Braille xaponés

El sistema de **[[Braille (llectura)|braille]] [[Xapón|xaponés]]** ta basáu nel sistema orixinal braille pa la escritura del idioma xaponés. En xaponés ye conocíu como .

El braille xaponés ye una abugida basada en vocales. Los glifos son silábicos, a pesar que'l kana consiste en símbolos de consonantes y lletres, les vocales tomen predominiu. Les vocales son escrites na esquina cimera izquierda (puntos 1, 2 y 4) y pueden ser usaes soles. Les consonantes son escrites na esquina inferior derecha (puntos 3, 5 y 6) y nun pueden ser usaes soles (Una *t* aisllada pue ser lleíu como *wo*, por casu). Sicasí, la semivocal *y* ye indicáu pol puntu 4, un puntu de vocal, y el símbolu de la vocal ye puestu a la fin del bloque. Cuando s'escribe sola, indica que la siguiente sílaba ye una *y* media, como en *mya*. Pa les sílabes qu'empiecen con *w* la vocal ye tamién puestu embaxo, pero nun s'escribe consonante. (Sacante pola sílaba *wa*, la *w* histórica ye muda nel xaponés modernu).

De siguío preséntase una tabla básica de braille xaponés colos calteres hiragana siguíu colos calteres rōmaji sobre cada calter braille. 

## Tabla principal

## Otros símbolos
Nos kana, les consonantes sonores *g*, *z*, *d* y *b* derivar de les consonantes mudes *k*, *s*, *t* y *h* añadiendo un diacríticu llamáu *[[dakuten]]* (*ten ten*) al kana, como en ぎ *gi*. De la mesma, la *p* derivar de la *h* añadiendo un pequeñu círculu, *[[handakuten]]* (*maru*). Dos kana pueden ser fundíos nuna sola sílaba y escribiendo la segunda sílaba pequeña, como en きゃ *kya*; ye llamáu *[[yōon]]*.

Nel braille xaponés, los signos especiales son prefixos. Por casu l'orde de llectura ye *tenten ki* pa ぎ *gi*. Cuando hai más d'un prefixu nuna sílaba, son combinaos nun prefixu unificáu, como'l *yōon-tenten* pa ぎゃ *gya*.

El prefixu *yōon* usar na representación de la *y* nos bloques *yá*, *yu*, *yo*. Cuando s'amuesa antes de *ka*, *ku*, *ke*, *ko*, produz *kya*, *kyu*, *kye*, *kyo*. Otramiente, el prefixu *yōon-tenten* antes de *ka*, *ku*, *ke*, *ko*, produz *gya*, *gyu*, *gye*, *gyo*. Igualmente asocede coles otres consonantes. La sílaba *ye* ye escrita como *yōon* más *y*. (Nótese que *kye*, *gye* y *ye* nun s'atopen en pallabres xaponeses). El *yōon* y *yōon-tenten* tamién son amestaos a la sílaba *chi* pa representar los soníos *ti* y *di* pa los términos estranxeros; y d'igual manera col *yōon-maru* y *yōon-tenten-maru* (los trés puntos nel llau derechu del bloque) son amestaos a la sílaba *tsu* pa escribir *el to* y *du*. Esto difier del sistema usáu nel kana, onde les bases silábiques son *te* y *to* drespectivamente, y onde el *maru* solamente representa la lletra *p*.

Esiste un segundu prefixu pal kana *w* mediu. Cuando se combina cola sílaba *ka*, produz la sílaba obsoleta *kwa*. Tamién puede ser fundíu col prefixu de voz pa *gwa*. Pa pallabres estranxeres, pue ser combináu coles vocales *i*, *y* y *o* pa *wi*, *we* y *wo* (nel kana xaponés pa *wi*, *we* y *wo* la *w* ye muda), con *hai*, *hi*, *he*, *ho* pa *fa*, *fe*, *fi*, *fo* y *va*, *vi*, *ve*, *vo* (*vu* ye escritu como *tenten o*), y con *ta*, *chi*, *tsu*, *te*, *to* pa *tsa*, *tsi*, ***el to***, *tse*, *tso* y (con *tenten*) *du*.

Esisten otros dos kana. Unu, llamáu *[[sokuon]]*, ye un pequeñu kana *tsu*, っ; ye usáu pa indicar que la siguiente sílaba ye un geminado, o (en interjección) una oclusiva glotal. L'otru ye una raya, ー, llamáu chōon y que ye usáu solamente en katakana pa indicar una vocal llarga. Estos tamién tien la so forma en braille.

El llugar d'estos bloques ye idénticu al casu de los kana: el *sokuon* indica que la siguiente consonante ye geminante, ente que el *chōon* indica que la vocal precedente ye llarga.

## Puntuación

Amás de los signos de puntuación del xaponés, el sistema tien símbolos qu'indiquen que los siguientes signos son número arábigos o lletres del alfabetu llatín.

Esisten otres marques de puntuación, incluyendo una qu'indica que los siguientes signos tán n'inglés.

## Ver tamién
* Braille
* Braille coreanu
* Braille chinu
* Braille vietnamita

## Referencies

## Enllaces esternos
* Tutorial de Braille Xaponés
* Braille en delles escritures