Xacobu I d'Inglaterra y VI d'Escocia

**Xacobu Carlos Estuardo** (n'inglés *James I of England and James VI of Scotland*; ) foi rei d'Escocia como **Xacobu VI** dende'l 24 de xunetu de 1567 hasta la so muerte, y rei d'Inglaterra ya Irlanda como **Xacobu I** dende'l 24 de marzu de 1603 hasta la so muerte.

Fíu de María Estuardo, foi proclamáu rei con un añu d'edá. Una serie de rexentes gobernaron nel so nome y llucharon pol poder mientres la so minoría d'edá, hasta qu'ésta terminó oficialmente en 1578. Sicasí, nun llogró'l verdaderu control del aparatu del Estáu hasta 1581. En 1603 asocedió nel tronu d'Inglaterra ya Irlanda a la postrera Tudor, Sabela I, que morrió ensin descendencia. Rixó conxuntamente Inglaterra, Escocia ya Irlanda per espaciu de 22 años, hasta la so muerte a los 58.

Anque gobernó con aciertu n'Escocia, atopóse con grandes dificultaes n'Inglaterra, incluyendo'l célebre Intriga de la Pólvora en 1605 y socesivos conflictos col Parllamentu, que-y yera contrariu, especialmente no referente al aumentu d'impuestos. D'alcuerdu a una tradición historiográfica empecipiada a mediaos del sieglu XVII, la política absolutista de Xacobu, la so irresponsabilidá financiera y los favores daos a favoritos impopulares sentaron les bases de la Guerra Civil Inglesa, mientres la cual foi enxuiciáu y executáu el so fíu y socesor, Carlos I. Sicasí, en vida del monarca, la situación política d'Inglaterra y d'Escocia foi relativamente estable, y los historiadores contemporáneos consideren a Xacobu un soberanu intelixente y reflexivo. Mientres el so llargu reináu caltúvose la paz con España, volviendo a entamar les hostilidaes el so fíu y socesor Carlos.

A lo llargo de la so vida Xacobu tuvo rellaciones tan estreches colos homes de la so corte, que munchos historiadores especularon y aldericaron con vagar sobre la so orientación sexual:  El postreru de los sos favoritos, el Duque de Buckingham, tamién sería'l protexíu del so fíu.

Mientres el so reináu siguió la "Era Dorada" del drama y la lliteratura isabelinos, con grandes escritores como William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson y Francis Bacon, a los que'l Rei patrocinó, contribuyendo al florecimientu cultural. Apasionáu pola teoloxía, el Rei ordenó la traducción de la Biblia que lleva'l so nome, la *[[Biblia del rei Xacobu|King James]]*, y ye la oficial de la Ilesia Anglicana. Probablemente enxamás hubo tal concentración de talentu lliterario sol patronalgu de la Corona inglesa. El mesmu Xacobu yera un eruditu de considerable talentu, autor de poesíes, traducciones y un tratáu sobre poesía, según obres condergando la bruxería y el tabacu (*Daemonologie* [1597] y *A Counterblaste to Tobacco* [1604]), meditaciones y comentarios sobre les Sagraes Escritures, obres de teoría política (*The True Law of Free Monarchies* [1598] y *Basilikon Doron* [1599]) y, poques gracies, discursos pal Parllamentu. Sir Anthony Weldon afirmó que Xacobu fuera llamáu *"el bobu más sabiu de la Cristiandá"*, y dende entós acomuñóse l'epítetu a esti monarca.

## Primeros años

### Nacencia

Xacobu foi l'únicu fíu de María I Estuardo, reina d'Escocia, y del so segundu home Enrique Estuardo, Lord Darnley, duque d'Albany, al que los sos contemporáneos acusaben de boborolu, cobarde y pretenciosu. Baxaba direutamente del rei Enrique VII d'Inglaterra al traviés de la so bisagüela Margarita Tudor, fía d'esti monarca y hermana d'Enrique VIII. El dominiu de María Estuardo sobre Escocia foi inseguru, tanto pa ella como pal so home, y por ser católicos atopáronse con una rebelión de los nobles protestantes. El so matrimoniu foi particularmente aturbolináu, en bona parte gracies a los celos patolóxicos de Darnley. Mientres María Estuardo taba embarazada del futuru Xacobu VI, Lord Darnley alióse de callao colos rebeldes y fixo asesinar d'una manera selvaxe, y en presencia de la so reina y esposa, al secretariu y favoritu d'ésta, l'arumáu italianu David Rizzio.

Xacobu nació'l 19 de xunu de 1566 nel Castiellu d'Edimburgu, convirtiéndose automáticamente en Duque de Rothesay y Príncipe y Altu Senescal d'Escocia, como herederu de la Corona foi bautizáu col nome de *Xacobu Carlos* n'honor al so padrín, el rei Carlos IX de Francia, polo que -darréu- sería'l primer monarca británicu en tener más d'un nome. Sabela I d'Inglaterra, como madrina *in absentia*, unvió una magnífica fonte d'oru como regalu de bautismu.

Lord Darnley y el so amante d'aquel entós fueron asesinaos el 10 de febreru de 1567 na so residencia de Kirk O'Field, la casa de los Hamilton n'Edimburgu. Paez ser que foi la vengación de la Reina por asesinar al so secretariu. El matrimoniu de María'l 15 de mayu del mesmu añu con James Hepburn, conde de Bothwell, que yera'l más evidente sospechosu del asesinatu del duque d'Albany, fixo aumentar les rocees y la so impopularidá. En xunu de 1567, los rebeldes protestantes arrestaron a María y encarcelar nel Castiellu de Loch Leven; nunca volvió ver al so fíu. Foi obligada a abdicar el 24 de xunetu en favor del infante Xacobu, y a nomar al so hermanascu illexítimu, Xacobu Estuardo, conde de Moray, como rexente.

