Rallus aquaticus

La  ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae mesma de los carrizales y cañaverales d'Eurasia y el norte d'África. Les sos poblaciones septentrional y oriental son migratories, pero les que viven nes zones más templaes son sedentaries. Los adultos miden ente 23 y 28&nbsp;cm de llargu, y como otros rállidos tienen el cuerpu esplanáu lateralmente pa pasar más fácilmente ente los cañaverales onde viven. El plumaxe de les sos partes cimeros ye de tonos pardos con veteado escuru, y les sos partes inferiores son principalmente de color gris azuláu, con llistáu blancu y negru nos lladrales y baxu banduyu. Tienen un picu llargo y acoloratao, llargos deos y la cola curtia. El neñones tienen les partes inferiores anteadas y los pitucos son negros. Enantes clasificábase al rascón asiáticu (*[[Rallus indicus|R.&nbsp;indicus]]*) como una subespecie de rascón común pero agora considérense especies separaes.

El rascón européu vive en güelgues con vexetación palustre alta y trupa, onde s'alimenta principalmente de pequeños animales. Son aves territoriales inclusive fora de la dómina de cría.

## Description

Los adultos de la subespecie nominal miden ente 23–28&nbsp;cm de llargu y tienen un valumbu alar de 38–45&nbsp;cm. Los machos xeneralmente pesen ente 114–164&nbsp;g y les femes son llixeramente menores con un pesu de 92–107&nbsp;g. Los sos partes cimeros, dende la frente a lo cabero, son de color pardu oliváceo con veteado negru, especialmente nos costazos. Los llaterales de la cabeza y les sos partes inferiores hasta la parte cimera del banduyu son de color gris azuláu, salvo'l lorum que ye coritu, y los llaterales parduzos del pechu. Los sos lladrales y baxu banduyu tán llistaos en blancu y negru, y la zona infracaudal ye blanca con delles estríes escures. El so llargu picu y rectu picu y l'iris de los sos güeyos son coloraos, y les sos pates son parduces. Dambos sexos son d'aspeutu similar, anque les femes son daqué menores y el so picu ye más estrechu, polo que nun ye fácil estremalos poles sos dimensiones. Los xuveniles tienen el pileu coritu y el cazu y gargüelu blanques. Los sos partes inferiores son anteadas o ablancazaes con llistáu más escuru, y los sos lladrales tienen llistáu pardu y crema, en llugar de blancu y negru. La so zona infracaudal tamién ye anteada, y la coloración de los sos güeyos, picu y pates ye menos intensa que nos adultos. Los pitucos son dafechu negros salvu'l picu que ye casi tou blancu. Tres la dómina de cría los rascones tienen una muda completa del plumaxe, y quédense ensin capacidá pa volar unos trés selmanes. Los adultos pueden ser identificaos individualmente poles marques de la so zona infracaudal, que son úniques en cada ave. Los machos adultos tienen les estríes d'esta zona d'un negru más intensu. Suxirióse qu'estos manches escures so la cola de la especie ye una situación entemedia ente les funciones de señalización del blancu puru que tienen especies les especies gregaries o d'agües abiertes gallineta común, y la necesidá d'evitar ser tan llamativu.

El rascón européu puede estremase rápido del restu de rállidas palustres pel so llargu picu coloráu y la so zona infracaudal blanca. El so picu ye un pocu más llargu que'l restu resto de la so cabeza (55–58% del total) y anque rectu ta llixeramente curvado escontra baxo. El rascón rufigrís del Asia tropical ye un tanto similar pero tien el picu más robezu, el pileu castañu acoloratáu y les partes cimeres y lladrales chiscaos de llixos blancos. Los xuveniles y los rascones espenaos pola muda pueden amosar la parte infracaudal color crema como la pituca pintoja, pero esta especie tamién ta cubierta de llixos blancos y tien el picu muncho más curtiu y amarellentáu. L'área de distribución del rascón común namái asolapa mínimamente (al sur de China y norte de Myanmar) con otra especie del xéneru *Rallus*, el rascón asiáticu, del que s'estrema principalmente pola coloración parduza de les partes inferiores y la marcada llista ocular d'esti postreru. El rascón cafre ye más grande, tien les partes cimeres más escures y ensin veteado y les sos pates son d'un colloráu más intensu. Amás los rascones europeos divagantes pueden estremase de los sos parientes americanos pola ausencia de tonalidaes castañes o acolorataes nes sos ales plegaes.

