open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apatura iris

***Apatura iris*** ye una especie de lepidópteru ditrisio de la familia Nymphalidae. (Linnaeus, 1758).

## Descripción
Ye unu de los ninfálidos de mayor tamañu con un valumbu alar de 70-80 milímetros nos machos y 80-92 mm nes femes. Los adultos tienen ales de color marrón escuru con bandes y manches blanques, y un pequeñu aniellu de color naranxa en caúna de les ales posteriores. Los machos tienen un rellumu iridiscente púrpura-azul ente que les femes escarecen d'él. Les canesbes (gates) son de color verde con marques blanques y marielles, y tienen dos grandes 'cuernos' nel estremu anterior y otru más pequeñu na parte posterior.
Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Dos.jpg|Envés
Apatura iris MHNT CUT 2013 3 18 Compiegne Ventre.jpg|△ Banduyu


## Hábitat
Vive en montes de ribera y la so contorna, dende nivel del mar a 1500 msnm. Anque n'ocasiones pueden atopase exemplares de camín en biotopos bien distintos, como fayedales, carbayeres o pinares.

## Alimentación
A diferencia de la mayoría de les caparines, la tornasolada nun s'alimenta de les flores, sinón de la melaza segregada por áfidos, la cazumbre que rezumen dellos árboles, frutes podres, cuchu, orina y cadabres d'animales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gonepteryx cleopatra

**Gomnepteryx cleopatra** ye una especie de caparines, de la familia de les Pieridae, que foi descrita orixinalmente, col nome de *Papilio cleopatra*, por Linnaeus, en 1767, n'Arxelia.

## Descripción
Ales anteriores de color mariellu llimón nel so anverso, con una gran mancha color naranxa, y un pequeñu saliente nel cantu, cerca del ápiz. Aviesu llixeramente verdosu, cola mancha anaranxada pocu perceptible. La fema tien un tonu blancu-amarellentáu, col aviesu similar y uniforme. Escarez de mancha naranxa.

Reproduzse una sola vegada al añu (mayu-agostu). La puesta realízase sobre los biltos tienros de rahmnus, efectuándose la fase de crisálida na mesma planta.

## Distribución y hábitat
Tien amplia distribución en toa España, Ye una especie propia de la cuenca mediterránea. N'España y Portugal ye bien frecuente. Suel vivir en zones de carba, y llugares predresos con vexetación. Les poblaciones suelen formar poblaciones trupes nos montes de tipu caliar, anque la población de determinaos macizos de mayor valumbu, como Sierra Nevada (subespecie *mauretánica*, descrita por Röber, en 1907, en Bama, Arxelia), anque abondosa y uniforme nun ye tan trupa.

## Referencies

Olivares, Francisco Javier; Barea-Azcón, José Miguel y otros (2011): *Les caparines diurnes de Sierra Nevada*, Conseyería de Mediu Ambiente, Xunta d'Andalucía, Granada, , pp. 188-
Hyla arborea

La  ye una xaronca pequeña del xéneru *[[Hyla]]* d'unos 4,5 a 5&nbsp;cm de llargor. La so piel tien de tar siempres húmeda y aliméntase d'inseutos. Ye'l representante por escelencia de los hílidos n'Europa, distribuyéndose per Europa central y meridional, y peles zones averaes d'Asia y África. Como que la intensidá del so cantar depende del mugor ambiental, considerase un higrómetru biolóxicu.

## Descripción
Son anfibios de pequeñu tamañu, de non más de 5 cm. Presenta un cuerpu ovaláu, cabeza ancha y güeyos grandes, saltones d'iris doráu. Fácilmente reconocibles pol intensu color verde brillante, anque, dependiendo de la so redolada, son capaces de camudar el so color del verde hasta'l pardu, l'azul y hasta mariellu. Dacuando puede atopase con manches. Tienen unes llinies que van del marrón al negru dibuxaes a lo llargo de les bandes de forma irregular y estendíes en manches más marrones. Les sos estremidaes espodaes y los deos provistos de ventoses, afeches a los sos vezos trepadores, déxen-yos xubir fácilmente pola vexetación y caltenese sobre les fueyes más polenques, siendo unu de los calteres que les dixebren de les xaronques típiques, de fuertes zanques traseres afeches al saltu. El machu presenta un gran sacu vocal qu'enche sol quexal al realizar la so llamada y desenvuelve mientres el periodu nupcial pequeñes rugosidaes nel primer deu de les estremidaes anteriores que lu van ayudar a suxetase a la fema mientres el amplexo.

## Hábitat y distribución
Vive en territorios con agua permanente, onde abonda la vexetación a los márxenes de llamargues, llagunes o ríos de corrientes lentes. Frecuenta preferiblemente árboles, carbes y otres vexetaciones trupes que-y dexen amazcarase y qu'amás tean próximes al agua. Ye d'actividá principalmente nocherniega y crepuscular. Presente nes zones mediterranees europees. Llargamente distribuida per Europa, dende Ucraína y Bielorrusia, hasta los Balcanes, Creta, Italia, Benelux y Francia. La especie que vive na península ibérica ye *Hyla molleri*, igualmente denominada ranita de San Antonio.

## Reproducción
El periodu reproductor d'esta xaronquina empieza cola primavera, utilizando llamargues o riberes fluviales d'agües duces y con abonda vexetación. 

Los machos atraen a les femes col so fuerte cantar, enchiendo'l sacu vocal que llega a adquirir un tamañu mayor que'l de la cabeza.

Como nel restu d'especies de xaronques, l'apareyamientu tien llugar una vegada el machu consiguiera atraer a una fema cola so llamada y mientres la nueche. La fema deposita paquetes con alredor de 1000 güevos, que son fecundaos esternamente pol machu, realizando'l denomináu amplexo axilar.

## Ver tamién
* Anfibios d'España

## Galería

File:Hyla arborea var. molleri (Hello folks).jpg|Hyla arborea var. molleri.
File:HylaArboreaTadpole+Metam.jpg|*Hyla arborea* Cuyarapa y la so metamorfosis,


## Referencies

## Bibliografía
*
* 
* 
* 
*
*

## Enllaces esternos

* Videos y descripción de la Hyla arborea en la fauna ibérica
*
Opsiphanes casinna

***Opsiphanes casinna*** ye una especie de caparina (orde Lepidoptera) de la familia Nymphalidae. Alcontrase dende Méxicu a la cuenca del Amazones y les distintes subespecies de Méxicu a Panamá. Ente les plantes hospederes atópense la *Acrocomia vinifiera*, *Cocos nucifera* y *Bactris* (Arecaceae). (DeVries, 1987).

