Ibi

**Ibi** ye una población de la Comunidá Valenciana, España. Asitiada nel interior de la provincia d'Alicante, na Hoya d'Alcoi, ye la más grande de la comarca xeográfica de la Hoya de Castalla. Cuenta con una población de 23.365 habitantes (INE 2016).

## Xeografía
La villa de Ibi atopar a 755 metros d'altitú sobre'l nivel del mar (acordies colos datos del SIGNA-Ministeriu de Fomentu), lo que la convierte n'unu de los conceyos más altos de tola provincia. Ibi ta asitiáu nel estremu noroeste de los valles que configuren la Hoya de Castalla y al nordeste de la cuenca del Monnegre, conocíu tamién como Ríu Verde o de Castalla, concretamente xunto a les sierres Teixereta y de Biscoy.

Na so parte norte y nordeste parte con un gran arcu montascosu formáu poles sierres de *Biscoy, Teixereta, Cuartel, Cabezo Corbó* y *la Tallada*, el so picu más eleváu ye'l Menejador, con 1.356 m d'altitú. Dicha monte atópase dientro del parque natural de la Font Colorada que pertenez a los términos municipales de **Ibi** y Alcoi.

La población ta enclavada ente dos cuetos sobre los cualos allúguense respeutivamente les ermites de Santa Lucía y San Miguel.

Comunicar con Alicante y Valencia pela autovía A-7.

## Clima
El clima de Ibi ye un clima mediterraneu (clasificación climática de Köppen CSa) con influencies continentalizadas, anque'l clima entra dientro del clima conocíu como clima mediterraneu típicu. La ciudá esfruta d'un clima bien especial debíu al Efeutu Föhn, una y bones el iviernu presenta unos valores bien nidios teniendo en cuenta l'altitú de la ciudá. Los iviernos son templaos, ente que les xelaes son pocu frecuentes, anque asoceden delles vegaes al añu. Los branos son templaos y secos. La ciudá presenta una temperatura medio añal de 14.3ºC y una precipitación media averada de 500 mm, concentrándose les agües principalmente na seronda (anque bien variable a lo llargo de les estaciones y de un añu a otru).

## Llocalidaes estremeres

El términu de Ibi llenda colos términos municipales d'Alcoi, Castalla, Xixona y Onil.





## Historia
Ibi nun se constitúi como una villa hasta'l sieglu XVII, frutu d'un llargu procesu históricu empecipiáu na Edá Media cola conquista y repoblación cristiana. Pero antes de too eso, el territoriu foi ocupáu por otres cultures y yá se-y conocía como territoriu independiente nel sieglu IV.

### Edá Antigua

#### ''Dómina ibérica''
Nos sieglos VI-III e.C. , el puntu xeográficu que güei conocemos por Ibi topar nel territoriu de la Contestania, que s'asitia al sur del ríu Júcar. Llindaba al norte colos edetanos y al sur colos bastetanos.

Los estudios realizaos na Hoya de Castalla definen la mesma como espaciu de transición ente los distintos territorios contestanos de la contorna de la Hoya d'Alcoi, el Campu d'Alicante y el Vinalopó al nun asitiase na zona un gran pobláu cercáu del que puedan depender el restu de xacimientos redoma y al tener menor cantidá que'l restu de la Hoya d'Alcoi y les otres contornes citaes.

En Ibi, de dómina ibérica plena son los xacimientos de la Cova de la Moneda y Fernoveta. De dómina ibérica tardía paecen les cerámiques atopaes en L´Horta de Pont Sur y Camino Viejo d'Onil.

La **Cova de la Moneda** ye unu de los xacimientos de más sonadía de la Hoya de Castalla. Sicasí, tolos materiales arqueolóxicos vienen de actuaciones incontrolaes. Tien les carauterístiques comunes d'otres cueves-santuariu d'esta dómina: posición elevada con un ampliu dominiu visual, situación xunto a un camín de monte que comunica dos vertientes d'una sierra y apaición de materiales d'usu ritual.

