open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Criollu francés de Trinidá y Tobagu

El **Criollu francés de Trinidá y Tobagu** (*Patwa*) ye un idioma criollu de base francesa , variedá del criollu antillanu, bien paecíu al Idioma kweyol. Esta variedá de criollu francés anguaño ye faláu polos descendientes de los criollos franceses que emigrarón de les antillas franceses. El numbero exactu de los falantes nativos d'esti criollu ye desconocíu. Acordies colos datos de SIL (de 2004), solo esisten 3.800 falantes de toles edaes, pero l'idioma esta en cayente y n'amenazada d'estinción.

## Ver tamién
* Llingua criolla
* Criollu antillanu

## Referencies

* Ne pas confondre -y créole trinidadien à base lexicale française avec le .

### Bibliografía
* Thomas, J. J, The theory and practice of Creole grammar, 1869
Criollu francés de Venezuela

El **Criollu francés de Venezuela** (*Patuá o Patwa*) ye un idioma criollu de base francés variante del criollu antillanu (específicamente del criollu francés de Trinidá y Tobagu) faláu nel oriente de Venezuela, nel estáu Sucre en delles poblaciones del golfu de Paria (Guiria, Macuro y Irapa) y nel estáu Bolívar nel pobláu d'El Callao. Esti tamién caltuvo influencies d'otres variedaes del criollu antillanu de Martinica y Guadalupe y del inglés de Trinidá y Tobagu, debíu al intercambiu cultural coles Antilles menos que tuvo nel pasáu, según una pequeña cantidá de pallabres del léxicu castellanu.

Por cuenta de que ye una variedá del criollu francés de Trinidá y Tobagu (CTF), nun s'atopa na llista de Ethnologue (2009) como variedá nacional independiente. Ye una llingua que ta en peligru d'estinción yá que queden bien pocos falantes y son persones d'edá avanzada, nucleos familiares y pequeñes comunidaes en dellos plantíos. Tamién se ve reflexáu na música típica del antroxu antillanu'l Calipso y na gastronomía en platos locales como Kalalu (guisu con vexetales y carne), Tarkari o Talkari (guisu de carne con curry), Pelau o Pelao (guisu d'arroz aliñado), Banan pilé (bola de plátanu, ver Fufu) y bebíes como'l Mabí (bébora lleldada de corteces y raigaños de plantes).

Foi nomada patrimoniu cultural de Venezuela Gaceta Oficial el 19 de payares de 2014, como heriedu de la cultura afrodescendiente como llingua criolla practicada en Venezuela dende finales sieglu XVIII.

## Curtiu vocabulariu

### Los díes de la selmana

* Lendí = Llunes
* Mandí = Martes
* Mecuedí = Miércoles
* Yedí = Xueves
* Vandedí = Vienres
* Sandí = Sábadu *
Dimash = Domingo

### Númberos

* 1 i`on = Unu *
2 De = Dos
* 3 Tua = Trés
* 4 Cat = Cuatro *
5 Cenc = Cinco *
6 Sis = Seis
* 7 Set = Siete *
8 Yuit = Ocho *
9 Nef = Nueve *
10 Dis = Diez

### Frases

* Bon yu = Bon día ( saludu) o Bonos díes
* Bon sua = Bones tardes , nueches
* Bon nuit = Bones nueches
* Mindí = Mediudía *
Me nuit = Medianueche *
Cum Auye? (Cumauye) = Como estes?
* Mue Bie = Perbién

### Espresiones culturales del idioma

 
## Ver tamién
* Llingua criolla
* Criollu antillanu

## Referencies

### Bibliografía
* http://www.guiria.com.ve/patuaaldia_.html .Consultáu'l 23 de febreru del 2017
* Jo- Anne S,Ferreira. The history and future of Patuá in Paria( short note).University of the West Indies,St.Augustine/ SIL International.Consultáu'l 23 de febreru del 2017
* Cursu de Patuá ( El mio primer llibru de Patuá) mio+Primer+Llibru+de+Patuá+(Venezuela).doc
* Gaceta Oficial de la República Bolivariana de Venezuela Nᵘ6.154(del 19 de Payares de 2014)
Criollu guyanés

El **criollu guyanés** (*Creolese*, según lo escrito polos sos falantes, o a cencielles *Guyanese*) ye una llingua criolla basada nel idioma inglés falada en Guyana. Lingüísticamente, ye similar a otros dialeutos ingleses de la rexón del Caribe, pero tien más influencies de los idiomes africanos y delles pallabres emprestaes del neerlandés, llingües arawak y de los idiomes d'India.

## Variedaes ya influencies
Hai munchos sub-dialeutos del criollu guyanés según l'allugamientu xeográficu, el mediu urbanu o rural y la etnia de los falantes. Por casu, a lo llargo del ríu Rupununi, onde la población ye en gran parte amerindia, esiste una forma distinta de criollu guyanés. La zona urbana de Georgetown (ciudá capital) tien un acentu distintu, ente que dientro d'una cierta distancia d'esta zona'l dialeutu/acentu camuda de nuevu, especialmente onde s'atopen les aldegues rurales.

Al igual que con otros idiomes del Caribe, les pallabres y frases son bien cambiantes, y pallabres y frases nueves pueden ser creaes, camudaes o evolucionaes nun plazu curtiu. Tamién pueden utilizase dientro d'un grupu bien pequeñu, hasta ser recoyíes por una comunidá más amplia. Los grupos étnicos son tamién conocíos p'alteriar o incluyir pallabres a partir de los sos propios antecedentes llingüísticos.

La fala de los miembros de les clases altes atópense fonéticamente más cerca del inglés británicu y americanu, ente que la manera de falar de los miembros de les clases baxes paezse más a otros dialeutos del inglés caribeñu.

## Gramática
Ye común, nel criollu guyanés, la repetición de los axetivos y alverbios pa dar énfasis (l'equivalente a la adición de *"very"* («bien») o *"extremely"* («desaxeradamente») nel inglés británicu y americanu), un fenómenu tamién atestiguáu en llingües polinesies. Por casu, *"Dis wata de col col"* traducir en «Esta agua ta bien fría». *"Come now now"* traducir en «Ven agora mesmu». A dellos oxetos y aiciones tamién fueron daos los sos propios nomes que se paecen vagamente al inglés estándar o que reflexen corrupciones del inglés.

## Referencies

### Bibliografía
*
*
*
*
*

## Enllaces esternos

* Datos en Ethnologue 
* Datos en Glottolog 
* Datos en SIL.org 
* Recursos de la OLAC sobre'l criollu guyanés
Criollu indo-portugués

Los **criollos indo-portugueses** son les varies llingües criollas de la India y Sri Lanka, que tienen una considerable influencia del idioma portugués na gramática o'l léxicu. Aniciar nes antigües colonies de Portugal na rexón. *[[Ethnologue]]* reporta unos 5000 falantes hacia l'añu 2006.

