open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teodoricu'l Grande

**Teodoricu'l Grande** (en llatín: *Flāvius Theodericus*; griegu: Θευδέριχος [Theuderikhos]; góticu: *Þiudareiks*; inglés antiguu: *Þēodrīc*; nórdicu antiguu: Þjōðrēkr, Þīðrēkr; Dacia, 454 – Rávena, 26 d'agostu de 526), tamién conocíu como **Teodoricu l'Amalu**, foi un rei de los ostrogodos (474–526) y ún de los gobernantes más poderosos del so tiempu. Nel momentu de mayor apoxéu, gobernó sobre les penínsules itálica ya ibérica, la Galia mediterránea y les provincies del Danubiu, y consideráronlu un heriede de los emperadores romanos, magar qu'él mesmu enxamás adoptó esi títulu.

## Biografía

### Infancia y mocedá
Teodoricu yera orixinariu d'una rama del pueblu xermanu de los godos. El so llinaxe, los *Amalos*, asitiárase tres la desintegración del Imperiu hunu nel oeste de los Cárpatos, aproximao no que güei sería Hungría. El so padre foi'l caudiellu Teodomiru y la so madre la concubina d'esti, *Erelieva Eusebia*.

### Rei d'Italia

La Italia escontra la que Teodoricu dirixó al so pueblu nel añu 488 yera un botín tremendamente deseable. La so bayura de tierres fértiles facíenla, nuna dómina na que la riqueza midíase nel poder agrariu d'un territoriu, muncho más próspera que Grecia y los Balcanes. La rede comercial que coneutaba la península, magar que debilitada por cuenta de la fragmentación de la parte occidental del imperiu, siguía siendo importante. Ello ye que a pesar de que Roma yá nun yera la ciudá más poblada del mundu, el so tamañu siguía siendo descomanáu, y bien posiblemente fuera la segunda mayor ciudá del ámbitu romanu, solo per darrera de Constantinopla

## Ver tamién
* Amelungos
* Pueblu ostrogodu

## Referencies
Pueblu francu

Los **francos** (del llatín *Franci* o *gens Francorum*) foron una comunidá de pueblos procedentes de Baxa Renania y de los territorios asitiaos darréu al este del Rin (Westfalia), que lo mesmo que munches otres tribus xermániques occidentales entró a formar parte del Imperiu romanu na so postrer etapa en calidá de *foederati*, asitiándose nel *Llimes* (Bélxica y norte de **Francia** actuales). Les poderoses y duraderes dinastíes afitaos polos francos reinaron nuna zona que toma la mayor parte de los actuales países de Francia, Bélxica y Países Baxos, según la rexón de Franconia n'Alemaña.

La pallabra *francu* (Frank o Francus) significa «llibre» na llingua de los francos, una y bones los *francos* nun taben apoderaos pol Imperiu romanu nin por nengún otru pueblu. Yá que'l raigañu *frank* nun pertenez a la llingua xermánica primitiva, piénsase tamién que podría derivar de *frei-rancken* (*llibere vacantes*) que significa *viaxeros llibres*.

## Referencies
Francos

El términu **francos**, remanez de los dialeutos xermánicos de l'Alta Edá Media (singular: *frank*, plural: *franken*, 'home llibre' o 'home llibre exentu de tributos'), pue faer referencia a:
* el pueblu francu, un pueblu xermánicu que s'afitó en tierres güei asitiaes nes modernes Francia, Alemaña, Bélxica, Países Baxos;
* los francos salios, una rama de los anteriores que s'afitó nel valle inferior del ríu Rin;
* el nome col que musulmanes facíen referencia a los cruzaos, independientemente del so llugar d'orixe;
* Francos, una parroquia del conceyu asturianu de Tinéu (España);
* Francos, una aldea del conceyu de Pezós.
* Francos, una llocalidá del conceyu cántabru de Guriezo (España);
* Francos, una llocalidá del conceyu segovianu de Ayllón (España).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ostrogodos

Los **ostrogodos** foron un pueblu xermánicu procedente de la división que sofrieron los godos nel sieglu IVSieglu IV.

Los godos que s'allugaron al este del ríu Dniéster, nes tierres alredor del mar Negru (lo que güei ye parte de l'actual Ucraína y Bielorrusia), formaron una confederación colos pueblos de les estepes conocida como greutungos. Los greutungos tuvieron somorguiaos a los hunos dende l'añu 375, añu nel que vencieron al rei Hermanaricu, hasta la batalla de Nedao, asocedida en 454, cuando repunxeron la so independencia, y los ostrogodos, como pasaron a denomase, afitáronse como un pueblu federáu de Roma.

Postreramente xuniéronse-yos otros godos que fuxeran de les sos tierres a la llegada de los hunos. Nel añu 474 Teodoricu'l Grande resultó escoyíu rei, y col tiempu convirtióse nel más conocíu de los monarques ostrogodos. Hebo dellos periodos de guerres y tregües ente él y l'emperador bizantín Zenón. En 488, Teodoricu invadió Italia y en 493 ganó y dio muerte n'Adda a Odoacru, rei de los hérulos.

Tres la so muerte nel añu 526, la situación volvióse tan xabaz que nel 535 l'emperador bizantín Xustinianu I unvió al so xeneral Belisariu escontra los exércitos ostrogodos n'Italia. La superioridá del exércitu bizantín foi la clave pal estermín y l'entartallamientu de la resistencia ostrogoda.

Esti pueblu quedó finalmente asimiláu de mou  gradual por otres tribus xermániques, tales como los vándalos y los francos.

## Reis

### Greutungos
* 291–350: Achiulfu
* 350–375: Hermanaricu
* 375–376: Vitimiru.

Cola invasión de los hunos la mayor parte del pueblo greutungu tuvo baxo la dominación de los hunos. Ye un periodu que Jordanes denomina interregno y que duró dos xeneraciones.

Hebo una parte del pueblu que constituyó una confederación xunto colos alanos y una parte de los hunos, qu'escaparon a la espansión de los hunos cruzando'l Danubiu en 376. En 380 l'emperador Gracianu ubicó a los greutungos d'Alatéu y Safrax nes provincies de Valeria y Panonia II, d'au nun diben espulsalos hasta l'añu 427.

* 376–¿?: Videricu (*Widoric*) Yera un neñu, mandatu exercíu polos *duces* Safrax y Alatéu
* Finales del sieglu IV y entamos del sieglu V: *duces* Safrax y Alatéu.

### Ostrogodos
* 447–469: Valamiru
* 469–474: Teodomiru
* 474–526: Teodoricu'l Grande
* 526–534: Atalaricu
* 534–536: Teodatu
* 536–540: Vitixes
* 540–541: Hildibaldu
* 541–541: Eraricu
* 541–552: Totila
* 552–553: Teya.