La **Masía de Fernoveta** ta ente'l cuetu de San Miguel y el Alt de Santa María, a lo cimero d'una collada. Yera una esplotación rural de la redolada inmediata, tenía próximos terrenes d'usu agrícola, recursos hídricos y un llugar d'enterramientu. Equí atopáronse vasos d'almacenaxe, tinajas y tinajillas de llabios moldurados, platos o páteras con decoración de círculos y círculos concéntricos, material informe de decoración xeométrica, cerámica de cocina representada por fragmentos d'olles de cantu saliente engrosáu. Coles mesmes, topáronse dos fragmentos de cerámica ática de barniz negru (lóxicamente d'importación). Esto xuníu a dellos fragmentos de pasta vítreo faen pensar nuna necrópolis ibérica na zona.

El xacimientu del **Camino Viejo de Onil** asítiase dientro del nucleu urbanu de Ibi, xunto a San Miguel, na aguada sur, na exa tradicional de comunicación ente Ibi y Onil. Los restos son escasos y munchos sumieron arriendes de les intervenciones urbanístiques a partir de 1980.

**L´Horta del Pont Sur** asitiar nun área abancalada ente les boques del Barranc dels Molins y de les Raboses. Ye un llugar pródigu en tierres fértiles y agua, lo cual favorez l'asentamientu humanu. Restos materiales: tinajas y tinajillas, llabios moldurados con decoración a bandes anches horizontales en colloráu vinosu y delles ases geminadas, dos fragmentos d'ánfora ibérica, páteras o platos de cantos exvasados n'ala recta, tamién de cantos vueltos al interior. La decoración ye xeométrica. La cerámica de cocina tópase representada por olla de saliente engrosáu.

El xacimientu **Camín de la Ermita de San Miguel** atópase al pie del cuetu de la construcción homónima, na so aguada oriental. Foi afayáu en 2004, por cuenta de les obres pa la realización de la rotonda emplazada na unidá d'execución R-2. L'actuación arqueolóxica foi realizada ente'l 19 de xineru y el 16 de febreru de 2005 so la direición téunica de J. Lajara Martínez. Los materiales atopaos fueron depositaos nel Muséu Arqueolóxicu Municipal Camil Visedo Moltó d'Alcoi. El material arqueolóxico topáu nun ye abondosu, y amás ta bastante estazáu, sicasí, ye interesante, teniendo en cuenta que ye unu de los pocos xacimientos de dómina iberorromana escavaos nes contornes centrales de la provincia d'Alicante.
Afayos: vasos de tresporte y almacenaxe (ánfores ibériques, de boques planes col llabiu pocu destacáu, tinajas y tinajillas de cantos exvasados y llabios moldurados, platos de parés curves y cantos vueltos al interior). La cerámica de cocina representada al traviés de la olla B. 1. 1 de Bonet-Matu. El color de los elementos decoraos ye de nuevu de tonu vinosu y los motivos representaos son de tipu xeométricu. Nun s'aprecien decoraciones de tipu vexetal nin figurada. Ye difícil concretar la cronoloxía dau lo recurrente del estilu xeométricu. Magar tou puede comparase el material atopao col repertoriu decorativu que vien dándose nos xacimientos de los ss. III-I e.C. nes contornes de centrales de la Provincia d'Alicante.

#### ''Dómina romana''
Apocayá afayóse un pequeñu asentamientu romanu dedicáu a la esplotación agrícola y ganadero, datáu ente los sieglos I e.C. y I&nbsp;d.&nbsp;C.

### Edá Media
Nos tiempos de Reconquistar, sería una o delles pequeñes alquerías. Por cuenta de los pactos contraíos col rei Xaime I d'Aragón, Zayd Abu Zayd, antiguu rei almohade de Valencia y aliáu del monarca aragonés, toma posesión d'esti territoriu, que ye cedíu al so xenru Eiximén Pérez d'Arenós. Per mediu d'un truecu pasaríen a poder del rei. Mientres el sieglu XIV perteneció a los señores feudales de Cocentaina, Planes y otros, inclusive a los mesmos monarques nuevamente, siendo'l postreru de los sos propietarios Mosén Francisco Pertussa, quien lo vendió a la vecina llocalidá de Xixona.

