Donatello

**Donato di Niccolò di Betto Bardi**, conocíu como **Donatello** , foi un artista y escultor italianu de principios del Renacimientu, unu de los padres del periodu xunto con Leon Battista Alberti, Brunelleschi y Masaccio. Donatello convertir nuna fuercia innovador nel campu de la escultura monumental y nel tratamientu de los relieves, onde llogró representar una gran fondura dientro d'un mínimu planu, denominándose col nome de *[[stiacciato]]*, ye dicir «relieve esplanáu o estrapáu». 

El *[[David en mármol (Donatello)|David]]* de mármol pa la catedral de Santa María del Fiore en Florencia, foi la so primer obra documentada ente 1444 y 1446. Nos años socesivos realizó numberoses obres en mármol, terracota, bronce y madera para diversos mecenes y ciudaes. Tornó a Florencia en 1459 col encargu de modelar unes plaques en bronce pa la Basílica de San Llorienzo y mientres la so ellaboración finó n'avientu de 1466.

Ente les sos obres más importantes atópense'l *[[David de Donatello|David]]* de bronce nel muséu del Bargello, el *[[Púlpitu esterior de la catedral de Prato]]*, la estatua ecuestre de *[[Gattamelata (escultura)|Gattamelata]]* en Padua, la *María Madalena penitente* nel muséu dell'Opera del Duomo en Florencia y *[[Judith y Holofernes (Donatello)|Judith y Holofernes]]* nel Palaciu Vecchio.

## Biografía

Donatello foi'l fíu de Niccolò di Betto Bardi, un cardador de llana, y nació en Florencia, probablemente en 1386. El so padre yera de vida tumultuosa que participó na revuelta de los Ciompi, un llevantamientu popular asocedíu en 1378, entamáu polos cardador de llana cardador de llana. Nicolás Maquiavelo describió esta revuelta años más tarde (1520-1525), dientro del so *Historia de Florencia*. Más tarde, el so padre, tamién participó n'otres aiciones en contra de Florencia, que lu conducieron a ser condergáu a muerte y dempués indultáu, foi un personaxe bien distintu al so fíu, que yera noble, elegante y delicáu, polos sos amigos y demás artistes yera conocíu sol nome de Donatello.

Según unos informes de Vasari, l'artista pasó los sos últimos díes abandonáu pola fortuna, los sos últimos años por cuenta de una enfermedá paralizante pasar na cama y ensin poder trabayar.

Morrió en Florencia en 1466 y dispúnxose el so enterramientu na Basílica de San Llorienzo na cripta debaxo del altar y al llau de la tumba de Cosme el Viejo. Ente los homes que portaron el ataúd atopábase Andrea della Robbia.El cenotafiu de Donatello foi realizáu en 1896 pol escultor Raffaello Romanelli.

A la so muerte entá-y quedó la delda de 34 florinos de pagu pol arriendu de la so casa y esto dio llugar a aldericar sobre'l so estáu real de probeza, pero la cuestión paez más bien rellacionada cola so total indiferencia nos asuntos financieros, qu'en tola so vida demostró tener l'artista, poles cuestiones económiques. Munches anécdotes dan testimoniu d'esta actitú, como cuando nel momentu del so mayor apoxéu de trabayu nel so taller, solía colgar una cesta llena de dineru, del que los sos ayudantes podíen aprovechar llibremente, según fora necesariu. Los honorarios que recibió pol so trabayu asegurárenlu grandes ganancies y tamién per otra parte Cosme de Médicis concediéra-y una paga vitalicia selmanal hasta'l fin de la so vida.

### Formación
L'artista, según Giorgio Vasari, foi educáu na casa de la familia Martelli; y, ye ciertu que recibió la so primer formación, nun taller d'orfebrería. Ente 1402 y 1404 viaxó a Roma con Brunelleschi, pa estudiar l'arte de l'Antigüedá. Vieron gran cantidá de ruines antigües que pudieron estudiar y copiar pa darréu inspirase nelles. Vasari afirma que faíen escavaciones en busca de «cachos de capiteles, columnes, entablamentos y restos d'edificios». La so estancia en Roma foi decisiva pal completu desenvolvimientu del arte italiano nel sieglu XV, foi mientres esi periodu que Brunelleschi estudió les midíes de la cúpula del Panteón y d'otres construcciones romanes. Les construcciones de Brunelleschi y los monumentos de Donatello fueron la espresión suprema del espíritu na era en que l'arquiteutura y l'escultura exercieron una potente influencia nos pintores d'esta dómina.

En 1404, Donatello tornó solo a Florencia pa trabayar nel taller de Lorenzo Ghiberti, onde ayudó na realización de la cera pa la fundición de los modelos de la puerta norte del Bautisteriu de San Juan, hasta 1407. Esta actividá dexó-y adquirir les conocencies fundamentales de xoyería y orfebrería. Ello ye qu'en 1412 esiste una nota nel rexistru de la corporación de pintores que lu noma como orfebre.

## Primeros trabayos

El *[[Pequeñu profeta (Donatello)|Pequeñu profeta]]* realizáu pal esterior de la Puerta de la Mandorla na catedral de Santa María del Fiore en Florencia, ta consideráu como unu de los primeros trabayos producíos por Donatello. Sicasí hai un discutiniu sobre la so atribución, al marxe de les diferencies estilístiques ente les dos figures de los *pequeños profetes*, que pueden ser debíes a la inesperiencia pola mocedá del artista, tamién pola semblanza con obres similares de Nanni di Bancu. Na actualidá, el profeta de la izquierda atribúyese, en mayoría, a Donatello, sobre la base de comparances con otres obres de la mesma dómina, como'l *David* en mármol. El fechu que la otra estatua ye probablemente obra de Nanni di Banco, nun ye incompatible colos documentos de la catedral, onde consta que Donatello recibió en 1406 y 1408 unos pagos, en pagu pol so trabayu en dos estatues de profetes (que nun son descrites con detalle); naquel momentu los dos escultores taben acomuñaos y participaben na decoración de la Puerta de la Mandorla de la catedral.

En 1408 encargóse-y un *[[David en mármol (Donatello)|David en mármol]]* de midida natural, y qu'amuesa una escultura más ellaborada, pa los contrafuertes del coru de la catedral; pal mesmu sitiu encargar a Nanni di Bancu otra estatua na que tendría de representar al profeta Isaías. Si compara dambes escultures repara una flexón del cuerpu na de Isaías que sigue siendo gótica y que paez nun tener una exa central, mientres, la del David de Donatello, presenta un contrapposto perfectu. Donatello realizar en mármol con un altor de 190 cm, la gran meticulosidad del acabáu recuérdanos la influencia qu'entá tenía l'autor del oficiu adquiríu mientres el so aprendizaxe nel taller de Ghiberti.

