universidá de Santiago de Compostela y ente 2013 y 2105, vicedecana de Matemátiques del mesmu centru. Ye investigadora del grupu de Optimización, Decisión, Estadística y Modelos d'Aplicaciones (MODESTYA). Convertose en Catedrática d'Estadística ya Investigación Operativa de la Universidá de Santiago de Compostela.

En 2020 foi nomada miembru de la Comisión de Muyeres y Matemátiques de la Real Sociedá Matemática Española. Dende xineru de 2023, ye miembru de los comités científicos de la Universidá Pública de Navarra y del IUMA de la Universidá de Zaragoza, dende avientu de 2024.

De setiembre de 2021 a 2025 foi Directora Científica del Centru d'Investigación y Tecnoloxía Matemática de Galicia (CITMAga), con un equipu de 94 investigadores. En 2026 convertiose en candidata a la rectoría de la Universidá de Santiago de Compostela.

Formó parte del comité editorial de publicaciones como el Journal of Nonparametric Statistics, Environmetrics, Spatial Statistics o el Journal of the Royal Statistical Society.

## Reconocencies
En 2014 foi reconocida col premiu John Chambers Statistical Software otorgáu pola Asociación Estadounidense d'Estadística (RUSTI ) que premia novedosos programes estadísticos que faciliten l'analís, visualización y manipulación de datos.

En 2024, foi reconocida colos Premios al Nuevu Talentu Científico Femenín promovidos pola Fundación Real Academia de Ciencies d'España pola so trayectoria na categoría de Matemátiques pola so aportación a la comprensión de los procesos xeneradores de datos complexos. Ese mesmu añu, xuntu con les profesores María Alonso y Irène Gijbels, recibió el Premiu a la Meyor Contribución Metodolóxica n'Estadística promovido pola Sociedá d'Estadística ya Investigación Operativa (SEIO) y la Fundación BBVA para reconocer proyectos españoles con altu impactu internacional nos campos de la estadística y l'investigación.

## Referencies
Sleepy Hollow

**Sleepy Hollow** pue referise a:

## Artes, entretenimientu y medios

### Películes
* ''The Legend of Sleepy Hollow'' (película), película de 1980 dirixida por Henning Schellerup, basada nel relatu de Washington Irving
* ''Sleepy Hollow'' (película), película de 1999 dirixida por Tim Burton, basada nel relatu de Washington Irving

### Lliteratura
* *[[The Legend of Sleepy Hollow]]*, un relatu curtiu de 1820 de Washington Irving, qu'inspiró numberoses adaptaciones

### Música
* Sleepy Hallow (nacíu en 1999), raperu y cantante d'Estaos Xuníos
* ''Sleepy Hollow'' (discu), de Siegel–Schwall Band (1972)
* ''Sleepy Hollow'' (banda sonora), de la película de Tim Burton (1999)
* "Sleepy Hollow", cantar de 2020 de Trippie Redd del álbum *[[Pegasus (discu de Trippie Redd)|Pegasus]]*
* "Sleepy Hollow", cantar de 2007 de The Microphones del álbum *[[The Glow Pt. 2#Other Songs & Destroyed Versions|The Glow Pt. 2 (Other Songs & Destroyed Versions)]]*

### Televisión
* ''Sleepy Hollow'' (serie de televisión), serie dramática d'Estaos Xuníos de 2013, llibremente basada nel relatu de Washington Irving

## Llugares

### Estaos Xuníos
* Sleepy Hollow (Condáu de Marin, California)
* Sleepy Hollow (Condáu de San Bernardino, California)
* Sleepy Hollow (Illinois)
* Sleepy Hollow (Indiana)
* Sleepy Hollow (Nueva York), escenariu del relatu "The Legend of Sleepy Hollow"
* Sleepy Hollow (Virxinia)
* Sleepy Hollow (Wyoming)
* Sleepy Hollow, una zona de Plainfield (New Jersey)
* Sleepy Hollow Lake, Condáu de Greene, Nueva York

### Otros llugares
* Sleepy Hollow (Marte), depresión somera nel planeta Marte
* Sleepy Hollow (Saskatchewan), Canadá
* Sleepy Hollow (Australia Meridional), accidente costeru xunto a la desaguada del ríu Murray

## Cementerios
* Cementeriu de Sleepy Hollow (Concord, Massachusetts)
* Cementeriu de Sleepy Hollow (Nueva York), en Sleepy Hollow, Nueva York

## Otros usos
* Sleepy Hollow Country Club, club históricu en Scarborough-on-Hudson, Briarcliff Manor, Nueva York
* Sleepy Hollow Stakes, carrera de caballos purasangre celebrada cada seronda en Belmont Park, Nueva York
* Asientu Sleepy Hollow, fabricáu pola Heywood-Wakefield Company
Zinka Zorko

**Zinka Zorko** (nome de soltera **Terezija Lep**; ) tamién conocíu como **Terezija Zorko**, foi un llingüista, dialeutóloga y académica eslovena.

