Arano

**Arano** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na contorna de Norte de Aralar y a 81 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

El conceyu abarca la villa de Arano y los caseríos de Latse, Suro y Urumea.

## Topónimu
**Arano** ye otru topónimu d'orixe y significáu inciertu. Solióse rellacionar coles pallabres vasques *arrano* (águila), *(h)llabren* (valle) o *llabren* (endrina), y diéronse-y significaos como *llomba del valle*, *llugar de prunos* o *llugar del valle*. De toles hipótesis propuestes Mikel Belasko na so *Diccionariu Etimolóxicu* da mayor verosimilitud a la que propunxo Koldo Mitxelena, pal que Arano taría compuestu por *(h)llabren* ('valle') y el sufixu diminutivu *-non* polo que tendría'l significáu de *pequeñu valle*. Belasko apunta otra hipótesis, yá que Arano (quiciabes rellacionáu con *arrano* 'águila') ta documentáu como nome de pila d'home na Navarra del sieglu XVI, polo que podría tratase tamién d'un antropónimu.

Pascual Madoz mentó nuna de les sos obres que'l nome de la villa provenía de la espresión *hara noa* (allá voi) recoyendo una etimoloxía popular.

## Xeografía
Arano allugar na zona más noroccidental de la Merindad de Pamplona na llende de Navarra cola Provincia de Guipúzcoa. 

Arano llenda colos términos municipales de Hernani al oeste, Errenteria al norte y Goizueta al sur y al este. 

Arano ye una de les llocalidaes más aisllaes de Navarra. La llocalidá más cercana a Arano, ye Goizueta,asitiada a 14 km pela carretera NA-4150. Puede dicise que Arano ta meyor comunicada con Guipúzcoa que col restu de Navarra, una y bones la llocalidá guipuzcoana de Hernani ta asitiada a 18 km pola mesma carretera NA-4150 pero en direición contraria y la ciudá de San Sebastián atopar a solu 26 km de distancia de Arano, mientrás que Pamplona atopar a 79 km de distancia. 

Ye l'únicu conceyu navarru dende que'l so cascu urbanu vese'l mar.

### Barrios
El conceyu de Arano ta compuestu por 4 nucleos de población: Arano, Latse, Suro y Urumea.

## Historia
**Arano** dependió de la vecina villa de Goizueta hasta 1630 cuando'l rei Felipe IV concedió-y la gracia de dixebrase de los goizuetarras y alzase en villa independiente en cuenta de 700 ducaos.

En 1982 treslladar de San Sebastián al términu municipal de Arano la histórica empresa donostiarra *Cerveces El Lleón*. Cervecas El Lleón, fundada en 1913, yera fabricante ente otres de les marques El Lleón y Keler, consideraes como les marques de cerveza *locales* de Guipúzcoa. El treslláu a Arano obedeció a la posibilidá d'aprovechar un manantial d'agua llamáu Arula dotáu d'unes cualidaes especiales, bien favorables pa la fabricación de cerveza. 

Cerveces El Lleón foi adquirida por Cruzcampo y esta de la mesma pasó por distintos grupos empresariales, primero Guinness y dende l'añu 2000 Heineken.

Anque la marca Keler, la más emblemática de la fábrica de Arano foi vendida pol grupu y dexó de fabricase nesta llocalidá navarra, la factoría de Arano siguió fabricando cerveza d'otres marques del grupu (Amstel, Heineken, Cruzcampo, etc..) hasta 2008.

A finales de 2008 anuncióse'l zarru de la planta y el treslláu de la producción a otres fábriques de la multinacional, poniendo fin a más de 25 años de tradición cervecera en Arano y cerrando la única industria importante de la llocalidá, que daba trabayu nel momentu del zarru a 69 trabayadores, la mayor parte d'ellos procedentes de la vecina Guipúzcoa.

## Alministración

## Demografía
## Evolución de la población

### Distribución de la población
El conceyu estremar nes siguientes entidaes de población, según el nomenclátor de población publicáu pol INE (Institutu Nacional d'Estadística). Los datos de población referir a  

## Personaxes célebres d'esta llocalidá

* **Cornelio Bengoechea Alzuri, ''Bengoechea I*** (1909-¿?): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* *'Juan Zabala Zabala, *Arano I*** (1910-1977): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* **Lucio Escudero Oronoz** (1913-¿?): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* **Manuel Zabala Zabala, *Arano II*** (1915-¿?): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* **Bautista Zabala Zabala, *Arano III*** (¿?): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* **Pedro Egurrechea Bengoechea, *Bengoechea II*** (1923-¿?): pelotari de la especialidá de [[remonte (pelota)|remonte]].
* **Manuel Huici** (1962): [[bertsolari]].
* **Xabier Legarreta, *Arano*''' (1976): bertsolari. Subcampeón de Navarra en 2000.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra

## Enllaces esternos

* Institutu d'estadística de Navarra
* Infraestuctura de Datos Espaciales de Navarra
* Arano na Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia

## Referencies