Esta obra nun s'hai de confundir con una versión posterior sobre la mesma tema del David que realizó en bronce. Nesti primera *David* tien una cara poca espresivu, con una corona de amaranto, símbolu profanu, y los miembros allargaos entá recordando l'estilu góticu tardíu, amuesa un allugamientu de contraste, col puntu de soporte nuna pierna, correspondíu con una torción del tueru opuesta, colo que forma'l clásicu contrapposto, el detalle de les manes indiquen un estudiu fondu d'anatomía. En 1416 foi treslladáu al Palaciu Vecchio y constituyóse como emblema de la ciudá, añader una placa cola inscripción: «PRO PATRIA FORTITER DIMICANTIBUS ETIAM ADVERSUS TERRIBILISSIMOS HOSTES DII PRAESTANT AUXILIUM»«Los dioses dan soporte a la patria a la audacia contra los combatientes enemigos más tarrecibles» 

Ente 1409 y 1411 realizó la colosal figura sedente de *[[San Xuan Evanxelista (Donatello)|San Xuan Evanxelista]]*, qu'hasta 1588 ocupó una fornica na fachada antigua de la catedral, al llau del portal central, con otros trés evanxelistes d'autores distintos: *San Marcos* de Niccolò di Piero Lamberti, *San Lucas* de Nanni di Bancu, *San Mateo* de Bernardo Ciuffagni. Dende 1990 alcuéntrase asitiada nuna capiya del Duomo. Nesta obra Donatello dio espresión al so manierismu góticu tardíu y non yá coles referencies cruciaes cola noble postura de les antigües estatues, sinón buscando una verdadera humanidá na espresión de la cara del santu cola disposición frontera, probablemente influyíu pela cabeza del Xúpiter capitolino, costazos y torso geométricamente simplificaos acordies cola concepción semicircular, na parte inferior de la figura la estilización favorez una naturalidá más acentuada, les manes son realistes y el ropaje qu'envolubra les piernes aumenta los volúmenes de los miembros. La estatua cola so carga de fuercia contenida representó un importante modelu pal Moisés de Miguel Ángel.

### Orsanmichele

La ilesia de Orsanmichele, ye un edificiu que nel so orixe foi construyíu pa conventu d'una comunidá de monxes, más tarde utilizóse pa tribunal civil y dempués pa mercáu de ceberes, hasta ser destináu al cultu marianu. En 1366 les arcaes de la plaza fueron cerraes pol arquiteutu Francesco Talenti y en 1404 ordenóse que cada Arte de Florencia» (los gremios), asitiara nuna de les catorce forniques de les pilastres esteriores, la imaxe del so santu patrón. Asina Orsanmichele convertir nun llugar públicu d'esposición esterior a nivel de la vista. Les estatues, feches por distintes artistes y materiales, fuéronse treslladando, p'asegurar el so caltenimientu. La mayoría d'elles atópense na planta cimera de la ilesia, convertida nun muséu, inauguráu en 1996.

Donatello participó colos encargos del *San Marcos* pal Gremiu de los Filadores (1411-1413), el *San Jorge* pal Gremiu de los fabricantes d'armadures (1415-1417) y el *San Luis de Tolosa* pal de los Capitanes de la parte de los Güelfos (1422-1425).

#### San Marcos
*[[San Marcos (Donatello)|San Marcos]]* ta retratáu como un antiguu filósofu cola cabeza con barba y vistíu con una túnica anoyada a la cintura. La cara ta esculpíu con una espresión de seriedá digna y d'integridá espiritual, que recuerda la del *San Xuan Evanxelista* d'unos pocos años tras. La pierna izquierda de *San Marcos*, tien un nidiu enclín, nuna forma ponderada, pero nun quitar que l'actitú seya recta y solemne. El pequeñu xiru del cuerpu fai sobresalir llixeramente la figura de la fornica, evitando la rixidez d'una posición puramente frontera. La mirada del santu paez perdese nel horizonte. Cola manzorga, suxeta un llibru abiertu, que ye l'atributu clásicu de los evanxelistes. Michelangelo emponderó esta escultura diciendo, según Vasari:«nunca viera una figura col aire de tan bon home como esta y que si San Marcos tuviera realmente estes carauterístiques, entós podía creer ciegamente no qu'él escribiera».

La estatua foi privada del so llugar en 1941, pa protexela de los bombardeos de la Segunda Guerra Mundial y, nuevamente en 1977 de mano una restauración. Nesta ocasión llimpiaron les zones escurecíes, que tuvieren ennegreciendo la figura, por qu'apaeciera la pátina de bronce y consiguir una harmonización coles estatues de mármol y les de bronce de Orsanmichele, redescubrir nel modelu los restos del doráu nel pelo, la barba, les veres de la vestidura, el llibru y nel coxín onde sofita los pies la estatua. L'orixinal atopar nel muséu de Orsanmichele y asitióse una copia nel esterior.

#### San Jorge

El *San Jorge* de 1417, col tabernáculo obra tamién de Donatello, foi un encargu del Gremiu de fabricantes d'armadures; la resultancia venía condicionáu porque, evidentemente, el gremiu quería una obra onde tuvieren protagonismu les armes y armadures. La figura, llixeramente en rotación alredor de la exa central, basar na superposición de tres llinies ovales: la cara coles ceyes, el pechu y l'escudu. El trazu de la cabeza, na direición opuesta a la del torso, ye un recursu del artista pa dinamizar la obra.

El baxorrelieve en piedra de la base, probablemente añadíu dos años más tarde, foi talláu cola téunica de *[[stiacciato]]*; ye unu de los primeros exemplos d'una perspeutiva central de puntu de fuga, con calter horizontal y que converxe nel grupu central, cola representación de *[[San Jorge salva a la princesa (Donatello)|San Jorge salva a la princesa]]*, sacáu de La lleenda dorada de Jacobus de Voragine. Les llinies de la capa, l'armadura del santu y les ales abiertes del dragón, que capten l'atención de la mirada del espectador, tán na llinia del estilu góticu tardíu. Pero la nueva concepción del espaciu, que paez estendese más allá del marcu del baxorrelieve, son tamién puntu de referencia, como tamién la innovadora función de la lluz que sobresal del puntu focal de l'aición.

#### San Luis de Tolosa
*San Luis de Tolosa* realizar en 1423 en bronce dorao; esta pieza atopar nel Muséu dell'Opera de la Santa Croce, pero orixinalmente taba nun tabernáculo diseñáu por Donatello. Esti tabernáculo pertenecía a los güelfos; cuando éstos perdieron poder, tener que vender, ente 1459 y 1460, foi mercada pola corporación gremial de los comerciantes, que camudaron la obra pol grupu escultóricu de *La incredulidá de Santu Tomás* d'Andrea Verrocchio. Como pudo reparase nuna restauración de la escultura de San Luis, la construcción foi fecha a base de pieces fundíes que se ensamblaban ente sigo, la mitra y el blagu pastoral pueden quitar como pieces sueltes y la mano derecha del santu en posición de bendicir, ye un guante vacíu.

### Crucifixu
Hai otra referencia sobre un trabayu d'esta primer dómina, d'un crucifixu en madera policromada, que se noma nun informe de Vasari, por cuenta de una especial competición ente Brunelleschi y Donatello: Donatello ante esta cruel crítica convidó a Filippo Brunelleschi a producir un trabayu meyor que'l suyu. Ante'l crucifixu realizáu pol so amigu, Donato foi lleal y almitió que fuera vencíu.

El so datación asitiar ente 1406 y 1408 y como na so obra de los pequeños profetes, na so atribución hai delles duldes espresaes creyendo que puede ser realizáu por Nanni di Bancu, anque esta teoría nun tien grandes siguidores. El cuerpu del crucifixu de Donato ta realizáu según el deséu del comitente, la Orde de San Francisco, con una realidá del sufrimientu humanu y un patetismu pa llegar al pueblu llanu, reflexa l'agonía de Cristu, colo güeyos parcialmente abiertos, la boca abierta y el cuerpu relaxáu. Atópase na Basílica de Santa Cruz (Florencia).

### Marzocco
Encargóse-y a Donatello la execución del *[[Marzocco (Donatello)|Marzocco]]* en 1419, con ocasión de la visita a Florencia del papa Martín V, pal so allugamientu na escalinata que conducía a les habitaciones papales de Santa Maria Novella. Un marzocco ye una escultura representando a un lleón, símbolu del poder popular na República de Florencia, y que Donatello supo sacar tola gran maxestá na descripción del animal heráldicu. En 1810 foi alzáu na Plaza de la Signoria y, más tarde, reemplazáu por una copia y treslladáu l'orixinal al muséu del Bargello.