## Biografía
Nació na rexón del Carintia Eslovena.

Zorko graduóse na Facultá d'Artes d'Universidá de Llubliana en 1961 con títulos en llingües eslovena y rusa y en lliteratura eslovena y rusa. En 1986 tamién llogró el so doctoráu na Universidá de Llubliana.

Primeramente enseñó n'escueles secundaries de Ravne na Koroškem. Dende 1961 trabaya na Facultá d'Educación de la Universidá de Maribor y, dende 1996, como profesora titular d'historia y dialeutoloxía de la llingua eslovena. Ente 1986 y 1996 impartió tamién clases na Facultá de Filosofía de la Universidá de Llubliana.

Zorko estudió los dialeutos y el so papel social, principalmente de Carintia () y Eslovenia Oriental (según l'idioma prekmuru en Transmurania y Hungría). En Carintia dedicóse especialmente al estudiu del dialeutu nes obres de Prežihov Voranc. Ocupóse de les interacciones interllingüístiques, principalmente col alemán y l'húngaru, y realizó análisis del fala de los dialeutos eslovenos orientales y del idioma prekmuru en comparanza col idioma estándar eslovenu. Ye autora de dellos llibros de testu y mentora de profesores nel estranxeru.

En 2003, l'Academia Eslovena de Ciencies y Artes escoyólo como miembru asociáu y en 2009 como miembru de plenu derechu.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
*
Billy Burke

**Bill** o **Billy Burke** pue referise a:

## Deportes
* Billy Burke (xugador de béisbol) (1889–1967), xugador de béisbol d'Estaos Xuníos
* Billy Burke (golfista) (1902–1972), golfista d'Estaos Xuníos
* Billy Burke (hurling) (1912–1995), xugador irlandés de hurling
* Bill Burke (atleta) (nacíu en 1969), corredor d'Estaos Xuníos de media distancia

## Otros
* Billy Burke (criminal) (1858–1919), gánster d'Estaos Xuníos
* Bill Burke (fotógrafu ) (nacíu en 1943), fotógrafu documental d'Estaos Xuníos
* Billy Burke (bomberu) (1955–2001), capitán de bomberos d'Estaos Xuníos
* Billy Burke (actor) (nacíu en 1966), actor d'Estaos Xuníos
* Billy Burke (pastor), predicador evanxélicu y sanador por fe

## Ver tamién
* Billie Burke (1884–1970), actriz d'Estaos Xuníos de teatru y cine
Alojz Ihan

**Alojz Ihan**  fui un microbiólogu, inmunólogu, poeta y escritor eslovenu.

## Biografía
Ihan estudió medicina na Facultá de Medicina de la Universidá de Llubliana y graduóse con un diploma en 1987. En 1988 empezó a trabayar en el Institutu de Microbioloxía de dicha institución y en 1990 llogró el títulu de Máster. Pasó 1991 y 1992 como becariu en Xinebra en Suiza. Llogró'l so doctoráu en 1993. En 1994 foi nomáu profesor de microbioloxía y en 2006 profesor titular de microbioloxía ya inmunoloxía. Foi presidente del Institutu de Microbioloxía ya Inmunoloxía de la so alma mater.

Ihan escribió testos médicos y de divulgación científica sobre la tema de la inmunoloxía. Pol so llabor de relaciones públiques mientres la Pandemia de COVID-19, la Fundación Eslovena de Ciencies () otorgó-y en 2021 el títulu de comunicador científicu del añu.

## Obres lliteraries
Ihan tamién foi poeta y escritor. Escribió principalmente poesía narrativa qu'espresa una relación complexa col mundu, espuesta al absurdu y la paradoxa. Ihan tamién escribió ensayos y noveles. Con Karantena ("Cuarentena"), publicó en 2022 una novela que's desenvuelve mientres la pandemia de Covid. Tamién escribió regularmente columnes pal diariu eslovenu "Delo".

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
* 
*
The Andy Griffith Show

***The Andy Griffith Show*** ye una serie de televisión d'Estaos Xuníos del xéneru sitcom que s'emitió en CBS dende'l 3 d'ochobre de 1960 hasta'l 1 d'abril de 1968, con un total de 249 episodios de media hora a lo llargo de ocho temporaes (159 en blancu y prietu y 90 en color).

