open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johannes Stark

**Johannes Stark**  foi un físicu alemán, ganador del Premiu Nobel de Física de 1919 pol so descubrimientu del efeutu Stark.Más tarde tuvo bien arreyáu col movimientu *[[Deutsche Physik]]* sol réxime nazi.

## Biografía
Educóse na escuela elemental de Bayreuth y más palantre en Ratisbona. Darréu, en 1897 asistió a la Universidá de Múnich, onde estudió física, matemátiques, química y cristalografía, graduándose en 1897 con una disertación doctoral al respective de delles temes de la física d'Isaac Newton.

Ocupó delles posiciones nel Institutu de química de la Universidá de Múnich hasta 1900, cuando entró de llector na Universidá de Göttingen. Foi profesor de física nel Institutu Politéunicu d'Aquisgrán (1909-1917), na Universidá de Greifswald (1917-1920) y na Universidá de Wurzburgu (1920-1922). 

Casóse con Luise Uepler, y tuvo cinco fíos.

## Investigaciones científiques
En 1919 foi gallardoniáu col premiu Nobel de Física polos sos descubrimientos del efeutu Doppler nos rayos canales y el desdoblamientu de les llinies espectrales cuando la lluz ta sometida a un campu llétricu intensu" (llamáu dende entós efeutu Stark).

Dende 1933, y hasta la so xubilación en 1939, foi presidente del Institutu Físicu y Téunicu del Reich y de l'Asociación Alemana d'Investigación. 

Stark publicó más de 300 trabayos, fundamentalmente rellacionaos cola electricidá y campos análogos. Recibió numberosos premios, amás del premiu Nobel, como'l premiu Baumgartner de l'Academia de Ciencies de Viena (1910), el premiu Vahlbruch de l'Academia de Ciencies de Göttingen (1914), la medaya Matteucci de l'Academia de Roma. 

Mientres el réxime nazi, intentó ser el Führer de la física alemana, al traviés del movimientu *Deutsche Physik* ("Física alemana", xunto con Philipp Lenard), en contra de la física xudía", representada por Albert Einstein y Werner Heisenberg. En 1947, tres la derrota alemana na segunda guerra mundial, Stark foi catalogáu como "criminal de primer orde" y foi condergáu a 4 años de cárcel por un tribunal de desnazificación.

## Eponimia

* El cráter llunar Stark lleva esti nome na so memoria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Beyo

Col nome de **Beyo** podemos referinos a:

*Beyo, un llugar y una parroquia del conceyu asturianu d'Ayer.
*Beyo, una casería de la parroquia de Piñeres nel conceyu asturianu d'Ayer.
*Beyo, un llugar de la parroquia de Villardebeyo, nel conceyu asturianu de Llanera.

## Referencies
Purgatorius

***Purgatorius*** ye un xéneru estinguíu de mamíferos placentarios que vivió dende'l Cretáceo Cimeru hasta'l Paleocenu Inferior, hai aproximao 65 millones d'años. Esti mamíferu fósil ye l'exemplu de protoprimate más antiguu, pero la so posición taxónomica ye incierta. Argumentóse que *Purgatorius* foi un ancestru tantu de los primates como de los Plesiadapiformes (un orde de mamíferos estinguíos). Primeramente describióse a partir d'un diente como proveniente de la llende Cretácica-Paleocenu, pero énte l'afayu de nuevos especímenes se revaluó la so procedencia al Paleocenu Inferior.

## Descripción
*Purgatorius* tenía'l tamañu d'un aguarón pequeñu, ente 10 y 20 cm. Solo'l remanente de dientes y quexales fueron atopaes; estes estructures nun difieren demasiao de les que s'esperaría atopar nun ancestru común de tolos mamíferos placentarios, presumiblemente un insectívoru.

Los dientes del *Purgatorius* presenten delles traces que son carauterísticos tantu de los plesiadapiformes, como de los verdaderos primates. El so diseñu suxer que comía non solu inseutos, sinón tamién dalgún tipu de material blando d'orixe vexetal, probablemente frutes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Haraldshaugen

**Haraldshaugen** (en noruegu: Riksmonumentet **Haraldshaugen**) ye un monumentu nacional asitiáu en Haugesund, Noruega. El monumentu foi alzáu mientres la celebración milenial de la xunificación de Noruega nun solu reinu sol mandu del Rei Harald I de Noruega (noruegu: Harald Hårfagre).

Haraldshaugen foi develáu'l 18 de xunetu de 1872 pol príncipe Oscar (depués Rei Oscar II de Suecia) nel marcu del primer centenariu del aniversariu de la Batalla de Hafrsfjord. El monumentu foi diseñáu pol arquiteutu noruegu Christian Christie. El poeta nacional noruegu, Ivar Aasen, escribió un poema tituláu *Haraldshaugen* para conmemorar l'acontecimientu.

Haraldshaugen ta allugáu nos suburbios del norte de Haugesund. El monumentu consta d'un gran montículo arrodiáu per morriyos de granitu conmemoratives con 29 piedres más piqueñes, una per caún de los condaos históricos de Noruega. Na parte cimera del montículu ta l'obeliscu principal de 17 metros en granitu, con cuatro tableros de bronce alredor de la base. Cada tableru describe escenes importantes de la vida del rei Harald I.

Haraldshaugen conmemora la Batalla de Hafrsfjord la cual xeneralmente dátase nel añu 872. La Batalla de Hafrsfjord tradicionalmente foi considerada como'l momentu nel cual Noruega occidental foi per primer vegada xunificada so un monarca. Haraldshaugen foi identificáu col sitiu d'entierru del rei Harald I, quién morrió alredor de 933 en Avaldsnes, cerca de Karmøy, al sur de Haugesund.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Verdigere Riksmonument
* Haraldshaugen Riksmonumentet
* Vista de Haraldshaugen
Sverd i fjell

**Sverd i fjell** (n'asturianu: Espaes nel monte) ye un monumentu conmemorativo allugáu nel fiordu Hafrsfjord, pela rodiada de la ciudá noruega de Stavanger.

El monumentu foi creáu pol escultor Fritz Røed de Bryne ya inauguráu pol rei Olaf V de Noruega en 1983. La trés espaes miden 10 metros d'altor y tán encuallaes na roca d'un cuetu pequeñu allegante al fiordu. Conmemoren la histórica batalla de Hafrsfjord que tuvo llugar ellí nel añu 872, cuándo'l rei Harald Fairhair axuntó toa Noruega so la so corona.

