Santu Domingu

**Santu Domingu** (oficialmente **Santo Domingo de Guzmán**) ye la capital de la República Dominicana. La ciudá ta asitiada sobre'l mar Caribe, na desaguada del ríu Ozama, na mariña sur de la isla. Fundada por Bartolomé Colón en 1498, na marxe oriental del ríu Ozama y depués treslladada por Nicolás de Ovando en 1502 a la marxe occidental del mesmu ríu. Conocida por ser el llugar del primer asentamientu européu n'América, y por ser la primer sede del gobiernu colonial español nel Nuevu Mundu. Atópase dientro de les llendes del Distritu Nacional, y esti postreru de la mesma ta bordiáu per trés partes pola provincia Santu Domingu. Llenda al sur col mar Caribe, al este col conceyu Santu Domingu Este, al oeste con Santu Domingu Oeste y al norte con Santu Domingu Norte; ente toes formen el Gran Santu Domingu El cual la so área metropolitana supera los 4 millones d'habitantes.

En Santu Domingu atopen la primer catedral y el primer castiellu d'América; dambos allugaos na Ciudá Colonial, zona declarada como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.

Santu Domingu ye unu de los mayores centros culturales, financieros, políticos, comerciales ya industriales de la República Dominicana; delles industries del país tán allugaes dientro de la ciudá. Santu Domingu tamién sirve como'l principal puertu del país. Unu de los puertos de la ciudá atópase na desaguada del ríu Ozama y acueye a los buques más grandes, y ye capaz de recibir tanta cargues de pasaxeros como tráficu de mercancíes.

Santu Domingu llevó'l nome de "Ciudá Trujillo" dende 1936 hasta 1961, por cuenta de un cambéu fechu pol dictador Rafael Leónidas Trujillo Molina. Anguaño, Santu Domingu ye la metrópolis más importante del país, dáu'l so PIB Paridá de poder adquisitivu US$ 36,000 millones y amás ye la ciudá más poblada del Caribe.

## Historia
Primero que Cristóbal Colón afayara la islla en 1492, los taínos poblaben la islla que llamaben Quisqueya (madre de toles tierres) y Haití (tierra d'altos montes), y que Colón renombró como La Española, qu'inclúi la parte que güei ocupa la República d'Haití. Nesi momentu, el territoriu de la islla consistía en cinco cacicazgos: Marién, Maguá, Maguana, Jaragua y Higüey. Estos yeren gobernaos respeutivamente polos caciques *Guacanagarix*, *Guarionex*, *Caonabo*, *Bohechío*, y *Cayacoa*.

El primer asentamientu remontar a 1493, el periodu cuando s'asitiaron los primeros europeos na isla, anque foi fundada oficialmente'l 5 d'agostu de 1498 por Bartolomé Colón col nome de *La Nueva Isabela*, dempués d'unu anterior construyíu pol so hermanu *Cristóbal Colón*, dambos asentamientos llevaben el so nome n'honor a la reina de Castiella Sabela I. Depués más tarde pasó a llamase "Santu Domingu", n'honor a Santu Domingu, quien foi'l patronu de *Domenico Colombo*, padre de *Cristóbal Colón*. La ciudá aportó a conocida como la "puerta d'entrada al Caribe".

Santu Domingu foi destruyida por un furacán en 1502, y el nuevu gobernador Nicolás de Ovando facer reconstruyir n'otru sitiu cercanu. El diseñu orixinal de la ciudá y una gran parte de la so muralla defensiva inda puede apreciase anguaño na Zona Colonial, declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1990. La Zona Colonial, bordiada pel ríu Ozama, tien tamién una impresionante coleición d'edificios del sieglu XVI, incluyendo cases palaciegues ya ilesies que reflexen l'estilu arquiteutónicu de la dómina medieval.

Los edificios coloniales más importantes de la ciudá inclúin la *Catedral de Santa María La Menor*, llamada Catedral Primada d'América, qu'establez la so distinción, el Alcázar de Colón, primer castiellu d'América y residencia del Virréi de les Indies, Don Diego Colón, fíu de Cristóbal Colón; el Monesteriu de San Francisco, les ruines del primer monesteriu n'América; el Muséu de les Cases Reales, l'antiguu Palaciu del Gobernador Xeneral, el *Palaciu de la Real Audiencia*; el Parque Colón, una plaza histórica, la Fortaleza Ozama, la más antigua fortaleza n'América; el Panteón de la Patria, un antiguu edificiu xesuita qu'acueye los restos de dellos insignes representantes de la Orde de los Dominicos, y la Ilesia del Conventu Dominicu, el primer conventu n'América.

A lo llargo del so primer sieglu, Santu Domingu foi plataforma de gran parte de la esploración y conquista del Nuevu Mundu.

En 1586, Francis Drake ocupó la ciudá esixendo un rescate pola mesma. La invasión y saquéu de Drake de La Española y con un dominiu español debilitáu, la capital foi abandonada y dexada a mercé de los pirates por más de 50 años. Una espedición unviada por Oliver Cromwell en 1655 atacó la ciudá de Santu Domingu, pero foi derrotáu y retiróse tomando Xamaica, nel so llugar.

