Shimon Peres

**Szymon Persky**, , más conocíu como **Shimon Peres** ( foi un políticu, parllamentariu, estadista, escritor y poeta israelín, dos veces primer ministru d'Israel (1984-1986 y 1995-1996) y presidente del Estáu d'Israel dende 2007 hasta 2014. Foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz, conxuntamente con Isaac Rabin y Yasser Arafat, en 1994. Tres una carrera política de más de 50 años, en 2007 foi propuestu pol partíu Kadima pa la eleición presidencial. Foi designáu presidente d'Israel pol Parllamentu israelín el 13 de xunu y asocedió a Moshé Katsav el 15 de xunetu por un periodu de siete años, a la edá de 84 años.

## Biografía
### Primeros años
Shimon Peres nació como Szymon Persky el 2 d'agostu de 1923 en Wiszniew, Polonia (actual Vishnyeva, en Bielorrusia), nel senu d'una familia xudía llaica de clase media. El so padre, Isaac ("Guetzl") Persky, yera un empresariu maderero de posición acomodada, en cuantes que la so madre, Sara Meltzer, yera profesora de llingua rusa y bibliotecaria. El so güelu maternu yera'l rabín Tzvi Hirsch.
Les idees sionistes de los sos padres, bien populares ente los xudíos d'aquel entós, sumar a la fola d'antisemitismu qu'afaró a la Europa Oriental de la dómina. El so padre decidió dise a Palestina, daquella baxu mandatu británicu, pa preparar la emigración de tola familia, que se concretó finalmente en 1935. El restu de la familia, ente ellos los güelos maternos de Shimon, tíos y demás, que decidieron quedase, corrieron peor suerte: pocos años más tarde, al llegar los nazis a l'aldega, fueron zarraos xunto al restu de los xudíos na sinagoga local y quemaos toos vivos.

### Adolescencia y mocedá
En 1934 emigró a Palestina.
Al llegar a Palestina a la edá de 11 años, Shimon Peres empezó a cursar estudios secundarios nel colexu Gueula de Tel Aviv, y darréu foi a vivir y a estudiar al internáu agrícola de Ben Shemen. En 1940, a los 17 años, entró nel grupu fundacional del kibutz Alumot, nes cercaníes del mar de Galilea.

### Maduror
En 1945 casóse con Sonia Gelman.

Peres yera primu hermanu, per llinia paterna, de l'actriz d'Estaos Xuníos Lauren Bacall, nacida Betty Joan Perske (Persky) y fía de xudíos polacu-rumanos emigraos.

### Fallecimientu
El 13 de setiembre de 2016, a la edá de 93 años, Shimon Peres sufrió un accidente cerebrovascular y foi hospitalizáu nel Centru Médicu Sheba d'Israel. Pal 27 de setiembre la so condición empeoró y reportóse que sufriera dañu cerebral irreversible y un fallu masivu de los órganos. Finó a otru día.

## Trayeutoria política

Militante sionista dende'l primer momentu, xunir a la Haganá en 1947 tomando responsabilidá en diverses árees de defensa y alquisición d'armamentu. Al crease'l Estáu d'Israel en 1948, Peres integrar nel grupu de persones d'enfotu del Primer Ministru David Ben-Gurión.

A los 29 años, foi direutor xeneral del Ministeriu de Defensa dende 1953 hasta 1959. Foi unu de los fundadores del Centru d'Investigación Nuclear nes industries de Dimona y aeroespacial.

En 1959 foi escoyíu per primer vegada a la Knesset pol partíu Mapai.

Foi miembru de la Knesset, la coalición y la oposición, mientres 48 años consecutivos. Desempeñóse como presidente del Partíu Llaborista dende 1977 hasta 1992.

En dos causes tuvo'l cargu de primer ministru: ente 1984 y 1986, los resultaos de les eleiciones de la Oncena Knesset nun pudieron llograr la victoria foi'l primer sistema, y el Likud encabezáu por Itzjak Shamir. Dambes partes decidieron celebrar un "alcuerdu de rotación", que se va utilizar pa cada unu de los dos líderes como primer ministru.

Ente payares de 1995 y mayu de 1996, dempués del asesinatu de Yitzhak Rabin, asumió'l cargu a Benjamín Netanyahu, dempués de les eleiciones decimocuarta pal Knesset y el primer ministru.

Peres sirvió como Ministru d'Asuntos Esteriores nel segundu gobiernu d'Isaac Rabin, siendo unu de los líderes del procesu d'Oslu, una serie de negociaciones ente Israel y la OLP que llevó a un alcuerdu de paz, l'Alcuerdu d'Oslu. Por esi llogru, Peres recibió'l Premiu Nobel de la Paz xunto con Yasser Arafat y Isaac Rabin en 1994.

A principios de 2006, en perdiendo les eleiciones internes d'Avodá contra Amir Péretz, Peres retirar de Avodá y pasó a Kadima, partíu formáu unes poques selmanes dempués por Ariel Sharón al dixebrase del Likud. Foi'l númberu dos de la llista de Kadima pa les eleiciones a la Knesset.

## Cargos
A los 84 años Peres foi escoyíu presidente d'Israel, cargu qu'ocupó hasta'l 24 de xunetu de 2014. Enantes foi miembru de la Knesset mientres 48 años, y ocupó numberosos cargos gubernamentales, incluyendo'l cargu de Primer Ministru d'Israel en dos causes.