### Rexencies

El cuidu de Xacobu foi confiáu al conde y la condesa de Mar *pa ser protexíu, criáu y educáu* na seguridá del Castiellu de Stirling. El neñu foi solemnemente coronáu a los 13 meses d'edá como Xacobu VI d'Escocia na ilesia de Holyrood, nel castiellu de Stirling, el 29 de xunetu de 1567. El sermón corrió a cargu del calvinista xinebrín John Knox. Y anque el monarca fuera bautizáu católicu, d'alcuerdu a los dictaos de la clase dirixente foi educáu na más severa disciplina calvinista, y convertíu en miembru de la Ilesia d'Escocia. La so educación foi supervisada pol historiador y poeta George Buchanan, un home provistu de la debida ciencia y erudición pa educar a un príncipe, pero, al empar, un personaxe desabríu ya intolerante, un republicanu fatigoso y tirante, llenu de vidueñes virtúes, qu'odiaba a la familia del so discípulu y, más que probablemente, al so propiu discípulu. Anque lo sometió a regulares palices, tamién-y dio una educación notable ya inspiró-y una pasión pola lliteratura y el saber que duraría tola so vida.

En 1568, María Estuardo escapó de la so prisión, lo que condució a un curtiu periodu de violencia nel país. El conde de Moray ganó a les sos tropes na Batalla de Langside, forzándola a fuxir a Inglaterra, onde foi encarcelada pola so prima la reina Sabela. El 22 de xineru de 1570 Moray foi asesináu por James Hamilton de Bothwellhaugh, siendo sustituyíu pol güelu paternu del nuevu rei Xacobu, Mateo Estuardo (IV conde de Lennox), que foi fatalmente mancáu al añu siguiente nun ataque de simpatizantes de María. El so socesor na rexencia, John Erskine (I conde de Mar), morrió'l 28 d'ochobre de 1572 por causa de una misteriosa enfermedá n'allegando a una llacuada na finca de James Douglas (IV conde de Morton), el más poderosu de los nobles escoceses. Morton, qu'asocedió a Mar, demostró ser el más eficaz de los rexentes de Xacobu en tolos aspeutos, ganando amás a les families que siguíen sofitando a María, pero fixo munchos enemigos por causa del so rapacidad.

La cayida de Morton nun foi provocada polos partidarios de María, sinón polos cortesanos más cercanos al Rei, qu'impresionaron al nuevu monarca falándo-y de la importancia de los sos deberes reales y animándo-y a que tomara'l control del reinu nes sos propies manes. Morton perdió'l favor regio cola llegada a Escocia del francés Esmé Estuardo, ''Sieur d'Aubigny'', primu del difuntu Lord Darnley y futuru conde de Lennox, que se convirtió rápido nel primeru de los poderosos favoritos del Rei.

Los cortesanos acusaron a Morton de participar nel asesinatu de Lord Darnley, polo que foi enxuiciáu, condergáu y, finalmente, executáu'l 2 de xunu de 1581. El 8 d'agostu Xacobu fixo de Lennox l'únicu duque d'Escocia. El Rei, de 15 años d'edá, permanecería so la influencia de Lennox per espaciu d'un añu más. Otru cortesanu de gran algame yera Xacobu Estuardo, al que concedieron el condáu de Arran como compensa pol so testimoniu contra Morton.

## Gobiernu personal n'Escocia

Anque Xacobu yá fuera mayor d'edá, el control del gobiernu siguía en manes de favoritos y nobles. Lord Arran inclinar escontra'l episcopalismu, ganándose asina l'odiu de la nobleza calvinista, ente que Lennox, anque convertíu al protestantismu, yera contempláu con rocea polos nobles, qu'alvirtieron les frecuentes demostraciones físiques de ciñu ente'l favoritu y el Rei, acusándolo de tratar de caltener comerciu carnal col soberanu. N'agostu de 1582, na Incursión de Ruthven, los condes de Gowrie y Angus secuestraron al Rei y conducir al Castiellu de Ruthven, encarcelándolu, y obligándolo a desterrar a Lennox.

El Rei y el conde de Arran escaparon de Ruthven en xunu de 1583 y recuperaron el poder. Arriendes d'ello, el conde de Gowrie foi executáu, los rebeldes viéronse forzaos a fuxir a Inglaterra, y Xacobu dedicar a reforzar el so control sobre'l reinu. El Parllamentu aprobó les Actes Negres p'afirmar l'autoridá real sobre la *[[Ilesia d'Escocia|Kirk]]*, poniéndola amás direutamente sol so control. Estos actos fueron desaxeradamente impopulares, cuantimás ente'l cleru, pero ente 1584 y 1603 el Rei llogró establecer un gobiernu efectivu sobre'l país ya imponer una paz relativa ente los lores del reinu, hábilmente ayudáu por John Maitland de Thirlestane, que dirixó'l gobiernu hasta 1592.

En 1586, Xacobu VI robló'l Tratáu de Berwick con Inglaterra, siguíu de la implicación de María nel Intriga de Babington, un plan qu'intentó asesinar a Sabela y poner nel so llugar a la Estuardo nel tronu d'Inglaterra. Acusada de traición, María Estuardo foi degollada en Fotheringay el 8 de febreru de 1587, lo que allanó el camín de Xacobu a la socesión inglesa. Coles mesmes, mientres la crisis provocada pola Armada Invencible de 1588, aseguró a Sabela el so sofitu como *"fíu y compatriota"* so; y en cuantes que los años pasaben y Sabela permanecía soltera, asegurar la socesión al tronu inglés convertir nel centru de la política de Xacobu.