Los criollos son:

* Criollu portugués de Sri Lanka
* Criollu portugués de Diu
* Criollu portugués de Damán
* Criollu portugués de Korlai
* Criollu portugués de Kochi
* Criollu portugués de Kannur

## Ver tamién
* Inmigración portuguesa na India
* Inmigración portuguesa en Sri Lanka
* India Portuguesa

## Referencies

* OLAC resources in and about the Indo-Portuguese language (n'inglés)
Criollu de Panamá

El **criollu de Panamá** ye una llingua criolla de base inglesa falada nes rexones panameñas de Bocas del Toro, Colón y Ciudá de Panamá. La población nativa d'esta llingua (billingüe col español) ye'l 14% de la población de Panamá.

## Bibliografía utilizada
* América Menéndez Pryce: ''Primeros estudios sobre l'inglés criollu de Panamá''
Criollu principense

El **criollu principense** ye una llingua criolla portuguesa minoritaria falada en Santu Tomé y Príncipe. El criollu portugués ye tamién llamáu **criollu ''lunguyê***. Ye una [[llingua criolla]] [[Idioma portugués|portuguesa]] falada por unes 1500 persones, pero anguaño ye bien faláu por muyeres mayores de la [[isla de Príncipe]]. Los falantes tamién falen [[idioma portugués|portugués]] y [[criollu forro]].

El criollu principense presenta munches semeyances col criollu forro y puede ser vistu como un [[dialeutu]]. Al igual que'l criollu forro, ye una [[llingua criolla]] basáu nel [[Idioma portugués|portugués]], xunto con substratos del [[bantú]] y [[llingües kwa|kwa]].

El so léxicu tien un 77&nbsp;% de semeyanza col [[criollu forro]], un 67&nbsp;% col [[criollu angolar]] y un 62&nbsp;% col [[criollu annobonense]]. Ye una llingua en peligru d'estinción, el so códigu [[ISO 639-3]] ye *'pre'''.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Principense Principense en Ethnologue (n'inglés)
Criollu seixelés

El **criollu seixelés** ye una llingua criolla falada en Seixeles. Ye tamién conocida como Kreol o Seselwá (*sechelois*) ta basada nel francés. La llingua ye oficial en Seixeles xunto col inglés y el francés.

## Descripción
Dende 1976 el gobiernu (tres la independencia de Seixeles) buscó allugar la llingua como un idioma criollu separáu con ortografía y gramática propia y pa eso creó Lenstiti Kreol (l'Institut créole o "Institutu Criollu").
Úsase l'alfabetu llatín pa escribir la llingua, siendo estos conxuntos importantes ny, dy, ou, qu, ch, wa, ee.

### Testu
Esta ye una muestra del testu del padrenuesu nesti idioma:

## Referencies

* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016). ["Seselwa Creole French" http://glottolog.org/resource/languoid/id/sese1246]. *[[Glottolog]]* 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History.

## Enllaces esternos
Criollos de base francesa

Los **criollos de base francesa** son un conxuntu de llingües criollas, con un orixe deriváu del léxicu francés. Formar a partir del sieglu XVII, en tiempos del Imperiu colonial francés. Unu de los grupos de llingües criollas de base francesa más falaos son los criollos franceses d'América.

Estos nun tienen de confundir se coles variantes rexonales del idioma francés, falaes nel estranxeru, por casu en: Canadá (nes provincies de Quebec, Terranova y Labrador, Nueva Brunswick y Manitoba), Bélxica (na rexón capital Bruxeles y Valonia), Suiza (rexón de Romandía), Estaos Xuníos (Louisiana, Maine, New Hampshire y Vermont) y n'África (Occidental, Central, Oriental y Magreb).

## Clasificación de Criollos de base francesa
La Clasificación de los criollos franceses siguen criterios principalmente xeográficos.

* **[[Criollos franceses d'América]]**
**Con * Ape * como una marca d'aspeutu progresivu 
*** criollu francés de Luisiana
*** Criollu haitianu (Tamién llamáu Kreyól Ayisyen)
** Con *ka* como una marca d'aspeutu progresivu 
*** Criollu antillanu
**** Criollu de Guadalupe
**** Criollu de Dominica
**** Criollu francés de Grenada
**** Criollu de les Islles de los Santos
**** Criollu de Martinica
**** criollu francés de Santa Lucía (Tamién llamáu Kwéyòl)
**** Criollu francés de Trinidá y Tobagu
**** Criollu francés de Venezuela
*** Criollu de Guayana Francesa
*** Lanc-patuá (faláu nel estáu brasilanu d'Amapá)
* **Criollos franceses del Océanu Índicu**
** Criollu bourbonnais
*** Criollu d'Agalega
*** Criollu chagosiano
*** Criollu mauriciano
*** Criollu de Reunión
*** Criollu de Rodrigues
*** Criollu seixelés
* **Criollu franceses del Océanu Pacíficu**
** Tayo (faláu en Nueva Caledonia)
***Crillos d'Asia**
** Tây Bồi
***Crillos d'África**
** Camfranglais

## Ver tamién
* Llingua criolla
* Criollu francés americanu

## Referencies

* Français en Amérique (PDF). Consultáu'l 16 de febreru del 2015
* Marie-Christine Hazaël-Massieux, « Los creoles de base frances », del Diccionariu de la Llingua, París, BUO, 2011, p. 873–883.
Crisis llingüística de Lovaina

La **crisis llingüística de [[Lovaina]]**, recordada polos belgues francófonos cola conseña flamenca *Walen buiten!* (en neerlandés, '¡los valones fora!'), foi una crisis política que solmenó Bélxica ente'l 5 de payares de 1967 y el 31 de marzu de 1968. 

Dende faía abondo tiempu, los flamencos esixíen el zarru de la seición francófona de la Universidá Católica de Lovaina (UCL), asitiada nel Brabante Flamencu. A estes reivindicaciones, oponíense'l refugu categóricu tantu del poder organizador de la Universidá como la posición de los obispos belgues.

Les midíes tomaes como'l desdoblamientu llingüísticu de los cursos, el billingüismu alministrativu y l'aumentu creciente de profesores flamencos nun fueron abondos pa satisfaer les esixencies flamenques que siguíen atalantando que tratar d'una universidá francófona en territoriu flamencu.

El 5 de payares de 1967, trenta mil flamencos, ente ellos 27 parllamentarios, desfilaron peles cais d'Amberes pa esixir la partida de los estudiantes francófonos de Lovaina basaos nel unillingüismu rexonal y el derechu a la so tierra. Dempués d'esta manifestación, los estudiantes flamencos, desfilaben tolos díes peles cais de Lovaina al berru de *Walen buiten*.