Ente 1415 y 1426, realizó cinco estatues tallaes pal campanariu de la catedral: *[[Profeta imberbe (Donatello)|Profeta imberbe]]*, *[[Profeta pensatible (Donatello)|Profeta pensatible]]* (dambos en 1415), *[[Sacrificiu de Isaac (Donatello)|Sacrificiu de Isaac]]* (1421), el *[[Profeta Habacuc (Donatello)|Profeta Habacuc]]* conocíu como *Il Zuccone* (1423-1425) y el *[[Profeta Jeremías (Donatello)|Profeta Jeremías]] *. Donatello caracterizó a los profetes de la torre acordies col modelu clásicu del orador. Estes estatues de midida más grande que del natural, sábese que yeren semeyes de ciudadanos reales, non idealizaos; el grandor y la dignidá de la persona ,vien dada pol xestu y pol efeutu del clarescuru de les plegues de les sos vestidures. Les escultures fueron treslladaes al Muséu dell'Opera del Duomo (Florencia) en 1937, asitiándose unes copies nel campanariu.

#### Profeta imberbe
El *[[Profeta imberbe (Donatello)|Profeta imberbe]]*, ocupó una de les forniques de la cara del este de la torre campanariu, realizada en mármol blanco ente 1416 y 1418, debe'l so nome a la falta d'atributos iconográficos pa identificar al profeta que se refier, ta carauterizada con vestidures clásiques y la postura d'un orador, con una espresión na so cara de gran realismu. Les plegues de los sos vistíos son fondos pa consiguir un fuerte clarescuru, según amuesa unos fuertes y decidíos xestos na so manzorga pa señalar la cartela onde amuesa la so profecía.

#### El profeta pensatible
El *[[Profeta pensatible (Donatello)|Profeta pensatible]]*, instaláu nel tercer orde del campanariu de la catedral, ye de 1418 y ta realizáu en mármol. Como pasa col *Profeta imberbe*, nun foi posible identificar al personaxe que representa. La so cara tien una gran semeyanza col *San Marcos* d'Orsanmichele, realizáu por Donatello pocu tiempu enantes. La so execución foi fecha con unos trazos qu'amuesen el grandor y la dignidá del representáu, col típicu xestu d'actitú pensatible fonda que lo consigue l'artista, llevando la mano derecha como si tuviera mesándose la barba.

#### Sacrificiu de Isaac
Ente toa esta serie d'escultures sobre profetes, descuella como esceición —por formar un grupu de dos personaxes— la del *[[Sacrificiu de Isaac (Donatello)|Sacrificiu de Isaac]]*, representa Abraham nel actu del sacrificiu del so fíu Isaac, mientres los otros profetes tán con xestos meditativos y toos ensin identificar, nesti grupu alvierte'l movimientu na cabeza xirada de Abraham, como si tuviera pendiente de l'alvertencia del ánxel por que pare el so sacrificiu. Créese que na execución d'esta obra participó'l so ayudante Nanni de Bartolo.

#### Profeta Habacuc o Zuccone
El *[[profeta Habacuc (Donatello)|profeta Habacuc]]* conocíu popularmente como *il Zuccone* (el calabacín), foi realizada la escultura p'asitiala nel llau norte del campanariu, una de la peores cares pa la so visualización, pero una vegada fecha la obra, los comitentes de la catedral quedaron tan satisfechos, que camudaron el so allugamientu al llau oeste, parte que queda en paralelu cola fachada de la catedral. Nesta escultura, Donatello, realizó la semeya d'un personaxe de Florencia llamáu Barduccio y que'l pueblu llamar *Zuccone*, esto ye, calabacín, pol so craniu allargáu y calvu y de equí tamién el nome popular de la escultura. Al profeta, Donatello representar con una estrema delgadez y con una llarga túnica por onde se-y aprecien los brazos desnudos con una escelente anatomía, lo más impresionante, ye'l calter que supo dar a la espresión de la cara, con un intensu realismo.

#### Profeta Jeremías
Esta escultura del *[[profeta Jeremías (Donatello)|profeta Jeremías]]*, foi la postrera realizada por Donatello pal campanariu de la catedral de Florencia, onde s'asitió na mesma cara oeste que'l *profeta Habacuc*. Vasari nel so *[[Le vite de' più eccellenti pittori, scultori y architettori|Le Vite]]* cuenta que Donatello emplegó como modelu d'esta estatua a Francesco Soderini, un amigu florentín del escultor. La obra tien una gran espresividá na so cara y una muestra un efeutu xeneral de grandor y seriedá.

### Relicariu de San Rossore
Pa la ilesia de Ognissanti (Florencia), encargóse-y en 1424, la obra d'un bustu *[[relicariu de San Rossore]]*, en bronce dorao, foi ellaboráu como un bustu de tipu «retrato romanu» del sieglu III. Caltener nel muséu nazionale di San Matteo en Pisa, onde foi treslladáu en 1591.

### Obres en Siena

A partir de 1423 y mientres s'atopaba trabayando nos profetes pal campanariu de Santa Maria del Fiore, recibió l'encargu pa la decoración del bautisteriu de Siena, al llau d'otros artistes como Lorenzo Ghiberti, Jacopo della Quercia y Luca della Robbia. 

Realizó unu de los relieves en bronce que correspuende al frisu de la pila bautismal, cola tema del *[[Llacuada de Herodes en bronce|Llacuada de Herodes]]*. Nun primer planu espón, Donatello, la presentación de la cabeza degollada de san Juan Bautista a Herodes, apreciándose l'horror na so cara, qu'esto-y produz. Na parte derecha, en primer términu alcuéntrase Salomé. L'arquiteutura en perspeutiva del segundu planu, cola clásica arcada, fai ver una gran fondura, consiguida con un mínimu relieve, cola téunica del *stiacciato*. Esta perspeutiva central, foi usada por Brunelleschi, anque nesti relieve'l so aplicación convertir n'unu de los más importantes del primer Renacimientu.

Ante'l gran prestu de los comitentes, darréu, encargar la execución de dos escultures exentes, tamién en bronce y representando a *[[La Fe (Donatello)|La Fe]]* y *[[La Esperanza (Donatello)|La Esperanza]]* pa incorporales a la gran pila bautismal.

La *[[lauda sepulcral de Giovanni Pecci]]*, obispu de Grosseto, que morrió en 1426, foi encargada a Donatello pa la catedral de Siena, onde s'atopaba trabayando nel bautisteriu de San Juan d'esti templu. L'artista representó nun relieve en plata , la imaxe del obispu que foi realizada nun perfinu relieve, afaciéndose perfectamente na so disposición sobre'l pavimentu de la catedral.

## Relieves
Una llarga serie de relieves trataos cola téunica del *[[stiacciato]]* realizó Donatello mientres tola so trayeutoria artística, como'l relieve de la *[[Madonna Pazzi]]* en mármol, encargu realizáu ente 1425 y 1430 pal Palazzo Pazzi florentín, nésti la perspeutiva vien dende la parte baxa, los planos son en gradación y con un drapeado de gran delicadeza. Esti tipu d'imaxe de la Virxe col Neñu de mediu cuerpu sería cada vegada más representada mientres el Quattrocento, acutada sobremanera pal cultu priváu.

*[[La entrega de llaves a San Pedro (Donatello)|La entrega de llaves a San Pedro]]* pal altar de la capiya Brancacci (1425-1430), caltenida nel Victoria and Albert Museum de Londres, y el relieve de *[[L'Asunción de la Virxe (Donatello)|L'Asunción de la Virxe]]* pa la tumba del cardenal Rainaldo Brancacci en Sant'Angelo a Nilo en Nápoles tán executaos col mesmu tratamientu. Ye posible que se tratara d'un pidimientu esplícitu del cardenal que taba bien venceyáu cola Basílica de Santa María la Mayor en Roma. Nesta ilesia vivir con intensidá la festividá de l'Asunción de la Virxe.


