open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paula Ribas

**Ilídia Dias Ribas** , más conocida pol so nome artísticu **Paula Ribas**, foi una cantante portuguesa moteyada "rainha do Twist". Grabó más de 20 discos, actuó en más de 17 países y cantó en varios idiomes amás del so portugués natal (inglés, francés, castellanu ya italianu). Morrió'l 7 de payares de 2023 a los 81 años nel hospital de Cascais, onde taba ingresada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Nendö

**Nendö** ye la mayor y más importante islla de les Islles Santa Cruz, na provincia de Temotu, en les Islles Salomón. La islla tamién ye conocida colos nomes de **Santa Cruz**, **Ndeni**, **Nitendi** o **Ndende**.

 

El nome de Santa Cruz foi-y dáu pol marín y esplorador español Álvaro de Mendaña quien nel so segundu viaxe a les Salomón en 1595 intentó fundar una colonia nestes islles. Sicasí Mendaña fracasó nel so enfotu y morrió na mesma islla de Nendö.

Nendö tien 40 km de llargor y 22 km d'anchu, con una superficie de 505,5 km². El puntu con mas altor de la islla tien una altitú de 549 metros sobro'l nivel del mar.

La población en 2007 rondaba los 5.000 individuos, y étnicamente estremase en melanesios y papúes orientales.

A tan solo un kilómetru de distancia atópense les pequeñes islles de Malo o Tömotu Neo al noroeste y de Nibanga o Tömotu Noi al sureste.

Lata ye la principal ciudá de la islla y de la mesma, capital de la provincia de Temotu, la zona ye frecuente en terremotos, yá hubo otru anterior en 2007 de 8,1 graos na escala de Richter, que causó 112 finaos y dexando a otres 6.000 ensin llar.

El 6 de febreru de 2013 la islla foi azotada por un terremotu de magnitú 8,0, lo qu'activó una alerta de tsunami. El terremotu producióse por cuenta de la interacción ente la placa australiana y la placa del Pacíficu, y foi precedíu por decenes de temblones na rexón. Na aldega Nela, informóse que casi toles cases fueron afaraes, y na aldega Venga, delles cases fueron treslladaes pel agua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Józef Wybieralski

**Józef Wybieralski**  foi un xugador polacu de ḥoquei sobre xelu que participó nos Xuegos Olímpicos de 1972.

## Biografía
Wybieralski nació en Poznań el 9 de marzu de 1946. Yera l'hermanu de Jerzy Wybieralski y tenía dos fíos, Krzysztof Wybieralski y Łukasz Wybieralski, toos ellos tamién xugadores de ḥoquei.

Józef Wybieralski morrió'l 7 de payares de 2023 a los 77 años d'edá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Madison Iseman

**Madison Iseman**  ye una actriz d'Estaos Xuníos. Ye conocida por interpretar a Charlotte na serie de comedia de CMT *[[Still the King]]*, tamién conocida por interpretar a Rain Burroughs en *[[Fear of Rain]]*, a Bethany Walker en **' y **', a Sarah Quinn en *[[Goosebumps 2: Haunted Halloween]]*, a Lennon/Alison en *[[I Know What You Did Last Summer]]*, y a Mary Ellen en *[[Annabelle Comes Home]]*.
## Filmografía

### Cine
* 2013 : *[[Second Chances]]* ... Charity
* 2015 : *[[Despair Sessions]]* ... Veronica
* 2015 : *[[The Better Half (película)|The Better Half]]* ... Heather
* 2015 : *[[Tales of Halloween]]* ... Lizzy
* 2015 : *[[Ghost Squad]]* ... Brandy 
* 2016 : *[[Marriage of Lies]]* ... Kinna
* 2016 : *[[Liza, Liza, Skies Are Grey]]* ... Nancy
* 2016 : *[[Laid in America]]* ... Kaylee
* 2016 : *[[48 Hours to Live]]* ... Young Sherilyn
* 2016 : *[[I Know Where Lizzie Is]]* ... Lizzie Holden
* 2016 : *[[Killer Coach]]* ... Emily
* 2017 : *[[The Rachels]]* ... Rachel Nelson
* 2017 : *[[Beauty Mark]]* ... Pam
* 2017 : **' ... Bethany Walker 
* 2018 : ''[[Goosebumps 2: Haunted Halloween]]'' ... Sarah Quinn
* 2019 : ''[[Annabelle Comes Home]]'' ... Mary Ellen
* 2019 : ''[[Riot Girls]]'' ... Nat
* 2019 : ''[[Feast of the Seven Fishes]]'' ... Beth
* 2019 : **' ... Bethany Walker
* 2020 : *[[The Fox Hunter]]* ... Lily O'Connor
* 2020 : *[[The F**k It List]]* ... Kayla Pierce
* 2020 : *[[Acts of Revenge]]* ... Veronica
* 2020 : *[[Clouds (película de 2020)|Clouds]]* ... Amy Adamle
* 2020 : *[[Nocturne (película de 2020)|Nocturne]]* ... Vivian Lowe
* 2021 : *[[Fear of Rain]]* ... Rain Burroughs 
* 2023 : *[[Knights of the Zodiac]]* ... Sienna
* 2024 : *[[Witchboard]]* ... Emily

### Televisión
* 2014 : *[[Modern Family]]* ... Sam
* 2015 : *[[The Social Experiment]]* ... Kaysee
* 2015 : *[[Henry Danger]]* ... Veronika
* 2015 : *[[Kirby Buckets]]* ... Rebecca Vanderbuff
* 2015 : *[[The Bluffs]]* ... Leah
* 2016 : *[[The Real O'Neals]]* ... Madison
* 2016 : *[[Those Who Can't]]* ... Becky Cosgrove
* 2016–2017 : *[[Still the King]]* ... Charlotte
* 2021 : *[[I Know What You Did Last Summer]]* ... Lennon Grant/Alison Grant
* 2022 : *[[American Horror Stories]]* ... Sam

## Referencies

## Enllaces esternos
Taumako

**Taumako** ye la mayor de les islles Duff. La islla, de 5,7 km de llargor, tien unes mariñes empinaes con fuerte pendiente, llegando a algamar los 400 metros sobro'l nivel del mar. Ta compuesta de laves basáltiques y piroclástiques como'l restu de les islles del archipiélagu.

Los habitantes de les islles Duff son polinesios, y el so llinguaxe, el pileni, forma parte de la rama de les llingües samoiques, dientro de les llingües polinesies.

Nes islles Duff viven unes 439 persones (según el censu de 1999). Les islles fueron colonizaes polos lapitas sobro l'añu Sieglu IX e.C. A estos siguiéron-yos los colonos melanesios, y finalmente, a mediaos de los años 1400 llegaron los colonos polinesios.

La pesca y l'agricultura de subsistencia ye la manera de vida tradicional. La islla nun tien carreteres, aeropuertu, teléfonos o electricidá. El contactu col esterior llógrase por aciu radios con batería y el barcu de carga que llega a la islla dacuando.