## Repartu

## Referencies

## Enllaces esternos
Stefan Zweig

**Stefan Zweig**  foi un escritor austriacu. Nel momentu cume de la so carrera lliteraria, nos años 1920 y 1930, foi unu de los autores más traducíos y populares del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
When in Rome

**When in Rome** pue referise a:

## Cine y televisión
* ''When in Rome'' (película de 1952)
* ''When in Rome'' (película de 2002)
* ''When in Rome'' (película de 2010)

## Lliteratura
* ''When in Rome'' (novela)
* **
* "When in Rome", un poema de Mari Evans
La Tierra Gallega

***La Tierra Gallega*** foi'l títulu de delles publicaciones:

* ''La Tierra Gallega'' (1984), periódicu editáu en L'Habana ente 1894 y 1896.
* ''La Tierra Gallega'' (1915), semanariu editáu en L'Habana en 1915.
Luis Martínez Mont

**Luis Martínez Mont**  foi un pedagogu guatemalianu. Foi asesor pedagóxicu del cineasta norteamericanu Walt Disney. Tamién foi amigu personal y compañeru d'estudios del presidente guatemalianu Juan José Arévalo.

## Referencies

## Enllaces esternos
2124

**2124** (**[[Numberación romana|MMCXXIV]]**) va ser un añu bisiestu nel calendariu gregorianu.

## Eclipses solares

*13/14 de mayu - Eclipse solar total, visible dende'l norte y este d'Europa, Asia, el noroeste de Norteamérica, l'océanu Pacíficu, l'océanu Índicu y l'Árticu.

*6 de payares - Eclipse solar anular, visible dende gran parte d'Australia, el sureste d'África, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Antártida.

## Eclipses llunares

*28/29 de mayu - Eclipse llunar parcial, visible dende'l sur y oeste d'Europa, el sureste d'Australia, África, Norteamérica, América del Sur, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Antártida.

*21/22 de payares - Eclipse llunar parcial, visible dende Europa, Asia, Australia, África, Norteamérica, el norte y este d'América del Sur, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Árticu.

## Tránsitos planetarios

*15/16 de payares - Tránsitu de Mercuriu, con una duración xeocéntrica d'aproximadamente 3 hores y 18 minutos (de les 16:49 UTC hasta les 20:07 UTC del 15 de payares). Visible dende'l oeste d'Europa, el sureste d'Australia, gran parte d'África, Norteamérica, América del Sur, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Antártida.

## Cáusules del tiempu

* Apertura de la cáusula del tiempu sellada en xunu de 2025 na xunta del Conseyu de Gobiernu del Technion-Institutu Israelín de Teunoloxía, col motivu del so centenariu, p'abrise nel bicentenariu de la institución en 2124. La cáusula contién avances teunolóxicos como la Nano Biblia —un chip de siliciu con tola Biblia hebrea grabada en 20 nanómetros d'oru— xunto con cartes del presidente y materiales representativos de la vida universitaria.

* Apertura de la cáusula del tiempu depositada'l 22 de payares de 2024 nel centenariu de la Estación de tren d'Ogden, con cartes de vecinos, una llista de neños nacios en 2024 y materiales sobre la vida llocal, destinada a los ciudadanos del sieglu XXII.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elémire Zolla

**Elémire Zolla**  foi un ensayista, filósofu y historiador de les relixones italianu. Foi un conocedor de les doctrines esotériques y un eruditu del misticismu oriental y occidental.

## Referencies

## Enllaces esternos
Thomas Schütte

**Thomas Schütte** (16 de payares de 1954, Oldenburg) ye un escultor alemán.

Ye conocíu pol so trabayu, que esplora la figura humana de formes diverses y satíriques. Estudió con Gerhard Richter na Kunstakademie de Düsseldorf nos años setenta. La so obra inclúi escultura, acuareles, modelos arquitectónicos y instalaciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Garten of Banban

**Garten of Banban** ye una serie de videoxuegos de terror llogados el 6 de xineru de 2023, episodios con mascotas creada polos Euphoric Brothers, compuesta polos estudiantes universitarios Faris y Ghepo. El primer xuegu de la serie llanzóse en xineru de 2023, disponible en Steam pa ordenadores, y más tarde pa dispositivos móbiles iOS y Android ente febreru y marzu de 2023. Dende entós, la serie creció, con un total de seis xuegos principales y dos spin-offs, xunto con dos llanzamientos planificaos (V y VIII).  El xuegu recibió crítiques mixtes a negaes por supuestamente robar conteníu de xuegos de terror indie con trames semeyes, como les franquicies Bendy and the Ink Machine, Five Nights at Freddy's y Poppy Playtime, y por presuntes practiques comerciales depredadores; ensin embaxo, les crítiques de cada xuegu foron tornando progresivamente más positives, colos últimos xuegos ofreciendo más "conteníu".