A empiezos del sieglu XVI, Enrique VIII tarreciera que la corona inglesa pasara a manes d'un Estuardo; por ello, nel so testamentu, escluyó a la güela de Xacobu, Margarita Tudor, y a los sos descendientes de la llinia de la socesión al tronu d'Inglaterra. Pero anque los Estuardo fueren esaniciaos de la socesión por esti testamentu y por una acta del Parllamentu, Xacobu siguía siendo'l pariente más cercanu de Sabela I, y per ende el presuntu herederu de la corona inglesa.

### Matrimoniu

A lo llargo de la so mocedá'l rei Xacobu foi allabáu pola so castidá, yá que amosaba escasu interés poles muyeres, y tres la perda de Lennox, siguía prefiriendo la compañía masculina. Sicasí, un matrimoniu de conveniencia y un herederu siguíen siendo necesarios pa reforzar el so tronu, de cuenta que la escoyida foi Ana de Dinamarca, la fía de 14 años de Federico II de Dinamarca. En celebrándose un matrimoniu por poderes en 1589, Ana partió camín d'Escocia, pero les nubes conducieron al so barcu a les mariñes de Noruega. El 7 d'ochobre Xacobu tuvo noticia de la decisión de retardar hasta la primavera'l viaxe d'Ana hasta Escocia, y, no que Willson califica como *"l'únicu episodiu románticu de la so vida"*, partió del puertu de Leith con un séquitu de 300 homes pa dir en busca de la so esposa personalmente. La pareya casóse formalmente nel palaciu episcopal d'Oslu el 23 de payares, y en visitando Dinamarca y agospiase en Elsinor y Copenḥague, retornaron a Escocia en mayu de 1590. Según toles fontes, nun principiu Xacobu taba esteláu con Ana, y nos sos primeros años de matrimoniu demostró una paciencia y un ciñu constantes escontra la so esposa. Pero col tiempu fuéronse alloñando, y, finalmente decidieron vivir separaos dempués de la muerte de la so última fía, Sofía, en 1606.

### Bruxería

La visita del Rei a Dinamarca, un país onde les caces de bruxes yeren habituales, tuvo de favorecer el so interés pol estudiu de la bruxería, que consideraba una caña de la teoloxía. Poco dempués de volver de Dinamarca tuvo llugar el procesu contra les bruxes de North Berwick, nel cual delles persones fueron sentenciaes por haber emplegáu la bruxería pa unviar una nube contra'l barcu que tresportaba a Xacobu y Ana dende Dinamarca. Xacobu tuvo encegoláu cola amenaza de la bruxería, y en 1597 escribió una *Demonoloxía*, un tratáu a favor de la esistencia de la mesma; pero darréu'l so puntu de vista anidióse, tendiendo más escontra l'escepticismu na materia.

Xacobu fixo frente a una sulevación católica en 1588, y foi forzáu a reconciliase cola ilesia d'Escocia, conviniendo la derogación de les Actes Negres en 1592. Xacobu, tarreciendo de que'l tratu duru escontra los rebeldes católicos pudiera enraxonar a los católicos ingleses, alcordó perdonar a dalgunos de los sos opositores, lo que fadió a la ilesia protestante. Unu de los últimos intentos contra la persona del Rei asocedió n'agostu de 1600, cuando Xacobu foi, al paecer, afrelláu por Alexander Ruthven, hermanu menor del conde de Gowrie, en Gowrie House, sede de la casa Ruthven. Yá que Ruthven foi travesáu pol paxe del Rei, John Ramsay, y el conde de Gowrie executáu al fracasar la supuesta intriga, el rellatu de Xacobu, dada la falta de testigos presenciales y el so odiu escontra los Ruthven, nun foi creíu per tol mundu.

### Teoría de la monarquía

En 1597–8, Xacobu escribió dos obres, *[[The Trew Law of Free Monarchies]]* y *[[Basilikon Doron]]* (*El don real*), nes qu'estableció la base ideolóxica pa la so monarquía. Na *Trew Law* desenvolvía la docrina del derechu divín de los reis, esplicando que, por razones bíbliques, los reis son cimeros a los demás homes, magar *"el bancu más altu ye'l más resbalizu pa sentase"*. El documentu proponía una alministración centralizada y una política absolutista, según la cual un rei tenía d'imponer nueves lleis por prerrogativa real, anque tamién atender a la tradición y al propiu Dios, quien podría *"remanar los azotes que-y plugiesen, pa castigu de los reis conrotos"*.

El *Basilikon Doron*, escritu como llibru d'instrucción pal so fíu y herederu, el duque de Rothesay, daquella de 4 años, yera una guía más práutica pal arte de gobernar. A pesar de ciertes llories y alvertencies santurronas, la obra ta bien escrita, y ye quiciabes el meyor esponente de la prosa de Xacobu. El conseyu de Xacobu sobre los parllamentos, que consideraba solo como unes cortes subordinaes al soberanu, lo cual recuerda les sos propies dificultaes cola Cámara de los Comunes: *"Nun convoquéis Parllamentos"*, encamentaba al so herederu, *"sacante pola necesidá de nueves Lleis, lo que tien de ser escasamente"*. Na *Trew Law* Xacobu afirmaba qu'un monarca yera propietariu de los sos estaos de la mesma qu'un señor feudal tenía'l so feudu, yá que:

## El tronu inglés

### Proclamación como rei d'Inglaterra

Dende 1601, nos últimos años de Sabela I, ciertos políticos ingleses, cuantimás Sir Robert Cecil, el principal ministru y conseyeru de la Reina, caltuvieron correspondencia secreta col rei d'Escocia pa preparar la so socesión al tronu inglés. Al morrer la reina Sabela I (24 de marzu de 1603), la corona tendría de pasar (d'alcuerdu al testamentu d'Enrique VIII) a Lady Ana Stanley, descendiente de María Tudor, hermana d'Enrique VIII. Sicasí, Xacobu yera l'únicu aspirante seriu a la corona inglesa; los otros, incluyendo al vizconde de Beauchamp y Lady Ana, nun teníen el suficiente poder pa defender los sos derechos. Asina, un Conseyu d'Ascensión proclamó a Xacobu rei d'Inglaterra poques hores dempués de la muerte de Sabela.