## Referencies
B. B. King

**Riley Benjamin King**  foi un cantante de blues, compositor, actor y cómicu d'Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Childericu I

**Childericu I** (hacia 436 - 481, Tournai, Bélxica) foi rei de los Francos SaliosFrancos salios nel añu 457457.

Quiciabes foi fíu de Merovéu. Casó con Basina de *Turinxa* y tien por fíu a Clodovéu I.

Esti príncipe tuvo secuestráu cuando yera neñu por un destacamentu del exércitu de los hunos y lliberáu de forma milagrosa por un bravu francés llamáu *Viomade*. Tenía valor y coraxe, pero yera de corazón tienru, y los señores franceses fartucos de los amoríos que tenía coles sos muyeres, aliáronse pa destronalu, polo que retiróse a Alemaña, au volvió cayer nos mesmos fallos y seduxó a Basina, esposa del rei de Turinxa, el so güéspede y amigu el rei Basín.

Childericu fízose otra vegada col tronu, del que lu echaren les sos galaneríes, dempués de ganar una batalla. La reina de Turinxa, Basina, abandona al so home y cásase con Childericu, con gran escándalu, yá que los sos detractores reclamen ensin llogralo los derechos matrimoniales y les lleis inviolables de l'amistá. D'esti matrimoniu nació'l gran Clodovéu I.

El final del so reináu tuvo señaláu por munchos ésitos gloriosos. Derrota cerca d'Orleans al exércitu d'Odoacru, rei de los hérulos (y conquistador nel añu 476 del Imperiu Romanu d'Occidente), toma Angers y somórguiala al pillaxe. Mata coles sos manes al conde Paul, que taba al mandu de les tropes del Emperador. Robla un tratáu de paz con Odoacru y xúnese colos saxones pa esterminar a los alamanes qu'invadieren una parte d'Italia. La conquista d'Alemaña foi'l postreru fechu memorable d'esti príncipe. Morrió pocu dempués, nel ventenu cuartu añu del so reináu y foi soterráu na villa de Tournai. La so tumba afayóse nel añu 16531653.

Asocédelu'l so fíu Clodovéu I.

## Ver tamién
* Reis merovinxos

## Referencies

## Enllaces esternos
Clodión

**Clodión el Cabelludu** (¿? - 448) foi xefe de los francos salios, segundu rei de la Dinastía Merovinxa.

Seique fíu de Faramundu y hermanu de Clénus, denomáronlu «el Cabelludu» porque tenía enforma pelo o porque llevaba'l pelo más llargu que'l de los sos predecesores. 

Empezaba a reinar cuando'l xeneral romanu Aeciu atacólu al mandu de un gran exércitu. Ganólu y quitó-y toles sos propiedaes na Galia. Clodión pa vengase de los romanos, cayó sobre la *Turinxa* y dedicóse al pillaxe, sorprendiendo un castiellu denomináu *Disparg*. Aeciu foi otra vegada escontra él, y dempués de volver vencelu, instauren la paz. 

Esta paz duró pocu, una y bones viendo Clodión que toles villes de la fecunda Bélxica taben ensin defensa, conquistó'l país hasta la proximidá del Somme. Pero nun pudo caltener esta conquista, sorprendiéndolu Aeciu cuando taba celebrando la boda d'un gran señor del so exércitu. Perdió tolo que conquistara a esti llau del Rin. Dempués de venti años de reináu, morrió hacia l'añu 448, según dalgunos, pol dolor de la muerte del so primoxénitu, cayíu mientres l'asediu de *Soissons*. Desconozse'l nome de la reina y el númberu de los fíos que tuvo.

Asocediólu nel tronu Merovéu, posiblemente'l so fíu.

## Ver tamién
* Reis merovinxos

## Referencies

## Enllaces esternos
Merovéu

**Merovéu**, rei de los francos (dende 448 a 457). Dio'l so nome a la dinastía Merovinxa. 

Una lleenda cunta que nació de la xunión de la so madre, esposa de Clodión «el Cabelludu», y de una bisarma marina, el ''Quinotauru'', polo que los socesores del tronu de FranciaFrancia vendríen siempres del mar. 

Tercer rei de Francia, la nacencia d'esti príncipe ye un problema. Unos dicen que ye fíu de Clodión. Otros pretenden que namái yera de la familia. De cualquier mou, ye seguro qu'un príncipe con esti nome reinó sobre los francos y que tuvo como competidor al tronu a un fíu de Clodión. Foi pol so nome polo que los reis de la primer dinastía franca recibieron el nome de Merovinxos. La mayoría de los historiadores creen que Merovéu tuvo col exércitu romanu na sangrina batalla na qu'Aeciu venció a Atila na llanura de los Campos Cataláunicos (Châlon-en-Champagne). Esti príncipe morrió dempués de diez años de reináu. La historia nun fala nin del númberu de fíos que tuvo nin del nome de la reina, madre de Childericu I, el so fíu y socesor.

## Referencies

## Ver tamién
* Reis merovinxos

## Enllaces esternos
Llista de reis visigodos

La siguiente ye una llista de los reis visigodos'''.

## Migración de los visigodos

## [[Reinu visigodu de Tolosa|Reinu de Tolosa]]

## [[Entemediu ostrogodu]]

## [[Reinu visigodu de Toledo|Reinu de Toledo]]

### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ver tamién
* Hispania visigoda
* Tabla cronolóxica de reinos d'España

## Referencies
Atanaricu

**Atanaricu** , fíu d'Aoricu, foi xuez de los tervinxos y otres tribus confederaes, y los visigodos considerábenlu como'l so rei fundador. 

El significáu de *Aþanareiks* ye «rei del añu» (*aþnin*=**añu** y *reiks*=**rei**).

## Vida
Atanaricu sofitó al usurpador Procopiu frente al emperador Valente, a pesar de les derrotes godes y la devastación nel territoriu godu, l'emperador taba primíu polos perses, y dambos alcordaron la paz en 369 pola que los tervinxos dexaron de pagar tributu a los romanos. 

El mandatu del xuez taba llendáu nel tiempu y tuvo d'anovase dacuando dende 365. El mandatu d'Atanaricu pudo amenaciar tanto a l'aristocracia tervinxa como a los romanos. D'equí resultó que Fritixernu alzóse como'l so rival, y pa consiguir el sofitu de Valente, fíxose cristianu arrianu. Munchos tervinxos convirtiéronse al arrianismu mientres los sieglos III y IV, pero Atanaricu siguió calteniendo l'antigua relixón pagana de los xermanos porque consideraba que'l cristianismu socavaría les tradiciones gótiques.

Cola invasión de los hunos, les midíes defensives tomaes por Atanaricu amosáronse ineficaces frente a los hunos y el xuez tervinxu perdió en 376, lo que llevó a la devastación del territoriu y terminó cola institución del xuez tervinxu. La mayoría de los tervinxos desertaron d'Atanaricu y empobinaos por Fritixernu y Alavivu foron almitíos por Valente nel Imperiu, pero Alavivu ye mentáu como'l líder de los tervinxos per delantre de Fritixernu, posiblemente porque tendría la más alta posición aristocrática. Los tervinxos que permanecieron fieles a Atanaricu abellugáronse nos Cárpatos (Caucalandia).