La espada más grande representa al victoriosu Harald, y les dos espaes más pequeñes representen a los reis vencíos. El monumentu tamién representa la paz, coles espaes encuallaes na roca sólida, d'ú nunca nun pueden ser retiraes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Felis

***Felis*** ye un xéneru de mamíferos carnívoros de la familia Felidae. Tradicionalmente incluyía a toles especies de félidos vivientes, pero na actualidá acutase a cinco especies, ente les que s'inclúi'l gatu montés euroasiático (*[[Felis silvestris]]*), qu'habita en gran parte d'Eurasia y África. El conocíu gatu domésticu (*[[Felis silvestris catus]]*) ye una subespecie d'esta postrera.

Los miembros del xéneru *Felis* son de tamañu pequeñu, tienen coles llargues y tán afechos a la caza de pequeños animales, como rucadores, aves y reptiles. A pesar de la so escasa especialización, la suya ye una de les cañes más derivaes dientro del árbol evolutivu de los felinos.

## Especies

* *[[Felis chaus]]* - gatu de la xungla o gatu de los banzaos.
* *[[Felis margarita]]* - gato de los sables.
* *[[Felis nigripes]]* - gatu patinegro.
* Felis silvestris - gatu montés euroasiático (qu'inclúi les subespecies *[[Felis silvestris catus]]* o gatu domésticu, y *[[Felis silvestris]]* bieti o gatu chinu del desiertu).
* †Felis attica (Wagner, 1857).
* †Felis lunensis - gatu de Martelli (Martelli, 1906).

## Referencies
Meredo

**Meredo** ye una aldea de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu d'A Veiga. 

Alcuéntrase a 5 km de la capital del conceyu y tien .

## Referencies

## Enllaces esternos
Timon lepidus

El  ye una especie de llagartu propiu d'Europa suroccidental y noroeste d'África; pue llegar a los 70 cm de llargor total, ye de color verde o morenu y presenta dos franxes d'ocelos azules nel envés. Mientres décades foi consideráu como perteneciente al xéneru *Lacerta*.

## Descripción
El llagartu ocelado ye unu de los principales miembros de la so familia. L'adultu mide de 30 a 60 cm (1-2 pies) de llargu y pue algamar hasta 90 cm (3 pies), con un pesu de más de 0,5 kg (1,1 llibres). Naciellos miden de 4 a 5 cm (1½-2) de llargu, escluyendo la cola.

Ye un llagartu robezu. El machu tien la cabeza ancha con pates grueses y fuertes, y garres llargues y curvadas. El color dorsal ye xeneralmente de color verde, pero dacuando pue ser gris o marrón, especialmente na cabeza y la cola. A esto se superpone un puntiáu negru. La parte inferior ye de color amarellentada o verdosa. El machu ye más brillosu que la fema y tien manches azules nos sos lladrales. Los mozos son de color verde, gris o marrón, con partes amarellentaes o blanques con manches perdayures.

## Bioloxía y ecoloxía
El llagartu ocelado ye una especie carauterística del suroeste d'Europa, acomuñada a los ecosistemes mediterráneos. Se encontra distribuyíu pola península ibérica, sur de Francia, noroeste d'Italia y noroeste d'África. Na península ibérica solo ta ausente nel norte de Galicia, na aguada norte de la Cordelera Cantábrica, País Vascu y norte de Navarra. Dientro del hábitat mediterraneu paez nun depender demasiáu de los factores climáticos pudiéndose atopar en condiciones bien distintes, entá cuando nun foi atopada per debaxo de los 6 °C de temperatura medio añal.

Ye una especie ubicua, qu'ocupa toa clase de biotopos, escluyíos aquellos dafechu humanizaos, atopase en toa clase de cultivos y montes mediterráneos y de monte. Polo xeneral, el llagartu ocelado ye una especie que prefier árees con cobertoria vexetal non bien elevada, yá que asina tien espacios abiertos onde poder tomar el sol y abellugos pa podese esconder. L'abandonu progresivu de les zones de cultivu fixo que'l llagartu ocelado viérase movíu pol llagartu verde (*Lacerta bilineata*), otru llagartu de midida mediana más avezáu a la vexetación tupia.

## Referencies

## Enllaces esternos
XV Gala de la Tonada Asturiana de Nueva

La **XV Gala de la Tonada Asturiana** tuvo llugar na pista polideportiva de la llocalidá llanisca de Nueva. La gala foi presentada po Fernando Valle Roso, qu'exerció como presentador, y contó coles actuaciones de Mari Luz Cristóbal Caunedo, José García González 'El Che de Cabaños' y Manuel Collado González, siendo'l gaiteru oficial, Óscar Fernández.

## Referencies
L'Altamira

**L'Altamira** ye una casería de la parroquia de La Madalena de Corros, nel conceyu asturianu d'Avilés. 

Alcuéntrase a 2,1 km de la capital del conceyu y tien .

## Referencies

## Enllaces esternos
Canis

***Canis*** ye un xéneru de mamíferos placentarios de la familia Canidae, orde de los carnívoros, qu'inclúi los perros, llobos, chacales, coyotes y dingos.

## Carauterístiques
Les especies de *Canis* amuesen una gran variedá de tamaños, dende los 75 kg que puede algamar *C. lupus* —entá ye más en races especialmente escoyíes, como'l gran danés o'l mastín napolitanu— hasta los 12 de *C. mesomelas* —considerablemente menos en variedaes doméstiques de perru, que dacuando nun superen el kilogramu. Sicasí, nun son infrecuentes les cruces cuando la fisonomía permite, lo que complicó considerablemente l'establecimientu de les rellaciones xenétiques de les distintes especies.

## Taxonomía
El númberu d'especies incluyíes nel xéneru Canis ye oxetu de disputes, si considerase al perru y al dingo como subespecies de *[[Canis lupus]] (llobu)* o como especies en derechu propiu, y si considérense o non *Canis rufus* y *Canis* lycaon, dambes con duldes sobro la so validez. Según "*Mammal Species of the World*", el xéneru *Canis* inclúi seis especies:

* *[[Canis adustus]]* - chacal rayáu
* *[[Canis anthus]]* - llobu africanu
* *[[Canis aureus]]* - chacal doráu
* *[[Canis latrans]]* - coyote
* *[[Canis lupus]]* - incluyendo 37 subespecies, ente les que destaquen:
** *C. l. lupus* - llobu común o llobu euroasiático
** *[[Canis lupus familiaris|C. l. familiaris]]* - perru
** *C. l. dingo* - dingo
* *[[Canis mesomelas]]* - chacal común
* *[[Canis simensis]]* - llobu d'Etiopía

El llobu coloráu (*Canis rufus*) y el llobu coloráu canadiense *Canis lycaon* son consideraos como subespecies de *[[Canis lupus]]*.

