Galorrománicu

El **galorrománicu** ye'l grupu de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, nes antigües provincies romanes de Les Galies. La mayoría de toes estes llingües tienen una gran influencia de llingües celtes y xermániques tanto'l léxicu como'l sistema fonolóxicu. En un setiú más ampliu les llingües galoitalianes, retorromániques y occitanorromániques tamién serien llingües galorromániques

El principal rasgu común que tienen estes llingües, más o menos marcaes pol sustratu galu, ye la evolución de la /u/ llatina a /y/. Esta carauterística se atopa les llingües d'Oïl, llingües galoitalianes, retorromániques y el occitanu.

## Carauterístiques de les llingües galorromániques

* La principal carauterística ye la perda de les vocales llatines finales especialmente perdiéronse (/y/ /o/). En delles llingües son reemplazaes por otres como'l francés por (y) que munchos casos nun son pronunciaes.
* La evolución de la vocal llatina (/o/) a (/y/) esta carauterística atopar nes llingües de oïl, llingües galoitalianes, francoprovenzal, romanche y occitanu. Amás munches tienen vocales que n'otres llingües romániques nun esisten (/ø/, /œ/, /æ/, /ə/).
* Perdida del infinitivu llatín (re) principalmente notable nes llingües galoitalianes y retorromances. En francés, francoprovenzal, occitanu y catalán l'infinitivu termina en (r) pero nun se pronuncia.
* Caltenimientu de los grupos llatinos (cl, fl, pl) sacante les llingües galu-itáliques onde evolucionaron a (/t͡ʃ/).
* Caltenimientu de la /t/ intervocálica.
* Palatalización de los grupos llatinos (ci, ti, ce, te) a (/z/, /s/, /t͡ʃ/).
* Palatización de (ca /ka/) inicial por (/ʃa/, /t͡ʃa/ /ca/) pronunciáu como cha o xa n'asturianu. Esta carauterística asocede nes llingües de oïl, les llingües retorromances, francoprovenzal y los dialeutos nortizos del occitanu. Por casu (chanter en francés ye pronunciáu /ʃɑ̃te/) (cantar nos dialeutos nortizos del occitanu ye pronunciáu /t͡ʃantɔ/) (cjantâ en friulano ye pronunciáu /canta/) que n'español significa cantar y pronúnciase /kɑntaɾ/.
* Usu de los plurales (s) y (e, i).

## Lista de llingües consideraes galoromániques

Suel considerase que pertenecen a esti grupu les llingües que vienen darréu:

### Llingües d'Oïl
** Angevin-mayenés
** Borgoñón-morvandés
** Berrichón
** Francés o (Francien)
** Galó
** Normandu
** Picardu
** Pictavín-santonxés
** Valón
** Lorenés
** Franco-comtés
** Franco-provenzal

### Galo-italianes

* Lombardu
* Emiliano-Romañol
* Piamontés
* Ligur

### Llingües galo-retiques (retorromániques)

* Friulanu
* Ladín
* Romanche

### Llingües d'òc (occitanorromániques)

* Occitanu
* Catalán
[Les llingües en cursiva tán desapaecíes anguaño]

Sicasí, dellos llingüístes, como Pierre Bec, estimen que l'occitanu, el gascón (consideráu como una llingua estremada del restu de los dialeutos occitanos) y el catalán formen un grupu propiu dientro de les llingües romanes. Los idiomes d'esti grupu, conocíu como **occitanorrománicu** comparten delles carauterístiques del iberorrománicu y del galorrománicu.

## Comparación de frases ente llingües de esti grupu

** **Catalán**: *Ella sempre tanca la finestra abans de sopar*.
** **Occitanu**: *Ella sempre totjorn la fenèstra abans de sopar*.
** **Francés**: *Elle ferme toujours la fenêtre avant de souper/dîner*.
** **Valón**: *Elle sere todi li finieste divant di soper*.
** **Francoprovenzal**: *Le ferme taljor la fenétra avan de sopar*.
** **Romanche**: *Ella serra adina la fanestra avant de sopà/tchaina*.
** **Lombardu**: *Lé la sèra sèmper la sö fenèstra prìma de senà*
** **Piamontés**: *Chilà a sera sémper la fnestra dovant ëd seinà*.

## Wikipedia en llingües d'esti grupu
*Occitanu.
*Francés.
*Catalán.
*Francoprovenzal.
*Lombardu.
*Romanche.
*Piamontés
*Normandu