### Soníos

El rascón européu ye una especie ruidosa qu'emite gurníos y berru tol añu. La so llamada carauterística consiste nuna serie de gurníos siguíos d'un berru agudo y terminao con más urniaos. Usar como reclamu territorial, llamada d'alarma ya invitación. Los miembros d'una pareya pueden emitila alternativamente, siendo la del machu más baxa y lenta que la de la so pareya. El cantar de cortexu, producíu por dambos sexos, consiste nun *tyick-tyick-tyick* con frecuencia termináu nun garllo de la fema. El machu puede cantar en solitariu mientres hores. La so llamada mientres el vuelu ye un xiblíu aspru. Amás tienen otres vocalizaciones como los chirridos altos y repitíos del machu cuando-y enseña'l sitiu de anidamiento a la fema, o'l ronroneo que dan dambos proxenitores a los sos pitucos. Los rascones son más ruidosos cuando establecen un territoriu y de primeres de la dómina de cría, cuando les llamaes pueden siguir inclusive pela nueche. Los pitucos de primeres pian sele, pero llueu desenvuelven un reclamu pa pidir de tipu *tyk-tyk-trik*.

Afayóse intentando atrapar carriceros comunes pa estudialos por aciu reproducciones pela nueche del so cantar grabáu que tamién allegaben rascones y otres aves acuátiques, anque se fixera en hábitats desfavorables, lo qu'indicaba que los rascones y otres aves migratories nocherniegues identifiquen los cantares del carricero col hábitat pantanosu onde de normal s'atopa.

## Taxonomía y etimoloxía
El rascón européu ye la especie tipu del xéneru *[[Rallus]]* y la familia Rallidae, una familia d'aves acuátiques y semiacuátiques de tamañu mediu, anque pequeñes en comparanza col restu de Gruiformes, de pescuezu más curtiu que'l de les grúes, cola curtia, pates robustes con deos llargos y plumaxes discretos. La familia arrexunta unes 150 especies d'aves. La mayoría d'elles, y les formes más arcaiques, atopar nel Vieyu mundu, lo qu'indica qu'ellí ta'l so orixe. Otra manera, el xéneru *Rallus* surdió n'América. Los trés miembros del Vieyu mundu: el rascón européu, el rascón cafre y el malgax, tán llueu emparentaos y formen una superespecie, por haber evolucionáu a partir d'un únicu ancestru proveniente d'una invasión americana al traviés del Atlánticu. Les pruebes xenétiques indiquen el rascón européu ye'l miembru del so xéneru más llueu emparentáu colos rascones del xéneru *[[Gallirallus]]* del pacíficu, y ye una forma basal del grupu. Los miembros de *Rallus* carauterizar por tener picos llargos y coloríos ensin los carauterísticos escudos fronteros de la mayoría de los rállidos y ser de vezos palustres.

El rascón común foi descritu científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra *[[Systema naturae]]*, col so nome científicu actual, *Rallus aquaticus*. La etimoloxía del so nome científicu ye simple: *Rallus* en llatín significa «rascón», y *aquaticus* significa «acuáticu».

Reconócense trés subespecies de rascón común:

* *Rallus aquaticus aquaticus* Linnaeus, 1758 - estender por Europa, el norte d'África y l'oeste d'Asia, llegando hasta Siberia central.
* *Rallus aquaticus hibernans* Salomonsen, 1931 † - vivía n'Islandia. Tenía les partes cimeres de tonos pardos daqué más templaos que la subespecie nominal, y les sos partes inferiores teníen un tonu parduzu. Les llistes de los sos lladrales yeren de color pardu escuru, non negru, y el so picu yera daqué más curtiu.
* *Rallus aquaticus korejewi* Zarudny, 1905 - atopar por Asia dende Irán y el mar Aral hasta'l norte del subcontinente indiu y l'oeste de China. Ye llixeramente mayor que la subespecie nominal y con plumaxe más claru polo xeneral. Tien una llista difusa parda cruciando'l so güeyu.
Enantes considerábase al rascón asiáticu (*[[Rallus indicus]]*) subespecie del común pero agora clasifícase como una especie separada.

