Rosaceae

Les **arrosaes** (**Rosaceae**) son una familia de plantes dicotiledónees pertenecientes al orde Rosales. La familia *Rosaceae* inclúi la mayor parte de les especies de frutes de consumu masivu: mazana, pera, marmiellu, piescu (durazno), ciruela, cereza, fresa (frutuca), almendra, albaricoque, zarzamora, artimora, etc. Tamién inclúi munches especies ornamentales, principalmente, les roses, flores por excelencia, con importancia pa la xardinería y la industria de la perfumería.

La familia de les rosácees ye bien amplia, con unos 90-130 xéneros, nos que se parten alredor de 2000-2500 especies aceptaes, que la so distribución ye casi mundial, orixinaries sobremanera de les rexones templar y subtropical del hemisferiu boreal.

## Descripción
Inclúi xéneros con carauterístiques bien heteroxénees, sicasí, la carauterística común más importante ye la presencia d'un receptáculu floral - o tálamu - bien desenvueltu, que varia dende una forma plana (en *Quillaja*, *Kageneckia*), pasando por convexa (en *Rubus*, *Fragaria*), hasta de forma cóncava (en *Rosa*).

**Tarmos** maderizos o semileñosos. **Vezu:** árboles, arbustos o yerbes perennes por rizomas, o añales.

**Fueyes** simples o compuestes, (paripinnaes o imparipinnaes), casi siempres alternes y axustaes, escasamente opuestes, con cantu serrucháu o dentáu carauterísticu. Presencia frecuente de cambeos: escayos, estípules y aguiyones, escasamente ausentes (*Spiraea*).

**Flores** de normal hermafrodites, actinomorfes (dacuando zigomorfes, por diferenciación de los sépalos nes plantes europees, o tamién de los pétalos nes tropicales); periginas, epiginas o hipoginas; de cutiu con un hipanto bien desenvueltu; mota con 5 sépalos los, dacuando con epicáliz; corola xeneralmente con 5 pétalos llibres; tetrámeres en *[[Sanguisorba]]*; androcéu variable, con 4-5 estames, y más frecuentemente diplostémono o polistémono; xinecéu variable, con 1 a munchos carpelos, llibres o soldaos y estilos xeneralmente llibres. Flores solitaries o n'inflorescencies variaes (recímanos, espigues y corimbos).

**Frutos** bien variables (aqueniu, poliaquenio con receptáculu abombáu (eterio) o cóncavu (cinorrodón), drupa, polidrupa (sorosis), folículo, pomo); granes pequeñes, ensin endosperma (les sustancies de reserva nos cotiledones).

## Taxonomía

Familia problemática tocantes a delimitación xenérica.

Considérense calteres importantes na sistemática de la familia, la forma del receptáculu, el tipu de concrescencia de los carpelos y la so posición, el númberu y disposición de los rudimentos seminales nel carpelu, el tipu de dehiscencia y la histoloxía de los frutos, el númberu básicu de cromosomes y la distribución de los metabolitos secundarios.

**Rosaceae** Adans., Fam. Pl. 2: 286. Jul-Aug 1763; nome calteníu pal taxón. Tamién citáu darréu por Antoine L. de Jussieu, Genera Plantarum: 334. 1789. https://web.archive.org/web/20100312063217/http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonName.aspx

### Taxones subfamiliares
La clasificación de la familia Rosaceae ye bien variada y diversa en taxones subfamiliares, y camudó enforma col tiempu y según los distintos criterios de los autores. Este ye un esquema posible nel que se listan en primer llugar les subfamilies, en segundu llugar les tribus y en tercer llugar los xéneros en dos talos grupos; amás de la referencia bibliográfica de cada taxón según el IPNI.