Por cuenta d'una combalechadura socatrada por Fritixernu, espulsaron a Atanaricu de Caucalandia y sometióse al emperador. Foi recibíu pol mesmu emperador Teodosiu I poco primero de morrer el 25 de xineru de 381.

## Ver tamién
* Llista de reis visigodos

## Referencies

## Enllaces esternos
Robert H. McNaught

**Robert H. McNaught**  ye un astrónomu escocés, descubridor del cometa non periódicu McNaught el 7 d'agostu de 2006.

## Referencies

## Enllaces esternos
William Kwong Yu Yeung

**William Kwong Yu Yeung** (tamién conocíu como Bill Yeung) (chinu: 楊光宇) ye un astrónomu aficionáu nacíu en Ḥong Kong residente en Canadá qu'usa telescopios asitiaos n'Estaos Xuníos.

Afayó numberosos asteroides y el cometa 172P/Yeung, según l'oxetu J002Y3, que primero se pensó yera un asteroide, pero resultó ser parte del cohete Saturnu V usáu nel Apollo 12. Trabayó nel observatoriu de Rock Finder (códigu 652) en Calgary, Alberta, y agora trabaya dende los observatorios de Desert Beaver (códigu 919) y de Desert Eagle (códigu 333) dambos en Arizona.

## Ver tamién
* Observatoriu Astronómicu de Desert Eagle

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Páxina principal de Observatoriu Desert Eagle
Henrique Pereira Rosa

**Henrique Pereira Rosa**, (18 de xineru de 1946 - 15 de mayu de 2013) foi'l presidente interín de Guinea-Bisáu dende'l 28 de setiembre de 2003 hasta'l 1 d'ochobre de 2005. El so accesu a la presidencia prodúxose a consecuencia del golpe d'Estáu militar que depunxo al entós presidente electu Kumba Ialá. El golpe foi frutu d'alcuerdos ente oficiales políticos, líderes sociales civiles, y el Comité Militar pola Restauración del Orde Constitucional y Democráticu, lideráu por Veríssimo Correia Seabra, que venció a Rosa la presidencia interina catorce díes dempués del golpe.

## Referencies
Sendero Luminoso

**Sendero Luminoso** (**SL**), que'l so nome oficial ye **Partíu Comunista de Perú** (***PCP-SL***), ye una organización d'enclín ideolóxicu marxista, leninista y maoísta aniciada nel Perú.
La meta de Sendero Luminoso ye trocar les instituciones peruanes, que consideren *burgueses*, por un réxime revolucionariu llabrador comunista, presumiblemente empecipiándose al traviés del conceutu maoísta de la Nueva Democracia. En 1980, españó'l conflictu armáu internu nel que participó como principal axente hasta la captura del so líder, Abimael Guzmán Reynoso en 1992, y dempués d'esto namái tuvo actuaciones esporádiques.
La ideoloxía y táctiques de Senderu Lluminosu tuvieron influencia sobre grupos insurxentes de corte maoísta como'l Partíu Comunista de Nepal y organizaciones afiliaes al Movimientu Revolucionariu Internacional.

## Nome
Esta organización disputó con dellos otros partíos comunistes peruanos el títulu de Partíu Comunista de Perú a los qu'usualmente s'estremaba pol nome de les sos publicaciones. Asina, el nome «Sendero Luminoso» aportó d'una máxima de José Carlos Mariátegui, fundador del orixinal Partíu Comunista Peruanu, usada na portada d'un periódicu editáu por esta organización:

Los siguidores del grupu son, davezu, denomaos *senderistes.* Tolos documentos, periódicos y otros materiales fechos pola organización tán roblaos pol *Partíu Comunista de Perú* (PCP). Los historiadores y académicos refiérense a él como PCP-SL.

La CVR (Comisión de la Verdá y Reconciliación) define a Sendero Luminoso nos siguientes términos:

## Referencies
Teodoricu I

**Teodoricu I** o **Teodoredu**  foi un rei de los visigodos. Yera fíu illexítimu d'Alaricu. Sicasí, según nueves investigaciones, Teodoricu I yera'l xenru d'Alaricu I. Nel añu 418 asocedió a Walia, reinando hasta'l 451. Con él empieza'l llinaxe de Tolosa (Toulouse). Completó l'asentamientu de los visigodos n'Aquitania y espandió los sos dominios a Hispania. El so nome orixinal yera Þjudareiks ("Rei del Pueblu"), llatinizáu *Theodericus*.

## Biografía
Los romanos ordenaren a Walia abandonar Hispania y treslladase cola so xente a Galia. Polo tanto Teodoricu, como'l so socesor, completó los asentamientos visigóticos en Gallia Aquitania II, Novempopulania y Gallia Narbonensis. Pero los visigodos nun teníen accesu al Mar Mediterraneu. Teodoricu aprovechó entós la decadencia del Imperiu romanu pa estender los sos territorios escontra'l sur. Tres la muerte del emperador Flaviu Honoriu y la usurpación de Joannes en 423, hubo braceos dientro del Imperiu y Teodoricu intentó conquistar Arles, pero torgó-ylo'l Magister militum Aeciu, que foi asistíu polos hunos. 
Entós los visigodos alcordaron un tratáu y dióse-yos nobles galos como rehenes. Como fechu anecdóticu, puede mentase que'l futuru emperador Avitu visitó a Teodoricu, vivió na so corte ya inclusive educó a los sos fíos.

Suegru del suevu Rechiariu, primer rei católicu d'un reinu xermánicu surdíu de les invasiones del sieglu V.

## Ver tamién
*Llista de reis visigodos

## Referencies

## Enllaces esternos
Década del 2730 e.C.

## Fechos

## Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués
Sieglu: Sieglu XXIX e.C. - **[[Sieglu XXVIII e.C.]]** - Sieglu XXVII e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfonsu III d'Asturies

**Alfonsu III d'Asturies**, rei d'Asturies . Reinó dende 866 a 910. Nació hacia 848, fiu d'Ordoñu I.

Dominó una sulevación vascona en 867 y más tarde otra en Galicia.

En 868 ocupa Oporto y Coimbra en 878.

Obligáu polos sos fíos a exiliase nel valle de Boides (Villaviciosa). 

Cuando muerre la capital se tresllada a Lleón, anque'l reinu ye dividíu ente los sos tres fios demientres unos años.

Demientres esti reináu hai de citar les obres d'arte prerrománicu siguiente:

- San Salvador de Valdediós.
 
- Santu Adrianu de Tuñón.

- San Andrés de Bedriñana.

- Santiago de Gobiendes.

Mando construyir la cruz de la victoria (recubriendo la orixinal de madera, con oru y piedres precioses) actual símbolu d'Asturies.