### Edá Moderna

Nel añu 1578 ye declarada Universidá por Felipe II y, unos años más tarde, en 1629, llogra la emancipación definitiva al concedése-y la condición de Villa Real.

Nel intre de la Guerra de Socesión, los pueblos de la Hoya de Castalla, manifestaron la so fidelidá al futuru rei Felipe V, lo que-y valió a Ibi los títulos de Noble, Fiel y Lleal. Amás dáse-y el privilexu por que pueda añader al escudu dalguna señal de fidelidá; asitióse'l perru.

### Edá Contemporánea

Hasta'l sieglu XIX la principal fonte d'ingresos fuera l'agricultura de secanu, a la que se xunió la industria artesanal como la xeladería y el comerciu de la nieve. Foi mientres esta dómina cuando se construyeron la mayor parte de los pozos de nieve, que güei día perduren nes sierres aledañas a la llocalidá. Trátase de depósitos circulares construyíos na fastera d'un monte, sobre la cual construyíase un muriu de mampostería y el cual tenía una cubierta denominaes de falsa cúpula por aciu fileres de piedres. Les puertes d'estes construcciones solíen ser de piedra de sillería, y teníen una barra de fierro o madera pa colgar la carrucha. D'esta última actividá derivaría la industria xeladero que tuvo una rápida crecedera, por tola xeografía nacional y gran parte del estranxeru, a partir de finales del sieglu XIX.

A partir de los años 40 y 50 Ibi empezó a esperimentar una gran crecedera económica gracies a la espansión y puxanza del sector xugueteru. Grandes fábriques como Payá o Ricu cuntaben con plantíes de centenares de trabayadores qu'aceleraron la crecedera de la llocalidá. Mientres estes décades el sector xugueteru de Ibi, y de la Hoya de Castalla, gociaron d'una gran actividá y el númberu d'empreses xugueteres multiplicóse. Sicasí, a partir de 1975 el sector empezó a trate afeutáu pola apertura d'España al esterior y la fuerte competitividá d'otros mercaos. D'esta miente, Xuguetes Payá y Xuguetes Ricu cerraron les sos puertes nel añu 1984.

Tres esti periodu de crisis, Ibi empezó a abrir escontra otros sectores, como la siderurxa, el tratamientu de plásticos y metales, envasado ya industria auxiliar, ente otros. Gracies a esta diversificación, Ibi caltuvo una crecedera constante na so industria y anguaño tien el tercer polígonu industrial más estensu de la provincia d'Alicante, namái superáu polos polígonos d'Alicante y d'Elx.

## Demografía
Según el censu INE 2012, Ibi cuenta con 23.616 habitantes, polo que ye'l 21º conceyu de la provincia en númberu d'habitantes.

Na siguiente tabla pueden apreciase les variaciones demográfiques de Ibi hasta la fecha. Hasta la década de los 60, Ibi foi una villa fundamentalmente agrícola, d'ende que la población creciera bien amodo o inclusive escayera en determinaes dómines como en 1940. Ye a partir de la década de los 60, y especialmente de los 70 cuando la población de Ibi empieza a crecer, llegando a triplicar el so tamañu n'apenes 20 años (1960-1981). Esta dómina coincide con una gran espansión económica qu'esperimenta la industria del conceyu, sobremanera el sector del xuguete. A partir de los años 90, coincidiendo cola crisis del sector y el zarru de munches de les sos fábriques (Payá y Ricu, ente otres), reparar como la población de Ibi crez de forma bien paulatina, hasta algamar el máximu históricu de 24.113 habitantes nel añu 2009, en plena crisis económica. Les consecuencies de dicha crisis empiecen a reparase a partir del añu 2010, cuando población de Ibi empieza a escayer amodo. Anguaño la cayida paez habese moderáu y en 2016 rexistróse una leve medría.