Archivu: Donatello Madonna Pazzi.jpg| *[[Madonna Pazzi]]*.
Archivu: Assunzione della verginje, donatello.jpg| *[[L'Asunción de la Virxe (Donatello)|L'Asunción de la Virxe]]*.
Archivu:Le Festin d'Hérode Donatello Lille 13018.jpg|*Llacuada de Herodes en mármol*.


El *Llacuada de Herodes en mármol* de 1437, yá fuera tratáu este mesma tema, con material de bronce enantes. Nel de mármol, el tratamientu llega a un altu grau de sotileza y difuminación, que demuestra hasta que puntu llegara l'autor, col dominiu nel relieve, cola resolución na dificultá de la representación de la parte arquitectónica, según nes figures que s'atopen almirando la danza de Salomé, enllena de sensualidá.

## L'asociación con Michelozzo
En 1425 empecipióse l'asociación ente'l taller de Donatello y Michelozzo, que duró hasta finales de los años 1430, con una serie d'obres importantes en cooperación. Michelozzo, foi un bon escultor y arquiteutu y tenía diez años menos que Donatello, mientres Donatello foi un indiscutible maestru de la escultura. Michelozzo, antiguu discípulu de Brunelleschi, polo xeneral dedicar a la resolución d'asuntos rellacionaos col aspeutu social cotidianu y l'arquiteutura.

### Monumentos aciagos

De 1425 a 1427, Donatello trabayó con Michelozzo na *[[Tumba de l'antipapa Xuan XXIII]]*, nacíu como Baldassare Cossa, nel Bautisteriu de San Juan (Florencia), onde pidiera asitiárase'l so sepultura dempués de realizar diverses donaciones. Ta construyíu con un gran efeutu teatral, ente dos columnes cerca del altar mayor. Donatello, executó ensin dulda, la figura de bronce dorao del difuntu yacente sobre la so tumba, vistíu con ropes pontificales, sobre él hai una gran venera en semi círculu que contién una Virxe con Neñu, la parte cimera ta enmarcada por un dosel abiertu. Debaxo de la urna hai una llábana con relieves de dos putti que sostienen una cartela col nome y col númberu de cargos del difuntu, más embaxo atópense tres relieves cola representación de les Virtúes, la Fe, la Caridá y la Esperanza. Esti monumentu sirvió como modelu pa otros del ambiente florentino, na basílica de la Santa Cruz (Florencia).

Nesti periodu realizaron la *[[tumba del cardenal Rainaldo Brancacci]]* que foi unviáu a la ilesia de Sant'Angelo a Nilo en Nápoles. El monumentu aciagu de Bartolomeo Aragazzi, que s'atopa nel Duomo di Montepulciano y del que se caltienen solo dellos fragmentos na catedral. Dos pequeños ánxeles perteneciente a esta tumba atopar nel Victoria and Albert Museum de Londres.

La gran tumba de Brancacci presenta un baldaquino y una composición inspirada na tradición napolitana del Trecento. El trabayu empecipiar en vida de Rainaldo Brancacci, y los artistes yá completaren alredor d'una cuarta parte del monumentu cuando se produció'l fallecimientu'l 5 de xunu de 1427. El trabayu nun ye innovador comparáu col monumentu funerariu del antipapa Xuan XXIII nel Bautisteriu de Florencia. Ye probable que Michelozzo fuera'l principal responsable de diseñu y construcción. El relieve de *L'Asunción de la Virxe* y les cariátides que sostienen el sarcófagu son atribuyíos a Donatello.

### Púlpitu esterior de la catedral de Prato

En xunetu de 1428, Donatello y Michelozzo consiguieron otru encargu de gran importancia, la creación del púlpitu esterior de la catedral de Prato, col enfotu de utilizalo pa la esposición de la reliquia de la Sagráu Cíngulo de la Virxe. Nel contratu, robláu por Michelozzo en nome de dambos, dáse-yos un plazu d'execución dientro de los siguientes quince meses, clausa que se degoló llargamente, yá que duró, magar les repitíes protestes de los comitentes, hasta finales de los años 1430. L'arquiteutura dar por unanimidá a Michelozzo y tolos relieves con putti a Donatello, siquier nel diseñu, una y bones la escultura constatóse que nun ye siempres de la mano del maestru, de xuru, dalgunes realizáronse polos numberosos ayudantes de que dispunxeron. Les escultures orixinales caltener nel Muséu dell'Opera del Duomo (Prato)
y asitiáronse unes copies nel esterior.

Nesti llargu periodu, los dos artistes realizaron otres obres amás de realizar un viaxe de siquier de dos años a Roma. Na seronda de 1432, unvióse-y una carta a Donatello, pa convencelos que tornaren a Prato. Sábese que mientres la so estancia en Roma, trabayaron siquier en dos obres: la *llábana de Giovanni Crivelli* na Basílica de Santa María en Aracoeli (1432) y el *tabernáculo del Santu Sacramentu* (c.1432) que foi un encargu del papa Eugenio IV pa la so capiya privada. Agora nel Muséu de l'Ayalga de la Basílica de San Pedro del Vaticanu. 

En 2005 aceptóse l'atribución d'otra obra d'esta dómina romana, la *Virxe con dos corones y querubinos*, que sería'l fragmentu d'una luneta de la tumba de Santa Catalina de Siena, na basílica de Santa Maria sopra Minerva, onde trabayaron más artistes. 

Amenaciáu de ser castigáu con una multa, Donatello volvió a Florencia en mayu de 1433, dedicándose a numberoses obres qu'había dexáu incompletes, incluyíos la de los profetes del campanariu de la Catedral.

Los relieves del púlpitu daten tamién dempués del viaxe de Roma (un nuevu contratu roblar en 1434),con una estructura semi-circular, alcuéntrase estazada por pares de pilastres que dixebren les frenéticas escenes de los putti, probablemente inspiraes n'antiguos sarcófagos, pero tamién amuesen los salmos 148-150 de la Biblia, onde hai les llamaes a allabar a Dios al traviés de cantares y bailles per mediu de los neños. Foi montáu nel branu de 1438 y Donatello recibió'l pagu en setiembre d'esi mesmu añu.

Dempués de completar el púlpitu, les pistes de la collaboración ente los dos artistes piérdense. Michelozzo empezó a dedicase cada vegada más a l'arquiteutura, convirtiéndose nel arquiteutu de Cosme el Viejo, y Donatello siguió ensin interrupción cola creación d'obres escultóriques.

El *[[semeya de Niccolò da Uzzano]]* ye un bustu en terracota policromada, que data d'alredor de 1432, a la so vuelta del viaxe efeutuáu a Roma. Les semeyes en forma de bustu siguieron siendo utilizaos nel Quattrocento cola nueva concepción humanística qu'imponía la representación con gran paecencia física, pero tamién cola afirmación de la personalidá del retratáu. Según Leon Battista Alberti,l'artista tenía de carauterizar pero tamién establecer rellaciones harmonioses».Ye posible que'l pidimientu viniéra-y del propiu Uzzano, yá que foi unu de los encargaos de propone-y la realización de la tumba de l'antipapa Xuan XXIII. Sicasí, paez que peles llinia tan marcaes de la cara, foi realizáu a partir d'un mázcaru mortuoria. La calidá del modeláu comparar con delles escultures executaes por Donatello, como les de los profetes Habacuc y Jeremías.