Aína de les eleiciones gubernamentales provocaes por esta disputa, el poder organizador de la Universidá aprobó'l 18 de setiembre de 1968 un nuevu plan d'espansión de la seición francófona de la Universidá Católica de Lovaina. Delles selmanes más tarde, un nuevu reglamentu oficializó la dixebra ente la Katholieke Universiteit Leuven (KUL) y la UCL. Esta postrera tenía d'establecese progresivamente na rexón del Brabante Valón, según en Woluwé-Saint-Lambert, pa la Facultá de Medicina.

## Ver tamién
* Conflictu sociollingüísticu en Bélxica
* Partición de Bélxica

## Referencies

* Albert D'Haenens (dir.), L'Université catholique de Louvain : Vie et mémoire d'une institution, Bruxelles, Presses universitaires de Louvain/La Renaissance du Livre, 1992, 399 p. (ISBN 2-8041-1552-6)
* Christian Laporte, L'affaire de Louvain : 1960-1968, Bruxelles, De Boeck Université, 1999, 333 p. (ISBN 978-2-8041-3005-3)
* Michel Woitrin, Louvain-la-Neuve et Louvain-en-Woluwe : le grand dessein, Gembloux, Duculot, 1987, 311 p. (ISBN 2-8011-0694-1)
Cruz d'Occitania

La **Cruz d'Occitania** - tamién **Cruz Occitana**, **Cruz de Languedoc**, **Cruz de [[Forcalquier]]** o **Cruz de [[Toulouse]]** - ye'l símbolu d'Occitania. Utilizóse per primer vegada como tal, probablemente, nel escudu d'armes de los condes de Forcalquier na Provenza, y depués polos condes de Toulouse nel territoriu tradicional de Languedoc y más tarde estendióse a otres provincies d'Occitania, esto ye, la Provenza, Guyenne, Gascuña, Delfinado, Auvernia y Lemosín. Una cruz occitana mariella con fondu coloráu xunto a una estrella de siete puntes d'oru de la Félibrige constitúin el pabellón anguaño d'Occitania. Tamién puede atopase nos emblemes de Midi-Pyrénées, Languedoc-Rosellón, Alto Alpes y el Valle d'Arán, ente munchos otros, según en campusantos y en cruceros de caminos.

La Cruz d'Occitania ye téunicamente descrita como "tricúspide, vacía y pometeada d'oru", esto ye, una cruz curvillinia que los sos brazos terminen en tres puntes, representada namái pola so contorna y terminada en círculos rellenos. Ye entá oxetu de discutiniu ente los espertos tocantes a si la so primer apaición en Occitania foi nel Languedoc o la Provenza.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuartu tratáu gramatical

**Cuartu tratáu gramatical** (islandés: *Fjórða málfræðiritgerðin*) ye'l nome pol que se conoz el cuartu ensayu sobre la gramática del nórdicu antiguu, d'autoría anónima. Escribir escontra'l sieglu XIV, posiblemente nel monesteriu de Þingeyrar o'l monesteriu de Munkaþva ver. Ye una adautación de la obra *Doctrinale* d'Alexandre de Villedieu y *Grœcismus* d'Eberhard de Béthune, enxareyáu con un comentariu aprendíu sobre exemplos escáldicos d'orixe relixosu. El cuartu tratáu solo caltiénse en Ormsbók, AM 242 fol., tamién conocíu como *Codex Wormianus*. La obra considérase una continuación del tercer tratáu gramatical (que se cita espresamente, según al so autor Óláfr Þórðarson) pero añade nueves formes retóriques, nueves deficiones ya ilustráu con exemplos escáldicos y remata con comentarios adicionales.

## Referencies
Cultura esperantista

La **cultura esperantista** ye'l conxuntu de los elementos culturacrear pol esperantu, que al ser creáu como llingua internacional, nició tamién una cultura internacional non asociable a nengún país. 

Los esperantistes suelen utilizar la llingua pa viaxar pel mundu y convivir con otros esperantistes. Pa facilitar esta xera (y vistu como un elementu **práuticu** del idioma) surdió'l Pasporta Servo (**Serviciu de pasaporte**), que dexa ser agospiáu gratuitamente per unos díes en casa d'otros esperantistes. 

## Publicaciones
Esisten más de 30.000 obres n'esperantu y más de 100 revistes publicar regularmente nesti idioma. 

Cada añu escríbense nuevos testos lliterarios y nuevos cantares (ver artículos específicos sobre **[[lliteratura n'esperantu]]** y **[[música n'esperantu]]**). Na web hai radios que traten diverses temes, como Radio Esperantu, o radios de música, etc. como Muzaiko. En setiembre de 2003, la Wikipedia n'esperantu dio información sobre 14 películes, ente elles *[[Incubus (película de 1966)|Incubus]]* (ver **[[cine n'esperantu]]**). Amás d'un festival p'animar a la creación de películes curties.

## Alcuentros y congresos

En 2001, l'Asociación Universal d'Esperantu (n'esperantu: *Universala Esperantu-Acomuño, UEA*) cuntó con miembros de 119 países. Cada añu, de 1 500 a 3 000 esperantistes presentar nel Congresu Universal d'Esperantu (*Universala Kongreso d'Esperantu*) y cada 15 d'avientu (nacencia de L. L. Zamenhof), los esperantistes del mundu festexen el día del llibru n'esperantu.

*[[Esperar]]* ye l'himnu del mundu esperantista, que trata de la paz mundial, de la fraternidá y de una llingua neutral pa toos. Sicasí, non tolos esperantistes tán acordies cola idea de que l'esperantu pudiera ayudar realmente a la sociedá si tol mundu falar. Mientres el I Congresu d'Esperantu en Boulogne-sur-Mer en 1905, decidióse qu'un esperantista ye aquel que sabe falar l'idioma sían cualos fueren los sos motivos, y que les sos opiniones tocantes a la espansión del esperantu son personales.

## Ver tamién

* Esperantu
* Georges Lagrange
* Jorge Camacho Gordón
* Eugenio Lanti

## Referencies

## Enllaces esternos
* Asociación Universal d'Esperantu
* Pasporta Servo n'Internet
* Federación Mexicana d'Esperantu
Códigu d'idioma

Un **códigu d'idioma** ye un códigu qu'asigna lletres y/o númberos como identificadores o clasificadores de los idiomes. Estos códigos pueden ser utilizaos pa entamar coleiciones de les biblioteques o presentaciones de datos, pa escoyer les llocalizaciones correutes y les traducciones de la informática, y como una designación embrivida de más formes d'idioma-nome.

## Dificultaes de clasificación
Los esquemes de códigos d'idioma, intenten clasificar nel complexu mundu de los idiomes humanos, los dialeutos y variantes. La mayoría d'ellos realizar dellos compromisos ente ser xenerales y completos, y suficientes pa ser compatibles con dialeutos específicos. 

