Bangkok

**Bangkok** ye la capital y la ciudá más poblada de Tailandia. En sentíu estrictu, Bangkok nun ye'l nome de la capital, anque los estranxeros usar universalmente. Bangkok significa «aldega del nisu»: ye'l nome d'una parte del llau Thon Buri del ríu. Con éses Bangkok ye conocida en tailandés como *Krung Thep Mahanakhon* (en tailandés: กรุงเทพมหานคร , o กรุงเทพ *Krung Thep* ), que significa «la ciudá de los ánxeles». Foi un pequeñu puestu de comerciu na desaguada del ríu Chao Phraya mientres el Reinu de Ayutthaya. Llegó al primer planu de Siam, cuando recibió'l estatus de ciudá capital en 1768 dempués de la quema d'Ayutthaya. Sicasí, l'actual Reinu Rattanakosin nun empezó hasta 1782 cuando se treslladó la capital al traviés del ríu por Rama I, dempués de la muerte del rei Taksin. La capital de Rattanakosin ye agora formalmente llamada "Phra Nakhon" (en tailandés: พระนคร), perteneciente a les antigües llendes nel nucleu de la metrópolis y el nome de Bangkok incorpora l'acumuladura urbana dende'l sieglu XVIII, cola so propia alministración pública y gobernador.

Mientres los últimos doscientos años, Bangkok creció hasta aportar al centru políticu, social y económicu non yá de Tailandia, sinón d'Indochina y el Sureste asiáticu. La so influyencia nel arte, la política, moda, educación y entretenimientu, según nos negocios, apurriólu a Bangkok l'estatus de ciudá global. 

La ciudá tien una población d'alredor de 8,5 millones d'habitantes ente que l'área de gran Bangkok tien 11.971.000 habitantes (a xineru de 2008). Esto, de la mesma, camudó'l país yá que pasó de ser una población tailandesa bastante homoxénea a un amiestu cada vegada más vibrante de la occidental, con grupos procedentes d'India y China, dando a la ciudá un estatus cosmopolita.

## Toponimia
El nome ceremonial completu de Bangkok ye กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์, trescritu *Krungthepmahanakhon Amonrattanakosin Mahintharayutthaya Mahadilokphop Noppharatratchathaniburirom Udomratchaniwetmahasathan Amonphimanawatansathit Sakkathattiyawitsanukamprasit*, que significa ‘Ciudá d'ánxeles, la gran ciudá, la ciudá de xoya eterna, la ciudá impenetrable del dios Indra, la magnífica capital del mundu dotada con nueve xemes precioses, la ciudá feliz, qu'abonda nun colosal Palaciu Real que s'asemeya a la casa divina onde reinen los dioses reencarnados, una ciudá brindada por Indra y construyida por Vishnukam'. Pa facilitar les conversaciones los habitantes del llugar referir a él como Krung Thep Maha Nakhon. El Llibru Guiness nun la reconoz como la ciudá col nome más llargu del mundu yá que ye un topónimu en desusu. El récor ostentar Taumatawhakatangihangakoauotamateturipukakapikimaungahoro-Nukupokaiwhenua kitanatahu, llomba de Nueva Zelanda, con 85 lletres, pero esto nun ye'l nome d'una ciudá.

## Historia

Bangkok primeramente foi un pequeñu centru comercial y comunidá portuaria, llamada *Bang Makok* (*llugar de cirolares oliváceos*), sirviendo a la ciudá d'Ayutthaya, que yera la capital de Siam hasta que cayera en manes de Birmania en 1767. La capital foi establecida en *Thon Buri* (agora parte de Bangkok) sobre'l llau oeste del 
ríu; enantes, en 1782, el rei *Rama I* construyó un palaciu sobre la vera este y fixo de Bangkok la so capital, renomándola *Krung Thep*, que significa "ciudá d'ánxeles". El pueblu de Bangkok dexó d'esistir, pero'l so nome sigue siendo usáu polos estranxeros.

