open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Circunnavegación fenicia d'África

La **circunnavegación fenicia d'África** ye'l rellatu exipciu de dichu viaxe, recoyíu pol historiador griegu Heródoto.

Nun se dispón de documentación de la dómina que respuenda por la historicidad d'esti viaxe, pero l'ausencia de datos contemporáneos nun implica que nun asocediera. Curiosamente, los datos qu'apurre Heródoto como posiblemente inciertos, son los que pudieren dar veradicidad al rellatu: 
:«La posición del Sol a la *derecha* cuando esti yera contempláu dende l'hemisferiu austral».

## El rellatu de Heródoto

Según Heródoto (nacíu en 484 e.C. ), una espedición fenicia auspiciada pol faraón Necao II (proclamáu rei en 610 e.C. ) circunnavegó el continente africanu per primer vegada. El faraón quería buscar un pasu escontra occidente dende'l mar Roxu. En fracasando nel intentu de construyir una canal que xuniera'l mar Roxu col Mediterraneu al traviés del Nilu, decidió buscar un pasu escontra occidente pel sur. Cuenta Heródoto que delles naves fenicies circunnavegaron el continente africanu, denomináu entós Libia, nuna espedición penosa qu'efectuó dos llargues paraes pa consiguir provisiones, y que tardó trés años en llegar a les columnes d'Hércules (estrechu de Xibraltar). 

La realidá d'esta fazaña foi cuestionada mientres enforma tiempu, pero curiosamente lo que paecía más estrañu nuna dómina en que munchos concebíen un continente africanu muncho menos estendíu escontra'l sur, ye lo que dio finalmente credibilidá al rellatu: Na obra de Heródoto trescríbese'l testimoniu de que los marineros fenicios, tres rolar al oeste (cabu de Bona Esperanza) víen el Sol de mediudía a la derecha, esto ye, al norte, y esto solo podía entendese a partir de les esploraciones portugueses del sieglu XV, que demostraron que l'estremu meridional d'África ta al sur del trópicu de Capricorniu.

Ye posible que la espedición nun pudiera completar el periplu per mar más allá del cabu Bojador pola persistencia de los vientos alisios contrarios al so aldu, pero tamién lu ye que pudieren completar la espedición per tierra, siguiendo *rutes comerciales fenicies* al traviés del África noroccidental, hasta dalguna de les sos colonies nel norte d'África y dende ellí embarcar de nuevu hasta Exiptu.

## Ver tamién
* Periplu de Hannón

## Referencies

## Bibliografía

* La esploración d'África nos testos exipcios. De sahure a Neco II, en egiptomania.com. 
* Antigües espediciones africanes: rellatos sobre la espedición de Necao II
* Pierrotti, Nelson (2007): La esploración d'África nos testos exipcios: de Sahure a Neco II
* Heródoto: Hestories 4, 42 y comentariu (n'inglés)

## Enllaces esternos
*
Ciskei

**Ciskei** foi unu de los diez bantustanes o rexones autónomes establecíos nel interior del territoriu surafricanu. Declaróse independiente en 1981 y foi reabsorbido per Sudáfrica en 1994.

Asitiáu nel sureste del país, taba integráu por dos bloques separaos de terrén con un área total de 8.500 km², arrodiaos cuasi dafechu pola entós Provincia del Cabu, cuntando amás con un estrechu mariniegu, a lo llargo de les costes del océanu Índicu. 

Ciskei tuvo una socesión de capitales mientres el curtiu ralu de la so esistencia. Primeramente, Zwelitsha sirvió de capital provisional, mientres s'entamaba que Alice fuera la capital nacional al llargu plazu. Sicasí, la ciudá de Bisho desempeñaría esi papel hasta que la reintegración de Ciskei a territoriu surafricanu. Ciskei tenía una población de 1.090.000 habitantes en 1993.

So la política sudafricana del apartheid, estes tierres fueron estremaes y asignaes como territorios autónomos p'habitantes negros. Ciskei foi una de los dos "patries" (*homelands*) destinaes a los falantes del idioma xhosa. Estos fueron reasitiaos ellí, y tamién en Transkei, la otra patria xhosa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Claudio Mamertino

**Claudio Mamertino**  foi un comandante militar y funcionariu públicu del Imperiu romanu. Tamién ye reconocíu como panexirista (anque puede, nesti casu, ser confundíu con un anterior tocayu so activu a finales del sieglu III).

A finales de 361 formó parte del Tribunal de Calcedonia que condergó a los ministros de Constancio II al advenimiento de Xulianu l'Apóstata. En 362 foi alzáu a la dignidá de cónsul del Imperiu, como compensa ufiertada pol nuevu emperador romanu Xulianu: el 1 de xineru d'esi añu lleó un panexíricu en Constantinopla a manera d'agradecimientu escontra l'emperador. El testu d'esti documentu foi calteníu na coleición de los llamaos *[[Panegyrici Latini]]*, xunto con dos panexíricos más n'honor del emperador Maximiano (el primeru llibráu en 289 y el segundu en 290 o 291). El manuscritu que sobrevivió hasta güei atribúi estos dos últimos a un ciertu Claudio Mamertino, magar indicando qu'hubo otru orador anterior con esti nome (que probablemente foi *magister memoriae*, esto ye, secretariu priváu de Maximiano, anque l'autoría nun ye segura pos el manuscritu ta alteriáu nesi puntu).

Claudio Mamertino que foi nomáu cónsul en 362, convirtióse más tarde en gobernador d'Italia, África y Iliria, antes de ser espulsáu del so cargu públicu en 368 por malversación.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Opera Omnia sirvida por Migne Patrologia Llatina
Llomba primixenia

La **llomba primixenia**, na cosmogonía exipcia, yera la primer tierra, en forma de llomba, que remaneciera del océanu primordial (escuru caos aguacientu anterior a la creación) onde reinaba'l dios Nun y sobre la cual, el demiurgu o dios primixeniu crearía'l mundu.

Esta idea pudo surdir de la vida cotidiana de los exipcios, cuando víen que tres la retirada de les agües de les tierres anubiertes pol Nilu, lo primero qu'apaecía yeren les llombes más altes, llugares onde a los pocos díes, resurdía la vida en tou la so rellumanza. Esto producía tolos años, dando un calter dinámicu a la esistencia del mundu nun ciclu que se repitía de cutio.

Tamién ye conocida'l costume dende tiempos predinásticos, de soterrar a los sos muertos nos sables del desiertu, na *tierra colorada* non fértil. Pa ello escavaben nel suelu p'asitiar el cuerpu, y al tapalo, siempres quedaba un restu de sable sobrante, que formaba una pequeña llomba.

