Erysimum cheiri

***Erysimum cheiri*** (syn. *Cheiranthus cheiri*) ye una especie d'alhelí, ye perteneciente a la familia Brassicaceae conocíes comúnmente colos nome de **Aegean wallflower** n'inglés, **giroflée** y **revenelle** en francés, **goldlack** n'alemán y **violacciocca** n'italianu. La planta ye nativa d'Europa pero na so dispersión naturalizáronse n'otros continentes.
La flor d'Alhelí simboliza tamién la guapura y ye conocida como nome de les muyeres más belles d'occidente.

## Descripción
Ye una planta yerbácea bienal o perenne con unu o más tarmos qu'algamen los 15 a 80 centímetros. Les fueyes son xeneralmente estreches y puntiaes y pueden algamar los 20 cm de llargor. Nel visu del tarmu atopa una inflorescencia de flores colos sépalos de color púrpura-verdosu arrodiáu de pétalos de dos o trés cm de color mariellu brillante a colloráu y púrpura. Al cayer les flores queden unos frutos llargos y estrechos o silicues peludas de dellos cm de llargor. Son populares como planta ornamental.
## Hábitat
Planta yerbácea que crez nes rexones meridionales d'Europa y Asia, preferentemente cerca de muralles, roques y agora en xardinos.

Les sos flores formen recímanos terminales sobre pedúnculos verticales y formaes de cuatro pétalos. Son bien arumaes, rosaes, coloraes, azul pálido o blanques.
## Propiedaes
* Cardiotónico nidia paecíu al dixital.
* Con efeutu diuréticu.
Principios activos: Queirantina, cuarcitina, mirosina, esencia.

Indicaciones: utilizáu como cardiotónico, antiinflamatoriu, emenagogo, depurativu. D'antiguo usábase como diuréticu, pero con riesgos.

Contraindicada totalmente con persones afeutaes de la enfermedá de Basedow, miocarditis o bradicardia.

Otros usos: utilízase como planta ornamental.
Fervinchu. Emplegando una pequeña cantidá de fueyes primeramente desecaes, añader a una taza d'agua ferviendo; beber a pequeños suerbos, non más de dos taces por dí­a y con ello llógrense escelentes efeutos diuréticos.
Na lliteratura botánica esisten otres preparaciones de mayor o menor actividá, pero cuasi siempres s'utiliza en cantidaes bien pequeñes y entemecida con otres yerbes. Nun hai qu'escaecer que se trata d'una planta bien activa y tóxica si emplégase mal.

## Taxonomía
*Cheiranthus cheiri* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 661. 1753.
;Etimoloxía:
***Erysimum***: nome xenéricu del griegu *erýsimon* y llatín *erysimon (-um)* = en Dioscórides, una planta común en redol a les ciudaes y nos muladares y güertos, con fueyes asemeyaes a les del guxanu selvaxe *–eúzōmon ágrion*, quiciabes la *[[Eruca vesicaria subsp. sativa]]* (Mill.) Thell., crucíferas–, de flores marielles y granes menudes de gustu paecíu a les del mastuerzu –kárdamon, *[[Lepidium sativum]]* L., crucíferas–, a la que Plinio llama tamién *irio*. De xuru se trata de dellos jaramagos: el erísimo –*[[Sisymbrium officinale]]* (L.) Scop., crucíferas–, el irio o matacandil –*S. Irio* L.– o'l jaramago de cuernucos –*S. polyceratium* L. en Flora Vascular]
;Variedaes:
* *Cheiranthus cheiri var. thyrsoideus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. serratus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. patulus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. maximus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. grandiflorus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. fruticulosus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. flavescens* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. ferrugineus* DC. [1821]
* *Cheiranthus cheiri var. multiplex* N.H.F.Desp. [1838]
* *Cheiranthus cheiri var. canescens* N.H.F.Desp. [1838]
* *Cheiranthus cheiri subsp. fruticulosus* (DC.) Nyman [1878]
* *Cheiranthus cheiri proles fruticulosus* (DC.) Rouy & Foucaud [1893]

;*[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Cheiranthus fruticulosus* L'Hérit. ex DC. [1821]
* *Erysimum suffruticosum* Spreng. [1819]
* *Erysimum pseudocheiri* Boiss. [1867]
* *Erysimum ochroleucum ssp. helveticum* (Jacq.) Nyman [1878]
* *Erysimum lanceolatum ssp. helveticum* (Jacq.) Arcang. [1882]
* *Erysimum helveticum* (Jacq.) DC. in Lam. & DC. [1805]
* *Erysimum cinereum* Moench [1794]
* *Cheirinia helvetica* (Jacq.) Link [1822]
* *Cheiri vulgare* Clairv. [1811]
* *Cheiri murale* (Salisb.) Samp. [1914]
* *Cheiri montanum* Clairv. [1811]
* *Cheiranthus helveticus* Jacq. [1777]
* *Erysimum murale* Lam. [1779]
* *Erysimum bocconi* Pers. [1806]
* *Crucifera cheiri* (L.) E.H.L.Krause [1902]
* *Cheiranthus muralis* Salisb. [1796]
* *Cheiranthus luteus* Dulac [1867]
* *Cheiranthus cheiri' L. [1753]
* *Cheiranthus bocconi* All. 

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les brasicacees
## Referencies

## Enllaces esternos
* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile 
* Photo gallery