## Xeografía

L'área alministrativa especial de Bangkok cubre 8461.568,7 km², convirtiéndose na 68ª provincia más grande de Tailandia. La mayoría del área ocupar la ciudá de Bangkok, faciendo d'ella una de les ciudaes más grandes del mundu. El ríu Chao Phraya, que toma 372 km, ye'l principal accidente xeográficu de Bangkok. La cuenca del ríu Chao Phraya, la contorna de Bangkok y les provincies cercanes inclúin una serie de llanures y deltes de los ríos que desagüen na badea de Bangkok, a unos 30 km al sur del centru de la ciudá. Esto dio llugar a la denominación de Bangkok como la "Venecia d'Oriente", debíu al númberu de canales y víes qu'estremen l'área en parceles separaes de la tierres. D'antiguo la ciudá utilizaba estes canales, bien abondoses en Bangkok, como divisiones de los distritos de la ciudá. Sicasí, tres la rápida crecedera de la ciudá na segunda metá del sieglu XX, el plan foi abandonáu y adoptóse un sistema distintu de división.

Bangkok atopar a unos dos metros sobre'l nivel del mar, lo que provoca problemes pa la proteición de la ciudá contra llenes mientres la temporada de los monzones. De cutiu, dempués d'un bastiu, l'agua nes canales y el ríu enchir de les riberes, dando llugar a graves anegamientos, como l'acaecida en 2011. L'Alministración Metropolitana de Bangkok (BMA) instaló más diques al llau de delles canales pa evitar que los niveles d'agua lleguen al nivel urbanu. Sicasí, hai delles desventaxes pa les amplies rutes de canal en Bangkok, yá que se rumorea que la ciudá funde un permediu de dos centímetros al añu yá que s'atopa dafechu nun banzáu.

### Clima
Bangkok tien un clima tropical húmedu. La temperatura más alto rexistrada na ciudá foi de 40&nbsp;°C en mayu de 1983, ente que la más baxa rexistrada tuvo llugar en xineru de 1955, cuando se rexistró 9,9&nbsp;°C. Les temperatures más baxes fueron archivaes nos meses de xineru de 1924, 1955 y 1974, según n'avientu de 1999. L'añu más calorosu en Bangkok foi 1997 (con una media de 30&nbsp;°C rexistraos nel aeropuertu Don Mueang) y el más fríu foi 1975 (con 26,3&nbsp;°C). La temperatura diurno más fría foi de 19,9&nbsp;°C n'avientu de 1992. Les xarazaes son daqué práuticamente desconocíes na ciudá, con un solu rexistru nos últimos cincuenta años.

## Alministración

Alministrativamente, Bangkok ye una de les dos árees d'alministración especial de Tailandia, (la otra ye Pattaya), en que los ciudadanos voten pa escoyer al so gobernador, a diferencia d'en les otres 75 provincies (*changwat*) de Tailandia. Na última eleición gubernativa, en 2009, foi escoyíu gobernador *Mom Rajawongse [[Sukhumbhand Paripatra]]*.

La dispersión urbana de la Gran Metrópolis de Bangkok estiéndese más allá de les fronteres de la provincia de Bangkok, esparnar nes provincies vecines de *Nonthaburi*, *Samut Prakan* y *Pathum Thani*. La provincia, como ye güei, foi creada en 1972, cuando l'anterior provincia de Bangkok (*changwat Phra Nakhon*) foi fundida cola provincia *Thon Buri*.

L'escudu de la ciudá amuesa al dios Indra qu'acaballa nes nubes sobre Erawan (Airavata), una criatura mitolóxica con forma d'elefante (dacuando representáu con tres cabeces). Na so mano Indra sostién un rayu relampagueante, que ye la so arma pa estornar la seca. L'escudu basar nuna pintura fecha por *Somdej Chaofa Kromphraya Narisra-nuwattiwong*. El símbolu d'árbol de Bangkok ye'l ficus benjamina.

### Distritos

Bangkok cunta con cincuenta distritos (*khet*, tamién llamaos *amphoe*) como subdivisiones alministratives so l'autoridá llegal de BMA. De los cualos trenta y cinco pertenecen llegalmente al este del ríu Chao Phraya y quince al oeste del área conocida polos paisanos como antigua provincia de Thonburi (anguaño distritu de Thon Buri). Siendo'l so códigu oficial, el siguiente:

## Demografía

La ciudá de Bangkok tien una población de 8&nbsp;280&nbsp;925 habitantes según el porcentaxe del censu de 2010. Sicasí hai namái 5&nbsp;701&nbsp;394 persones censaes, pertenecientes a 2&nbsp;400&nbsp;540 llares. 
Un gran númberu de la población mientres el día mover de provincies circundantes na rexón metropolitana de Bangkok, la población total ye 14&nbsp;565&nbsp;547. Bangkok ye una ciudá cosmopolita, el censu amosó que ye'l llar de 81&nbsp;570 xaponeses y 55&nbsp;893 ciudadanos chinos, según 117&nbsp;071 expatriados procedentes d'otros países asiáticos, 48&nbsp;341 d'Europa, 23&nbsp;418 d'América, 5289 y 3022 d'Australia y África. Los inmigrantes de los países vecinos inclúin 303&nbsp;595 birmanos, 63&nbsp;438 camboyanos y 18&nbsp;126 de Laos.