Según avanzaba escontra'l sur, los sos nuevos súbditos diben rexuntándose pa ver al so rei, quedando claro que la socesión nun provocara descontentos nin yera percibida como una invasión; Nel camín, pa probar la so autoridá, dio orde d'aforcar, ensin formación de xuiciu, a un lladrón. Cuando entró en Londres, Xacobu foi recibíu por un ensame, pero nun prestó a los sos nuevos súbditos, que creíen que-y faltaba dignidá. Él y la so esposa fueron coronaos reis d'Inglaterra'l 25 de xunetu de 1603, ente les ellaboraes alegoríes preparaes por poetes dramáticos como Thomas Dekker y Ben Jonson, pero un biltu de peste suspendió les fiestes.

### Los empiezos del reináu

El principal conseyeru del nuevu rei foi'l citáu Robert Cecil, el fíu menor del ministru favoritu de la reina Sabela, Lord Burghley, que foi creáu conde de Salisbury en 1605.

A pesar de la facilidá de la socesión y la calidez con que foi recibíu'l nuevu monarca, nel so primer añu de reinado Xacobu hubo de faer frente a dos conspiraciones, l'Intriga Bye y el Intriga Main, que conducieron al arrestu, ente otros, de Lord Cobham y Sir Walter Raleigh. Xacobu odiaba a Raleigh, el más enraigonáu enemigu d'España n'Inglaterra, y ensin dulda la so amistá col embaxador español, el conde de Gondomar, influyó na so decisión d'executalo.

Aquellos qu'esperaben cambeos nel gobiernu col advenimiento del nuevu soberanu quedaron defraudaos pol caltenimientu de los miembros del Conseyu Priváu de la reina Sabela, tal como entamara de callao con Cecil, pero amestó al poco a un vieyu partidariu so, Henry Howard y el so sobrín Thomas Howard a esti Conseyu, según a cinco nobles escoceses. Nos primeros años de reináu de Xacobu, el día ente día del gobiernu foi puramente remanáu pol alvertíu Robert Cecil, darréu conde de Salisbury, hábilmente asistíu pol esperimentáu Thomas Egerton (el cual foi creáu barón Ellesmere y nomáu Lord Canciller) y por Thomas Sackville, llueu nomáu conde de Dorset, que siguió siendo Lord Tesoreru. Arriendes d'ello, Xacobu pudo desabrise de los problemes alministrativos y centrase n'asuntos mayores, tales como intentar una unión más firme ente Inglaterra y Escocia y asuntos de política esterior, según esfrutar de los sos placeres personales, cuantimás de la caza.

Xacobu naguaba convertir la unión personal de les corones d'Escocia ya Inglaterra nun Reinu Unificáu con un monarca, un parllamentu y una llei comunes, un plan qu'atopó oposición en dambos países. *"¿Nun nos dispunxo a toos nós nuna isla"*, clamó ante'l Parllamentu, *"arredolada per un mar y, pola so naturaleza mesma, indivisible?"* N'abril de 1604, sicasí, los Comunes refugaron en términos llegales el so pidimientu de intitularse *"Rei de Gran Bretaña"*. N'ochobre de 1604 asumió'l títulu por proclamación, en llugar de por llei. Sir Francis Bacon díxo-y que nun podría usalo en "nengún procedimientu llegal, preséu o proclama". Escocia ya Inglaterra siguiríen como estaos separaos, siendo solo la unión personal nel rei, y nun foi hasta 1707 que l'Acta de la Unión combinó los dos países pa crear un nuevu estáu: el Reinu de Gran Bretaña.

En política esterior, Xacobu tuvo más ésitos. Dedicó los sos esfuercios a poner fin a la Guerra con España, y el 28 d'agostu de 1604, gracies a l'artera diplomacia de Robert Cecil y Henry Howard (yá conde de Northampton), llegar a un alcuerdu de paz ente dambos países, que Xacobu celebró con una gran llacuada. Sicasí, asegurar la llibertá de cultu pa los católicos n'Inglaterra siguió siendo un oxetivu prioritariu pa la política española, lo que causó constantes dilemes a Xacobu.

### La combalechadura de la Pólvora

La viéspora de la solemne apertura de la segunda sesión del primer Parllamentu del so reináu, el 5 de payares de 1605, un soldáu llamáu Guy Fawkes foi afayáu nos suétanos del Palaciu de Westminster con una antorcha y fósforos, non lloñe d'una pila de lleña y dos decenes de barriles de pólvora colos que pretendía faer volar pel aire el Palaciu a otru día, provocando la muerte, como'l mesmu Rei señaló, *"non yá... de la mio persona, o de la mio esposa y posteridá (...), sinón de tol cuerpu del Estáu"*. Espantáu, Xacobu refugó a abandonar la so residencia per munchos díes. Guy Fawkes, el responsable d'executar la intriga, foi torturáu hasta que reveló les identidaes de los otros conspiradores, tolos cualos fueron executaos o asesinaos mientres la so captura.

