Llingües de Guinea Ecuatorial

Los **idiomes oficiales** son en primer llugar l'español, en segundu'l francés y en terceru, apocayá incorporáu, el portugués. Guinea Ecuatorial ye'l primer país independiente onde'l español y el francés son idiomes oficiales coles mesmes. Mesma rellación ente l'español y el portugués, y tamién ente'l francés y el portugués.

L'actual Constitución de 1991 (reformada'l 16 de febreru de 2012) nel so articuláu establez:

Ente los idiomes autóctonos, fálense'l fang, el bubi, y otres llingua bantús que, xuntes, constitúin la llingua materna de la mayor parte de la población.

## Llingües d'orixe européu

### Español

L'español ye l'idioma del sistema educativu,que vien de guinea ecuatorial por cuenta de lo cual la mayoría de la población (cerca del 88%) puede falalo, pero solo en redol a un 10-15% de la población tien un nivel altu de competencia nel llinguaxe.

L'español foi idioma oficial dende 1844 a los años 1970. Mientres un curtiu periodu nos años 1970, l'español foi declaráu llingua «importada» y prohibióse el so usu, tampoco esistía en Guinea Ecuatorial nenguna Academia de la Llingua Española como nel restu de los países que tienen el castellán como llingua oficial. A partir del 3 d'agostu de 1979 volvió declarase llingua oficial. El gobiernu de Guinea Ecuatorial creó una Academia Ecuatoguineana de la Llingua Española n'ochobre de 2013, que darréu pasó a formar parte de l'Asociación d'Academies de la Llingua Española; l'establecimientu d'un programa que refuerza l'espardimientu del español nos medios de comunicación social y el reforzamientu de los cursos de castellán pa estranxeros yá establecíos pola Universidá Nacional de Guinea Ecuatorial.

### Francés
Dende 1998, el francés tamién ye llingua oficial de la Guinea Ecuatorial, al integrase na Comunidá Económica y Monetaria d'África Central pola circulación monetaria (Franco CFA). El francés adoptóse como llingua oficial, anque na práctica'l so usu ye bien minoritariu y adoptóse pa poder pertenecer a la Comunidá d'estaos francófonos, colos beneficios d'apertures de mercáu qu'ello significa.

### Portugués
El portugués oficializóse'l 18 de xunetu de 2007 como tercer idioma na Guinea Ecuatorial, col fin d'adquirir la plena membresía de la CPLP (*Comunidá de Países de Llingua Portuguesa*). El país deseyaba amás el sofitu de los ocho países miembro (Angola, Brasil, Cabu Verde, Guinea-Bisáu, Mozambique, Portugal, Santu Tomé y Príncipe y Timor Oriental) pa espublizar la enseñanza del idioma portugués nel país, pa una formación profesional de los sos estudiantes y que éstos pudieren ser meyor consideraos pelos países de la comunidá lusófona. El 20 de xunetu de 2012, la CPLP refugó de nuevu la solicitú de Guinea Ecuatorial pa ser considerada miembru de plenu derechu, pero foi finalmente aceptada mientres el cume de Díli, en Timor Oriental, el 23 de xunetu de 2014.

El criollu annabonense, desenvueltu autóctonamente en Annobón tien tamién una base léxica portuguesa.

## Usu n'Internet

## Llingües autóctones
Reconócense les llingües aboríxenes como integrantes de la cultura nacional (Llei constitucional Nᵘ1/1998 del 21 de xineru): fang faláu tamién en zones de Camerún, Gabón y República Democrática d'El Congu; bubi, na isla de Bioko; balengue na Rexón Continental; ibo y inglés criollu (pichi, *pichinglis* < *Pidgin English*) tamién en Bioko, y el bisio-bujeba. La llingua benga-ndowé (tamién llamada kombe o ngumbi) pertenez al grupu de los ndowé asitiaos na zona costera de la parte continental del país, y ta rellacionada col bubi. El pichi nun tien reconocencia oficial y nun esisten estadístiques fiables pero probablemente tien más falantes que les llingües autóctones sacante quiciabes el fang.

### Fang

L'idioma fang ye la principal llingua del territoriu continental de Guinea Ecuatorial, tien más d'un millón de falantes de los cualos casi 300 mil son ecuatoguineanos. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

### Llingües bubi-benga

L'idioma bubi ye la principal llingua de la isla de Bioko, escontra 1995 el númberu de falantes envalorar en 40 mil. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

El benga falar na costa sur del ríu Muni ente los ndowé por unes 3 mil persones y considérase claramente emparentáu col bubi. 

Tamién el batanga faláu al norte del benga por unes 9 mil persones en Guinea Ecuatorial (en Gabón habría otros 6 mil falantes). Falar en parte sur de la rexón mariniega de Ríu Muni. Considérase rellacionáu col benga. 

El yasa (tamién llamáu yassa o lyassa) considérase tamién una llingua bubi-benga falada por unes 900 persones (2000).

### Seki

El seki (tamién llamáu baseke o seke) ye faláu por unes 11 mil persones (2001). Nel norte xunto a la frontera con Camérun solo cunten con tres comunidaes o pueblos en Guinea Ecuatorial de los que cabo citar Yengue, Ngonamanga y Viadibe (esiste otru grupu de falantes de seki en Gabón). Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie).

### Kwasio-Bujeba

El kwasio, bissio o bujeba ye faláu por 8500 persones en 1982. Falar na rexón mariniega de Ríu Muni anque non na llinia de mariña que ye ocupada polos "playeros" o ndowé. Ye una llingua bantú del área xeográfica A (na clasificación de Guthrie).

### Balengue

L'idioma balengue, molengue o lengue, ye una llingua falada nel sur de Guinea Ecuatorial per unes mil persones en 2002. Ye una llingua bantú del área xeográfica B (na clasificación de Guthrie), anque otros autores consideren que ye una llingua bantú noroccidental pendiente de clasificar correutamente.

## Pidgins y criollos
Los pidgins y criollos son llingües desenvueltes autóctonamente pero que'l so orixe y desenvolvimientu deber al contautu colos colonizadores europeos. Nel territoriu de Guinea Ecuatorial esisten dos d'estes llingües:
* L'annobonés faláu na Isla d'Annobón
* El Pidgin English d'África occidental faláu especialmente nes rexones fronterices con Camerún.

### Pichi
El pichi (*pichinglis*) deriva de la llingua criolla krio, que llegó per primer vegada a la isla de Bioko lleváu polos pobladores africanos que veníen de Freetown, Sierra Lleona, en 1827. El pichi ye'l segundu idioma más faláu nel país, namái por detrás del fang y siguíu de cerca pol bubi. Emplegada principalmente polos fernandinos, grupu étnicu establecíu en Bioko.

## Ver tamién
* Lliteratura n'español de Guinea Ecuatorial
* Español ecuatoguineanu
* Idioma annobonense
* Idioma balengue
* Idioma bubi
* Idioma fang

## Bibliografía
* Guthrie, Malcolm. 1948. *The classification of the Bantu languages.* London: Oxford University Press for the International African Institute.
* Guthrie, Malcolm. 1971. *Comparative Bantu*, Vol 2. Farnborough: Gregg International.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Les llingües de Guinea Ecuatorial: Materiales bibliográficos pal so estudiu
* La enseñanza del español como llingua estranxera en Guinea Ecuatorial y la interferencia de les llingües indíxenes