A pesar de que foi'l mayor nucleu de población de Tailandia dende'l so establecimientu como capital en 1782, la ciudá creció namái llixeramente a lo llargo de los sieglos XVIII y XIX. El diplomáticu británicu John Crawfurd, mientres la so visita a la ciudá en 1822, envaloró la so población en non más de 50&nbsp;000 habitantes. Como resultáu de la medicina occidental trayida polos misioneros, según la creciente inmigración de dambos dientro de Siam y nel estranxeru, la población de Bangkok aumentó gradualmente como la ciudá modernizada nel sieglu XIX. Esta crecedera fíxose entá más pronunciáu na década de 1930, tres el descubrimientu de los antibióticos. Anque la planificación familiar y el control de natalidá introducir na década de 1960, la tasa de natalidá baxa foi más que compensada pol aumentu de la migración de les provincies, que la espansión económica aceleró. Tailandia diba tiempu que aportara a altamente centralizada en redol a la capital. En 1980 Bangkok tenía cincuenta y un vegaes mayor población que la de Hat Yai y Songkhla, el segundu centru urbanu más grande.

La mayoría de la población de Bangkok son d'orixe thai, anque los detalles sobre étnica de la ciudá nun tán disponibles nel censu nacional. El pluralismu cultural de la ciudá remontar a los primeros tiempos de la so fundación. Delles comunidaes étniques fueron formaes por inmigrantes y colonos, incluyendo los Khmer, del norte de Tailandia, Laos, Vietnam y Malasia.
Los más destacaos fueron los chinos, que desempeñaron un papel importante nel comerciu de la ciudá y convirtiéronse nel mayor grupu étnicu de la ciudá, envaloraos poblacionales inclúin hasta trés cuartes partes de la población en 1828 yeren chinos y cuasi la metá na década de 1950. Sicasí la inmigración china foi acutada dende la década de 1930 y cesó efeutivamente dempués de la revolución china en 1949. Bangkok ye sicasí inda'l llar d'una gran comunidá china, cola mayor concentración en Yaowarat, el barriu chinu de Bangkok. 

La mayoría (91 per cientu) de la población de la ciudá ye budista. Otres relixones inclúin l'islam (4,7&nbsp;%), el cristianismu (2,0&nbsp;%), el hinduismu (0,5&nbsp;%), el sikhismu (0,1&nbsp;%) y el confucianismu (0,1&nbsp;%). Amás de Yaowarat, la ciudá tamién tien otros barrios étnicos distintos. La comunidá india centrar en Phahurat, onde ta allugáu'l *Gurdwara Siri Guru Singh Sabha*, fundáu en 1933. Khrua Ban en *Saep Saen Canal* ye'l llar de los descendientes del pueblu cham, que s'establecieron a finales del sieglu XVIII. 

Anque los portugueses que s'establecieron mientres el periodu de Thonburi dexaron d'esistir como una comunidá distinta, el so pasáu reflexar na ilesia de la Santa Cruz na oriella oeste del ríu. De la mesma la catedral de l'Asunción en *Charoen Krung Road* ye unu de munchos edificios d'estilu européu nel antiguu Farang Quarter, onde los diplomáticos europeos y comerciantes vivieron mientres finales del sieglu XIX y a principios del sieglu XX. Mui cerca ta la mezquita Haroon, centru de la comunidá musulmana. Recién comunidaes de expatriados estableciéronse a lo llargo de *Sukhumvit Road*, incluyida la comunidá xaponesa cerca de Soi Phrom Phong, y el barriu árabe y d'África del Norte a lo llargo de Soi Nana.