Por casu, la mayoría de la población d'América Central y América del Sur, falen español. L'español faláu en Méxicu ye un pocu distintu del español faláu en Perú. Les distintes rexones de Méxicu tienen dialeutos y acentos llixeramente distintos del español. Un sistema de códigu d'idioma podría arrexuntar toos estos como "español" pa la eleición d'un diseñu de tecláu, más como "español" pa usu xeneral, o dialeutu separáu pa cada rexón específica d'idiomes.

## Referencies

## Enllaces esternos
David Salo

**David Salo**  ye un llingüista d'Estaos Xuníos, que trabaya fundamentalmente nel estudiu de les múltiples llingües construyíes pol escritor británicu J. R. R. Tolkien. Trabayó na triloxía cinematográfica de ''El Señor de los Aniellos'' dirixida por Peter Jackson como asesor llingüísticu, pa lo que tuvo d'espandir les llingües élficas por aciu la construcción de nuevu vocabulariu a partir del conocíu polos trabayos publicaos de Tolkien; y definir mínimamente otres llingües puramente esbozaes por Tolkien. Vive en Madison (Wisconsin) cola so esposa Dorothea.

## Carrera profesional
Salo ye, dende 2002, llicenciáu en Llingüística pola Universidá de Wisconsin-Madison, y ta preparando'l so doctoráu na mesma universidá. Los sos primeros intereses académicos dirixir a los idiomes tocarios, llingües indoeuropees estinguíes que se falaron na cuenca del Tarim y na depresión de Turfán hasta la Edá Media.

### Salo y les llingües de Tolkien
L'interés de David Salo nes llingües de Tolkien surdió desque lleera les sos obres na adolescencia. Nel so pregrado nel Macalaster College estudió llatín, griegu y llingüística, y emplegó eses conocencies adquiríes p'ameyorar la so comprensión de les llingües de Tolkien. En 1998 fundó, xunto a la so actual esposa Dorothea, la llista de corréu *Elfling* pa entusiastes de les llingües de Tolkien. En 2004 publicó un analís llingüísticu del sindarin: *A Gateway to Sindarin: A Grammar of an Elvish language from J. R. R. Tolkien's Lord of the Rings*. En 2006 el volume 3 de la revista *[[Tolkien Studies: An Annual Scholarly Review]]* publicó una reseña del mesmu, que foi darréu revisada nel contestu de la llingüística tolkieniana nel so conxuntu nel volume 4 (2007).

Salo foi contratáu pola compañía Iron Crown Enterprises como asesor llingüísticu pal material del so xuegu de rol de *[[El Señor de los Aniellos, el xuegu de rol de la Tierra Media|El Señor de los Aniellos]]*. Tiempu dempués, los productores de la triloxía cinematográfica de ''El Señor de los Aniellos'' dirixida por Peter Jackson decidieron contrata-y pa un trabayu similar, pero más ambiciosu: escribir tol material de les películes en llingües élficas, khuzdul y otros idiomes de Tolkien, según p'ayudar na xeneración d'otru material llingüístico como les inscripciones en tengwar y cirth qu'apaecen nes escenes; o traducir les lletres de la banda sonora. Pa ello, tuvo d'empezar por espandir les llingües élficas (particularmente el sindarin) por aciu la construcción de nuevu vocabulariu a partir del conocíu polos trabayos publicaos de Tolkien; y por definir mínimamente otres llingües pa les que Tolkien creó un *[[Corpus llingüísticu|corpus]]* bien amenorgáu, como'l khuzdul o la llingua negra. La definición d'estes últimes llingües ye tan novedosa al respective de lo poco escritu d'elles por Tolkien qu'en ciertos círculos conocer como «neo khuzdul» y «neo llingua negra».

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina personal de David y Dorothea Salo.
* Blogue de David Salo.
* David Salo en Tolkien Gateway.

* Entrevista con David Salo.
Códigu d'idioma IETF

Los **códigos d'idioma IETF** son etiquetes d'idioma embrivíes, por casu: "en" denota al inglés, "pt-BR" al portugués de Brasil, o "nan-Hant-TW" al chinu Min Nan que se fala en Taiwán utilizando signos Han tradicionales. Los mesmos son definíos pol estandard **[[Best Current Practice|BCP]] 47**, qu'anguaño se compón de la normativa RFC 5646 (que de la mesma fai referencia a la RFC 5645) y la RFC 4647, xunto col conteníu normativo de la *[[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] Language Subtag Registry*. Componentes de los códigos d'idioma fueron tomaos de les normes ISO 639, ISO 15924, ISO 3166-1 y UN M.49.

Estos códigos d'idioma son utilizaos nuna serie d'estándares d'informática modernos, incluyíos aquellos de los protocolos d'Internet de la IETF tales como'l HTTP, aquellos del W3 Consortium tales como'l HTML, XML y el PNG, y aquellos d'otres organizaciones d'estandarización privaes tales como la SGML o Unicode (en dalgunos de los sos estándares anexos), o d'organizaciones d'estandarización nacionales tales como ANSI o ECMA (por casu en dalgunos de los sos estándares rellacionaos con idiomes informáticos, o referencies y documentos bibliográficos de clasificación utilizaos en biblioteques institucionales).

## Ver tamién
* Códigu d'idioma
* IETF

## Referencies

## Enllaces esternos
* Códigos d'idioma BCP 47 – especificación actual (contién dos RFCs, RFC 5646 y RFC 4647 publicaes en forma separada en distintes feches, pero concatenadas nun mesmu documentu).
* Tamién referencia al RFC 5645, que complementa'l RFC 4645 previu, como tamién otres formes de rexistros individuales publicaes en forma separada pa cada idioma agregáu o modificáu nel rexistru ente revisiones de la BCP 47.
* Language Subtag Registry – calteníu pola IANA.
* Códigos d'idioma en HTML y XML – del W3C.
* Language Tags.
*  – una ferramienta non oficial pa usuarios que dexa atopar subcódigos y consultar entraes nel rexistru.
Códiz d'El Cairu

El **Códiz d'El Cairu** (tamién llamáu: *Codex Prophetarum Cairensis, Códiz del Cairu de los Profetes*) considérase'l manuscritu hebréu más antiguu esistente, contién completu'l testu del Antiguu Testamentu de los profetes de Nebiim.

## Historia
D'alcuerdu a la so colofón, foi escritu completu col so puntuación por Moses ben Asher en Tiberíades "a la fin del añu 827, dempués de la destrucción del segundu templu" (= 895 y.C). Foi dau como regalu a la comunidá caraíta de Xerusalén, y tomáu como botín polos cruzaos en 1099. Más tarde, entró na posesión de la comunidá caraíta d'El Cairu, onde entá se caltién anguaño.