## La Florencia de los Médici

Donatello foi contemporaneu de Cosme de Médici, que finó en 1465, solu dos años primero que'l gran escultor. Foi'l fundador del mecenalgu de los Médici. Amante del arte y de les ciencies, punxo al serviciu de les mesmes la so fortuna cola liberalidad d'un gran señor, toa Florencia siguió'l so exemplu. Gran coleicionista, fíxose aconseyar por Donatello col que entabló amistá y animó-y nes sos alquisiciones artístiques. Vasari ye testimoniu de l'amistá ente dambos, que se tuvieron mientres más de mediu sieglu y qu'evolucionó col tiempu nuna estima recíproca. De mozu tuvo na casa de Ruberto Martelli, familiar de los Médici, col so tratu atento y sumiso, ganóse'l so favor según tolos de los sos parientes. El prestíu social qu'adquirió Donatello, el fíu d'un cardador, demuestra lo que podía llograr un artista na Florencia del sieglu XV, hasta llegar a tener esa gran rellación col ricu y poderosu Cosme de Médici.
 
Curiosamente, sicasí, nun se caltuvieron los documentos de los encargos direutos de la familia Médici a Donatello, pero son delles les escultures realizaes sol so patrociniu, ente elles, la decoración de la Sacristía Vieya, el *[[David de Donatello|David]]*, *[[Judith y Holofernes (Donatello)|Judith y Holofernes]]* y la so última obra los púlpitos de San Llorienzo.

Nel so llechu de muerte Cosme, pidió al so fíu Pedro de Cosme de Médici, el cuidu de Donatello, ufiertándo-y una renta d'una facienda en Cafaggiolo. Pero a Donatello nun-y gustaba la vida nel campu, y muncho menos el cuidu que tenía de tener de la facienda, polo qu'arrenunció a tou. Pedro, entós, asignó-y una renta vitalicia en dineru efeutivo. A la muerte de Donatello, foi soterráu como tenía dispuestu Cosme de Médici, cerca del so mesma sepultura na ilesia de San Llorienzo.

### Cantoría de Santa María del Fiore
 
De regresu del so segundu viaxe a Roma, Donatello robló'l contratu cola catedral de Santa Maria del Fiore de Florencia con fecha 10 de xunetu de 1433 pa realizar una de los dos cantorías o tribunes de les que quería disponer la ilesia. La primera, pa la instalación del órganu, pidióse la so realización en 1431 a Luca della Robbia, p'asitiala percima de la puerta de la *sacristía de les Mises* nel sureste del cruceru. La de Donatello tenía que tar dispuesta simétricamente, nel llau contrariu sobre la otra *sacristía de los Canónigos* y taba destinada pa los neños cantantes del coru de la catedral, foi terminada en 1439. Dambes tribunes caltiénense, los orixinales, nel Muséu dell'Opera del Duomo.

La tribuna amuesa la combinación d'arquiteutura, relieve y mosaicu policromu, entemecíu con motivos clásicos de dentellones y guirlandes. Fuelga sobre cinco fuertes ménsulas. Nos *[[putti]]* copiaos d'antiguos sarcófagos romanos, consigue'l máximu movimientu y espresividá gracies a la composición per mediu de llinies en diagonal de los pequeños cuerpos de los ánxeles, en contraposición cola verticalidá de les columnes de separación de les escenes.

Los pequeños ánxeles baillen alegremente, con distintes posiciones, nel frisu ente les columnillas, polo xeneral, representen los cantares n'allabancia a Dios:

Amás, los rellumos doraos brillantes de los mosaicos, acentúen la sensación de movimientu ya imaxinativa variedá de los elementos decorativos, del parapetu. Nada podría ser más distintu del aselu y compostura sele de la clásica tribuna opuesta de Luca della Robbia.

Coronaben, probablemente, el coru dos *[[putti porta candelabros (Donatello)|putti porta candelabros]]* de bronce, que s'atopen nel Muséu Jacquemart-André de París.

Donatello diseñó'l vitral *La Coronación de la Virxe*, de cerca de cuatro metros de diámetru y entá visible dende la nave de la catedral de Santa Maria del Fiore nel óculu del llau este, del tambor de la cúpula. Nel círculu esterior vense querubinos y serafinos y l'escena central ye la Virxe recibiendo la Corona per parte de Cristu, dambos sentaos sobre tronos, esta tema taba bien espublizáu naquella dómina y amás bien rellacionáu cola Virxe María, a la que taba dedicada la catedral.

### Anunciación Cavalcanti

Cerca de 1435 realizó'l tabernáculo de la *Anunciación* pal altar Cavalcanti de la Basílica de Santa Cruz (Florencia). La obra amuesa una esviación del dinámicu estilu avezáu de Donatello, qu'equí creó una escena de gran dulzura y guapura.

La *Anunciación*, ta inxertada dientro d'un tabernáculo renacentista, compuestu por un basamento, col sofitu de dos ménsulas qu'amuesen los escudos de los Cavalcanti, familia emparentada con Cosme de Médici y que foi la que-y encargó la obra a Donatello. La rica ornamentación de toques doraos acentúa les llinies pero, nun inflúi de nenguna manera nel aselu y la concentración del alcuentru sacru.

Los dos protagonistes la Virxe y l'Ánxel, tán realizaos n'alto relieve y representaos nel momentu de l'apaición anxelical. La Virxe escucha con sorpresa moderada y con una reaición controlada. La so figura ta modelada según l'ideal anatómicu de los antiguos, pero supera l'arte antiguo na espresión d'una emoción más fonda. L'ánxel, arrodillado ante ella, mirar con cobardura y con dulzura, estableciendo un estrechu diálogu visual que fai la escena desaxeradamente llixera y viva. 

Nun s'amuesa nenguna alusión al xardín zarráu (*hortus conclusus*) símbolu de la virxinidá de María, y tampoco l'ánxel lleva'l tradicional lliriu (símbolu de la pureza) según nun s'aprecia la disposición d'una cama, coses bastantes frecuentes nes representaciones de l'Anunciación mientres el Trecento y el Quattrocento. El símbolu iconográfico del palombu perteneciente al Espíritu Santu, tampoco ta presente.

### Sacristía Vieya de San Llorienzo
La Sacristía Vieya foi una capiya funeraria de la familia de los Médici nel sieglu XV, construyíu por Filippo Brunelleschi ente 1421 y 1428 y decorada por Donatello a partir de 1428-29. Donatello empezó cola hestoria de San Xuan Evanxelista. El trabayu suspender mientres un tiempu, hasta'l so regresu de Roma en 1434 y Cosme de Médici del so exiliu en Padua, l'escultor reemprendió l'encargu del so proteutor y amigu, que se completó en 1443, añu de la salida escontra Padua de Donatello.
Les obres de Donatello na sacristía, consistieron n'ocho tondos monumentales d'estuco policromado (diámetru de 215&nbsp;cm), coles *Hestories de San Xuan Evanxelista*, patronu de la capiya, onde se tien en cuenta'l puntu de fuga ópticu colos espectadores que les contemplen dende embaxo. Los tondos colos rellatos de San Xuan Evanxelista (1428-1432) nes pechines de la cúpula, taben pintaos al estuco colos colores blancu, coloráu lladriyu y azul.


Archivu:Donatello, storie di san giovanni evangelista, s.g. a patmos, 1434-43.jpg|*San Xuan Evanxelista en Patmos*.
Archivu:Donatello, storie di san giovanni evangelista, resurrezione di drusiana, 1434-43.jpg|*Resurrección de Drusiana*.
Archivu:Donatello, storie di san giovanni evangelista, martirio, 1434-43.jpg|*Martiriu de San Xuan Evanxelista*.
Archivu:Donatello, storie di san giovanni evangelista, ascensione di s.g., 1434-43.jpg|*Ascensión de San Xuan Evanxelista*.
Archivu:Donatello, tondo di san giovanni evangelista, 1434-43.jpg|*San Xuan Evanxelista*.
Archivu:Donatello, tondo di san luca, 1434-43.jpg|*San Lucas*.
Archivu:Donatello, tondo di san marco, 1434-43.jpg|*San Marcos*.
Archivu:Donatello, tondo di san matteo, 1434-43.jpg|*San Mateo*.