## Navegación tradicional
Estudios realizaos por David Henry Lewis y Marianne George punxeron de manifiestu que les técniques tradicionales polinesies de navegación entá se caltienen nestes islles. Los habitantes de Taumako son los constructores d'una de les proes, un tipu d'embarcación d'Oceanía ,más antigües documentaes llamada *Te Puke* y conocida polos occidentales como *[[Tepukei]]*. 

## Bibliografía
* 
* 
* Ben Finney and Sam Low, "Navigation", in K.R.Howe(eds), "Vaka Moana:Voyages of the Ancestors", Bateman, 2007. 
* Leach, B.F. and Davidson, J.M. 2008. *The archaeology of Taumako: A Polynesian outlier in the Eastern Solomon Islands*. New Zealand Journal of Archaeology Special Publication .
* Te Laa O Lata nvigation, 

## Referencies

## Enllaces esternos

* El proyeutu,
Aníbal José Vázquez Fernández

**Aníbal José Vázquez Fernández**  foi un mineru, sindicalista y políticu asturianu, bien conocíu por ser alcalde de Mieres dende xunu de 2011 hasta la so muerte en payares de 2023. Arrenunció dende'l primer momentu al sueldu que-y correspondiera como alcalde, en tolos años al mandu de la Corporación nunca cobró de l'alministración pública.

## Biografía
Entamó a trabayar de bien mozu. Foi tratante de ganáu, repartió cartes del Banco Bilbao y tamién trabayó na construcción, hasta que, con 18 años, entró a trabayar a la mina nel Pozu Llamas (Ablaña). Combinó'l trabayu na mina col fútbol sala, yá que foi un xugador destacáu nel Samartín de tercer división. En 1977 entamó a trabayar nel pozu Nicolasa. Foi ehí onde entró en contactu col sindicalismu (foi miembru de Comisiones Obreres) y cola política. Prexubilóse de la mina en 1998.

Como políticu, presentóse por primer vez a unes eleiciones por  Izquierda Xunida (partíu al que taba afiliáu dende 1986) a Mieres nes eleiciones municipales de 2011, resultando alcalde del conceyu. Volvió a ganar, esta vez por mayoría absoluta, nes eleiciones de 2015, 2019 y 2023. Siempres tuvo implicáu nos movimientos sociales y culturales de Mieres:

## Cargos
* Militante d'Izquierda Xunida dende la so fundación.
* Miembru del órganu permanente de Seguridá Minera na Xunión Europea.
* Miembru de la Comisión Negociadora del Conveniu Mundial de Seguridá na Organización Internacional del Trabayu.
* Presidente de la Comisión Mista d'Harmonización de Condiciones de Trabayu na Xunión Europea.
* Miembru del Conseyu d'Alministración de la Fundación Paul Finet de fines sociales na XE.
* Responsable Estatal de Seguridá Minera de Comisiones Obreres.
* Miembru de la Xunta de Participación del Institutu Nacional de Silicosis.
* Ex-presidente de Conxusta 17.
* Collaborador de Radio Parpayuela.
* Ex-presidente y fundador de l'Asociación Cultural y Minera Santa Bárbara.
* Vicepresidente segundu de la Federación Española de Conceyos y Provincies (FEMP).

## Vida privada
Casó con Belén, tamién mierense, cola que tuvo dos fíos: Susana (nacida en 1978) y David (nacíu en 1982), que tamién foi mineru como'l so padre y el so güelu. Morrió nel Hospital Álvarez Buylla'l  12 de payares de 2023 depués de lluchar años contra una enfermedá que s'agravara nos últimos meses.

## Distinciones
* Medaya d'Asturies (2004)

## Ver tamién
* Llista d'alcaldes de Mieres

## Referencies

## Enllaces esternos
Rennell Este

**Rennell Este** o **Rennell Oriental** ye un antiguu atolón de la islla de Rennell, la islla más al sur del archipiélagu de les islles Salomón. Pola mor de movimientos tectónicos, remaneció y abelluga un llagu, el llagu Tegano (*Te Nggano*), con un área de 15,5 mil hectárees. 

Asitiada nuna rexón tropical del océanu Pacíficu, la islla de Rennell ta cubierta d'una selva trupa en que les copes de los árboles tien una media de 20 m d'altor. La rexón tien munches especies endémiques, alcuéntrase so la influencia d'altes presiones climátiques, formando un "llaboratoriu" natural y los sos recursos son propiedá de la comunidá, qu'adoptó formes tradicionales de xestión.

L'área considerada Patrimoniu de la Humanidá dende 1998 correspuende a cerca d'un terciu de la islla Rennell ya inclúi al llagu Tegano. Los sos márxenes son una zona marítima de trés milles náutiques, nun total d'unes 37.000 hectárees. L'agua del llagu ye salobre, una vegada que ye alimentáu por manantiales d'agua duce, pero esisten xuniones soterraes col mar, y contién delles pequeñes islles. El llagu tien 29 km de llargor y 10 d'anchor, ocupando alredor del 18% del área total de la islla: ye la mayor masa d'agua continental nes islles del océanu Pacíficu. El fondu del llagu ta cubiertu por dellos metros de sedimentu. El 18 de xunu de 2013, la UNESCO inclúyelu na llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru por cuenta de la esplotación forestal qu'afecta al so ecosistema.

## Mediu ambiente
Les islles Salomón alcuéntrense nun importante puntu de transición nuna secuencia de biodiversidá floral decreciente del oeste escontra l'este del océanu Pacíficu, con un amenorgamientu del númberu de xéneros de fanerógames de cerca de 1400 en Papúa-Nueva Guinea a cerca de 260 en Tonga y Niue. Nes islles Salomón atópense 650 especies de fanerógames, de les que 160, o'l 25% del total, nun s'atopen en nenguna islla escontra l'este. Nun fueron atopaes especies d'árboles endémicos na islla Rennell, pero tán descrites diez especies de plantes, ente les que, la orquídea *[[Dendrobium Rennellii]]* atópase solo nes pequeñes islles del llagu Tegano. Esisten igualmente dos especies endémiques de “palmera de torniellu” (*[[Pandanus Lacustris]]* y *[[Pandanus Rennellensis]]*).

No que cinca a la fauna, esisten na islla 11 especies d'esperteyos, incluyendo una endémica, *[[Pteropus Rennelli]]* y alredor de 40 especies d'aves, tanto terrestres como acuátiques, que les sos cuatro especies y nueve subespecies son endémiques de la islla Rennell. El llagu Tegano ye l'únicu llugar conocíu onde s'atopa la culiebra marina venenosa *[[Laticauda Crockeri]]*.

