Rosa × damascena

***Rosa'' × ''damascena***, más comúnmente conocida como **Rosa de Damascu**, o dacuando como **Rosa de [[Castiella (rexón histórica)|Castiella]]**, ye una rosa híbrida, derivada de *[[Rosa gallica]]* y *[[Rosa moschata]]*. Posteriores analises d'ADN demostraron qu'una tercer especie, *[[Rosa fedtschenkoana]]*, acomuñar cola rosa de Damascu.

Les flores son reconocíes pola so fina arume y colléchense comercialmente para aceite de roses (yá sía "rosa otto" o "rosa absoluta") utilizáu en arumes y faer agua de roses y "Cementu de Rosa". Los pétalos de les flores tamién son comestibles. Ellos puédense utilizar pa sazonar alimentos, como guarnición, como un tisana, y calteníos n'azucre como Gulqand.

## Descripción
La rosa del damascu ye un arbustu con una forma informal, deciduo, espinosu, brengosu, de crecedera vertical, que puede llegar a 2 m d'altor. Los tarmos densamente poblaos con escayos curvaes y cerdes ríxides. Fueyes ensin rellumu y coriacees son pinnaes, con cinco (raramente siete) foliolos.

Les relativamente pequeñes flores crecen en grupu. Flores dobles y abondosos pétalos dispuestos en roseta, d'unos 10 cm d'anchu, con ocelos verdes. Flores de color rosa ó coloráu maciu bien fragantes y provistes de trenta y seis pétalos. Prodúcense pel branu. Cinorrodón ovoide, de 1-2 cm de color coloráu, glabro y con glándules nel pedúnculu.

Considérase un tipu importante de les vieyes roses del xardín, y tamién ye importante pol so llugar prominente nel pedigrí de munchos otros tipos.

### Variedaes
L'híbridu estremar en dos variedaes:
* **Summer Damasks** (*R.* × *damascena* nothovar. *damascena*) tien una temporada curtia floriamientu, namái nel branu.
* **Autumn Damasks** (*R.* × *damascena* nothovar. *semperflorens* (Duhamel) Rowley) tien una temporada llarga de floriamientu, estender na seronda, que d'otra manera non pueden estremase de les damascenes de branu.

Un exemplu inda popular de *R.* × *damascena* ye la rosa 'Ispahan'. L'híbridu ''Rosa'' × ''centifolia''* derivar en parte de *Rosa* × *damascena*, como son les clases 'Bourbon', 'Portland' y 'Hybrid Perpetual'.

El [[cultivar]] conocíu como *Rosa gallica* forma *trigintipetala* ó *Rosa damascena* 'Trigintipetala' considérase que ye un sinónimu de *Rosa* × *damascena*.

== Historia del so cultivu ==

*Rosa* × *damascena* ye una flor cultivada, que yá non s'atopen de forma montesa, y la hestoria d'esactamente ónde vieno ye bien variada, pero xeneralmente entiéndese como proveniente de la [[Oriente Mediu]].

Al [[Cruzaes|cruzáu]] *'Robert de Brie** dacuando se-y dá el creitu de qu'introdució la rosa de Damascu de [[Siria]] n'[[Europa]] en dalgún momentu ente [[1254]] y [[1276]]. El nome referir a [[Damascu]], [[Siria]] una ciudá importante na rexón del Oriente Mediu. Otres hestories dicen que los [[Antigua Roma|romanos]] traxeron la rosa d'Inglaterra, y un tercer rellatu diz que'l médicu d'[[Enrique VIII]] dio-y una rosa de Damascu, como un regalu, en redol a [[1540]].

Hai una llarga historia de producción d'arumes n'[[Afganistán]] ([[provincia de Kabul]]) de la rosa de Damascu. Fízose un intentu pa restaurar esta industria como una alternativa pa los llabradores que producen anguaño [[opiu]].

== Cultivu ==

La ''Rosa'' × ''damascena'' xeneralmente ye más cultivada en fileres de cobertoria p'ayudar a protexer les flores del vientu y pa facilitar la so recoyida. La recoyida de les flores ye de normal por aciu mano d'obra intensiva yá que hai que faela a mano. Hai alredor de venti a cuarenta díes per añu cuando se produz la collecha, dependiendo del tipu de''Rosa'' × ''damascena'' cultivada na rexón. Les roses recuéyense a mano y llévense a un llugar central pa la destilación por aciu vapor. Semeyes qu'amuesen los métodos de producción puede vese equí.

Los mayores productores d'aceite de rosa de les distintes denominaciones entendíos toos ellos nel nome ''Rosa'' × ''damascena'' son [[Bulgaria]] y [[Turquía]]. [[Francia]] ya [[India]] tamién contribúin de manera significativa al mercáu mundial. [[Marruecos]], [[Tunicia]] y otros países d'[[Oriente Mediu]] producieron históricamente aceite de roses, pero la so contribución moderna ye mínima.