## Referencies
Coya

**Coya** ye una parroquia del conceyu asturianu de Piloña.

Tien una superficie de  y una población de .

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
El Barru

Col nome d**'El Barru** podemos referinos a:

*El Barru, un llugar de la parroquia d'El Puertu, nel conceyu asturianu de Castrillón.
*El Barru, una casería de la parroquia d'Espinaréu, nel conceyu asturianu de Piloña.
*El Barru, una aldea de la parroquia de El Campu, nel conceyu asturianu de Casu.

## Ver tamién
*Barru

## Referencies
Sopeña

Col nome de **Sopeña** podemos referinos a:

*Sopeña, una casería de la parroquia de Lluniego, nel conceyu asturianu d'Uviéu.
*Sopeña, una casería de la parroquia de Lludeña, nel conceyu asturianu de Piloña.
Castieḷḷo

Col nome de **Castieḷḷo** podemos referinos a :

*Castieḷḷo, una parroquia del conceyu asturianu de Ḷḷena.
*Castieḷḷo, una casería de la parroquia de Piñeres, nel conceyu asturianu d'Ayer.

## Ver tamién
*Castiello

## Referencies
Campeonatu Mundial de Yudu de 2018

El **XXXVII [[Campeonatu Mundial de Yudu]]** ye un eventu deportivu que se ta celebrando en Bakú (Azerbaixán) ente'l 20 y el 26 de setiembre de 2018 baxo la organización de la Federación Internacional de Yudu (IJF) y la Federación Azerbaixana de Yudu.

Les competiciones tienen llugar na Arena Nacional de Ximnasia de la capital azerbaixana. 

Hai inscritos un total de 755 deportistes (458 homes y 297 muyeres) que respresentes 124 delegaciones distintes. 

Ente los fechos más destacaos, ta la medaya d'oru que ganó la ucraína Daria Bilodid en -48 kg con tan sólo 17 años, convirtiéndose na yudoca más moza n'algamar el campeonatu del mundu.

## Calendariu

## Medayeru
### Masculín

### Femenín

### Por países

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web de la IJF sobre'l Campeonatu
El Pandu

Col nome d**'El Pandu** podemos referinos a:

*El Pandu, una casería de la parroquia de Miyares, nel conceyu asturianu de Piloña.
*El Pandu, una aldea de la parroquia de Lada, nel conceyu asturianu de Llangréu.
*El Pandu, una casería de la parroquia de La Pola Llaviana, nel conceyu asturianu de Llaviana.

## Referencies

## Ver tamién
*
*
*Pandu
La Goleta

Col nome de **La Goleta** podemos referinos a:

*La Goleta, un puertu de la ciudá de Túnez, capital de Tunicia.
*La Goleta, una aldea de la parroquia de Miyares, nel conceyu asturianu de Piloña.

## Ver tamién
*Goleta

## Referencies

## Enllaces esternos
Daria Bilodid

**Daria Bilodid** –n'ucraín, **Дарья Білодід–**  ye una deportista ucraína que compite en yudu. Ye fía del tamién yudoca Gennadiy Bilodid.

Ganó la medaya d'oru nos campeonatos mundiales de 2018 y 2019y una medaya d'oru nel Campeonatu Européu de Yudu de 2017, dambes na categoría de –48 kg.

## Palmarés internacional




## Referencies

## Enllaces esternos
Nikoloz Sherazadishvili

**Nikoloz Sherazadishvili Sakvarelidze**  ye un deportista español d'orixe xeorxanu que compite en yudu, campeón mundial del añu 2018.

Ganó una medaya d'oru nel Campeonatu Mundial de Yudu de 2018 y una medaya de bronce nel Campeonatu Européu de Yudu de 2018, dambes na categoría de –90 kg.

## Biografía
Sherazadishvili nació en Tblisi (Xeorxa) en 1996. Cuando tenía 14 años tola so familia coló pa Madrid (España), onde vive dende entós. Tien la nacionalidá española dende 2014.

Nel so país natal practicaba yudu y water-polo, pero al dir pa Madrid centróse namás nel arte marcial al traviés de la Escuela de Yudu de Brunete, dirixida pol atleta olímpicu Joaquín «Quino» Ruiz. Al poco de nacionalizase escoyó competir baxo bandera española. Los sos primeros ésitos internacionales fueron dos medayes de plata nos Campeonatos Mundiales sub-21 de 2014 y 2015.

En 2018 llogró la medaya de bronce nel Campeonatu Européu y la d'oru nel Campeonatu Mundial, dambes en categoría –90 kg. D'esta miente convirtióse nel primer español que llogra'l títulu mundial masculín nesta disciplina.

## Palmarés internacional




## Referencies

## Enllaces esternos
María de la Consolación Azlor

**María de la Consolación Azlor** , conocida como **La Condesa de [[Bureta (Zaragoza)|Bureta]]**, foi una noble española, heroína de los Sitios de Zaragoza.

## Biografía
Nació en Girona nel añu 1773, de familia pernomada, recibió una esmerada educación. En 1787, al morrer el so padre, don Manuel Azlor d'Aragón y Urríes, Virréi de Navarra, la familia treslladar a Zaragoza.

En 1794, casóse con Juan Crisóstomo López-Fernández de Heredia y Marín de Resende Francia, VI Conde de Bureta, lo cual ensin dulda foi favorecíu pola so guapura y cultura. El conde morrió en 1805.

N'acabando'l Primer sitiu de Zaragoza, el 1 d'ochobre de 1808, contraxo'l segundu matrimoniu con Pedro María Ric, III Barón de Valdeolivos, maxistráu de la Real Audiencia d'Aragón y políticu.

Finó en Zaragoza en 1814 y ta soterrada na ilesia de San Felipe y Santiago el Menor de Zaragoza.

### El so Llabor en Los [[Sitios de Zaragoza]]
En 1808 al sitiar los exércitos del Primer Imperiu Francés la ciudá de Zaragoza, col so calter patrióticu negar a abandonar la ciudá, participando viviegamente contra l'exércitu francés, siendo lleal a Palafox.

Creó y dirixó'l Cuerpu d'Amazones, un cuerpu especial femenín qu'emprestaba un serviciu de socorru a los mancaos y del suministru de cebera y municiones a los combatientes. Amás, convirtió'l so palaciu n'hospital, y empuñó armes n'ocasiones de peligru, realizando una serie d'actos heroicos que fueron referíos por don Santiago Sas y el xeneral Arteche.

