Aedes albopictus

El  ye una especie de dípteru nematóceru perteneciente a la familia Culicidae. Carauterízase pola so coloración negra con ornamentación blanca en tórax y abdome, pates a bandes negres y blanques y una conspicua llinia blanca llonxitudinal central en tórax y cabeza. Tien un llargor d'ente unos 5 y 10 mm. Como otres especies de mosquitos, la fema tien una trompa fina y allargada, la probóscide, qu'a manera d'estilete, utiliza pa picar y estrayer sangre de vertebraos, cuantimás mamíferos y aves, qu'aprovecha pal desarrollu de los güevos a manera de proteínes, utiliza unos pequeños filamentos (bigotes) a los llaos de la probóscide pa detectar dióxidu de carbonu (CO2) proveniente d'animales (incluyíos seres humanos) a les qu'acesmar, nes sos picadures utiliza una sustancia anticoagulante pa estrayer y almacenar el sangre del so güéspede. Los machos de la especie, al igual que la d'otros mosquitos, aliméntense de néctar. Ta incluyida na llista *100 de les especies exótiques invasores más dañibles del mundu* de la Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura.

## Bioloxía y ecoloxía
Los bárabos d'esta especie desendólquense en recipientes onde esisten pequeñes cantidaes d'agua, sobremanera si s'atopen en llugares avisiegos como por casu zapiques, cubos, floreros, platos de tiestos y otros oxetos conteniendo agua en xardinos, patios y escampleros. El so criadoriu larvariu orixinal consiste n'oquedades llenes d'agua n'árboles. Na nuesa redolada ye un mosquitu principalmente urbanu qu'aprovecha sistemáticamente puntos con agua d'orixe humanu pa la so reproducción. La so picadura, inclusive al traviés de ropa fino como calcetos, ye bien cafiante, produciéndose nes hores diurnes nes qu'una parte de les especies autóctones nun suelen picar.

## Carauterístiques del xenoma
Al secuenciase'l xenoma del mosquitu tigre reparóse que taba formáu por 1967 Mb, lo que lo asitia como'l xenoma más grande de mosquitu secuenciáu hasta la fecha, una y bones el tamañu de los xenomes de les especies más próximes a *A. albopictus* varien ente los 174 Mb de *[[Anopheles|Anopheles darlingi]]* a 1376 Mb de *Aedes aegypti*.Tamién pudo comprobase qu'ente distintos individuos de la mesma especie d'A. albopictus producíase una variación nel tamañu del xenoma.

Talántase que les variaciones inter ya intraespecífiques nel tamañu del xenoma ente los distintos mosquitos débense principalmente a cambeos nes cantidaes y na organización del ADN repetitivu. Por tanto, créese qu'una de les causes de qu'A. albopictus tenga un xenoma más llargu que'l restu débese principalmente a que tien una mayor cantidá d'ADN repetitivu.

Nun esperimentu estableciéronse les rellaciones filoxenétiques ente 5 especies distintes de mosquitos (*A. albopictus*, *A. aegypti*, *[[Anopheles|Anopheles darlingi]]*, *Anopheles gambiae* *y* *Culex quinquefasciatus*) y la mosca del vinagre (*[[Drosophila melanogaster]]*) a partir de 2096 xenes ortólogos d'una sola copia. Pudo constatase que la especie *A. albopictus* forma parte de la subfamilia *Culicinae* y que la diverxencia evolutiva cola especie *A. aegypti* producióse hai aproximao unos 71 millones d'años.

Les 5 especies de mosquitu compartieron un ancestru común con *D. melanogaster* hai aproximao unos 260 millones d'años.

### L'ADN repetitivu
El xenoma d'A. albopictus contién un gran númberu de transposones. Les secuencies repetitives representen el 68 % del so xenoma que concuerda col so gran tamañu. Ello ye que'l llargor total d'estes secuencies repetitives ye un 40 % mayor que les que tien *A. aegypti*, que ye un miembru del mesmu subxéneru, *Stegomyia*.

Nel ADN de dambes especies hai una gran cantidá de **[[Xenoma humanu|secuencies LINES]]** (elementos nucleares esperdigaes llongures). Los LINES son secuencies que se repiten miles de vegaes nel xenoma, pero non en tándem, sinón de manera dispersa. Hai secuencies LINES, como la secuencia "*Duo*" que son compartíes por dambes especies, dando a entender qu'esta secuencia tuvo presente nel ancestru común de dambes especies. Sicasí, más del 20% de les secuencies LINES d'A. albopictus nun presenten similaridaes coles secuencies d'A. aegypti, lo que trai a la hipótesis de que se debió de producir una rápida espansión o medría del númberu d'ADN repetitivu depués de que se produxera la diverxencia evolutiva de les especies, que s'envalora qu'asocedió hai unos 10 millones d'años.

### Xenes implicaos na diapausa y na detoxificación
**La diapausa** dase nos inseutos y consiste nun estáu dinámicu de baxa actividá metabólica y de crecedera que ta mediáu por neurohormones. Los inseutos usen esta diapausa pa poder sobrevivir n'ambientes con una temperatura y una humedá estrema y puede ser específicu para una etapa del desarrollu, que ye predetermináu xenéticamente. Nos mosquitos, la diapausa puede asoceder tanto na etapa embrionaria como na larvaria o adulta. Al llevase a cabu un estudiu del xenoma d'A. albopictus, reparóse qu'había unos 211 xenes que pertenecíen a families d'espansión. D'estos 211, unos 96 xenes taben rellacionaos cola respuesta al estrés, el metabolismu lipídico, la regulación de la espresión xénica, la señalización hormonal, etc. Polo que se cree que la espansión d'estos xenes ayuda al mosquitu a tolerar ambientes heteroxéneos y eso ye lo que-y dexa poder invadir dellos continentes y tresmitir eses enfermedaes.