Cuando'l Códiz llegó a Israel, en 1985, los xudíos caraítas formaron un comité que decidió caltener el códiz temporalmente so la custodia de la Universidá Hebrea de Xerusalén. Cualquier decisión futura pal códiz taría en manes del Conseyu de los Sabios Xudíos Caraítas d'Israel. En 2006 David Marzouk y Gamill Albert visitaron la Universidá Hebrea de Xerusalén ya inspeccionaron el Códiz por autenticidá y esaminaron la posibilidá de dixitalizalu, en nome de los Xudíos caraíta d'Israel. La Universidá Hebrea fixo fincapié nesi momentu que cualquier decisión ye y siempres va ser hasta la del Conseyu Caraíta d'Israel.

## Conteníu
El códiz contién, según la terminoloxía xudía, los llibros que prentenecen a los profetes: Jeremías, Isaías, según tamién Isaías, el llibru de los Profetes Menores (pero ensin Daniel), los llamaos *profetes antiguos* o *anteriores* Josué, Xueces, Samuel y Los Reis. Amás contién 13 páxina tapiz.

## Evaluación científica
Anque d'alcuerdu al so colofón el códiz foi escritu por un miembru de la familia Ben Asher, Lazar Lipschütz y otros repararon que, dientro de la tradición masorética, el Códiz Cairensis paez tar más cerca de Ben Neftalí que de Ben Asher.

Mientres dellos eruditos consideren qu'esto ye un argumentu en contra de la so autenticidá, Moshe Goshen-Gottstein supón que Ben Neftalí apegáu con mayor fidelidá al sistema de Moisés ben Asher que al del propiu fíu Aarón ben Moisés ben Asher (Aarón-Ben-Asser), corrixó'l Códiz d'Alepo y añadió la so puntuación.

Más apocayá, les duldes sobre la so autenticidá refugar pola datación radio-carbonu y otres téuniques científiques.

Umberto Cassuto basar en gran midida nesti códiz al producir la so edición del Testu Masorético, lo que significa que nos profetes la so edición ta más cerca de la tradición ben Neftalí que na Torá o los Escritos.

## Ver tamién
* Códiz d'Alepo
* Códiz de Leningráu

## Referencies

*Ernst Würthwein, Der Text des Alten Testaments, Stuttgart 1974 (4th edition), ISBN 3-438-06006-X
* The Hebrew University Bible Project: Ezekiel, ed. S. Talmon; pub. The Hebrew University Magnes Press, Jerusalem, 2004; ISBN 965-493-186-9
Declinación del portugués

La declinación de la llingua portuguesa ye cuasi puramente nel xéneru (masculín y femenín) y númberu (singular y plural). Namái los pronomes personales sufren los casos de declinación (rectos y oblicuos), y, en ciertu mou, les contraiciones de preposiciones colos artículos tamién pueden ser consideraos marques de casu, a saber:
* **Nominativu-acusativu**: utiliza tanto como suxetu y oxetu direutu: *o, a, vos, as*.
* **Xenitivu**: *do, da, dos, das* (contraición de la preposición *de* + *o, a, vos, as*)
* **Dativu**: *ao, à, aos, às* (contraición de la preposición *a* + *o, a, vos, as*)
* **Llocativu**: *non, na, nos, nas* (contraición de la preposición *em* + *o, a, vos, as*)
* **Ablativu**: *pelo, pulga, pelos, pulgues* (contraición de la preposición *per* (arcaísmu en desusu) + *o, a, vos, as*)
* **Ablativu arcaicu**: *polu, pola, polos, polas* (contrancción de la preposición *por* + *o, a, vos, as*); esta forma caltién viva nel portugués de Galicia.
* **Comitativo**: *co, coa, cos, coas* (contraición de la preposición *com* + *o, a, vos, as*); l'usu del casu comitativo col atrículo definíu ye un arcaísmu sacante nel idioma gallegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Derivación nel húngaru

Siendo'l gramática del húngaru húngaru una llingua aglutinante la so **[[derivación (llingüística)]]** léxica amenorgar a apilar sufixu tres sufixu, siendo la pallabra orixinal na mayoría de los casos fácilmente reconocible. Los sufixos suelen venir en pareyes pa caltener la harmonía vocálica de les pallabres. 

## Formación de sustantivos
### Partiendo de verbos

### Partiendo de sustantivos

## Formación d'axetivos
### Partiendo de sustantivos

### Partiendo de verbos

## Formación d'alverbios
### Partiendo d'axetivos

## Referencies

## Enllaces esternos
Despreciatible

El **despreciatible** ye un afixu per mediu del cual fórmase una pallabra derivada, usando derivación apreciativa, con significáu negativu, irónicu o de despreciu pa designar que daqué o daquién ye malu, feu, ensin forma, ensin gracia, de mal gustu, etc. Esti tipu de derivación ye típicu de les Llingües romániques. 

## Ver tamién
* Disfemismo
* Peyorativu
* Reapropiación

## Referencies

## Enllaces esternos
* , artículu por Fernando Carratalá Teruel.
Determinante interrogativu

Un **determinante interrogativu** ye un términu emplegáu na gramática tradicional del español y otres llingües que se refier a un elementu desconocíu pol falante. En gramática xenerativa soler denominar a cencielles pallabres interrogatives yá que puramente nun son el nucleu d'un sintagma determinante y magar en munches llingües tienen aspeutos que les averen a los pronomes, en llingües non indoeurpeas los elementos interrogativos pueden llegar a funcionar de manera bien distinta a un pronome xenuinu.

## Determinantes interrogativos del español
Los determinantes interrogativos presenten la mesma forma que los determinantes relativos, pero solamente estremar l'acentu nel casu de los interrogativos.





*Quién* nunca funciona como determinante, porque siempres sustitúi a un nome, polo que ye un pronome. Por casu, *¿Quién te llamó?*.

;Exemplos
* *¿Qué llibru m'encamientes?*
* *¿Cuántes vegaes te habrélo dichu?*
* *¿Cuál película visti?*

## Ver tamién
* Pallabra interrogativa
* Oración interrogativa

## Referencies
Determinante relativu

Un **determinante relativu** ye un términu emplegáu na gramática tradicional del asturianu y otres llingües pa faer referencia a un referente  que yá apaeció con anterioridá nel discursu, denomináu antecedente. Por casu, na frase *"Nun escaezas regar les plantes qu'hai na terraza"*, el sintagma *"les plantes"* ye l'antecedente y *"que"* ye'l determinante relativu.

Na moderna llingüística xenerativa y esquemes teóricos allegaos la mayor parte de les pallabres tradicionalmente denominaes "determinantes relativos" fueron asignaes a la categoría de pronomes relativos yá que pueden funcionar como nucleu aislláu d'un sintagma determinante. Otros como *cuantes plantes quieras* fueron asignaes a la teoría de los cuantificadores.