## Distribución y hábitat

El rascón européu críen pol Holartico templáu, distribuyíu discontinuamente dende Europa occidental y el norte d'África, hasta l'oeste de China y Arabia. La so distribución asiática ta pocu estudiada.

La población d'Islandia de rascón común, *R. a. hibernans*, escastóse alredor de 1965, como resultáu de la perda d'hábitat pola desecación de güelgues y la depredación sufierta per parte del visón americanu introducíu na isla. Antes de la so estinción parte d'esta población de rascones isleños quedábase tol añu n'Islandia, dependiente de los manantiales volcánicos calientes nos meses más fríos, pero otra pel hibiernu atopábase nes islles Feroe ya Irlanda, pasando peles Hébrides Esteriores, lo qu'indicaba qu'esta subespecie yera parcialmente migratoria. 

La subespecie nominal, *R. a. aquaticus*, ye sedentariu nes zones de clima más nidiu del sur y oeste del so área de distribución, pero migra al sur nes zones onde los iviernos son más duros. Pasen l'iviernu tantu na so zona de cría más meridional, como en más al sur nel norte d'África, Oriente mediu y la zona del Mar Caspiu. El cume del periodu de migración serondiega ye de setiembre a ochobre, y la mayoría torna a los sos cuarteles de reproducción ente marzu y mediaos d'abril. La subespecie *R. a. korejewi* tamién ye migratoria parcialmente, y parte de la población pasa l'iviernu dende Iraq y Arabia Saudita, Paquistán y el norte de la India, hasta l'este de China.

Los hábitats de cría del rascón son les güelgues permanentes d'agües estancaes o lentes, duces o negres y con vexetación trupa y alta, como los carrizales, xuncales, espadañes, llirios, esparganios o juncias. Nes zones costeres, los llechos de xuncos marinos de les marismas son el so llugar de cría, colos xuncos y los esparganios como especies dominantes nos ambientes menos salobres. Un estudiu realizáu en Países Baxos y España amosó que los xuncos apurríen meyor cobertoria qu'otres plantes marítimes. En tolos sitios los sos niales tán construyíos coles plantes circundantes. L'hábitat preferíu de los rascones son los carrizales (*[[Phragmites]]*) con plantes surdiendo de l'agua, con una fondura d'ente 5–30&nbsp;cm, llamuergues p'alimentase y con gran diversidá d'especies d'invertebraos. Amás prefieren los allugamientos cercanos a los sauces y carbes que les grandes árees d'hábitat uniforme. Onde s'atopen, los xuncos espigaos apurren una bona alternativa como hábitat de cría, el so altor (1,5&nbsp;m) y trupa estructura apurre una bona cobertoria pal nial de los rascones. Amás de los banzaos y marismas naturales el rascón tamién puede usar les resultantes de les estracciones de grava, arena o alteria en cuanto reponen la cubierta vexetal suficiente. Tamién puede atopase nos cultivos d'arroz o n'islles flotantes, y en Caxmir ocupen los plantíos de caña d'azucre anubiertes. Un estudiu finlandés amosó que'l principal factor qu'inflúi na distribución de los rascones europeos ye la estensión de la cubierta vexetal, tando les densidaes de población más altes nes zones con más densidá vexetal, anque la cercanía d'otros banzaos tamién yera un factor significativu. Sicasí, otros factores como la temperatura, la pluviosidá, el llargor de la llinia costera o la estensión de la turbera, que son importantes pa otres aves palustres, nun son relevantes estadísticamente pa los rascones. Les árees coles mayores densidaes de rascones tamién teníen les mayores densidaes d'otros trés especies d'aves consideraes en peligru en Finlandia: el carricera real, l'avetoro y l'aguilucho lagunero occidental. La llende septentrional del área de cría del rascón paez tar determináu pola transición ente les güelgues riques en nutrientes y los más probes y d'agües más acedes. Esto produz que los carrizos comunes sían reemplazaos por una vexetación más abierta apoderada pola especie *[[Comarum palustre]]*, que ye inapropidada pa los rascones.