Darréu diéronse cunta qu'aquéllos cuerpos asina soterraos, pol efeutu secante del sable caliente del desiertu, convertir en momies naturales que calteníen les traces del difuntu. D'esta forma pensaron que si se soterraben debaxo d'un montículo (llomba), podíen caltener los sos cuerpos y renacer nel otru mundu.

D'ellí surdiría darréu les distintes formes d'enterramientu en forma de llomba, llegando a les pirámides como la so forma más evolucionada.

La llomba primixenia, representada nel arte y en diversos testos, constitúi por tanto, el símbolu de la creación que s'anueva eternamente.

La llomba primixenia da orixe a dos conceutos exipcios:
* La piedra Benben, tallada con forma cuasi piramidal (más bien conu irregular) y que representa a esa llomba primordial, símbolu del principiu creador masculín y exa del mundu.
* La idea de cubrición de la tumba del faraón como un gran túmulu col sarcófagu asitiáu so tierra.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llomba real d'Ambohimanga

La **Llomba real d'Ambohimanga** ye un sitiu arqueolóxicu nel llugar d'Ambohimanga Rova, la comuña d'Antananarivo Avaradrano, provincia d'Antananarivu, Madagascar. L'área contién les ruines d'una ciudá, tumbes y llugares sagraos. Ye un llugar de significáu históricu y relixosu na cultura del pueblu malgax. Como resultáu d'esti significáu, la Llomba real d'Ambohimanga foi declarada Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco nel añu 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
Colonización d'África

Nel sieglu XIX el capitalismu y la revolución industrial asítiase n'Europa y precisaben espandise en busca de rexones que-yos apurrieren materies primes y mercaos. Apaeció'l **colonialismu** como doctrina de desenvolvimientu. África foi un territoriu'l cual pudo apurrir materies primes pa Europa, apaeciendo negocios necesarios en tiempu de la revolución industrial.

Tou gran país pretendía tener un imperiu colonial, tal que lo conciben los ingleses. Los imperios de la Edá Moderna non yá esplotaben el territoriu, sinón que pretendíen establecese nél de manera definitiva, pasaben a formar parte de la corona. Pero los imperios de la revolución industrial pretenden namái esplotar el territoriu. Trátase de sacar materies primes de les rexones ensin desenvolver y esportar los productos ellaboraos a estes mesmes rexones, con un valor añadíu bien cimeru. Claro que nun se tien en cuenta que nestes rexones nun hai capitales con que mercalos. Les rexones ensin desenvolver convertir en subdesendolcaes. Búsquense principalmente productos agrarios y mineros. Ente los países europeos empieza una carrera pol dominiu d'África, y del mundu. Esta carrera va tener la so espresión na Conferencia de Berlín de 1884-1885, na que los países europeos pártense África. África ye un territoriu práuticamente desconocíu. La so esploración va ser toa una aventura xeográfica de descubrimientu. El ríu, por excelencia, que va comunicar a Europa col interior del continente va ser el ríu Congo. Nel ríu Congo va haber una fuerte competencia ente Bélxica y Francia pol dominiu del pasu al interior. Livingstone, Stanley y Savorgnan de Brazza van ser los esploradores que dean a conocer esti ríu al mundu occidental. Inglaterra pretendía parte del territoriu del sur. Portugal fixo valir los sos derechos nel continente, yá que tenía factoríes, dende antiguu, nes mariñes angoleñes. Inclusive España intentó la penetración nel interior del continente, dende la mariña de Guinea. Alemaña aseguró la parte occidental del territoriu na Conferencia de Berlín de 1884, na que s'estableció la llibertá de navegación pelos ríos d'África. El Congu nun dependía del Estáu belga, sinón del rei Leopoldu II, yá que se considera patrimoniu del rei y non del Estáu.

## Ver tamién
* Colonialismu
* Imperialismu
* Nuevu Imperialismu
* Descolonización d'África
* Conferencia de Berlín
* Repartu d'África
* Primer Guerra Mundial
* Incidente de Fachoda

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxines didáctiques sobre Historia
** https://www.youtube.com/watch?v=kpTQTR0F58I
Colores panafricanos

Los **colores panafricanos**, símbolu del panafricanismu, son el colloráu, el verde y el negru o'l mariellu. Tán presentes en munches banderes, tanto africanes como americanes y europees (territorios europeos d'ultramar). Tán presentes en banderes del continente americanu (Dominica, Granada, Guayana Francesa, Xamaica, San Vicente y Les Granadines) porque munchos esclavos convirtieron esos países na so nueva patria al nun poder volver a África.

El colloráu representa la sangre d'aquellos que morrieron por causa de la esclavitú, la colonización y les guerres pola independencia; el negru representa la persona negra africana; el mariellu representa la riqueza mineral d'África, y el verde simboliza los montes y la riqueza natural d'África.

## Banderes qu'usen los colores panafricanos

### África

Ficheru:Flag of Angola.svg|Angola
Ficheru:MNLA flag.svg|Azawad
Ficheru:Flag of Benin.svg|Benín
Ficheru:Flag of Burkina Faso.svg|Burkina Fasu
Ficheru:Flag of Cameroon.svg|Camerún
Ficheru:Flag of the Central African Republic.svg|República Centroafricana
Ficheru:Flag of the Republic of the Congo.svg|Congo
Ficheru:Flag of Ethiopia.svg|Etiopía
Ficheru:Flag of Ghana.svg|Ghana
Ficheru:Flag of Guinea.svg|Guinea
Ficheru:Flag of Guinea-Bissau.svg|Guinea-Bisáu
Ficheru:Flag of Kenya.svg|Kenia
Ficheru:Flag of Malawi.svg|Malawi
Ficheru:Flag of Mali.svg|Malí
Ficheru:Flag of Mozambique.svg|Mozambique
Ficheru:Flag of Sao Tome and Principe.svg|Santu Tomé y Príncipe
Ficheru:Flag of Senegal.svg|Senegal
Ficheru:Flag of South Africa.svg|Sudáfrica
Ficheru:Flag of South Sudan.svg|Sudán del Sur
Ficheru:Flag of Tanzania.svg|Tanzania
Ficheru:Flag of Togo (3-2).svg|Togu
Ficheru:Flag of Zambia.svg|Zambia
Ficheru:Flag of Zimbabwe.svg|Zimbabue


#### Banderes antigües

Ficheru:Flag of the Republic of Benin.svg|República de Benín (Nixeria) (1967)
Ficheru:Flag of Biafra.svg|Biafra (1967–1970)
Ficheru:Flag of Cape Verde (1975–1992).svg|Cabu Verde (1975–1992)
Ficheru:Flag of Rwanda (1962-2001).svg|Ruanda (1961–2001)
Ficheru:Flag of Zaire.svg|Zaire (1971–1997)