N'A. albopictus atopáronse dellos xenes implicaos na detoxificación, como por casu los xenes que codifiquen pa la citocromo oxidasa CYP4G. Amás atopáronse xenes implicaos na síntesis de la enzima carboxil colinesterasa (CCE), como por casu'l xen CCEae 3A, que ta implicáu na resistencia al temefos, que ye un larvicida usáu pal control de plagues de mosquitos. Preséntase como dos xenes doblaos en tándem.

Tamién tien xenes implicaos a la resistencia a insecticíes, como'l xen que codifica para la proteína glutatión S-transferasa (GST), o los que codifican para les proteínes tresportadores ABC, que tán implicaos a la resistencia a dellos tipos de drogues. En concretu, nel casu de la proteína ABCG atopáronse que'l xen taba dobláu hasta 6 vegaes tantu n'albopictus como n'aegypti y ta implicáu nel tresporte de lípidos.

## Diseminación
El mosquitu tigre ye una especie invasora diurna orixinaria del sureste d'Asia, estendiéndose per África, América y Europa dende 1979 y darréu pela zona del Pacíficu. Representa una creciente amenaza para la salú pública en tol mundu por cuenta de la so rápida y agresiva espansión dende la so área de distribución nativa, yá que dende hai cuasi 40 años consiguió propagase per tolos continentes del planeta sacante L'Antártida. La so llegada puede producise mientres el tresporte de persones, o de mercancíes con restos d'agua acumulao como pueden ser neumáticos usaos, o plantes ornamentales como ye'l casu del bambú de la suerte (Dracaena sanderiana). Los sos güevos son resistentes a la desecación polo que puede tamién entrar en cauchos usaos importaos que lleven los sos güevos secos adosaos internamente, una vegada que faen contautu cola agua, eclosionen y emerxen los bárabos de primer estadiu (de cuatro posibles).

N'América continental la primer introducción foi n'Estaos Xuníos en 1985 y en Brasil escontra 1986. Darréu, invadió Méxicu onde foi detectáu en 1988, siendo nesti país el primer rexistru d'A. albopictus encetáu naturalmente con DEAN-1 y DEAN-3 nel continente. La ruta d'invasión incluyó Centroamérica, en Guatemala, Hondures, El Salvador, Nicaragua y Panamá (Cuellar-Jiménez et al, 2007) y nel Caribe nes Islles Caimán, República Dominicana, Cuba y Trinidá y Tobagu, ente que n'América del Sur, en Brasil s'estendió per 20 de 27 estaos y onde 2 xenotipos paecen tar presentes. En Colombia señalóse pa: Leticia en 1998, Bonaventura en 2001, Cali en 2007 y la mariña caribe colombiana principalmente Barranquilla y Cartaxena en 2014, y n'Arxentina en 1998 al norte (Misiones), zona nel cual caltiénse la so distribución, y más apocayá (2009) en Caracas, Venezuela.

N'Europa, hasta 2006, detectárase n'Albania, Italia, España, Francia, Bélxica, Suiza, Hungría, Montenegro, Holanda y Grecia. En Cataluña (España), notificóse la so presencia pol Serviciu de Control de Mosquitos del Consell Comarcal del Baix Llobregat el branu de 2004 na población de Sant Cugat del Vallès estendiéndose a munchos conceyos circundantes, ensin qu'aportara tresmisión d'enfermedaes nesta área.

## Tresmisión d'enfermedaes
En zones endémiques, el mosquitu tigre ye vector na trasmisión d'enfermedaes como'l dengue n'América Central, del Sur y zona del Pacíficu, la fiebre mariello y, anque en muncha menor frecuencia que'l bien común *Culex pipiens*, pue ser vector na tresmisión del virus del Nilo Occidental.

Nel branu de 2007 producióse un biltu epidémicu d'artritis epidémica chikungunya en Rávena (Italia) producida pol virus CHIKV y que foi diseminada pela picada del mosquitu tigre; hasta esi momentu, esta enfermedá solo afectara a países tropicales, lo que disparó les alarmes énte la globalización d'esti tipu d'infecciones.

Pel branu de 2010 detectáronse mosquitos tigre encetaos pol virus del Nilo Occidental, nel norte de Grecia, provocando la muerte de dalgunes persones víctimes de les picadures realizaes por estos.

Nel 2014 desatóse una epidemia d'artritis epidémica chikungunya, que dexó delles víctimes mortales n'América pola picadura d'esti mosquitu. Los países más afeutaos por esti virus foron República Dominicana y Venezuela.

## Erradicación
Nos países onde s'estendió, la llucha pa la so erradicación resulta difícil y bien cara, por ello ye conveniente actuar lo más abondo ceo posible sensibilizando a les instituciones y ciudadanía pa evitar esti espardimientu. Ente les aiciones que se proponen tán:

* Xestionar correutamente l'almacenamientu, procesos de tresporte y reciclaje de los neumáticos usaos. Esta paez que tendría de ser una de les aiciones fundamentales pa llindar la so espansión intercontinental, yá que se rellacionaron les víes d'estensión del mosquitu, coles del tresporte d'esta mercancía a nivel mundial.
* Evitar posibles reservorios pa la reproducción del mosquitu como pueden ser recipientes, tiestos, llates o cualesquier otru instrumentu nel que l'agua nun pueda ser recambiao a lo menos cada selmana.

## Especie invasora n'España
Por cuenta del so potencial colonizador y constituyir una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, esta especie foi incluyida nel Catálogu Español d'Especies exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 630/2013, de 2 d'agostu.

## Referencies

## Enllaces esternos