Dacuando alcuéntrase n'allugamientos más inusuales. Una pareya de rascones añeró n'Escocia al rasu la cuneta d'una carretera, y cuando una reserva natural d'Inglaterra instaló caja nido pa los bigotudos (casetes de caña con suelu de madera) los rascones añeraron tantu na caseta como sol suelu de madera, nesti últimu casu colos bigotudos instalaos enriba dientro de la caxa. Anque son una especie de zones baxes, los rascones europeos críen a 1,240&nbsp;m nos Alpes y 2,000&nbsp;m n'Armenia. Un estudiu italianu indica que les aves que críen nos llechos de xuncos precisen un área mínima de güelga, que nel casu de los rascones ye de 1&nbsp;ha, anque les mayores densidaes alcuéntrase en banzaos de 10&nbsp;hai o más.

Mientres la migración o pel hibiernu pueden usar un espectru más ampliu de hábitats húmedos, como les zones de felechos y de carba anubiertos. Les xelaes pueden obligar a los rascones a movese a zones más abiertes como les acequias, vertideros y parques, o inclusive a permanecer espuestos sobre'l xelu. Un estudiu amosó que pel hibiernu los territorios de cada individuu asolápense, que cada rascón usaba una proporción significativa del cañaveral, y que los rascones tornen a la so anterior área de distribución pasáu l'iviernu. Esti estudiu rexistró una densidá de 14 rascones por hectárea. Los rascones que se quedaben n'Islandia mientres l'iviernu dependíen de les agües geotermales a les qu'aportaben por túneles so la nieve. Cuando nun se taben alimentando abellugar en cuévanos y resquiebros ente la llava solidificada. Esta especie dacuando alcuéntrase como divagante lloñe del so área de distribución normal rexistrándose en Azores, Madeira, Mauritania, el Árticu, Groenlandia, Malasia y Vietnam.

## Comportamientu

El rascón ye una especie discreta, malo de ver nel so hábitat yá que se mimetiza gracies al so plumaxe veteado. El so cuerpu compactu lateralmente déxa-y esmucise ente la vexetación trupa, y quédase inmóvil si ye sorprendíu en zona abierta. Suel caminar argutu argutu, pero adopta una postura agachada cuando cuerre pa escondese. Nada cuando ye necesariu, banciando'l pescuezu delantre y tras como ye típicu nos rallidos, y suel volar so cerca de les cañes coles sos llargues pates colgando, xeneralmente curties distancies. Anque'l so vuelu paez pesáu los rascones son capaces de realizar vuelos de llarga distancia mientres les sos migraciones nocherniegues, y dacuando muerre por choque colos faros y cables llétricos. Individuos anillados nes islles britániques fueron repuestos tan lloñe com Polonnia, Checoslovaquia y Suecia.

Ye una especie territorial que defende'l so territoriu tantu en dómina de cría como mientres la ivernada. Los rascones carguen unos contra otros col pescuezu estendíu na dómina de cría, y dacuando ataquen xuntos los dos miembros de la pareya. Los machos grandes densamente veteados son dominantes pel hibiernu, cuando les agresiones direutes sustitúyense exhibiciones asitiándose en de dides en posición arguta, mientres se realicen movimientos de cabeza y emítense soníos d'amenaza.

### Alimentación

El racón européu son omnívoros, anque s'alimenten principalmente de pequeños animales. La so dieta inclúi viérbenes, sangrixueles, gasterópodos, pequeños crustáceos, arañes y una gran variedá d'inseutos acuáticos y terrestres y los sos bárabos. Tamién comen pequeños vertebraos como anfibios, peces, aves y mamíferos que pueden matar o comer el so carroña. Matu a los pequeños vertebraos travesándolos col so picu d'un golpe que ruempe la columna de la so presa. Tamién consume productos vexetales, especialmente na seronda ya iviernu, como biltos, flores, granes de plantes acuátiques y frutos. Nel sur d'Asia dacuando tamién peracaben arroz. Los rascones nuevos aliméntense principalmente d'inseutos y arañes. Consiguen el so alimentu en tierra o ente la folla, y de normal llavar na agua enantes de comela. Dempués de l'agua los rascones sondien el suelu blandu col so picu p'atopar merucos. En ocasioes esta especie alimentar en praderíes abiertes y otros hábitats estenos cuando-yos obliga'l fríu. A pesar de la so naturaleza cobarde puede caltenese en cautividá a los rascones alimentándolos con carne crudo o merucos.