### América

Ficheru:Flag of Dominica.svg|Bandera de Dominica Dominica
Ficheru:Flag of Grenada.svg|Granada
Ficheru:Flag of French Guiana.svg|Guayana Francesa
Ficheru:Flag of Jamaica.svg|Xamaica
Ficheru:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|Saint Kitts y Nevis
Ficheru:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|San Vicente y Les Granadines


### Banderes polítiques y culturales

Ficheru:Flag of the UNIA.svg|Asociación Universal de Desarrollu Negru y la Lliga de Comunidaes Africanes


## Ver tamién
* Colores panárabes
* Colores paneslavos
* Colores paniraníes
* Panafricanismu
* Tricolor

## Referencies

## Enllaces esternos
* Les 10 banderes más coloridas.
Comandancia Xeneral de Ceuta

La **Comandancia Xeneral de Ceuta (COMGECEU)** ye un órganu de la Fuercia Terrestre del Exércitu de Tierra d'España que la so finalidá más importante consiste en preparar organizaciones operatives coles unidaes acuartelaes na ciudá de Ceuta, acordies cola doctrina específica terrestre.

En 1668 el Tratáu de Lisboa robláu ente España y Portugal reconoció la soberanía española sobre Ceuta (baxu dominiu portugués dende 1415). En 1860, por aciu el Tratáu de Wad-Ras ente España y el Sultanatu de Marruecos, España facer col control del campu esterior de la plaza, afitándose la so frontera actual. Ente 1918 y al 1956, añu en que Marruecos algamó la so independencia, la Comandancia Xeneral de Ceuta dependió de l'Alta Comisaría d'España en Marruecos. Hasta 1968 la comandancia tuvo subordinada a la Xefatura del Exércitu Español nel Norte d'África. Dende aquel añu a 1997, cuando se creó la Zona Militar de Ceuta, formó parte de la II Rexón Militar. Nel añu 2006, la Comandancia Xeneral de Ceuta quedó integrada na Fuercia Terrestre del Exércitu de Tierra. Al mandu de la mesma atopa un xeneral de división. El so cuartel xeneral atopar nel Acuartelamiento «Foso Almina», asitiáu nel centru de la ciudá. 

La Comandancia Xeneral de Ceuta cunta coles siguientes unidaes:

*Cuartel Xeneral:
** Estáu Mayor
** Batallón de Cuartel Xeneral XVII **
Accesoria Xurídica **
Xefatura d'Intendencia d'Asuntos Económicos
** Seición de Sofitu Téunicu **
Oficina de Comunicación
* Reximientu de Caballería "Montesa" nᵘ 3
** Grupu de Caballería Acorazada "Cazadores d'África" I/3
* Terciu "Duque d'Alba" 2º de La Lexón
** Bandera d'Infantería Protexida "Cristu de Lepanto" IV/2
* Grupu de Regulares "Ceuta" nᵘ 54
** Tabor d'Infantería Motorizada "Tetuán" I/54 
* Reximientu Mistu d'Artillería nᵘ 30
** Grupu d'Artillería de Campaña I/30 
** Grupu d'Artillería Antiaérea II/30 
* Reximientu d'Inxenieros n.° 7
** Batallón de Zapadores I/7 
* Unidá Loxística nᵘ 23
** Compañía de Mar y Suministru de la Unidá Loxística nᵘ 23
* Unidá de Servicios de Base "Ceuta". Pertenez a la Direición de Acuartelamiento de la Inspeición Xeneral d'Exércitu.

## Ver tamién
* Exércitu de Tierra d'España
* Ceuta

## Referencies

* ''Orde DEF/1265/2015, de 29 de xunu, pola que se desenvuelve la organización básica del Exércitu de Tierra''. Boletín Oficial del Estáu (Consultáu'l 24 de xineru de 2017)
* ''Instrucción 7/2016, de 19 de xineru, del Xefe d'Estáu Mayor del Exércitu de Tierra, pola que se desenvuelve la organización del Exércitu de Tierra''. Boletín Oficial del Ministeriu de Defensa (Consultáu'l 24 de xineru de 2017)
* . Exércitu de Tierra (Consultáu'l 24 de xineru de 2017)
Compañía Alemana d'África Occidental

La **Compañía Alemana d'África Occidental**, n'alemán **Deutsch-Westafrikanische Gesellschaft / Compagnie**, foi una empresa alemana privilexada fundada en 1885. Esplotó los dos protectoraos alemanes n'África Occidental Alemana (Togo y Camerún), pero nun los gobernó, a diferencia de la so contraparte n'África Oriental Alemana.

## Historia
La Compañía Alemana d'África Occidental foi establecida como una compañía privilexada con sede n'Hamburgu en 1885. La compañía tuvo activa tantu na colonia de Kamerun com la de Togolandia. Depués de dellos años de poques ganancies, la compañía foi absorbida pol Imperiu Alemán el 13 de payares de 1903.

## Kamerun

Anguaño Camerún y parte de Nixeria.

## Togo

Anguaño Togu y parte de Ghana.

## Ver tamién
* Imperiu colonial alemán

## Referencies

## Bibliografía
* Horst Gründer, *Geschichte der deutschen Kolonien*, 4th ed. (Paderborn, Ferdinand Schöningh, 2000).

## Enllaces esternos
* CRWFlags.com (bandera)
* WorldStatesmen- Cameroon & Togo (n'inglés)
Compañía Británica d'África Oriental

La **Compañía Imperial Británica d'África Oriental** (n'inglés: *Imperial British East Africa Company*, IBEAC) foi una compañía público y primer alministradora del África Oriental Británica. Foi una asociación comercial fundada pa desenvolver el comerciu africanu nes zones controlaes pol poder colonial inglés. Foi creáu tres el tratáu de Berlín de 1885.

Mientres cuasi diez años tuvo encargada d'alministrar Uganda y una dependencia llamada Protectoráu d'África Oriental con un área d'aproximao 639.209 km² asitiaos a lo llargo de la mariña este d'África, el so centru taba alredor de los 39º llargor esti y llatitú 0º. L'alministración de la dependencia y Uganda foi tresferida a la Foreign Office (Asuntos Esteriores) en 1895.