## Economía

Bangkok ye'l centru económicu de Tailandia. El ríu *Chao Phraya* dexa que Bangkok funcione como puertu. La Bolsa de Comerciu de Tailandia ta allugada en Bangkok. El turismu ye una de les fontes principales d'ingresos.La ciudá contién munchos templos budistes (conocíos en tailandés como *Wats*), ente los más conocíos tán *Wat Pho* y *Wat Arun*. La carretera o cai *Khaosan*, cerca del complexu del Gran Palaciu, ye un destín popular pa mozos mochileros. Les instalaciones educativu y cultural de Bangkok inclúin delles universidaes (como la Universidá de Bangkok, el Asian institute of technology, el Bangkok Thonburi College, el SAE Institute Bangkok, etc., una academia de belles artes, un teatru nacional y un muséu nacional.

L'alimentu procesáu, la madera, y los texíos encabecen les esportaciones. Les plantes industriales inclúin molinos d'arroz, fábriques de cementu, aserraderos, refineríes de petroleu, y estelleros. La ciudá ye un centru de xoyería famosu, mercando y vendiendo plata y pieces de bronce.

## Tresporte
Una complexa rede de canales (*khlong*) dio a la ciudá'l llamatu la *Venecia del Este*, cuando tol tresporte facer por barcu. Güei tán cegaos y convertíos en cais. Sicasí, munchos esisten realmente inda, con xente que vive a lo llargo d'ellos, y mercaos allugaos ellí tamién.

Construyéronse delles carreteres elevaes, y hai una autopista de rodiu del Gran Bangkok parcialmente terminada, pa terminar colos embotellamientos.

En 1999 terminóse'l metro aereu de Bangkok, una llinia ferroviaria elevada doble oficialmente llamáu BTS. En xunetu de 2004 abrir al públicu la primer llinia del metro soterrañu de Bangkok. Los restos d'un fracasáu proyeutu de ferrocarril eleváu (el proyeutu *Hopewell*) entá pueden vese dende la estación principal del ferrocarril hasta l'aeropuertu de *Don Mueang*. Por cuenta de la crisis financiera asiática la construcción detúvose y les pilastres de formigón fueron abandonaos.

En xunetu de 2004, foi inauguráu un nuevu sistema de metro, el MRT, que xune la estación de ferrocarril del norte *Bang Sue* cola estación de ferrocarril ''Hua Lamphong'', cerca del centru, pasando pela parte este de la ciudá. Coneuta coles estaciones BTS *Mo Chit*, *Asok* y *Sala Daeng*.

Pa viaxes pol tren, la mayor parte de los pasaxeros empiecen los sos viaxes en *Hua Lamphong*. Ellí, los trenes xunen Bangkok col sur de Malasia, *Chiang Mai* y más al norte, y *Khon Kaen* y más al nordeste.

N'autobús puede dise práuticamente a toles ciudaes y provincies dende Bangkok. Pa destinos del suroeste y del oeste, los autobuses salen de la Terminal Sur d'Autobuses, al oeste de la ciudá. Pa destinos del sureste, como *Pattaya* y *Ko Samet*, los autobuses salen de la Terminal Este d'Autobuses, en *Ekkamai*. Y pa tolos destinos del norte y nordeste, la Terminal Norte d'Autobuses en *Mo Chit*, a la que se llega tantu por *Skytrain* como por metro.

L'aeropuertu Internacional Suvarnabhumi, el más transitáu del Sureste Asiáticu, ta alcontráu al sureste de la ciudá, agora yá arrodiáu per árees urbanes. La construcción del nuevu Aeropuertu Suvarnabhumi (pronúnciase *Suwannapum*), nel distritu *Bang Phli*, de la provincia *Samut Prakan*, al sureste de la ciudá empezó en 2002. Dende la so inauguración en setiembre de 2006 convertir nel aeropuertu internacional oficial de Bangkok. Esti nuevu aeropuertu cunta con una llinia de tren con delles paraes hasta'l centru de Bangkok dende 2010 y otra llinia de tren exprés direuta al centru de Bangkok dende 2011.

## Deportes y películes
Bangkok foi la ciudá sede de los Xuegos Asiáticos de 1966, 1970, 1978, y 1998.

Bangkok ye la ciudá na que trescurren, ente otres, les películes *[[The Hangover 2]], [[Ong-Bak]]* y *[[Bangkok Dangerous (película de 2008)|Bangkok Dangerous]]*.

## Ciudaes hermaniaes
Bangkok tien rellaciones de hermadad o alcuerdos de collaboración con 22 ciudaes en 15 países distintos. Les siguientes ciudaes formen parte d'esa rede:

## Referencies

## Enllaces esternos