Dende 1795 hasta 1822 la ciudá camudó de mandu delles vegaes. Foi cedida a Francia en 1795, ocupada por rebeldes esclavos haitianos en 1801, recuperada per Francia en 1802, y nuevamente recuperada per España en 1809. En 1821 Santu Domingu convertir na capital del Estáu Independiente del Haití Español. Dos meses más tarde el nuevu Estáu foi ocupáu per Haití. La ciudá y la colonia perdió gran parte de la población española de resultes d'estos acontecimientos.

Santu Domingu convirtióse nuevamente nuna nación llibre, cuando los dominicanos llograron el so independencia de la dominación haitiana el 27 de febreru de 1844 escurrida pol héroe nacional dominicanu Juan Pablo Duarte. La ciudá foi un premiu apostáu por diversu facción polítiques nes décades vinientes d'inestabilidá. Amás, el país tuvo que llibrar múltiples batalles con Haití, la Batalla del 19 de marzu, la Batalla del 30 de marzu, la Batalla de Las Carreras, y la Batalla de Beler, son dalgunos de les batalles más destacaes, dichos conflictos mentar nel himnu nacional, tamién esisten cais de la ciudá col nome d'ellos. En 1861 el país tornó a manes españoles, quien llegaron a un alcuerdu col líder dominicanu Pedro Santana pol qu'esti postreru ganó numberosos títulos honoríficos y privilexos, en cuenta de l'anexón de la nueva nación a España. La Guerra de Restauración Dominicana empezó en 1863 sicasí, en 1865 el país taba llibre nuevamente dempués qu'España se retirara.

Mientres los próximos dos tercios de sieglu, Santu Domingu y la República Dominicana tuvieron munchos otros conflictos. los cambeos de gobiernu yeren relativamente curtios, a eso añader la ocupación polos Estaos Xuníos, 1916-1924. La ciudá foi cutida pol furacán San Zenón en 1930, que causó grandes daños. Dempués de la so reconstrucción, Santu Domingu foi conocida oficialmente como *Ciudá Trujillo* n'honor al dictador Rafael Leónidas Trujillo, quien gobernó dende 1930 hasta 1961. Dempués del so asesinatu en 1961 la ciudá pasó a llamase de nuevu Santu Domingu. Volvió ser escenariu de la llucha contra la ocupación de los Estaos Xuníos en 1965.

En 1992 conmemoróse'l 500 º aniversariu, el quintu centenariu del Descubrimientu d'América. Foi construyíu'l Faru a Colón con un costu averáu de 400 millones de pesos dominicanos, foi alzáu en Santu Domingu pa esta ocasión.

## Xeografía

El ríu Ozama cuerre 148 quilómetros antes de desaguar nel mar Caribe. La posición de Santu Domingu na ribera del Ozama foi de gran importancia pal desenvolvimientu económicu de la ciudá y la crecedera del comerciu mientres la dómina colonial. El ríu Ozama ye onde s'atopa'l puertu más activu del país.

La ciudá de Santu Domingu llinda al norte col ríu Isabela; al este col ríu Ozama; al sur el mar Caribe; y al oeste dende'l ríu Isabela siguiendo la Carretera de la Isabela hasta l'Autopista Duarte siguiendo hasta la Kennedy con Luperón y siguiendo la Luperón hasta la Av. Independencia incluyendo la urbanización Costa Azul.

### Clima
Según la clasificación climática de Koppen, Santu Domingu tien un *clima tropical monzónicu*. La temperatura permediu varia un pocu na ciudá, por cuenta de los vientos alisios tropicales qu'ayuden a apangar el calor y el mugor mientres tol añu. Gracies a estos vientos alisios, Santu Domingu, escasamente esperimenta'l calor afogadiego y el mugor que s'espera atopar nun clima tropical (anque esto varió debíu al calentamientu global). De normal, avientu y xineru son los meses más frescos; y xunetu, agostu y setiembre son los más calientes. A pesar de tener un clima tropical y tar en mediu del Caribe, Santu Domingu esperimenta temperatures fresques ente payares y marzu por cuenta de los montes cercanos y los frentes fríos que lleguen dende'l norte, cuando en dellos díes la temperatura máximo nun suel xubir más de 25°C y la mínima puede baxar a los 16°C-18°C.

Santu Domingu promedía 1.445 mm de precipitación per añu. Los sos meses más secos son de xineru a abril, sicasí, por cuenta de los vientos les precipitaciones llegar a ver inclusive mientres estos meses. Debíu que'l so mes más secu ye inferior a 60 mm, Santu Domingu entra na categoría del *clima tropical monzónicu*. Al igual que munches otres naciones del Caribe, Santu Domingu ye bien susceptible a los furacanes. La mínima rexistrada ye de 6&nbsp;°C(42.8&nbsp;°F),y la máxima rexistrada 39&nbsp;°C(103.1).

## Población
La demografía de Santu Domingu ye similar a la del restu del país, sacantes la población d'inmigrantes (principalmente haitianos) ye más grande nesta ciudá por cuenta de la relativa comodidá d'atopar trabayu y al dinamismu económicu de la mesma en comparanza coles provincies. La ciudá de Santu Domingu tamién cunta con comunidaes asiáticos (principalmente chinos), árabes (principalmente libaneses), europeos (principalmente españoles ya italianos).

