Ahura Mazda

::*Esti artículu ye sobre'l dios iranín. Pa lleer sobre'l fabricante d'automóviles, ver [[Mazda]].*

**Ahura Mazda** (**') o **Ormuz*' ye'l nome en [[idioma avéstico]] pa una divinidá aponderada por [[Zoroastru]] como'l Creador ensin crear, esto ye, la deidá suprema del [[zoroastrismu]].

El zoroastrismu ye asina descritu polos sos adeptos como *«mazdaiasna»*, l'adoración de Mazda. Nel *Avesta*, «Ahura Mazda ye'l más altu oxetu de cultu», la primer divinidá y la más frecuentemente mentada na lliturxa [[yasna]]. Na cosmogonía y tradición zoroástrica, toles divinidaes menores son tamién creaciones de Mazda (lléase [[Bundahishn|Bundahishn&nbsp;III]]).

Ahura Mazda ye Auramazdā en [[antiguu persa]], Aramazd en [[idioma parto|partu]] y [[idioma armeniu|armeniu]] (*cf.* tamién [[Aramazd]]). En [[persa mediu]] y [[idioma persa|persa nuevu]] el so usu varia, pero Hormizd, Hormuzd, Ohrmazd y Ormazd/Ōrmazd (اورمزد/ارمزد) son treslliteraciones comunes.

Ye'l dios del cielu, omnisciente y sacerdote celeste, líder de los [[Amesha Spenta]], verdaes (non divinidaes) del zoroastrismu creaes por Ahura Mazda p'ayudar a rexir la creación (los ahura). Ye un dios astractu y trascendente, ensin imaxe concreta, polo cual nun ye representable. Los zorastrianos usen el términu *arreyar* pa referise al fueu y la lluz, que son manifestaciones de Ahura Mazda.

[[Angra Mainyu]] ye lo opuesto a Ahura Mazda, ye la representación del mal, nun ye un dios nin un ente y dio llugar al conceutu erróneu de qu'hai «dualismu cósmicu» nel zoroastrianismo. Tamién ye llamáu Ahriman. Representa a los [[daeva]], los de la mala conducta.

Mazda significa 'sabiduría', ye un nome femenín (como'l griegu Sofía). Ahura significa, lliteralmente, el ser altu' masculín.

== La bona mente ==

Ahura Mazda ye entendíu al traviés de la bona mente: pero esta comunión, esti intercambiu ente la divinidá y los humanos qu'estiendan la mano en busca d'él, ye únicu al traviés de la bona mente. Comunícase y manifiéstase a los mortales al traviés de los sos propios atributos éticos que son una parte de la so ser. Los homes y muyeres pueden escoyer ser como'l *achaa* (rectos) o como *vohu manah* (con una mente bono y benévolo), o cualesquier de les otres esencies propies del mesmu ser de Dios. Da los sos propios atributos a la humanidá pa progresar y evolucionar escontra la entereza.

== Nomenclatura ==

Mazda, o más bien la so forma en [[idioma avéstico]] Mazdā (nominativu Mazdå), reflexa'l [[idioma protoiraní|protoiranio]] *Mazdāh. Xeneralmente ye consideráu'l nome propiu de la deidá, según la so [[cognáu]] [[sánscritu]] *medhā* significa 'intelixencia' o 'sabiduría'. En dambos idiomes les pallabres reflexen al [[idioma protoindoiraní|protoindoiranio]] *mazdhā-, del [[idioma protoindoeuropéu|protoindoeuropéu]] ***, que lliteralmente significa 'afitar la mente', y por tanto sabiu'.

L'axetivu *ahura* significaba orixinalmente '[[ahura|ahúrico]]', caracterizando una entidá indoirania específica llamada **asura*.
Anque inda hai rastros evidentes n'antiguos testos indios ya iraninos, en dambes cultures la pallabra apaez esporádicamente como l'epítetu d'otres divinidaes.

Nos [[Gathas]] (Gāθās), los himnos que la so composición atribuyir al mesmu Zoroastru, los dos metaes del nome nun son necesariamente usaes al empar, o inclusive son intercambiaes, o s'usen n'orde invertíu. Sicasí, nos testos más recién del [[Avesta]], Ahura y Mazda son partes integrales del nome Ahura Mazda, que son fundíos n'otres antigües [[llingües iranies]].

== Oríxenes ==
Anque s'acepta qu'Ahura Mazda ye l'equivalente conceptual d'una divinidá protoindoirania, los detalles son asuntu d'especulación y alderique. Un consensu escolásico identifica una conexón al prototípicu **vouruna* y **mitra*, pero nun hai un consensu establecíu sobre si Ahura Mazda ye unu de los dos, o los dos xuntos, o inclusive unu superior a dambos.

Una opinión ye que la divinidá protoindoiranio ye'l Padre Asura ensin nome, esto ye, el dios [[Varuna]] del *Rigveda*. Nesta opinión, el *mazda* zoroástrico ye l'equivalente al [[sánscritu védicu]] *medhira*, descritu nel *Rigveda* [[RV 8|8]].6.10 como la visión del orde cósmicu» que Varuna ufierta a los sos devotos. Tamién se suxirió qu'Ahura Mazda podría ser el desarrollu iranín de la espresión *dvandvah* de **mitra-*vouruna*, siendo *mitra'l per otra parte 'Señor' ensin nome ([[Ahura]]) y *vouruna siendo *mazda*/*medhira* como se señaló enantes. Nesta constelación, Ahura Mazda ye una divinidá compuesta na cual les carauterístiques favorables de **mitra* nieguen les cualidaes desfavorables de **vouruna*.

N'otra opinión, Ahura Mazda ye vistu como'l Ahura *por excelencia*, superior a **vouruna* y a **mitra*, y el Padre Asura ensin nome del *Rig-veda* ye un dios distintu (ver la etimoloxía más arriba) col cual Ahura Mazda puede tar rellacionáu. Nun desarrollu d'esta opinión, la espresión *dvandvah* de **mitra-*vouruna* nun ye otra que l'arcaicu '[[Mithra]]-Baga' del Avesta. Pero mientres nel *Rig-veda* Bhaga ye una divinidá menor por mesmu derechu, nos tiempos protoindoiranios esto foi un epítetu del conceutu de **vouruna'' y nel Irán cimeru siguió siendo un títulu de cultu pa *vouruna, darréu reemplazándolo.
Tamién s'apuntó que na tablilla #337 d'una fortificación en Persépolis, Ahura Mazda ye distintu de Mithra y de Baga.

## Enllaces esternos
* Mazda Ajura

## Referencies