#### Subfamilia Rosoideae
# Xéneru *[[Rosa]]* L.: Sp.Pl.1:491, 1753
# Xéneru *[[Hulthemia]]* Dum.: Not.Hulth.13, 1824. (= Rosa)
# Xéneru *[[Arxentina (planta)|Arxentina]]* Lam.: Fl. Franç. 3: 118, 1779 

#### Subfamilia Spiraeoideae
# Tribu **Neillieae**
## Xéneru *[[Physocarpus]]*  (Cambess.) Maxim.: Act.Hort.Petrop.vi.219, 1879; nom. cons. 
## Xéneru *[[Neillia]]* D.Don: Prodr. Fl.Nepal.228, 1825
## Xéneru *[[Stephanandra]]* Siebold & Zucc.: Abh. Akad. Muench. iii.739.t.4, 1843
# Tribu **Spiraeeae**
## Xéneru *[[Spiraea]]* L.: Sp. Pl.1:489, 1753
## Xéneru *[[Pentactina]]* Nakai: Bot. Mag. (Tokiu),xxxi.17, 1917
## Xéneru *[[Sibiraea]]* Maxim.: Act. Hort. Petrop. vi. 116.213, 1879
## Xéneru *[[Petrophytum]]* Rydb.: N.Amer.Fl.xxii.253, 1908
## Xéneru *[[Kelseya]]* Rydb.: Mem. N.York Bot.Gard.i.207, 1900
## Xéneru *[[Luetkea]]* Bong.: Mem. Acad. Petersb. Ser. VI. ii. 130.t.2, 1833
## Xéneru *[[Aruncus]]* L.: Op. Var.259m 1758. 
# Tribu **Gillenieae**
## Xéneru *[[Gillenia]]* Moench: Suppl. Meth.286, 1802
## Xéneru *[[Spiraeanthus]]* (Fisch. & C.A.Mey.) Maxim.: Act. Hort.Petrop.vi.226, 1879
# Tribu **Holodisceae**
## Xéneru *[[Holodiscus]]* (C.Koch) Maxim.: T.Imp.S.-Peterburgsk. Bot. Sada 6:253, 1879; nom.cons.
# Tribu **Sorbarieae**
## Xéneru *[[Sorbaria]]* (Ser. ex DC.) A.Braun: Fl. Brandenburg 1:177, 1860; nom.cons.
## Xéneru *[[Chamaebatiaria]]* (Porter) Maxim.: Act.Hort.Petrop.vi.225, 1879
# Tribu **Adenostomateae**
## Xéneru *[[Adenostoma]]* Hook.& Arn.: Bot.Beechey Voi.139 & 338.t.30, 1832

