Cathartidae

Los **catártidos** (**Cathartidae**, que provién del vocablu griegu *kathartes*, que significa “los que llimpien”) son una familia d'aves del orde Accipitriformes conocíes vulgarmente como **utres americanes** o **utres del Nuevu Mundu**. Inclúi siete especies que s'atopen distribuyíes por cuasi toa América. Alimentar de carroña, dacuando de vexetales y de pequeños animales vivos. Nun tán direutamente emparentaos colos utres del Vieyu Mundu, tamién carroñeros, anque se paecen enforma por cuenta de la evolución converxente. Los urubús, auras o zopilotes, nomes comunes del xéneru *[[Cathartes]]* figuren ente les bien poques aves con un bon sentíu del olfatu.

## Posición taxonómica
Hasta la década de 1990, les utres americanes fueron consideraos tradicionalmente como miembros del orde Falconiformes. Sicasí, a finales del sieglu xx dellos ornitólogos argumentaron que los catártidos tán más estrechamente emparentaos coles cigüeñes, sobre la base de cariotipo, datos morfolóxicos, y comportamientu. Polo tanto delles autoridaes asítiase nel orde Ciconiiformes xunto coles cigüeñes y garces; Esta posición foi cuestionada como una simplificación escomanada. Comprobóse tamién qu'un estudiu inicial de la secuencia d'ADN taba basáu en datos erróneos y foi darréu retiráu. 

Arriendes d'ello, esiste un enclín recién d'asitiar les utres americanes nel orde de los Cathartiformes, un orde independiente que nun ta estrechamente emparentáu nin coles aves de rampiña nin coles cigüeñes o garces. Eso ye'l casu cola llista provisional d'aves d'América del Sur de la AOU, qu'asitia la familia Cathartidae nel orde de los Cathartiformes.

En 2007, la Comisión de Clasificación Norteamericana (NACC) de la *[[American Ornithologists' Union]]* (AOU) asitió la familia Cathartidae de nuevu nel orde Falconiformes, señalando que se trata d'un taxón "que ta, probablemente, fuera de sitiu nel llistáu filoxenéticu actual, pero entá nun hai datos disponibles qu'indiquen l'allugamientu correutu". 

Sicasí, estudios recién d'ADN sobre les rellaciones evolutives ente los grupos d'aves suxeren que los Cathartidae tán emparentaos coles aves de presa y que dambos grupos d'aves tienen que ser parte d'un nuevu orde, el de los Accipitriformes, una posición que foi adoptada en 2010 pola Comisión de Clasificación Norteamericana de la AOU. Ta posición ye compartida pol Congresu Ornitolóxicu Internacional.

## Xéneros y especies
La familia Cathartidae inclúi siete especies partíes en cinco xéneros.
Inclúi a los dos cóndores (*[[Vultur gryphus]]* y *[[Gymnogyps californianus]]*) y a cinco especies non tan grandes que se llamen zopilotes (Méxicu y Centroamérica), chulos, gallinazos o gualas (Colombia y Ecuador), chulos o zamuros (Hondures y Venezuela), auras (islles del Mar Caribe, tamién en Méxicu siquier nel usu científicu, Perú, y Bolivia), y jotes (Arxentina, Chile y Uruguái).

**Xéneru ''[[Cathartes]]***
* *Cathartes aura* - aura gallipavo; aura; jote, gallinazo, zopilote de cabeza colorada o urubú de cabeza colorada.
* *Cathartes burrovianus* - aura sabanera; zamuro; jote, gallinazo cabeciamarillo menor o urubú de cabeza mariella.
* *Cathartes melambrotus* - aura selvática; zamuro; jote, gallinazo cabeciamarillo mayor; urubú de la selva o urubú grande de cabeza mariella.

*'Xéneru *[[Coragyps]]***
* ''[[Coragyps atratus]]'' - zopilote negru, gallinazo negru, zopilote o urubú de cabeza negra.

**Xéneru *[[Gymnogyps]]***
* ''[[Gymnogyps californianus]]'' - cóndor californianu.

**Xéneru *[[Sarcoramphus]]***
* ''[[Sarcoramphus papa]]'' - zopilote rei; cóndor real; cóndor de la selva; jote real; rei zope; urubú rei, urubú real o urubú blancu.

**Xéneru *[[Vultur]]**' 
* *Vultur gryphus* - cóndor andín.

=== Xéneros y especies estinguíes ===
La historia evolutiva de los Cathartidae ye complexa, y dellos taxones que posiblemente pueden pertenecer a esti grupu fueron trataos en distintes ocasiones como representantes primitivos de la familia. Estes aves sumen inequívocamente del rexistru européu yá al entamu del [[Neoxenu]].

Polos fósiles topaos ye claro que los Cathartidae tuvieron una diversidá muncho más alta mientres el [[Pliocenu]]-[[Pleistocenu]], andando a la tema cola actual diversidá de les utres del Vieyu Mundu y los sos parientes en términos de formes, tamaños y nichos ecolóxicos. Ente los taxones estinguíos atópense:

* *Diatropornis* ("utre europea") ¿Eocenu Superior/Oligocenu Inferior? a Oligocenu Mediu de Francia
* *Phasmagyps* [[Chadroniano]] de [[Colorado]], Estaos Xuníos.
* Cathartidae gen. et sp. indet. (Oligocenu Cimeru de Mongolia)
* *Brasilogyps* Oligocenu Cimeru – Miocenu inferior de Brasil
* *Hadrogyps* ("utre nana americanu") Miocenu Mediu del suroeste d'América del Norte
* Cathartidae gen. et sp. indet. Miocenu Superior/Pliocenu Inferior de Llei Creek Mine, Estaos Xuníos
* *Pliogyps* ("utre miocénico") Miocenu Superior – Pliocenu Inferior del sur d'América del Norte
* *Perugyps* ("utre peruana)" Miocenu Cimeru/Pliocen Inferior de Pisco, sur de Perú
* *Dryornis* ("utre arxentina") Pliocenu Inferior a Superior d'Arxentina; puede pertenecer al xéneru modernu *Vultur*
* Cathartidae gen. et sp. indet. (Pliocenu Mediu d'Arxentina
* *Aizenogyps* ("utre suramericana") Pliocenu Superior del suroeste d'América del Norte
* *Breagyps* ("utre de pates llargues)" Pleistocenu Cimeru del suroeste d'América del Norte
* *Geronogyps* Pleistocenu Cimeru d'Arxentina y Perú
* *Gymnogyps varonai* Cuaternariu Cimeru de Cuba
* *Wingegyps cartellei'' ("utre amazónica") Pleistocenu Superior de Brasil
* Cathartidae gen. et sp. indet. (Cuba)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Semeyes, videos y soníos de Cathartidae n'Internet Bird Collection
* Serie etimoloxíes, “El zamuro o'l samuro”, nel Centru Virtual Cervantes, por Karim Taylhardat, seición Rinconete