Ácidu nítrico

El compuestu químicu **ácidu nítrico** (HNO3) ye un líquidu mafoso y corroyente que puede causar graves quemadures nos seres vivos.

Ye utilizáu comúnmente como un reactivu de llaboratoriu. Utilizar pa fabricar esplosivos como la nitroglicerina y trinitrotoluenu (TNT), según fertilizantes como'l nitratu d'amoniu. Tien usos adicionales en metalurxa y en refináu, yá que reacciona cola mayoría de los metales y na síntesis química. Cuando s'entemez col ácidu clorhídrico forma'l agua regia, un raru reactivu capaz d'eslleir l'oru y el platín. L'ácidu nítrico tamién ye un componente de l'agua acedo.

## Síntesis
L'ácidu nítrico llógrase entemeciendo pentóxido de dinitrógeno (N2O5) y agua. Sintetizar ácidu nítrico puru impon davezu la destilación con ácidu sulfúrico, una y bones l'ácidu nítrico forma un azeótropo cola agua nuna composición del 68&nbsp;% d'acedu nítrico y 32&nbsp;% d'agua. Les soluciones comerciales inclúin ente un 52&nbsp;% y un 68&nbsp;% d'ácidu nítrico. Si la solución inclúi más d'un 86&nbsp;% d'acedu nítrico nómase como **acedu nítrico fumante** y vien en dos variedaes, blancu y colloráu. L'acedu nítrico blancu fumante tamién se llama 100&nbsp;% yá que casi nun tien agua (menos d'un 1&nbsp;%) según el procesu.

A nivel industrial, fabricar por aciu la síntesis del amoniacu y osíxenu. Dambos elementos combinar nun reactor de grandes apurras ante la presencia d'un catalizador metálicu. Por cuenta de les altes temperatures que se soporten (700-900 graos Celsius), utilícense metales que caltengan les sos carauterístiques físiques a estes temperatures, siendo'l más apoderáu'l platín, en combinación con rodio (5-10%) que-y apurre más rixidez.

## Propiedaes

### Propiedaes físiques
L'ácidu nítrico puru ye un líquidu mafoso, incoloru y ensin golor. De cutiu, distintes impureces lo colorean de mariellu marrón. A temperatura ambiente llibera fumos mariellos. L'ácidu nítrico concentráu tiñe la piel humana de mariellu al contautu, por cuenta de la presencia de grupos arumosos presentes na queratina de la piel.
* Puntu de bullidura: 83&nbsp;°C 
* Puntu de fusión: -41,6&nbsp;°C 
* Densidá relativa (agua = 1): 1,4 
* Solubilidá n'agua: miscible 
* Presión de vapor a 20&nbsp;°C: 6,4&nbsp;kPa 
* Densidá relativa de vapor (aire = 1): 2,2

### Propiedaes químiques
L'ácidu nítrico ye un axente oxidante potente; les sos reacciones con compuestos como los cianuros, carburos, y polvos metálicos pueden ser esplosives. Les reacciones del ácidu nítrico con munchos compuestos orgánicos, como de la trementina, son violentes, l'amiestu siendo hipergólica (esto ye, autu-inflamable). Ye un oxácido fuerte: en solución aguacienta se disocia dafechu nun ión nitratu NO3- y un protón hídricu. Los sales del ácidu nítrico (que contienen el ión nitratu) llámense nitratos.

## Aplicaciones
# Como axente nitrante na fabricación d'esplosivos.
# Na fabricación d'abonos. El nitrosulfato amónico ye un abonu nitrogenado simple llográu químicamente de la reacción del ácidu nítrico y sulfúricu con amoniacu.
# L'ácidu nítrico ye emplegáu en dellos casos nel procesu de pasivación.
# L'ácidu nítrico ye utilizáu en grabáu artísticu (aguafuerte), tamién s'usa pa comprobar l'oru y el platín.
# Na industria electrónico, ye emplegáu na ellaboración de plaques de circuitu impresu (PCBs).

## Historia

La primer mención del ácidu nítrico atópase en *De Inventione Veritatis*, de Pseudo-Geber, na que se llogra xamuscando un amiestu de nitro, allume y vitriolo azul. Foi descritu de nuevu por Alberto'l Grande nel sieglu XIII y por Ramon Llull, quien lo preparar caleciendo nitro y magre y llamar "eau forte" (aqua fortis).

Glauber escurrió un procesu pa llogralo por destilado de nitratu de potasiu con ácidu sulfúrico. En 1776 Lavoisier demostró que contenía osíxenu, y en 1785 Henry Cavendish determinó la so composición precisa y demostró que podía ser sintetizáu pasando una corriente de chispes llétriques al traviés d'aire húmedo.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Institutu Nacional de Seguridá ya Hixene nel Trabayu d'España Ficha internacional de seguridá química del ácidu nítrico.