### Clases sociales

El 34% de la población de Santu Domingu (Distritu Nacional) pertenez a estratos socioeconómicos altos, 50% a estratos medios y 16% a estratos baxos, comparáu col permediu nacional de 13%, 47% y 40%, respeutivamente. Na circunscripción #1 de Santu Domingu (conformada mayormente por barrios de clase alta), el 65% pertenez a los estratos cimeros, 31% a estratos medios y 4% a estratos baxos; na circunscripción #2, les cifres son: 29%, 55% y 16%, respeutivamente; ente que na circunscripción #3, los númberos son: 11%, 63% y 26%, respeutivamente.

## Política y gobiernu

Santu Domingu ye la sede del gobiernu nacional de la República Dominicana. El Palaciu Nacional, que ye la oficina del Presidente, según el Congresu Nacional, atópase nel área metropolitana. L'actual alcalde de la ciudá ye David Collada. La ciudá ye alministrada pol Conceyu del Distritu Nacional, que s'encarga de les funciones municipales. La *Policía Nacional* y *Policía de turismu* (CEISTUR) tienen la xera de faer cumplir la seguridá de la ciudá.

## Desenvolvimientu económicu

Santu Domingu ye'l centru cultural, financieru, políticu y comercial de la República Dominicana. La ciudá atrai a munches empreses internacionales y franquicies por cuenta del so allugamientu xeográficu y estabilidá económica; les sedes principales o oficines rexonales de diches empreses suelen tamién tar alcontraes en Santu Domingu. La ciudá, amás, cuenta col principal y más antiguu puertu del país: el Puertu de Santu Domingu, allugáu na mariña sur central, na desaguada del ríu Ozama.

La infraestructura ye afecha pa la mayoría de les operaciones de negociu, sicasí, les cortes d'enerxía siguen siendo un problema en ciertes partes de la ciudá. Un elementu clave qu'ayudó al desenvolvimientu de la ciudá ye la so escelente infraestructura de telecomunicaciones. Nos últimos años la República Dominicana esfrutó d'un sistema modernu de telecomunicaciones, por cuenta de la so privatización ya integración col sistema de los EE.&nbsp;UU.La crecedera económica de la ciudá ye bien notable nel aumentu de la construcción de torres, centros comerciales, autopistes, y nel aumentu na actividá comercial.

Santu Domingu tien una gran fienda social, que va dende los desaxeradamente probes a los bien ricos. Les árees de mayor desenvolvimientu económicu atopar nel *Polígonu Central* de la ciudá, que ta bordiáu pola *Avenida John F. Kennedy* escontra'l norte, la *Avenida 27 de Febreru* al sur, la *Avenida Winston Churchill* l'oeste y la *Avenida Máximo Gómez* escontra l'este, l'avenida Anacaona y la Sarasota al sur, y caracterízase peles sos zones principalmente residenciales y pola so bien activa vida nocherniega.

Delles zones residenciales a destacar son: "*Naco"*, "*Regueru Fondu"*, "*Piantini"*, "*Urb. Fernández"*, "Ens. Julieta"*, "*Paraísu"*, "*Les Praderíes"*, "*Los Praos"*, "La Julia", "*Bella Vista"*, "Los Cacicazgos", "Urbanización Real", "Mirador Sur", ente otros sectores, que consisten sobremanera d'edificios costosos y cases de luxu, qu'oldea con otros sectores nes contornes de la ciudá, como *Gualey* y *Capotillo* que tán menos desenvueltos económicamente.

*Bella Vista* y *La Esperilla* son anguaño los sectores con mayor crecedera y con grandes mega-proyeutos. *Gazcue* pertenez a la zona sureste más tradicional de la ciudá y caracterízase poles sos construcciones que daten de la década de 1930 hasta la década de 1960.

Los centros comerciales de la ciudá atópense principalmente na *Avenida Winston Churchill*, onde s'atopen places, como *Acrópolis Center*, *Blue Mall*, los grandes [[supermercaos]]. Tamién ye la sede de la mayor parte de los bancos comerciales, como'l *Banco Popular Dominicanu*, [[Scotiabank]], *Citibank*, *Bancu BHD León*, *Bancu del Progresu*, *Banreservas*, ente otros. La *Avenida 27 de Febreru* considérase l'avenida más importante de la ciudá. Les places comerciales más antigües de la ciudá son la *Plaza Central* y *Plaza Naco*, esta postrera sirvió como'l primer centru comercial na ciudá. *Sambil* ye unu de los más recién centros comerciales construyíos na ciudá, que atrai a munches de les families d'ingresos medios y baxos. La ciudá cunta con una bolsa de valores establecida a finales de los años 90.



=== Places y centros comerciales ===

**Downtown Center*

== Salú ==

Na ciudá esisten dellos centros de salú tanto públicos como privaos.

Ente los privaos tán:


Ente los públicos tán:
* *Hospital Central de les Fuercies Armaes*
* *Hospital Docente Padre Billini*
* *Hospital Dr. Francisco Moscoso Puello*
* *Hospital Dr. Luis E. Aybar (Morgan)*
* *Hospital Infantil Dr. Robert Reid Cabral*
* Hospital de Maternidá La nuesa Señora de La Altagracia.
* Hospital Dr. Dario Contreras.
* Hospital de Maternidá de Les Mina.
* Hospital Marcelino Velez d'Herrera.

Centros de salú ensin ánimu d'arriquecimientu:
* *Clínica Dr. Cruz Jiminián*
* [[Hospital Xeneral de la Plaza de la Salú]]
* Institutu Nacional de Diabetes Endocrinologia y Nutrición (INDEN)
* *Institutu Dermatolóxicu y Ciruxía de Piel Dr. Huberto Bogaert Díaz*
* *Institutu Dominicanu de Cardioloxía*
* *Institutu d'Oncoloxía Dr. Heriberto Pieter*
* *Hospital Xeneral Dr. Moscoso Puello *

== Educación ==

Santu Domingu ye sede de delles universidaes: La [[Universidá Autónoma de Santu Domingu]] (UASD) ye la primer universidá d'[[América]] y ye tamién la principal de la ciudá y única universidá pública del país. Santu Domingu tien el porcentaxe más altu de residentes con un grau d'educación cimera de la República Dominicana.

Otros centros d'estudiu son:

* [[Pontificia Universidá Católica Madre y Maestra]] (PUCMM), Cortil Santa Tomás d'Aquino
* [[Institutu Teunolóxicu de Santu Domingu]] (INTEC)
* [[Universidá Iberoamericana]] (UNIBE)
* [[Universidá Nacional Pedro Henríquez Ureña]] (UNPHU)
* [[Universidá APEC]] (UNAPEC)
* [[Universidá Católica de Santu Domingu]] (UCSD)
* *Universidad Federico Henríquez y Carvajal* (UFHEC)
* [[Universidá Teunolóxica de Santiago]] (UTESA), Cortil Santa Domingu de Guzmán
* *Institutu Teunolóxicu de les Amériques* (ITLA)
* *Institutu Nacional de Formación Téunicu Profesional* (INFOTEP)
* *Institutu Téunicu Superior Comuñal* (ITSC)
* *Institutu de Ciencies Exactes* (INCE)
* *Institutu Nacional d'Alministración Pública* (INAP)
* *Institutu Téunicu Salesianu* (ITESA)
* *Universidá Adventista Dominicana* (UNAD)
* [[Universidá de la Tercer Edá]] (UTE)
* *Universidá del Caribe* (UNICARIBE)
* *Universidad Eugenio María de Hostos* (VAMOS XUNIR)
* *Universidad Instituto Cultural Domínico Americanu* (UNICDA)
* *Universidá Interamericana* (UNICA)
* *Universidá Nacional Teunolóxica* (UNNATEC)
* *Universidá Odontolóxica Dominicana* (UOD)
* [[Universidá Organización y Métodu]] (O&M)
* *Universidá Psicoloxía Industrial Dominicana*(UPID)
* [[Universidá Nacional Evanxélica]] (UNEV)

== Tresporte ==
*Santu Domingu* cuenta con una variedá de sistemes de tresporte informal. Estos inclúin motoconchos (motocicletes que lleven unu o dos pasaxeros), guaguas (conocíes como voladores), y carros públicos o conchos (una especie de taxis coleutivos que se detienen a recoyer pasaxeros nes cais). Sicasí, hai un serviciu d'autobuses proporcionaos pol gobiernu llamáu *Oficina Metropolitana de Servicios d'Autobuses (OMSA)*, que cunta con una flota d'autobuses y paraes determinaes, dalgunos con aire acondicionáu. El serviciu opera rutes llargues que traviesen l'área metropolitana y son bien populares ente los probes y la clase media.

=== Sistema de carreteres Santu Domingu ye la terminal de cuatro de los cinco carreteres nacionales. La ciudá ta coneutada col suroeste de la República pela carretera RD-2 (avenida George Washington/l'Autopista 30 de mayu), y coles ciudaes del noroeste del país pola RD-1 (Espresu Kennedy/Corredor Duarte), que sirve d'enllaz direutu a la ciudá de [[Santiago de los Caballeros]]. RD-3 (Espresu 27 de febreru/Autopista de Les Américas) que coneuta Santu Domingu direutamente col este del país, incluyendo les ciudaes de [[San Pedro de Macorís (ciudá)|San Pedro de Macorís]], [[La Romana (ciudá)|La Romana]], y los principales sitios turísticos como [[Punta Cana]] y [[Bávaru (República Dominicana)|Bávaru]], y cola provincia de [[Samaná]] (nel nordeste) al traviés de la *carretera de Samaná* o RD-7, amás de l'Autopista 6 de payares o RD-6 que coneuta direutamente la ciudá con San Cristóbal al sur y la carretera nacional RD-4, esta coneuta a Santu Domingu con otres ciudaes como Hato Mayor y El Seibo nel este del país.

==== Aveníes principales ====

Esti oeste:
* *'Avenida John F. Kennedy**: crucia'l [[Distritu Nacional]] d'este a oeste na parte norte-centro. La vía ta compuesta d'un total de diez carriles, cinco en cada llau. Los dos carriles del centru de la vía son carriles espresos que faciliten transitar la ciudá y cuenta con delles cruces en forma d'elevaos y pasos a desnivel.

* **Avenida 27 de febreru**: crucia'l ''Distritu Nacional'' d'este a oeste na parte céntrica de too Santu Domingu. Empieza nel [[Puente Juan Bosch]] y traviesa tola ciudá hasta llegar a la rotonda de la ''Plaza de la Bandera'', onde s'enllarga hasta'l conceyu de [[Santu Domingu Oeste]] y termina na ''Autopista Duarte''. La vía ta compuesta de doce carriles en total, seis en cada llau. Los cuatro carriles nel centru de la vía son espresos que faciliten transitar la ciudá d'este a oeste, cuntando con delles cruces en forma d'elevaos, paso desnivel y túneles. Amás, los carriles al llau de les ceres son esclusivos d'autobuses y los demás son carriles locales.

* **Avenida Bolívar**: estender dende'l [[Baluarte del Conde#Parque Independencia|Parque Independencia]] hasta llegar al encruz cola ''Avenida Winston Churchill.'' En tola so estensión, esta avenida ta compuesta de tres carriles locales d'una vía en direición este oeste. 

* **Avenida Independencia**: estender dende l'encruz cola ''Autopista 30 de Mayu'' hasta'l ''Parque Independencia''. La vía ta compuesta d'un total de cuatro carriles (dos en direición este y dos en direición oeste) dende l'encruz cola ''Autopista 30 de Mayu'' hasta l'encruz de la ''Avenida Italia''. Dende l'encruz con ''Av. Italia'' hasta'l ''Parque Independencia'', l'avenida convertir nuna vía en direición este y namái contién tres carriles.

* **Avenida George Washington**: ye popularmente conocida como ''"El Malecón"'' por ser l'avenida que forma parte de la mariña de la ciudá. L'avenida estender dende la ''Calle Palu Fincáu'' hasta l'encruz cola ''Av. Lincoln''; dende esi puntu hasta'l ''ríu Haina'' estiéndese la ''Autopista 30 de mayu'', tamién s'inclúi'l ''Paséu Presidente Billini'', qu'empecipia na cai ''Palu Fincáu'' y xúnese a la ''Avenida del Puertu'' que bordia la marxe occidental del [[ríu Ozama]]. En tola so estensión la vía ta compuesta de cuatro carriles (dos en dambos llaos). Nesta avenida pueden atopase los hoteles más esclusivos de la ciudá, dellos casinos, el pimpanu complexu mistu [[Malecon Center]], el ''obeliscu'' y el ''Parque Eugenio María de Hostos''. Bien popular pola celebración del [[Antroxu na República Dominicana|antroxu]].
Norte-sur:
* **Avenida Winston Churchill**: estender dende la ''Av. Kennedy'' hasta la ''Av. 27 de febreru'', d'ende sigue como la ''Avenida Jiménez Moya'' hasta llegar al ''Centru de los Héroes'' y d'últimes ''el malecón''. Esta vía estremar poles sos palmes datileres que tán llantaes nes sos ceres. En tola so estensión la vía ta compuesta de seis carriles (trés en cada llau) y una amplia y arbolada [[Mediana (tráficu)|mediana]] popularmente conocida como ''"Bulevar de la Churchill"'' y dientro d'este'l ''Bulevar de les Estrelles''.

* **Avenida Abraham Lincoln**: estender dende la ''Av. Kennedy'' hasta'l ''malecón''. La vía ta compuesta de seis carriles (trés en cada llau) y una media con palmes cana. A lo llargo y anchu d'esta avenida tán allugaes delles edificaciones, clubes, restoranes y comercios.

* **Avenida Ortega y Gasset**: estender dende la ''Paséu de los Reis Católicos'' hasta la ''Av 27 de febreru''. La vía ta compuesta de cuatro carriles, dos en cada llau. Nesta vía atopa'l [[Centru Olímpicu Juan Pablo Duarte|Centro Olímpicu]] y la ''Plaza de la Salú''.

* **Avenida Tiradentes**: estender dende'l malecón nel sur, travesando la [[Universidá Autónoma de Santu Domingu]]. Sigue escontra'l norte pasando pola ''Av. 27 de febreru'', la ''Av. John F. Kennedy'', y siguiendo escontra'l norte pol [[Estadiu Quisqueya]] y llegamos hasta'l [[Parque Zoolóxicu Nacional (República Dominicana)|parque zoolóxicu]].

* **Avenida Luperón**: estender dende la ''Av. Kennedy'' hasta la ''Autopista 30 de Mayu'' nel estremu occidental de Santu Domingu. La vía ta compuesta d'ocho carriles, cuatro en cada llau y una mediana arboleada. Dellos llugares d'interés alcontraos nesta avenida inclúi'l ''Centru Gallístico'', la ''zona industrial d'Herrera'', y la ''Plaza de la Bandera''.

* **Avenida Máximo Gómez**: estender dende la ''Ponte Presidente Peynado'' hasta'l ''Malecón''. La vía ta compuesta de cuatro carriles, dos en cada llau. Importantes edificaciones y puntos d'interés que pueden atopase nesta vía son el ''Campusantu Nacional'', la ''Plaza de la Cultura'' qu'alluga'l [[Teatru Nacional Eduardo Brito|Teatru Nacional]], y el ''[[Palaciu de Belles Artes de la República Dominicana|Palaciu de Belles Artes]]''. Tamién s'atopen les universidaes [[UTESA]] y [[UNAPEC]], según tamién la sede del ''Banco Popular'' y l'hotel cinco estrelles "''Hotel Barceló Santu Domingu''".

* **Avenida Duarte**: estender dende l'encruz ''Avenida de los Mártires'' y ''Paséu de los Reis Católicos'' hasta la ''Calle Padre Billini'' na [[Ciudá Colonial (Santu Domingu)|Zona Colonial]]. L'avenida ta compuesta de tres carriles nuna vía direición norte a sur que se convierte nun carril al entrar a la ''Zona Colonial''. Esta avenida ye la principal vía comercial pa persones de baxos recursos económicos de tola zona metropolitana con grandes almacenes, restoranes, y tiendes qu'ufierten bienes y servicios a modestos precios. En "la Duarte" (como se conoz popularmente) puede atopase el ''Mercáu Nuevu'', el ''Parque Enriquillo'', la ''Plaza Comercial Duarte'' y el ''Barriu Chinu de Santu Domingu''.

* **Avenida Nicolás de Ovando*': alcuéntrase allugada na parte norte de Santu Domingu empezando na [[rotonda]] del sector *Cristu Rei*, y fai esquina coles aveníes *Ortega y Gasset*, *Máximo Gómez*, *Duarte* y *Arbert Thomas*, ente otres; rematando nel sector de *Simón Bolívar*. Esta avenida carauterizar por tener munchos puestos de ventes de [[repuestu|repuestos]] mecánicos.

==== Corredor Duarte ====
El [[Corredor Duarte]] considérase una de les obres d'infraestructura y d'axilización de tránsitu de vehículos más importantes pa la ciudá, con un costu de US$203 millones. El proyeutu *Corredor Duarte* consiste na construcción de seis elevaos que van entainar el tránsitu de vehículos tantu nel Distritu Nacional como na provincia Santu Domingu.

El Corredor Duarte facilitaría'l desplazamientu de más de 800 mil unidaes vehiculares polos cruces de la *Autopista Duarte* cola *Carretera de Manoguayabo* y la *Avenida Monumental*; *Avenida John F. Kennedy* con *Avenida Núñez de Cáceres* y *Cai Dr. Fernando A. Defilló*; *Avenida 27 de febreru* con *Avenida José Ortega y Gasset*; y *Avenida Charles de Gaulle* con *Autopista de San Isidro*.

=== Teleféricu de Santu Domingu ===

El Teleféricu de Santu Domingu, proyeutu ambiciosu del gobiernu, va tener una inversión de trés mil millones de pesos y envalórase que va beneficiar a más de 287,400 persones de manera direuta. El modernu sistema de tresporte va cuntar con c estaciones que van beneficiar a residentes de Santu Domingu Norte, Santu Domingu Este y Distritu Nacional, sobremanera aquellos que moren en zones vulnerables cercanes al ríu Ozama.

La primer estación en Gualey, y que va coneutar col Metro, construyir nel terrén que foi en primer ocasión destináu pa la construcción d'un centru p'atender a persones con enfermedaes mentales, un proyeutu del Despachu de la Primer Dama. La segunda va tar en Los Tres Brazos, la tercera en Sabana Perdida y la cuarta na avenida Charles de Gaulle. Según URBE, con esti sistema de cable aereu los usuarios van poder aforrara 30 minutos de viaxe y 30% nel costu del pasaxe. Ta programáu pa empecipiar operaciones a finales del 2017.

=== Metro ===


El [[Metro de Santu Domingu]] ye un sistema de tresporte masivu soterrañu y eleváu que va consistir en seis llinies. La primer llinia y segunda llinies yá tán en serviciu y tienen un llargor combináu d'unos 30km. La llinia unu empieza de forma elevada en [[Villa Mella]] ([[Santu Domingu Norte]]), travesando la *Av. Hermanes Mirabal*; sigue pola *Av. Máximo Gómez* hasta la *Av. Correa y Cidrón* y termina nel *Centru de Los Héroes*, cerca del *Malecón*.

La segunda llinia, percuerre en direición este oeste per debaxo del *Espresu Kennedy*, dende la *Av. Francisco del Rosario Sánchez*, na cabeza de la ponte homónima, siguiendo pola *Av. Padre Castellanos, Espresu V Centenariu, Av. John F. Kennedy* hasta'l Km 9 de la*Autopista Duarte* con *Av. Gregorio Luperón*. 

La tercer llinia tamién se va executar nuna direición este oeste, per debaxo del *Espresu 27 de febreru*.

El metro de Santu Domingu tresporta diariamente a más de 200 mil pasaxeros, sicasí hai díes nos cualos llega a tresportar más de 300 mil.

=== Puertu Santu Domingu: Sans Souci ===

El [[Puertu de Santu Domingu]] ta asitiáu a veres del [[ríu Ozama]]. El so allugamientu nel centru del [[Caribe (zona)|Caribe]] ye perfecta pa planiamientos d'itinerarios flexibles, al igual que tresferencies fáciles y diverses acomodaciones, por cuenta de la escelente infraestructura vial y aeroportuario na rexón de Santu Domingu. El puertu ta preparáu pa operaciones de puerto madre como de tránsitu.