## Desastre medioambiental
En 2019 provocóse un accidente que causó un importante derrame de petroleu na zona debíu a un buque de carga llancó nel Pacíficu cerca d'un sitiu declaráu como Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola UNESCO, espertos describiéronlu como un desastre ambiental qu'empiora gradualmente.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Programa de Áreas Protegidas - Rennell Este, 
*  ]
Islles Santa Cruz

Les **islles Santa Cruz** son un grupu d'islles asitiaes nel sur del océanu Pacíficu, parte del archipiélagu de les islles Salomón. Alministrativamente, formen parte de la provincia de Temotu de Islles Salomón y munches vegaes emplega'l nome de Santa Cruz para designar a tola provincia de Temotu. Falten aprosimao 400 km de la cadena principal de les islles Salomón y atópense xusto al norte del archipiélagu de Vanuatu, del que se consideren unu allongamientu xeográficu.

## Xeografía
La islla de mayor estensión del archipiélagu ye Nendö, siguida por Vanikolo, que se trata realmente de dos islles, Banie y Tevai, y Utupua. La principal ciudá y capital de la provincia de Temotu ye Llata, asitiada na islla de Nendö.

Les islles de Santa Cruz tienen menos de cinco millones d'años y formáronse a partir de la subducción de la placa indoaustraliana so la pacífica. La islla ta formada por piedra caliar y cenices volcániques. La mayor elevación de les islles atópase en Vanikoro y tien 924 metros d'altitú.
Tien forma de coneyu.

## Historia
Les islles fueron afayaes pol español Álvaro de Mendaña nel so segundu viaxe a les Salomón, en 1595. Mendaña morrió na islla de Nendö qu'él mesmu llamara Santa Cruz y na que fundó una colonia que sería abandonada unes selmanes dempués.

Mientres la segunda guerra mundial llibrose nes cercaníes del archipiélagu la batalla de les Islles Santa Cruz una batalla aeronaval ente l'Armada Imperial Xaponesa y l'Armada de los Estaos Xuníos.

En 2013 les islles sufrieron un terremotu y posterior tsunami qu'anubrió l'aeropuertu y toles zones baxes, matando a nueve persones.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Santa Cruz y les islles Reef, Proyectu Canterbury .
Tulagi

**Tulagi**, menos comúnmente **Tulaghi**, ye una pequeña islla, con unes dimensiones de 5'5 km por 1 km nes Islles Salomón, al sur de les Islles Florida. 

La ciudá del mesmu nome que la islla, (1750 hab.) foi la capital del Protectoráu de les Islles Salomón de 1896 a 1942, y anguaño ye la capital de la Provincia Central.

## Historia
Los primeros europeos que la columbraron fueron los españoles na espedición d'Álvaro de Mendaña en 1568.

## Segunda Guerra Mundial
Xapón ocupó Tulagi el 3 de mayu de 1942, col enfotu de establecer una base aérea. Los barcos presentes en Tulagi fueron atacaos por aviones del USS Yorktown al día siguiente, nel preludiu de la batalla del Mar del Coral.

Les fuerces d'Estaos Xuníos d'América, de primeres los Marines, aportaron el 7 d'agostu y apoderáronse de Tulagi tres un día de duros combates.

Tres esta conquista, Tulagi foi una importante base naval d'Estaos Xuníos mientres la guerra del Pacíficu y tuvo un papel destacáu en combates como la batalla naval de Guadalcanal.

## Presente
Anguaño Tulagi ye un importante puertu pesqueru de les Islles Salomón.

## Medio ambiente
* [Entomofauna de Vanikoro ya islles del entornu. (Islles Salomón). 4ª contribución - Coleoptera, .](https://www.heteropterus.org/images/HRE/articulos/Heteropterus_Rev_Entomol_8(2)_137-146.pdf)

## Bibliografía
* Sharp, Andrew *The discovery of the Pacific Islands* Oxford, 1960, p.45,.
* Brand, Donald D. *The Pacific Basin: A History of its Geographical Explorations* The American Geographical Society, New York, 1967, p.133, .

## Referencies

## Enllaces esternos

*Intereses chinos en Tulagi
Graciano Rozada Vallina

**Graciano Rozada Vallina**  foi un sindicalista republicanu asturianu de la Unión Xeneral de Trabayadores, exiliáu n'Auvergne (Francia), onde morrió.

## Familia
Foi esposu de la famosa enfermera Ángeles Flórez Peón (nacida en 1918), considerada la última miliciana superviviente de la guerra civil española.

## Biografía
Tres el llevantamientu nacionalista del 17 y 18 de xunetu de 1936 n'España, incorporóse al Exércitu Popular de la República col grau de capitán nel frente de Bilbao.

Cuando cayó Asturies n'ochobre de 1937, escondióse nel monte. Intentó escapar en barcu'l 14 de xineru de 1939, nuna embarcación destinada a los guerrilleros na sablera d'El Puntal, en Villaviciosa, pero la fuga foi torgada pola Guardia Civil.

Condenáronlu a 15 años de prisión y trabayó na mina La Revenga. So la España franquista, participó na reorganización del Partíu Socialista Obreru Español y llogró colar a Francia, a Saint-Éloy-les-Mines, nel departamentu de Puy-de-Dôme.
Siguió faciendo campaña nesta ciudá hasta la so muerte el 25 de xunu de 2003, a la edá de 90 años.

## Bibliografíe
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Robledo de Chavela

**Robledo de Chavela** ye un conceyu y una llocalidá de la Comunidá de Madrid. Ta asitiáu na Sierra Oeste de Madrid, nuna zona asitiada a mediu camín ente l'área occidental de la sierra de Guadarrama y la sierra de Gredos. En 2021 tenía .

## Xeografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Faf de Klerk

**François de Klerk** , conocíu como **Faf de Klerk**, ye un xugador de rugbi de Sudáfrica que xuega de mediu melé nel Yokohama Canon Eagles de la Japan Rugby League One y na Seleición de Sudáfrica, cola que ganó los mundiales de 2019 y 2023.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eben Etzebeth

**Eben Etzebeth**  ye un xugador de rugbi de Sudáfrica que xuega de segunda llinia nel Sharks del United Rugby Championship y na Seleición de Sudáfrica, cola que ganó los mundiales de 2019 y 2023 y quedó terceru nel de 2015. En 2013 foi finalista nel Premiu al Meyor Xugador del Añu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gli

**Gli**  foi una gata famosa por vivir na mezquita de Santa Sofía (Estambul, Turquía).

## Referencies

## Enllaces esternos
Aldo Bet

**Aldo Bet**  foi un futbolista italianu que xugaba de defensa. Xugó dos veces cola .

## Equipos

## Palmarés

### Campeonatos nacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
Valentín Cañedo Miranda

**Valentín Cañedo Miranda**  foi un militar asturianu, Capitán xeneral de Valencia mientres el reináu d'Isabel II d'España.