## Economía
Ibi ye un conceyu onde les industries recíclense de cutio p'afaese a los nuevos mercaos. Dende'l sieglu pasáu, el negociu del xeláu xeneró munchos puestos de trabayu. Tamién ye conocida pola so producción de xuguetes que nos años 70 y 80 centraben a casi tola población activa. Anguaño Ibi ye una de les llocalidaes más industrializaes de la provincia, pero les empreses de xuguetes tán siendo reemplazaes por fábriques de metal y de plásticu polo xeneral, aumentando tamién el sector d'importación y esportación.

Anguaño la industria de Ibi concentrar nos sos polígonos industriales, siendo'l de mayor estensión L'Alfaç III. En total hai más de 2.5 millones de metros cuadraos destinaos a usu industrial y un total de más de 500 empreses. Ente elles destaquen: INJUSA, Xuguetes Picó S.L., Unimasa, ColorBaby, S.L. Moltó S.A., Flejes Industriales S.A., Acteco S.L., Xuguetes y H. JOAL S.A., etc. Amás la multinacional Smurfit Kappa tien una factoría nel polígonu de recién creación asitiáu al otru llau de l'A-7.

Les mayores exes comerciales de la ciudá son L'Avenida de la Paz, callar Constitución y l'Avenida Xuan Carlos I.

## Política






## Símbolos
Pueden destacar dos elementos simbólicos bien importantes na villa de Ibi, como son l'escudu y la bandera. En dambos elementos cabo resaltar l'apaición de les dos torres, antiguos castiellos yá sumíos.

* **Escudu**
L'escudu heráldicu municipal queda entamáu de la siguiente forma:

*"Escudu de forma española. Partíu y cortáu, en primeru y segundu cuartel de plata, una torre de gules ajurada de plata; tercer cuartel, en campu d'oru, un perru rampante de sable. Nel centru del xefe, escusón en losange con cuatro palos de gules en campu d'oru. A derecha y izquierda de la punta, fora del escudo dos L mayúscules, d'oru. Sol escudu y fora d'él, una banda o fimbria de plata, cola lleenda Ibi Regii Patrimonii, en gules. Timbrado de la corona real d'España, zarrada, con ocho diademás de les que son visibles cinco".

*
Publicáu nel DOGV 29-05-1987, páxs. 2624,2625. Trátase de les armes tradicionales de la villa, a les cualos añader el perru nel sieglu XVIII, n'alcordanza de la so llealtá al bandu borbónicu na guerra de Socesión; tamién faen referencia a la so condición lleal, los dos **L** de los llaos. Nel escudu, les dos torres recuerden los dos castiellos que se construyeron mientres la dominación árabe, el "**Vell**" nel Ribayu de los Molinos; y el "**Vermell**", nel cuetu de Santa Lucía. El rombu coles barres mariellu y coloráu simbolicen la so condición de villa Real, reflexada tamién na lleenda escrita en llatín na parte inferior del escudu: "*IBI REGII PATRIMONII*"

* **Bandera**

Con estos colores reconoz la bandera de Ibi, según la resolución dictada pola Conselleria de Xusticia'l 28 de xineru de 2003:
Tres el dictame del Conseyu Téunicu d'Heráldica y acorde coles normes autonómiques reguladores de los símbolos, tratamientos y honores de les entidaes llocales de la Comunidá Valenciana, la bandera adoptada pol conceyu de Ibi va quedar entamada de la siguiente manera: *“Bandera de proporciones 2:3. Terciada al estil. Al estil, d'oru o mariellu, una torre colorada abierta y mazonada de sable. A la batiente, de plata o gris perlla, otra torre del mesmu color, tamién abierta y mazonada de sable. Ente los campos, centráu, un cuadráu sofitáu sobre una punta coles armes reales d'Aragón”.
*

## Colexos
Ibi tien colexos distribuyíos pol pueblu. Hai 7 (2 alcordaos y 5 públicos).

### Alcordaos
Son la Fundación San Juan y San Pablo y los Salesianos.

### Públicos
Son el Teixereta, el Nou Derramador, el Pla y Beltrán, el Cervantes y la Felicidad Bernabeu.

## Institutos
Ibi tien 3 institutos bien cercanos al polideportivu municipal: el Nou Derramador, la Foia y el Frai Ignacio Barrachina.