## Ver tamién
* Llista de Reis d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
José Mário Vaz

**José Mário Gómes Vaz** ) ye un políticu de Guinea-Bisáu. Foi presidente de la República ente'l 23 de xunu de 2014 y 23 de xunu de 2019 . 

Popularmente conocíu pol llamatu de *Jomav*, los sos padres fueron José Vaz y Amelia Gómes. Ta casáu y tien tres fíos. Formóse como economista na Oficina d'Estudios Económicos del Bancu de Portugal en 1982, Lisboa. Miembru del Partíu Africanu pa la Independencia de Guinea y Cabu Verde (PAIGC), resultó elixíu alcalde de Bisáu en 2004, cargu qu'ocupó hasta 2009.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tabla añal del sieglu XVI e.C.

**[[Sieglu XV e.C.]]**

Tabla añal del sieglu XVII e.C. - Sieglu XVII e.C. | Sieglu XVI e.C. - Tabla añal del sieglu XV e.C.
804 e.C.

## Fechos
*Adad-nirari III d'Asiria conquista Damascu.

## Personaxes importantes
*Muerre'l faraón Petubastis I.


Archivu:Adad-Nirari_stela.jpg|Estela d'Adad-nirari III, Iraq National Museum (Bagdag).
Archivu:Torso_of_Pedubast_I_by_Michael_Martin.jpg|Torsu de bronce de Petubastis I nel Muséu Calouste Gulbenkian (Lisboa, Portugal).


## Referencies

## Enllaces esternos
Petr Pravec

**Petr Pravec**  ye un astrónomu checu. Ye un prolíficu descubridor d'asteroides binarios usando estudios fotométricos de curves de lluz. Lidera l'esfuerciu d'un gran consorciu d'estaciones llamáu BinAst, pa reparar la multiplicidá de los asteroides cercanos a la Tierra y les poblaciones interiores del cinturón d'asteroides. Descubrió 289 asteroides, 112 solu y 177 xunto con otros astrónomos.

Ye miembru de l*'Academia de la Ciencies de la República Checa*, y l'asteroide (4790) Petrpravec ta nomáu nel so honor.

## Referencies
Amherst

El términu **Amherst** pue referise a:

## Topónimos

### En Canadá
* **Amherst**, llocalidá de Nueva Escocia.
* **Amherst**, cantón de Quebec.

### N'Estaos Xuníos
* **Amherst**, pueblu de Massachusetts.
* **Amherst Center**, llocalidá de Massachusetts.
* **North Amherst**, llocalidá de Massachusetts.
* **South Amherst**, llocalidá de Massachusetts.
* **Amherst**, pueblu de Nueva York.
* **East Amherst**, área ensin incorporar nel estáu de Nueva York.
* **Amherst**, pueblu de New Hampshire.
* **Amherst**, llugar designáu pol censu nel condáu de Hillsborough New Hampshire.
* **Amherst**, pueblu d'Ohio.
* **South Amherst**, llocalidá d'Ohio.
* **Amherst**, llocalidá de Virxinia.
* **Condáu de Amherst**, llocalidá de Virxinia.
* **Amherst**, villa de Wisconsin.
* **Amherst Junction**, villa de Wisconsin.
* **Amherst**, llugar designáu pol censu nel condáu de Portage Wisconsin.
* **Amherst**, llocalidá de Colorado.
* **Amherst**, pueblu de Maine.
* **Amherst**, villa de Nebraska.
* **Amherst**, pueblu de Texas.
* Denominación de **distintos conceyos estauxunidenses**.

### Persones
* **Jeffrey Amherst**, militar inglés (1717 - 1797).
* **William Pitt Amherst**, diplomáticu inglés (1773 - 1857).

### Otros
* ***Chrysolophus amherstiae***, faisán d'Amherst.
* **Amherst College**, institutu superior d'humanidaes allugáu n'Amherst, Massachusetts.

## Referencies

## Enllaces esternos
619 (dixebra)

El númberu **619** puede facer referencia a:

* Los años que vienen darréu:
** **[[619]]**
** **[[619 e.C.]]**
** **[[1619]]**

* Pal númberu **seiscientos diecinueve**, ver Númberos y Númberos enteros.

## Referencies
Sieglu XXVII

El **Sieglu XXVII** va entamar el 1 de xineru de 2601 y va rematar el 31 d'avientu de 2700.

Sieglu: Tabla añal del sieglu XXVII (Sieglu XXVI - **Sieglu XXVII** - Sieglu XXVIII)

## Referencies

## Enllaces esternos
Gustav Stresemann

**Gustav Stresemann**  foi un políticu alemán nomáu en 1923 canciller y ministru d'Asuntos Esteriores, cargo esti postreru que caltuvo hasta la so muerte. 

Fundador y dirixente del **Partíu Popular Alemán** (DVP), foi una figura ineludible de la República de Weimar, periodu nel que per aciu la puesta en práutica d'una política pragmática de compromisos llogró qu'Alemaña repunxera parte del pesu diplomáticu y económicu perdíu tres la Primer Guerra Mundial: la so estratexa básase en consiguir meyores nestos terrenes en cuenta de cada concesión alemana. En controlando la hiperinflación qu'amenaciaba la existencia mesma d'Alemaña, Stresemann encaró otros problemes como la ocupación del Ruhr polos exércitos francés y belga, los arreglos de guerra o la cuestión fronteriza llatente dende'l Tratáu de Versalles.

La índole pragmática de la so política procuró-y munchos enemigos y acabó siendo abandonáu por una gran parte de la clase política cola que tuvo que lluchar. Xunto a Aristide Briand foi l'artífiz del acercamientu francu-alemán y d'otros numberosos alcuerdos diplomáticos que pretendíen estabilizar la situación na Europa de la posguerra, lo que-yos valió a dambos la concesión del Premiu Nobel de la Paz en 1926. Sicasí, esti acercamientu acabóse cola muerte de Stresemann, que supunxo pa la República de Weimar la perda d'ún de los sos postreros defensores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mileniu I

El **Mileniu I** foi'l primer mileniu de la era común qu'entamó'l 1 de xineru del añu 1 y finó'l 31 d'avientu del 1000.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aberdeen

**Aberdeen** [/æbəˈdiːn/] (escocés: **Aiberdeen** gaélicu: *Obar Dheathain* /ˈopər ˈʝɛhɪn/) ye una ciudá y un conceyu d'Escocia (Reinu Xuníu). Conócenla como *La Ciudá de Granitu* y ye la tercer ciudá en tamañu d'Escocia, con una población d'aproximao 210 000 habitantes. Constitúi un importante centru comercial y ye amás el principal puertu marítimu del nordeste d'Escocia y pela rodiada de la ciudá alcuéntrase allugáu l'aeropuertu.

## Historia

Describiéronse asentamientos na estaya d'Aberdeen dende polo menos el 6000 a. C.

La primer referencia que tenemos ye l'itinerariu de la incursión fecha por Severu nel norte d'Escocia nel sieglu III, nel qu'Aberdeen recibe'l nome de *Devana*, esto ye *Ciudá na ribera del Deva* (o Dee). Anque'l llugar nun va garrar importancia hasta 1179 cuando Guillermu'l Lleón concéde-y un fueru, confirmáu darréu por David I.

En 1319 concedióse-y l'estatutu de burgu real.

En 1336 Eduardu III d'Inglaterra quema la ciudá, pero reconstruyéronla aína y ampliáronla col nome de *Nueva Aberdeen*.
Los archivos municipales son los más antiguos d'Escocia, datando de 1398.

## Xeografía

### Climatoloxía

## Economía
Anguaño caltién el títulu de Capital Petrolera d'Europa, gracies a la provisión estensiva de petroleu crudo estrayío de la mar del Norte.

Les industries rellacionaes col petroleu y el gas son les mayores fontes de riqueza de la ciudá.

Les tradicionales industries pesqueres y agrícoles completen la so economía.

## Llingüística
La llingua tradicional de la ciudá ye l'escocés (una llingua xermánica), magar que güei la llingua más falada ye l'inglés.

El gaélicu escocés  fálenlu un 0,66 % de la población, a la qu'hai qu'añader un 0,54 % que lo entiende (2001).

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'emperadores romanos

Esta ye una llista de los **emperadores romanos** coles dates nes qu'empecipiaron y finaron los mandatos. En cursiva, aquellos pretendientes que nun puen considerase como verdaderos mandatarios, o que'l so control llendábase namái a una parte del Imperio, y en negrina'l nome pol que conocíen comúnmente al emperador.

## Principáu

### [[Dinastía Xuliu-Claudia]]

### [[Añu de los cuatro emperadores]]

### [[Dinastía Flavia]]

### [[Emperadores Antoninos|Antoninos]]

### [[Dinastía Severa]]

## [[Crisis del sieglu III]]

### Gobernantes mientres la cume de la crisis

### [[Imperiu Galu]] ([[260]]-[[274]])

### Emperadores ilirios

## [[Domináu (Roma)|Domináu]]

### [[Tetrarquía]] y [[Dinastía Constantiniana|Casa de Constantín]]

### ([[286]]-[[297]])

### [[Dinastía Valentiniana]]

### [[Dinastía Teodosiana]]

### [[Imperiu romanu d'Occidente|Imperiu d'Occidente]]

## Ver tamién
* Emperador bizantín
* Usurpadores romanos

## Referencies

## Enllaces esternos
Cartón

El **cartón** ye un material formáu por delles capes de papel superpuestes, a base de fibra virxe o de papel recicláu. El cartón ye más gruesu, duru y resistente que'l papel.

Hai dellos tipos de cartón que s'usen pa fabricar embalaxes y envases, básicamente caxes de diversos tipos. La capa cimera puede recibir un acabáu distintu llamáu «estuco» que-y confier mayor vistosidá.

## Carauterístiques téuniques
Grosez y volume son aspeutos significativos na ellaboración del cartón; a la fin, el productu tien de soportar los pesos de les cargues, equipaxe y los demás usos, calteniendo la so forma. Xeneralmente tán compuestos por dos o más capes p'ameyorar la calidá. Inclusive con capes entemedies corrugaes como nel casu del cartón onduláu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Harry Potter (personaxe)

**Harry James Potter** ye'l protagonista de la serie *[[Harry Potter]]* de J. K. Rowling. Lo más de la trama de los llibros cubre siete años na vida del güérfanu Potter que, nel so decimoprimer cumpleaños, entérase de que ye un magu. Asina, asiste al Colexu Hogwarts de Maxa y Bruxería pa prauticar la maxa so la guía del atentu direutor Albus Dumbledore y d'otros profesores. Harry tamién afaya que yá ye famosu a lo llargo la comunidá máxica de la novela, y que'l so destín ta atáu al de Lord Voldemort, el magu tenebrosu mundialmente tarrecíu y asesín de los sos padres.

## Conceutu y creación
Acordies con Rowling, la idea tanto pa los llibros de *Harry Potter* como pal so personaxe epónimu vieno mentes esperaba un tren atrasáu dende Manchester hasta Londres en 1990. Ella dixo que la so idea pa *"esti neñu flacu, con pelo negru y gafines que nun sabía que tenía poderes máxicos, foi faciéndose cada vez más real énte min"*. Mentes desenvolvía les idees pal so llibru, ella tamién decidió faer a Harry un güérfanu qu'asistía a un internáu llamáu Hogwarts. Ella desplicó nuna entrevista en 1999 con *The Guardian*: *"Harry HABÍA ser un güérfanu — pa ser un axente llibre, ensin mieu de falla-y a los sos padres, deceicionalos... y Hogwarts HA ser un internáu —¡la metá de les coses importantes asoceden de nueche! Depués ta la seguridá*. *Tener un fíu propiu refuercia la mio creyencia de que los neños sobre manera quieren seguridá, y eso ye lo que Hogwarts-y ufierta a Harry."*

La muerte de so madre'l 30 d'avientu de 1990 inspiró a Rowling a escribir a Harry Potter como un neñu naguando polos sos padres muertos, los sos sentimientos faciéndose *"muncho más fondos, muncho más reales"* qu'en borradores anteriores, por cuenta de qu'ella mesma rellacionábase con él. Nuna entrevista en 2000 con *The Guardian*, Rowling tamién estableció que'l personaxe de Wart na novela de T. H. White *Camelot* ye "*l'ancestru espiritual de Harry.*" Finalmente, estableció la data de nacencia de Harry como'l 31 de xunetu, la mesma que la d'ella. Sicasí, ella caltuvo que Harry nun taba direutamente basáu en nenguna persona real: "*Él namái salió d'una parte de min*".

Rowling tamién caltuvo que Harry ye un modelu afayadizu a siguir na vida real pa neños. *"La ventaya d'un héroe o heroína ficticiu ye que puen conocelu meyor de lo que puen conocer a un héroe real, dalgún d'ellos nunca conoceríen [...] si a la xente-y presta Harry y s'identifica con él, toi complacida, porque piensa qu'él ye bien prestosu."*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Harry Potter en Harry Potter Lexicon
*  en MuggleNet
* Bibliografía de Harry Potter n'Eulenfeder
Mega Drive

**Sega Mega Drive** ye una videoconsola de sobremesa producida por SEGA, llanzada al mercáu en 1988. Esta videoconsola ye la socesora direuta de la Sega Master System y la primera videoconsola de 16 bits de Sega. Compitió escontra la SNES de Nintendo, como parte de les videoconsoles de cuarta xeneración. N'Europa, incluyendo España, la consola llegó en 1990.
En tolos países d'América sacante Brasil, la consola comercializóse sol nome de **Sega Genesis** y tuvo un mercáu ampliu. La primer versión de la Mega Drive asoleyóse en Xapón n'ochobre de 1988. Descontinuóse en 1998, anque hai dellos fabricantes con llicencies que siguen cola so fabricación, incluyendo a Majesco y Tect Toy sol nome de Genesis 3 y munchos otros clones ensin llicencia. La consola cuntó con un xuegu (Virtua Racing) que yera tridimensional dafechu, gracies al chip SPV (Sega Virtua Processor) mui paecíu al chip FX de Super Nintendo, pero a diferencia d'esta, Sega namái lu usó nesti videoxuegu.