## Xugabilidá
La hestoria entama nel Xardín d'Infancia Banban, un llugar prestixosu que foi cinturáu depués de que tolos neños y el personal desaparecieren de manera misteriosa nun día normal. Nel xuegu, el xugador asume'l papel d'un pai o madri ensin nome que busca al so neñu desaparecíu n'un llugar ficticiu llamáu Xardín d'Infancia de Banban. El xugador explora l'establecimientu misteriosu, topando con les mascotes del xardín d'infancia que alaparix han cobratu vida y desarrolláron personalidaes propies. Tómase'l papel d'un pai que decide entrar al edificiu pa rescatar al so neñu y descubrir la verdá y úsase un dron a control remotu pa activar botones, resolver acierteus y navegar por árees peligroses mentes que yes acecháu por criatures. Los monstruos, basáu nes mascotes del xardín d'infancia, pueden ser útiles, dañinos o neutrales. Puen topase varies notes y cintes de vídeo al llargo del xuegu que cuenten una hestoria más amplia sobre la hestoria de l'instalación. Al morir d'alguna de munches maneres, al xugador díse-y una lletra al allicu antes de reencarnase n'un ciertu puntu del xuegu.

## Referencies
2123

**2123** (**[[Numberación romana|MMCXXIII]]**) va ser un añu normal nel calendariu gregorianu.

## Eclipses solares
*25 de mayu - Eclipse solar parcial, visible dende'l norte y este d'Europa, el norte d'Asia, gran parte de Norteamérica, l'océanu Atlánticu y l'Árticu.
*23 de xunu - Eclipse solar parcial, visible dende'l sur d'América del Sur, l'océanu Pacíficu y l'océanu Atlánticu.
*18 de payares - Eclipse solar parcial, visible dende l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Antártida.

## Eclipses llunares
*8/9 de xunetu - Eclipse llunar total, visible dende Europa, el oeste d'Asia, el sureste d'Australia, África, Norteamérica, América del Sur, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu, l'océanu Índicu y l'Antártida.
*2/3 d'avientu - Eclipse llunar total, visible dende Europa, gran parte d'Asia, África, Norteamérica, América del Sur, l'océanu Pacíficu, l'océanu Atlánticu y l'Árticu.

## Cáusules del tiempu

*Mott Community College (Flint, Míchigan) - Apertura de la cáusula del tiempu enterrada'l 1 de payares de 2023 nel so 100 aniversariu, con materiales de la vida académica, llibros y fotografíes del área de Flint.

*New-York Historical Society (Nueva York) - Apertura de la cápsula del tiempu de Time Inc., enterrada en 1959 nel Time & Life Building y reabierta en 2023 p'añader material nuevo, con intención de l'apertura definitiva en 2123 polos conservadores del sieglu XXII.

*Longview (Washington) - Apertura de la cáusula del tiempu enterrada en febreru de 2024 nel centenariu de la ciudá, con documentos, firmes de vecinos y materiales sobre la vida llocal, conservada en tubu d'aceru inoxidable con atmósfera d'argón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Silvestre

El **ríu Silvestre** ye un ríu asturianu.

Naz un pocu más arriba d'El Corveru de la confluyencia de dos regueros, unu que vien de la Riega'l Curuxu que baxa de La Camperona y El Candanal, que separta Bimenes de Samartín del Rei Aurelio, y otru que ye'l ríu Moreúca que naz cerca de La Campa San Xuan nel conceyu de Bimenes. Tien la so desembocadura nel Nalón cerca de la llocalidá de Carrocera.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ciril Kosmač

**Ciril Kosmač**  foi un escritor eslovenu.

## Biografía
Kosmač venía de la rexón costera occidental d'Eslovenia, que cayó en manos d'Italia tres la Primer Guerra Mundial. Yera fíu d'un llabrador y asistió a la escuela en Gorizia.

Ellí, siendo un xoven con mentalidá nacionalista, llueu entró en conflictu col réxime fascista y foi encarceláu. En siendo lliberáu, abandonó Italia illegalmente y se dirixóse a Yugoslavia, onde vivió en Llubliana. En 1938 treslladóse a Francia y durante la Segunda Guerra Mundial a Londres, onde participó viviegamente na resistencia.