## Determinantes relativos n'asturianu




Como puede comprobase, *que* ye invariable, *cual* y *quien* almiten variación de númberu, y *cuanto* almite variación en xéneru y númberu. Cuando acompaña a un nome, *cuanto* ye determinante, como por casu *Riega cuantes plantes tengas*.

## Referencies
Dhegiha

Les **llingües dhegiha** son un grupu de llingües siux qu'inclúin les llingües Kansa–Osage, Omaha–Ponca y Quapaw. 

La so rexón histórica entiende partes de los valles de los ríos Ohio y Mississippi, les Grandes Llanures y el sureste de Norteamérica.

En 2012 realizóse un alcuentru de falantes de llingües dhegiha, con vistes a compartir bones práutiques na revitalización de los sos idiomes.

## Referencies
Derivación apreciativa

La **derivación apreciativa** ye un tipu de derivación qu'alteria semánticamente una *pallabra base*, modificando'l so sentíu d'una manera suxetiva, emotivu, ensin camudar la so categoría.

## Diminutivos y aumentativos
Los sufixos apreciativos suélense estremar en:
* diminutivos,
* aumentativos,
* despreciatibles.

Dacuando la derivación apreciativa estrémase namái en diminutivos y aumentativos, yá que frecuentemente l'aspeutu aumentativu acomuñar con apreciación negativa. Tamién puede asoceder qu'un sufixu diminutivu sirva como peyorativu (*caudillito*).

Esti tipu de derivación nun se da solo en llingües indo-europees, por casu el náhuatl (idioma col que l'español nun tien orixe nin desenvolvimientu de mancomún) tien dos sufixos diminutivos unu reverencial *-tzin* (usáu pa persones queríes o familiares) y otru depreciativo (usáu con personaes despreciaes o oxetos pocu importantes) *-ton*. Por casu:
* *Non-nān-tzin* ('la mio apreciada madrecita'), *Cihua-tzin* ('amada esposa').
* *cihua-ton* ('muyeruca'),
* *clica-ton* ('perrucho')

## Ver tamién
*Diminutivu
*Aumentativu
*Despreciatible

## Referencies

## Enllaces esternos
Dialeutu de Niemodlin

El **dialeutu Niemodlin del [[idioma silesiu]]** (sil. **ńymodliński djalekt**, pronunciación: [ ɲɨmɔd'liɲski 'dʲa elεkt]) ye una variante del idioma silesiu que s'usa pela redolada de la ciudá de Niemodlin (Polonia), que cunta con 13.831 habitantes. 

## Carauterístiques

Ye llixeramente distintu del silesiu xeneral, porque tien delles traces fonétiques como *sypjelyńy* que quier dicir que les consonantes *cz sz ż dż* lléense igualmente como *c s z dz* (IPA: /ʦ/, /s/, /z/, /ʣ/). Na fonoloxía del dialeutu de Niemodlin de xemes en cuando apaez la vocal nasal **y** (que se llee como /ɨ̃/).
Ta estrechamente rellacionáu col dialeutu de Prudnik.

## Exemplu del dialeutu Niemodlin

## Ver tamién
* Idioma silesiu
* Silesia

## Referencies
Dialeutu xudeo-araméu

**Xudeo-araméu** ye un nome coleutivu utilizáu pa describir delles llingües hebrees influyíes pol araméu y el neoarameo. L'araméu, como'l hebréu, ye una llingua semítica occidental y los dos tienen enforma paecíu. Dende'l sieglu VII e.C. l'araméu yera la *[[llingua franca]]* d'Oriente Mediu. Aportó a la llingua de la diplomacia y del comerciu, pero nun foi usada pol pueblu hebréu nos sos empiezos. Como describe'l Segundu Llibru de los Reis 18:26, Ezequíes, rei de Xudá, pidió axustar colos embaxadores asirios n'araméu meyor que n'hebréu, polo que'l pueblu non podía enterase. Mientres el sieglu VI e.C. el cautiverio de Babilonia llevó la llingua de trabayu de Mesopotamia muncho más a la vida diaria de los xudíos ordinarios.
 
Alredor del añu 500 e.C. Darío I de Persia proclamó que l'araméu sería la llingua oficial de la metá occidental del so imperiu, y el dialeutu araméu oriental convertir na norma estándar oficial. Evidencies documentales enseñen el cambéu gradual del hebréu al araméu:
# L'hebréu yera usáu de primeres como primer llingua na sociedá, la otra, similar a les llingües cananees, yera conocida y entendida.
# L'araméu ye utilizáu como llingua internacional na diplomacia y nel comerciu.
# L'araméu ye utilizáu pa la comunicación ente súbditos y na alministración del imperiu.
# L'araméu aportó a gradualmente la llingua de la vida esterior (nel mercáu, por casu).
# L'araméu reemplazó gradualmente al hebréu nel llar, y esti postreru úsase namái na actividá relixosa.

## Bibliografía

* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Jewish Babylonian Aramaic*: Chigre Ilan and Johns Hopkins 2002
* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Xudean Aramaic*: Chigre Ilan 2003
* Sokoloff, Michael, *A Dictionary of Jewish Palestinian Aramaic of the Byzantine Period*: Johns Hopkins 2002/3

## Ver tamién
* Idiomes semíticos

## Referencies

## Enllaces esternos
Dialeutu romañol

El **dialeutu romañol** ye una fala galorromance de la Romaña, perteneciente al grupu emiliano-romañol falar en San Marín y el norte de les Marche.

## Historia
El romañol baxa del Llatín vulgar. Ésti evolucionó xunto al toscanu. Lo qu'estrema al romañol d'otres llingües del norte d'Italia ye un complexu de factores históricos, xeográficos y culturales.

*Heriedu greco-bizantina mientres los sieglos VI, VII y VIII;
*distinta esposición a la influencia xermánica;
*Les distintes carauterística del llatín faláu na Península Itálica (norte y sur de los Apeninos del Norte);
*La esistencia d'un "fondu celta" el cual formó un sustratu pa toles llingües nortices.

## Distribución xeográfica

**Frontera occidental**

El dialeutu emiliano ye faláu na parte oeste de la Romaña. Les zones onde'l romañol y el emiliano contauten son les árees del ríu Sillaro (25 km al este de Boloña); al oeste de Castel San Pietro Terme fálase emiliano y al so este, en Imola el romañol. En Emilia-Romaña, el emiliano falar dende Sillaro hasta Plasencia.

**Frontera septentrional**

El ríu Reno ye la frontera ente'l romañolo y el dialeutu de Ferrara. El romañol falar en dellos pueblos del norte de ríu Reno, como Argenta y Filu, onde s'entemecen xentes d'oríxenes romañolos y ferrarienses. Ferrara atópase dientro del dominiu llingüísticu del emiliano.

**Frontera meridional**

El romañol fálase tamién fora d'Emilia-Romaña, como en San Marín, nel valle de Marecchia, nel valle de Conca (Montefeltro) y en tola provincia de Pesaro y Urbino.

