Nórdicu antiguu

El **nórdicu antiguu** yera la llingua xermánica falada polos habitantes d'Escandinavia y les sos colonies d'ultramar dende los entamos de la dómina viquinga hasta l'añu 1300 aproximao. Esta llingua surdió del protonórdicu mientres el sieglu VIII y, al evolucionar, acabó dando llugar a toles llingües escandinaves.

Por cuenta de que la mayoría de los testos que sobrevivieron provienen del islandés medieval, la variante estándar *de facto* d'esta llingua ye'l dialeutu occidental, esto ye, el noruegu ya islandés antiguos. Esti fechu fai que, dacuando, en cuenta de nórdicu antiguu falar d'islandés antiguu o de noruegu antiguu.

Sicasí, tamién esistía la variante oriental d'esta llingua, que falábase nos asentamientos viquingos de les actuales Suecia y Dinamarca. Nun había una separación xeográfica demasiáu clara ente los dos dialeutos. Ello ye que pueden atopase restos del nórdicu antiguu oriental al este de Noruega y traces del nórdicu antiguu occidental al oeste de Suecia. Amás, había un dialeutu denomináu gútnico antiguu, que s'inclúi dientro'l nórdicu antiguu oriental porque ye'l menos conocíu de los trés dialeutos.

Los falantes d'estos trés dialeutos consideraben que toos falaben una mesma llingua y denominar *dansk tunga* (NAOr) o *dǫnsk tunga* (NAOc) hasta'l sieglu XIII.

El nórdicu antiguu yera intelixible polos falantes d'inglés antiguu, de saxón antiguu y de baxu alemán, faláu al norte de l'actual Alemaña. Esta llingua foi evolucionando hasta estremase y convertise nes llingües noruega, islandesa, sueca y danesa.

L'islandés modernu ye la llingua que menos evolucionó a partir del nórdicu antiguu. El feroés tamién caltién munches semeyances, pero la influencia danesa fai que nun sía tan conservador como l'islandés. Anque les otres llingües evolucionaron más, los falantes de suecu, noruegu y danés entá s'entienden ente sigo gracies a el gran heriedu común del nórdicu antiguu.

## Gramática

### Sistema fonolóxicu

#### La escritura y el so valor fonéticu
El nórdicu antiguu emplegó dos sistemes d'escritura:

* L'alfabetu rúnicu, na so versión conocida como futhark nueva.
* y l'alfabetu llatín, que introducióse cola llegada del cristianismu, tres l'añu 1000.

Foi necesariu introducir nuevos signos nel alfabetu llatín pa representar tolos soníos del nórdicu antiguu. Na tabla (*a la derecha*) tán toles vocales del nórdicu antiguu n'alfabetu llatín.

Los símbolos **', ''ę'' (que nun apaecen na tabla) y ''[[ø]]'' (una à, orixinalmente, sobre la cual se superpusieron ''o'' o ''y'') nun apaecen en testos hasta'l [[sieglu XII]]. Fueron creaos pa la ortografía del islandés antiguu pol autor del so primer tratáu gramatical. El dígrafu ''[[æ]]'' emplegar nel nórdicu antiguu (y anguaño, nel danés y noruegu modernos); ''[[Æ]]'' utilizar en [[inglés antiguu]]. El nórdicu antiguu, amás, tien trés [[diptongu|diptongos]]: ''æi'', ''ǫo'' y ''æy''. Estos diptongos, de normal, apaecen como digramas nos manuscritos.

Nes consonantes, emplegábense los [[grafema|grafemes]] ''[[þ]]'' (soníu ''z'', como ''<o>z</o>apato'' del dialeutu español [[castellán]], trescritu davezu como ''th'') y ''[[ð]]'' (soníu ''d'' nidiu, como "na<o>d</o>a" en castellán o ''<o>th</o>y'' n'inglés, trescritu davezu como ''dh''). El símbolu ''y'' usar pa trescribir el soníu vocálicu llabial anterior; esti símbolu con esti valor tamién lu utilizaba'l [[anglosaxón]].