 

Los tondos de los Evanxelistes, atopar nel centru de los arcos de cada unu de los murios de la sacristía, tán realizaos en estuco policromado, pero con una pintura más tradicional, con un mayor énfasis bicromático n'azul y blancu. Los personaxes tán representaos colos sos símbolos, llama l'atención l'allugamientu d'éstos sobre l'escritoriu de los evanxelistes.

Dos forniques sobre les puertes, tamién en estuco policromado, na derecha sobre la *puerta de los Apóstoles*, los santos Cosme y Damián y na esquierda, sobre la *puerta de los Mártires*, San Esteban y San Llorienzo. Tán realizaos colos colores similares de los medallones de los Evanxelistes, pero nesti casu añade les aureolas de los santos en doráu y dellos detalles remarcar en color negru. La cornisa qu'arrodia los nichos ta pintada con un color coloráu-marrón el fondu, faciendo destacar la decoración de dos ánfores antigües d'onde salen recímanos florales, nel centru cimeru alcuéntrase una concha de pelegrín dorada.

Dos puertes de bronce la *Puerta de los Mártires* y la *Puerta de los Apóstoles*, onde la representación de los personaxes en pareya, dientro de diez recuadros per puerta, carauterizar pol so dramatismu, yá que cada pareya polos sos xestos, miraes y actitúes dacuando paecen que tean aldericando de manera más sele y otres más animada. La tema xeneral paez que ye la multiplicidá de formes d'interaición humana, nel discutiniu del discutiniu intelectual y relixosa.»

Esti trabayu de Donatello foi criticáu por escesiva espresividá» por Filarete, que nun pasaxe del so *Tratáu d'Arquiteutura* (1461-1464), aconseya a los sos llectores nun realizar les figures de los apóstoles, como Donatello na puerta de la sacristía de San Llorienzo, «yá que paecen xugadores d'esgrima».

### David de bronce

Unu de los principales encargos de Cosme de Médici foi la obra del David realizada hacia 1440, p'asitiala nos xardinos del so palaciu de Florencia, onde permaneció hasta 1495, cuando Piero de Médici foi espulsáu de la ciudá y la estatua treslladada al patiu del Palazzo Vecchio. Na actualidá atopar nel Muséu del Bargello.

Ye una obra representativa del Quattrocento italianu, cola esaltación del cuerpu humanu, que per primer vegada representábase desnudu en bronce, de tamañu natural, dende l'Antigüedá clásica. Donatello representó una gran conocencia de los clásicos xuníu al conceutu humanista de la renacencia, buscando la perfeición de la guapura nel cuerpu del nuevu David. El cuerpu ta modeláu por amplies y sencielles mases, con composiciones en diagonales, que demuestren la clara contorna de les sos llinies. 

Atópase la escultura firmemente sofitada sobre la so pierna derecha, y el pie esquierdu sobre la cabeza de Goliat vencíu, con una pose marcadamente desdexada, onde s'amuesa una influencia clara del estilu de Praxíteles, que se conoz tamién como contrapposto. 

Vasari na so descripción, describir como si d'un vaciáu del natural fora:« ... esi cuerpu ye tan natural, vívido y delicáu qu'a los artistes paez-yos que tien de ser moldiáu sobre'l cuerpu d'una persona viva».

### Otres obres
Considerar a Donatello como un gran espertu na tema infantil, sobremanera na espresión de l'allegría de los neños como yá fixera nes tribunes de les catedrales de Florencia y del *[[Púlpitu esterior de la catedral de Prato]].* Na figura del *[[Amorcillo danzante (Donatello)|Amorcillo danzante]]* guardada nel muséu Bargello, esá tratada como una tema clásica y con una interpretación de gran vivacidad y un magníficu realismu. 

Otra figura de bronce, bien asemeyada, foi-y encargada presumiblemente polos Doni, el llamáu *[[Atis-Amor]]*, que mientres enforma tiempu foi considerada una obra etrusca. La obra ta datada hacia 1440-1443 y caltiénse nel muséu del Bargello. Equí demostró Donatello la so gran conocencia de la iconografía y la mitoloxía, les amapoles sobre la petrina del pequeñu dios frixu Atis de la vexetación, son el símbolu del so amante Cibeles la Gran Madre, la culiebra que se retuerci nos sos pies ye un símbolu ctónico de la vida que soterrada vuelve renacer, el peñáu y los pantalones sosteníos a la manera frixa, recuerden l'orixe anatolio del cultu a Cibeles y Atis. La esposición de los xenitales, ye símbolu de xuru, de la eviración ritual a la que yeren sometíos los sacerdotes de la diosa Cibeles.

Un bustu de bronce de *Mozu con camaféu* colgáu al pescuezu, nel muséu del Bargello. Créese realizáu na dómina de los bronces del *David* y el *Atis-Amor* polo que se data enantes de la so partida a Padua. Posteriores historiadores fechar de los últimos años llaborables de Donatello.

Una de les últimes escultures realizaes enantes del so viaxe a Padua, foi'l *[[San Xuan Bautista de madera (Donatello)|San Xuan Bautista de madera]]* policromada, pa la ilesia de Santa María dei Frari en Venecia. Nuna restauración de 1973, atopóse una inscripción na obra cola fecha de 1438, qu'ayudó datala esautamente, yá que pol estilu de la escultura cola so fuerte espresión, datárase nun tiempu posterior rellacionáu cola *Madalena penitente* y non precisamente coles obres del *David* de bronce y el *Amor-Atis* realizaes pola fecha puesta al descubiertu de 1438. Una obra bien similar cola mesma tema, executó Donatello, abondo posterior hacia 1455, en bronce y pa la catedral de Siena.

La crucifixón en baxorrelieve de bronce con pátina dorada, ye conocida como la *crucifixón Médici*, por tar descrita por Raffaello Borghini, ente les pertenencies del Gran duque Francisco I de Médici, en 1584. El relieve ta compuestu cuasi d'una manera pictórica, el doráu en delles de les sos partes provoca un efeutu de lluces. Al pie de Cristu atopen les dos crucies de los lladrones, el de la derecha ta siendo claváu y se contorsiona pol dolor. Na parte inferior del relieve ta ocupada por una gran cantidá de personaxes, como soldaos, y muyeres esgarraes pol dolor, xente aisllada en sí mesma o llorando en silenciu. Datar hacia 1453-1456.

Una arrogante *Cabeza barbuda* de bronce nel Bargello , atribuyida a Donatello, ta asitiada sobre una peana barroca y pol so estilu considérase obra del maduror del artista.

## Deceniu en Padua
En 1443, dende Padua llegar diversos encargos polo que treslladó la so residencia, dexando Florencia per un espaciu de diez años. Nesta nueva ciudá, Donatello atopó un ambiente pal so arte muncho más llibre que'l clasicismu humanista de Florencia.

### Crucifixu de bronce

El so primer trabayu en Padua, ye'l *[[Crucifixu de bronce (Donatello)|Crucifixu de bronce]]* pa la basílica de San Antonio. Realizar de tamañu natural y de xuru foi concebíu pal allugamientu independiente sobre'l coru, anque fuera incluyíu nel altar del Santu, que Donatello executó darréu. La cabeza tener inclinada escontra la derecha, con una espresión de sufrimientu na so cara y cola boca entreabierta nel so últimu sollutu, enantes de morrer. Les formes del so cuerpu tán modelaes armoniosamente y con detalle de les sos proporciones, Donatello imprimió tou la so conocencia de l'anatomía humana. El Cristu foi realizáu dafechu desnudu, pero na dómina del Barrocu añadióse-y un pañu de pureza tamién de bronce.