La ciudá de [[Kazanlak]] en Bulgaria foi fundada en [[1420]]. Asumir pola mayoría de los historiadores que'l cultivu de la rosa Kazanlak empezó alredor d'esi periodu. ''Rosa'' × ''damascena'', conocíu nesta rexón como la rosa Kazanlak, seríen traíes a la zona por un xuez turcu que los traxo de Túnez y cultivar nel so propiu xardín, y agora cultívase pa usu comercial nun área alredor de Kazanlak llamáu'l "Valle de les roses". El destiláu d'estes roses viéndese como “Bulgarian Rose Oil”, y “Bulgarian Rose Otto”. Siga esti enllaz pa lleer más sobre'l Festival añal de la Rosa en Bulgaria n'honor de la rosa.

L'aceite de roses turques viéndese como “Rose Oil”, “Turkish Rose Otto” y "Rosa Damascena Attar”, or “Ittar’ n'idiomes similares. Magar inda hai families que dirixen les sos propies pequeñes destileríes y producen lo que se conoz como “village oil”, la comercialización del aceite de roses como un productu d'alta calidá regúlase curioso al traviés d'una cooperativa estatal na rexón de Isparta Turquía. Les roses inda se cultiven poles pequeñes granxes familiares, pero les flores son llevaes a unu de los munchos alambiques creaos y regulaos pola cooperativa pa la destilación y control calidable.

La India tamién desenvolvió una industria de producción d'aceite de rosa (tantu Rose Attar y Rose Absolutes), según Rose Concrete. Seique por cuenta de la mano d'obra barata y el compromisu del Gobiernu de la India a les normes de comerciu internacional y d'alta calidá, estos productos de la India de güei son más baratos que los de Bulgaria y Turquía.

La ciudá de [[Taif]] n'[[Arabia Saudita]] ye famosa pol cultivu d'esta flor, que se llama "Ward Taifi".

== Usos culinarios ==
Les roses de Damascu utilizar na cocina como un ingrediente saborizante o condimento. Apaez como unu de los ingredientes nel amiestu de especies marroquín conocíos como [[Ras el hanut]]. El [[agua de roses]] y les roses en polvu utilizar en [[Persia]], [[India]] y la cocina del [[Oriente Mediu]]. L'agua de roses ye de cutiu añadida en munchos platos de carne, ente que'l polvu de roses añader a los mueyos. L'usu más popular, sicasí, ye nel sabor de los postres, como [[xeláu|xelaos]], [[mermelada|mermelaes]], [[delicies turques]], [[arroz con lleche]], [[yogur]] y etc.

El pollu con roses ye un platu popular en cocinar persa. La cocina occidental de güei nun tien enforma usu de roses o agua de roses. Sicasí, foi un ingrediente popular na antigüedá y siguió siendo popular hasta bien entráu'l [[Renacimientu]]. Nos países occidentales, utilizar con mayor frecuencia nos [[postre]]s. Munchos postres tradicionales n'Europa, sicasí, inda faen usu de roses, como'l [[Mazapán]] ó el [[Turrón]].

== Agua de roses de Damascu ==
Mientres sieglos, la rosa de Damascu (''Rosa damascena'') foi considerada como un símbolu de la guapura y l'amor. L'arume de la rosa foi prindada y caltenida en forma d'[[agua de roses]] por un métodu antiguu que se remonta a los tiempos bíblicos nel [[Oriente Mediu]], y más tarde nel [[subcontinente indiu]]. A un científicu persa, [[Avicena]], atribúyese-y la invención del procesu pa la estracción d'agua de roses de pétalos de rosa nel [[sieglu XI]].

== Taxonomía ==
''Rosa damascena'' describióse por [[Philip Miller]] y espublizóse en ''[[The Gardeners Dictionary]]'':... eighth edition non. 15. 1768.
;[[Etimoloxía]]:
***Rosa***: nome xenéricu que provién direutamente y ensin cambeos del [[llatín]] ''rosa'' que deriva de la mesma del [[griegu antiguu]] ''rhódon'',, col significáu que conocemos: «la rosa» o «la flor de la rosal»

***damascena**': [[epítetu]]
;Variedaes:
* *Rosa × damascena f. trigintipetala* (Dieck) R.Keller
* *Rosa × damascena f. versicolor'' (Weston) Rehder

## Ver tamién
* Roses antigües
* Milagru de les roses
* Nuesa Señora de Guadalupe
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les rosácees

## Referencies

## Enllaces esternos

* Usos del aceite de rosa damascena en cosmética. 
* Rosa x damascena en infojardín.
* Gernot Katzer's Spice Dictionary - Damask Rose
* Rosa harvesting in Meimand; Photos.

## Bibliografía
* Charlotte Testu, Les roses anciennes, La Maison rustique - Flammarion, Paris, 1984, (ISBN 2-7066-0139-6), p. 61 à 70.
* Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan.