Bill Robinson

**Bill "Bojangles" Robinson**  foi un baillarín de claqué y actor d'Estaos Xuníos, el más conocíu y el meyor pagu artista afroamericanu de la primer metá del sieglu XX. A lo llargo de la so dilatada carrera, trabayó nel ámbitu de los espectáculos minstrel, el vodevil, el teatru del circuitu de Broadway, la industria discográfico, la radio, el cine y la televisión. El so númberu más característicu yera'l baille n'escaleres.

Una popular figura del mundu del entretenimientu de la so dómina, anguaño ye recordáu por baillar xunto a Shirley Temple nuna serie de películes de los años 1930, y por protagonizar el musical *Stormy Weather* (1943), basáu parcialmente na vida del propiu Robinson, y escoyíu pal so caltenimientu nel National Film Registry.

Robinson utilizó la so fama pa superar distintes barreres raciales:
* foi unu de los primeros artistes de minstrel y vodevil n'actuar ensin usar el maquillaxe blackface (cara pintada de negru)
* foi unu de los primeros afroamericanos en baillar claqué solo, ensin acompañamientu
* foi estrella del primer show afroamericanu de Broadway, *Blackbirds of 1928*
* tamién foi'l primer afroamericanu en participar nun filme de Hollywood nun baille interracial (con Shirley Temple en *[[The Little Colonel]]*)
* finalmente, foi'l primer afroamericanu en ser protagonista d'una producción interracial en Broadway

A lo llargo de la so vida, sicasí, Robinson foi tamién criticáu pola so participación y aceptación tácita de los estereotipos raciales de la dómina, con crítiques que-y llamaben una figura *[[Tíu Tom]]*. Robinson resentir de diches crítiques, especialmente por cuenta de los sos esfuercios pa superar los prexuicios raciales. Nesi sentíu, na so vida pública, Robinson tuvo les siguientes actuaciones:
* persuadió a la policía de Dallas pa contratar a los sos primeros policías afroamericnaso
* primió al Presidente Roosevelt mientres la Segunda Guerra Mundial por que los soldaos afroamericanos llograren un tratu más equitativo
* llevó a escena'l primer eventu públicu nunca representáu en Miami

A pesar de ser l'artista negru meyor pagu de la so dómina, Robinson morrió arruináu en 1949, y el so funeral foi pagáu pol so amigu Ed Sullivan.

## Biografía

### Primeros años
Nacíu en Richmond, Virxinia, criar nel barriu Jackson Ward de dicha ciudá. Los sos padres yeren Maxwell, a trabayador d'una tienda de maquinaria, y Maria Robinson, cantante nun coru. La so güela criólu tres finar los sos padres en 1885 cuando él tenía siete años d'edá—el so padre d'una enfermedá crónica cardiaca y la so madre de causes naturales.

### Entamos de la so carrera
A los cinco años d'edá, Robinson empezó a baillar en cerveceríes y frente a teatros en cuenta de unes monedes. Foi afayáu por un promotor cuando baillaba nel esterior del Globe Theater de Richmond, que-y ufiertó trabayar nun show minstrel. Nesa dómina los minstrels yeren protagonizaos por artistes blancos cola cara pintada, pero nos mesmos actuaben neños negros que cantaben, baillaben y cuntaben chistes.

En 1890, con 12 años, Robinson foi a Washington DC, onde trabayó na Benning Race Track, faciendo inclusive de jockey. Fixo equipu con un mozu Al Jolson, de manera que, por unos peniques, Jolson cantaba mientres Robinson baillaba. En 1891 he foi contratáu pa viaxar con un show llamáu *The South Before the War*. Tuvo de xira mientres más d'un añu faciéndose demasiáu mayor pa interpretar con credibilidá'l so papel.

En 1898 volvió a Richmond, apuntándose nuna unidá del exércitu como tambor cuando s'empecipió la Guerra d'España y Estaos Xuníos. Mientres esi periodu recibió un disparu accidental d'un teniente segundu que s'atopaba llimpiando la so arma.

### Vodevil
El 30 de marzu de 1900, Robinson participó nun concursu de baille nel Bijou Theater de Brooklyn, ganando una medaya d'oru y ganando a Harry Swinton, estrella del show *In Old Kentucky*, y consideráu'l meyor baillarín del momentu. La publicidá resultante ayudó a Robinson a consiguir trabayu en numberosos shows itinerantes, anque non siempres como baillarín, pos tamién cantaba y actuaba en duos risibles.

En 1905 Robinson cooperó con George Cooper formando pareya de vodevil, actuando col nome de Cooper & Robinson, siendo unu de los seis únicos númberos negros que formaben parte del Circuitu Keith, que diba dirixíu a públicu blancu. El circuitu pagaba 100 dólares selmanales, con 26 selmanes garantizaes, aumentando significativamente los ingresos de Robinson.

En 1912, Robinson el dúu tresformárase, pasando a faer principalmente un númberu de claqué, y actuando nos circuitos Keith y Orpheum. L'equipu dixebrar en 1914, y l'actriz de vodevil Rai Samuels, que trabayara con Robinson, convenciólu pa conocer al so home y manager, Marty Forkins. So la direición de Forkins, Robinson maureció y empezó a actuar en solitariu, aumentando les sos ganancies a unos 3,500 dólares selmanales. Gracies a Forkins, Robinson foi unu de los primeros artistes en romper la regla del vodevil que prohibía los númberos en solitarios con actores negros.

Cuando Estaos Xuníos entró na Primer Guerra Mundial, el gobiernu entamó una serie de *Liberty Theaters* nos campos d'entrenamientu. Los circuitos Keith y Orpheum fixeron shows de vodevil a preciu amenorgáu, pero Robinson actuó voluntariamente gratis pa miles de soldaos, n'unidaes tanto blanques como negres de les Fuercies Espedicionaries, siendo emponderáu pol Departamentu de Guerra en 1918.

A lo llargo de los años 1920, Robinson siguió la so carrera itinerante como artista de vodevil en solitariu, visitando principalmente Chicago, onde Marty Forkins, el so manager, vivía. Ente 1919–1923 trabayó dafechu dedicáu al circuitu de vodevil Orpheum, y en 1924 y 1925 foi contratáu con dedicación plena pol circuitu Keith.

### Broadway
En 1928, un empresariu blancu, Lew Leslie, produció *[[Blackbirds of 1928]]* nel circuitu de Broadway, una revista negra pa públicu blancu y que protagonizaba Adelaide Hall y Bill Robinson xunto a Aida Ward, Tim Moore y otres estrelles negres. El show foi un gran ésitu en Broadway, onde se representó mientres más d'un añu. N'escena, Adelaide Hall y Robinson baillaben y cantaben un dueto xuntos. A partir d'entós, el papel públicu de Robinson foi'l d'un embaxador nel mundu blancu, calteniendo una conexón col mundu del espectáculu negru al traviés del so mecenalgu del Hoofers Club, en Harlem. Tan esitosa foi la collaboración de Adelaide Hall con Robinson, qu'actuaron xuntos nel prestixosu Teatru Palacey, por aciu de Marty Forkins, n'otru musical de Broadway, "Brown Buddies", que s'estrenó en 1930 nel Teatru Liberty, representándose cuatro meses enantes d'empecipiar una xira polos Estaos Xuníos.

En 1939 Robinson volvió a la escena con *The Hot Mikado*, una versión jazz de la opereta de Gilbert y Sullivan. El show estrenar nel Teatru Broadhurst, con Robinson nel papel del Emperador. La so interpretación de ‘'My Object All Sublime* foi especialmente aplaudida. Tres Broadway, el show pasó a la [[Esposición Xeneral de segunda categoría de Nueva York de 1939]], siendo unu de los mayores ésitos del certame.

El siguiente show de Robinson en Broadway, *All in Fun* (1940), foi con un repartu blancu. A pesar de tener estrelles como [[Imogene Coca]], [[Pert Kelton]], y otros, la función recibió probes crítiques. Cuando les estrelles y coproductores [[Phil Baker (comediante)|Phil Baker]] y [[Leonard Sillman]], dambos blancos, retiráronse, Robinson pasó a ser el protagonista, el primer afroamericanu en liderar una producción blanca. Anque les crítiques fueron bien positives sobre Robinson, el show nun tuvo una bon resultancia de taquilla, teniendo de cerrar tres cuatros representaciones.

=== Carrera cinematográfica ===
A partir de 1930, les revistes negres menguaron la so popularidá, pero Robinson caltuvo la so fama gracies a la so participación nunes catorce películes de compañíes como [[RKO Pictures]], [[20th Century Fox]] y [[Paramount Pictures]].

==== Primeros filmes ====
El debú cinematográficu de Robinson foi na cinta musical de [[RKO Pictures]] de 1930 *Dixiana*. A *Dixiana* siguió *Harlem is Heaven* (1932), película na cual tuvo'l so primer papel protagonista. La cinta foi producida en Nueva York y nun llogró bones resultaos económiques, lo que motivó que Robinson centrar nes producciones llevaes a cabu en Hollywood.

==== Trabayu xunto a Shirley ====
La idea de cuntar con un baillarín negru pa baillar con Temple en *The Little Colonel* foi realmente propuesta pol direutivu de Fox [[Winfield Sheehan]] tres un discutiniu con [[D. W. Griffith]]. Sheehan nun taba seguru de l'habilidá de Robinson como actor, anque'l baillarín finalmente superó la prueba dramática, y foi contratáu p'actuar con Temple y p'enseñar claqué a l'actriz.

Temple yá actuara en cinco film estrenaos en 1934, ya interpretara un númberu de claqué con [[James Dunn]] en *Stand Up and Cheer!* En siendo contratáu por [[20th Century Fox]], decidióse que Robinson baillara'l so famosu númberu de la escalera xunto a Temple. Robinson y Temple formaron la primer pareya interracial de baillarinos de la historia de Hollywood. La escena foi revesosa na so dómina, y por ello foi cortada nos estaos sureños xunto con otres tomes nes cualos dambos entraben en contautu. En total, Temple y Robinson actuaron xuntos en cuatro películes: *The Little Colonel*, *The Littlest Rebel*, *Rebecca of Sunnybrook Farm* y *Just Around the Corner*.

De resultes de too ello, Robinson y Temple fixéronse bonos amigos, lo cual l'actriz confirmaba n'años posteriores.

==== Otres películes ====
En rares ocasiones, Robinson abandonó los estereotipos afroamericanos impuestos por Hollywood. Asina, nuna escena de *Hooray for Love* encarnó a un alcalde de Harlem, y en *One Mile from Heaven* (1937) fixo un papel románticu xunto a l'actriz negra [[Fredi Washington]], al relaxase'l tabú que Hollywood caltenía escontra dichos papeles ente los actores negros.

Amás, Robinson actuó con [[Will Rogers]] en *In Old Kentucky* (1935), la última película de Rogers enantes de finar n'accidente d'aviación. Dambos actores fueron bonos amigos, y tres la muerte de Rogers, Robinson negar a volar, escoyendo en cuenta de ello'l tren pa los sos viaxes.

==== Stormy Weather ====
La última actuación cinematográfica de Robinson llegó en 1943 con unu de los papeles protagonistes del musical de Fox *Stormy Weather*, interpretáu por [[Lena Horne]]. Na cinta tamién actuaben [[Fats Waller]], na so última película enantes de finar, [[Cab Calloway]] y la so orquesta, y los [[Hermanos Nicholas]].

Nel añu 2001, *Stormy Weather* foi escoyida pa ser caltenida nel [[National Film Registry]] por ser "cultural, histórica, o estéticamente significativa."

=== Radio y grabaciones discográfiques ===
Dende 1936 hasta la so muerte en 1949, Robinson fixo numberoses actuaciones radiofóniques, al igual que delles televisives. Daqué bien raru pa un artista negru de la dómina, dacuando dirixíase de manera direuta al públicu.

Robinson tamién fixo delles grabaciones, ente elles una na que demostraba cada unu de los sos pasos de claqué acompañaos de los sos correspondientes soníos.

=== Vida personal ===
Pocu saber del primer matrimoniu de Robinson con Lena Chase en 1907. La pareya nun tuvo fíos, y dixebráronse en 1916, divorciándose en 1922. La so segunda muyer foi Fannie S. Clay, cola que s'había casáu pocu dempués de divorciase de Chase. Divorciar de Clay en 1943. La so tercer muyer foi Elaine Plaines, cola que se casó en 1944 en [[Columbus (Ohio)]], permaneciendo dambos xuntos hasta la muerte de Robinson. Nun tuvo fíos en nengún de los sos matrimonios.

L'últimu proyeutu teatral de Robinson diba ser *Two Gentlemen from the South*, con [[James Barton]], pero'l show nun llegó a estrenase.

La última apaición pública de Robinson tuvo llugar en 1949, poques selmanes enantes de la so muerte, como convidáu sorpresa del show televisivu de [[Ted Mack]] *The Original Amateur Hour*.

A pesar de ser l'artista negru meyor pagu de la primer metá del [[sieglu XX]], Robinson morrió arruináu en Nueva York en 1949, a los 71 años d'edá por causa de un fallu cardiacu. El so funeral foi entamáu y pagu pol so amigu y presentador de televisión [[Ed Sullivan]]. Celebróse un serviciu relixosu na Ilesia Baptista Abyssinian, y l'alcalde de Nueva York [[William O'Dwyer]] dio unes pallabres na so alcordanza. Robinson foi soterráu nel Campusantu Evergreens de [[Brooklyn]], Nueva York.

En 1987 Robinson foi incorporáu al Salón de la Fama del Muséu Nacional de Baille Mr. & Mrs. Cornelius Vanderbilt Whitney.

== Filmografía ==


== Seleición de la so discografía ==
* 1929 *Ain't misbehavin*' / *Doing the new low down*, con [[Irving Mills]] & His Hotsy Totsy Gang, [[Brunswick Records]]
* 1931
** *Keep a song in your soul* / *Bill Robinson blues* [[Brunswick Records]] y [[Columbia Records]]
** *Keep a song in your soul* / *Just a crazy song (Hi-hi-hi)* [[Brunswick Records]]
* 1935 *Living in a great big way*, con [[Jeni Le Gon]], Rino Records
* 1943 *Stormy Weather*, banda sonora de la película, Fox Records

== Referencies ==

* *International Tap Association Newsletter*, mayu/xunu de 1993
* *The American Dictionary of Biography*
* *Webster's American Biographies*
* Haskins, James; Mitgang, N. R., *Mr. Bojangles: the biography of Bill Robinson'' (Nueva York: William Morrow, 1988). ISBN 0-688-07203-8

## Enllaces esternos

* Bill Robinson nel Campusantu Evergreens