Los rascones siguen rutes definíes cuando s'alimenten, y con frecuencia vuelven a les bones zones de caza. Los rascones europeos son versátiles y comenenciosos a la d'alimentase. Pueden saltar p'atrapar inseutos nes plantes, engatar p'algamar bagues y arrincar mazanes del árbol pa poder comé-yles nel suelu. Pueden matar otres aves travesándoles col picu o afogándoles, especialmente aquelles cola so capacidá pa escapar amenorgada. Nos aviarios pueden matar a aves más pequeñes y tamién maten a los páxaros atrapaos nes redes de anillar.

### Reproducción

El rascón européu ye monógamos y bien territoriales na dómina de cría. Los rascones empareyar tres llegar a les sos zones de cría o enantes de la migración primaveral. Nes güelgues grandes en bon estáu los rascones añeren a 20–50&nbsp;m unes d'otros. El tamañu del territoriu varia, pero la media ye de 300&nbsp;m². La pareya emite reclamos de cortexu y llamaes de contautu mientres tola dómina de cría. Los machos escueyen l'allugamientu del nial y amosar a les femes con una exhibición na que erizan les plumes del llombu, arquien les ales sobre'l llombu, espleguen la cola y apunten escontra baxo col picu verticalmente. Esta exhibición va acompañada d'un ronroneo altu. Antes d'apariase'l machu alza les sos ales y cola, y agacha la cabeza tocando'l pechu col picu. Mientres el cortexu'l machu alimenta a la fema y tamién mientres la incubación, entós ella dexa'l nial y realiza una exhibición ante'l machu, caminando alredor d'él, emitiendo llamaes nidios, y estregando el so picu contra'l d'él y dando carreres curties hasta y dende onde ta él.

El nial asitiar en cualquier llugar ente la vexetación palustre y ye construyíu principalmente pol machu, xeneralmente nun solu día. Suel alzase unos 15&nbsp;cm o más percima del nivel del marjal, y dacuando asítiase en tremes de raigaños, toconos d'árboles y otros soportes similares. Si'l nivel de l'agua empieza a xubir facer más grande. El nial suel tener un un diámetru d'ente 13–16&nbsp;cm y unos 7&nbsp;cm d'altu. El nial ta bien escondíu ente la vexetación y avérense a él cautelosamente por dos tales estreches.

La cuesta típica componer de 6–11 güevos na mayor parte del so área de distribución, anque paecen ser más pequeñes (5–8) en Kachemira a unos 1500&nbsp;m d'altitú. La fecha de les puestes varia según la llocalización, producir dende finales de marzu n'Europa occidental y el norte d'África, hasta finales de mayu en Kachemira y xunu n'Islandia. El tamañu de la niarada puede amenorgase nes puestes tempranes y tardíes de la estación de cría. La dómina de cría puede estendese pa realizar segundes puestes y puestes de repuestu. Los sos güevos son nidios y llixeramente brillosos. El so color varia del ablancazáu a la crema rosado, con motudu pardu acoloratáu concentráu principalmente nel estremu más anchu, que dacuando s'estienden nuna sola banda. La variación del tamañu de los güevos ente les tres subespecies ye menor que les diferencies individuales. El tamañu mediu de los güevos de la subespecie nominal ye de 36&nbsp;×&nbsp;26&nbsp;mm. Los güevos pesen 13&nbsp;g, de los cualos 7% correspuende al pulgu.

Dambos proxenitores guaren los güevos, anque les femes guaren la mayor parte del tiempu. La incubación dura 19–22&nbsp;díes hasta la eclosión, y eclosional siquier el 87%. L'adultu que nun guara a los pitucos lleva al que ta nel nial por que los alimente. Los pitucos son precoces, y nun par de díes tres la eclosión dexen el nial, pero siguen siendo alimentaos polos sos padres, anque tamién consiguen la so propia comida al cabu d'unos cinco díes. Son independientes de los sos padres a los 20–30&nbsp;days y pueden volar cuando tienen 7–9&nbsp;selmanes. Si'l nial cuerre'l peligru de ser descubiertu, la fema acarreta a los pitucos o los güevos col picu ún per ún, hasta otru allugamientu, anque los pitucos pequeños tamién pueden ser tresportaos so les ales. Los rascones que tán guarando pueden permanecen sobre los güevos inclusive si un intrusu avérase enforma, o bien lo ataquen o pueden asonsañar tar mancaos pa distrayelo. Los rascones pueden criar al añu de nacer, y xeneralmente realicen dos niaraes por temporada.