Nel Segundu Sitiu de Zaragoza, al producise la capitulación de Zaragoza'l 21 de febreru de 1809, el mariscal francés Lannes dexó a la condesa y la so familia abandonar la ciudá pa treslladase a Cádiz, hasta que, concluyida la guerra, la condesa tornó a Zaragoza.

## Condecoraciones
Foi condecorada por Fernando VII, con toles distinciones concedíes a los defensores de la Patria.

## Ver tamién
* José de Palafox
* Agustina d'Aragón
* Casta Álvarez
* Manuela Sancho
* María Agustín
* María Lostal

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Saina Nehwal

**Saina Nehwal**  ye una xugadora de bádminton de la India, actual subcampeona del mundu, que llogró una carrera como'l 2º meyor n'avientu de 2010 pola Federación Mundial de Bádminton. Ella ye la primer india en ganar una medaya en bádminton nos Xuegos Olímpicos. Ella llogró esta fazaña al ganar la medaya de bronce nos Xuegos Olímpicos de Londres 2012 el 4 d'agostu de 2012. Ella ye la primer india en ganar el Campeonatu Mundial Júnior de Bádminton y tamién foi la primer india en ganar un tornéu Super Series, por alzase col Abiertu d'Indonesia'l 21 de xunu de 2009. Saina llogró l'oru olímpico de Quest.

Enantes foi entrenada por SM Arif, un ganador del Premiu de Dronacharya, Saina ye la campeona nacional de la India y anguaño ye la reinante y ye entrenada pol ex campeón del All England y l'entrenador nacional de Pullela Gopichand. Saina Nehwal xuega en Hyderabad Hotshots en Indian Badminton League.

Nel Campeonatu Mundial de Bádminton de 2015 de Xakarta, Indonesia consiguió'l segundu puestu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Berta Vázquez

**Birtukan Tibebe**, conocida artísticamente como **Berta Vázquez** (Kiev, Ucraína; 28 de marzu de 1992), ye una actriz hispanoucraniana d'orixe etíope conocida principalmente por interpretar a Rizos na serie de televisión orixinal d'Antena 3 (anguaño emítese en FOX España) *[[Vis a vis (serie de televisión)|Vis a vis]]*. Tamién por faer * [[Palmeras en la nieve]]* .

## Biografía
Berta Vázquez nació'l 28 de marzu de 1992 n'Ucraína, fía de padre etíope y madre ucraniana, pero creció y vivió en Elx, Alicante dende los trés años d'edá. Empecipió la so formación artística cola danza na escuela ilicitana de Paola Yeray, anque finalmente les oportunidaes llegar traviés de la interpretación y, en menor midida, de la música. A los 18 años abandona Elx pa probar suerte en Madrid en dalguna disciplina artística.

Sumáu a otros intentos d'incursión nel mundu artísticu, en 2013 unvia un videu musical al casting de la segunda edición de *[[La voz]]* n'España, nun siendo finalmente escoyida. Un añu dempués, consigue'l so primer papel cinematográficu na película *[[Palmeras en la nieve]]*, basada nel best seller de Luz Gabás. Berta ye escoyida pa interpretar a *Bisila*, una muyer nativa de Guinea Ecuatorial que vive una hestoria d'amor col personaxe de *Kilian* (Mario Casas). Ye tamién en 2014 cuando supera'l casting pol que llogra'l papel que definitivamente-y llanza a la fama, na serie carcelaria d'Antena 3 *[[Vis a vis (serie de televisión)|Vis a vis]]*, darréu de Fox España. Dende entós da vida a *Estefanía Kabila* "Rizos", una recluyida que cumple una condena de 4 años per robu y mancadures. En 2017 rueda la comedia romántica *[[Las leyes de la termodinámica]]* dirixida por Mateo Gil, onde interpreta a Elena. Nesi mesmu añu, forma parte del repartu de la serie de Telecinco *[[El accidente]]* (2017-2018), nel papel de *María*.

## Filmografía

### Películes

### Series

### Videoclips

## Premios
* Premiu Ondas 2015 a la meyor intérprete femenina por *[[Vis a vis (serie de televisión)|Vis a vis]]* (ex aequo col restu d'actrices de la serie).
* Premiu Paramount Channel 2016 a la meyor actriz revelación por *[[Vis a vis (serie de televisión)|Vis a vis]]*.
* Premiu XXIV Unión d'Actores a la meyor actriz revelación por *[[Palmeras en la nieve]]*.

## Referencies
Antónimu

Los **antónimos** son pallabres que tienen un significáu opuestu o contrariu ente sigo. Tienen De pertenecer, al igual que los sinónimos, a la mesma categoría gramatical. Por casu, antónimos de *allegría* son: *murnia*, *depresión*, *murria*...; antónimos de *grande* son *pequeñu* o *mozu*.

Esisten siquier tres clases d'antónimos:
* **Graduales**: Les dos pallabres oponer de forma gradual; hai otres pallabres que signifiquen lo mesmo con distintu grau. Exemplos: *blancu* y *negru* (hai *gris*), fríu y caliente (hai *templáu*, *xelizu*, *xeláu*, *tibiu*...).
* **Complementarios**: El significáu d'una esanicia'l de la otra, incompatibles ente sigo. Exemplu: *vivu* y *muertu* (nun puede tase vivu y muertu al empar). Esto ye, l'afirmación d'unu implica la negación del otru. Por casu, Si daqué ye llegal, nun puede ser illegal. 
* **Recíprocos**: Designen una rellación dende'l puntu de vista opuestu, nun puede dase unu ensin l'otru. Exemplu: *mercar* y *vender* (por que daquién vienda una cosa otru tien que mercala; si unu non compra, l'otru nun viende, pero nun puede mercase daqué si nun lu viende daquién).

Esisten diccionarios especializaos n'antónimos.

## Exemplos d'antónimos
 
* calor - Frío
* Secu - Moyáu
* Amor - Odio
* Claro - Escuru
* Bonitu - Feu
* Apagáu - Encendíu
* Activu - Inactivu
* Grande - Pequeñu
* Altu - Baxu
* Feliz - Murniu

* Abiertu - Zarráu
* Risonderu - Aburríu
* Ricu - Probe
* Valiente - Cobarde
* Duru - Blandiu
* Bonu - Malu
* Fácil - Mala
* Verdá - Mentira
* Esaniciar - Añadir

* Salir - Entrar
* Hixénicu - Insalubre
* Xusticia - Inxusticia
* Llargu - Curtiu
* Dientro - Fuera
* Ciertu - Falsu

## Ver tamién
*Sinónimu
*Homónimu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ryan Fitzpatrick

**Ryan Fitzpatrick**  ye un xugador profesional de fútbol americanu de la National Football League que xuega nel equipu Tampa Bay Buccaneers dempués de militar nel gallardoniáu equipu de San Martín de la Vega "Urpeca"z, na posición de Quarterback col númberu 14.