En 1944 llogró entrar en Yugoslavia, onde xunióse a los partisanos. Tres la guerra, Kosmač trabayó como periodista, escritor, dramaturgu y tamién nel cine. Na Yugoslavia comunista, atopóse repetidamente con dificultaes polítiques, pero llibróse de les consecuencias gracies a la so relación personal con Josip Broz Tito.

En 1956 instalóse en Portorož, onde pasó el restu de la so vida.

## Obres
Kosmač escribió principalmente cuentos y tamién delles noveles más curties. Considérase-y parte de la escuela de pensamientu del realismu socialista. Sicasí, el so estilu estremar en que tien un marcáu interés polos problemes filosóficos y pol so intelectualismu, lo que lo averó al modernismu eslovenu. Magas los relatos de la década de 1930 seguíen tando apoderaos pol interés na difícil situación del home común y la llibertá nacional, los testos de la década de 1950 esibíen un estilu ensayísticu, marcadamente intelectual y simbólicu.

## Referencies

## Bibliografía
*

## Enllaces esternos

* 
* 
*
Kajetan Kovič

**Kajetan Kovič**  foi un poeta eslovenu.

## Biografía
Kovič recibió el so diploma en lliteratura universal y teoría lliteraria de la Universidá de Llubliana en 1956. De 1956 a 1957 trabayó como periodista, de 1958 a 1992 como redactor de Belles Lletres y redactor xefe de la editorial "Državna založba Slovenije" (Editorial Estatal d'Eslovenia) en Llubliana.

Kovič realizó estancies d'estudiu en París y Praga y participó en numberosos alcuentros internacionales d'escritores. Foi miembru del PEN Club eslovenu y, dende 1991, miembru de l'Academia Eslovena de Ciencies y Artes.

Tradució a Heinrich Heine, Rainer Maria Rilke, Stefan George y Georg Heym.

## Referencies

## Bibliografía

## Enllaces esternos

* 
* 
*
Alberto Menéndez

**Alberto Menéndez**  ye un entrenador de fútbol asturianu. Foi l'entrenador del UC Ceares la temporada 2019/2020.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joseph Gerhard Zuccarini

**Joseph Gerhard Zuccarini**  foi un botánicu alemán, profesor de botánica na Universidá de Múnic. Trabayó estrechamente con Philipp Franz von Siebold, collaborando na descripción de les sos coleiciones procedentes de Xapón, y tamién describió plantes descubiertes n'otros llugares, incluyendo Méxicu. Siebold escribió la so *[[Flora Japonica (llibru de 1834)|Flora Japonica]]* en collaboración con Zuccarini. La obra apaeció per primer vegada en 1835, pero nun se completó hasta dempués de la so muerte, siendo rematada en 1870 por F. A. W. Miquel (1811–1871), direutor del *Rijksherbarium* en Leiden.

El xéneru botánicu *[[Zuccarinia]]* (Rubiaceae) recibió esi nome nel so honor, dau por Carl Ludwig Blume en 1827.

## Referencies

## Enllaces esternos
José Pardial

**José Antonio Pardial Albuerne** , ye un cantante español de heavy metal, conocíu por ser anguaño vocalista de la banda Avalanch.

## Carrera musical
José Pardial ñaz en Madrid pero se tresllada depués a Cuideiru, n'Asturies, onde vive la so familia y entama cultivar el so gustu pola música, especialmente la guitarra. Lluéu, na so etapa universitaria estudiaría Educación Musical y formaríase en cantu llíricu y guitarra clásica. En retornando a Madrid, participaría como actor y cantante en musicales como *Peter Pan* (Capitán Garfío), *La Reina de les Nieves*, *Abba Live TV* o *We Love Queen*; como corista en *Xesucristo Superstar* y con Mónica Naranju, amás de la ópera Turandot.

La so carrera desendolcaríala n'orquestes como Templo y Grupo.es. Ente 2015 y 2018 llanzó dellos álbumes como cantante solista. En 2023 ye anunciáu por Alberto Rionda como'l nuevu vocalista de Avalanch, tres la partida d'Alirio Netto.

## Discografía
### Solista
#### Senciellos

* Ella (2015)
* Vivir (2028)
* Juntos (2018)
* Mañana (2018)

### Avalanch
#### Discos

* El dilema de los dioses (2023)
* 30 Aniverario (2025)

#### Senciellos

* Horizonte eterno (2023)
* El dilema (2023)
* De los dioses (2023)
* Otra vida (2024)
* Mil motivos (2025)

## Referencies
Castiellu de Murska Sobota

El **castiellu de Murska Sobota**, tamién llamáu **castiellu de Szapáry** ye un castiellu allugáu en Transmurania, Eslovenia. El castiellu ta asitiáu en Murska Sobota, la capital de Transmurania, na alamea de Primož Trubar.