*Opsiphanes* pertenez a la tribu Brassolini. Xeneralmente les femes d'esti grupu ponen los güevos solitarios o en grupos, estos pueden ser arrondaos, llisos o afataos. Los bárabos son llises y presenten una importante carauterística: tienen una glándula eversible protorácica que produz ácidu fórmicu que repele a los depredadores. (Chacón *et* al., 2007).

Les canesbes aliméntense solo de plantes monocotiledónees. El xéneru *Opsiphanes* preséntase como plaga en plantíos de palma africana. (Chacón *et* al., 2007).

## Estadios del bárabu
N'etapes tempranes o estaos inmaduros presenta un cuerpu verde maciu o crema cola llinia media dorsal bien visible y la cápsula de la cabeza densamente peluda. Darréu'l bárabu maduru ye verde con rayes llonxitudinales marielles y bífides coles café; la cápsula de la cabeza con un área blanca metanes la cara amás de trés o cuatro pares de cuernos, nel área alredor del quexal presenta un bigote» (DeVries, 1987).

## Hábitats
Atópase dende'l nivel del mar hasta los 1400 metros. Ye más común n'árees de crecedera secundaria, y ye la única especie *Opsiphanes* qu'aparentemente puede llegar a tolerar la dómina de seca severa nes tierres baxes de Guanacaste en Costa Rica. De manera frecuente pueden atopase na escuridá nes cais de San José la capital de Costa Rica, volando alredor de les palmes altes o d'igual manera nes sableres pela redolada d'onde crecen les palmes de cocu. Mientres el día los individuos atópense folgando na parte inferior de les fueyes de palma. (DeVries, 1987).

Anque puede atopase mientres tol añu na mayor parte de los hábitats, ye más común na aguada del Pacíficu mientres la dómina lluviosa, ente que mientres la estación seca nel Atlánticu de Costa Rica. (DeVries, 1987).

Coles mesmes, d'alcuerdu a estudios del INBIO estes caparines caltener na zona Norte de Costa Rica, nes tierres baxes del Caribe, en Sarapiquí, la Península d'Osa y llugares con carauterístiques similares.

## Bibliografía
* Chacón-Gamboa, Isidro y Montero-Ramírez, José Joaquín. 2007. *Caparines de Costa Rica* (Orde Lepidoptera). *Butterflies and moths of Costa Rica* (Orde Lepidoptera). San José, Costa Rica: INBIO.
* DeVries, J. P. 1997 *The butterflies of Costa Rica and their natural history.* Princeton University Press.

## Referencies

## Enllaces esternos
* INBIO Institutu Nacional de Biodiversidá
Xardinos de Caparines de Victoria

Los **Xardinos de Caparines de Victoria** () tán na Rexón del Gran Victoria, cerca de Brentwood Bay, Canadá, y son unu de los sitios turísticos más populares na rexón de Victoria. Los Xardinos son conocíos por tener una variedá d'especies de caparines y poliyes nes sos instalaciones interiores; tamién tienen aves, peces, xaronques, un camaleón, gecos y tortúes.

## El mediu ambiente
Les instalaciones interiores son controlaes por ordenadores pa caltener la temperatura, la lluz, la borrina, l'enfriamientu y el mugor de la selva simulada de 1.200 metros cuadraos. El mediu ambiente tien más de 200 especies de plantes tropicales, incluyendo plantes carnívores y una cascada que connecta a la corriente.

## Caparines
Los Xardinos de Caparines de Victoria tienen más de 50 especies (una población de 6000) de caparines que vuelen, ponen güevos y comen dientro de les instalaciones. Los visitantes pueden reparar cómo les caparines salen de les sos crisálides nel escaparate de caparines; aproximao 400 a 700 caparines remanecen cada selmana. Cada selmana, van importase caparines de criadorios de caparines en Costa Rica, Filipines, Malaiia y Londres.

Les plantes nel xardín llámense plantes hospederas y nutricies pa les caparines. Les plantes hospederes son utilizaes poles caparines pa poner los sos güevos, y les plantes de comida» son utilizaes poles caparines p'alimentase. Sicasí, nel xardín tamién hai «bandexes d'alimentación», que dalgunes de les caparines, como les morphos azules y les caparines uxu usen pa comer.

## Aves y peces
Los regatos y l'estanque de los xardinos son el llar de dos variedaes de kois.

Tamién hai munchos tipos d'aves. Dalgunes vuelen coles caparines, y otres viven na agua. Les aves más populares son Spike (un iIbis de la Puna), Mangu y Houdini (flamencos del Caribe), y Leo (un loru guaro del Amazones). Otros páxaros inclúin frinxílidos, canarios, periquitos, un turaco de cara blanca y otros.

## Llugares de caparines y cares de calabaza
El primer *Llugares de Caparines y Cares de Calabaza* añal producióse'l 19 d'ochobre de 2008 pa sofitar la sala de pediatría nueva nel Hospital Xeneral de Victoria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Entalle

Llámase **entalle** a toa piedra dura grabada en buecu, especialmente la usada como sellu. Les piedres fines que s'usen pa tales efeutos suelen ser ágates, cornalinas, esmeraldes, amatistes, granates y lapislázuli. 

L'arte de producir camafeos y otros oxetos paecíos como entalles llámase glíptica (del griegu *glypho*, grabar) y ye una forma especial del arte de la escultura. Les producciones de la glíptica sirvieron dende los tiempos más remotos de la Historia pa realizar sellos, artículos de ornamentación y oxetos piadosos o propios de la superstición. 