La sobrevivencia media pa los rascones nuevos envalórase ente 17 y 20&nbsp;meses, con una tasa de sobrevivencia añal llixeramente menor del 50% mientres los trés primeru años, y llixeramente mayor dempués. La edá máxima rexistrada ye de 8&nbsp;años y 10&nbsp;meses.

## Depredadores y parásidos

Ente los depredadores del rascón européu inclúyense dellos mamíferos, aves de presa y otres aves grandes. El visón americanu ye en parte'l responsable de la estinción de la población d'Islandia, y tamién se rexistró que los gatos y perros tamién maten a esta especie. Siquier llocalmente tamién les llondres tamién pueden comer rascones y otres aves acuátiques. L'avetoro, otra ave de los carrizales, tamién peracaben pitucos de rascones, al igual que la garza real. Los rascones europeos son particularmente vulnerables a les garces cuando son forzaos a salir a descubiertu poles marea bien altes. Los aguiluchos que cacen nos humerales cuntar ente los sos principales depredadores, pero con menos frecuencia tamién son cazaos polos cárabos, los uxos campestres, los uxos reales, les águiles motudes, los peñerines comunes, y los ferres pelegrinos.

Ente'l so parásitos inclúyense los pioyos chupadores *[[Nirmus cuspidiculus]]* y *[[Pediculus ralli]]*, el cachiparru *[[Ixodes frontalis]]*, y la mosca piojo *[[Ornithomyia avicularia]]*. Los rascones europeos pueden resultar infestaos pol virus de la gripe aviaria, y la bacteria *[[Borrelia burgdorferi]]*, portada polos cachiparros *[[Ixodes]]*, que tamién pueden infestar a los humanos causando la enfermedá de Lyme. Afayáronse tres clases de pioyos, *[[Fulicoffula rallina]]*, *[[Pseudomenopon scopulacorne]]* y *[[Rallicola cuspidatus]]* en rascones muertos en 2005 nes islles Feroe que nun s'atoparon hasta entós nel archipiélagu. Rexistróse al platelelminto parásitu *[[Ophthalmophagus nasciola]]* nel senu nasal d'un rascón, y detectáronse siquier tres especies d'ácaros de les plumes nel so plumaxe.

## Estáu de caltenimientu

Les poblaciones de rascón européu ta en cayente, pero tien una población grande d'ente 100.000–1.000.000 adultos y un área de cría envaloráu d'unos 15.600.000&nbsp;km² polo que se clasifica como especie so esmolición menor na Llista Colorada de la UICN. Na mayoría de los países d'Europa la so población ye estable o baxa llixeramente por cuenta de la perda d'hábitat. La población y l'área de distribución del rascón ta amontándose en Marruecos, y cría tan al sur como Souss Massa. Sábese pocu de la población asiática, pero la subespecie *korejewi* ye común en Paquistán y Kachemira.

Llocalmente los sos hábitats tán resultando afeutaos pola desecación de güelgues, la canalización de cursos d'agua y la espansión urbana, amás de la contaminación. Los depredadores introducíos son una amenaza pa les poblaciones isleñas vulnerables. Amás de la estinción llocal de la subespecie islandesa, los visones son responsables de los marcaos cayentes de la población de rascones y otres aves qu'añeren nel suelu de les Hébrides, onde la llondra que come principalmente pexes yera l'únicu carnívoru nativu. Los visones veníen de granxes pelliteres de Lewis, dende onde s'espandieron por Harris, North Uist y South Uist. Los programes de erradicación de visones y furonos dexaron que los rascones tornen a islles como Lewis y Harris, y tánse llevando a cabu más proyeutos similares nel restu d'Escocia. 

Los rascones fueron consumíos polos humanos mientres miles d'años; los antiguos romanos comer, y representar en pintures nes parés de Pompeya, y el so consumu siguió mientres la Edá Media y hasta la dómina moderna.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha d'identificación de la especie (PDF)  por Javier Blasco-Zumeta y Gerd-Michael Heinze.