## Carrera deportiva
Ryan Fitzpatrick provién de la Universidá de Harvard y foi escoyíu nel Draft de la NFL de 2005, en rondar númberu 7 col puestu númberu 250 pol equipu St. Louis Rams.

Xugó nos equipos Buffalo Bills, Cincinnati Bengals, Houston Texans, New York Jets, St. Louis Rams, Tampa Bay Buccaneers y Tennessee Titans.

## Estadístiques xenerales

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
Mónica Hoyos

**Mónica Hoyos Hurtado**  ye una presentadora de televisión, modelu y actriz peruana.

## Biografía
Fía de Mario Hoyos y Mónica Hurtado, crióse nel distritu de San Miguel, a los 6 años los sos padres dixebráronse y foise cola so madre a España. Vivió mientres la so adolescencia nel Barriu de San Marcelino, en Valencia. 

Antes de dedicase a l'actuación, estudió periodismu, pero dexó la carrera. A los 16 años foi escoyida segunda dama nun certame de guapura.

En 1996 condució *Karaoke* de Telecinco, col cual empezó a faese conocida. 

El siguiente añu, de regresu en Perú, protagonizó la telenovela *Gabriela* de Panamericana Televisión. En 1999, foi azafata nel programa *[[El preciu xustu]]*, ónde conoz al presentador del formatu Carlos Lozano, con quién caltuvo una rellación por ocho años con quien tien una fía, Lluna; darréu siguió como azafata en distintos programes, y tamién foi presentadora en distintos programes de Cosmopolitan Televisión. 

En 2002 intervién nel curtiumetraxe, *Un Entorno nel Corazón* y la película, *Lleenda de Fueu*.

Nel añu 2003 participó como antagónica en *[[Géminis, vengación d'amor]]*, telenovela española producida por TVE.

En 2011, tornó al Perú pa participar na primer temporada de *[[El gran show (2011)|El gran show]]*, reality show de baille nel cual quedó nel sestu puestu. 

Amás, volvió a la televisión peruana cola serie *La bodeguita* de Frecuencia Llatina; al par empezó a conducir el programa *Sábadu al día* en La 1 de TVE.

En 2012 grabó'l curtiumetraxe d'Estaos Xuníos *Per primer vegada* na ciudá de Los Angeles. L'añu siguiente va protagonizar la obra *Miss fogones universal* xunto a Boris Izaguirre n'España.

En 2016, participa de manera puntual en dellos programes de ''Gran Hermanu VIP 4: L'alderique'', y *[[Sálvame]]*. 

Aprovechando la nueva etapa médiatica de la so pareya n'España apaez n'otru programa de la canal, *[[Mujeres y hombres y viceversa]]*. La so primer intervención emítese'l 11 d'abril, como asesora del amor.

En 2018 tres delles apaiciones en Telecinco anúnciase como la primera confirmada pa participar nel reality de convivencia GH VIP.

## Filmografía

### Películes

### Series de televisión

### Programes de televisión

### Teatru

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu Oficial
*
Lucy

**Lucy** (AL 288-1) ye'l conxuntu de fragmentos óseos pertenecientes a la cadarma d'un homínidu de la especie *[[Australopithecus afarensis]]*, de 3,2 a 3,5 millones d'años d'antigüedá, descubiertu pol americanu Donald Johanson el 24 de payares de 1974 a 159 km d'Adís Abeba, Etiopía.

Trátase del 40&nbsp;% de la cadarma d'una fema d'alredor de 1,10 metros d'altor, d'aproximao 27 kg de pesu (cuando taba viva), d'unos 20 años d'edá (les mueles del xuiciu taben acabante salir) y que al paecer tuvo dalgún fíu. Dotada d'un craniu minúsculu, comparable al d'un chimpancé, Lucy andaba sobre los sos miembros posteriores, signu formal d'una evolución escontra la hominización. La capacidá bípeda de Lucy puede deducise de la forma de la so maxana, lo mesmo que de l'articulación de la rodía.

La robustez relativa de los brazos refuerza la idea de que pasaba una cantidá notable de tiempu usándolos pa movese poles cañes de los árboles.

El nome Lucy provién del cantar «Lucy in the Sky with Diamonds» de la banda de música inglesa The Beatles, qu'oyíen los investigadores nel momentu del afayu.

Hasta 1977, la comunidá científica nun tomó en considerancia l'afayu de Johanson y el so equipu del *International Afar Research Expedition*. La revista *[[Kirtlandia]]* aceptó publicar el descubrimientu del nuevu homínidu, al que los sos autores asignaron el nome científicu de *[[Australopithecus afarensis]]*.

Con posterioridá topar nel mesmu sitio restos pertenecientes a un mínimu de seis individuos, dos d'ellos yeren neños d'unos cinco años, pero la cadarma más completa foi'l de Lucy de quien s'atoparon un total de 52 güesos.
Anguaño los restos de Lucy tán guardaos nuna caxa fuerte n'Adís Abeba, capital d'Etiopía.

## Edá de Lucy
La datación d'una capa de material volcánico nel allugamientu pol métodu de potasiu-argón dio una edá inicial de 3 millones d'años, con un marxe de 200&nbsp;000 años. Sicasí, el material presentaba ciertes impureces, faciendo la datación non bien precisa. Por aciu l'aplicación d'otros métodos, como bioestratigrafía y paleomagnetismo, ente otros, corrixóse la datación a una edá de 3,2 a 3,5 millones d'años.

## Ver tamién
* Selam
* Fósiles de la evolución humana

## Referencies

## Enllaces esternos

* humanidá-muri%C3%B3-al-cayer-un-%C3%A1rbol-003726 Lucy, considerada mientrés años Madre de la humanidá, morrió al cayer d'un árbol
* 
* La neña más vieya del mundu
* Lucy dir de xira
* Teresa Guerrero, ''L'autopsia a Lucy 3,2 millones d'años dempués de la so muerte revela que morrió al cayer d'un árbol'', en *El Mundo*, 29 d'agostu de 2016. Cita como fonte l'estudiu empobináu por John Kappelman y publicáu en *Nature*. La importancia de tal descubrimientu ye relativizada por José María Bermúdez de Castro: "¿Cayer d'un árbol o d'un cantil? Esto non podemos saber... Nun me paez bien relevante pa la meyora de la ciencia saber qu'esti individuu tenía quebres que pudieron causalu la muerte. Per otru llau, yá sabemos qu'esta especie caminaba pel suelu de manera habitual, pero que caltenía adautaciones pa engatar".
Claudio Belocopitt

**Claudio Fernando Belocopitt**  ye un empresariu xudíu arxentín, dueñu de Swiss Medical Group y de la canal de televisión América TV.