## Biografía
Yera fíu de Nicolás Cañedo y Valdés Prado, conde d'Aguera, y Ramona Miranda Queipo. En 1825 entró como alférez na Real Guardia d'Infantería y en 1827 na Corte. En 1828 foi destináu al Castiellu de Montjuïc y a la ciudadela de Barcelona. En 1830 volvió a Madrid col grau de teniente y en 1833 foi destináu al País Vascu pa lluchar na Primer Guerra Carlista, destacando en Gernika, Altsasu, Olazti y Mendaza, onde foi firíu. En 1834 foi nomáu ayudante de Ramon de Meer y Kindelán y en 1835 participó nos combates en Baztan, Los Arcos y Bilbao. En 1836 foi asignáu al Exércitu del Centru y ascendíu a capitán, lluchando en Guadalaxara y Ademuz contra Ramón Cabrera. En 1837 foi ascendíu a teniente coronel y destináu a Navarra y La Rioxa. En 1838 participó na captura de Peñacerrada, na batalla de Baroja y nel sitiu d'Estella, y foi ascensu a coronel. En 1839, dempués del conveniu de Bergara, foi'l encargáu de disolver l'exércitu carlista vasconavarro.

Dempués de la guerra permaneció en Pamplona hasta que en 1841 foi nomáu xefe de Estáu Mayor d'Estremadura. En 1843 foi xefe de Xeneral de Burgos y ascendíu a Mariscal de Campu, al mesmu tiempu que dio sofitu a los que se llevantaron contra Baldomero Espartero. En mayu de 1844 foi comandante militar de Cádiz y en 1845 capitán xeneral d'Aragón, onde sofitaba una revuelta y organizó partidos pa evitar la estensión de la guerra de los matores (segunda guerra carlista). En xunetu de 1847 foi nomáu capitán xeneral de Galicia.

En 1849 foi ascendíu a teniente xeneral y de 1851 a 1852 foi Capitán xeneral de Valencia. En 1852 foi nomáu capitán xeneral de Castiella la Nueva y poco dempués capitán xeneral de Cuba, onde fizo fracasar una insurrección ya intentó meyorar les condiciones de les tropes. En 1853 volvió a la península. En triunfando la vicalvarada, ofreciéron-y una vegada más la nueva capitanía de Castiella, pero nun la aceptó.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fusión

**Fusión** pue referise a:

* Fusión (física), acción y efectu de fundir o camudase en líquidu un sólidu pola calor.
* Fusión nuclear, procesu per aciu del que dos nucleos atómicos xúntense pa formar unu de mayor pesu atómicu.
* Puntu de fusión, la temperatura a la qu'una sustancia pasa del estáu sólidu al estáu llíquidu.
* Calor de fusión, la cantidá d'enerxía necesaria pa que la unidá de masa d'un elementu químicu que tea nel so puntu de fusión a presión constante pase del estáu sólidu al llíquidu.
* Enerxía de fusión, la enerxía lliberada al realizase una reacción de fusión nuclear.
Buzy (cantante)

**Marie-Claire Girod**  foi una cantante francesa. Buzy morrió'l 14 de payares de 2023 a los 66 años d'edá.

## Discografía
* 1981: *Insomnies* 
* 1983: *Adrian*
* 1985: *I love you Lulu*
* 1989: *Rebel*
* 1993: *Rêve éveillé*
* 1998: *Délits*
* 2005: *Borderlove*
* 2010: *Au bon moment, au bon endroit*
* 2019: *Cheval fou*

## Referencies

## Enllaces esternos
Barry Levinson

**Barry Lee Levinson**  ye un director de cine, productor y guionista d'Estaos Xuníos Los sos trabayos más conocíos son comedies dramátiques de mediu presupuestu y películes dramátiques como *[[Diner (película de 1982)|Diner]]* (1982), *[[The Natural (película)|The Natural]]* (1984), *[[Good Morning, Vietnam]]* (1987), *[[Bugsy]]* (1991) y *[[Wag the Dog]]* (1997). Levinson ganó'l Premiu de l'Academia al Meyor Director por *[[Rain Man]]* (1988). En 2021, foi coproductor executivu de la miniserie de Hulu *Dopesick* y dirixó los dos primeros episodios.

## Filmografía
Escoyeta de películes nes que Barry Levinson trabayó.

## Referencies

## Enllaces esternos
Havana (película)

***Havana*** ye una película d'Estaos Xuníos dirixida por Sydney Pollack, estrenada en 1991. El rodaxe fízose na República Dominicana dau que l'equipu nun consiguió autorización pa rodar en Cuba.

## Argumentu
Jack Weil, xugador profesional, atópase en Cuba en 1958. Va tener qu'escoyer ente l'amor d'una fermosa revolucionaria y la partida de póquer tanto tiempu esperada.

## Repartu
* Robert Redford: Jack Weil
* Lena Olin: Bobby Duran 
* Alan Arkin: Joe Volpi
* Raúl Juliá: Arturo Duran 
* Tomas Milian: Menocal 
* Daniel Davis: Marion Chigwell 
* Tony Plana: Julio Ramos 
* Betsy Brantley: Diane 
* Lise Cutter: Patty
* Mark Rydell: Meyer Lansky 
* Vasek Simek: Willy 
* Fred Asparagus: Baby Hernandez 
* Richard Portnow: Mike MacClaney 
* Dion Anderson: Roy Forbes

## Referencies

## Enllaces esternos
Julián Castro

**Julián Castro** pue referise a:

* Julián Castro Contreras (1805-1875), presidente de Venezuela de 1858 a 1859.
* Julián Castro (políticu) (1974-), políticu d'Estaos Xuníos.
Nacionalización

**Nacionalización** pue referise a:

* Naturalización: procesu pol que un ciudadanu d'un estáu adquier la ciudadanía o nacionalidá d'otru estáu.
* Estatización: procesu pol que una propiedá (de vezu una empresa o una industria) pasa a posesión del estáu.
Servando Albuerne Menéndez-Conde

**Servando Albuerne Menéndez-Conde**  foi un abogáu y políticu asturianu.

## Biografía
Sobrín del obispu de Tui Valeriano Menéndez-Conde Álvarez. Abogáu y notariu mayor eclesiásticu de Tui. Conceyal de Tui, foi proclamáu conceyal pol artículu 29 en payares de 1913, y nomáu alcalde de Tui por Real Orde n'avientu de 1913. Foi proclamáu conceyal de Tui pol artículu 29 en payares de 1915. Volvió a ser nomáu alcalde de Tui en 1916. Permaneció nel cargu hasta 1918. Foi nomáu conceyal y teniente d'alcalde de Tui en 1930. Depués foi xuez municipal de Tui. Morrió en Tui a finales de 1937.

## Vida privada
Casó con Pilar Castro García en 1901 y foi padre Luz y Pilar Albuerne Castro.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Fera

La **islla Fera** ye una de la cadenes d'islles que formen la badea de Buala, na provincia d'Isabel, Islles Salomón. Les otres islles son Juakau, Tasia, Karuo y Sulei.

L'aeropuertu de Fera ta na islla de Fera.

## Bibliografía
*  

## Referencies

## Enllaces esternos

*Dixitalizando a los constructores d'islles de la llaguna de Lau, Malaita (Islla Salomón, )
Clara de Rueda

**Clara de Rueda** , conocida como **a bruxa das Campas**, foi una célebre curandera, adivina o bruxa. Tuvo gran popularidá a principios del sieglu XX.