## Ver tamién
* Glíptica
* Camaféu

## Referencies
Glíptica

La **glíptica**, pallabra proveniente del griegu γλυπτός, ye l'arte de grabar o tallar les piedres precioses o cuños n'aceru pa ellaborar monedes y medayes. Pasó na Antigüedá por trés grandes fases:
# Na primera, llindense a grabar pictogrames sobre piedres más o menos dures por que sirvieren de signos o sellos a los altos dignatarios, sacerdotes o reis. Esti primer periodu de la glíptica abraza los dos mayores y más antigües civilizaciones: la del Antiguu Exiptu y la de Sumeria.
# Nos empiezos del segundu periodu atopamos los fenicios, l'Antigua Grecia y los etruscos. Nestos pueblos, la glíptica empezó a convertise en verdaderu arte.
# La glíptica llegó al so apoxéu nel tercer periodu en Grecia nel sieglu de Pericles y na Antigua Roma nel reináu d'Augusto. Los griegos buscaron sobremanera la pureza de la forma y les contornes como la guapura de les traces y llinies ente que los romanos ocupábense más en faer resaltar los colores y la tresparencia de les piedres fines, aspiraciones o enclinos ambos que caracterizaben bien el xeniu particular d'aquellos pueblos: l'unu escorriendo l'ideal de la Poesía; l'otru, buscando la riqueza y el rellumu como *desideratum* supremu del arte. 
Ente les piedres asina grabaes que nos mandó la Historia atópense:
* el *Demóstenes*, *Mecenes*, *Perseo* y *Mercuriu* del grabador Dioscórides
* el *Toru* de Filo
* l'Aquiles tocando la llira de Panófilo
* l'Aguamala de Solón
* la *Minerva* de Aspasio
* el conocíu col nome de *Julia* de Evodo o *Sellu de* *[[Michelangelo|Miguel Ángel]]* porque de tal usu sirvió al inmortal artista.
Les piedres antigües  clasifiquense con nomes especiales sacaos de dalguna particularidá de la so forma o de la naturaleza de los asuntos representaos nelles. Asina se llamen:
* *caprichos*, aquélles que les sos figures arrexuntaes cómicamente
* *quimeras*, les que tienen oxetos de pura invención, resultancia del conxuntu de partes de distintos animales
* *astríferas*, les de los astros
* *escarabeos* les análogues exipcies que son consideraes como les más antigües
Conócense tamién otres piedres grabaes que contién los símbolos del cultu de ciertes sectes gnóstiques. Estes piedres llamábense *abraxas*, según la pallabra en lletres griegues que se llee en toes elles y según otros, *piedres basilidianas*, nome que reciben por creer les simbóliques de la secta de Basilides. 

La glíptica casi sumió dempués del Imperiu romanu pero volvió remanecer nel sieglu XV n'Italia. Dos artistas eminentes cultivaron en Milán: Juan y Dominicu más conocíos por Juan el de les Cornalinas y Dominicu el de los Camafeos. Esti arte foi importáu en Francia por Mateo del Vassaro que foi a París siguiendo a Francisco I. Son notables les coleiciones de Londres, Múnich, Viena y París y atópense datos perinteresantes sobre esta materia nes obres de Vettori, Ratter, Millín y Mariette. 

## Referencies

## Ver tamién
* Camaféu
* Entalle
Guirlache

El **guirlache** ye un dulce fechu básicamente d'almendres y carambelu solidificado típicu n'España de munches zones de l'antigua corona d'Aragón: Aragón, Cataluña y la Comunidad Valenciana. 

## Historia
Acomuñáu a los turrones, que tienen un orixe árabe y medieval, ye bien similar al nougat provenzal, un dulce realizáu con nueces o almendres y miel. El so nome procede del francés "grillage" (turráu) y foi popularizáu polos franceses n'Aragón a partir del sieglu XIX.

## Ellaboración
Anque como en munches recetes tradicionales bien estendíes pueden atopase variaciones locales nes recetes, la so preparación básica consiste en fundir azucre con agua hasta formar una pasta de carambelu a la que se añader almendres. N'otres recetes indícase que nesti momentu tamién se añader un pocu de zusmiu de llimón y un pocu de miel o bien que puede sustituyise l'azucre pol miel. Dempués de removese nel sartén mientres unos minutos estiende sobre una superficie antiadherente o nun molde apropiáu y déxase esfrecer. Cómese fríu. 

## Consumu
El guirlache úsase tanto como dulce navidiegu o de too tiempu según pa realizar construcciones sobre tartes o d'ingrediente n'otros postres. Por cuenta de la so composición resulta un alimentu hipercalórico, con munches propiedaes positives pero desaconseyao en casu de carecer dellos trestornos como diabetes, estriñimientu o obesidá. 

## Ingredientes
* Una parte d'azucre.
* Ente media y una parte d'almendres. Pueden usase otros frutos secos como piñones, ablanes o cacagüeses.
Opcionalmente:
* Agua pa faer el carambelu si hai peligru de quemar l'azucre.
* Miel p'añader o sustituyir al carambelu.
* Zusmiu de llimón.
* Anises de confitería.
* Chocolate fundíu p'afatar o cubrir.

## Ver tamién
* Crocante
* Turrón

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Receta de guirlache de Zaragoza
* Receta de turrón de guirlache 
* Receta de guirlache d'Alcoi
Serifos

**Serifos** (en griegu Σέριφος, **Sérifos**; en llatín **Seriphos** o *Seriphus*) ye una pequeña islla griega del mar Exéu, alcontrada nes Cícladas occidentales, al sur de la islla de Citnos y al noroeste de la de Sifnos. Tien una superficie d'unos 70 km² y ta a unos 170 km del Pireo. La islla alcuéntrase poblada dende l'Antigüedá, onde se topaba una ciudá del so mesmu nome. Na actualidá la capital tien tamién el mesmu nome de Serifos. 

## Mitoloxía
Cuando Acrisio foi alvertíu por un oráculu de que'l so nietu mataríalu, echó a la so fía (Dánae) y al so nietu Perseo al debalu al mar nuna arca de madera. Foi na islla de Sérifos onde atoparon abellugu. Según Pausanias, Perseo yera especialmente veneráu en Sérifos.

## Historia
La islla foi colonizada polos xonios d'Atenes y foi de les poques islles que refugó sometese a Xerxes I nel 480 a. C.

Perteneció a la lliga de Delos yá que apaez en llistes de tributos a Atenes ente los años 451/0 y 416/5 a. C.

Foi una islla bien pocu importante y los romanos utilizaronla como llugar de destierru.

La ciudá moderna ta na mariña este, próxima a l'antigua y llegó a tener más de 2.000 habitantes. De la ciudá antigua queden dellos restos.

### Los mineros, fuelga de 1916
En 1916 los mineros fixeron fuelga y l'estáu griegu a pidimientu del propietariu (la familia alemana Groman) unvió a la guardia nacional. Los soldaos dispararon a los mineros y mataron a cuatro, pero'l restu y les sos muyeres atacáron-yos y mataron a toos y proclamaron la República soviética. Unes selmanes dempués fuercies militares griegues recuperaron el control, pero los mineros llograron meyores condiciones llaborales y la xornada de 8 hores.

## Comunidaes llocales
* Galani 
* Kallitsos 
* Koutalas 
* Livadi Serifou 
* Mega Chorio 
* Mega Livadi 
* Panagia 
* Serifos 

## Referencies

## Enllaces esternos
Rapa Nui (película)

**Rapa Nui** ye una película de1994 dirixida por Kevin Reynolds y producida por Kevin Costner y Barrie M. Osborne, ente otros. La trama basase en lleendes de la Islla de Pascua o Rapa Nui (nel so idioma orixinal), Chile, sobremanera la que se refier a la carrera pol güevu del manu tara o Tangata Manu. Los detalles históricos son discutibles, pero la tema central - la destrucción de los montes irremplazables de la islla - ta bien autenticáu.