El puertu foi totalmente anováu como parte d'un proyeutu de rehabilitación urbana qu'apunta a la integración del área del puertu cola [[Ciudá Colonial (Santu Domingu)|Ciudá Colonial]], pa crear un destín curiosu pa cruceros, yates y turismu polo xeneral.

== Museos ==

Santu Domingu ye la sede de numberosos museos dedicaos a la historia de la República Dominicana. La mayoría d'ellos tán dientro de la Zona Colonial.

* *Muséu Alcázar de Colón*, dedicáu al caltenimientu, esposición y espardimientu de la vida de la familia Colon na ciudá de Santu Domingu y la dómina virreinal
* [[Baluarte del Conde#Altar de la Patria.|Altar de la Patria]], llugar onde fuelguen los restos de los trés padres de la patria dominicana
* *Muséu Naval de les Atarazanas*, Tien como misión el caltenimientu, esposición y espardimientu del patrimoniu artísticu sobre arqueolóxica subacuática nacional
* [[Muséu de les Cases Reales]], dedicáu a la dómina colonial
* [[Muséu de Duarte]], resume y amuesa la historia del movimientu y llucha pola independencia
* *Muséu d'Historia Natural*, destináu a les distintes conocencies rellacionaes cola naturaleza y la so redolada, atendiendo a la biodiversidá y la ecoloxía dominicana
* *Muséu del Home Dominicanu*, destináu al caltenimientu, investigación, esposición y espardimientu del patrimoniu artísticu y el patrimoniu inmaterial sobre antropoloxía nacional, arqueoloxía precolombina y etnoloxía nacional
* *Muséu Mundu del Ámbare*, tien como misión la esposición y espardimientu de la esplotación del ámbare nacional
* *Muséu d'Arte Moderno*, dedicáu al caltenimientu, investigación, esposición y espardimientu del patrimoniu artísticu sobre les artes plástiques modernes y contemporánees nacionales
* *Muséu Nacional d'Historia y Xeografía*, ta dedicáu a tola historia dominicana, dende la dómina [[América precolombina|precolombina]] hasta la dómina contemporánea

== Monumentos ==

Los llugares famosos de Santu Domingu inclúin la [[Cai El Conde]], la [[Puerta de la Misericordia]], la Catedral Santa María La Menor ([[Catedral Primada d'América]]), y el [[Alcázar de Colón]], toos allugaos na [[Ciudá Colonial (Santu Domingu)|Zona Colonial]] de la ciudá. Esta parte foi declarada pola UNESCO Patrimoniu de la Humanidá en 1990.


Nel centru de la ciudá, l'área del Malecón ye una zona comercial vibrante y centru turísticu, teniendo como puntu d'atraición l'obeliscu asitiáu nel estremu oriental de la *Avenida George Washington*.

Otros llugares d'interés son la *Plaza de la Cultura*, qu'alluga los llugares culturales más importantes de la ciudá, como'l [[Teatru Nacional Eduardo Brito]] y el [[Muséu d'Arte Moderno de Santu Domingu|Muséu d'Arte Moderno]]; el *Palaciu de Belles Artes*, un neoclásicu teatru que ye'l llar permanente de la *Orquesta Sinfónica Nacional*; el *Parque Mirador Sur*, un parque de seis quilómetros cuadraos na parte suroeste de la ciudá; y el [[Bulevar 27 de febreru]], un paséu piatonal asitiáu na allegada *Avenida 27 de Febreru*, qu'amuesa numberoses obres d'arte de destacaos artistes dominicanos y escultores.

Otra atraición ye'l [[Centru Olímpicu Juan Pablo Duarte]], un complexu deportivu en plenu centru de Santu Domingu. Esti complexu foi utilizáu pa celebar los [[Xuegos Panamericanos de 2003]].

== Parques y árees recreatives ==

Santu Domingu tien dellos parques, trés de los cualos son [[Mirador (paisaxe)|Miradores]] y alcuéntrense nel norte, sur y este de la ciudá, respeutivamente. A pesar de qu'estos parques son relativamente grandes, Santu Domingu entá escarez d'abondes árees d'esparcimientu. El [[Distritu Nacional]] ta arrodiáu pol *Petrina Verde de Santu Domingu*. Dellos parques y llugares recreativos son:

* *Parque Enriquillo*
* *Parque Mirador Sur*, allugáu na seición suroeste de la ciudá
* [[Baluarte del Conde#Parque Independencia|Parque Independencia]], llugar onde se dio la independencia del país allugáu na Zona Colonial
* [[Parque Colón (Santu Domingu)|Parque Colón]], dedicáu al Descubrimientu allugáu na Zona Colonial
* *Parque Metropolitanu Les Praderíes*
* *El Malecón*
* [[Xardín Botánicu Nacional de Santu Domingu|Xardín Botánicu Nacional]]
* [[Parque Zoolóxicu Nacional (República Dominicana)|Parque Zoolóxicu Nacional]]
* *Barriu Chinu de Santu Domingu*
* *Parque Núñez de Cáceres*

== Medios de comunicación ==
=== Televisión ===
En Santu Domingu hai 15 estaciones de televisión (tantu en UHF y VHF). La ciudá tien el mayor númberu de señales de televisión nel país, siguida por [[Santiago (República Dominicana)|Santiago]].

