Equidae

Los **équidos** (**Equidae**) son una familia de mamíferos placentarios del orde Perissodactyla, que contién solo un xéneru viviente, *[[Equus]]*, y numberosos xéneros fósiles. Esti xéneru apaeció mientres el Pleistocenu n'América del Norte, dende onde colonizó progresivamente Suramérica, Eurasia y África. Darréu escastóse n'América hasta'l so reintroducción mientres la conquista española.

Los équidos actuales carauterizar pola presencia de dientes de corona alta, aptos pa pastiar yerba en praderíes, estepes y semidesiertos, la presencia d'un únicu deu en cada pata recubiertu de cascu, y un estilu de vida más o menos social, nel qu'una menada con un númberu variable de críes y femes poner a les órdenes d'un machu adultu o semental, que ye l'únicu autorizáu a reproducise.

## Équidos actuales
Los équidos actuales clasifíquense toos nel xéneru *[[Equus]]* qu'inclúi los caballos, los pollinos y les cebres.

### Caballos

El caballu (*[[Equus ferus caballus]]*) ye un animal adomáu dende la Edá del Bronce, que dacuando s'atopa n'estáu selvaxe, de la qu'esisten numberoses races. Foi usada pol home como animal de tiru, de carga y como cabalgadura.

### Pollinos

Considérase qu'hai dos especies de pollinos: el pollín selvaxe africanu (*[[Equus africanus]]*) y el pollín selvaxe asiáticu o onagru (*[[Equus hemionus]]*); dambos tán amenaciaos d'estinción. El pollín domésticu foi consideráu mientres enforma tiempu una especie estreme (*Equus asinus*), pero demostróse que pertenez a la especie *E. africanus* (tratar de la subespecie *Equus africanus asinus*).

### Cebres

Les cebres o zebras son équidos xabaces propios d'África, que la so carauterística más notable ye la so pelame rayada carauterísticu.
Les cebres son negres, les rayes que tienen son blanques y non al aviesu como se creía hasta hai bien pocu. Xenéticamente el so color ye'l negru, y ellí onde nun se llogra la pigmentación formen les rayes blanques.

Na actualidá esisten tres especies y delles subespecies; la cebra común (*[[Equus quagga]]*), la cebra de Grévy (*[[Equus grevyi]]*) y la cebra de monte (*[[Equus zebra]]*).

## Taxonomía

La taxonomía de los équidos ye complexa, con innumberables xéneros fósiles, prueba d'un pasáu floreciente, dellos d'ellos probablemente parafiléticos. Conócense unes 350 especies. Toles especies actuales pertenecen al xéneru *[[Equus]]*.
* Familia **Equidae**
** †*[[Epihippus]]*
** †*[[Haplohippus]]*
** †*[[Heptaconodon]]*
** †*[[Eohippus]]* 
** †*[[Minippus]]*
** †*[[Orohippus]]*
** †*[[Pliolophus]]*
** †*[[Protorohippus]]*
** †*[[Sifrhippus]]*
** †*[[Xenicohippus]]*
** †*[[Eurohippus]]*
** †*[[Propalaeotherium]]*
** Subfamilia †Anchitheriinae
*** †*[[Anchitherium]]*
*** †*[[Archaeohippus]]*
*** †*[[Desmatippus]]
*** [[estinción|†]]*Hypohippus*
*** [[estinción|†]]*Kalobatippus*
*** [[estinción|†]]*Megahippus*
*** [[estinción|†]]*Mesohippus*
*** [[estinción|†]]*Miohippus*
*** [[estinción|†]]*Parahippus*
*** [[estinción|†]]*Sinohippus*
** Subfamilia [[Equinae]]
*** [[estinción|†]]*Merychippus*
*** [[estinción|†]]*Scaphohippus*
*** [[estinción|†]]*Acritohippus*
*** Tribu [[estinción|†]][[Hipparionini]]
**** [[estinción|†]]*Eurygnathohippus*
**** [[estinción|†]]*Hipparion*
**** [[estinción|†]]*Hippotherium*
**** [[estinción|†]]*Nannippus*
**** [[estinción|†]]*Neohipparion*
**** [[estinción|†]]*Proboscidipparion*
**** [[estinción|†]]*Pseudhipparion*
*** Tribu [[Equini]]
**** [[estinción|†]]*Astrohippus*
**** [[estinción|†]]*Calippus*
**** [[estinción|†]]*Dinohippus*
**** *Equus* (22 especies, 7 actuales)
**** [[estinción|†]]*Haringtonhippus*
**** [[estinción|†]]*Hippidion*
**** [[estinción|†]]*Onohippidium*
**** [[estinción|†]]*Pliohippus*
**** [[estinción|†]]*Protohippus*
**** [[estinción|†]]*Heteropliohippus*
**** [[estinción|†]]*Parapliohippus*

== Evolución de los équidos ==

La denomada comúnmente «evolución del caballu» inclúi toles especies de la familia Equidae, a la que pertenez el [[Equus ferus caballus|caballu domésticu]], los [[Equus ferus|caballos selvaxes]], los [[Equus asinus|pollinos]] y les [[Equus zebra|cebres]], ente otres.