## Repartu principal
* Jason Scott Lee - Noro
* Esai Morales - Make
* Sandrine Holt - Ramana 
* Eru Potaka-Dewes - Ariki-mau
* Gordon Hatfield - Riro

## Argumentu
La rivalidá ente les tribus conduz a un concursu p'alzar una estatua enorme (moái) nun tiempu récor antes de tomar parte na carrera pa recuperar el güevu. El pagu por ganar esta carrera ye'l gobiernu políticu de la Islla mientres un añu.

## Cuestiones d'exactitú histórica
La película puede ser considerada como una historia entestada del colapsu de la civilización de la Islla de Pascua, por casu, la tribu tien de baltar tolos árboles que queden pa mover el moai al so sitiu. A la fin, Noro y Ramana intenten fuxir de la Islla nuna canoa especial, construyida pol padre de Ramana. 

La trama entemez elementos de dos periodos - la era de los moai y el cultu a Tangata manu o l'home páxaru". Magar el conflictu ente les oreyes llargues y les oreyes curties foi real, acabóse muncho primero de que'l cultu a Tangata Manu empezara. 

El nome Rapa Nui, d'usu común, nun foi'l nome nativu orixinal (*Rapa Nui* foi nomáu por navegantes tahitianos del sieglu XIX), que legendariamente foi *Te Pito O Te Henua*, "l'embelicu de la Tierra", anque hai otres alternatives.

## Ver tamién
* Colapsu (llibru) de Jared Diamond, que detalla la deforestación histórica de la Islla de Pascua, xunto con otres cuentes de cómo les sociedaes colapsen o tienen ésitu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Camaféu

Llámase **camaféu** a tou relieve llográu en piedra preciosa, xeneralmente, de variáu color y con delicaes figures. Pa los camafeos, les piedres utilizaes yeren les ágates y más entá les variedaes *sardónica* y ónice, aprovechando la distinción de colores qu'ufierten les agües o capes de tales piedres de suerte qu'apolazando y rebaxando convenientemente la primer capa dexábase la segunda pa fondu y quedaba la primera colos relieves de la figura. Pero tanto agora como nos sieglos pasaos asonsáñense y falsifican estes piedres con vidrios y esmaltes, soldando un relieve de piedra o vidriu con otra piedra de color distintu.

Denomínase *entalle* si la piedra ta grabada en buecu. L'arte de producir camafeos y otros oxetos como entalles llámase glíptica (del griegu *glypho*, grabar) y ye una forma especial del arte de la Escultura. Les producciones de la glíptica sirvieron dende los tiempos más remotos de la Historia pa realizar sellos, artículos de ornamentación, oxetos piadosos o propios de la superstición. 

## Historia

Antaño yeren bien apreciaos y prueba d'ello son los munchos exemplares llabraos en piedres precioses y dures que se caltienen de la cultura grecorromana y persa.

Mientres los sieglos XIV y XV trabayóse'l nácare en Francia, Alemaña y Flandes, periodu en que los oxetos ellaboraos con dichu material cuntaben con gran prestíu nes cortes franceses. Los viaxes de descubrimientos realizaos mientres esta dómina favorecieron la entrada de materies primes exótiques n'Europa como caniles de narval, ámbare, xade, cascos xigantes de tortúa y estrañes conches marines. Estos artículos amenaron l'interés pola historia natural y aguiyaron la imaxinación de xoyeros, artesanos y grabadores. 

Nel sieglu XVI afayóse que les conches de los cipreidos y los cásidos yeren particularmente afeches pa la talla de camafeos. Nel sieglu XVIII, mientres el periodu neoclásicu, alicóse l'interés poles artes antigües que condució al florecimientu de talla de conches, pese al faigo de menos que teníen por considerase imitación al tar ellaboraes con un material inferior. A partir d'entós, fueron sumiendo los centros artesanales hasta quedar namái en dos  ciudaes: Idar-Oberstein (especializada na talla mecánica d'ágates) n'Alemaña y en Torre del Greco n'Italia onde se tallen artesanalmente.

## Ver tamién
* Vasía de Portland

## Referencies
Ichthyosaura alpestris cyreni

El **Mexafontes alpín español** ***(Mesotriton alpestris cyreni***, antes *Triturus alpestris)* ye una subespecie de *Mesotriton alpestris*, anfibiu urodelu de la familia Salamandridae. El so tamañu nun supera los 11 cm. El machu presenta en dómina de celu un coloríu únicu ente los urodelos d'España. Ye una forma endémica bien estremada del restu de les poblaciones europees tantu por traces morfolóxiques como moleculares. Según datos xenéticos, esisten dos grupos poblacionales dientro d'esta subespecie, un oriental, qu'incluyiría les poblaciones navarres, guipuzcoanes y del este d'Álava y otru occidental qu'arrexuntaría al restu de poblaciones.

## Distribución
La so distribución ta acutada al Cordal Cantábricu. Alcuéntrase dende l'oeste d'Asturies hasta les xerres del oeste de Navarra, atópase tamién al norte de Lleón, Palencia y Burgos, según n'Álava y delles zones de Vizcaya y Guipúzcoa. La so llende sur ta marcáu pelos Montes Palentinos y la Sierra de Híjar, anque esiste una población na Sierra de Guadarrama, en Peñalara, introducida apocayá pol home.

## Hábitat
Puede atopáse-y en diversos tipos d'hábitat, dende pacionales hasta montes de fayes y carbayos. Alcontrase n'agües seles, incluyendo poces de regueros y llagos d'altu monte pero ocupa tamién llamargues temporales, fontes, bebederos y marismes. La especie ocupa principalmente biotipos d'altu y mediu monte, algamando los 2.200 msnm nel Cordal Cantábricu, anque puede atopase al nivel del mar n'Asturies, Cantabria y Vizcaya.

Con frecuencia ta acompañáu por otres especies de tritones, especialmente *Lissotriton helveticus*, pero tamién por *Triturus marmoratus* y *[[Lissotriton boscai]]*, siendo entós la especie menos abondosa.

## Amenaces
Anque polo xeneral puede considerase una especie ensin amenaciar na parte occidental del so área de distribución, sicasí na zona oriental, nel País Vascu y Navarra, son escasos y con problemes d'aislamientu.

Les principales amenaces son l'alteración y destrucción de los hábitat favorables, tanto acuáticos como terrestres. La introducción de pexes y la nitrificación y eutrofización de delles llamargues y llagos d'altu monte.