## Monumentos, museos y llugares d'interés

* **Ilesia parroquial de la Tresfiguración**. Edificiu d'interés arquiteutónicu. La so construcción data de principios del sieglu XII, destaquen les torres allugaes nos llaterales, y la cúpula asitiada sobre'l cruceru, cubierta con texa azul. Nel so interior, alluga frescos del artista Joaquín Oliet, según les talles d'El Salvador y la Virxe de los Desamparaos.

* **La Tartana**. Un carru tiráu por un caballu foi unu de los primeros xuguetes que se fabricó en Ibi. A principios de sieglu, los sos habitantes dedicar a les xeres del campu y a la fabricación de los xelaos. Tamién esistía un pequeñu taller de hojalatero onde se faíen llecheres, aceiteres, recipientes pa los xeladeros... Nesti taller Rafael Payá fixo a los sos fíos una pequeña tartana con cachos de lata, col tiempu apaeció la primer fábrica de xuguetes de Ibi: Payá Hermanos. D'ende'l significáu tan especial que tien la "Tartana" y cuenta con una plaza en Ibi. Amás el máximu gallardón que concede la Villa de Ibi güei ye la Tartana.

* **Monumentu al ''Fester*** (al festero). El monumentu representa la imaxe de la Virxe, a los sos pies, sol so mantu, un festero moru y otru cristianu. Ye obra del escultor [[Vicente Ferrero]].Foi'l primer monumentu que se dedicó a la Fiesta de Moros y Cristianos y a la so patrona, de tolos conceyos que celebren esti tipu de festexos.

* *'Monumentu *dels Geladors*** (xeladores). Monumentu n'homenaxe a los "xeladeros ibenses", enclaváu nel parque "''dels Geladors''", que representa los avatares y trasiegos d'una familia de xeladeros, modelu de tantes otres que fueron trashumando pola xeografía española y tamién del estranxeru, como precursores d'esta importante industria actual. Ye obra del artista gallegu [[Magin Picallo]]. El monumentu ta esculpíu en granitu negru de gran calidá y granu finu, que estrayer de les meyores canteres de Moraña (Galicia), una y bones el mesmu axunta importantes carauterístiques como son: color negru buxu, durez abonda pa perdurar nel tiempu y granu apropiáu pa llograr les distintes téuniques y calidaes que la obra rique. Les midíes son d'una llongura de 3,15 metros, un anchu de 1,60 metros, d'altu sobre 3,50 metros, quedando les figures un pocu mayores que de tamañu natural. Na escultura apaecen cinco figures que representen de la mesma, la despidida simbolizada con un abrazu, que tanto caracteriza a los xeladeros en Ibi, y distintes figures efectuando les correspondientes xeres del xelador de finales del sieglu XIX. El grupu rematar cola figura orixinaria del xeladeru ambulante y voceador de la mesma dómina presentando los dos instrumentos orixinales, la xeladora manual que sirvía pa faer y tresportar el líquidu granizao y ajofaina onde tresportaben los vasos y l'agua con que se llavaben.

* **Monumentu a los Reis Magos**. Na plaza a la que da nome atopa l'únicu monumentu conocíu nel mundu dedicáu a la figura de los trés Reis Magos d'Oriente, tan entroncados cola industria xuguetero de fuerte implantación en Ibi. Foi inauguráu'l día cinco de xineru de 1975 y ye obra en piedra d'Aurelio López Azaustre. 

* Muséu **Casa de los Reis Magos**.

* **Ribayu de los Molinos**. Paraxa natural de gran valor medioambiental. Nél esistíen (quedando inda dalgunu, anque non en funcionamientu) dellos molinos fariñeros y pa la ellaboración de papel. Tamién tien una zona recreativa y una interesante escuela d'esguilada, fornida pol escalador local Miguel Muñoz.