==== Acentuación ====
El nórdicu antiguu estremaba les [[sílaba|sílabes]] acentuaes y non acentuaes. L'acentu emplegábase, non pa marcar sílabes tóniques, sinón pa estremar les vocales llargues, acentuaes, de les curties, que nun llevaben acentu. L'acentu asitiábase, de normal, nel [[lexema]] de la pallabra, lo cual faía que la mayoría de les vegaes esti apaeciera na primera sílaba de la pallabra. Sicasí, en dellos casos el prefixu llevaba l'acentu y el radical perder. Nos nomes compuestos, cada unu de los elementos llevaba'l so propiu acentu.

=== Morfoloxía ===

==== Los sustantivos ====
Los sustantivos, en nórdicu antiguu, clasifíquense siguiendo dos criterios:

# Pol so [[lexema]].
# Pol so [[xéneru gramatical|xéneru]].

===== Lexemes fuertes y lexemes débiles =====
Hai dos posibilidad:

* Si'l [[lexema]] acentuáu acaba coles vocales **a**, **o llarga**, **i** o **o**, entós el nome pertenez a la **declinación fuerte**.

* Si'l [[lexema]] acentuáu acaba coles secuencies **an**, **on** o **in**, entós el nome pertenez a la **declinación débil**.

El restu de los nomes que nun cumplen les regles de la declinación fuerte tamién pertenecen a la declinación débil. Coles mesmes fai falta dicir que los nomes que presenten pequeñes alteraciones na so pronunciación, por cuenta de la dificultá que supón pronunciar ciertes combinaciones consonántiques, por casu nos que'l lexema acaba con ''l'' o ''r'', pertenecen igualmente a la declinación débil, a pesar de les alteraciones que presenten na so declinación.

===== El xéneru nominal =====
El nórdicu antiguu tenía trés [[xéneru gramatical|xéneros]]: **masculín**, **femenín** y **neutru**. El xéneru depende, de normal, de la terminación del [[lexema]] del nome. Xeneralmente:

* los lexemes qu'acaben con **-a** pertenecen al xéneru masculín o femenín;
* los lexemes qu'acaben con **-o llarga** pertenecen al xéneru femenín;
* los lexemes qu'acaben con **-o** pertenecen al xéneru masculín;
* los lexemes qu'acaben con **-n**, **-nd** o **-r** pertenecen a los xéneros masculín o femenín.

===== El númberu =====
Orixinalmente, había trés [[númberu gramatical|númberos gramaticales]] en nórdicu antiguu: el singular, el dual y el plural, como en [[Griegu clásicu|griegu antiguu]]. Sicasí, na dómina clásica'l dual fundiérase col plural, lo cual fai que podamos falar, en nórdicu antiguu clásicu, de solu dos númberos.

===== Les declinaciones nominales =====
El nórdicu antiguu tenía cuatro [[Casu (gramática)|casos]], los mesmos qu'hai n'[[Idioma alemán|alemán]] modernu, esto ye, [[nominativu]], [[acusativu]], [[xenitivu]] y [[dativu]].

**Exemplu de la declinación fuerte:**


(Les formes reconstruyíes del protonórdicu tán precedíes por un [[asteriscu]] y, al so llau, atópense les formes en nórdicu antiguu clásicu)

**Exemplu de la declinación débil:**


==== Los axetivos ====
De primeres, los [[axetivu|axetivos]] tornábense como los nomes. Sicasí, yá en [[llingües xermániques|protoxermánicu]] adoptáronse delles formes pronominales, lo que fizo qu'apaeciera la declinación propia de los axetivos, frutu del amiestu de les declinaciones nominal y pronominal. Les formes que tienen un orixe pronominal son:



Les otres formes empleguen:
* terminación en **-a** pal masculín y el neutru;
* y la terminación **-o** pal femenín.

Esta declinación úsase cuando un axetivu fai la función de [[predicáu (gramática)|predicáu]] o modifica un [[sintagma nominal]] indefiníu. A esta declinación conocer col nome de declinación fuerte.

Pa los sintagmes nominales definíos, úsase la declinación débil. Les sos carauterístiques son:

* terminación **-an** pal masculín y el neutru singulares;
* terminación **-ō ** pal femenín singular;
* terminación **-um** pal dativu plural de tolos xéneros y **-o** pal restu de los casos en plural.