El presuntu plan d'estos estremistes católicos, conducíos por Robert Catesby, yera sustituyir a Xacobu pola so fía Sabela, a la cual esperaben poder convertir al catolicismu romanu. Col sofitu regio y la vuelta a la obediencia a Roma, toa Inglaterra podría ser recatolizada. El descubrimientu de la Combalechadura de la Pólvora, como foi rápido conocida, provocó un sentimientu popular que Salisbury esplotó pa llograr del Parllamentu unos subsidios enforma mayores de los que recibiera la reina Sabela.

Una teoría, caltenida por dellos historiadores, ye que la Intriga de la Pólvora foi hábilmente urdíu por Robert Cecil, o que siquier tuvo conocencia previa d'ella y dexar desenvolvese, namái pa "afayala" y albortala nel últimu momentu. Esta teoría conclúi que'l plan de Robert Cecil yera crear un sentimientu d'unidá nacional que dexara que'l Parllamentu concediera al Rei les sumes de dineru que-y pidía. De ser correuta esta teoría, Guy Fawkes y los sos colegues resultaron meros peones nun xuegu enforma mayor.

### Asuntos relixosos

Dempués de la so llegada a Londres, Xacobu tuvo que faer frente casi darréu a los conflictos relixosos n'Inglaterra. En 1604 enfoscó la gran cacería de bruxes empecipiada pola reina Sabela proclamando la pena de muerte ensin beneficiu clerical d'últimu momentu pa quien invocara espíritus malvaos o familiares.

La Intriga de la Pólvora llevó al Rei a reconsiderar la so política de relativa tolerancia escontra los católicos, y por un tiempu sancionó diverses midíes de control y represión. En mayu de 1606, el Parllamentu aprobó una acta que riquía tolos súbditos británicos un Xuramentu d'Obediencia, incorporando la negación espresa de l'autoridá del Papa sobre'l monarca inglés. Na práutica, Xacobu demostró ser indulxente, y toleró el catolicismu y el cripto-catolicismu inclusive na Corte. Anque Xacobu tenía curiáu d'aceptar a los católicos nel so reinu, los sos conciudadanos anglicanos asegurar de que nun consiguieren los mesmos derechos.

Con al respective de los puritanos, presentáron-y en 1603 un pidimientu que solicitaba la tolerancia. En 1604, na Conferencia de Hampton Court, Xacobu amosóse poco dispuestu a aceptar les sos demandes, y anque s'amosó partidariu de la persecución de los inconformistes, la represión relixosa foise anidiando. La impopularidá de Xacobu, amás, aumentó ente los protestantes pola execución de Sir Walter Raleigh pa satisfaer les demandes del paladín del catolicismu, España.

Unu de los ésitos de la conferencia foi l'autorización d'una traducción oficial de la Biblia, que vieno ser conocida como *La Versión del Rei Xacobu* (tamién llamada versión *King James* o Biblia del Rei Xacobu). Completada en 1610, ye considerada una obra maestra de la prosa xacobina.

N'Escocia, trató d'asimilar la ''Kirk'' escocesa a la Ilesia Anglicana y restablecer los episcopaos, una política qu'atopó fuerte oposición. En 1618, los obispos del Rei forzaron l'aplicación de los llamaos Cinco Artículos de Perth nuna Asamblea Xeneral, que fueron refugaos al considerase como tentatives d'introducir práutiques católiques y anglicanes na Escocia presbiteriana. A la so muerte Xacobu dexó a la Ilesia escocesa estremada, lo que constituyiría una fonte de futuros problemes pal so fíu.

### El Rei y el Parllamentu

Avezáu a un parllamentu cobarde y servil n'Escocia, Xacobu tamién se tracamundió en numberosos conflictos col Parllamentu.

El momentu de cooperación ente'l monarca y el Parllamentu provocáu pola Intriga de la Pólvora constituyó una esviación de la norma. Sicasí, foi na sesión previa de 1604 na que quedaron clares les posiciones de dambos bandos mientres el restu del so reináu, anque les dificultaes iniciales debíen más a la incomprensión mutua qu'a una enemistá consciente. El 7 de xunetu de 1604, viose obligáu a prorrogar el Parllamentu de bien mala gana, tres nun llograr el sofitu necesariu pa unificar Gran Bretaña y aprobar nuevos subsidios financieros. *"Nun voi dar les gracies onde nun creo que tenga de dales"*, remarcó nel so discursu de clausura. *"Nun soi tan estúpidu como p'allabar a necios (...) veis cuantes coses nun faéis bien (...) confío en que nel futuru vais faer usu de la vuesa llibertá con más modestia"*.

En 1605, el Parllamentu votó cuatro subsidios pal rei, quien inda consideraba esto como un réditu desaparente. Impunxo derechos d'aduanes ensin el consentimientu parllamentariu, daqué que nengún monarca atreviérase a faer dende'l reináu de Ricardu II. La llegalidá de tal aición foi desafiada en 1606 pol mercader John Bates; la corte del ministeriu de Facienda, sicasí, falló en favor del Rei, y tal dictame foi denunciáu pol Parllamentu. Les rellaciones ente Xacobu I y el Parllamentu tamién fueron agriaes pola últimu denegación presentada al plan del Rei d'abolir les aduanes internes y dexar el llibre comerciu ente Inglaterra y Escocia.