#### Subfamilia Potentilloideae
# Tribu **Dryadeae**
## Xéneru *[[Dryas]]* L.: Sp.Pl.501, 1753.
## Xéneru *[[Fallugia]]* Endl.: Xen.1246, 1840.
# Tribu **Purshieae**
## Xéneru *[[Chamaebatia]]* Benth.: Pl.Hartw.308, 1849.
## Xéneru *[[Cowania]]* D.Don.:, 1825.
## Xéneru *[[Purshia]]* DC. ex Poir.: Encycl. (Lamarck) Suppl.4.623. 1816.
# Tribu **Geeae**
## Xéneru *[[Geum]]* L.: Sp.Pl.1:500. 1753.
## Xéneru *[[Orthurus]]* Juz.: Fl.URSS, ed.Komarov, x.262,616. 1941.
## Xéneru *[[Taihangia]]* T.T.Yu & C.L.Li: Acta Phytotax.Ensin.18(4):471. 1980; como *Taiahngia*.
## Xéneru *[[Novosieversia]]* Bolle: Repert.Spec.Nov.Regni Veg.Beih.72:23. 1933. 
## Xéneru *[[Sieversia]]* Willd.: Gues.Naturf.Fr.Berl.Mag.v.397. 1811.
## Xéneru *[[Waldsteinia]]* Willd.: 1799 
## Xéneru *[[Coluria spp.|Coluria]]* R.Br.: Parry, Voi.App.276. 1823.
# Tribu **Cercocarpeae**
## Xéneru *[[Cercocarpus]]* H.B. & K.: Nov. Xen. Sp. vi. 232. t.559. 1823. 
# Tribu **Potentilleae**
## Xéneru *[[Potentilla]]* L.: Sp.Pl.1:495. 1753.
## Xéneru *[[Comarum]]* L.: Sp.Pl.1:502. 1753. 
## Xéneru *[[Chamaerhodos]]* Bunge: Ledeb.Fl.Alt.i.429. 1829.
## Xéneru *[[Duchesnea]]* Sm.: Trans.Linn.Soc.x.372. 811. 1811.
## Xéneru *[[Fragaria]]* L.: Sp.Pl.1:494. 1753.
## Xéneru *[[Horkelia]]* Cham.& Schltdl.: Linnaea 2:26. 1827.
## Xéneru *[[Horkeliella]]* Rydb.: N.Amer.Fl.xxii.282. 1908.
## Xéneru *[[Ivesia]]* Torr.& A.Gray: Pacific Railr.Rep.6,Pt.3,#2 (Williamson & Abbot) 72. 1858. 
## Xéneru *[[Sibbaldia]]* L.: Sp.Pl.1:284. 1753.
# Tribu **Alchemilleae**
## Xéneru *[[Alchemilla]]* L.: Sp.Pl.123. 1753.
## Xéneru *[[Aphanes]]* L.: Sp.Pl.2. 1753.
# Tribu **Sanguisorbeae**
## Xéneru *[[Agrimonia]]* L.: Sp.Pl.2. 1753.
## Xéneru *[[Aremonia]]* Neck. ex Nestl.: Monogr.Potentilla(Nestler)iv,17. 1816; nom.cons.
## Xéneru *[[Spenceria]]* Trimen: Journ.Bot.xvii.97. 1879.
## Xéneru *[[Hagenia]]* J.F. Gmelin: Syst.613. 1791.
## Xéneru *[[Leucosidea]]* Ecklon & Zeyher: Enum.265. 1836.
## Xéneru *[[Sanguisorba]]* L.: Sp.Pl.2. 1753.
## Xéneru *[[Sarcopoterium]]* Spach: Ann.Sc.Nat.Ser. III.v.43. 1846.
## Xéneru *[[Margyricarpus]]* Ruiz & Pavon: Prod.7.t.33. 1794.
## Xéneru *[[Tetraglochin]]* Poeppig: Poepp.Fragm.Syn.Pl. Chile,26. 1833.
## Xéneru *[[Acaena]]* Mutis ex L.: Mant.Plant.ii. 1771.
## Xéneru *[[Polylepis]]* Ruiz & Pavon: Prod.80.t.15. 1794.
## Xéneru *[[Cliffortia]]* L.: Sp.Pl.1038. 1753.
## Xéneru *[[Bencomia]]* Webb & Berthelot: Phyt.Canar.ii.10.t.39. 1846.
# Tribu **Potaninieae**
## Xéneru *[[Potaninia]]* Maximowicz: Bull.Acad.Petersb.xxvii.465. 1881.

#### Subfamilia Pyroideae
# Tribu **Kageneckieae**
## Xéneru *[[Kageneckia]]* Ruiz & Pavon, 1794
# Tribu **Lindleyieae**
## Xéneru *[[Vauquelinia]]* Correa ex Humboldt & Bonpland, 1807
## Xéneru *[[Lindleya]]* Kunth, 1824, nom. cons.
# Tribu **Maleae**
## Xéneru *[[Photinia]]* Lindley, 1821
## Xéneru *[[Heteromeles]]*
## Xéneru *[[Eriobotrya]]* J. Lindley, 1821
## Xéneru *[[Rhaphiolepis]]* Lindley, 1820, nom. cons., orth. cons.
## Xéneru *[[Sorbus]]* L.:, 1753
## Xéneru *[[Chamaemespilus]]*
## Xéneru *[[Cormus]]*
## Xéneru *[[Torminalis]]*
## Xéneru *[[Aronia]]* Medikus, 1789, nom. cons.
## Xéneru *[[Amelanchier]]* Medikus, 1789
## Xéneru *[[Pyrus]]* L.:, 1753
## Xéneru *[[Malus]]* Miller, 1754
## Xéneru *[[Docyniopsis]]*
## Xéneru *[[Eriolobus]]*
## Xéneru *[[Peraphyllum]]* Nuttall, 1840
## Xéneru *[[Docynia]]* Decaisne, 1874
## Xéneru *[[Cydonia]]* P. Miller, 1754
## Xéneru *[[Pseudocydonia]]* (C.K. Schneider) C.K. Schneider, 1906
## Xéneru *[[Chaenomeles]]* J. Lindley, 1821
# Tribu **Crataegeae**
## Xéneru *[[Cotoneaster]]* Ehrh.
## Xéneru *[[Malacomeles]]* (Decaisne) G.N. Jones, 1945
## Xéneru *[[Chamaemeles]]* J. Lindley, 1821
## Xéneru *[[Pyracantha]]* M.J. Roemer, 1847
## Xéneru *[[Crataegus]]* L.: 1753
## Xéneru *[[Mespilus]]* L.: 1753
## Xéneru *[[Hesperomeles]]* J. Lindley, 1837
## Xéneru *[[Osteomeles]]* Lindley, 1821

#### Subfamilia Amygdaloideae
# Tribu **Osmaronieae**
## Xéneru *[[Oemleria]]* H.G.L. Reichenbach, 1841
# Tribu **Exochordeae**
## Xéneru *[[Exochorda]]* J. Lindley, 1858
# Tribu **Amygdaleae**
## Xéneru *[[Maddenia]]* J.D. Hooker & T. Thomson, 1854
## Xéneru *[[Pygeum]]*
## Xéneru *[[Laurocerasus]]*
## Xéneru *[[Padus]]* Mill.
## Xéneru *[[Cerasus]]* Mill.
## Xéneru *[[Prunus]]* L.: 1753
## Xéneru *[[Armeniaca]]*
## Xéneru *[[Amygdalus]] *
# Tribu **Prinsepieae**
## Xéneru *[[Prinsepia]]* Royle, 1835

#### Otres subfamilies
;Subfamilia Kerrioideae
# Tribu **Rhodotypeae**
## Xéneru *[[Rhodotypos]]* Siebold & Zuccarini: Fl.Jap.187.t.99. 1835. (1841?)
# Tribu **Kerrieae**
## Xéneru *[[Kerria]] * DC.: Trans.Linn.Soc.xii.156. 1817.
## Xéneru *[[Neviusia]]* A. Gray: Mem.Am.Acad.N.S.vi.374. 1858.

;Subfamilia Ruboideae
:Xéneru *[[Rubus]]* L.: Sp.Pl.1:492. 1753; nom.cons. (Vienna Bot.Cong. 2005)

;Subfamilia Lyonothamnoideae
:Xéneru *[[Lyonothamnus]]* A. Gray: Proc.Am.Acad.xx.291. 1885.

;Subfamilia Dichotomanthoideae
:Xéneru *[[Dichotomanthes]]* S. Kurz: Journ.Bot.xi.194.t.133. 1873.

;Subfamilia Quillajoideae
:Xéneru *[[Quillaja]]* Molina: Sagg. Chile, 354. 1782.

;Subfamilia Filipenduloideae
:Xéneru *[[Filipendula]]* Mill.: Gard.Dict.Abr.,ed.4. 1754.

;Subfamilia Coleogynoideae Golubkova, 1991
:Xéneru *[[Coleogyne]]* J.Torrey: Proc.Amer.Assoc.Advancem.Sci.4:192. 1851.