## Referencies
* (***[[Castellanu|ye]]***)  nel Atles de la biodiversidá del Ministeriu de Mediu Ambiente (MMA). Archivu en pdf.
* Estatus de caltenimientu: Amori, G., Hutterer, R., Krystufek, B., Yigit, N., Mitsani, G. & Muñoz, L. J. P. 2008. ''Mesotriton alpestris.'' In: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1. <www.iucnredlist.org>. https://www.iucnredlist.org/details/59472/1(LC). Consultáu'l 5 d'ochobre de 2009.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mesotriton alpestris En Larson, Allan, David Wake, and Tom Devitt. 2007. Salamandridae. Newts and *true Salamanders.* tolweb.org
Motu Nui

**Motu Nui** ye la mayor de les trés islles al estremu suroeste de la Islla de Pascua y ye'l llugar más occidental de Chile. Los trés castros tienen aves marines, pero Motu Nui ye un llugar esencial pal Tangata Manu ("Home páxaru ") que yera'l cultu de la relixón de la islla ente la dómina de los moai y los cristianos (la islla conviértese al catolicismu romanu na década de 1860). Motu Nui ye'l cume d'un monte volcánicu de gran tamañu que s'alza a más de 2.000m dende'l fondu del mar. La midida d'árees n'hectárees ye:
* Motu Nui: 3,9
* Motu Iti: 1,6
* Motu Kao Kao: 0,1
El ritual yera una competencia pa recoyer el primer güevu del Manu tara. Esto tuvo llugar a partir de Motu Nui onde la Hopu manu (representantes de cada cla) esperó a que'l *Sterna fuscata* (manu tara) punxera los sos primeros güevos de la temporada. El Hopu manu que tomara'l primer güevu se apresuraraba a nadar de regresu a Islla de Pascua, xubiendo los cantiles del Rano Kau hasta'l centru ceremonial de Orongo y presentara el güevu al so patrocinador en frente de los xueces de Orongo. Esto dába-y al so patrocinador el títulu de Tangata Manu y gran poder na islla mientres un añu. Munchos hopu manu morrieron por tiburones o por cayíes. El clan ganador tenía ciertos derechos incluyendo la recoyida de los güevos y les aves nueves de los castros.

Motu significa islla n'idioma rapanui, y hai dos motus pequeños más allugaos na redoma: Motu Kao Kao (una piedra sobresalida, alzada a 20 metros (65 pies) sobre'l nivel del mar) y Motu Iti (cerca de Motu Nui).

Motu Nui foi científicamente investigada pola espedición de Katherine Routledge en 1914, quien informó de qu'otres seis variedaes d'aves marines qu'añeren ellí, amás de la Sterna fuscata. Esploráronse dos cueves en Motu Nui, nuna de les cualos el Hopu manu quedábase a la espera pal primer güevu de la temporada, y l'otru utiliza pa contener *Titahanga-o-te-Henua* (La frontera de la Tierra), un pequeñu moai que yá s'adoptaron pal Muséu de Pitt Rivers en Oxford, Inglaterra.

Anque los rituales del cultu Tangata Manu fai yá tiempu que se suprimieron (la última competencia realizar en 1866), los visitantes actuales a Rapa Nui de cutiu esfruten de la guapura de los Motu al traviés d'escursiones en barcu pequeñu de Hanga Roa, la única ciudá de la islla. El bucéu ente Motu Nui y Kao Kao ye escepcional y ye un llugar bien buscáu pa los amantes del bucéu de tol mundu. Dalguna vegada densamente poblaes de tiburones, les agües costeres de Rapa Nui son agora muncho más segures, debíu en gran parte a la sobrepesca.

## Ver tamién
* Islles de Chile
* Xeografía de Chile

## Referencies
Edgeøya

**Edgeøyá** (dacuando anglicizada como **islla Edge**) ye una islla despoblada del archipiélagu de les islles Svalbard, alcontrada al este de Spitsbergen y al sur de la Islla de Barents. Alministrativamente, pertenez a Svalbard, un territoriu dependiente de Noruega.

## Xeografía
La islla tien una superficie de 5.074 km², que la converten por tamañu na 3ª del archipiélagu. D'ellos, 2.102 km² tán cubiertos por glaciares, siendo'l principal el Edgeøyjøkulen.

Ta dixebrada de Spitsbergen al oeste pol Storfjorden, y al norte, el Freemansundet dixébrase de la islla de Barents; na parte sur occidental alcuéntrase'l Tjuvfjorden.

La islla ye una reserva natural protexida de Svalbard. Ye un sitiu de caltenimientu del osu polar y del renu de Svalbard.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Llista d'espacios protexíos de Svalbard
Bocáu de calamares

El **bocáu de calamares** ye una especialidá culinaria bien frecuente n'España consistente en, o bien calamares rebozados en farina y tostaos n'aceite que suel ser d'oliva, o bien la versión más sofisticada que ye tou lo anterior más un mueyu de tomate picante y mayonesa con ayu similar a la de les pataques braves. Suelse sirvir caliente, acabante faer. Esti tipu de bocáu (la versión senciella ensin mueyu) ye bien popular en Madrid y puede atopase na mayoría de los chigres de la capital española, siendo bien típicu de la Plaza Mayor de Madrid y unu de los golores carauterísticos de dicha plaza. En Zaragoza ye tradicional la versión sofisticada del bocáu de calamares, col mueyu picante (tomate, mayonesa y ayu), y denomínase **bocáu de calamares** ***bravos***,  que se sirve en tolos chigres de callar Cinco de marzu y Moneva.[cita  

## Preparación
Suelse cortar los calamares en rodajas con forma d'aníu d'un centímetru de grosez, y se rebozan con farina y lleldu químicu. Tres esta preparación inicial tostar n'aceite ferviendo llixeramente hasta que queden doraos. En Zaragoza añadiríase-y el mueyu a base de tomate picante, mayonesa y ayu. Per otra parte suelse rebanar el pan. Yera costume sirvise con un pan lleno de miga. Apocayá suélense usar les baguettes ellaboraes nel mesmu establecimientu a partir de pasta primeramente conxelao que xeneralmente se suel cortar per un sitiu dándo-y en cada local un toque carauterísticu.

## Serviciu
Dacuando #añader al platu de calamar tostáu un pocu de llimón estrumíu pa dar sabor, y tamién ye común amesta-y mayonesa. Suelse acompañar con una caña de cerveza bien frío. Los calamares suelen ser sirvíos nun pan que abrese namái nun llau y rellénase coles pieces frites.

## Variantes
El *bocáu de rabas* ye bien popular nel norte d'España, onde les costes apurren el calamar frescu. La forma de preparación ye similar a la versión madrilana (non a la de Zaragoza que ye más sofisticada) y pueden atopase en diversos chigres y restoranes de Cantabria, según del País Vascu. En Madrid, esisten hasta "Rutes del Bocáu de Calamares" que dexen afayar variantes del bocáu.