## Evolución territorial

Africaorientalbritanica1885-1890.PNG|1885-1890
Africaorientalbritanica1890-1893.PNG|1890-1893
Africaorientalbritanica1893-1896.PNG|1893-1895
Africaorientalbritanica1895-1896.PNG|1895-1896
Africaorientalbritanica1895-1902.PNG|1896-1902


## Ver tamién
* África Oriental Alemana
* África Oriental Británica

## Referencies

* John S. Galbraith (1972). *Mackinnon and East Africa 1878-1895*, Cambridge, Cambridge University Press.
Conferencia de Brazzaville

La **Conferencia de Brazzaville** foi un alcuentru de políticos franceses nel exiliu y oficiales d'altu rangu de les colonies africanes en Brazzaville, qu'entós daquella yera la capital del África Ecuatorial Francesa, en xineru de 1944. na cual aldericáronse les reformes polítiques, sociales y económiques que teníen de ser llevaes a cabu nel África colonial francesa.

## Contestu
Dempués de la invasión de Francia poles tropes alemanes del Tercer Reich mientres la Segunda Guerra Mundial y de la posterior alliniadura de les colonies africanes franceses col gobiernu nel exílio de Charles de Gaulle frente a la Francia de Vichy (collaboracionista colos alemanes), esti postreru reconoció la necesidá de revisar les rellaciones ente Francia y les sos colonies nel continente africanu.

## Declaración de Brazzaville
Como resultáu de la Conferencia consensuóse un documentu conocíu como la *Declaración de Brazzaville* que constaba de los siguientes puntos:

# L'Imperiu francés permanecería xuníu.
# Asamblees semiautónomes establecer en cada colonia.
# Los ciudadanos de les colonies franceses compartiríen los mesmos derechos que los nacíos en Francia.
# Los ciudadanos de les colonies franceses tendríen derechu a escoyer a los representantes del parllamentu francés.
# La población nativa de cada colonia podría ostentar cargos públicos dientro del ámbitu de la so mesma colonia.
# Reformes económiques seríen llevaes a cabu p'amenorgar la naturaleza explotativa de recursos de la rellación ente Francia y les sos colonies.

## Referencies

## Enllaces esternos
* [Conferencia de Brazaville](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ci0022)).
* Discursu realizáu pol xeneral De Gaulle na apertura de la Conferencia de Brazzaville el 30 de xineru de 1944.
Conflictu de Ogaden de 2007

El **Conflictu de Ogaden de 2007** foi una campaña na que participó'l exércitu d'Etiopía na ofensiva contra los rebeldes del Frente pa Lliberación Nacional de Ogaden (FLNO). La campaña de represión contra la guerrilla empecipióse dempués de que mataren a 74 persones nun ataque contra un campu d'esploración de petroleu chinu n'abril de 2007. 

Les principales operaciones militares centrar nes ciudaes de Degehabur, Kebri Dahar, Wardheer y Shilavo en Ogaden, que s'atopen na rexón somalina d'Etiopía. L'área ye'l llar de los clanes de Ogaden, consideráu como la base de sofitu a la ONLF. 

Según Human Rights Watch (HRW), fueron perpetaos diversos abusos contra los derechos humanos pol exércitu etíope.

## Ver tamién
* Guerra d'Ogaden

## Referencies

## Enllaces esternos
Conflictu etíope-somalín

El **conflictu ente Etiopía y Somalia** y la tensión tienen no fondero discutinios políticos y territoriales. La animosidad ente Etiopía y somalines remontar a unos cuantos sieglos de guerres y conflictos (vease Ahmad bin Ibrihim Al Ghazi). Nos últimos años, les tensiones causaron dos guerres.

## Antecedentes históricos
Una perspeutiva más amplia muestra munchos casos de conflictu ente Etiopía y Somalia. Disputes fronterices pola rexón d'Ogaden daten de 1948 cuando la tierra conceder a Etiopía. Somalia nun aceptó esta decisión y dio llugar a repitíos intentos d'invadir Etiopía cola esperanza de tomar el control d'Ogaden pa crear una Gran Somalia. Esti plan axuntaría'l pueblu somalín d'Ogaden (con control etíope) colos que viven na República de Somalia. A pesar d'esto, les tensiones políticu y étnicu provocaron enfrentamientos tresfronterizos llongura de los años.

* 1960-64: Apuesta fronteriza
* 1977-78: Guerra d'Ogaden 
* Agostu de 1982: Choque fronterizu *
1998-2000: Guerra tresfronteriza mientres la caótica yera de los señores de la guerra

Los conflictos ente Etiopía y Somalia, poques gracies, nun se llinden a los postreros 20 - 21 años. Les guerres ente Somalia, o los sos precursores estaos islámicos, y Etiopía, dar dende'l sieglu XVI. Ahmad bin Ibrihim Al Ghazi foi un líder islámicu del sieglu XVI popular na cultura somalina pola so yihad contra los etíopes mientres la puxanza del sultanatu de Adal (un multiétnicu reinu vasallu d'Etiopía).
Conseyu Supremu d'Antigüedaes

El **Conseyu Supremu d'Antigüedaes** (de cutiu llamáu SCA, pola so denominación n'inglés, *Supreme Council of Antiquities*) foi l'órganu del Ministeriu de Cultura d'Exiptu responsable del caltenimientu, proteición y regulación de toles antigüedaes y les escavaciones arqueolóxiques nel país. Fundáu en 1859 como *Departamentu d'Antigüedaes*, el Conseyu adquirió la so denominación actual en 1994 por decretu presidencial y finalmente, camudó la so denominación y convirtióse nun ministeriu independiente en xineru de 2011, llamáu Ministeriu d'Antigüedaes, que'l so primer cargu ministerial foi desempeñáu por Zahi Hawass, que primeramente liderara'l Conseyu dende 2002.

El Conseyu yera responsable de definir les llendes en redol a los xacimientos arqueolóxicos y tamién yera l'únicu axente autorizáu pa restaurar o caltener los monumentos d'Exiptu. Los arqueólogos estranxeros que trabayen n'Exiptu taben obligaos a informar al Conseyu de tolos descubrimientos y afayos que fixeren antes de la so publicación, una regla que dio llugar a la espulsión de dellos arqueólogos del país. El Conseyu tamién supervisa la recuperación d'antigüedaes robaes o esportaes illegalmente d'Exiptu, y ente 2002 y 2008 consiguió recuperar 3.000 pieces. Atopábase envolubráu nuna disputa col Neues Museum de Berlín sobre'l bustu de Nefertiti, que'l Conseyu afirmaba ser sacáu del país baxu engañu. Con anterioridá'l Conseyu solicitó la devolución de la piedra de Rosetta del Muséu Británicu y el zodiacu de Dendera del muséu del Louvre.

La entidá rexir por un Conseyu d'Alministración que tuvo encabezáu los últimos años pola entós Ministra de Cultura, Farouk Hosny, y un Secretariu Xeneral. La sede de la SCA atopar nel distritu de Zamalek n'El Cairu.