Según foi avanzando'l so reináu, fueron aumentu les dificultaes financieres, debíu en parte a la constante xubida de los precios, pero tamién pola prodigalidad ya incompetencia financiera de la Corte. Na última sesión del primer Parllamentu del so reináu, en febreru de 1610, lord Salisbury, partidariu de la participación parllamentaria nel gobiernu, propunxo un plan conocíu como'l Gran Contratu. Por ésti, el Parllamentu garantizaría una suma de 600.000 pa liquidar les deldes del Rei y una asignación añal d'otres 200.000 en cuenta de ciertes concesiones regias. Pero les negociaciones enllargar tantu por cuenta de la hostilidá de delles facciones del Parllamentu que Xacobu perdió la paciencia y eslleir el 31 d'avientu de 1610. *"El vuesu mayor error"*, díxo-y Salisbury, *"foi que pretendíais llograr miel de la hiel"*.

Lord Salisbury morrió en 1612, y pocu dempués Carr cayía en desgracia, colo que Xacobu empezó a remanar él mesmu los asuntos financieros con desastroses resultancies pa les arques reales. Un nuevu Parllamentu tuvo que ser llamáu en 1614 p'aprobar la creación de nuevos impuestos. Esti parllamentu, el segundu del reináu de Xacobu, foi conocíu como'l *Parllamentu Inútil* porque nun pudo aprobar nenguna llexislación o imponer nengún impuestu. Tres ocho meses de discutinios maneros, el Rei eslleir airadamente.

Dempués de la disolución del *Parllamentu Inútil*, Xacobu gobernó ensin parllamentu mientres siete años. Teniendo que faer frente a les dificultaes financieres, y faltu de l'aprobación parllamentaria pa crear nuevos impuestos, emplegó los servicios del negociante Lionel Cranfield, qu'actuó con gran astucia p'aumentar los ingresos y aforra-y dineru a la Corona. Nesti sentíu empezó a vender títulos y otres dignidaes, munches d'elles creaes espresamente como fonte alternativa d'ingresos. En 1611, utilizó lletres patentes pa inventar un nuevu títulu, el de Baronet, al qu'unu podría aportar por aciu el pagu de 1.080£. Podía mercase igualmente la baronía per cerca de £5.000, el vizcondáu per cerca de 10.000£, y el condáu per cerca de 20.000£. Mientres el so reináu creáronse 62 nuevos títulos, en contraste cola so antecesora, la reina Sabela, que creara solamente 8 nuevos títulos mientres los sos 45 años de gobiernu.

La práutica de vender monopolios y otros privilexos tamién foi desaprobada. La Cámara de los Comunes intentó acusar a Francis Bacon, I vizconde de St. Albans, que foi implicáu na venta de tales privilexos mientres el so serviciu como Lord Canciller, so los cargos de corrupción. La Cámara de los Lores condergó a Bacon, quién foi quitáu del so cargu. Anque l'acusación yera la primera en sieglos, Xacobu nun s'opunxo, creyendo que al sacrificar a Bacon podría ayuda-y a esviar la oposición parllamentaria. A la fin, Xacobu lliberó a Bacon de la prisión y concedió-y el completu perdón.

### La boda española

Otra fonte potencial d'ingresos yera la dote apurrida pol matrimoniu en perspeutiva ente'l Príncipe de Gales y la infanta María Ana d'España. La boda tamién atraxo al Rei como una manera de caltener la paz con España y evitar los costos adicionales d'una guerra. Siguiríen esfrutando de los beneficios de la paz mientres les negociaciones matrimoniales tuvieren abiertes, lo qu'esplica por qué tanto Xacobu como'l Duque de Lerma dexaron que s'allargar mientres casi una década. Sofitada polos Howard y otros ministros y diplomáticos pro-católicos -conocíos como'l "Partíu español"-, la propuesta alianza cola mayor potencia católica nun foi bien recibida na Inglaterra protestante.

L'españíu de la Guerra de los Trenta Años en 1618, llueu absorbió a toa Europa, y echó a perder la política pacifista del Rei. El so xenru, Federico V del Palatináu, nomáu rei de Bohemia polos rebeldes protestantes, foi espulsáu del país pol Emperador Fernandu II en 1620, ente que les tropes españoles invadíen el So Palatináu. Finalmente, Xacobu convocó de nuevu al Parllamentu en 1621 pa financiar una espedición militar en sofitu del so xenru. La convocatoria resultó nun doble fiascu, yá que, per un sitiu, los Comunes namái aprobaron un presupuestu insuficiente pa socorrer al Eleutor Palatín, y por otru -recordando'l botín llográu por Sabela I rapiñando les flotes españoles procedentes del Nuevu Mundu-, reclamaron la guerra contra España. En payares de 1621, dirixíos por Sir Edward Coke, formularon un pidimientu non yá pa declara-y la guerra con España, sinón tamién por que'l Príncipe de Gales cásase con una protestante, y por que les lleis anticatólicas fueren endurecíes. El Rei díxo-yos tan solo que nun teníen d'interferir n'asuntos de prerrogativa real o s'arriesgaben a ser castigaos, lo que los llevó a protestar esixendo la reconocencia de los sos derechos, incluyendo'l de la llibertá d'espresión, y la so autoridá p'aldericar cualquier materia referente al bienestar del reinu. Xacobu esanició la protesta del diariu de sesiones y eslleió de nuevu'l Parllamentu.