===== Comparativu y superlativu =====
Hai dos maneres de faer el [[Comparanza (gramática)|comparativu]] y el [[superlativu]] en nórdicu antiguu:
* la mayoría de los axetivos empleguen el sufixu **-ar** pa formar el comparativu y **-ast** pa faer el superlativu; asina tenemos que: ''ríkr'' → **comparativu:** ''ríkari'' → **superlativu:** ''ríkastr''.
* pero un pequeñu grupu d'axetivos faen el comparativu y el superlativu colos sufixos **-r** y **-st**, provenientes estos dos d'un ''[[umlaut]]'' que tien el so orixe na desapaición d'una ''i'' final. Siguiendo esta regla, tenemos que'l comparativu y el superlativu d'estos axetivos queda asina: ''langr'' → **comparativu:** ''lengri'' → **superlativu:** ''lengstr''.

==== Los pronomes ====
Los [[pronome]]s, en nórdicu antiguu, empleguen ocho sistemes morfolóxicos distintos:
* los pronomes personales
* los pronomes personales de tercer persona 
* los demostrativos
* los posesivos
* los interrogativos
* los reflexivos
* los relativos
* los indefiníos

Estos ocho tipos de pronomes tienen formes distintes.

===== Los pronomes personales =====
Entamar en tres números (singular, plural y dual) y cuatro casos, pero nun faen diferencies ente xéneros. Estos solu son los pronomes de primera y segunda persona, y el reflexivu de la tercera.

El dual emplégase cuando se fala d'aiciones nes qu'actúen solo 2 individuos.

**Tabla de los pronomes personales:**


===== Los pronomes personales de tercer persona =====
Los pronomes personales de tercer persona, a diferencia de los pronomes de primera y segunda, estremen ente los xéneros masculín, femenín y neutru y correspuenden a un [[radical (llingüística)|radical]] [[llingües xermániques|xermánicu]] carauterizáu pol prefixu ''h-''. En nórdicu antiguu, esti sistema solo emplégase nel singular de los xéneros masculín y femenín. El xenitivu, en plural, utiliza la mesma declinación pa los axetivos y pa los pronomes.

**Declinación de los pronomes de tercer persona :**


===== Los pronomes demostrativos =====
En nórdicu antiguu hai dos tipos de pronomes demostrativos:

* los demostrativos de ''alloña'', que son formaos por dos paradigmes, son ''sa'' (que solo s'usa pal nominativu singular de xéneros masculín y femenín) y ''þa'':



* y los pronomes demostrativos de ''proximidá''. Estos postreros tienen el so orixe nos demostrativos de ''alloña'', pero añaden los sufixos **-si** y **-a**, quedando estos como los demostrativos del protonórdicu como, por casu, ''þansi''. Por cuenta de l'amestadura d'estos sufixos, los radicales varien enforma como resultáu de l'apaición de les constonantes subxacentes, lo cual fai que la declinación d'esti tipu de pronomes sía bien irregular.

==== Los verbos ====
El nórdicu antiguu, de la mesma que'l restu de les [[llingües xermániques]], fai la distinción ente los verbos fuerte y débil.

Los **verbos débiles** son aquellos que, na so conxugación, el lexema nun amuesa la menor alteración y los [[Tiempu (gramática)|tiempos verbales]] formar por aciu la suma de los sufixos y prefixos necesarios.

Los **verbos fuertes*', sicasí, son aquellos que presenten una alteración de tipu vocálicu nel so lexema en determinaos tiempos verbales.

El sistema temporal del nórdicu antiguu basar nes formes del pasáu pa formar el restu de los tiempos. Esti sistema de formación de los tiempos verbales puede atopase n'otres llingües, especialmente nes [[llingües semítiques|semítiques]], como'l [[idioma árabe|árabe]].

== Distribución xeográfica ==

L'islandés antiguu yera casi idénticu al [[Idioma noruegu|noruegu antiguu]] y dambos formaben el dialeutu occidental del nórdicu antiguu. El dialeutu oriental falar en [[Suecia]] y [[Dinamarca]] y n'asentamientos [[viquingu|viquingos]] de [[Rusia]], [[Inglaterra]] y [[Normandía]]. El [[gútnico antiguu]] falar na [[islla de Gotland]] y en dellos asentamientos al este del [[mar Bálticu]]. Nel [[sieglu XI]], el nórdicu antiguu yera la llingua más falada n'[[Europa]]. Estender dende [[Vinland]] hasta'l [[Volga]]. El llugar de [[Rusia]] onde sobrevivió más tiempu foi en [[Nóvgorod]], d'onde sumió nel [[sieglu XIII]].