## Lliteratura

### XVI-XIX

El primer testu en romañol ye'l "sonetto romagnolo" de Bernardino Catti de Rávena impresu en 1502. Foi escritu nuna especie d'amiestu ente l'italianu y el romañolo.

El primer poema en romañol data de finales del sieglu XVI. *Y Pvlon matt. Cantlena aroica*, un poema heroicu-cómicu basáu nel Orlando Furioso y escritu por un autor anónimu de San Vittore di Cesena. El poema orixinal componer de doce canto, de los cualos solo sobrevivieron los cuatro primeros (1848 llinies).

El primer poeta en romañol en ganar fama foi'l clérigu Pietro Santoni (Fusignano, 1736-1823). Foi'l maestru de Vincenzo Monti, unu de los más famosos poetes italianos d'esi momentu.

En 1840 publicóse'l primer diccionariu italianu-romañol, obra d'Antonio Morri de Faenza.

### XX

El sieglu XX foi'l meyor pa la lliteratura en romañol. La poesía y la dramaturxa en romañol algamaron el so mayor nivel calidable. Los meyores autores d'esti periodu son:

* Olindo Guerrini, con "Sonetti romagnoli"
* Aldo Spallicci
* Raffaello Baldini, quien ganó en 1988 el Premiu Viareggio» y en 1995 el Premiu Bagutta»

L'escritor en romañol más modernu ye Tonino Guerra (1920-2012)

## Carauterístiques

El romañol presenta unes carauterístiques que la estremen d'otres fales galo-romances.

El romañol tien unes 20 vocales, en cuenta de los siete que tien l'italianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dialeutu tapiete

El **tapiete** ye un dialeutu del guaraní oriental bolivianu, que de la mesma ye una variante del idioma guaraní utilizáu polos tapietes. Tamién ye conocíu colos nomes de: **guarayo**, **guasurangue**, **guasurango**, **tirumbae**, **yanaigua**, **ñandeva** o **ñanagua**. 

Frecuentemente atópase en munches publicaciones que la pallabra *tapiete* ye acentuada en forma aguda al denominar a esti pueblu (*tapieté*), pero esto ye un error por tracamundiu cola acentuación aguda d'otres variantes del idioma guaraní (como'l paraguayu), una y bones los tapietes y los chiriguanos adoptaron l'acentuación grave pa la mayoría de les sos pallabres.

En Paraguái ye faláu por unes 2270 persones. N'Arxentina, ye faláu por una comunidá de 100 habitantes d'una aldega cercana a Tartagal, provincia de Salta. La mayoría de los falantes tamién utiliza'l guaraní paraguayu y l'idioma español.

Dende la promulgación del decretu supremu Nᵘ 25894 el 11 de setiembre de 2000 el tapiete ye una de les llingües indíxenes oficiales de Bolivia, lo que foi incluyíu na Constitución Política al ser promulgada'l 7 de febreru de 2009.

## Referencies

* Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Tapieté". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

## Enllaces esternos
Dialeutu gauchu

El gaúcho ye un dialeutu del portugués faláu nel estáu brasilanu de Rio Grande do Sul, y en partes de los estaos de Paraná y de Santa Catarina. Fuertemente influyíu pol español, por cuenta de la colonización hispana, y con influencies del guaraní y d'otres llingües indíxenes, tien diferencies léxiques y semántiques bien numberoses en rellación al portugués estándar - lo que causa, munches vegaes, dificultá de comprensión nel diálogu informal ente dos habitantes riograndenses per parte de persones d'otres rexones brasilanes, inda cuando ellos faigan entender perfectamente cuando falen con brasilanos d'otres rexones. Na frontera con Uruguái y Arxentina la influencia castellana acentúase, ente que les rexones colonizaes por alemanes ya italianos caltienen influencies propies de les llingües traíes dende Europa. Delles pallabres d'orixe africanu y, hasta de la llingua quechua, pueden ser tamién atopaes nesti dialeutu. Foi publicáu un diccionariu "gaúcho-brasilero" del filólogu Batista Bossle, listando les espresiones rexonales y los sos equivalentes na norma culta.

## Fonoloxía
La fonoloxía ye próxima al castellán rioplatense, siendo dalgunes de les sos carauterístiques el ritmu silábicu de la fala, la vocalización "o" de la "l" a la fin de les sílabes, y la menor importancia de les vocales nasales, práuticamente acutada a la vocal "ã" y a los diptongos "ão" y "õy".
Gramaticalmente, una de les carauterístiques más notables ye l'usu del pronome "el to" en cuenta de "você" (distintu del usáu en São Paulo), pero col verbu en tercer persona ("la to ama", "el to viendi", "el to parte"). Sicasí, nun ye raru oyer la conxugación de "el to" correuta. Y en l'interior de Rio Grande do Sul, otra carauterística ye l'ausencia d'amenorgamientu de la postrera vocal en pallabres terminaes en "y" (por casu, "leite", "frente"), distinto d'otres rexones del país (y de la capital Porto Alegre) que camuden la "e" por "i" ("leiti", "frenti").

## Otres variaciones
En Rio Grande do Sul, amás d'esti dialeutu, fálase tamién el *[[Riograndenser Hunsrückisch]]*, otru dialeutu faláu ente los colonos alemanes y tamién el *[[talian]]*, faláu polos colonu italianos. Son consideraos dialeutos nativos, una vegada que, entá provenientes d'idiomes foranos (alemán y vénetu), desenvolviéronse en Rio Grande do Sul.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dialectos sabélicos

Los **dialeutos sabélicos menores** o **llingües sabélicas menores** son un conxuntu de llingües o dialeutos pertenecientes a la familia oscu-umbra, de les qu'esisten apenes un puñáu d'inscripciones que faen difícil la so clasificación precisa. L'oscu y l'umbru son tamién llingua sabélicas, pero esiste un númberu importante d'inscripciones y teníen un usu más ampliu, polo que les sos carauterístiques llingüístiques son bien conocíes, a diferencia de los dialeutos sabélicos menores. Toes llingües sabélicas menores amuesen ragos típicos, del grupu itálicu. Les llingües sabélicas menores más antigües remontar a mediaos del I mileniu e.C., ente que la mayoría d'inscripciones tán na segunda metá d'esi mileniu.

## Clasificación
Usualmente estremar ente llingües sabélicas arcaiques y llingües sabélicas posteriores. Les llingües sabélicas clasificar en tres grupos:
*aquellos consideraos más cercanos al oscu:
**el dialeutu marrucino;
**el dialeutu peligno;
**el dialeutu sabín;
*aquellos consideraos más cercanos al umbru:
**el dialeutu marso;
**el dialeutu piceno;
**el dialeutu volscu;
*aquellos de categorización dialeutal insegura, por causa de la escasez de los testimonios:
*el dialeutu vestino;
*el dialeutu ecuo;
*el dialeutu érnico.