En Murska Sobota esistía un castiellu yá en 1255, que nun yera el mesmu que'l edificiu actual. El castiellu actual foi construyíu nel sieglu XIV pola noble familia húngara Széchy, propietaria tamién del castiellu de Grad, nel norte de Transmurania. Darréu, al traviés de matrimonios, el castiellu pasó a ser propiedá de la familia Batthyány. En 1687, el castiellu y les propiedaes fueron adquiríos pola familia Szapáry, de la cual tamién recibió el so nome.

En 1919, Estáu de los Eslovenos, Croates y Serbios adquirió Transmurania. La familia Szapáry vendió el castiellu al conseyu de Murska Sobota en 1934. Anguaño, el castiellu alluga, ente otres coses, el muséu rexonal llocal, el "Pomurski muzej".

L'edificiu del castiellu tien forma cuadrangular regular y zarrada, con torres nes esquines. El llau occidental, frente a la entrada principal, ta atayáu por una gran capiya barroca. La decoración del complexu d'edificios ye d'estilu barrocu, lo cual s'evidencia sobremanera na puerta principal ricamente decorada, con forma d'Atles y tallada en piedra, la fachada de la nala norte y el diseñu de los espacios interiores. Les partes más espectaculares del interior del castiellu son la capiya y el salón de baille de dómina. El patiu interior arrodiáu de portales tamién ye característicu.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos

*
Monte Bazardüzü

El **monte Bazardüzü** (; ) ye un monte na parte oriental del Cordal del Cáucasu ente la frontera d'Azerbaixán y Rusia. Con una altitú de 4.466 metros, ye'l monte más altu d'Azerbaixán y de Daguestán (Rusia). Es el punto más meridional de Rusia.

## Referencies
Castiellu de Lendava

El **castiellu de Lendava**, tamién llamáu **castiellu de Bánffy**, ye un castiellu allugáu en Transmurania, Eslovenia.

El castiellu atopa sobre el centru de la ciudá de Lendava, al pie de los montes Lendavske Gorice, a una altitú de 266 metros.

## Historia
Méntase yá nel sieglu XII. Los primeros propietarios de la fortaleza fueron la familia noble húngara d'Hahót-Buzád. El castiellu foi renováu, reconstruyíu y ampliáu delles vegaes hasta el sieglu XVI, tomando tola llomba onde s'allugaba. El patiu taba arrodiáu d'edificios, y construyóse una torre de dellos pisos frente a la ciudá, qu'entá conservase na actualidá.

El castiellu perteneció a la familia Bánffy mientres sieglos. La llínea masculina de la familia estinguióse nel sieglu XVI, y el castiellu pasó a ser propiedá de la familia Nádasdy, que reconstruyó la fortaleza n'estilu barrocu. A pesar d'ello, el castiellu sigue recibiendo de cutiu el nome de la familia Bánffy.

Tropes otomanes de menor tamañu intentaron prindar el castiellu en delles ocasiones mientres los sieglos XVI y XVII. L'última propietaria del castiellu foi la familia Eszterházy hasta 1919, cuando Lendava foi anexionada a Estáu de los Eslovenos, Croates y Serbios (Yugoslavia). Sicasí, el castiellu nun sirvió como residencia pa families nobles dende fai munchu tiempu.

Ente 1872 y 1896, funcionó una escuela secundaria nel castiellu. Tres la Primer Guerra Mundial, el castiellu utilizóse pa diversos fines: como cuartel pal exércitu yugoslavu y, hasta finales de la década de 1960, como escuela.

En 1947, el nuevu gobiernu comunista ordenó la baltadera de gran parte de los antiguos murios de contención y l'usu de los lladriyos na reconstrucción de parte de Dobrovnik.

## El castiellu güei
La destrucción de les antigües muralles defensives provocó la erosión de la llomba del castiellu. Esta erosión prácticamente dexó al descubiertu los cimientos del castiellu.

El castiellu alluga un muséu y una esposición que presenta los valores históricos, culturales y etnográficos llocales.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos

*
Castiellu de Liubliana

El **castiellu de Liubliana**, tamién llamáu **castiellu de Llubliana**, ye un castiellu allugáu en Llubliana, Eslovenia.

El castiellu ye unu de los monumentos más emblemáticos de Llubliana y d'Eslovenia. El castiellu alzase na parte noroeste de la llomba onde s'alluga la instalación, a una altitú de 376 metros.