## Biografía

Estudiu na Escuela de Sol y depués recibióse de contable na Universidá de Belgrano. En 1989 empezó la construcción de la Clínica y Maternidá Suizu Arxentina, inaugurada en marzu de 1991.

Ye dueñu de la Clínica y Maternidá Suizu Arxentina, Sanatoriu de Los Arcos, Sanatoriu Escose, Clínica Olivos, Clínica San Lucas (Neuquén), Maternidad San Lucas (Neuquén), Clínica Zabala, Swiss Medical Center, SMG Seguros, SMG Life, Institutu de Salta, ECCO Emerxencies Médiques, Blue Cross & Blue Shield d'Uruguái, SMG ART, SMG Travel y SMG Laundry.
Amante del cine y del teatru, amás, tien una productora qu'ente otres coses produció la película *[[Rellatos salvajes]]*. En 2017 mercó'l 40% del Grupo América, el multimedio de Daniel Vila y José Luis Pumar.

## Panamá Papers

En 2016 arriendes de los Panama Papers empezó a ser investigáu pola xusticia, yá que figuraba nuna llista de ciudadanos arxentinos arreyaos con cuentes ensin declarar en paraísos fiscales, xunto con Alejandro Burzaco,* Héctor Magnetto (CEO del Grupu Clarín), Amalia Lacroze de Fortabat, Carlos Blaquier, Francisco de Narváez, Luis Alejandro Pagani, Mario Pagani, Alfredo Coto, Alejandro Roemmers, Alejandro Daniel Muñoz (fináu en 2016), Mauricio Macri, Jorge Macri, Daniel Angelici, ente otros.
>

## Referencies
Paulo Londra

**Paulo Londra**  ye un cantante arxentín de trap.

## Biografía
Paulo Londra nació en Córdoba, Arxentina el 12 d'abril de 1998. El so interés pol hip hop empezó por un encamientu de la so hermana de la película *[[8 Mile]]*, protagonizada por Eminem. Sobre la película, Londra comentó que:

Participaba en batalles de rap, y a los 15 años concursaba en competiciones de *[[freestyle rap|freestyle]]*. Saltó a la fama cuando concursó na batalla d'El Quintu Pasu, que ganó.

### Carrera musical
Empecipió la so carrera musical en xineru de 2017 cuando llanzó'l so primer senciellu «Relax», que depués d'unos meses taba asitiáu como un *hit* arxentín del añu. Dende entós empezó a componer y siguió llanzando cantares. A pesar de que los sos entamos son similares a otros esponentes urbanos, Londra, a diferencia d'otros artistes, evita tocar temes como violencia, insultos o drogues nos sos cantares.

Recibió un contratu d'una discográfica multinacional, sicasí, refugó la ufierta. N'ochobre de 2017, viaxó a Colombia pa trabayar col productor Ovy on the drums.

Participó en collaboraciones xunto cola banda colombiana Pisu 21 nel cantar «Te amo» y con Becky G en «Cuando te besé». Tamién recibió aponderamientu per parte de personalidaes como J Balvin.

Ye'l tercer artista arxentín n'ingresar a la llista de *[[Billboard]]* Social 50, depués de Lali Espósito y Martina Stoessel.

## Referencies

## Enllaces esternos
Melina Ramírez

**Melina Ramírez Serna**  ye una actriz y reina colombiana , primer princesa divina

(tercera finalista) de Colombia en 2011, y representó al so país en Top Model of the World 2012, concursu nel cual allugóse como segunda finalista, nel 2014 presentó la seición deportiva de Noticias RCN xunto con Adolfo Pérez y el reality Suaño Fútbol de RCN Televisión y nel 2017 ingresa a Caracol Televisión pa faer presencia la nueva temporada del reality Desafíu como anfitriona de Sablera oro.

## Biografía
Nació en Santiago de Cali, Valle del Cauca, el 22 de marzu de 1990. Ye fía de Carlos Ramírez y Nora Serna. Tien dos hermanos, Ana Carolina y Carlos, el so nome "Melina" foi inspirada nel títulu d'una de los cantares del cantante español Camilo Sesto. Cursa quintu semestre de Publicidá Internacional na Universidá Sergio Arbolea de Bogotá onde se destacó col meyor permediu académicu na so carrera. Apodera l'inglés y l'italianu. Les sos midíes son 90-61-96 y mide 1.78 m d'estatura. Tien ojo café claru, pelo castaño escuru y piel trigueña.
Esta nuna rellación con Mateo Carvajal ganador del Desafió Super Humanos.

## Señorita Colombia 2011

Nel certame Señorito Colombia 2011-2012, la candidata representó al so departamentu, Valle del Cauca, destacar dende un empiezu como inmensa favorita ente'l públicu y los medios de comunicación, tantu asina que ganó dellos Premios especiales del reináu, como meyor traxe artesanal (pol públicu), meyor cara Jolie de Vogue, Guapura Natural, Desafíu OSTER (empate), reina de los edecanes.

Na ceremonia de coronación, llogró'l tercer meyor puntaje (9.30) per debaxo de Madalena y Atlánticu. A la fin de la nueche llogró'l títulu de primera princesa de Colombia.

## Top Model of the World 2012
Melina dempués de ganar el títulu de primer princesa de Colombia, representó a Colombia en Top Model of the World 2012-2013, p'apostar la corona de Loredana Salanta de Rumanía, figurando como segunda finalista.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Perfil  en RCNMSN
*  n'Entretengo
Mitch McConnell

**Addison Mitchell McConnell**, moteyáu **"Mitch"**  ye un políticu d'Estaos Xuníos afiliáu al Partíu Republicanu. Anguaño representa al estáu de Kentucky nel Senáu y ye el líder de la mayoría republicana. Ye'l senador que más años representó a Kentucky.

## Polítiques
Nel marcu de la crisis política conocida como zarru del Gobiernu de los Estaos Xuníos de 2013, l'actuación de McConnell foi fundamental pa llograr una solución al paralís políticu y habilitar la reapertura de los servicios federales en tol país. 