### Xéneros en Rosaceae
Ver la llista de xéneros de Rosaceae.

## Clasificación botánica

Una clasificación práctico y tradicional— pa la familia de les rosácees ta dada pola división en cuatro subfamilies en función de les carauterístiques de floriamientu y fructificación de cada xéneru. De la mesma, ye posible arrexuntar dellos xéneros en tribus y subtribus. Los cuatro subfamilies clásiques son:
:# Rosoideae, taxón nominotípico de la familia qu'inclúi al xéneru *[[Rosa]]*.
:# Maloideae o Pyroideae, :#
Prunoideae o Amygdaloideae, :#
Spiroideae.

### Monocarpelares
Xinecéu con un solu carpelu:

#### Subfamilia Prunoideae
Tamién conocida como **Amygdaloideae**, inclúi especies maderices y arbóreas, que tienen estípules xeneralmente pequeñes y caduques. Les flores son periginas: el periantu (cáliz + corola) y l'androcéu inxerten sobre un receptáculu (o tálamu) amotáu arrodiando al xinecéu; Xinecéu con ovariu súperu unicarpelar y uniovuláu (monómero) que xenera un frutu drupáceo.

;Xéneros en **Prunoideae**
*[[Prunus]]* - *[[Maddenia]]* - *[[Oemleria]]* - *[[Prinsepia]]* - *[[Exochorda]]*.

### Policarpelares
Xinecéu compuestu por más d'un carpelu (policarpo):

#### Subfamilia Rosoideae
**+ n carpelos llibres** (policarpo apocárpicu): Flores periginas, con xinecéu apocárpicu y ovariu súperu a semi-ínfero. Frutu, frecuentemente múltiple: poliaquenio, polidrupa, eterio (drupes múltiples sobre receptáculu enchíu), cinorrodón (aquenios zarraos nuna urna) o frutos complexos secos, indehiscente, asemeyaos a un aqueniu. numberosos carpelos uniovulaos que producen drupelas o aquenios. Estípules bien desenvueltes y persistentes.

;Tribus
Colurieae - Crataegeae - Dryadeae - Exochordeae - Gillenieae - Kerrieae - Neillieae - Potentilleae - Roseae - Rubeae - Sanguisorbeae - Ulmarieae - Incertae sedis (llugar inciertu)

;Xéneros en **Rosoideae**
*[[Acaena]]* *[[Acomastylis]]* *[[Agrimonia]]* *[[Alchemilla]]* *[[Aphanes]]* *[[Aremonia]]* *[[Bencomia]]* *[[Chamaebatia]]* *[[Cliffortia]]* *[[Coluria (planta)|Coluria]]* *[[Comarum]]* *[[Cowania]]* *[[Dalibarda]]* *[[Dendriopoterium]]* *[[Dryas]]* *[[Duchesnea]]* *[[Erythrocoma]]* *[[Fallugia]]* *[[Filipendula]]* *[[Fragaria]]* *[[Geum]]* *[[Hagenia]]* *[[Horkelia]]* *[[Ivesia]]* *[[Kerria]]* *[[Leucosidea]]* *[[Marcetella]]* *[[Margyricarpus]]* *[[Novosieversia]]* *[[Oncostylus]]* *[[Polylepis]]* *[[Potentilla]]* *[[Rosa]]* *[[Rubus]]* *[[Sanguisorba]]* *[[Sarcopoterium]]* *[[Sibbaldia]]* *[[Sieversia]]* *[[Spenceria]]* *[[Taihangia]]* *[[Tetraglochin]]* *[[Waldsteinia]] *.-

#### Subfamilia Maloideae
**+ 5 carpelos xuníos al [[hipanto]]**: Especies maderices y arbóreas, d'estípules caduques. Flores epiginas con xinecéu apocárpicu (2-5 carpelos) que se funden y ovariu ínfero; receptáculu floral bien desenvueltu. Frutu de tipu complexu conocíu como pomo.