* Secretariu Xeneral del movimientu xuvenil *Hanoar Hai'oved Vehalomed* 1943
* Responsable de personal y compra d'armes de la Haganá 1948
* Vicedireutor Xeneral del Ministeriu de Defensa 1952
* Direutor Xeneral del Ministeriu de Defensa d'Israel 1953-1959
* Miembru de la Knesset 1959-2007
* Viceministru de Defensa 1959-1965
* Ministru d'Absorción ya Inmigración 1969
* Ministru de Tresporte y Comunicaciones 1970-1974
* Ministru de Defensa 1974-1977; 1995-1996
* Líder del Partíu Llaborista 1977-1992; 1995-1996; 2003-2005
* Vicepresidente de La Internacional Socialista 1978
* Primer Ministru 1984-1986; 1995-1996
* Vizprimer Ministru 1986-1990; 2004-2007
* Ministru de Rellaciones Esteriores 1986-1988; 1992-1995; 2001-2003; 2004-2005
* Ministru d'Economía d'Israel 1988-1990
* Presidente de la oposición na Knesset 1990-1992;
* Ministru de Desenvolvimientu Rexonal 1999-2001; 2006-2007
* Presidente d'Israel 2007-2014

## Obres
* *El próximu pasu* (hebréu, "Hashalav habá"), Am Hasefer, 1965.
* *La fonda de David* (inglés, "David's Sling"), Weidenfeld & Nicholson, 1970. ISBN 0-297-00083-7
* *Güei ye'l futuru* (hebréu, "Ka'et mayar"), con Jagai Éshed, Keter, 1978.
* *D'estos homes: Siete fundadores del Estáu d'Israel* (inglés, "From These Men: Seven Founders of the State of Israel"), Weidenfeld and Nicolson, 1979. ISBN 0-297-77629-0
* *La fuercia de vencer: Entevistes con Yoel Jonatán* (francés, "La force de vaincre: Entretiens avec Joëlle Jonathan"), -y Centurion, 1981. ISBN 2-227-32027-3
* *Diariu de Entebe* (hebréu, "Yomán Entebe"), Yediot Ajaronot, 1991. ISBN 965-248-111-4
* Con Arie Naor, *El nuevu Mediu Oriente* (inglés, "The New Middle East"), New York: Henry Holt & Co, 1993. ISBN 0-8050-3323-8
* *Diariu de llectura: Cartes a escritores* (hebréu, "Yomán keri'á: mijtavim lesofrim"), Yediot Ajaronot, 1994. ISBN 965-482-003-X
* *Oriente Mediu, a cero*, Grijalbo, 1994. ISBN 84-253-2622-2 (español)
* *La llucha pola paz: Memories* (inglés, "Battling for Peace, Memoirs"), ed. David Landau, Nueva York, Random House, 1995. ISBN 0-679-43617-0
* *Conversaciones con Shimon Peres* (francés, "Conversations avec Shimon Peres"), con Robert Littell, Gallimard, 1997. ISBN 2-07-040443-9
* *Pol futuru d'Israel* (inglés, "For the Future of Israel"), con Robert Littell y Avi Guil, Baltimore y London, The Johns Hopkins University Press, 1998. ISBN 0-8018-5928-X
* *Una vida pa la paz*, con Robert Littell, Grupu Editorial Norma, 1998. ISBN 958-04-4471-4
* *Un viaxe imaxinariu: Con Teodoro Hertzl n'Israel* (inglés, "The Imaginary Voyage :With Theodor Herzl in Israel"), 1999, ISBN 1-55970-468-3
* *Que sala'l sol* (francés, "Que le soleil se lève"), Odile Jacob, 1999. ISBN 2-7381-0599-8
* *Tiempu de guerra, tiempu de paz* (inglés, "A Time for War, A Time for Peace"), Éditions Robert Laffont, 2004. ISBN 2-221-09903-6

## Bibliografía
* Abrams, Irwin, *Nobel Lectures, Peace 1991-1995*, World Scientific Publishing Co, Singapore 1999. (inglés).
* Azulay-Catz, Orly, *L'home que nun supo ganar: Shimon Peres na trampa de Sísifo*, Sifrei Miskal, 1996. (hebréu).
* Chigre-Zohar, Michael, *Como l'ave fénix: Biografía de Shimon Peres*, Sifrei Miskal, 2005. ISBN 965-511-393-0 (hebréu).
* Cotler, Yair, *El mierlu y el cuervu: Shimon Peres y Ariel Sharón al desnudu*, Yarón Golán, 2002. (hebréu).
* Eytan, Freddy, *Shimon Peres na encruciada del destín*, Editions du Rocher, 1996. ISBN 2-268-02286-2
* Gordon, José, *De la imaxinación na política: Shimon Peres, ex-primer ministru israelín*, Revista Siempres!, Méxicu, Edicional Siempres, Númberu 2330, febreru de 1998, páx.59. (español)
* Golán, Mati, *Camín a la paz: Biografía de Shimon Peres*, Warner Books, 1989. ISBN 0-446-51425-X (inglés).
* Keren, Mijael, *Profesionales versus populismu: El gobiernu de Peres y la democracia*, State University of New York Press, 1995. ISBN 0-7914-2564-9 (inglés).
* Misgav, Jaim, *El mar yá nun ye'l mesmu: Shimon Peres*, Sifriat Po'alim, 2004. (hebréu).

## Ver tamién
* Israel
* Primer Ministru d'Israel
* Partíu Llaborista Israelín
* Presidente d'Israel

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía de Shimon Peres nel sitiu del Ministeriu de RREE israelín
* Shimon Peres nel sitiu de la Knesset 
* Biografía de Shimon Peres nel sitiu oficial de la Fundación Nobel 
* El Centru Peres pa la Paz 
* Biografía, entrevista y semeyes de Shimon Peres 
* Biografía de Shimon Peres nel sitiu de l'Axencia Xudía  
* Biografía de Shimon Peres por CIDOB (n'español)