## Historia
Según les investigaciones arqueolóxiques, la presencia humana na zona del complexu del castiellu foi continua dende l'añu 1200 a. C., cuando construyeronse los primeros asentamientos y darréu les fortificaciones. El castiellu foi mentáu per primer vegada por escritu ente 1112 y 1125, cuando Rodolfu de Tarcento donó una pequeña propiedá cerca del castiellu de Llubliana al cabildru d'Aquileia. En 1144, el castiellu foi mentáu como la see de los príncipes de Carintia, la Casa de Sponheim.

El castiellu camudó la so forma orixinal nel sieglu XV, cuando foi ampliáu. Naquella dómina, construyeron una muralla zarrada con torres nes esquines y dos torres d'entrada, sobre les cualos había puertes batientes y una capiya del castiellu. Nos sieglos XVI y XVII, fuéronse construyendo gradualmente otros edificios que bordeaban el patiu del castiellu y que conformen la totalidá del conxuntu arquitectónicu actual.

El castiellu foi tomáu polos Casa d'Habsburgu nel sieglu XV. En 1442, los condes de Celje intentaron capturar el castiellu, pero fracasaron. Nos sieglos XV, XVI y XVII, los otomanos invadieron tierres eslovenes en numberoses ocasiones y escalaron hasta Llubliana, pero nunca llograron capturar el castiellu, yá que resultó inexpugnable.

A principios del sieglu XIX, l'exércitu austríacu estableció una penitenciaría y una fortificación militar parcial nel castiellu. En 1849, Lajos Batthyány, el primer Primer Ministru húngaru, foi deteníu equí y darréu treslladáu a Olomouc, onde foi condergáu a muerte y executáu el 6 d'ochobre.

El conseyu de ciduá de Llubliana mercó el castiellu en 1905 y asitió ellí a residentes que permanecieron nel castiellu hasta mediaos de la década de 1960, cuando empezaron los preparativos pa la so renovación.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos

*
Castiellu de Negova

El **castiellu de Negova** ta asitiáu na llocalidá del mesmu nome Negova, nel este d'Eslovenia.

El castiellu foi mentáu per primer vegada en 1425 col nome d*'Egaw*, y el so propietariu yera el gobernador provincial Hans de Winden, n'Estiria. Dende 1542 hasta el final de la Segunda Guerra Mundial, foi propiedá de la familia del conde de Trautmansdorf. Nel sieglu XVI, el castiellu amplióse con trés nales con torres, y nel sieglu XVII construyóse el llamáu castiellu nuevu.

En 1939, el castiellu amburóse, destruyendo dellos edificios, incluyida una de les torres. Tres la Segunda Guerra Mundial, el castiellu foi nacionalizáu poles autoridaes comunistes y utilizáu como vivienda.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos

*
Dick Clark

**Richard Wagstaff Clark** , más conocíu como **Dick Clark**, foi una personalidá norteamericana de la televisión y la radio, y productor de televisión, conocíu por presentar *[[American Bandstand]]* ente 1956 y 1989. Tamién presentó cinco encarnaciones del concursu televisivu *[[Pyramid (concursu de televisión)|Pyramid]]* ente 1973 y 1988, y *[[Dick Clark's New Year's Rockin' Eve]]*, que tresmitía les celebraciones d'añu nuevu en Times Square de la ciudá de Nueva York. Foi'l creador de los American Music Awards en 1973 pa competir colos premios Grammy.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castiellu de Celje

El **castiellu de Celje** ye un castiellu allugáu en Llubliana, Eslovenia. Este ye unu de los castiellos medievales más importantes d'Eslovenia, antigua see de los condes de Celje. Encuentrase nun meseta triangular cerca de la ciudá de Celje, a que los sos pies conflúin los ríos Savinja y Voglajna.

## Historia
La so primer mención escrita data de 1322 sol nome de *purch Cylie*. Según les escavaciones, el castiellu románicu orixinal pudo ser construyíu na primer metá del sieglu XIII polos condes d'Haimburg (Heunburg) en Carintia.

Los condes de Celje tomaron posesión del castiellu en 1341. El conde Federicu reconstruyó la fortaleza convirtiéndola nuna moderna residencia nobiliaria, y foi nesta dómina cuando construyóse la gran torre oriental, que lleva el nome del conde ().

Escontra l'añu 1400 construyóse un donjón de cuatro pisos. Nel llau sur había otra torre, llamada Torre d'Andrés (), pola capiya de San Andrés que s'atopaba na so planta baxa.

La fortaleza de monte, de mal accesu, yera considerada inexpugnable na Edá Media. Cuiado que'l castiellu nel monte resultaba inconveniente pa la familia del conde, se treslladaron a la residencia ducal al pie de la monte, ente que solo los militares permanecieron aparcaos nel castiellu.