* **Monumentu al Centenariu del Xuguete**. Monumentu allugáu na Plaza del Centenariu, nel centru de la ciudá. Representa los actos realizaos en 2006 pa festexar el centenariu de la creación del primer xuguete en Ibi.

* **Casa Gran** (grande). L'edificiu llamáu “Casa Gran” sirvió de see al [[Muséu valencianu del xuguete]]. Trátase d'una vivienda de calter señorial del sieglu XVIII, de forma perfectamente rectangular. Na planta baxa, esíbense les obres d'arte aconceyáu por don Juan Pablo Pérez a lo llargo de la so esistencia. Ye na planta alta de la Casa Gran, onde s'esibía'l Muséu Valencianu del Xuguete. Esti Muséu axunta una variada muesta de 444 xuguetes, realizaos en ibi dende los sos entamos nesta industria. EL Muséu Valencianu del Xuguete ta pendiente d'un allugamientu definitivu. Al pie de esti edificiu había unos xardinos, a los que s'aportaba por un arcu de piedra que daba a la plaza de la iglésia o direutamente dende l'edificiu, que yeren conocíos como "xardinos de la Casa Gran". nellos había un senciellu y pequeñu auditoriu al campu nel que se realizaben distintos actos rellacionaos col colexu vecín, según otros actos rellacionaos coles fiestes de Moros y Cristianos. Estos xardinos, según l'arcu que los sirvía d'accesu y que'l pueblu tenía en gran estima, fueron destruyíos apocayá pa encajonar un pequeñu polideportivu concedíu n'usufructu pol consistoriu al colexu de monxes vecín de la Casa Gran. Asina tenemos dando fachada a la plaza de la iglésia a: la mesma iglésia de la Tresfiguración, el polideportivu (en construcción), y la Casa Gran qu'alluga el, un pocu escaecíu, muséu del xuguete.

* [[Muséu valencianu del xuguete]]

== Fiestes y tradiciones locales ==





* ***Fiestes de los [[Reis Magos]]***. Al ser unu de los pueblos xugueteros y tener el primer [[Monumentu a los Reis Magos (Ibi)|monumentu]] mundial dedicáu a los Reis Magos, en xineru'l pueblu celebra esta fiesta de forma especial. Nos víspores pártense, polos monumentos y sitios singulares, telegrames xigantes onde s'anuncia la inminente llegada de los Reis Magos (Melchor, Gaspar y Baltasar). El día 4, l'heraldu va allegar en pequeñu desfile hasta la plaza de los Reis Magos a recoyer les cartes de los neños, y dacuando non tan neños, p'apurrir estes a les sos maxestaes los Reis Magos d'Oriente. Yá'l día 5, entra en Ibi la gran caravana de los Reis Magos colos sos paxes y "los negros", aquellos que con escalera en mano, xuben polos balcones pa partir los regalos que los neños de Ibi pidieron nes sos cartes. Hai que dar una mención especial al gran interés de la población nueva pa salir de "negru", dando llugar a llistes d'espera de dellos años.

* ***Día de los Xeladeros***. En febreru, tradicionalmente, intentando nun coincidir cola feria del xeláu, celébrase un día nel que los xeladeros de Ibi, conocíos internacionalmente polos sos xelaos artesanales dende'l [[sieglu XIX]], faen participes a tol pueblu de Ibi, especialmente a los neños, a pasar un prestosu día, nel cual pela mañana efectuar una serie de xuegos infantiles bien risonderos, que rematen col sortéu de dos oxetos de valor pa los mozos, como pueden ser una bicicleta y un ordenador personal o daqué asemeyáu, pa lo cual pártense un día antes polos colexos unos tiques de participación pa efectuar el sortéu. Esta fiesta se continua pela tarde con una gran repartu de xelaos, de forma gratuita, al cual allega tol pueblu a tastiar esta entrañable llambionada, acompañaos de música na plaza dedicada a los xeladeros, la Plaza ''de los Xeladeros''.El domingu sigue con una solemne misa con ufrienda a la "Mare de Deu dels Desamparats" dedicada a los xeladeros que se colen a los sos respeutivos llugares de trabayu por tola xeografía d'España, y rematar con una comida d'Hermandá.