## Líderes

## Enllaces esternos
*Conseyu Supremu d'Antigüedaes, páxina oficial.
*Páxina oficial de Zahi Hawass.

## Referencies
Construcciones tradicionales ashantis

Les **construcciones tradicionales asantes** son la última muerte de la cultura asante d'África occidental. Polo xeneral, son antigües residencies de xefes tribales convertíes en mausoleos o santuarios animistas. Anque l'antigüedá de la mayor parte d'estes construcciones nun se remonta más allá de finales del sieglu XIX, son los postreros esponentes d'una tradición artístico y arquitectónico muncho más antigua. Trátase d'unes poques construcciones de madera y folla, con decoraciones xeométriques o figuratives, tremaes por una decena de poblaciones pela redolada de Kumasi, en Ghana:
* Abirem, 10 km al nordeste 
* Asonemaso, 19 km al nordeste 
* Saamang y Obomeng, 33 km al nordeste 
* Bodwesango, 25 km al este 
* Abetifi, 105 km al este 
* Besease, Dharkwa-Gyakye, Kentekroo y Patakro, 45 km al sur

Los senciellos y fráxiles materiales emplegaos na construcción enzanquen el caltenimientu de los monumentos: madera, parés d'adobe reforzaes con cañes y enlucidas con magre, techos de paya de miyu...

Los edificios tán formaos por cuatro cuerpos abiertos a un patiu central; unu de los cuerpos ye'l santuariu puramente dichu, otru ye una cocina, y los otros dos, a un nivel daqué más eleváu, sirven d'escenariu pa los músicos y cantores nes ceremonies relixoses.

Les construcciones tán decoraes con frescos de motivos xeométricos que representen de manera simbólica proverbios y dichos populares, los mesmos motivos que se siguen emplegando en toa Ghana nel texíu estampao denomináu *[[Símbolos Adinkra|adinkra]]*. La decoración tamién inclúi alturrelieves y complicaes celosías nos murios y plaques de folla cocida con motivos xeométricos o animales estilizados nos zócalos y alredor de les puertes interiores.

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* (n'inglés) Asante Traditional Buildings (UNESCO)
Mariña de los Esclavos Neerlandesa

La **Mariña de los Esclavos Neerlandesa** (holandés: *Slavenkust*) fai referencia a toes aquelles Factoríes propiedá de la Compañía Neerlandesa de les Indies Occidentales na denominada Mariña de los Esclavos, que s'asitia nes mariñes de les actuales Ghana, Benín, Togu y Nixeria. El propósitu primariu d'esta serie de puestos comerciales yera suministrar esclavos pa los plantíos nes colonies n'América. La presencia de los holandeses na Mariña de los Esclavos empezó col establecimientu d'una factoria n'Offra en 1660. Pero más tarde, l'epicentru del comerciu d'esclavos camudar a Ouidah, onde los ingleses y franceses tamién establecieren otres factoríes. Eventualmente el malestar político de la rexón provocó que los holandeses abandonaren los sos puestos comerciales en Ouidah en 1725, y camudárense de nuevu, esta vegada a Jaquim,sitiu onde construyeron una fortaleza que denominaron "Fuerte Zeelandia". Yá hacia 1760, cola so compañía comercial en bultable cayente, los holandeses abandonaron la rexón.

La Mariña de los Esclavos nun foi la única colonia d'esplotación holandesa establecida n'África occidental,de fechu la mayoría de comerciantes que s'establecieron na mariña de los esclavos, proveníen de la yá establecida colonia de Mariña d'Oru Neerlandés, en Ghana. Mientres la esistencia de la compañía comercial nesta zona, estos dos colonies sostuvieron estrechos venceyos comerciales.

## Ver tamién
* Compañía Neerlandesa de les Indies Occidentales
* Mariña d'Oru neerlandés

## Referencies

## Enllaces esternos
Crónica Demótica

La ***Crónica Demótica*** ye un documentu exipciu, en papiru, ellaboráu nos círculos sacerdotales ya intelectuales Ptolemaicos, a principios del sieglu II e.C. , conteniendo argumentos contra los perses, fundamentalmente de Cambises II, Xerxes I, y Artaxerxes III (Bresciani, 1985).

Ta depositáu na *Biblioteca Nacional de París*, (Pap. Dem. nᵘ215).

El documentu consiste nuna serie de sentencies y oráculos estremaos en "tables", siguíu por paráfrasis exexétiques y profétiques de carís políticu. L'entamu, incluyendo les primeres columnes del testu y la información narrativa pseudo-epigráfica perdióse pero, por documentos asemeyaos, pue ser reconstruyíu como sigue: Un profeta de la corte interpreta pal rei, probablemente Nectanebo I (c. 378-360 e.C. ), fundador de la dinastía XXX, los veredictos de los escuros oráculos descritos nes "tables". 

Nestos aforismos hai alusiones a los acontecimientos históricu y dinásticu anteriores al reináu de Nectanebo I, y del so propiu reináu; tamién del futuru destín d'Exiptu, incluyendo la desastrosa llegada de los "*Medos*" (segunda dominación persa, 343-332 e.C. ), dempués la de los Griegos, y finalmente del advenimiento d'un rei indíxena que se remontaría contra los Griegos (probablemente Horunnefer, gobernante del Alto Exiptu de 205 a 186 e.C. ) (Bresciani, 1986).

A los conquistadores perses d'Exiptu llamar *Medos* (en xeroglíficu: *Mdy*, en demóticu: *Mty*, probablemente del araméu "Mdy").

## Referencies

## Enllaces esternos
* La ''Crónica Demótica''; n'inglés, nel sitio *Yorku*.
Cuadernos de Estudios Africanos

****** ye una publicación periódica editada pol Institutu d'Estudios Políticos / Institutu d'Estudios Políticos, Seición d'Estudios Africanos, Orientales y Coloniales, que la so temática centrar nes rellaciones internacionales, la economía, la hestoria, etc. Los volúmenes atópense constituyíos por distintes seición: estudios, notes, cróniques, noticia de llibros, recensiones, etc. El títulu de **Cuadernos de Estudios Africanos** caltener ente 1946 y 1953, y pasa a denominase *[[Cuadernos de Estudios Africanos y Orientales]]* a partir del númberu de xineru/marzu de 1954 hasta'l d'ochobre/avientu de 1957, fecha en que s'escasta la revista.

Na actualidá, ye posible consultar los distintos númberos de les revistes editaes dende 1948 pol Institutu d'Estudios Políticos, al traviés del fondu históricu del Centru d'Estudios Políticos y Constitucionales. 