Tres la estinción de los condes de Celje, el castiellu pasó a ser propiedá de la Casa d'Habsburgu. Les nueves secciones del castiellu recibieron añadíos d'estilu renacentista, d'acordies cola arquitectura de los castiellos italianos de la dómina.

Sicasí, el castiellu llueu perdió la so importancia estratéxica y desdexóse el so caltenimientu. El castiellu volvióse inhabitable y el so postreros habitantes abandonar en 1795.

A principios del sieglu XIX, les ruines del castiellu empezaron a utilizase como cantera. Les primeres obres de renovación del castiellu empezaron en 1871.

## El castiellu güei
Les obres de renovación al llargu plazu del castiellu de Celje completaronse a principios de la década de 2010. Pel branu, espera a los visitantes con un programa completu y xuegos nel castiellu. Nestes cortiles históriques tamién celebrense importantes eventos culturales y deportivos. Na actualidá, el castiellu ye unu de los destinos turísticos más visitaos d'Eslovenia, con alredor de 60.000 visitantes al añu.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos

*
Garum

El **garum** ye unu mueyu de pexe, que's remonta a Edá Antigua. El garum yera un platu popular y bien caru ena gastronomía del Imperiu romanu. Dende Fenicia, estendióse a l'antigua Grecia, depués a Italia y finalmente a Hispania, onde s'ellaboraba el garum de mayor calidá y más caru del imperiu.

## Fabricación
Pa ellaborar garum, precisábense pexes pequeños de mar como la caballa, l'anchoa, las sardines o l'atún. El meyor garum suelse ellaborar con caballa.

Los pexes fueron marinados en sal y depués espuestos al sol, onde se dexaron podrecer por completu, hasta que tou convirtóse n'una masa compacta y maloliente. Fábriques enteres en tol imperiu taben dedicaes a la producción de garum, y construyíense tinas especiales de piedra al campu nes que's podrecía el pexe. En condiciones ideales, la formentación tuvo llugar en dos díes.

La masa maloliente resultante colocóse nun recipiente de dos partes, nel que parte del material pingaba al través d'un cribu hasta el fondu del recipiente. El zusmiu colao arumóse añadiéndo-y pimienta negra, aceite, vinagre, miel, vinu, zume y agua. Anque el golor y el sabor del mueyu termináu entá calteníen rastros de carne en descomposición, esto realzaba el so picante.

El garum yera unu de los alimentos favoritos de los romanos, pero considerábase desaxeradamente caru, polo que solo los más ricos podíen dexá-ylo. Per un sitiu, la so producción riquía muncho sal, que yera un elementu bien prevalible ya indispensable naquella dómina, por non falar de los demás aditivos, pa los que la calidá escepcional yera un aspeutu importante con cuenta de que producir el garum puru y de la más alta calidá.

El garum utilizábase pa dar sabor a les carnes (por casu, tenral, pexe, mariscu), les verdures y, dacuando, a los pasteles de peruyal y miel. Les muyeres tamién usaben el garum como mázcaru facial, o podíen usalo para lubricar el so pelo. Al mueyu tamién se -y atribuyíen propiedaes melecinales, como contra les picadures, la disentería, les llages, la foria y l'estreñimientu. Tamién creíase qu'aumentaba el deséu sexual, ya inclusose -yos daba a los soldaos romanos garum entemecíu con agua antes del empiezu de la batalla, porque pensaben que podía tener un efectu estimulante sobre l'adrenalina. Incluso a los xudíos gustaba-yos comer garum, yá que solo ellaborabase con pexe que cumplía colos requisitos relixosos.

El garum mencionase en munches recetes romanes como el meyor arreglu. El garum más vendíu en Roma fabricase n'Hispania, pero tamién consideraben qu'el garum de Lusitania yera particularmente bonu. La ellaboración del garum siempres tuvo amestada a un puertu específicu; cada puertu tenía la so propia receta.

Cuidao que la so producción diba acompañada d'un fedor tarrible, les fábriques allugar nes contornes o más alloñaes de les ciudaes, na mariña. Amás, delles fontes contemporanees alverten que la testura bien salada del garum puede provocar malestar estomacal si consúmese por demás.

La producción de garum cesó n'Europa nel sieglu XIII. Anguaño, pueden atopase mueyos de pexe similares na cocina árabe y del sureste asiáticu.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
*
Sapaguera

Col nome de **sapaguera** podemos referinos a:

* l'anfibiu *[[Salamandra salamandra]]*, tamién llamáu «sacavera», «macarigüela» y «vaqueruela»;
* el reptil *[[Tarentola mauritanica]]*;
* cualquier xaronca.