* ***Día de l'Avís*** ('avisu'). Ye un predesfile de les fiestes patronales de moros y cristianos (un "avisu" de que yá s'averen) y celébrase el sábadu anterior al segundu domingu de mayu.

* ***Romería de San Pascual***. La romería de San Pascual celébrase'l sábadu posterior al 17 de mayu (día de [[Pascual Baylón|San Pascual]]) y consiste na xubida a la ermita dedicada a esti santu en romería, con xuegos, paelles y charangues.

* ***Nueches de Baille*** (''Nits de Ball''). Mientres los meses de branu (xunu, xunetu y agostu) los martes y xueves na ''Plaza la Palla'' pela nueche báillense les dances ibenses.

* ***[[Moros y Cristianos]]***. **Declaraes d'Interés Turísticu Provincial**. Pasaos 9 díes del primer miércoles del mes de setiembre empiecen les sos fiestes patronales de Moros y Cristianos n'honor a la Virxe de los Desemparados. Nestes fiestes la xente ver de ropes asemeyando les tropes mores y les cristianes, enfréntense siguiendo un guión, que se repite tolos años, nel que los cristianos, previa conquista mora del castiellu de Ibi, reconquisten el pueblu. Hai un total de 14 Comparses, la metá del Bandu Cristianu (Almogávares, Cides, Contrabandistes, Guerreros, Maseros, Mozárabes, Caballeros Templarios) y la otra metá del Bandu Moru (Almorávides, Argelianos, Beduinos, Moros Chumberos, Mudéxares, Pirates, Tuareg). Cada Bandu ta encabezáu por un Capitán. Cada Comparsa ta representada pola so Abanderada, cargu que cada añu ostenta una muyer de forma voluntaria. L'actu más llamativu ye la Entrada, desfilando los Cristianos pela mañana y los Moros pela tarde. A otru día, sábadu, celébrase un desfile infantil, una batalla d'arcabucería, denomada "alardo" y una Embaxada Mora tres la que los Moros apodérense, simbólicamente, del Castiellu de la Villa, d'últimes la "Ufrienda Floral". El domingu, tres una guerrilla celebra'l "Xuiciu Sumarísimu y fusilamiento del moru traidor" actu entamáu pola Comparsa de Moros Chumberos, yá pela tarde y tres un segundu alardo, celébrase una Embaxada Cristiana y recupérase el Castiellu. De siguío, les persones que quieren comprometese pa ostentar cargos de Capitán o d'Abanderada pal añu siguiente, realicen la llamada "Vuelta al Castillo", onde comparsa tres comparsa van dir dando la vuelta acompañaos de tola xente que participe con ellos el próximu añu y la fiesta remata con una solemne Procesión na que la imaxe de la Virxe de los Desamparaos percuerre les cais de la Villa Xuguetera.