## Fontes históriques
Tres son les fontes escrites que disponemos pa conocela: un artículu de José Díaz Fernández, publicáu na publicación *Castropol*, un pasaxe de la novela *Recelo*, de José Fernández-Arias Campoamor y un apartáu del llibru de Daniel Vargas Vidal, *Añoranzas y recuerdos de Tapia de Casariego*. Contrasta tanto interés frente a la escasez de noticies, y ye señal manifiesta de la importancia que tuvo la bruxa nos años finales del sieglu XIX y primeros del XX.

Son estos testimonios de valor desigual, y en nengún casu rigorosos. Los de Díaz Fernández y Arias Campoamor paecen ser la resultancia d'una visita a la bruxa que dambos convirtieron en material lliterariu, y tán cargaos d'un escepticismu nel que nun queda llugar pal interés antropolóxicu. Daniel Vargas Vidal, sicasí, nun llegó (n'apariencia) a conocela, pero trescribe lo qu'oyera a la xente creyente de la so redolada, y por ello apurre datos de mayor interés.

## Lo que sabemos
N'As Campas nun queden nin los cimientos, sacante unes piedres del barganal de la finca, medio tapecíes pola sebe. Poro, la casa de la bruxa tien de reconstruyise siguiendo lo que dicen los testos. Según diz Díaz Fernández:

Esta descripción coincide cola que fai Arias Campoamor:

Pa Díaz Fernández, l'interior de la casa resulta daqué decepcionante.

Arias Campoamor escribió sobre'l sótanu de la casa en *Recelo*:

Los gallegos que llegaben hasta As Campas a consultala, y yeren munchos, solíen facer nueche na casa que llamen "de la torre", pos la bruxa precisaba d'esti plazu pa dar la so respuesta. Veníen cargaos de pollos, tocinos, chorizos y otres ayalgues aldeanes, porque Clara de Rueda nun almitía dineru, sinón solo lo que quixera dase de voluntá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pieter-Steph du Toit

**Pieter-Steph du Toit**  ye un xugador de rugbi de Sudáfrica que xuega de flanker o segunda llinia nel Toyota Verblitz de la Top League de Xapón y na Seleición de Sudáfrica, cola que ganó los mundiales de 2019 y 2023 y quedó terceru nel de 2015. En 2019 ganó'l Premiu al Meyor Xugador del Añu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fatutaka

**Fatutaka**, **Fatu Taka** o **Patu Taka** (tamién conocida como Fataka y Islla Mitre) ye una pequeña islla volcánica na provincia de Temotu, nes Islles Salomón, nel suroeste del Océanu Pacíficu.

Fatutaka, la más oriental de les Islles Salomón, alcuéntrase alredor de 32 km al sureste d'Anuta y puede vese dende ellí nun día claru. Fatutaka y Anuta fueron afayaos pol almirante Edward Edwards en 1791.

La islla, allugada a 11°54′36″S 170°11′24″E, ye un pequeñu afloramientu predresu que s'alza a un altor de 122 m d'un volcán estintu. La superficie terrestre total de la islla ye de 1,6 quilometros cuadraos, ye una roca deshabitada na remota rexón de les Islles Salomón Orientales.

## Actividaes humanes
El suelu de la islla ye rocosu, y non especialmente fértil, anque nel pasáu foi usáu como llugar de xardinería pa la xente d'Anuta.

La población d'Anuta, la islla habitada más cercana, salea regularmente a Fatutaka pa comer y recoyer aves marines y los sos güevos.

Les aves de Fatukaka nunca fueron estudiaes pero conozse la presencia de *[[Fregata]]*, *[[Egretta sacra]]*, *[[Ducula pacifica]]*, y *[[Chalcophaps indica]]*.

En 2003, la islla viose afectada polos efectos del ciclón Zoe, al igual que les islles d'Anuta y Tikopia.

## Xeoloxía
Fatutaka ye una de les numberoses altitúes volcániques, islles y riberes, nel noroeste de la cuenca del norte de Fixi, al sur de la fossa Vitiaz (10°30'-19°S, 169°-174°E). Estes altitúes tán, sicasí, asitiaes a 240 km dende la trinchera de Vitiaz y nun formen una cadena continua derivada de la trincha, sinón que son una serie de macizos alliniaos en falles de tendencia norte-sur. Anuta y Fatutaka consisten en laves basáltiques.

Na década de 1970 la formación d'Anuta y Fatutaka (2,2 ) foi atribuyida al volcanismu nel arcu de la islla de Vitiaz mientres l'apertura inicial de la Cuenca del Norte de Fixi. Los volcanes del Arcu de Vitiaz fueron, sicasí, desplazaos nun episodiu anterior y la formación de les islles agora ye atribuyida al volcanismu anováu acomuñáu con un cambéu de movimientu de la Placa del Pacíficu haz unos dos millones d'años.&nbsp;

## Ver tamién
* Oceanía
* Islles Santa Cruz

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Aivars Endziņš

**Aivars Endziņš**  foi un abogáu y políticu letón.

## Biografía
Graduóse na Universidá de Letonia en 1968 y en 1977 llogró'l títulu de candidatu en ciencies xurídiques. En 1997 doctoróse en xurisprudencia. Trabayó como profesor na Universidá de Letonia y na Escuela d'Alministración d'Empreses de Turība. Foi miembru del Partíu Comunista de la Xunión Soviética de 1963 a 1990, cuando pasó a ser miembru del Frente Popular de Letonia y miembru del Conseyu Supremu de la República de Letonia. Mientres un curtiu periodu foi miembru del Partíu Obreru Socialdemócrata de Letonia y en 1993 convirtióse en miembru de la Vía Letona. Foi miembru del 5º y 6º Saeimas, pero dimitió en 1996 pa convertise en xuez del Tribunal Constitucional de Letonia. Aportó a Presidente del Tribunal Constitucional en 2000 y dexó esti cargu en 2007. Foi candidatu presidencial nes elecciones presidenciales de Letonia de 2007, nomáu pol Centru Harmonía y sofitáu pol Partíu Nueva Era y l'alianza política Polos Derechos Humanos nuna Letonia Xunida. Dempués d'un apasionáu alderique sobre la so pertenencia al Partíu Comunista, qu'incluyó una revelación de que nos años 1970 negara la ocupación de Letonia (pola Xunión Soviética), perdió les elecciones ente Valdis Zatlers.

Endziņš morrió'l 21 de payares de 2023, a la edá de 82 años.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anuta

**Anuta** ye una pequeña islla asitiada nel sudeste de les Islles Salomón, nel océanu Pacíficu. Pertenez a la provincia de Temotu.

La islla ye d'orixe volcánicu, con fondos coralinos. El so puntu más eleváu tan solo algama los 65 metros sobro'l nivel del mar. El diámetru de la islla ye d'unos 400 metros.

La población en 2007 rondaba los 200 habitantes. Históricamente los habitantes de la islla usaben la cercana islla de Fatutaka para la xardinería, comida y los güevos de les aves marines qu'ellí nidifiquen.