En 1957, el Conseyu de redaición taba compuestu polos siguiente miembros:
• José María Cordero Torres (Maxistráu del Tribunal Supremu, Presidente del Conseyu de redaición de los Cuadiernos)
• Julio Caro Baroja (direutor del Seminariu d'Etnoloxía peninsular, profesor na Universidá)
• Rodolfo Gil Benumeya (ex profesor n'Arxel y El Cairo)
• Julio Cola Alberich (doctor en Ciencies, profesor na Universidá)
• Rev. P. Félix Pareja S.J.(profesor, miembru del Institutu Hispanu-árabe de Cultura)
• Román Perpiñá Grau (Conseyeru d'Economía Nacional)
• Carmen Martín de la Escalera (publicista, Secretaria de los Cuadiernos)

## Notes

## Enllaces esternos
* Númberos dixitalizaos de ''Cuadernos de Estudios Africanos'' na páxina web del Centru d'Estudios Políticos y Constitucionales
Cuervu de trés pates

El **cuervu de trés pates** ye una criatura presente en delles cultures orientales, como la china, la xaponesao la coreana. De cutiu piénsase que representa'l sol, inclusive que vive nél.

Foi atopada en monedes antigües de Licia y Panfiliay tamién en delles figures asemeyaes en cultures non asiátiques tales como la exipcia, la maya y l'azteca.

## En China

Na mitoloxía y cultura china, l'ave de trés pates ye llamada “Sanzuniao”(en chinu: 三足鸟, pinyin: sānzúniǎo) y ta presente en munchos mitos. Mentar nel Shanhaijing (testu clásicu mitolóxicu chinu). La primer representación d'un páxaru de trés pates apaez na cerámica neolítica de la cultura Yangshao. El Sanzuniao tamién de los dolce medallones que s'utilizaben na decoración de prendes de vistir formales imperiales na antigua China.Una pintura en seda de la dinastía Han Occidental atopaes nel sitiu arqueolóxicu Mawangdui tamién representen un Sānzúniǎo (o cuervu del sol, pos namái tien dos pates) posáu nel Árbol Fusang.

En China, la representación más popular y mitolóxica d'un Sanzuniao ye la d'un cuervu llamáu Yangwu (en chinu: 阳 乌, pinyin: yángwū) o más comúnmente conocíu como Jīnwū (en chinu: 金 乌, pinyin: jīnwū) o "gallu d'oru". Anque se describe como un cuervu, polo xeneral ye pintáu colloráu en llugar de negru.

## En Corea

## En Xapón

Na mitoloxía xaponesa, esta criatura voladora ye un cuervu, llamáu Yatagarasu (八咫烏) y l'apaición de la gran ave interprétase como la voluntá divina d'intervenir nos asuntos humanos.

Anque Yatagarasu mentar en dellos llugares nel canon sintoísta, hai poques esplicaciones y gran parte del material ye contradictoriu. Esti Páxaru foi unviáu dende'l cielu como una guía pal emperador Jinmu nel so viaxe de la rexón que más tarde sería Kumano, a la rexón que más tarde se convertiría en Yamato. Ye xeneralmente aceptáu que Yatagarasu ye una encarnación de Taketsunimi non Mikoto, pero nengunu de los primeros rexistros documentales que sobreviven son tan específicos 

En munches ocasiones, apaez nel arte como una ave de trés pates, anque nun hai una descripción qu'indica que'l Yatagarasu foi de trés pates nel Kojiki.

Tanto l'Asociación de Fútbol de Xapón y, darréu, los sos equipos d'alministración, como l'equipu nacional de fútbol de Xapón utiliza'l símbolu de la Yatagarasu nos sos emblemes y distintivos, respeutivamente. El ganador de la Copa del Emperador dase tamién l'honor de llevar l'emblema de la Yatagarasu la temporada siguiente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cueva Maravía de Kromdraai

La **Cueva Maravía**, en Kromdraai, Gauteng, Sudáfrica, ye la tercer cueva más grande del país y créese que tien cerca de 1,5 millones d'años. La única cámara tien un área de 46.000 metros cuadraos, 125 metros de llargu y 154 metros d'anchu.

Foi afayada a fines del sieglu XIX por unos mineros que dinamitaban pa estrayer piedra caliar y faer cementu. La minería cesó mientres la Segunda Guerra Boer y nunca se volver# a entamar.

Esta cueva tien cerca de 14 estalactites y estalagmites de más de 15 metros d'altu, el 85&nbsp;% d'elles entá ta creciendo. La cueva de 60 metros de fondura ye accesible a los visitantes por un ascensor allugáu na Reserva Natural del Lleón y el Rinoceronte na Trubiecu de la Humanidá, un sitiu Patrimoniu de la Humanidá.

## Ver tamién
* Llista de cueves de Sudáfrica

## Referencies

## Enllaces esternos
* Southern Africa Places 
* Prime Origins
Cultura Przeworsk

La **cultura Przeworsk** ye una cultura arqueolóxica de la Edá del Fierro que data del sieglu III e.C. hasta'l sieglu V&nbsp;d.&nbsp;C., y que tuvo presente nel centru y sur de Polonia, dende l'altu Oder a la cuenca del Vístula, estendiéndose depués escontra dellos sectores del este d'Eslovaquia y Subcarpacia ente l'Oder y les seiciones media y superior del ríu Vístula, estendiéndose escontra al sur pola seición media del Danubiu nes cabeceres de los ríos Dniester y Tisza. 

Toma'l so nome d'un campusantu cercanu de la ciudá Przeworsk, Voivodato de Subcarpacia, onde s'atoparon los primeres artefautos adscritos a esta cultura.

## Referencies

## Bibliografía

* 
* 
* 
*
Trubiecu de la Humanidá

El **Trubiecu de la Humanidá** ye un conxuntu de xacimientos paleontolóxicos y arqueolóxicos designaos pola Unesco en 1999 como Patrimoniu de la Humanidá, que s'atopen allugaos a unos 50 quilómetros al noroeste de Johannesburgu, Sudáfrica.

Anguaño cubre 474 km²; contién un complexu de cueves de piedra caliar, incluyendo les Cueves de Sterkfontein, onde s'atopó'l fósil *[[Australopithecus africanus]]* (moteyáu «Señora Ples», de 2,3 millones d'años, nel añu 1947 pol Dr. Robert Broom y John Robinson, según la Cueva Maravía. L'afayu ayudó a acotar el descubrimientu del craniu d'un mozu *Australopithecus africanus* en 1924 llamáu'l «Neñu de Taung», por Raymond Dart, en Taung na Provincia Noroeste de Sudáfrica, onde entá siguen les escavaciones. L'añu 1997 el paleoantropólogo Ronald J. Clarke afayó la cadarma casi completa d'un *Australopithecus*, moteyáu «Pie Pequeñu», que data de siquier 3,3 millones d'años. L'usu controláu del fueu en Swartkrans foi envaloráu en más d'un millón d'años d'antigüedá.

