Eysenhardtia polystachya

***Eysenhardtia polystachya*** ye una especie de la familia de les fabacees, en Méxicu ye conocida como *Palu duce* y nos Estaos Xuníos d'América como *Kidneywood*. 

## Descripción
Ye un árbol de tamañu pequeñu a medianu perennifoliu. Trátase d'una lleguminosa afecha a un llugar secu o semi-desertíco. Anque se considera un árbol melecinal, xuega un papel vital na ecoloxía del mediu onde se desenvuelve. 

## Distribución
Ye una especie nativa de Norteamérica, la distribución principal atopar nel sur, centru y norte de Méxicu hasta'l suroeste de los Estaos Xuníos (Arizona, Nuevu Méxicu y Texas). Cerca de les fasteres de cuetos y llombes, pueden formar montes de fueya caduca, llamaos carbaes.
## Propiedaes
Usar en problemes renales incluyendo'l mal d'orín, los cálculos y como desinflamatorio. Nel remediu utilicen les fueyes y tarmos en cocimientu y tómase una taza enantes de cada comida, hasta que'l paciente yá nun sienta les molesties causaes polos cálculos renales. De la mesma forma emplegar contra l'albuertu.

La flor aprovechar pa tratar la foria en neños; alminístrase un vasu del cocimientu de la flor d'esta especie acompañada de cañes de sauco (*[[Sambucus mexicana]]*) y acoyo (*[[Piper sanctum]]*). Ente que el fervinchu de la corteza inxerir les muyeres como anticonceutivu. La decocción ocupar en baños corporales contra'l carecimientu cultural llamáu quemada, que la so causa referir al consumu d'agua que nun provién de manantiales o d'agua en movimientu, entós el cuerpu encher y se "cree que la sangre vuélvese agua", o bien, ye aniciada por esponer se al despidu de golores non prestosos como'l de les recién paríes, nesti casu l'enfermu presenta manches na piel.

En dellos casos ye usáu como desinfestante de güeyos, pa llavar firíes y contra la diabetes. Popularmente atribúyense-y propiedaes diurétiques y anticonceutives.
Hestoria:
Nel sieglu XVI, Martín de la Cruz prescribir pal hipu. El Códiz florentín reporta: tomada l'agua de la madera reposao pa la tos, la orina, calentura y disuria. La cocción del tarmu pal que cuspe sangre. Nicolás Monardes, nel mesmu sieglu menta: ye útil pa los que nun mean llibremente, pa dolor de reñones y de ijada, los que mean con dolor, los que mean pocu, pal bazu, lo mesmo que de fégadu. Úsase como diuréticu y pa cólicu renal; la so complexón ye caliente y seca en primer grau. Contemporaneu a Monardes foi Francisco Hernández de Toledo, quien señala: ye de naturaleza fría y húmeda, mengua l'acidez de la orina, escasta les fiebres y cura los cólicos. Añade, sollivia les inflamaciones de los güeyos y llimpiar d'escrecencies. El cocimientu de la corteza evacua la orina y tou lo que puede torgar, amás detién el fluxu de sangre, y cola corteza se estriñe el banduyu.

A entamos del sieglu XVIII, Juan de Esteyneffer encamentar como diuréticu y p'enfermedaes renales, según pal dolor de piedra.

La Sociedá Mexicana d'Historia Natural, nel sieglu XIX describe'l so usu como diuréticu y pa les epizooties de les pites.

Nel sieglu XX, Maximino Martínez referir pa les afecciones renales, antiespasmódica, antipirético, cicatricial rexenerativu, diuréticu, enfermedaes de los güeyos y pa llavar les víes urinaries.
;Química:
Nel tarmu de *Y. polystachyase* identificaron los flavonoides dimetoxi-metilendioxi-pterocarpan y dehidrorotenona, el esterol beta-sitosterol y un componente d'estructura non determinada, el agustlegorretoside. Na corteza del tarmu detectáronse los mesmos componentes amás del triterpeno beta-amirina. Nel duramen el flavonoide hidroxi-trimetoxi-isoflavona, y na madera del tueru, los flavonoides coatline A y B y la cumarina flemichaparín C.
## Taxonomía
*Eysenhardtia polystachya* describióse por (Ortega) Sarg. y espublizóse en *[[The Silva of North America]] 3: 29*, nel añu 1892.
;Sinonimia:
**Dalea fruticosa G.Don 
**Eysenhardtia amorphoides* [[Kunth]] 
**Psoralea fruticosa* [[Kellogg]] 
**Psoralea fruticosa* [[Sesse]] & [[Moc.]]
**Psoralea stipularis* Sesse & Moc. 
**Varennea polystachya* (Ortega) [[DC.]] 
**Viborquia polystachya* [[Casimiro Gómez Ortega|Ortega]] 
**Wiborgia amorphodes* (Kunth) [[Kuntze]] 
**Wiborgia polystachya'' (Ortega) Kuntze
## Referencies

## Bibliografía
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Ca. nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Lang, J. M. & D. Isely. 1982. Eysenhardtia (Leguminosae: Papilionoideae). Iowa State J. Res. 56(4): 393–417.
# McVaugh, R. 1987. Leguminosae. 5: 1–786. In R. McVaugh Fl. Novo-Galiciana. The University of Michigan, Ann Arbor.
# Pennell, F. W. 1919. Eysenhardtia, In: Rydberg, P. A., Fabaceae-Psoraleae. 24(1): 34–40. In N. Amer. Fl.. New York Botanical Garden, Bronx. 
# Sousa S., M., M. Ricker & H. M. Hernández. 2003. An index for the tree species of the family Leguminosae in Mexico. Harvard Pap. Bot. 7(2): 381–398.
## Enllaces esternos