Al igual que los habitantes de la tamién islla de les Salomón, Tikopia, los sos habitantes son d'orixe polinesiu, ente que la mayoría de los habitantes de les Salomón son d'orixe melanesiu. Los habitantes de Anuta falen una llingua samoana, una rama de les llingües polinesies.

En 2003, viose afectada polos efectos del ciclón Zoe, al igual que les islles de Fatutaka y Tikopia.

## Bibliografía
* Feinberg, Richard. 1977. *The Anutan Language Reconsidered: Lexicon and Grammar of a Polynesian Outlier*. Two Volumes. HRAFlex Books. New Haven: Human Relations Area Files Press.
* Feinberg, Richard. "Back to Anuta."
* Feinberg, Richard. 1980. History and Structure: A Case of Polynesian Dualism. *Journal of Anthropological Research* 36(3):361–378.
* Feinberg, Richard. 1988. *Polynesian Seafaring and Navigation: Ocean Travel in Anutan Culture and Society*. Kent, Ohio: Kent State University Press.
* Feinberg, Richard. 1986. "The 'Anuta Problem': Local Sovereignty and National Integration in the Solomon Islands" *[[Man (journal)|Man]]* 21(3):438–452.
* Feinberg, Richard. 1998. *[https://www.jstor.org/discover/10.2307/30028589?uid=3738032&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21102603299927 Oral Traditions of Anuta: A Polynesian Outlier in the Solomon Islands]* Oxford Studies in Anthropological Linguistics, Volume 15. New York and Oxford: Oxford University Press.
* Feinberg, Richard. 2012. *Anuta: Polynesian Lifeways for the 21st Century*. Kent, OH: Kent State University Press.
* Feinberg, Richard. 1996. "Outer Islanders and Urban Resettlement in the Salomon Islands: The Case of Anutans on Guadalcanal." *[[Journal de la Société des Océanistes]]*. Issue 103, p.&nbsp;207-217.
* Firth, Raymond. 1954. Anuta and Tikopia: symbiotic elements in social organization *Journal of the Polynesian Society* 63:87 131.
* Yen, D. E. and Janet Gordon, eds. 1973. *Anuta: A Polynesian Outlier in the Solomon Islands*. *[[Pacific Anthropological Records]]*, Number 21. Honolulu: Bernice P. Bishop Museum Press.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Language: Anuta, Basic Vocabulary Database
Cheslin Kolbe

**Cheslin Kolbe**  ye un xugador de rugbi de Sudáfrica que xuega d'ala o de zagueru nel Rugby Club Toulonnais del Top 14 de Francia y na Seleición de Sudáfrica, cola que ganó los mundiales de 2019 y 2023.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Roosevelt

**Islla Roosevelt** pue referise a:

* Islla Roosevelt (L'Antártida)
* Islla Roosevelt (Nueva York)
* Islla Theodore Roosevelt
Jiří Dušek (actor)

**Jiří Dušek**  foi un actor checu. Amás de teatru, dedicóse tamién a la televisión, al cine, l'actuación de voz incluyíu'l doblaxe y la composición musical.

## Filmografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Jiří Dušek

**Jiří Dušek** pue referise a:

* Jiří Dušek (astrónomu) (* 1971) – astrónomu y director del Observatoriu y Planetariu de Brno.
* Jiří Dušek (actor) (1924–2023) – actor.
* Jiří Dušek (políticu) (* 1945) – políticu, miembru del Conseyu Nacional Checu.
* Jiří Dušek (escultor) (* 1921) – escultor y restaurador.
Pechs-de-l'Espérance

**Pechs-de-l'Espérance** ye, dende'l 1 de xineru de 2022, una comuña francesa del departamentu de Dordogne, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con .

Formóse cola xunión de les antigües comuñes de Cazoulès, Orliaguet y Peyrillac-et-Millac.

Tien una población de  y una superficie de  km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfredo Prieto Valiente

**Alfredo Prieto Valiente**  foi un políticu, empresariu y escritor asturianu.

## Biografía
En llicenciándose en Derechu na Universidá d'Uviéu, trabayó na asesoría xurídica del Banco Herrero (1965-1981). Darréu intervieno na fundación de la Unión Financiera Asturiana, aportando a presidente en 1984.

Enantes, en 1977 empezara la so incursión na política como diputáu por Asturies na Llexislatura constituyente (1977-1979) por Unión de Centru Democráticu. Siendo dempués conseyeru de Comerciu, Turismu y Pesca del Principáu d'Asturies (1980-1981), mientres el primer gobiernu preautonómicu. Foi un fuerte defensor del diálogu y el consensu:

Nuna entrevista publicada nel diariu El Comercio señalaba:

## Vida privada
Nació n'Uviéu en 1934, fíu de José Ramón Prieto Noriega y Carola Valiente Soriano. Casáu con Consuelo Muñíz-Toca Argüelles, cola que tuvo tres fíos: Ángel, Alfredo Recaredo y Consuelo Prieto Muñiz-Toca.

## Referencies

## Enllaces esternos
Heidelinde Weis

**Heidelinde Weis**  foi una actriz y cantante austriaca. Weis morrió'l 24 de payares 2023 a los 83 años d'edá.

## Filmografía
* *Ich heirate Herrn Direktor* (1960)
* *Die Tote von Beverly Hills* (1964)
* *Verdammt zur Sünde* (1964)
* *Erzähl mir nichts* (1964)
* *Lausbubengeschichten* (1964)
* *Tante Frieda – Neue Lausbubengeschichten* (1965)
* *Serenade für zwei Spione* (1965)
* *Liselotte von der Pfalz* (1966)
* *Onkel Filser – Allerneueste Lausbubengeschichten* (1966)
* *The Man Outside* (1967)
* *Der Lügner und die Nonne* (1967)
* *Wenn Ludwig ins Manöver zieht* (1967)
* *Something for Everyone* (1970)
* *Die Frau in Weiß* (1971, miniserie de televisión)
* *Gospodjica* (1980, película para televisión)
* *Overheard* (1984, película para televisión)
* *Die Schwarzwaldklinik* (1985, TV series, 7 episodes)
* *Am Anfang war der Seitensprung* (1999, película para televisión)
* *Die grünen Hügel von Wales* (2010, película para televisión)

## Referencies

## Enllaces esternos
Xunión Postal Universal

La **Xunión Postal Universal** (UPU, del francés *Union postale universelle*) ye una axencia especializada de les Naciones Xuníes que coordina les polítiques postales ente les sos naciones miembru, facilitando la esistencia d'un sistema postal universal uniforme. Formen parte d'ella 192 estaos, y tien la so sede na ciudá suiza de Berna.

## Referencies

## Enllaces esternos
Presidente de Santu Tomé y Príncipe

Esta ye una llista de tolos **presidentes de [[Santu Tomé y Príncipe]]** desque se creó'l cargu en 1975. Manuel Pinto da Costa foi la primer persona n'ocupar el cargu, quien asumió'l 12 de xunetu de 1975. L'actual presidente ye Carlos Vila Nova, dende'l 2 d'ochobre de 2021.