## Referencies

### Bibliografía
*
*
*

## Ver tamién
*Oscu-umbru
*Llingües oscu-umbres
Dialectos ucranianos de Podlaquia

La **llingua jájlaza** ye una llingua eslava del grupu oriental falada principalmente en Podlaquia (Polonia). Ye un amiestu del polacu y los dialeutos occidentales del ucraín, que s'usa principalmente nos pueblos poles persones mayores.

## Alfabetu
L'alfabetu ucraínos de Podlaquia tien 43 calteres; 9 son vocálicos y 34 son consonánticos.

 A B C Ć Č D (DZ) (DŹ) (DŽ) Ď E (Ê) F G H CH I (IÊ) J K L Ł M N Ń O (Ô) P R S Ś Š T Ť U W Y Z Ź Ž
 a b c ć č d (dz) (dź) (dž) ď e (ê) f g h ch i (iê) j k l ł m n ń o (ô) p r s ś š t ť u w y z ź ž

Tamién esisten lletres importaes d'otres llingües, pero son bien pocu usaes.

 Q V X - q v x

## Referencies

## Enllaces esternos
* Svoja org (n'ucraínos de Podlaquia)
Diccionariu de rima

Un **diccionariu de rima** o **llibru de rima** () ye un tipu antiguu de diccionariu chinu usáu pa escribir poesía y otros xéneros que riquen rimas. 
Arrexunta los calteres por rima y tonu en cuenta de faelo por radical.
Diccionario náhuatl-español

El **Diccionario náhuatl-español** ye un diccionariu billingüe castellán-náhuatl compiláu por Marc Thouvenot usando como fonte los diccionarios d'Alonso de Molina sobre'l nahuatl normalizáu y l'español modernizáu.

Ye una obra publicada en formatu dixital y disponible en llinia per edición de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu. Publicáu'l 3 de payares de 2014 y puestu en llinia'l 3 d'avientu del mesmu añu. Correspuende al númberu 34 de la serie *Cultura Nahuatl*.

Ye un títulu realizáu n'Institutu d'Investigaciones Históriques con sofitu de Fideicomiso Felipe Teixidor y Monserrat Alfau de Teixidor. Cuenta con prólogu de Miguel León-Portilla. N'avientu de 2016, el diccionariu foi presentáu a l'Academia d'Inscripciones y Llingües Antigües del Institutu de Francia como una de les obres escoyíes del añu 2016.

## Ver tamién
* Náhuatl

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Dicziunari Rumantsch Grischun

El ***Dicziunari Rumantsch Grischun*** (, abreviatura **DRG**) ye'l mayor diccionariu esistente del idioma romanche. Arrexunta los dialeutos y modismos falaos nel cantón de los Grisones.

El términu *Rumantsch Grischun* referir a "la llingua romanche que se fala nos Grisones", y nun tien de confundir se cola llingua estándar creada nel sieglu XX col nome de Rumantsch Grischun.

EL DRG foi creáu en 1904 pol indoeuropeísta Robert von Planta y la Societad Retorumantscha, la qu'inda güei tien al so cargu la edición. 

## Bibliografía
* *Annalas da la Societad Retorumantscha,* 1886 ss.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Dicziunari Rumantsch Grischun
*  nel Lexicon Istoric Retic
Determinativo

Un **determinativo**, tamién conocíu como **taxograma** o **semagrama**, ye un ideograma utilizáu pa sistematizar categoríes semántiques de pallabres nes escritures logográficas, lo qu'ayuda a esaniciar ambigüedaes na so interpretación. 

Los determinativos nun tienen una contrapartida direuta nel llinguaxe faláu, anque pueden derivar históricamente de glifos pa pallabres reales. Funcionalmente aseméyense a clasificadores n'idiomes del Asia Oriental (incluyendo al chinu, vietnamita, tailandés y xaponés) y en llingües de señes. 

Atópense determinativos en sinogrames (utilizaos llargamente nos idiomes chinu, xaponés, ya inclusive dacuando, nel coreanu y n'antiguos escritos vietnamites), la escritura xeroglífico de los antiguos exipcios, la escritura cuneiforme sumeria, acadia ya hitita y la escritura maya.

Por casu, los determinativos de los xeroglíficos exipcios inclúin símbolos de divinidaes, persones, partes del cuerpu, animales, plantes y llibros/idees astractes, lo qu'ayudaba na so comprensión llectora, pero non na so pronunciación.

## Cuneiforme
En testos cuneiformes sumerios, acadios y hitites, munchos nomes tán precedíos o siguíos por una pallabra sumeria qu'actúa como determinativo, lo qu'especifica que la pallabra acomuñada pertenez a un grupu semánticu particular. Estos determinativos nun se pronunciaben. En treslliteraciones del sumeriu, los determinativos escribir en superíndices en minúscula. Si un signu determináu ye un determinativo simple (non pronunciáu) o un sumerograma (la ortografía logográfica d'una pallabra destinada a ser pronunciada), non siempres puede "determinase" ensin ambigüedá, yá que el so usu nun ye siempres consistente.

Dellos exemplos son:
*  (1 o m) pa nomes personales masculinos
*  (f) pa nomes personales femeninos
*  (GIŠ) pa árboles y toles coses feches de madera *
 (KUR) pa países
*  (URU) pa ciudaes (pero tamién de cutiu siguíu de KI)
*  (LÚ) pa persones y oficios
* LÚ.MEŠ pa etnies o múltiples persones
*  (DINGIR) o D pa dioses
*  (É) pa edificios y templos
*  (MUL) pa estrelles y constelaciones
*  (ÍD) (lligadura d'A y ENGUR (treslliteráu: A.ENGUR)) pa canales o ríos en testos alministrativos

## Xeroglíficos exipcios

Nos xeroglíficos exipcios, los determinativos van a la fin d'una pallabra y antes de cualesquier sufixu. Cuasi cada pallabra sustantivos, verbos y axetivos - lleva un determinativo, dalgunu d'ellos, abondo específicu: "cebada del Alto Exiptu" o "coses escretaes". Créese que fueron utilizaos como separadores de pallabres y para dixebra semántica.

Los determinativos xeneralmente nun se trescriben, pero cuando se fai, son trescritos pol so númberu na Llista de signos de Gardiner.

## Chinu

Aproximao'l 90% de los caráuteres chinos son pares determinativos-fonéticos. L'elementu fonéticu y el determinativo (llamáu radical) combinar pa formar un únicu glifo. Tanto'l significáu como la pronunciación de los caráuteres camudaron a lo llargo de milenios, hasta'l puntu de que los determinativos y los elementos fonéticos non siempres son guíes fiables.

## Referencies

## Ver tamién
* Sumerograma

## Bibliografía