== Descendientes actuales ==
Los descendentes del nórdicu antiguu occidental son les llingües [[idioma islandés|islandesa]], [[idioma noruegu|noruega (nynorsk)]] y [[idioma feroés|feroesa]] y l'escastada [[idioma norn|llingua norn]], falada nes islles [[islles Orkney|Orkney]] y [[islles Shetland|Shetland]]. Del nórdicu antiguu oriental baxen les llingües [[idioma suecu|sueca]], [[idioma danés|danesa]] y [[idioma noruegu|noruega (bokmål)]]. El noruegu (bokmål) nun principiu pertenecía al dialeutu occidental, pero recibió una gran influencia oriental.

Ente estes llingües, la islandesa y gran parte de la llingua feroesa esperimentaron cambeos mínimos mientres toos estos sieglos, anque la pertenencia a [[Dinamarca]] de les [[islles Feroe]] fixo que'l feroés careciera una gran influencia del danés. El nórdicu antiguu influyó dellos dialeutos del [[idioma inglés|inglés]], especialmente'l [[Escocés (llingua xermánica)|escocés]], que tien un gran númberu de [[préstamu léxicu|préstamos]] del nórdicu antiguu. Tamién foi una llingua decisiva nel desenvolvimientu del [[Normandía|normandu]].

== Testos y dialeutos ==

Les primeres inscripciones en nórdicu antiguu que se caltienen son en [[Runa (escritura)|rúnicu]] del [[sieglu VIII]] (entá cuando hai unes 200 inscripciones rúniques en protonórdicu, la más antigua de les cualos ye del [[sieglu II]]). Les runes siguieron utilizándose munchos sieglos dempués, inclusive tres la muerte de la llingua. Sicasí, los testos lliterarios más importantes tán escritos en [[alfabetu llatín]], como les [[Saga (lliteratura)|sagues]] o les [[edda|eddes]] de la [[Islandia]] medieval.

El protonórdicu evolucionó hasta'l nórdicu antiguu nel [[sieglu VIII]], colo que l'efectu de les *umlaut* variaba según la rexón. Les *umlaut* típiques (p. ex. *fylla* de **fullian*) yeren más marcaes nes árees onde se falaba'l dialeutu occidental, ente que nel área del dialeutu oriental estes evolucionaron escontra una [[diéresis]] (p. ex. *hiarta* de *herto*). Esta diferencia foi la razón principal de la dialeutalización de la llingua mientres los [[sieglu IX|sieglos IX]] y [[sieglu X|X]].

Otra diferencia ente los distintos dialeutos foi que los diptongos del dialeutu occidental evolucionaron a monoptongos nel dialeutu oriental. Asina tenemos qu'en dialeutu occidental llámase *steinn*, ente que nel oriental primero díxose *stain*, pero depués pasó a *sten*. Nos dialeutos occidental y gútnico caltiénse'l diptongu *au* de *auga*, en cuantes que el oriental evolucionar y convertir en *ø*, como na pallabra *øgha*. Aun así, el dialeutu occidental tien el diptongu *ey* de pallabres como *heyra*, ente que l'oriental convertir en *ø*, como en *høra*, y en gútnico antiguu ye *oy*, como en *hoyra*.



Una tercer diferencia ye que'l dialeutu occidental perdió delles combinaciones de consonantes. Les combinaciones -*mp*-, -*nt*- y -*nk*- asimilar nel dialeutu occidental con -*pp*-, -*tt*- y -*kk*-. Esti fenómenu foi llindáu nel dialeutu oriental.



Sicasí, estes diferencies yeren una esceición. Los dialeutos asemeyábense enforma y, ello ye que los falantes de los trés dialeutos consideraben que falaben solo una llingua, una llingua qu'ellos denominaben llingua danesa (*dansk tunga*), como por casu: *Móðdir Dyggva var Drótt, dóttir Danps konungs, sonar Rígs er fyrstr var konungr kallaðr á danska tungu* ([[Snorri Sturluson]], [[Saga de los Ynglings]]). Traducción: *La madre de Dyggve yera Drott, fía del rei Danp, fíu de Ríg, que foi'l primeru en ser denomináu rei en llingua danesa*.