## Ver tamién
* calamares fritos
* Bocáu de tortiella española.
* *Poor boy*, bocáu similar, proveniente de Louisiana, Estaos Xuníos.

## Referencies
Bocáu de chorizu

El **bocáu de chorizu** o **bocadillu de chorizu** ye un tipu de bocáu que nel interior tien distintos tipos de cortes de chorizu, por regla xeneral en forma de tayaes. Pue sirvise con distintes variedaes de chorizu. Dacuando ye un bocáu que se sirve caliente o tostáu, pero pue sirvise fríu (nesti casu con chorizu curao). Ye un alimentu que combina dos ingredientes de baxu costu: pan y chorizu. Según dellos estudios ye'l bocáu preferíu d'aproximao un 3% de los españoles. La cenciellez d'ellaboración fai que s'estendiera por dellos países onde'l pan y el chorizu formen parte de la gastronomía típica del país.

## Carauterístiques
Les preparaciones de bocáu de chorizu esistentes pasen por variaciones nel tipu de pan emplegáu, según del tipu del chorizu. D'esta forma tiense que:
* Cuando'l tipu de gatafu emplegáu ye frescu, suel untase o bien cocinase primeramente, yá seya na plancha, rustíu nel sartén, a la parrilla, cocíu, etcétera, dempués de lo que introduzse nel pan, enteru o cortáu llonxitudinalmente. Si ye curáu córtase'n raxes d'un milímetru o dos de grosez. 
* Sobre'l pan emplegáu pa la so realización ye xeneralizáu l'usu de pan francés en diverses variantes. Ye frecuente atopar cruasanes y *brioches* (medianueches). El tamañu del bocáu suel bazcuyar ente los diez y hasta los cuarenta centímetros de llargor. En llocalidaes como Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja ellabórense con pan en forma de rosca.
Na gastronomía d'España esisten delles variantes del bocáu de chorizu. Suelen emplegase variedaes como'l chorizu de Cantimpalos, Villarcayo, Pamplona o cular. Una de les variantes más populares n'Asturies ye'l Bollu preñáu, que consiste nun pan ellaboráu con un chorizu nel interior de la so masa. En delles zones del País Vascu y Navarra tamién suelen tomase bocaos de chistorra y chorizu de Pamplona, ente qu'en dellos llugares de Castiella hai el vezu d'ellaborar bocaos de morcón ibéricu. El pan emplegáu puede dir dende una simple chapata a una baguette o inclusive un cruasán. Suelse sirvir como merienda de neños (suel untase en delles ocasiones con mantega), anque ye frecuente velo en chigres y puestos al campu nes xuntes públiques.

## Ver tamién
*Bollu preñáu

## Referencies
Islla de Kotlin

**Kotlin** (o Kettle; en finlandés *Retusaari*) ye una Islla rusa, allugada cerca de la cabeza del golfu de Finlandia, 30 km al oeste de San Petersburgu nel mar Bálticu. La ciudá fortificada de Kronstadt atopase na islla.

En llinies xenerales, la islla forma un triángulu allargáu de 12 km de llongura per alredor de 1,6 d'anchu, cola so base escontra San Petersburgu. L'estremu oriental, que ye'l más anchu, ocupalo la ciudá de Kronstadt, y bancos de sable  estendese mientres una milla y media dende'l puntu occidental de la islla hasta la roca sobre la que ta construyíu'l faru de Tolbaaken.

La islla estrema asina l'acercamientu per vía marina a San Petersburgu en dos canales; el del llau septentrional ta apexáu por bajíos que s'estienden cruciándolo dende Kotlin hasta Lisiy Nos; la canal meridional, la vía principal a l'anterior capital, ta estrecháu por un espetón que se proyeuta dende l'opuestu Lomonosov nel continente rusu, y, cerca de Kronstadt, foi históricamente guardáu con fuercia por bateríes. Los fuertes de la islla de Kotlin (códigu **540-003a**) formen parte del llugar Patrimoniu de la Humanidá llamáu «Centru históricu de San Petersburgu y conxuntos monumentales anexos», estremándose: 
* **540-003a1** Apartaces Dena 
* **540-003a2** Fuerte Shanz 
* **540-003a3**  Fuerte Catalina 
* **540-003a4** Fuerte Rift 
* **540-003a5** Fuerte Constantin 
* **540-003a6** Torre de señales en Tolbujín 

L'aproximamientu naval a San Petersburgu quedaba en gran midida facilitada pola construcción en 1875-1885 d'una canal, de 23 pies de fondu, al traviés d'agües pocu fondes, ente que los coches llueu van ser capaces de per tierra hasta la islla usando'l dique de San Petersburgu dende  orellar norte y sur del golfu de Finlandia. Empezáu en 1980, viose retrasáu polos problemes políticos de los años 1990.

### Polución
El 15 de payares de 2000, producióse un choque ente dos barcos, una barca pesquera de 67 metros llamada *Nortlandia* y un cargueru de 130 metros, con bandera panamiega llamáu *Y.W. McKinley*, que virtió 3 tonelaes de diésel nes agües alredor de la islla de Kotlin. El barcu menor tamién naufragó de resultes del choque dempués de tener daños nel cascu, y dos miembros de la tripulación riquieron tratamientu por hipotermia. La capa de combustible cubrió 11 quilómetros cuadraos de la badea de Kronstadt. Cuando llegó la tarde, los buzos habíen taponado el furacu pa evitar fugues posteriores, y los esfuercios pa remedialo, conteniendo y treslladando l'arramáu, taben en procesu. 

## Ver tamién
* Islles del mar Bálticu

## Referencies
Islles de los Abedurios

Les **islles de los Abedurios** (en rusu, Берёзовые острова, islles Berezovye o Beryozovye) formen un archipiélagu rusu allugáu nel golfu de Finlandia, estremu del mar Bálticu). La mayor de les 15 islles ye *Gran Berezovye.* Tán protexíes pola so  riqueza acuática y pol Conveniu de Ramsar.

## Historia
Mientres la Segunda Guerra Mundial les islles pertenecieron a Finlandia (en finés: Koiviston saari). Dempués de la guerra volvieron pasar a manes ruses.