* ***[[Fiestes d'iviernu de Ibi|Fiestes d'iviernu]]***. El 28 d'avientu celebra la fiesta de "Los Enharinados" ("Els [[Fiesta dels enfarinats|enfarinats]]"), na que, a golpe de petardos y farina, los insurxentes consiguen rindir a la población sol so mandatu. El nuevu alcalde de los “Enfarinats” toma varar de mandu ficticiu de manes del alcalde de la llocalidá. Tres tomar de posesión simbólica del nuevu Gobiernu llocal de Els Enfarinats, el nuevu orde imponer en Ibi a golpe de escaramuzas y batalles de güevos, farina y cohetes borrachos. Escontra'l mediudía, l'absurdu y les escentricidaes d'esti grupu d'homes afatiaos coles más estrafalaries vistimientes, estender por tol centru urbanu de la llocalidá xuguetera onde, per un solu día, riolen a los sos deleres, tendiendo emboscaes y enfrentándose a la oposición nuna batalla épica, que se repite tolos años, y a la que tán espuestos non yá los milicianos de los enharinados ('enfarinats'), sinón tamién los viandantes que inocentemente crucien los dominios de los golpistes. Los ciudadanos que s'atreven a cruciar pola plaza de la Ilesia, cuartel xeneral de los enfarinats, y osen incumplir les sos esbarriaes órdenes, acaben rebozados en farina y güevu. El centru urbanu de Ibi cubrir d'una gran nube blanca na qu'apenes se puede acolumbrar a los protagonistes, qu'espleguen tolos sos efectivos bélicos y tomen la plaza de la Ilesia, últimu bastión nel que se decide la batalla con "cohetes borrachos". A la fin de la "encarnizada" llucha, la oposición torar a los invasores, ante que'l so meyora nun tien más remediu que replegase nes escalinates de la ilesia de la Tresfiguración del Señor. El final de la batalla vien precedíu pola anunciada derrota de la oposición que, finalmente, ríndese ante la superioridá de los "enharinados", ensin qu'haya que llamentar baxes en nengún de los dos bandos. Cola rindición de la oposición, llega l'armisticiu pol que se xunen los dos bandos engarraos y xuníos, a la fin, por una causa común: recaldar fondos pal asilu de anciano San Joaquín de Ibi. La recaldación del "impuestu revolucionariu" realizar ente los establecimientos comerciales de la llocalidá. Por esti motivu, según l'alguacil de los "enharinados", "la xente paga les multes con muncho gustu". La xornada va rematar cola "danza", nes que van participar muyeres vistíes con luxosos traxes, homes cubiertos con elegantes capes, y otros peculiares personaxes conocíos como "los tapaos", que van amarutaos de les formes más variopintas y cubiertos con capa y mázcares. La danza va empecipiar tres recibir el permisu del alcalde de los enfarinats, nel últimu actu del so mandatu, pela nueche tien llugar nel Pabellón del Polideportivu'l "baille del Virréi" nel que se representen los bailles rexonales y que va tener un segundu actu tamién el día 30 d'avientu. Les fiestes d'iviernu de Ibi tienen munchos más protagonistes como son ''els fadrins, els casats y els amantats.
:Tán declaraes **Fiestes d'Interés Turísticu Autonómicu**.
* ***El correfocs***. Trátase d'una festividá que la so temática tratar de la representación de los diaños procedentes del infiernu. A les 23.00h a mediaos de xunu, los espectadores d'esta fiesta, preparar pa interactuar con dichos personaxes y formar parte del espectáculu de fueu y llocura qu'invade la llocalidá esa nueche.

* ***Mercáu de los Reis Magos*'''. El Mercáu de los Reis Magos de Ibi ye un nuevu conceutu de mercáu navidiegu pa la llocalidá. Celebrar a mediaos del mes d'Avientu sol nome "Onde viven los suaños", ésti mercáu amuesa a la ciudadanía y visitantes la maxa de la Navidá destacando la figura de los Reis Magos. Gastronomía, comerciu, animación, artesanía y rutes empuestes que nos devolverán a la infancia, xuguetes, ilusión, lluces y muncho más ye lo que podrá atopase nesti mercáu qu'aspira a convertise nun referente de la provincia.

## Persones destacaes
* Pascual Pla y Beltrán. Poeta.
* José Nomdedeu. Militar.
* Ramón Valls Figuerola. Políticu comunista.
* Rubén Plaza. Ciclista. Campeonatu d'España de ciclismu en ruta Campeón d'España en ruta los años 2003 y 2009
* Fray Gregorio de Ibi.

## Ver tamién
* Fiestes d'iviernu de Ibi
* Fiesta dels enfarinats
* Monumentu a los Reis Magos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Ibi
* Ibi nel Rexistru d'Entidaes Llocales de la Xeneralidá Valenciana
* 
* Páxina de la comisión de fiestes de moros y cristianos, hestoria, semeyes, comunicaos, múscia, videos...
* Portal sobre'l muséu del xuguete de Ibi
* Contrainformación y axenda de conciertos