## Referencies

## Ver tamién
* Primer Ministru di Santo Tomé y Príncipe
Geordie Walker

**Kevin Walker** , más conocíu como **Geordie Walker**, foi un músicu de rock inglés, principalmente conocíu como'l guitarrista del grupu de post-punk Killing Joke. El so estilu pocu ortodoxu de tocar la guitarra eléctrica foi bien aclamáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Magda Hollander-Lafon

**Magda Hollander-Lafon**  foi una psicóloga y escritora francesa d'orixe húngaru. D'orixe xudíu, foi deportada en febreru de 1944 al campu d'esterminiu d'Auschwitz. Sobreviviente del Holocaustu, llegó a Francia en 1954. En 2012, escribió'l llibru *Quatre petits bouts de Pain* para dar testimoniu de la so supervivencia nos campos d'esterminiu. En 2021 publicó otru testu, *Demain au creux de nos mains*, dirixíu a la población mozo del sieglu XXI. Morrió'l 26 de payares de 2023 en Rennes a los 96 años d'edá.

## Obres
* *Quatre petits bouts de pain* (2012, )
* *Demain au creux de nos mains* (2021, )

## Referencies

## Enllaces esternos
Rosario Fernández Hevia

**Rosario Fernández Hevia** , conocida tamién como **Charo Hevia**, foi una maxistrada asturiana. Pasó la mayor parte de la so carrera xudicial en Xixón, onde aportó a xueza decana, antes de treslladase a l'Audiencia Provincial de Valencia. Declarada feminista y militante d'izquierdes, como profesional destacó polos sos «firmes principios», que defendió «a cuenta del so prestixu profesional».

## Biografía
Nacida en Mieres, Asturies, coló con diez años a Xixón por treslláu del so padre. Decidió estudiar Derechu depués de producise'l crime d'Atocha contra dellos abogaos. Empecipió la so carrera profesional en 1986, destinada en Ponferrada, Llangréu y Madrid antes d'establecese en Xixón en 1992. Ellí foi titular del xulgáu de lo penal númberu 2.

Mientres la primer década del sieglu XXI tuvo que dexar el xulgáu mientres unos meses por cuenta de problemes de salú. En 2001 recibió'l premiu *Comadre d'Oru* de la Tertulia Feminista Les Comadres. La Comisión Disciplinaria del Conseyu Xeneral del Poder Xudicial expedientóla en 2007 por atropar hasta 148 sentencies ensin dictar ente 2005 y 2006.

Nel añu 2015 incorporóse como maxistrada a la Audiencia Provincial de Valencia.

N'abril de 2019 xubilóse por incapacidá permanente. Finó'l 23 de mayu d'ese mesmu añu por enfermedá pulmonar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ruwa

**Ruwa** ye una llocalidá de la provincia de Mashonalandia Oriental (Zimbabue), allugada a 22 km al suroeste de Ḥarare, la capital del país. Tien una población de .

## Descripción xeneral
Sirve como un pequeñu centru alministrativu y comercial pa la zona agrícola mista de los alredores. Nos últimos años creció rápido y convirtióse nuna zona popular pa les persones que se colen fuera de Ḥarare.

El Centru de Rehabilitación de Ruwa, nes contornes de la ciudá, creóse en 1981 pa la rehabilitación de ex-combatientes discapacitaos.

Ruwa pertenez al distritu electoral Seke y nes elecciones parlamentaries de 2005 escoyó a Phineas Chihota con una mayoría de más de 6000 votos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Frances Sternhagen

**Frances Sternhagen**  foi una actriz d'Estaos Xuníos. Trabayó en cine, espectáculos de Broadway y televisión dende la década de 1950 por más de seis décades. Recibió numberosos premios, incluyíos dos premios Tony, un premiu Drama Desk y un premiu Saturn, según nominaciones a trés Premios Primetime Emmy.

## Actuaciones

### Cine

### Televisión

### Teatru

## Referencies

## Enllaces esternos
Parvaneh Massoumi

**Parvaneh Massoumi** (; ) foi una actriz iranina d'orixe curdu. Actuó pal cine, series de televisión y telefilmes.

## Biografía
Nacida en Teḥrán, empezó la so carrera en 1972 con un papel secundariu na película *Bita*. El so primer papel protagonista llegó en *Downpour*, escrita y dirixida por Bahram Beyzai, lo que la convirtió nun nome conocíu nel mundu cinematográficu iranín.

A lo llargo de la so carrera, Massoumi participó en más de 30 películes y más de 20 series de televisión. Destacó en filmes como *Chrysanthemums* (1984), *Dowry for Robaab* (1987) y *Splendour of Life* (1988). Ganó dos premios Crystal Simorgh a la meyor actriz nel Festival de Cine de Fajr, unu en 1985 por *Chrysanthemums* y otru en 1988 por *Dowry for Robaab*.

Massoumi morrió'l 27 de payares de 2023 nun hospital de Rasht, provincia de Gilan, a los 78 años d'edá.

## Referencies

## Enllaces esternos
William Anastasi

**William Anastasi**  foi un artista visual d'Estaos Xuníos que trabayaba nuna amplia gama de medios qu'incluyíen dibuxu, pintura, escultura, obres fotográfiques y testos. Vivió y trabayó na ciudá de Nueva York dende principios de la década de 1960 y yera conocíu como "unu de los artistes conceptuales más subestimaos de la so xeneración".

## Referencies

## Enllaces esternos
Madrí Excepcional

**Madrí Excepcional** ye una cerveza producida nel Reinu Xuníu por Coors en xunto cola cervecera española La Sagra.

## Tipu
La cerveza ye una lager d'estilu européu con una graduación alcohólica de 4,6 graos.

## Historia
Introdúxose nos pubs británicos en 2020, y pa 2022, debíu al intensu marketing nes redes sociales convirtióse nuna de les diez cerveces lager más vendíes nel Reinu Xuníu. Les ventes fora de comerciu empezaron en 2022.

## Marketing
El diseñu del envoltoriu utiliza el colloráu y presenta a un tradicional chulapo madrilanu con gorra y chalecu de pata de gallu, recordando a la imaxe de marca de la cervecera Moretti. Fai usu de conceutos españoles, utilizando el lema "*El alma de Madrid* ", anque s'ellabora en Tadcaster, que mientres enforma tiempu foi un centru para la ellaboración de cerveza británico. La cerveza ta dirixida al estremu premium del mercáu de lager británicu ya irlandés.

## Referencies

## Enllaces esternos
*The Grocer
Luisa Riera Muñiz

**Lorenza Luisa Riera Muñiz**  foi una maestra asturiana represaliada tres la guerra civil pola dictadura de Francisco Franco.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Banggai

Les **islles de Banggai** () son un archipiélagu d'islles d'Indonesia asitiáu na badea de Tolo (Teluk Tolo), na llende ente'l mar de Banda y el mar de les Moluques, nel estremu oriental de la islla indonesia de Célebes, de la que tán dixebraes pel estrechu de Peleng. 