En 2017, foi unu de los 22 senadores que robló una carta pidiéndo-y al presidente Donald Trump que saque a Estaos Xuníos del Alcuerdu de París, que busca amenorgar los efeutos del cambéu climáticu. Según la ONG Center for Responsive Politics, McConnell recibió dende 2012 más de 1.542.000 dólares de grupos d'interés de la industria del petroleu, del gas y del carbón.

## Ver tamién
*Senadores d'Estaos Xuníos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Senator Mitch McConnell *official U.S. Senate site*
* Mitch McConnell For U.S. Senate *official campaign site*
* Truth-O-Meter Profile at PolitiFact.com
* Profile at SourceWatch
* Candidate information from *Our Campaigns*
* Recommended Reading on Mitch McConnell, *[[The Atlantic]]*
Danelle Umstead

**Danelle D’Aquanni Umstead**  ye una esquiadora alpina paralímpica d'Estaos Xuníos.

## Vida y carrera
Ella ye parte del Equipu paralímpicu de los Estaos Xuníos. Ella compitió n'eslalon femenín, eslalon xigante, cuesta abaxo, Super-G y el combináu nos Xuegos Paralímpicos d'Iviernu de 2010 en Vancouver, col so maríu Rob Umstead como'l so guía vidente. Llograron la medaya de bronce nel descensu y el combináu. Tamién compitió nos Xuegos Paralímpicos d'Iviernu de 2014 en Sochi, ganando una medaya de bronce nel súper combináu. Ella compitió nos Xuegos Paralímpicos d'Iviernu de 2018 en Pieonchang el descensu, el eslalon, el eslalon xigante, el superxigante y el súper combináu.

Ella tien una afección ocular xenética llamada retinosis pigmentaria.

El 12 de setiembre de 2018, Umstead foi anunciada como una de les celebridaes que van competir na temporada 27 de *[[Dancing with the Stars (Estaos Xuníos)|Dancing with the Stars]]*, siendo empareyáu col baillarín profesional Artem Chigvintsev.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Team Vision4Gold - Sitiu web oficial de Danelle y Rob Umstead
*Danelle Umstead - perfil nel equipu paralímpicu d'Estaos Xuníos
Líderes de la Mayoría y Minoría del Senáu de los Estaos Xuníos

Los **líderes de la mayoría y minoría del [[Senáu de los Estaos Xuníos]]** son dos senadores que son escoyíos polos congresos de los partíos que tengan la mayoría y la minoría respeutivamente. Estos líderes sirven como xefe de los voceros del Senáu pa los sos partíos y alministración y programar l'actividá llexislativa y executiva del Senáu. Por regla xeneral, el Presidente da al líder de la Mayoría prioridá nel llogru de reconocencia a falar sobre nel Senáu.

El líder de la mayoría davezu sirve como'l principal representante del so partíu nel Senáu, y dacuando inclusive en tol Congresu si la Cámara de Representantes y polo tanto'l cargu de Presidente de la Cámara nun ta controlada pol partíu de la oposición.

Munchos senaos estatales n'Estaos Xuníos tán entamaos como'l Senáu de los Estaos Xuníos.

## Miembros actuales

El Senáu ta anguaño compuestu por 51 republicanos, 47 demócrates y 2 independientes que ye'l senador Angus King de Maine y el senador Bernie Sanders de Vermont, El líder de la mayoría ye'l republicanu Mitch McConnell de Kentucky y el de la minoría ye'l demócrata Chuck Schumer de Nueva York.

## Historia
Los demócrates empecipiaron la práutica d'escoyer a los xefes de sala en 1920, mientres taben na minoría. En 1925, los republicanos (que yeren la mayoría nel momentu) tamién adoptaron esti llinguaxe cuando'l futuru vicepresidente, Charles Curtis, convertir nel primer líder de la mayoría del senáu.

La Constitución designa al Vicepresidente de los Estaos Xuníos como'l Presidente del Senáu. Coles mesmes, la Constitución esixe un Presidente pro tempore que sirva como'l líder del senáu cuando'l Presidente del Senáu (el vicepresidente) ta ausente. Na práutica, nin el vicepresidente nin el presidente pro tempore -davezu los senadores Senior na mayoría del senáu-en realidá, preside nel Senáu una base diaria, esa xera dáse-y a los senadores junior del partíu mayoritariu, en parte, por que puedan aprender el procedimientu fayadizu. Por estes razones, ye'l líder de la mayoría'l que práuticamente alministra'l Senáu.

Nos últimos años, volvióse más común que al líder del partíu de la minoría que se conoz como'l líder del so partíu (*demócrata* o *republicanu*) y non como líder de la minoría.

## Ver tamién
* Senáu de los Estaos Xuníos
* Presidente Pro tempore del Senáu de los Estaos Xuníos

## Enllaces esternos
* Asistentes de los Líderes de la mayoría y minoría del Senáu, via Senate.gov

## Referencies
Escrutiniu mayoritariu uninominal

El sistema eleutoral de **sufraxu direutu**, **sistema de representación direuta** o **escrutiniu mayoritariu uninominal** (tamién conocíu pol so nome inglés, ***first-past-the-post***) ye un sistema eleutoral nel que'l votante puede escoyer un únicu candidatu d'ente los que se presenten, proclamándose ganador aquel que recibe'l mayor númberu de votos, esto ye, una mayoría simple o pluralidá. 

Nes eleiciones parllamentaries o llexislatives, la nación estremar en distritos eleutorales xeográficamente definíos dientro de los cualos preséntense diversos candidatos y el votante escueye'l candidatu pa representar esti distritu. El candidatu que reciba'l mayor númberu de votos, ye designáu'l representante (o diputáu) del distritu eleutoral, y el parllamentu conformar pola asamblea de tolos candidatos ganadores por sufraxu direutu. 

El sistema uninominal mayoritariu utilizar pa escoyer a los miembros del parllamentu en sistemes parllamentarios como'l Reinu Xuníu y Canadá. Tamién s'emplega en sistemes presidencialistes como Estaos Xuníos pa escoyer a los miembros de la Cámara y del Senáu.