### Altar mayor de San Antonio de Padua

Ante la resultancia escelente d'esta escultura, decidió encamentáse-y l'importante encargu pal altar mayor, gracies a una arrogante donación per parte de Francesco del Tegola, datáu'l 13 d'abril de 1446, pudo ser proyeutáu un gran grupu escultóricu en bronce que foi realizáu cola téunica de la cera perdida. Equí pudo esperimentar Donatello con más intensa llibertá y qu'aplicó magistralmente na ellaboración de toles escultures del altar. Esti altar foi escurríu pol escultor:
Numberosos documentos atestigüen tou lo rellacionao col trabayu d'estes obres, sábese que s'arrodió de numberosos ayudantes ente ellos Urbanu da Cortona, Giovanni da Pisa, Antonio Chellini, Francesco del Valente y el pintor Niccolò da Pizzolo. El día de San Antonio, 13 de xunu de 1448, terminaes les escultures y relieves espónense dientro d'un modelu arquiteutónicu realizáu en madera, que la so parte definitiva, concluyir en 1450. En 1579 l'altar foi dafechu desmontáu pa ocupar el so llugar unu d'estilu barrocu y les escultures fueron distribuyíes por diversos puntos de la basílica. Trescientos años dempués en 1895, l'arquiteutu Camillo Boito entamó la so reconstrucción, incompleta y errada, de la estructura orixinal escurrida por Donatello.

Realizáronse diverses hipótesis pa la so nueva reconstrucción, pero ensin llegar a un alcuerdu, ente más de quince distintos soluciones, una de les que cunta con más creitu ye la de White Janson, onde s'amuesa l'altar en forma de paralelepípedu coronáu por un arcu como dosel descubiertu y columnes partiendo l'espaciu en trés partes onde s'asitiaríen les imáxenes sobre planos arronchaos, el planu central taría presidíu pola escultura de la Virxe y el Neñu, na que sigue Donatello el tipu d'imaxe de la Nikopoia bizantina, con llixeros cambeos como les esfinxes que flanquean el tronu. En dambos llaos, habría tres imaxe en cada unu, san Francisco, san Antonio, santa Justina, san Daniel, san Ludovico y san Prosdocimo. El grupu del *Entierru de Cristu*, ye l'únicu realizáu en piedra pal centru posterior del altar. El relieve qu'ocupa la parte central so la estatua de la Virxe ye'l del *Cristu muertu*, amuesa una figura cola espresión más contenida que'l del *Crucifixu de bronce* d'enriba del altar.

Los cuatro símbolos de los evanxelistes, realizaos en relieves de bronce, atopar nos llaos llaterales del altar. Otros dolce relieves, con un formatu de 58 x 21 cm, que representen a putti músicos partir en tol altar a los llaos de los principales relieves de mayor midida.

Los relieves coles escenes de los milagros de san Antonio atópense alredor de tola base. El *Milagru de la mula* ta partíu ente tres arcos d'arquiteutura. El *Milagru del fíu perdíu* atopar nuna especie de circu, coles llinies oblicues de les escaleres qu'atraen la direición de la mirada del espectador escontra'l centru. El *Milagru del corazón del avaro*, tien una apertada narrativa qu'amuesa, los principales acontecimientos de la hestoria, con un movimientu de composición circular, realizáu con un finu relieve en *[[stiacciato]]*. Nel *Milagru del ñácaru que fala*, los personaxes principales tán asitiaos nel centru, mientres los arrodien en semicírculu les persones qu'asisten al milagru. La escena ta ambientada nuna arquiteutura en perspeutiva que representa los murios d'una ilesia toscana.

### Monumentu ecuestre al condottiero Gattamelata

El principal motivu de la so estancia en Padua foi l'alzar la estatua ecuestre del condottiero Erasmo de Narni, Gattamelata. 

Consideráu como un monumentu más funerariu que pa glorificar al héroe, Donatello creó un cenotafiu, Representar, según la tradición del Trecento, como se realizara en pintura por Simone Martini (1328) nunos frescos del Palaciu Comunal de Siena y Paolo Uccello en 1436 nel cuadru pintáu de John Hawkwood (Giovanni Acuto) de la catedral de Florencia. Sicasí, na escultura de tema ecuestre nun se realizaba en sentíu monumental dende l'Antigüedá clásica, creyéndose que l'escultor tomó como modelu la de Marco Aurelio de Roma. Apréciase l'arte antiguo pol so tratamientu clásicu, siendo una de les sos escultures más influyentes n'otres posteriores realizaes por diversos artistes. Según Vasari:

La escultura presenta'l momentu nel que Gattamelata acaballa pausadamente, sobre'l so caballu (con clara evocación a los de San Marcos de Venecia). El personaxe mira de frente griespu y enérxicu, la so cara ta tratáu como una semeya romana.El conxuntu de caballeru y caballu tán asitiaos sobre un gran pedestal de dos pisos con relieves de angelillos dolientes y en dos de los sos llaos unes puertes de mármol, qu'asonsañen a los sarcófagos clásicos: les puertes de Hades.

## Últimos años
A los sesenta y cinco años volvió Donatello a Florencia, onde entá lu esperaben grandes obres pa realizar, l'escultor demuestra nelles les sos duldes sobre l'humanismu que creía na guapura total de la figura humana y creó nestos últimos años un tipu d'imáxenes muncho más espresives y con más valor psicolóxicu que nunca fixera hasta entós.

### María Madalena penitente

En 1453 foi cuando Donatello tornó a la so ciudá natal de Florencia y cuando recibió l'encargu, créese que pal bautisteriu de San Juan de Santa María del Fiore d'una imaxe de *María Madalena penitente*, que s'atopa nel Muséu dell'Opera del Duomo dende l'añu 1972.

Donatello inspirar na La lleenda dorada de Jacobo de Voráxine, onde narra'l retiru de María Madalena, pa consiguir la redención de los sos pecaos, pelegrinó y fixo vida d'ermitaña, creyer na parte meridional de Francia. Asina la representó Donatello, realizada en madera policromada, n'edá yá madura demacrada pol sufrimientu, vistida con una ayada prinda de piel y con una llarga melota cubrir el cuerpu, alcuéntrase de pies, coles manes güesudes xuníes n'actitú d'oración, la espresión de la so cara revela la fatiga y el dolor pol que pasó, colos güeyos fundíos y un dentame que s'aprecia esmorniada al traviés de la so boca entreabierta, tien los pómulos bien pronunciaos pola estrema delgadez que tamién s'aprecia nos brazos y piernes, onde se marquen los músculos anatómicos perfectos.

Enantes había yá amosáu Donatello, un gran espresionismu col *[[San Xuan Bautista de madera (Donatello)|San Xuan Bautista de madera]]*, realizáu para Venecia, anque ye nesta etapa florentina de los sos últimos años onde meyor y con más intensidá amosar nel *[[San Xuan Bautista de bronce (Donatello)|San Xuan Bautista de bronce]]* realizáu para Siena y especialmente nesta escultura de *María Madalena penitente*, que'l so espresionismu poder comparar a les versiones barroques d'este mesma tema.

### Judith y Holofernes

La estatua foi encargada por Cosme de Médici o'l so fíu Piero de Médici, como decoración de la fonte del xardín del Palaciu Medici Riccardi, ente 1455 y 1460. Taba nesti palaciu, xunto col *[[David de Donatello]]*, nel patiu. Estos dos estatues atopar ente les primeres estatues del renacencia italiana dafechu independientes fora de cualquier arquiteutura.

Representa l'asesinatu del xeneral asiriu Holofernes por Judith. Considerar a Judith como'l símbolu de la llibertá, la virtú y la victoria del débil sobre y l fuerte, nuna causa xusta. Sostién nuna mano una gran espada, y cola otra la cabeza de Holofernes pol so pelo. Les dos figures son trataes pol escultor dafechu opuestes, Holofernes ta desnudu y modeláu acordies coles normes de l'anatomía, mientres Judith ta dafechu cubierta pola ropa, que detalla'l so fráxil físicu. De la cabeza cubierta con un velu de Judith nun-y sobresal nin siquier un pelo, ente que la melota de Holofernes ye llarga y selvaxe. La so identificación col viciu» vese confirmada por una serie d'atributos, ente los que descuella el medallón qu'esnidia nel llombu, onde se retrata un caballu agafáu. 