Compónse de 123 islles, incluyíes les 5 más grandes: 

* Peleng (2 340 km²);
* Islla Banggai (268 km²);
* Bangkurung (145 km²);
* Celebra Besar (84 km²);
* Labobo (80 km²).

Alministrativamente, l'archipiélagu forma un *[[kabupaten]]* de la provincia de Célebes Central, con capital na ciudá de Banggai, alcontrada na homónima islla de Banggai. La superficie del kabupaten ye 3.160 km² terrestres y 18.828 km² de mar.

Nun debe confundise esti kabupaten col departamentu de Banggai, del que se dixebraron en 1999, coles mesmes que los kabupaten de Buol y Morowali.

## Tresporte
Puede aportase a les islles en barcu dende Luwuk, antigua capital del departamentu de Banggai. Luwuk ta conectada per vía aérea con Palu, la capital de la provincia de Célebes Central.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta, mapa de les Islles Banggai
Monte Merapi

**Monte Merapi** o Marapi (n'indonesiu/xavanés: *Gunung Merapi*, traducíu como *Monte de fueu*) ye un estratovolcán con forma de conu, allugáu en Java Central, n'Indonesia, a unos 400 km al sudeste de la capital, Xakarta. Colos sos 2.911 metros d'altitú, ye'l volcán más activu d'Indonesia. El so tipu d'erupción suel ser pliniana. 

Fixo erupción 70 vegaes dende 1548. El so nome significa «Monte de fueu». Asítiase cerca de la ciudá de Yogyakarta, y miles de persones viven nes sos faldes, con delles aldegues allugaes a 1700 m. s. n. m.

Foi incluyíu na llista de "Volcanes de la Década". En 1994 mató a 27 persones.

Esiste otru volcán col mesmu nome na provincia de Sumatra Occidental.

## Historia xeolóxica

El volcán suel entrar n'erupción cada 10-15 años, siendo les erupciones más destacaes les de 1006, 1786, 1822, 1872, y 1930 —cuando los fluxos piroclásticos destruyeron 13 aldegues, causando la muerte d'unes 1.400 persones.

## Erupción de 2006

El 15 de mayu de 2006 volvió entrar n'erupción, tres unes selmanes d'aumentu d'actividá sísmica. Por cuenta de esta erupción creóse un perímetru de seguridá que llevó a la evacuación de 17.000 persones. Esta erupción cesó a mediaos de mayu.

El 27 de mayu hubo un terremotu de 5,6 na escala de Ritcher, col epicentru a 50 km al sur del volcán, que causó la muerte de 5.000 persones y dexando ensin llar a unes 200.000 na rexón de Yogyakarta. En xunu fueron evacuaos 11.000 habitantes por cuenta de los fluxos piroclásticos, conocíos como *wedhus gembel* (xavanés: *machu cabrío peludo*), que baxaron peles fasteres escontra Kaliadem, causando la muerte a dos persones.

## Erupción de 2010
El 25 d'ochobre de 2010 entró n'erupción pola so aguada sur-sureste, n'españando causó un total de 272 muertos, 412 sumíos y 4.000 movíos. Debíu al fumu y a les roques incandescentes emitíes mientres la erupción, finaron polo menos 151 persones y unes 320.000 fueron evacuaes, creándose un perímetru de seguridá de 20 quilómetros de radiu alredor del volcán.

## Erupción de 2023
El 11 de marzu de 2023 el volcán volvió reactivase. Anguaño, ta espulsando un ríu de lava d'un quilómetru y mediu y grandes nubes de fumu y ceniza. Nun s'emitió nenguna orde d'evacuación y espérase que nun suponga un gran peligru para la población cercana, anque s'encamienta nun tar nun perímetru mínimu d'unos cuantos quilómetros de la erupción.

Erupción volcánica, el 3 d'avientu de 2023.

## Parque nacional
En 2004, un área de 6410 hectárees alredor del monte Merapi foi declarada parque nacional. La decisión del Ministeriu de Silvicultura de declarar el parque foi recurrida nos tribunales pol Foru Indonesiu para el Mediu Ambiente, d'acordies colos habitantes de la zona. Mientres la erupción del volcán en 2006 detectóse que munchos residentes resistíense a abandonar porque tarrecíen que les sos viviendes seríen confiscaes pa ampliar el parque nacional.

## Ver tamién
* Volcanes más altos del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos

*20minutos - Erupcion Monte Merapi Indonesia, (03/12/2023)
Islles Coco

Les **Islles Coco** ye un territoriu birmanu allugáu nel mar d'Andamán. Trátase de delles islles d'importancia estratéxica asitiaes nel Océanu Índicu, políticamente alministraes por Myanmar, como parte de la división de Yangon.

Xeográficamente, formen parte del archipiélagu d'islles Andamán y tán dixebraes de la islla Andamán del Norte (India) por una canal de 20 kilómetros d'anchu llamáu canal Coca. La Badea de Bengala atópase al oeste y el mar d'Andamán al este de les islles. La parte continental de Myanmar ta a 300 kilómetros al norte y la islla Preparis, que tamién forma parte d'esti archipiélagu, a 77 km.

Les Islles Coco consisten na principal islla de Great Coco y la islla Little Coco, dambes separaes pola canal d'Alexandra. La islla Tabla, una tercer islla pequeña asitiada cerca de Great Coco, qu'antes allugaba un faru, anguaño ta despoblada.

## Ver tamién
* Xeografía de Myanmar
* Xeografía d'Asia

## Referencies

## Enllaces esternos

*thediplomat.com/ Airport in Great Coco islands.
Cuetu d'Arbas

El **cuetu d'Arbas** ye una zona de monte nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea que ta considerada reserva natural y ta recoyida na Rede Rexonal d'Espacios Naturales Protexíos d'Asturies (RRENP), anque inda nun ta oficialmente declarada como tal.​ La zona ta incluyida dientro del Parque Natural de les Fontes del Narcea, Degaña ya Ibias y de la Reserva de la Biosfera de Munieḷḷos y protexe una estensión de 2593 ha.

Trátase d'un espaciu arrodiáu de cordales d'altu monte abiertu solo pel este, una antigua zona glaciar que va dende los 800 m d'altitú hasta los 2008 m. Na vexetación cabe destacar la d'altu monte apaeciendo montes d'abeduriales altimontanos y fayedales nes zones más baxes de la reserva. Lo que más destaca de tol área son sicasí la vexetación de turbera sobremanera nes turberas de Chouchinas y Reconcos y la Llaguna de Arbas. Na fauna nun s'estrema a la del restu del parque natural destacando el xabalín, el corzu y el robecu cantábricu. Nes aves podemos destacar el faisán montés cantábricu. De tolos animales del parque el más importante con diferencia ye l'osu pardu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vaḷḷe

**Vaḷḷe** pue referise a:

* Vaḷḷe (Paredes), una aldea del conceyu de Valdés.
* Vaḷḷe (Zurea), una aldea del conceyu de Ḷḷena.

## Ver tamién
*