;VHF

;UHF


Les canales adicionales de TV por cable son apurríos por compañíes como *Aster*, *Cable TV Dominicana*, [[SKY Méxicu|SKY]], *Telecable de Tricom*, *Exitovision*, *WIND telecom*, *Claro Tv*.

=== Radio ===
En Santu Domingu esisten alredor de 100 estaciones radiales en frecuencia [[AM]] y [[Frecuencia modulada|FM]].

;FM

;AM


=== Serviciu telefónicu ya internet ===
[[Codetel]] (Compañía Dominicana de Teléfonos) yera orixinalmente la provisora del serviciu telefónicu na República Dominicana dende 1930. Más tarde la compañía foi adquirida por *GTE* (dempués [[Verizon]]). En 2004 la compañía foi nomada como *Verizon Dominicana* y depués foi vendida a [[América Móvil]], que la renomó nuevamente *Codetel*, como una estratexa de marketing. La compañía utilizaba'l nome de [[Claro]] pa la so división de telefonía móvil, hasta'l 2011, fecha en qu'unificaron les marques. La segunda empresa en servicios de teléfonos residenciales ye [[Tricom]], siguíu d'Orange y Viva que s'especialicen en telefonía móvil.

Los códigos d'área nacionales son 809, 829 y 849. En 2005 el códigu d'área 829 crear tres escosase'l 809, debíu al aumentu de fax, móviles y llinies de teléfonos na última década. La República Dominicana utiliza +1-809-XXX-XXXX y +1-829-XXX-XXXX como formatu oficial pa los númberos de teléfonu.

A finales de mayu de 2009, el *INDOTEL* plantegó la idea d'introducir un nuevu códigu d'área (849), col fin d'aumentar la disponibilidad de númberos de llinia nel país. El nuevu códigu d'área entró en vigencia febreru de 2010.

[[.do]] ye'l dominiu d'Internet pa la República Dominicana. El país tien un envaloráu de 2.000.000 usuarios d'Internet.

== Deportes ==
=== Béisbol y el Fútbol===
El [[béisbol]] ye'l deporte más popular en tol país. En Santu Domingu funcionen dos de los seis equipos de la [[Lliga de Béisbol Profesional de la República Dominicana|Lliga Dominicana]]:

* [[Tigres del Licey]], fundáu en 1907, ganador de 22 campeonatos nacionales dende 1951. Equipu nacional con más antigüedá, ganador de más [[Serie del Caribe|Series del Caribe]] con 10, faciendo a la República Dominicana'l país con más *Series del Caribe* ganaes.

* [[Lleones del Escoyíu]], fundáu en 1921, ganador de 16 campeonatos nacionales dende 1951. Ye'l tercer equipu con más campeonatos ganaos. L'equipu tien 4 títulos ganaos na *Serie del Caribe*.

Estos dos equipos tienen la so sede nel [[Estadiu Quisqueya]], allugáu nel [[Enanche La Fe]]

=== Baloncestu ===
En Santu Domingu realiza cada añu'l Tornéu de *Baloncestu Cimero* del Distritu Nacional, onde dellos equipos participen representáu sectores y clubes sociales de la ciudá.

Dalgunos de los equipos que participen nesti tornéu son:


=== Clubes deportivos ===





== Ciudaes hermaniaes ==
Santu Domingu tien 34 [[ciudaes hermanes]] designaes por Sister Cities International:



== Otros datos ==
* La ciudá construyóse orixinalmente nel marxe [[Oriente|oriental]] del ríu Ozama, depués por cuenta de la destrucción productu d'un furacán, treslladóse a la parte [[occidental]]. Dende finales del sieglu XX, la ciudá ocupa dambos márxenes.
* *Santu Domingu* ye conocida como la Ciudá primada d'América, por ser el primer asentamientu européu na dómina colonial.
* En xineru de 1936 Santu Domingu foi rebautizada como *Ciudá Trujillo* n'honor al dictador [[Rafael Leónidas Trujillo]], retornando a la so denominación previa en payares de 1961.
* El 16 de xunetu de 1977 la ciudá foi sede del primer y únicu [[Miss Universu 1977|Miss Universu]] celebráu na República Dominicana.
* N'ochobre de 1992 la ciudá recibió la visita del Papa [[Xuan Pablu II]], con motivu del V Centenariu del [[Descubrimientu d'América]].
* El 11 d'ochobre de 2002 celebróse un tornéu de la [[NBA]] ente [[Minnesota Timberwolves]] y [[Miami Heat]] nel [[Palaciu de los Deportes Vigilio Traviesu Sotu]].
* Del 1 al 17 d'agostu del 2003 fueron celebraos los 14º [[Xuegos Panamericanos de 2003|Xuegos Panamericanos]]
* El 7 de marzu de 2008 celebróse la [[XX Cume del Grupu de Rio]]
* En marzu de 2009 la ciudá foi designada pol *Buró Internacional de Capitales Culturales'' como Capital Americana de la Cultura Capital Americana de la Cultura 2010.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu del Distritu Nacional 
* Santu Domingu: guía d'arquiteutura