Equí hai una comparanza ente los dialeutos oriental y occidental. Ye una trescripción d'una de les inscripciones rúniques sobre piedra de [[Funbo]] (O 990) que significa: *Vienðr y Thane y Gunnar llevantaron esta piedra dempués de Harusa, el so padre. Dios ayude a la so alma*:
 
:*Veðr ok Þegn ok Gunnarr reistu stein þenna at Haursa, föður sinn. Guð hjalpi önd hans.* (ANOc)

:*Veðr ok Þegn ok Gunnarr ræistu stæin þenna at Haursa, faður sinn. Guð hialpi and hans.* (ANOr)

=== Nórdicu antiguu occidental ===
La mayoría de los cambeos respeuto al protonórdicu apaecen en tola zona del nórdicu antiguu, pero dalgunos llindar a un área xeográfica específica y crearon la diferencia dialeutal ente los dialeutos occidental y oriental. Una diferencia yera que'l dialeutu occidental non monoptonguizaba los diptongos del protonórdicu. Asina, la evolución del nórdicu antiguu occidental nun foi la que camudó los diptongos *æy*/*ei* por *y* nin *øy*/*ey* por *ø* nin *au* por *ø*. Una de les primeres diferencies foi que, mientres el dialeutu occidental tenía les formes *bu* (vivienda), *ku* (vaca) y *tru* (fe), l'oriental tenía *bo*, *ko* y *tro*. El dialeutu occidental tamién se caracterizaba pola o-umlaut, que faía que +*tanþunu* pronunciárase *tönn* y non *tand*, como nel oriental. Amás, había asimilaciones nasales como na pallabra *bekkr*, que vien del protonórdicu *bankiaz*.

Los primeros testos apaecen n'inscripciones rúniques y en poemes escritos por [[Þjóðólfur úr Hvini]] del añu [[900]] aproximao. Los primeros manuscritos son del periodu que toma dende [[1150]] al [[1200]] y traten tantu de temes llegales como relixosos o históricos. Mientres los [[sieglu XII|sieglos XII]] y [[sieglu XIII|XIII]] [[Trøndelag]] y [[Vestlandet]] yeren les rexones más importantes del reinu de [[Noruega]] y nelles formó'l dialeutu occidental, carauterizáu poles sos formes arcaizantes y les sos abondoses declinaciones. Tal que nos amuesen los testos escritos hasta [[1300]] aproximao, el dialeutu occidental yera un dialeutu uniforme, y de cutiu ye difícil saber si un testu foi escritu n'islandés antiguu o en noruegu antiguu. Esti dialeutu recibía'l nome de *norrœ tunga* (llingua nórdica).

El [[idioma noruegu|noruegu antiguu]] estremóse llueu del [[idioma islandés|islandés antiguu]] pola perda de la consonante *h* en posición inicial antes de *l*, *n* y *r*. Esto quier dicir que mientres n'islandés antiguu tenemos la forma *hnefi* (puñu), en noruegu antiguu tenemos les formes *nieve* o *nævien*.

Hacia l'añu [[1300]], la corte noruega mover escontra'l sureste de [[Noruega]] y esto implicó que l'antiguu estándar d'escritura sumiera, al ser consideráu demasiáu arcaicu. Tres la unión con [[Suecia]], el [[idioma suecu|suecu antiguu]] empezó a influyir nel noruegu antiguu. Esta influencia del dialeutu oriental reforzar cola unión a [[Dinamarca]].

La [[peste negro]], qu'azotó la [[península escandinava]] ente [[1350]] y [[1351]], y les sos consecuencies traxeron el fin de l'antigua tradición lliteraria del dialeutu occidental. N'[[Islandia]] esta tradición perduró daqué más, pero foise escastando a midida que llegaben novedaes dende'l continente.

==== Exemplu ====
El siguiente testu foi estrayíu de la [[Saga de Egil Skallagrímson]]. El manuscritu ye'l más antiguu que se caltién d'esta [[Saga (lliteratura)|saga]], ye'l denomináu *fragmentu-θ* del [[sieglu XIII]]. El testu amuesa claramente la escasa evolución estructural del islandés. La última versión ta escrita n'islandés contemporaneu, y vese que solo se camudó la pronunciación. El testu tamién nos dexa imaxinar que, sicasí, el llector islandés contemporaneu tien munches dificultaes pa entender el manuscritu orixinal, por non mentar el cambéu que sufrió la caligrafía del [[alfabetu llatín]] dende entós.