## Antecendentes

### Desendolcu
Inda la Sega Master System foi un ésitu de ventes n'América del Sur y Europa, nun llogró espertar l'interés de los mercaos de Xapón y Estaos Xuníos, que metanes de los 80 taben apoderaos por Nintendo col 92% y 95% del mercáu, respeutivamente. P'algamar una drástica medría de ventes, Sega desendolca una máquina nueva que superaria téunicamente al meyor hardware del mercáu d'entós: los ordenadores de 16 bits Commodore Amiga y Atari ST.

Darréu que los xuegos arcade System 16 de Sega son nesi momentu bien populares, el direutor executivu de SEGA, Hayao Nakayama, decide que la nueva consola sía tamién de 16 bits. El procesu de diseñu final acaba apurriendo 3 plaques arcade nueves: Mega-Tech, Mega Play, y System C. Los xuegos recreativos desendolcaos pa eses plaques puen portase de mou cenciellu y rápidu a la consola nueva.

### Llanzamientu

La Sega Mega Drive llanzóse en Xapón en 1988. En 1989 SEGA nun algama acutar los derechos llegales del nome n'Estaos Xuníos. Poro, conozse a la consola como *Sega Genesis* nel restu d'América, quitante en Brasil (país onde tamién se llanzó la Master System a finales de los 80's).

La consola llanzóse n'Europa y el restu del mundiu en 1990 sol nome orixinal.

Gracies a llanzamientos clave como *Sonic the Hedgehog* y a un catálogu de xuegos deportivos ampliu, la consola foi perbién recibida pol públicu d'Estaos Xuníos, onde lideró'l mercáu ente 1991 y 1994, compitiendo direutamente cola TurboGrafx 16 de NEC Corporation, y sobremanera cola SNES.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Puntodepartida.com Sega Mega Drive. Hestoria, con numberoses semeyes
* museo8bits.com Información téunica tocante a dellos sistemes d'entretenimientu domésticu
* Información y datos tocante al llanzamientu de la Mega Drive 4 (PixFans) 
* Noticies d'actualidá de Sega Mega Drive
Alfonsu X de Castiella

**Alfonsu X de Castiella** , llamáu **«el Sabiu»**, foi rei de Castiella, Llión y Galicia ente 1252 y 1284, tres el Tratáu de Tordehumos.

A la muerte del so padre, Fernandu III «el Santu», volvió a entamar la ofensiva escontra los musulmanes, y ocupó Xerez (1253), afaró'l puertu de Rabat, Salé (1260) y conquistó Cádiz (c. 1262). En 1264, tuvo que faer frente a una importante revuelta de los mudéxares de Murcia y el valle del Guadalquivir. Como fíu de Beatriz de Suabia, aspiró al tronu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, proyeutu al que dedicó más de la metá del so reináu ensin llograr ésitu dalgunu. Los últimos años del so reináu fueron especialmente aveseos, darréu del conflictu socesoriu provocáu pola muerte prematura del so primoxénitu, *Fernando de la Cerda*, y la minoridá de los sos fíos, lo qu'acabó na rebelión abierta del infante Sancho y gran parte de la nobleza y les ciudaes del reinu. Alfonsu morrió en Sevilla mientres esta revuelta, non ensin enantes desheredar al so fíu Sanchu.

Llevó una activa y beneficiosa política económica, reformando la moneda y la facienda, concediendo numberoses feries y reconociendo al *Honráu Conseyu de la Mesta*.

Tamién ye reconocíu pola obra lliteraria, científica, histórica y xurídica fecha pol so escritoriu real. Alfonsu X patrocinó, supervisó y, davezu, participó cola so propia escritura y en collaboración con un conxuntu d'inteleutuales llatinos, hebreos ya islámicos conocíu como *Escuela de Traductores de Toledo*, na composición d'una inxente obra lliteraria qu'empecipia en bona midida la prosa en castellán.

En 1935, reconózse-y como astrónomu nomando nel so honor al cráter llunar «Alphonsus».

## Referencies
Economía de Guinea-Bisáu

Ún de los países más probes del mundu, la economía llegal de la Guinea-Bisáu depende principalmente de l'agropecuaria y de la pesca, pero'l tráficu de drogues ye probablemente'l tipu de comerciu más rentable. Los plantíos d'anacardu crecieron considerablemente nos últimos años. El país esporta pexes y frutos del mar asina como pequeñes cantidaes de maní, palmito y madera.

**DATOS ECONÓMICOS BÁSICOS 2002**
* **PIB** - Productu Interior Brutu (2002): 230 millones de $ USA.
* **PIB - Per capita**: 170 $ USA.
* **Inflación** **media añal**: 4.1%.
* **Delda esterna** **aprox.**: 700 millones de $ USA.
* **Importaciones**: 69 millones de $ USA.
* **esportaciones **: 50 millones de $ USA.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Bases de Datos del Bancu Mundial 
* Estudios económicu-financieros del Fondu Monetariu Internacional
Henri Debehogne

**Henri Debehogne**  foi un astrónomu belga que trabayaba nel Real Observatoriu de Bélxica, en Uccle, especializáu en cometes y asteroides. Descubrió más de 700 asteroides, incluyendo dos troyanos, unu d'ellos en collaboración con Eric Walter Elst.

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de Guinea

Guinea ye ún de los países más probes del mundu y depende de l'ayuda internacional. Ello ye que'l Productu Nacional Brutu menguó un 16% nos años noventa.

L'agricultura, qu'emplega cerca del 80 por cientu de la mano d'obra disponible nel país, tien como principales productos la castaña d'anacardu y l'algodón.

Guinea ye, sicasí, un país ricu en reserves de minerales, ente les que destaquen les de bauxita, que representen un terciu del total mundial. Otros minerales que destaquen son: el fierro, del que s'envalora qu'esisten 1,8 billones de tonelaes métriques; grandes depósitos d'oru y diamantes; y una cantidá indeterminada d'uraniu.

La emisión de sellos postales, principalmente destinaos al coleicionismu filatélicu, ye tamién una importante fonte d'ingresu pa la so economía.