En 1623, el nuevu príncipe Carlos y Buckingham decidieron tomar la iniciativa y viaxar a España de incógnito, pa ganase la mano de la Infanta personalmente, pero la misión probó ser un error y una temeridá. El gobiernu español plantegó la necesidá de que'l Príncipe convertir al catolicismu y pasara un añu n'España. Príncipe y Duque retornaron a Inglaterra n'ochobre ensin la Infanta, y darréu rompieron el tratáu, con gran prestu del pueblu llanu. Desengañaos tres el so viaxe a España, Carlos y Buckingham refugaron la política hispanófila de Xacobu y reclamaron una boda con Francia y la guerra a muerte contra los Habsburgu. Pa llograr el financiamientu necesariu, imponer al Rei y llograron la convocatoria d'un nuevu Parllamentu, que s'axuntó en febreru de 1623.

La reina Ana morrió en 1619. Los rumores atribúin lo poco que Xacobu se vio afeutáu pola so muerte a qu'él sentía «*un especial ciñu románticu*» por George Villiers. Los dos conocer en 1614, moteyando'l rei a esti mozu como *"Steenie"* y otorgándo-y una gran cantidá d'honores, rematando cola creación de Villiers como duque de Buckingham en 1623. George Villiers foi'l primer común que sería alzáu a un ducáu en más qu'un sieglu.

Convocaron al tercer y penúltimu parllamentu del reináu de Xacobu en 1621. La Cámara de los Comunes alcordó conceder a Xacobu un pequeñu subsidiu pa demostrar la so llealtá, pero entós, vuelven ganase'l descontentu del rei, que volvióse encendíu contra ellos por esquerase n'asuntos que lu implicaben direutamente. Villiers, agora principal conseyeru de Xacobu, foi atacáu pol so plan matrimonial del príncipe de Gales cola infanta española. La práutica de vender monopolios y otros privilexos tamién foi desaprobada. La Cámara de los Comunes intentó acusar a Francis Bacon, 1ᵉʳ vizconde de St. Albans, que foi implicáu na venta de tales privilexos mientres el so serviciu como Lord Canciller, so los cargos de corrupción. La Cámara de los Lores condergó a Bacon, que foi quitáu del so cargu. Anque l'acusación yera la primera en sieglos, Xacobu nun s'opunxo, creyendo que al sacrificar a Bacon podría ayuda-y a esviar la oposición parllamentaria. A la fin, Xacobu lliberó a Bacon de la prisión y concedió-y el completu perdón.

Un nuevu conflictu constitucional presentóse llueu pocu dempués d'eso. Xacobu taba provecíu por ayudar al so xenru, l'eleutor palatín, y solicita al parllamentu un subsidiu. En contrapartida, la Cámara de los Comunes, solicitó-y qu'abandonara l'alianza con España. Cuando Xacobu declaró que la Cámara Baxa devasara les sos llendes ufiertándo-y esti alcuerdu, la Cámara de los Comunes fai una protesta que demandaba que tenía'l derechu d'aldericar cualquier materia referente al bienestar del reinu. Xacobu pidió que la protesta fuera publicada de manera censurada nel diariu de los Comunes, y eslleió el Parllamentu.

### Últimos díes y muerte

Mientres el so últimu añu de vida, mientres Buckingham consolidaba'l so control sobre Carlos p'asegurar el so propiu futuru, Xacobu tuvo de cutiu seriamente enfermu. Polo xeneral foi incapaz de visitar Londres, y la so figura foi perdiendo relevancia nos asuntos d'Estáu. A empiezos de 1625, el soberanu carecía artritis, gota y esmorecimientos, y en marzu careció seriamente de fiebres tercianas y sufrió un ataque al corazón.

Finalmente morrió en Theobalds House el 27 de marzu de 1625, a los 58 años d'edá, mientres un fuerte ataque de disentería, con Buckingham al so llau. El funeral del difuntu rei, magníficu pero desorganizado, tuvo llugar el 7 de mayu. John Williams, obispu de Lincoln, realizó'l sermón, reparando que *"el rei [[Salomón]] morrió en paz, viviendo unos 60 años... y sabéis qu'asina asocedió col rei Xacobu"*. Foi soterráu na Capiya de la Reina d'Enrique VIII na abadía de Westminster.

## Semblanza del Rei

Xacobu Estuardo tuvo una personalidá desaxeradamente interesada, escéntrica pero non esllumante, desdibuxada ente les solombres de les célebres reines que-y precedieron, Sabela I n'Inglaterra y María Estuardo n'Escocia, y les desdichas del so fíu Carlos, el primer rei condergáu a muerte por un Parllamentu.

Apasionáu pola caza, gran comedor y desatamañáu bebedor, Xacobu yera un eruditu de primer categoría, capaz de rebatir los argumentos de los sabios, teólogos y xuristes, d'acorvia-yos con tercos discursos en llatín y somorguialos so un tabayón de cites bíbliques. Pero, al empar, yera un home caprichosu, vanidosu y por demás cobarde, del que se dicía que nun podía ver una espada ensin echase a tremecer. Topábase desprovistu de toa gracia y llavábase bien raramente, complaciéndose con cinismu nel so desaseo. Tenía accesos de cólera mientres los cualos nun sabía bien lo que dicía, llegando a los insultos, y los sos súbditos creíen que-y faltaba dignidá.

Yera miedosu y desconfiable, y tenía rocea de tol mundu, tarreciendo constantemente ser asesináu (como lo fuera'l so coetaneu Enrique IV de Francia, al que repunaba). Los sos quexales prognáticas, bien estreches, y la so llingua demasiáu llarga torgáben-y inxerir alimentos ensin provocar ruíos desagradables. Falaba un inglés difícil, con un aspru acentu escocés, y tenía una voz chillona ya irritante.

El so iñerizu escontra les muyeres foi bultable a pesar de la so boda con Ana de Dinamarca. Ye probable que fuera homosexual o quiciabes, bisexual, y dio títulos de nobleza, tierres, pensiones y xoyes a los sos diversos favoritos (créese que dellos d'ellos yeren los sos amantes) con tal arrogancia qu'escosó l'ayalga real. Los ingleses desaprobaron tanto'l comportamientu del monarca y la so Corte como los sos gastos.