L'archipiélagu estiéndese 200 km a lo llargo de la mariña pa un área total de 92 km². Les islles tán protexíes pol Estáu como un santuariu pa les aves y son unu de los sitios de la Convención de Ramsar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ignacio Suárez Llanos

**Ignacio Suárez Llanos** , foi un pintor y ilustrador asturianu del sieglu XIX, especializáu en semeyes.

Treslladoóse de mozu a Madrid, ciudá onde moró hasta la so muerte. Ellí empezó la so formación na Real Academia de Belles Artes de San Fernando y na Escuela Cimera de Pintura, siendo discípulu de Bernardo Montañés y de Federico Madrazo. Darréu foi pensionado pol gobiernu español pa siguir los sos estudios en Roma. 

Foi asiduo de les esposiciones nacionales dedicaes a les Belles Artes, y en 1860 llogró la so tercer medaya. Ente les sos obres más destacaes figuren el Lazarillo de Tormes, La tía asonsañada o Sor Marcela de San Félix, obra pola que consiguió un primer premiu en 1862. Ente los sos retrataos figuren personaxes como'l primer presidente de la Primer República Española, Emilio Castelar, el presidente del gobiernu Sagasta, la reina María Cristina, Gaspar Núñez de Arce, l'escritor Antonio García Gutiérrez o'l so cuñáu'l ceramista Daniel Zuloaga.

## Obra


File:Sor Marcela de San Félix viendo el entierro de su padre, Lope de Vega (Museo del Prado).jpg|Sor Marcela de San Félix viendo el entierro de su padre, Lope de Vega.
File:Agustín Duran.jpg|Agustín Durán.
File:Retrato Daniel Zuloaga.jpg|Daniel Zuloaga.
File:José de Posada Herrera.jpg|José de Posada Herrera.
File:Adelardo López de Ayala (Museo del Romanticismo de Madrid).jpg|Adelardo López de Ayala



## Referencies

## Enllaces esternos

* Semblanzas: biografía d'Ignacio Suárez Llanos
Arroz a banda

L'arroz a banda (en valencianu, **arròs a banda**) ye un platu d'arroz típico de la zona costera de la provincia d'Alicante (Comunidad Valenciana), estendiéndose la so popularidá dende la Rexón de Murcia, hasta'l Garraf, Barcelona (Cataluña). Trátase d'un típicu arroz mediterráneo, onde d'un platu saquen dos. Platu propiu de pescadores, faíase un caldu o *fondu* de pexe, de normal *morralla* (pexe con munchos escayos, poca molla y fuerte sabor), ñora y alioli; con esi caldu cocínase 1º un arroz separao (*a banda*) del pexe y 2º otru día cocínase un guisu con esi caldu nel que llexa'l *all i oli*, pataca y el pexe espeñicáu. Conozse como calderu en dellos llugares como Tabarca, Santa Pola, Torrevieja o Eivissa. Ye costume qu'esti arroz sírvese con un condimento denomináu salmorreta.

## Carauterístiques
Básicamente la receta consiste en cocer l'arroz nun caldu de pexe barato y con munches escayos llamáu *morralla* que nel mercáu apenes tenía valor y constituyía el sustentu de los pescadores probes qu'acutaben les meyores pieces pa la venta. Adulces empiézase a ellaborar con caldos de mariscu y de pexes más selectos.

Los primeru ye que nesi caldu de *morralla*, con un sofritu d'ayu, ñora y cabeces de pexe, cuécense pataques y, en cociéndose, sirvise en platu soperu. A esti guisu llámase-y *calderu marineru*, y sírvese acompañáu del *allioli* o *ajoaceite* (a parte o nuna salsera). La **segunda parte** consiste en que col restu de "fondu" de pexe al que se-y añader el sofritu podemos cocinar, amás, un arroz en paella ensin otru aditivu. *Esi arroz come aparte del pexe*, **arroz a banda**, aparte. Ye una auténtica receta de pescadores, que se les ingeniaban d'esta forma pa sacar dos platos d'una única preparación. El *ali oli* o *folio-aceite* ye un acompañamientu fundamental nestos platos, y apurría a les xentes humildes del mar, caloríes que nun podíen llograr d'otra forma.

Un arroz similar a este ye l'arroz del senyoret", que ta tamién fechu col caldu del pescáu pero, a diferencia del arroz a banda, lleva gambes pelaes, pixín o calamar estazáu. El nome "del senyoret" (del señoritu) débese a que tolos tropezones que lleva tán llimpios, cómese direutamente, nun hai que pulgalos nin cortalos. Estos dos tipos d'arroz nun se deben confundir.

Per otra parte, l'arroz del senyoret" na Rexón de Murcia denominar Arroz a banda" y tamién se come direutamente ensin tener que pulgar los tropezones; y l'Arroz a banda" equí descritu, nesta mesma Comunidá, denominar Calderu, Calderu cartagenero o Calderu del Mar Menor.

## Referencies
Gratináu

El **gratinado** ye una téunica culinaria aplicada sobre alimentos xeneralmente cocinaos al fornu. La téunica consiste n'esponer la capa esterna del alimentu a una fonte intensa de calor en ficies de que póngase crujiente y dorada. La finalidá del gratinado ye la d'ellaborar una capa esterna que protexa y caltenga al alimentu cocináu nos sos arumes.

## Carauterístiques
Xeneralmente aplícase'l gratén a los alimentos añadiendo na so capa más esterna quesu arralláu, pan arralláu, migues de pan, puré de pataques, bexamel, etc.. La pallabra provién del francés *gratter* que significa *tascar*, porque l'orixe de la pallabra designaba la tiez que formen los alimentos cocinaos nes parés y el fondu de les cazueles o fontes y que quitase tascando.

El gratinado tien un color doráu gracies a la reacción de Maillard que se produz na so superficie debíu en parte a la combinación d'hidratos de carbonu y proteínes procedente de los ingredientes. En dellos casos d'alta cocina suélense emplegar soldadores pa faer esta operación de gratén.

## Exemplos de platos gratinados
* Cocina alemana - Flammkuchen
* Cocina canadiense - Paté chinois
* Cocina francesa - Gratin dauphinois, Tartiflette, Sopa de cebolla (versión de cebolla)
* Cocina griega - Moussaka
* Cocina Italiana - Lasaña, pizza (opcional)
* Cocina Inglesa - Shepherd's pie
* Cocina mexicana - enchiladas gratinadas
* Cocina peruana - Pastel de papa arequipeño

## Enllaces esternos
* Trucos pa un gratinado de diez

## Referencies
Pataques a la importancia

Les **pataques a la importancia** ye un platu de pataques natural de la provincia de Palencia y tamién de Llión, pero que ye bien popular nel restu de la cocina española (sobremanera en Madrid). Ye un platu que remembra a antigües recetes y qu'apaez de cutiu nos menús de los restoranes españoles. Considérase un platu popular y económico. Sírvese caliente, acabante ellaborar.