=== Nórdicu antiguu oriental ===
El dialeutu oriental, que se faló más o menos ente los años [[800]] y [[1100]], recibía'l nome, en [[Suecia]], de *suecu rúnicu*, y en [[Dinamarca]], de *danés rúnicu*, pero fai falta tener claro que l'usu de les pallabres *suecu* y *danés* nun se debe a causes llingüístiques. Dambos recibíen el nome de rúnicu porque los testos escritos nesti dialeutu apaecen, mayoritariamente, escritos n'[[Runa (escritura)|alfabetu rúnicu]]. A diferencia del protonórdicu, que escribíase col [[Runa (escritura)|futhark]] vieyu, el dialeutu oriental del nórdicu antiguu escribir col futhark nuevu, que solo tenía 16 lletres. Debíu al númberu llindáu de [[runa|runes]], la runa que s'emplegaba pa representar la vocal *o* usábase tamién pa representar los soníos *o*, *ø* y *y*, y la runa que s'utiliza pa *i* tamién equival a *y*.

El cambéu más importante que se dio nel dialeutu oriental foi'l cambéu de *æi* (en dialeutu occidental *ei*) por *y*, como pasa cola pallabra *stæin*, qu'evolucionó escontra *sten*. Esti fechu reflexar nes inscripciones rúniques, ente que nes vieyes puede lleese *stain*, nes más nueves lléese *stin*. Tamién había'l cambéu de *au* de *dauðr* a *ø*, quedando en *døðr*. Esti cambéu alviértese coles mesmes nes inscripciones rúniques porque, onde antes se lleía *tauþr*, les últimes inscripciones amuesen *el toþr*. Amás, el diptongu *øy* (l'equivalente al diptongu *ey* del dialeutu occidental) evolucionó escontra *ø*, como bien puede vese na pallabra que'l nórdicu antiguu emplegaba pa dicir *islla*.

Hasta principios del [[sieglu XII]], el dialeutu oriental yera un dialeutu uniforme. En Dinamarca apaecieron les primeres diferencies locales, qu'acabaríen marcando la diferencia ente'l danés antiguu y el suecu antiguu. Estos cambeos estender escontra'l norte, creando asina [[isoglosa|isogloses]] que tomaben dende [[Selandia]] hasta [[Svealand]].

Les vocales a final de pallabra -*a*, -*o* y -*y* empezaron a fundise en -*y*. Al empar, les consonantes oclusives sordes, esto ye, *p*, *t* y *k*, volviéronse sonores ya inclusive fricatives. Estos cambeos fixeron que'l danés contemporaneu tenga les pallabres *kage*, *bide* y *gabe* mientres el suecu tien les pallabres *kaka*, *bita* y *gapa*.

Amás, el danés tuvo la perda del acentu zarráu que podemos atopar tantu en suecu como en noruegu contemporáneos, sustituyéndolo por un acentu abiertu con una oclusiva gutural añadida.

==== Testu d'exemplu ====
Esti testu ta estrayíu del *Västgötalagen*. Ye'l testu escritu más antiguu que se caltién en suecu y data del [[sieglu XIII]]. Ye contemporaneu de los testos más importantes de la lliteratura medieval islandesa. De normal, tómase esti testu como l'entamu del suecu antiguu.

:*Dræpær maþar svænskan man eller smalenskæn, innan konongsrikis man, eigh væstgøskan, bøte firi atta ørtogher ok þrettan markær ok ænga ætar bot. [...] Dræpar maþær danskan man allæ noræn man, bøte niv markum. Dræpær maþær vtlænskan man, eigh ma frid flyia or landi sinu oc j æth hans. Dræpær maþær vtlænskæn prest, bøte sva mykit firi sum hærlænskan man. Præstær skal i bondalaghum væræ. Varþær el soþærman dræpin ællær ænskær maþær, ta skal bøta firi marchum fiurum þem sakinæ søkir, ok tvar colar konongi.* 