Esta familia surdió d'una diferenciación a los [[perisodáctilu|perisodáctilos]], de la cual tamién surdieron los [[rinoceronte]]s y [[tapir]]es mientres el [[Eocenu]], hai 55 millones d'años. Dempués, los miembros de la caña de los équidos evolucionaron de manera distinta según la rexón onde vivíen y el [[clima]] que teníen que soportar.

La so evolución foi influyida pel so mediu y, nos últimos tiempos, bien probablemente pol [[Homo sapiens|home]]. El descubrimientu d'esta historia polos científicos dio argumentos sólidos a los defensores de la [[teoría de la evolución]] ante'l puntu de vista de los [[Creacionismu|creacionistes]].

Nel [[Cenozoicu]] los continentes actuales yá taben formaos y ocupaben más o menos la so situación actual, pero [[Eurasia]] nun taba en contautu con [[África]]. Atopáronse [[fósil]]es de los mesmos [[Xéneru (bioloxía)|xéneros]] en Eurasia y Norteamérica, dalgunos de los cualos a entrambos llaos del [[estrechu de Bering]], onde esistió un pasaxe llamáu [[Beringia]] hasta hai unos 11.600 años.

=== Primeros caballos ===

Los [[caballu|caballos]] más primitivos descubiertos son del xéneru *Hyracotherium* (conocíu tamién como *Eohippus*). Dellos autores consideren que nun formen parte de la familia Equidae, y otros considerar como dos xéneros distintos. Presenten carauterístiques de los que más palantre daríen llugar a los caballos modernos. Con cuatro dedos, vivieron nos montes mientres el [[Eocenu]], hai 60 millones d'años, y evolucionaron en [[Norteamérica]], a pesar de que dalgunos migraren al [[Vieyu Mundu]] al traviés del [[estrechu de Bering]].

El *Hyracotherium* yera pequeñu (unos 20&nbsp;cm) y compactu. Alimentar de fueyes y tenía una vida solitaria na [[soviesca]]. Evolucionó progresivamente, especializándose al correr, crecer y adquirir un celebru paecíu al de los caballos modernos. Diose'l nome de *Orohippus* a la etapa evolutiva ente fai 45 y 42 millones d'años, con siete especies descubiertes.

Paez que surdieron otros xéneros. En Norteamérica, el *Mesohippus*, de la midida d'un [[perru]] grande. Vivió nun clima caloroso y seco dende hai 42-33 millones d'años. Paez coesistir mientres un tiempu col *Miohippus* (40-25 millones d'años), inda más grande que l'anterior. El *Miohippus* anició dos rames distintos nesti continente, delles especies de les cuales migraron a Eurasia. Estremar pola cara allargada.

=== Equinos ===
Dempués surdió *Merychippus* fai 20-17 millones d'años, animales de 80&nbsp;cm d'altor. Los dos últimos deos siguen atrofiándose y ye'l primer caballu que solo se nutre de [[yerba]]. Estrémense dos tipos d'equinos con calteres morfolóxicos bien distintos, *Hipparion* y *Pliohippus*.

Los *Hipparion* estremar de los équidos modernos polos sos miembros [[tridáctilu|tridáctilos]] y el dibuxu del [[esmalte]] sobre les corones de los molares, ente que los *Pliohippus* (5-2 Ma) yá tienen solo un deu. Con éses considérase qu'estos postreros comparten un ancestru colos *Equus* más recién que colos *Hipparion*. Los *Pliohippus* vivíen en Suramérica, Norteamérica y Eurasia. De la caña común de Norteamérica surdieron los *Equus* y *Dinohippus*.

==== Especiación del xéneru *Equus* ====
El xéneru *Equus* apaeció hai ente 5 y 4 millones d'años. Tien una midida de 125–135&nbsp;cm. Tien los güeyos a entrambos llaos de la cabeza pa detectar predadores a grandes distancies.

La historia recién de los caballos nun se conoz bien. En concretu, nun se sabe cuando tuvo llugar la [[especiación]] ente pollinos, caballos selvaxes, cebres y caballos domésticos. Nun se sabe si les especies doméstiques (caballu y pollín) son la resultancia d'una seleición llevada a cabu polos humanos o si surdieron de la [[seleición natural]]. Conozse muncho meyor la historia del caballu domésticu dende l'antigüedá.

Aun así, la cadarma de caballu más antiguu, *Equus stenonis* ye de finales del [[Era Cenozoica|Terciariu]] n'[[Europa]] occidental. Los científicos creen que ye descendiente de *Plesippus*. *Equus stenonis* evolucionó darréu en dos rames, una de les cualos yera más pesada que la otra. *Equus scotti'', una forma similar, foi común n'América, onde dalgunos d'ellos fixeron bien grandes. Estes especies americanes escastáronse fai 11&nbsp;000 años mientres la estinción de la megafauna americana.

## Referencies

## Enllaces esternos