## Referencies
Lily Potter

**Lily Potter** (de soltera **Evans**) ye la madre d'Harry Potter. Ye una de les estudiantes más brillantes del so añu, con una habilidá natural y intuitiva en Fervidiellos. Ye una de les alumnes favorites de Horace Slughorn, que la describe como "encantadora", "enllena de vida", "valiente" y "risondera". Rowling describe a Lily como una moza popular pola que munchos mozos teníen sentimientos amorosos. Anque Lily ye fía de muggles, ye una bruxa desaxeradamente talentosa no cimero la so clase. Foi Delegada nel añu séptimu añu. La hermana de Lily, Petunia Dursley, despreciábala por ser una bruxa y víala como una "monstruosidá" y un "bichu raru", anque más tarde revélase que Petunia tuvo celosa de les sos habilidaes. Rowling dixo que Lily recibió cartes d'alvertencia por "poner a prueba les llendes del Estatutu del Secretu". El patronus de Lily ye una venada, probablemente pa faer pareya cola forma animaga de James d'un venáu (tamién la forma del patronus de Harry y probablemente del patronus de James).

## Referencies

## Enllaces esternos
Eduard Shevardnadze

**Eduard Amvrósiyevich Shevardnadze** (en xeorxanu: *ედუარდ შევარდნაძე*)  foi un políticu xeorxanu, presidente del so país ente 1995 y 2003.

Exerció les funciones de Ministru d'Asuntos Esteriores de la XRSS baxo la presidencia de Mikhaíl Gorbachov dende 1985 hasta la disolución d'esta en 1991.

Tres el colapsu soviéticu sirvió como Presidente de la República de Xeorxa dende 1995 hasta'l 23 de payares de 2003, cuando dimitió por cuenta de la creciente presión popular que siguió a les eleiciones parllamentaries. 

## Referencies
Volframiu

El **volframiu** o **wolframiu**, tamién llamáu **tungsteniu**, ye un elementu químicu de númberu atómicu 74 que s'atopa nel grupu 6 de la tabla periódica de los elementos. El so símbolu ye **W**. 

Ye un metal escaso na corteza terrestre, alcuéntrase en forma d'óxidu y de sales en ciertos minerales. Ye de color gris aceráu, bien duru y densu, tien el puntu de fusión más eleváu de tolos metales y el puntu de bullidura más altu de tolos elementos conocíos. Úsase nos filamentos de les llámpares incandescentes, n'electrodos non consumibles de soldadures, en resistencies llétriques, y aleáu col aceru, na fabricación d'aceros especiales.

La so variedá de carburu de volframiu sinterizáu emplégase pa fabricar ferramientes de corte. Esta variedá absuerbe más del 60 % de la demanda mundial de volframiu.

El volframiu ye un material estratéxicu y tuvo na llista de productos más cobiciaos dende la Segunda Guerra Mundial.
Por exemplu, el gobiernu d'Estaos Xuníos caltién unes reserves nacionales de seis meses xunto a otros productos consideraos de primer necesidá pa la so sobrevivencia.

Esti metal ye fundamental pa entender les sociedaes modernes. Ensin él nun podríen producise d'una forma económica toles máquines que nos arrodien y les coses que pueden producise con elles.

## Historia
En 1779, Peter Woulfe, mientres estudiaba una muestra del mineral wolframita, (Mn, Fe) (WO4), predixo que debía de contener un elementu nuevu. Dos años dempués, en 1781, Carl Wilhelm Scheele y Torbern Bergman suxirieron que podía atopase un nuevu elementu amenorgando un ácidu (denomináu «ácidu túngstico») llográu a partir del mineral *scheelita* (CaWO4). En 1783, n'España, los hermanos Juan José Elhúyar y Fausto Elhúyar atoparon un ácidu, a partir de la wolframita, idénticu al ácidu túngstico; el primeru traxo'l mineral consigo del so periplu poles mines y universidaes europees. En Upsala (Suecia) tomó clases con Bergman que faló-y de les sos intuiciones tocante al volframiu. Asina, consiguieron aisllar el nuevu elementu per aciu d'un amenorgamientu con carbón vexetal, nel Real Seminariu de Vergara au tenía'l so llaboratoriu la Real Sociedá Bascongada d'Amigos del País. Más tarde, publicaron *Analís químicu del wolfram y exame d'un nuevu metal qu'entra na so composición* describiendo esti descubrimientu.

## Referencies
Daniel Gabriel Fahrenheit

**Daniel Gabriel Fahrenheit**  foi un físicu, inxenieru y soplador de vidriu alemán, célebre ente otres coses por desenvolver el termómetru de mercuriu y la escala Fahrenheit de temperatura.

## Biografía
Tres la muerte de los sos padres fizo viaxes d'estudios a Alemaña, Inglaterra y Dinamarca, onde conoció a Ole Rømer en 1708. Establecióse depués n'Ámsterdam, nesa dómina ún de los principales centros de fabricación d'instrumental científicu, onde trabayó como soplador de vidriu. Ende empezó a desenvolver preseos de precisión creando los termómetros d'agua (1709) y de mercuriu (1714).

### Escales termométriques de Celsius y Fahrenheit

En 1714 publicó n*'Acta Editorum* les sos investigaciones proponiendo una nueva escala pa la midida de temperatures.
Fahrenheit diseñó una escala, emplegando con referencia un amiestu d'agua y sal de cloruru d'amoniu a partes iguales, na que la temperatura de conxelación y d'ebullición ye más baxa que la de l'agua. El valor de conxelación d'esi mezu llamólu 0 °F, a la temperatura del so cuerpu 96 °F y a la temperatura de conxelación de l'agua ensin sales llamóla 32 °F.

En concretu, 212 graos Fahrenheit correspuenden a 100 graos Celsius; 

Los 0 °F correspuenden a los -17.78 °C. 

El motivu d'asignar a la temperatura del cuerpu'l valor 96 yera por que ente'l cero y el 96 hubiera una escala formada por una docena de divisiones caúna d'elles subdividida n'ocho partes. D'esa manera 12 x 8 = 96.

En 1724, Fahrenheit espublizó nes *Philosophical Transactions*, estudios tocante a, ente otros temes, les temperatures d'ebullición de los líquidos y la solidificación de l'agua nel vacíu. Esi mesmu añu entró na Royal Society, la más antigua sociedá científica del Reinu Xuníu y una de les más antigües d'Europa.

## Ver tamién
* Grau Fahrenheit
* Anders Celsius
* Lord William Kelvin

## Referencies
Charles Dierkop

**Charles Richard Dierkop**  foi un actor, cantante, comediante y actor de televisión d'Estaos Xuníos. Les sos actuaciones más reconocíes son nes películes *[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]* (1969) y *[[The Sting]]* (1973) y na serie de televisión *[[Police Woman]]* (1974-1978).

## Referencies

## Enllaces esternos
Envergadura

El **valumbu** o **envergadura** ye l'anchu de la vela mayor d'una embarcación a vela, l'anchor que tienen de frente les aves o otros animales alaos (como pterodáctilos, esperteyos o inseutos) coles ales totalmente estendíes escontra los llaos o, por estensión, l'anchor d'una aeronave d'un estremu a otru de les ales.

La pallabra remanez de ***envergáu***, y ésta de ***verga***, (que ye'l mayor de los palos perpendiculares al mástil) y ésta de la mesma del llatín verga, "vara", más la terminación *-ura*, qu'indica propiedá, como en *gordura* o *dulzura*.