Traducción:
:*Si daquién mata a un suecu o un smålandés, un home del reino pero non un godu, l'asesín va tener que pagar ocho örtugar y trece marcos, pero non wergeld. El rei va tener nueve marcos del asesín pol asesinatu de cualquier persona. Si daquién mata a un danés o a un noruegu, l'asesín va tener que pagar nueve marcos. Si daquién mata a un estranxeru, nun va ser desterráu sinón que va tener que dexar el so cla. Si daquién mata a un clérigu estranxeru, va pagar tanto como pol asesinatu d'un estranxeru cualesquier. Un cura cunta como un home llibre. Si daquién mata a un alemán o a un inglés, l'asesín va tener que pagar cuatro marcos al demandante y dos marcos al rei.*

=== Gútnico antiguu ===
La [[Gutasaga]] ye'l testu más llargu que se caltién en [[gútnico antiguu]]. Foi escritu nel [[sieglu XIII]] y ta entemecíu cola historia temprana de la [[isla de Gotland]]. Esti estractu narra l'alcuerdu al cual llegaron los gotlandeses col rei de [[Suecia]], poco antes del [[sieglu IX]]:

:*So gingu gutar sielfs wiliandi vndir suia kunung þy at þair mattin frir Oc frelsir sykia suiariki j huerium staþ. vtan tull oc allar utgiftir. So aigu oc suiar sykia gutland firir vtan cornband ellar annur forbuþ. hegnan oc hielp sculdi kunungur gutum at waita. En þair wiþr þorftin. oc kallaþin. sendimen al oc kunungr oc ierl samulaiþ a gutnal þing sienda. Oc latta þar taka scatt sinn. þair sendibuþar aighu friþ lysa gutum allá steþi til sykia yfir haf sum upsala kunungi til hoyrir. Oc so þair sum þan wegin aigu hinget sykia.*

Traducción:
:*Poro, pola so propia voluntá, los gotlandeses convertir en súbditos del rei de Suecia y, por esto, pueden viaxar llibremente y ensin riesgu a cualquier puntu del reinu de Suecia ensin pagar peaxe nin otros impuestos. Amás, los suecos tienen el derechu de dir a la islla de Gotland ensin restricción nel granu nin otra prohibición. El rei hai d'ufiertar proteición y ayuda siempres que la precisen y pidir. El rei y los jarls van haber d'unviar emisarios al Þing gútnico pa recibir el dineru de los impuestos. Estos emisarios van haber de proclamar pasaxe llibre pa tolos gotlandeses a tolos puntos del mar del rei en Upsala y lo mesmo pa tou aquel que quiera viaxar escontra la islla de Gotland.*

Delles carauterístiques importantes del gútnico antiguu pueden vese nesti testu. La primera ye que, a diferencia del dialeutu oriental, el gútnico antiguu caltién tolos diptongos. Y la segunda, que'l diptongu *ai* de *aigu*, *þair* y *waita* nun sufrieron l'apaición d'un *umlaut* como pasa col diptongu equivalente nel dialeutu occidental, esto ye, *ei* de les pallabres *eigu*, *þeir* y *veita*.

== Ver tamién ==
* [[Noruegu antiguu]]

=== Información dialeutal ===
* [[Noruegu antiguu]]
* [[Historia del idioma danés]]
* [[Nórdicu groenlandés]]
* [[Gútnico antiguu]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==

=== N'inglés ===
* Gordon, Eric V. and A. R. Taylor. *Introduction to Old Norse*. Segunda edición, Oxford: Clarenden Press, 1981.

=== N'alemán ===
* Adolf Noreen: *Altisländische und altnorwegische Grammatik, unter Berücksichtigung des Urnordischen*. Halle, Max Niemeyer, 1903. [http://www.ling.upenn.edu/~kurisuto/germanic/oi_noreen_about.html (facsímil n'Internet)]
* Robert Nedoma: *Kleine Grammatik des Altisländischen''. Heidelberg, Winter, 2001. ISBN 3-8253-1152-X

## Enllaces esternos

* Información del antiguu nórdicu
* Indo-European Language Resources Los recursos son, esencialmente, xermánicos. Hai dos diccionarios y dos gramátiques d'islandés antiguu (n'inglés y alemán) y una gramática del suecu antiguu (n'alemán).
* Amuesa oral de la llingua
* Curso de nórdicu antiguu (n'inglés)