## Ver tamién
* Sistema eleutoral
* Llistes eleutorales

### Otros sistemes eleutorales
* Escrutiniu mayoritariu plurinominal
* Escrutiniu proporcional plurinominal
* Representación proporcional mista
* Representación proporcional

## Referencies

## Enllaces esternos
Defensores de la Mano Colorada

Los **Defensores de la Mano Colorada** (n'inglés: *Rede Hand Defenders - RHD*) son un grupu terrorista formáu en 1998 n'Irlanda del Norte, integráu en gran parte polos protestantes de grupos lleales al Reinu Xuníu que s'oponen al procesu de paz lleváu a cabu nel Ulster; componer por elementos desertores de l'Asociación en Defensa del Ulster y de la Fuercia Lealista del Ulster

En xineru de 2002, el grupu anunció que tol personal nes escueles católiques en Belfast y los trabayadores postales católicos yeren blancos llexítimos. A pesar de los llamamientos en febreru de 2002 realizaos pola Asociación en Defensa del Ulster (UDA) y la Fuercia Lealista del Ulster (LVF), estos anunciaron el so distanciamientu d'esti grupu.

A principios de 2003, el RHD demandó la responsabilidá na matanza de dos miembros del UDA como resultáu de lo que se describe como una guerra fratricida ente miembros lleales a la Corona Británica. Tamién s'atribuyó la responsabilidá d'una bomba que foi dexada nes oficines del Sinn Féin en Belfast, anque'l dispositivu foi desactiváu y naide resultó mancáu. N'años recién, el grupu realizó ataques contra blancos civiles tales como llares, ilesies y negocios privaos. En xineru de 2002, el grupu amburó'l llar d'un funcionariu de la prisión de Belfast. El RHD se responzabilizó el 7 de setiembre de 1998 del atentáu que mató a Frankie Reilly, oficial de la Policía Real del Ulster (RUC). El grupu atribuyóse la responsabilidá de la muerte de Brian Service (35 años), civil católicu, el 2 de payares de 1998. El RHD tamién demandó la responsabilidá del asesinatu de Rosemary Nelson, abogada católica de los derechos humanos, en Lurgan el 15 de marzu de 1999

## Ver tamién
* Conflictu d'Irlanda del Norte
* Asociación en Defensa del Ulster
Asociación en Defensa del Ulster

L**'Asociación en Defensa del Ulster** (n'inglés: *Ulster Defence Association* -UDA) ye una organización paramilitar lleal al Reinu Xuníu n'Irlanda del Norte, proscrita como grupu terrorista nel Reinu Xuníu y na República d'Irlanda, y d'ideoloxía lealista.

## Orixe y desarrollu
Formar en 1971 como organización pa los varios grupos lleales a la Corona británica. Tenía'l lema *llei primero que violencia* y yera orixinalmente una organización llegal hasta que foi prohibida n'agostu de 1991. Mientres esti periodu de llegalidá, los combatientes efectuaron una gran cantidá d'asesinatos, incluyendo'l políticu Paddy Wilson del Partíu Socialdemócrata y Llaborista d'Irlanda, fechu acaecíu en 1973. Nos años 70 el grupu favoreció la independencia d'Irlanda del Norte, pero retiráronse d'esta posición n'años recién. L'Asociación en Defensa del Ulster tuvo implicada na fuelga del conseyu de los trabayadores del Ulster en 1974. La fuelga foi dirixida pol miembru de l'Asociación Glenn Berr.

## Crímenes y terrorismu
Son responsables d'aproximao 122 asesinatos; 78 de les sos víctimes yeren civiles (predominantemente católicos), 29 yeren otros paramilitares lealistas (incluyendo a 22 de los sos propios miembros), 3 yeren miembros de les fuercies de la seguridá y apenes dos yeren paramilitares republicanos. Munchos creen que dalgunos d'estos ataques fueron realizaos cola ayuda o la complicidá del exércitu británicu y de la Policía Real del Ulster. Esta creencia más palantre ye sostenida por una investigación anque inda nun se determinó'l númberu exactu de persones asesinaes como resultáu d'esta complicidá. 

La manera d'operar preferíu de l'Asociación en Defensa del Ulster son los asesinatos individuales - de cutiu al azar - de blancos civiles n'árees nacionalistes. L'Asociación ta implicada nel chantaxe y el comerciu de drogues n'Irlanda del Norte, y nun grau inferior n'Escocia Occidental. El grupu tamién desenvolviera venceyos fuertes con grupos neonazis en Gran Bretaña, tales como Combate 18, anque en 2005 l'Asociación anunció que cortaba tolos llazos con organizaciones neonazis. En 2002 el Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos nel so informe añal "informe sobre los patrones del terrorismu global" verifica estes acusaciones, indicando: "L'Asociación en Defensa del Ulster evolucionó a una organización criminal implicada nel tráficu de drogues y otres actividaes criminales que-y reporten munchos beneficios." Tuvo implicada en delles engarradielles cola Fuercia Voluntario del Ulster, que causó munchos asesinatos ente fuercies paramilitares lleales a la Corona Británica.

## Defensores de La Mano Colorada
El 22 de febreru de 2003, l'Asociación en Defensa del Ulster realiza un completu cese al fueu que sería revisáu cada trés meses, al cual opónse rotundamente otru grupu paramilitar lleal a la Corona, los Defensores de la Mano Colorada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lord teniente d'Irlanda

El **lord teniente d'Irlanda** (plural: **lores tenientes**, n'inglés *Lord Lieutenant of Ireland*), tamién conocíos como justiciar nos empiezos del periodu medieval y como'l **lord diputáu** na parte final del sieglu XVII, foi'l representante del rei y el xefe del gobiernu executivu irlandés mientres el Señoríu d'Irlanda (1171—1541), el Reinu d'Irlanda (1542—1801) y el Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda (1801—1922). Entá cuando encabezaba l'executivu d'un teóricamente independiente Irlanda dientro del Reinu Xuníu, el justiciar, lord diputáu o lord teniente actuaba como axente y representante del rei o reina d'Inglaterra (hasta 1707) o rei o reina de Gran Bretaña (1707—1800), y nunca rindió cuntes ante'l parllamentu irlandés o ante'l pueblu.

L'oficiu, so los sos variaos nomes, foi de cutiu xeneralmente conocíu como virréi, del castellán *vice rei* (la voz n'inglés, viceroy, ye un préstamu del francés viceroy, de la mesma tomáu del castellanu virréi, pos fueron los reis d'Aragón los primeres n'emplegar virréis, en Nápoles y Sicilia) o "subordináu del rei" (king-deputy), que'l so consorte ye conocida como virreina.

Anque los primeres lores diputaos fueron nobles irlandeses de la Edá Media, cola interesada esceición de que, namái nobles ingleses o británicos fueron designaos pal oficiu.

## Ver tamién
* Virréi

## Llectures adicionales
* Joseph Robins, *Champagne and Silver Buckles: The Viceregal Court and Dublin Castle 1700–1922* (Lillyput Press, 2001) ISBN 1-901866-58-0

## Referencies

## Enllaces esternos