Los homínidos probablemente habitaron tol continente africanu, pero namái s'atoparon los sos restos en sitios en que les condiciones dexen la formación y preservación de fósiles. Los restos d'homínidos del Trubiecu de la Humanidá atópense fosilizaos nos rellenos de cueves dolomítiques, de cutiu encaxaos nun amiestu de caliares y fiendes. 

El 7 d'avientu de 2005, el presidente surafricanu Thabo Mbeki abrió un nuevu centru pa los visitantes, el Maropeng, nesti mesmu sitiu. https://web.archive.org/web/20070930201934/http://www.news24.com/News24/Technology/News/0,,2-13-1443_1847397,00.html

Esti llugar Patrimoniu de la Humanidá tien diverses llocalizaciones:

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sterkfontein and Maropeng visitor attractions website
* Cradle of Humankind Official Website
* UNESCO - Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs
* Cradle of Humankind Map
Círculos megalíticos de Senegambia

Los **Círculos megalíticos de Senegambia** o **Círculos de piedra de Senegambia** alcontrar na División Central River de Gambia y la Rexón de Kaolack de Senegal. Fueron declaraos Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 2006.

Consisten en cuatro grandes grupos de círculos megalíticos, que representen una estraordinaria concentración de 1000 monumentos. Los cuatro grupos, Sine Ngayène, Wanar, Wassu y Kerbatch toos xuntos suman 93 círculos de piedra. Tomen un área de 9,85&nbsp;ha y una superficie proteición de 110,05&nbsp;ha. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Dahshur

**Dahshur** () ye una población exipcia asitiada unos 40 quilómetros al sur d'El Cairu, esencialmente conocida por tener una amplia necrópolis real, alcontrada nuna zona del desiertu de la ribera occidental del ríu Nilu y delles pirámides, dos d'elles de les más antigües, grandes y meyor calteníes n'Exiptu.

## Restos arqueolóxicos
La Pirámide acoldada y la Pirámide colorada construyir mientres el reináu de *faraón* del Imperiu Antiguu Seneferu, el padre de Jufu. La orixinal forma de la *Pirámide Acoldada* ye estraordinaria y representa una forma piramidal de transición, ente que la *Pirámide Colorada* ye la primer pirámide "*clásica*" o de cares triangulares del mundu.

Dahshur foi la necrópolis real d'Exiptu mientres el reináu d'Amenemhat II, rei de la dinastía XII. La pirámide de Amenemhat II ta daqué deteriorada, pero nes sos proximidaes atoparon delles tumbes non expoliadas de dames reales, conteniendo inda munches xoyes. 

La pirámide de Sesostris III formaba parte d'un inmensu complexu con delles pirámides más pequeñes pa dames reales y un templu, al sur de la pirámide. Nuna tumba, xunto al caleyón de la pirámide, fueron atopaos les ayalgues de les "fíes de rei". 

La *[[Pirámide Negra]]* data de la dómina del reináu del posterior faraón, Amenemhat III, y anque nun estáu por demás deterioráu ye inda'l monumentu más pimpanu de la zona dempués de les dos pirámides de Seneferu. El brillante piramidón fechu de granitu que coronaba la *Pirámide Negra* ta espuestu na sala principal del Muséu d'El Cairu. 

Al pie de la pirámide foi atopada la tumba, en parte expoliada, del rei Hor, de la dinastía XIII, y axacente l'enterramientu de la so posible fía Nubhetepti-Jered. Hai otres pirámides de la decimotercer dinastía en Dahshur, pero namái foi escavada la de Ameny Qemau. 

Pela redolada de toes pirámides de Dahshur atopáronse estensos campusantos de los funcionarios del Imperiu Antiguu y Imperiu Mediu.

## Patrimoniu de la Humanidá
En 1979, el conxuntu de Menfis colos sos necrópolis y campos de pirámides (Guiza, Abusir, Saqqara y Dahshur) foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco, col nome de **Menfis y el so necrópolis - Zones de les pirámides dende Guiza hasta Dahshur**. Ta catalogada de tipu cultural, (criterios i, iii, vi) con n° d'identificación 86 http://whc.unesco.org/es/list/86.

## Galería

Ficheru:GD-EG-Saqqara004b.jpg|Pirámide *Acoldada* de Seneferu.
Ficheru:Rhomboidale-vue-complexe.jpg|Pirámide *Acoldada* de Seneferu.
Ficheru:Dahschur-snofru-red.jpg|Pirámide *Colorada* de Seneferu.
Ficheru:Pyramide-rouge-plans.jpg|Pirámide *Colorada* de Seneferu.
Ficheru:Piramide-amenemhet2.png|Pirámide de Amenemhat II.
Ficheru:Piramide-senusret3.png|Pirámide de Sesostris III.
Ficheru:BlackPyramidOfAmenemhetIII.jpg|Pirámide *Negra* de Amenemhat III.
Ficheru:Piramide-amenemhet3-dashur.png|Pirámide *Negra* de Amenemhat III.


## Referencies

## Enllaces esternos
Damot

**Damot** o **Da'amot** (en proto Ge'ez , en ge'ez ዳሞት, treslliteráu *Dmt*) créese que foi un estáu alcontráu nel área que güei se correspuende con Eritrea y el norte d'Etiopía mientres el primer mileniu e.&nbsp;C.

Les conocencies alrodiu de él son bien llindaos, yá que la so mesma esistencia infierse puramente d'unes poques inscripciones, concretamente siete. Por cuenta de ello nun se sabe si Damot espandir hasta convertise nel reinu d'Aksum, xunir con otros reinos pa formar Aksum o si, otra manera, esti postreru terminó anexonándoselo. Tamién se desconoz si la población yera indíxena o si esistía un mestizaje colos sabéivos del sur de la península arábiga, yá que nos sos últimos sieglos d'esistencia hai nicios d'una gran influencia sabea.

Pa Gian Paolo Chiari, tanto **Yeha** (Etiopía), como **Matara** y **Kaskase** (Eritrea), constituyiríen asentamientos clave pa estes supuestes comunidaes d'inmigrantes procedentes del actual Yeme y nelles habríase producíu, según dellos autores, un procesu de sincretismu relixosu, cultural y políticu que resultaría na formación del estáu de Damot. Eso a pesar de qu'en nenguna d'estes poblaciones atopáronse dalguna de les inscripciones que menten Damot, topaes nes zones d'Aksum y Wukro.