## Carauterístiques
Trátase d'una preparación culinaria senciella que se realiza en dos etapes: la primera ye una fritura y la segunda un guisu. El principal ingrediente son les pataques que se suelen cortar en rodajas d'una grosez averada d'un centímetru. Suelen rebozarse primeru en farina y depués en güevu batíu, pa ser darréu tostaes n'aceite ferviendo. En dellos casos suelse cocer la pataca antes de ser cortada en rodajas. Les pataques frites suélense poner nuna cazuela con agua (n'ocasiones  caldo) y  añadise un mayáu en morteru d'ayu, azafrán (n'ocasiones emplega un pocu de pimentón), perexil y sal tou ello esleíu dacuando con una cierta cantidá de vinu blanco. Déxase cocer y a la fin suélense sirvir nuna cazuela de folla con un pocu de caldu. Suelse sirvir tres la ellaboración.

## Variantes
Esisten variantes más exótiques del platu, como les pataques a la importancia con chorizu, taquinos de xamón, o inclusive *pataques a la importancia con amasueles.* Otres recetes suelen poner les pataques yá tostaes a remueyu nun caldu de vinu y quesu manchego pa ser puestes al fornu. N'otros casos añaden almendres turraes y mueyu de tomate.

## Referencies
Revueltu de cogordes

El revueltu de cogordes ye un platu incorporáu dende siempre a la cocina tradicional asturiana y tamién en tola cocina popular española, según la zona d'Asturies suel preparase en gran variedá de recetes y comúnmente faise de la siguiente manera:

Ponse nun sartén aceite virxe extra, tostar nella ayos bien picaos, la cebolla, igualmente picada bien fina, añader el xamón picáu, saltear, añader les cogordes, primeramente salteades y rehogases..

Batense los güevos xunto col sal y el perexil, añader al sartén, dar unes vueltes y retirar aína por que'l güevu nun se cuaye demasiáu y el revueltu quede jugoso.

Sirvir acabante faer, bien caliente.

Hai recetes con munches variables, inclusive con nata, toes elles de gran calidá gastronómica, qu'incorporen cogordes que yá se comercialicen pa tastiales en cualquier dómina del añu, boletas, lactarius, lepiotes o cantharelus, y una llarga ufierta disponible.

## Referencies

## Enllaces esternos

*bonviveur.es/ Recetas con setas.
Güevos estrellaos

**Güevos estrellaos** o "**Güevos rotos**" ye una denominación pa los güevos tostaos n'abondosu aceite d'oliva o en dalgún otru aceite, bien común na gastronomía canaria. Anguaño tomóse el nome pa dalguna preparación particular. Por casu, na cocina de Madrid tratase d'un platu a base de güevos tostaos en sartén (la yema tien de tar líquida) y acompañaos xeneralmente de pataques frites (les versiones más modernes empleguen chips) y dalgún elementu cárnicu (xeneralmente afumáu: xamón o bacon) o embutíu (como pue ser gatafu o chistorra). Ye un platu que se sirve necesariamente acabante ellaborar, caliente. Dacuando tómase como almuerzu.

## Sirvir
Los güevos estrellaos suelen sirvise con pataques. Les mesmes pataques sirven pa xurgar na yema del güevu y sacar adulces el so conteníu. Los cachos cárnicos qu'acompañen al platu suelen ser: xamón, salchiches, etc. Sirvinse nel mesmu platu. Esisten variantes d'esti platu nes que los güevos sírvense revueltos.

## Ver tamién
*Duelos y quebrantos

## Referencies

## Enllaces esternos

*Como faer unos güevos rotos con pataques y xamón. 
*Como faer unos bonos güevos estrellaos.
Carlos Fernando d'Austria-Teschen

**Archiduque Carlos Fernando** , foi'l segundu fíu del archiduque Carlos d'Austria-Teschen y de Enriqueta de Nassau-Weilburg, y güelu maternu d'Alfonso XIII d'España.

Siendo'l fíu del héroe de Aspern empezó la so carrera militar nel Reximientu d'Infantería 57 en Brno. Más tarde recibió'l mandu d'una brigada n'Italia y lluchó contra los insurrectos de Praga en 1848. En 1859 tuvo como xeneral en Moravia y Silesia y volvió a Brno en 1860. 

En 1854 Carlos Fernando casóse cola vilba de Fernando d'Esti (1821-1849), l'archiduquesa Sabela d'Austria-Este (1831-1903), fía del archiduque José d'Austria, Palatín d'Hungría, cola que tuvo 6 fíos:
* Archiduque Francisco Xosé d'Austria (1855-1855).
* Archiduque Federico d'Austria, Duque de Teschen (1856-1936), Comandante Supremu del Exércitu Austrohúngaru mientres la Primer Guerra Mundial. 
* Archiduque María Cristina d'Austria (1858-1929), casada col rei Alfonso XII d'España.
* Archiduque Carlos Esteban d'Austria (1860-1933), Almirante, Pretendiente del tronu polacu.
* Archiduque Eugenio d'Austria (1863-1954), Mariscal de Campu.
* Archiduque María Leonor d'Austria (1864-1864).

## Distinciones honorífiques
* Caballeru de la Insigne Orde del Toisón d'Oru (Caña Austriaca, 1836).

## Referencies
Anchoa en salazón

Les **anchoes en salazón** (denominada tamién como **anchoes en salmoria**) son una preparación en salazón de les anchoes (Engraulis encrasicholus). Preséntense ante'l consumidor tres la so llimpieza, fileteado, salazón y somorguiamientu n'aceite vexetal (dependiendo del país puede ser aceite d'oliva o otru de menor preciu, por casu de xirasol), siendo puestes en llates, tarros de cristal, o barriles de madera.

## Historia
De la producción n'España conozse de forma documental dende l'añu 1250, cuando Alfonso XI concede a la vila de Laredo (Cantabria) la posibilidá de que puediese faer salazones pal restu de Castiella. Nun foi hasta 1880 cuando en Santoña la flota italiana de pesca, instala una fábrica de salazón que convierte a la zona nuna de les de mayor producción n'Europa.

## Carauterístiques
Les anchoes en salazón suelen ellaborase a lo llargo del mes de mayu. Dómina na pescar con redes d'arrastre, una vegada prindaes suelen cutise por que puedan perder la sangre: eses anchoes suelen ser los meyores pa salazón. Nel Sur d'Italia realiza conserva d'anchoa dende tiempu del Imperiu Romanu (arriendes de la so ellaboración del garum), esta conocencia arrobinase a lo llargo de tol mediterraneu y llega a España.

## Referencies

## Ver tamién
* Scotch woodcock
* Bacaláu en salazón
* Anchoes en vinagre