## Rexistros de valumbu

### Envergadures más grandes
* **Aeronave**: Hughes H-4 Hercules "Spruce Goose" – 97,51 m
* Aeronave (presente) Antonov An-225 – 88,4 m
* **Esperteyu**: gran *foín* volador – 1,5 m
* **Ave**: albatros viaxeru – 3,63 m
* Ave (estinguida): Argentavis magnificens – envaloráu 7 m
* Reptil (estintu): pterosauriu *Quetzalcoatlus* – 10–11 m
* **Inseutu**: caparina emperador – 28 cm 
* Inseutu (estintu): *Meganeuropsis* – envaloráu hasta 71 cm

### Envergadures más pequeñes
* Aeronave (biplanu): Starr Bumble Bee II – 1,68 m
* Aeronave (jet): Bede BD-5 – 4,27 m 
* Aeronave (bimotor): Colomban MC-15 – 4,9 m 
* Esperteyu: **esperteyu** moscardu – 16 cm
* **Ave**: *zunzuncito* – 6,5 cm
* **Inseutu**: aviespa parasitaria tanzana – 0,2 mm

## Referencies
Economía de Libia

La economía de Libia depiende totalmente del sector petrolíficu, responsable pol 65% del PIB y por 95% de les esportaciones del país.

El país ye dependiente de la importación d'alimentos en más del 75%, cifra que yera mayor enantes de los grandes programes de regadío colos xigantes acuíferos fósiles del Sahara. Una situación asemeyada presentase nos demás sectores económicos, salvo enerxía.

A pesar de los socesivos bloqueos económicos impuestos pola Organización de Naciones Xuníes (ONX) y dellos países occidentales, la economía del país llogró sostenese y Libia nunca conoció situaciones tan desesperaes como les que vivió Iraq, en siendo víctima de midíes similares per parte de la ONX. En 2003 dempués de reformes económiques, la ONX suspendió'l bloquéu económicu al país.

## Referencies
Astérix na tierra los britanos

***Astérix na tierra los britanos*** (***Astérix en Britania***, según la traducción de 1992, ****** nel orixinal francés) ye l'álbum octavu de la serie d'Astérix el Galu creada por René Goscinny y Albert Uderzo. 
La primer versión n'asturianu asoleyóse en 1992, cola traducción de Xosé Antón González Riaño, de manes de la Editorial Grijalbo-Dargaud, distribuyida por Alborá Llibros.

## Argumentu
Xuliu César conquistó tola Britania, quitando un pequeñu pueblín qu'aguanta al invasor, pero estos guerreros cansaos van perdiendo y deciden mandar a Guaputórax, primu hermanu d'Astérix, a consiguir daqué de fervíu máxicu y traelo pa la resistencia inglesa.

Panorámix prepára-y un enorme barril enllenu de poción, y como ta tou bien tranquilu na Galia, Astérix y Obélix van con elli. Nel camín ataquen a una embarcación romana y los romanos entérense del so propósitu, polo que tornen y ponen a la ciudá n'alerta. Sabiendo que taríen abellugaos nun albergue, pero ensin saber en cuál, decídese confiscar toles barriques de vinu de la ciudá, pa consiguir tamién el del fervíu. 

Astérix y Obélix llogren infiltrase nel palaciu, pero como tán presentes toles barriques de la ciudá, pa nun arriesgase a quedar enforma tiempu ende, marcharon con toles barriques del so alberguista confiscaos pa investigar depués cuál ye'l correutu. Asina y too, un lladrón roba la so carreta, que viende'l vinu perdayures. N'alcontrándolu empiecen a rastrexar ún por ún les barriques, y finalmente acaben nun partíu de rugbi. Pero al intentar escapar con ella, los romanos ataquen y llogren destruyir la barrica. El so conteníu piérdese nel ríu. 

De vuelta na aldega, Astérix toma unes fueyes que Panorámix consiguió nun país alloñáu y asegura que va crear el fervíu. En realidá, yeren unes cencielles fueyes de té, pero motiva a los guerreros britanos lo suficiente como pa ganar a los romanos.

## Homenaxes
* *[[The Beatles]]* apaecen como un esitosu grupu de bardos británicos que vuelve lloques a les adolescentes del país.
* La vistimienta qu'usa l'equipu de Camulodunum (nome romanu de l'actual ciudá inglesa Colchester) ye asemeyada a la camiseta del equipu de fútbol llocal Colchester United.

## Rellaciones con otros álbumes
Namái seis britanos tomaron el fervíu máxicu del druida Panorámix. Estos fueron Guaputórax y Ipipúrrax (xugador de Camulodunum) n' *Astérix en Britania*, y Guaputórax (otra vuelta), Bigbos, Otorrinollaringológix, Mac Anuterápix y Relax n' *Astérix en Córcega*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Julio César Tello

**Julio César Tello Rojas** , foi un destacáu médicu y antropólogu peruanu. Ye consideráu'l padre de l'arqueoloxía peruana. Descubrió les cultures Chavín y Paracas ya impulsó y creó'l Muséu d'Arqueoloxía Peruana.

## Biografía
Fíu d'una modesta familia llabradora, **Julio Cesar Tello Rojas** nació na provincia limeña de Huarochirí. Los sos padres fueron *Julián Tello García* y* María Asunción Rojas Erques*. Dende pequeñu destacó por ser intelixente, por ello aseguráron-y ésitu na vida; moteyáron-y *Sharuko* (valiente). Los sos estudios primarios fízolos en Huarochirí y en 1893 treslladóse a Lima pa cursar secundaria nel colexu dirixíu por Pedro A. Labarthe, concluyéndola nel *Colexu Nacional Nuesa Señora de Guadalupe*. 

En 1900 ingresó a la facultá de Medicina de la Universidá Nacional Mayor de San Marcos, au foi condiscípulu d'un fíu del pernomáu tradicionista don Ricardo Palma, polo que frecuentó la so casa, ganándose'l ciñu del vieyu escritor, que, na so condición de direutor de la Biblioteca Nacional de Perú, consiguió-y un puestu como conservador. Foi ellí onde-y nació a Tello la molición pola ciencia y la investigación, especialmente l'arqueoloxía y l'antropoloxía. El so acercamientu al mundu prehispánicu prodúxose a partir de la llectura d'un estudiu de les llingües indíxenes de Sebastián Barranca. En 1906 ufiertó la so primer conferencia en redol a unos cranios prehistóricos desenterraos en tumbes prehispániques de *Yauyos*. Pero primero de nada decidió rematar la so carrera y graduóse de bachiller en Medicina'l 16 de payares de 1908, cola so tesis «L'antigüedá de la sífilis nel Perú», un orixinal estudiu sobre dicha enfermedá. Finalmente recibióse como Médicu Ciruxanu en 1909. 

## Ver tamién
* Arqueoloxía de Perú

## Referencies