: *[[Malus domestica]]* Borkh.: pumar;
: *[[Malus sylvestris]]* Miller: pumar montés, maguillo.
: *[[Pyrus communis]]* L., peral;
: *[[Pyrus bourgaeana]]* Decne;...: piruétano, guadapero;
: *[[Sorbus aria]]* (L.) Crantz: mostajo de viesu blancu aterciopeláu;
: *[[Sorbus domestica]]* L.: alcafresnu común;
: *[[Sorbus aucuparia]]* L.:... serval montés
: *[[Sorbus terminalis]]*: mostajo de viesu subglabro o pubescente :
*[[Sorbus latifolia]]*: mostajo de viesu ablancazáu-tomentoso
: *[[Amelanchier ovalis]]* Medicus, guillomo.
: *[[Crataegus azarolus]]* L., acerolo;
: *[[Crataegus monogyna]]* Jacq., espín albar.
: *[[Pyracantha coccinea]]* M. J. Roemer, piracanto, espín de fueu.
: *[[Mespilus germanica]]* L., cadápanu.
: *[[Cotoneaster integerrimus]]*: durillo
: *[[Cotoneaster heryanus]]*:
: *[[Cotoneaster horizontalis]]*:
: *[[Cotoneaster pannosa]]*:
: *[[Chaenomeles]]*, marmellal del Xapón.
: *[[Crataegus azerolus]]*: acerolo;
: *[[Crataegus monogina]]*, subespecie brevispina: espín álbar, majuelo;
: *[[Cydonia oblonga]]*: marmellal asiática;
: *[[Eriobotrya japonica]]*: cadápanu, cadápanu xaponés.

;Xéneros en **Maloideae**
*[[Mespilus]]* _ *[[Pyracantha]]* - *[[Amelanchier]]*

*[[Sorbus subg. Aria|Aria]]* - *[[Aronia]]* - *[[Chamaemeles]]* - *[[Chamaemespilus]]* - *[[Cotoneaster]]* - *[[Cormus]]* - *[[Crataegus]]* - *[[Cydonia]]* - *[[Dichotomanthes]]* - *[[Docynia]]* - *[[Docyniopsis]]* - *[[Eriobotrya]]* - *[[Eriolobus]]* - *[[Heteromeles]]* - *[[Kageneckia]]* - *[[Lindleya]]* - *[[Malacomeles]]* - *[[Malus]]* - *[[Osteomeles]]* - *[[Peraphyllum]]* -*[[Photinia]]* - *[[Pseudocydonia]]* - *[[Pyrus]]* - *[[Rhaphiolepis]]* - *[[Sorbus]]* - *[[Stranvaesia]]* - *[[Torminalis]]* - *[[Vauquelinia]]* - *[[x Crataemespilus]]*.

#### Subfamilia Spiraeoideae
Propónse como la subfamilia qu'axunta a los xéneros más primitivos de rosácees. Especies principalmente maderices. Estípules ausentes o presentes, caduques o persistentes. Flores periginas con receptáculu planu; ovariu súperu. Flor epigina, xinecéu formáu por dellos (5) carpelos apocárpicos pluriovulaos (cada ovariu con dellos primordios seminales) con placentación marxinal (dacuando soldaos) qu'anicien folículos o polifolículos, escepcionalmente un frutu capsular o poliaquenio. Ref.: http://www.unex.es/polen/LHB/rosidae/rosacea2.htm 

;Xéneros
*[[Aruncus]]* - *[[Holodiscus]]* - *[[Kelseya]]* - *[[Luetkea]]* - *[[Petrophytum]]* - *[[Sibiraea]]* - *[[Spiraea]]* - *[[Xerospiraea]]*

## Referencies

## Ver tamién
* Clasificación de los organismos vexetales
* Códigu Internacional de Nomenclatura Botánica y Nome botánicu
* Sistema Integráu d'Información Taxonómica

## Enllaces esternos

* 
* http://www.secretariat.gbif.net/portal/ecat_browser.jsp?taxonKey=998995&countryKey=0&resourceKey=0 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=24538 
* http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=3745
* http://www.life.uiuc.edu/ib/335/Rosaceae/Rosehome.html