## Tratamientu y títulos

* **[[19 de xunu]] de [[1566]] – [[24 de xunetu]] de [[1567]]**: Príncipe Xacobu
* **[[19 de xunu]] de [[1566]] – [[24 de xunetu]] de [[1567]]**: Duque de Rothesay
* **[[10 de febreru]] – [[24 de xunetu]] de [[1567]]**: Duque d'Albany (conde de Ross, Lord Ardmannoch)
* **[[24 de xunetu]] de [[1567]] – [[27 de marzu]] de [[1625]]**: *La so Gracia* Xacobu VI, Rei de los escoceses.
* **[[24 de marzu]] de [[1603]] – [[27 de marzu]] de [[1625]]**: *La so Maxestá* Xacobu I, Rei d'Inglaterra ya Irlanda

## Ancestros

**Ancestros de Xacobu I d'Inglaterra y VI d'Escocia**




## Descendencia

Ente 1593 y 1595, Xacobu tuvo por amante a Ana Murray, con posterioridá Lady Glamis, de la que nun tuvo descendencia conocida. Del so matrimoniu con Ana de Dinamarca hubo 9 fíos, de los que namái 3 llegaron a la edá adulta:

* **[[Enrique Estuardo|Enrique Federico]]** (1594 - 1612), duque de Rothesay dende la so nacencia y al xubir el so padre al tronu inglés, duque de Cornualles (1603) y príncipe de Gales (1610).

* **Un fíu** (xunetu de 1595).

* **[[Sabela Estuardo|Sabela]]** (1596 - 1662), casada con Federico V, eleutor palatín del Rin y pretendiente al tronu de Bohemia.

* **[[Margarita d'Inglaterra (1598-1600)|Margarita]]** (1598 - 1600).

* **[[Carlos I d'Inglaterra|Carlos]]** (1600 - 1649), nomáu duque d'Albany (1603) y de York (1605); rei d'Inglaterra como **Carlos I**, al asoceder al so padre pola muerte del so hermanu mayor.

* **[[Roberto d'Inglaterra|Roberto]]** (1602), nomáu duque de Kintyre (1602).

* **Un fíu** (1603).

* **[[María d'Inglaterra (1605-1607)|María]]** (1605 - 1607).

* **[[Sofía d'Inglaterra|Sofía]]** (1606).

## Referencies

### Bibliografía
* Atherton, Ian, y Como, David (2005). *The Burning of Edward Wightman: Puritanism, Prelacy and the Politics of Heresy in Early Modern England*. *English Historical Review*, Volume 120, avientu de 2005, Nº 489, 1215-1250. Oxford: Oxford University Press.
* Barroll, J. Leeds (2001). *Anna of Denmark, Queen of England: A Cultural Biography*. Filadelfia: Universidá de Pennsylvania. ISBN 0-8122-3574-6.
* Barroll, J. Leeds y Cerasano, Susan P. (1996). *Medieval and Renaissance Drama in England: An Annual Gathering of Research, Criticism and Reviews.* Fairleigh Dickinson University Press. ISBN 0-8386-3641-1.
* Bucholz, Robert y Key, Newton (2004). *Early Modern England, 1485-1714: A Narrative History.* Blackwell Publishing. ISBN 0-631-21393-7.
* Croft, Pauline (2003). *King James*. Basingstoke y Nueva York: Palgrave Macmillan. ISBN 0-333-61395-3.
* Davies, Godfrey ([1937] 1959). *The Early Stuarts*. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-821704-8.
* Guy, John (2004). *My Heart is My Own: The Life of Mary Queen of Scots.* Londres y Nueva York: Fourth Ta. ISBN 1-84115-752-X.
* Krugler, John D. (2004). *English and Catholic: the Lords Baltimore in the Seventeenth Century*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-7963-9.
* Lindley, David (1993). *The Trials of Frances Howard: Fact and Fiction at the Court of King James*. Routledge. ISBN 0-415-05206-8.
* Milling, Jane (2004). "The Development of a Professional Theatre", en: *The Cambridge History of British Theatre.* Jane Milling, Peter Thomson, Joseph W. Donohue. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-65040-2.
* Noble, Mark (1795). *An Historical Genealogy of the Royal House of Stuarts, from the Reign of King Robert II to that of King James VI*. Londres: R. Faulder. Versión online en Google Books.
* Parker, Geoffrey (1986). *Europa en crisis, 1598-1648*. Madrid: Sieglu XXI ISBN 84-323-0411-5
* Stewart, Alan (2003). *The Cradle King: A Life of James VI & 1.* Londres: Chatto and Windus. ISBN 0-7011-6984-2.
* Stroud, Angus (1999). *Stuart England.* Routledge ISBN 0-415-20652-9.
* VV.AA. (1987). *L'apoxéu d'Europa* en: *Gran Hestoria Universal*, vol. VI. Madrid: Nájera. ISBN 84-7662-040-3

### Notes

## Ver tamién
* Casa d'Estuardu
* Corona británica
* Historia d'Escocia
* Historia d'Inglaterra

## Enllaces esternos

* Proclamación titulando a Xacobu I como Rei de Gran Bretaña'l 20 d'ochobre de 1604 (n'inglés).
* Biografía ilustrada de Xacobu I, por Jenny Wormald, C.Y. Hodge Fellow, tutora d'Historia Moderna nel St Hilda's College, Oxford (n'inglés).
*  (n'inglés).