Según Stuart Munro-Hai, nesta rexón del cuernu d'África florió ente los sieglos X y V e.&nbsp;C. un reinu que se denominó **D'mt**, previu a la propuesta emigración sabea de los sieglos V o IV e.&nbsp;C., que los sos integrantes, según él, tuvieron de morar nel área ente unes poques décades y un sieglu. Por ello, la so influencia taría llindada a solo delles llocalidaes, que podríen ser colonies comerciales o militares aliaes a Damot o a dalgún otru estáu protoaksumita.

Anque dellos autores consideren Yeha como la posible capital de Damot, David W. Phillipson afirma que nesta población nun s'atopó nenguna mención d'esi nome, como tampoco nel territoriu de l'actual Eritrea. Sicasí, topáronse inscripciones de gobernantes ensin rellacionar con Damot en Yeha, Kaskase y **Seglamen** (definíu como MLK/rei y a solu 10 km d'Aksum). Hai otros trés gobernantes que sí tán acomuñaos al nome de Damot y dos testos nos que se llee MKRB D'MT WSB fueron interpretaos como d'un rexidor que tamién exercía'l so poder sobre Saba, na península arábiga, onde nun s'afayaron menciones a Damot.

## Ver tamién
* Periodu protoaksumita
* Reinu d'Aksum

## Referencies
De bello Africo

***De bello Africo*** (tamién *Bellum Africum*, *Sobre la guerra d'África*) ye un llibru que forma parte del *corpus* cesariano. La so autoría ye revesosa, anque hai alcuerdu ente los estudiosos de que Xuliu César nun foi'l so autor. Detalla les campañes de César contra los sos enemigos republicanos na provincia d'África.

## Ver tamién
* *[[Commentarii de bellu Gallico]]*
* *[[Commentarii de bellu Civili]]*
* *[[De bellu Hispaniensis]]*
* *[[De bellu Alexandrino]]*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Testu español nel sitio Imperivm.
** Testu llatín nel sitio The Latin Library.
Dedun

**Dedun**, **Dedún**, **Deduén** o **Dedwen**, foi un dios del sur d'Exiptu, adoráu en Nubia siquier dende 2.400 a. de C. 

## Iconografía
Hai escasa información sobre la so naturaleza orixinal, anque se sabe qu'empezó representáu como home nuevu procedente del sur y como ferre. A partir del Imperiu Nuevu, foi representáu como un lleón.

## Mitoloxía
Nel Imperiu Mediu d'Exiptu, mientres el dominiu exipciu sobre Kush, foi'l dios del inciensu, acomuñáu a los ritos funerarios y proteutor de les gobernantes difuntos (de Nubia). La so función principal yera la quema del inciensu nes nacencies reales p'alloñar a los xenios maléficos.

La quema d'inciensu, procedente de Nubia, convertir en daqué bien importante nes estancies del rei pa purificar l'aire y estornar a los malos espíritus. Puesto que l'inciensu yera, nesa dómina, un material de luxu desaxeradamente costosu, apurrió una gran prosperidá a Nubia, y Dedun convertir nesa rexón nel dios de la prosperidá y la bayura (bona fortuna).

Dellos documentos falen d'una gran quema nun complexu de templos compartíu por diversos dioses, que pudo empezar nun templu de Dedun, d'ende que se-y acomuñar col intentu de destrucción d'otros dioses.

Nos últimos tiempos, foi consideráu la personificación del Sur, como Hai lo foi del Oeste, Sopedu del Este y Sobek del Norte.

Apaez nel mitu de la Diosa Alloñada, acompañando a Shu en busca de Sejmet pa faela entrar en razón. Tamién forma parte de la pequeña Eneada.

## Cultu
Nos *[[Testos de les Pirámides]]* apaez como Señor de Nubia y Señor de Punt, pero nun hai constancia de que fuera adoráu al norte d'Asuán. Yera proteutor de la fortaleza de Semna. Tutmosis III, de la dinastía XVIII, mandó construyir templos nel so honor nel-Lesiya y en Uronarti, nel desiertu de Nubia. Una pequeña capiya nel so honor foi salvada de les agües del llagu Nasser ya instalada na nueva Kalabsha.

## Referencies
* Lichtheim, Miriam (1975). *Ancient Egyptian Literature*, vol 1. London, England: University of California Press. ISBN 0-520-02899-6.
* Elisa Castel. *Gran Diccionariu de mitoloxía exipcia*. Alderaban, 2002
* *Diccionariu de los dioses y mitos del Antiguu Exiptu*. Océanu Ambar. Barcelona, 2004

## Referencies

## Enllaces esternos
Djenné

La ciudá de **Djennée**, tamién conocida como **Dienné, Djenné**, **Jenne** o **Yenné**, ye un históricu enclave relixosu y comercial asitiáu nel delta interior del ríu Níxer, cerca de la confluencia de los ríos Bani y Níxer, na parte central de l'actual Malí. Foi, xunto a Tombuctú y Mopti, una de les grandes ciudaes del Sudán. La so fundación data del sieglu IX, y el so apoxéu como emporiu comercial tuvo llugar nos sieglos XIV-XVI, cuando perteneció socesivamente a los imperios de Malí y Songhay. Daquella, Djenné yá s'había islamizado y nel so centru topábase construyida la Gran Mezquita, el monumentu más sobresaliente de l'arquiteutura sudanesa. Nel pasáu la ciudá foi centru de comerciu y enseñanza. La ciudá ye famosa pola so carauterística arquiteutura a base de lladriyos d'adobe.

## Xeografía

La ciudá de Djenné atopar na rexón de Mopti, asitiada na parte central de Malí, nel delta interior del ríu Níxer. La ciudá ye capital de la subdivisión alministrativa del Círculu de Djenné (*Cercle* en francés), que cunta con unos 160.000 habitantes. Djenné atopar na parte oriental del ríu Bani, que pasa pela ciudá, ente que'l ríu Níxer pasa pol so noroeste, confluyendo dambos nun llugar cercanu. 

## Arte y monumentos

El centru históricu de la ciudá de Djenné, xunto con dellos xacimientos arqueolóxicos de la contorna, que representen etapes anteriores del poblamientu de la rexón, foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco en 1988:

## Referencies

## Enllaces esternos

* Djenné, la xoya de folla (El Mundo)
* Djenné na páxina web del patrimoniu de la UNESCO (n'inglés)
* Páxina de la Organización de les Ciudaes del Patrimoniu Mundial
* Información sobre Djenné en Afribone Mali (en francés)
* Páxina web sobre'l patrimoniu de Djenné (en francés)
* Información de Djenné en ''Mémoire d'Afrique''  (en francés) y (n'inglés)