El cuerpu de Holofernes cai yá ensin fuercies y sostiense namái pola mano de Judith. El pie derechu de la heroína poner de manera elocuente nos xenitales, ente que l'otru pie tener na muñeca y la rodía cubre la metá del medallón alegóricu. Inclusive les escenes de bacanales na base con forma de prisma triangular, fai recordar la embriaguez y l'esquiciadura del tiranu, tal como se describe na Biblia. La estatua foi orixinalmente dorada, inda pueden vese restos en delles partes como na espada. Pa facilitar el doráu de bronce foi fundida n'once partes. La base de la escultura asemeyar a un coxín, un elementu naturalista utilizáu per primer vegada por Donatello na so escultura de *San Marcos* en Orsanmichele. Inscritu nel coxín aprecien les pallabres *OPVS. Donatelli. FLOR*.

En 1495, la escultura asítiase na Piazza della Signoria, nel llau de la puerta principal del Palazzo Vecchio, en memoria de la espulsión de Piero de Médici de Florencia y la introducción de la república pol florentín Girolamo Savonarola. Esta vegada, la estatua simboliza la espulsión de los Médici tiranos. La estatua más tarde foi treslladada al patiu interior del Palazzo Vecchio. Sustituyir por una copia en bronce en 1988 y l'orixinal, dempués de la so restauración, asítiase na *Sala dei Gigli* nel interior del Palazzo Vecchio.

### Los púlpitos de San Llorienzo

Les últimes obres florentines fueron los dos púlpitos de bronce pa la basílica de San Llorienzo, encargu probablemente, del so amigu Cosme de Médici, fueron les obres que concluyeron l'actividá artística de Donatello. El trabayu realizar cola ayuda de Bartolomeo Bellano y Bertoldo di Giovanni, pero fueron diseñaos na so totalidá por Donatello. Esto apréciase nes figures relixoses que lleva a la estrema ficción, producida pola téunica del «non-finito», esto ye, qu'en delles partes de les figures amuésense les formes namás averaes.

Los dos púlpitos tán rellacionaos con numberosos problemes pal so estudiu críticu. Amás de la difícil evaluación de les autoríes de Donatello o de los sos ayudantes, ignórase'l veceru (Cosme de Médici?). La presentación actual, del so allugamientu sobre cuatro columnes de mármol cada unu, créese que ye d'una data posterior a la muerte de Donatello. Dellos historiadores, suxirieron que los distintos paneles que componen los púlpitos, orixinariamente taben destinaos a los sarcófagos, pal mesmu Cosme de Médici y la so esposa Contessina de Bardi o del so fíu Juan de Cosme de Médici, ente que l'usu como coru, paez pocu probable, pola midida tan pequeña de los púlpitos.

La datación asítiase dempués de la torna de Donatello de Siena (1459-1460), y nel relieve del *Martiriu de San Llorienzo*, perteneciente al *púlpitu de la Resurrección*, afayóse una inscripción cola fecha 15 de xunu de 1465, pero cola fundición, l'acabáu de la obra y la muerte de Donatello (1466), nun ye posible determinar la datación con seguridá. Nes sos antigües biografíes, empezando pola de Vasari, falen sobre'l maestru que pasaba la mayor parte de los sos últimos tiempos, por motivos de salú, na cama. A pesar de toes estes cuestiones, los dos púlpitos considérense los últimos trabayos de Donatello, la última obra maestra que cierra la so actividá, llevando al estremu la so evolución, l'estudiu de l'alma humana, la composición espacial y la llibertá que caracterizó tola so carrera.

## Analís
Donatello yera conocíu dende los primeros teóricos como unu de los padres de la renacencia» de les artes del sieglu XV, el primeru que foi capaz d'igualar los grandes escultores de l'antigüedá, na ciudá de Florencia. Yá en 1481 Cristoforo Landino na *Apologia* asitia a Donatello al altor de los antiguos y Giorgio Vasari, nos dos ediciones de Le Vite (1550 y 1568), aportunó en que'l so trabayu yera más similar a los artistes romanos qu'a cualesquier otru maestru darréu precedente.

Donatello desenvolvió innovaciones que revolucionaron la téunica del relieve. Trátase del relieve en *[[stiacciato]]*, que se basa nel esplanáu y l'espesura nuna variación infinitesimal, que recuerda la obra gráfica. Al traviés de sutiles xuegos de lluz y solombra les figures podíen tar entamaes nuna ilusión de fondura, onde los grupos de figures, el paisaxe y los elementos arquiteutónicos se superponen una detrás d'otra n'innumberables superposiciones, imposible coles téuniques tradicionales.Vasari, poro, nun duldar n'afirmar que Donatello alzó l'arte del relieve a un nuevu nivel y esta opinión n'el historiadores del arte moderno sigue siendo válida.


Archivu:Orsanmichele, san giorgio e la principessa di donatello.jpg|*[[San Jorge salva a la princesa (Donatello)|San Jorge salva a la princesa]]*, primer exemplu de relive en *[[stiacciato]]* y perspeutiva central por Donatello.


Na so vida artística rescampla la continua profundización y desenvolvimientu del repertoriu, con un importante estudiu preliminar de cada unu de los nuevos tipos de trabayu y la evaluación de les necesidaes específiques y efeutos deseyaos. 

Pero nun faltaron voces crítiques pol so trabayu, como la del so amigu Filippo Brunelleschi. Les obres del periodu tardíu, con un estilu crudo y espresivo, fueron criticaes nel sieglu XVI, pa dise revalorizando namái gradualmente nel sieglu XX.

Baccio Bandinelli nel sieglu XVI, consideró de «errores» de la vieyera y la creciente ceguera del maestru, considerando los dos púlpitos de la basílica de San Llorienzo, como lo peor de la mano de toles obres de Donatello. Namái nos últimos sieglos, a partir del manierismu, gradualmente foise valorando la opinión crítica sobre estos dos obres. Anguaño, la evaluación ye netamente benévola, sobremanera na intensidá espresiva del llinguaxe de Donatello, con una iconografía de reinvención llibre y orixinal de les temes bíbliques.

Pero Vasari escribió na biografía de Donatello y el so catálogu d'obres incluyíes, con una serie d'errores. Al xuiciu inexactu, contribuyó l'esmantelamientu o la descontextualización de los llugares orixinales de les obres. Esto provocó l'aumentu de dificultá nel llogru d'una visión de conxuntu de la so obra. En 1886 por casu, mientres les celebraciones en Florencia pa cinquentenario dende la so nacencia, les obres y los documentos fueron confundíos colos d'otros autores. 

De magar, la historiografía artística empezó a trabayar na seleición y revisión del catálogu d'obres atribuyíes pa estenar los antiguos errores. Inclusive güei, los estudios pueden dicise que tán lloñe de ser concluyíos, cuantimás mientres amplios periodos, onde la documentación conocida ye escasa.

La fama de Donatello foi bien grande mientres l'alta renacencia, influyó en grandes autores como Andrea del Verrocchio, Rafael Sanzio, Michelangelo y Benvenuto Cellini ente otros.
Famosa ye l'allabancia que Vasari escribió n'honor de Donatello y Michelangelo:

## Ver tamién
* Obres de Donatello
* Escultura del Renacimientu
* Quattrocento

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* Biografía de Donatello de les Vides de Vasari edic. Torrentina
* Una biografía de Donatello
* Galería d'escultures de Donatello