Xeografía de Sierra Lleona

Sierra Lleona ye un pequeñu país de les mariñes occidentales d'África, con una forma aproximao cuadrada, ente los paralelos 7 y 10 N. Les sos llendes son: Guinea al norte y al nordeste, Liberia al este y al sur y l'Océanu Atlánticu al oeste y al sur.

## Datos básicos
* **Estensión:** 71.740 km²
* **Países fronterizos:** Guinea y Liberia
* **Monte más altu:** Bintimani (1945 metros)

## Relieve y bioxeografía
Sierra Lleona llinda al suroeste col océanu Atlánticu. El país puede estremase en cuatro rexones físiques. La mariña tien unos 400 km de llargor, detrás d'ella atopa un petrina de güelgues, llanu, d'ente 8 y 50 km d'anchor, qu'ocupa'l 15 per cientu del territoriu, formáu por sables y magres, con numberoses ensanaes y estuarios aparentes pa los manglares del tipu guineanu. La esceición ye la península de Freetown, onde s'atopa la capital, Freetown, y una sierra cubierta de monte qu'algama los 880 m en Picket Hill.

Les tierres que siguen a la mariña son llanures y pandos cubiertos de montes, arbustos y tierres cultivaes. Les llanures ocupen el 43 per cientu del país y bazcuyen ente 40 m d'altitú al oeste y 200 m al este. Tantu na zona costera como nes llanures esisten unes árees pantanoses conocíes como *[[bolilands]]*, que s'anubren en dómina d'agües y ensúguense en dómina seca dexando crecer namái la yerba. Nel nordeste y el sureste, los pandos, de 300 a 700 m d'altitú, con llombes y escarpes, ocupen el 22 per cientu del territoriu, algamando la so máxima altitú nel domo graníticu del monte Bintumani, nes aisllaes montaña Loma, con 1.945 m d'altor. La rexón norte del país ta considerada parte del cinturón tropical del mosaicu de selva y sabana de Guinea.

Los suelos son graníticos con una delgada capa de laterita que-y da'l característicu color acoloratáu. Na zona occidental atópase una visible capa de roques metamórfiques conocíes como esquistos de Kambui, nos montes del mesmu nome.

## Clima

El clima ye tropical, anque podría clasificase como clima monzónicu, pero tamién como un clima de transición ente clima ecuatorial y clima tropical de sabana.

Hai dos estaciones que determinen el ciclu de l'agricultura: una estación de les agües de mayu a payares, y otra seca d'avientu a mayu, qu'inclúi'l vientu harmatán cuando los vientos secos soplen dende'l desiertu d'El Sáḥara y la temperatura nocherniego baxa hasta los 19 oC. La temperatura medio ye de 27 oC y varia de los 25 oC a los 29 oC mientres l'añu.

La media d'agües ye bien alta na mariña, en Freetown cayen 2.945 mm en 152 díes, pero nun llueve práuticamente ente payares y mayu, sicasí en xunetu y agostu superen los 700 mm con 27 díes d'agua cada mes. Les temperatures apenes varien, con un llixeru refrescamientu coles grandes agües.

## Ríos

En Sierra Lleona hai cinco cuenques fluviales importantes, que flúin de nordeste a suroeste, y delles cuenques más pequeñes. D'oeste a este, el ríu Great Scarcies (270 km, de los que 40 km como ríu Kolenté, en Guinea, y 101 km con frontera ente los dos países; el ríu Little Scarcies (280 km), tamién naz en Guinea, onde se llama ríu Kaba); el ríu Rokel (386 km), tamién conocíu como Seli, desagua nel estuariu de Freetown, onde se convierte nel ríu Sierra Lleona (40 km y un anchor de 6 a 16 km), con dos puertos importantes, Freetown y Pepel; el ríu Jong (249 km), tamién llamáu Taia; el ríu Sewa (240 km, que se xune al ríu Waanje antes de desaguar y circula paralelu a la mariña escontra l'oeste hasta'l estrechu de Sherbro, y el ríu Moa (425 km), que desagua cerca de Sulima. El ríu Mano naz en Liberia, pero col so tributariu, el Morru, forma 145 km de frontera con Sierra Lleona.

Toos estos ríos nacen nel norte del país, cerca o nos montes de Guinea, y desagüen nel océanu Atlánticu. A lo llargo del so percorríu, dalgunos camuden de nome delles vegaes. Casi toos tienen rabiones intermitentes que nun dexen que sían navegables.

Ente los ríu más pequeños figuren el ríu Lokko, el Gbangbaia, los Rhibbi Thauka y el Sherbro.

## Referencies