Ficus sycomorus

El  ye un árbol de la familia de les moracees y del xéneru de les figales que tuvo gran importancia nel Antiguu Exiptu, anque anguaño ye malo d'atopar nesi país. Los británicos llámenlu 039;'sycamore*, pero tamién *fig-mulberry*, pola paecencia de les sos fueyes a les de la [[morera]].

Nun se debe confundir col sicomoru européu (*Acer pseudoplatanus*) nin col sicomoru americanu (*Platanus occidentalis*), el sicomoru de California (*Platanus racemosa*) o'l sicomoru d'Arizona (*Platanus wrightii*).

== Distribución ==
Cultiváu n'[[Exiptu]] dende'l tercer mileniu e.C., la figal sicómoro ye orixinaria d'[[África Central]], onde la atopa dende [[Senegal]] y el [[Sahel]] hasta [[Namibia]] y el nordeste d'[[África del Sur]], cola esceición del [[monte tropical]] húmedu. Apaez bonalmente al sur de la [[península arábica]], en [[Xipre]] y en ciertes rexones de [[Madagascar]], y tamién n'[[El Líbanu]], onde la famosa cai Gemmayzeh llámase asina pol so nome árabe *gemmayz*. Foi naturalizáu n'[[Israel]] y n'[[Exiptu]]. Na novela de [[Jules Verne]], *Kerabán el Testarudo*, apaez al sur de mar Negru. Nel so hábitat orixinal, crez xeneralmente sobre suelos ricos, a lo llargo de les riberes y nos montes mistos.

== Descripción ==
*Ficus sycomorus* puede midir hasta 20 m d'altor y 6 metros d'anchor con una copa bastante trupa. La corteza ye verde amarellentada y se exfolia en tires que dexen apaecen nel so interior otra corteza amarellentada. Como toles figales, el sicómoro contién látex.
Les fueyes cordiformes (con forma acorazonada) tienen un color verde escuru, son aspres y miden unos 14 cm de llargu y unos 10 cm d'anchu y tán dispuestes n'espiral alredor de la caña. Sobre'l so viesu verde claro vense los nervios prominentes. El peciolu pubescente mide de 0,5 a 3 cm de llargor.

El frutu ye un figu comestible de 2 a 3 cm de diámetru, que pasa del verde al mariellu rosáu. Apaez en recímanos direutamente sobre'l tueru a lo llargo de tol añu, con un picu ente xunetu y avientu. La flor crez dientro del figu y machos y femes crecen en frutos distintos, de manera que fai falta l'ayuda d'una pequeña aviespa pa la polinización.

Reproduzse fácilmente por fraes, que tienen de ser delgaos como un deu y de unos 15 cm de llargor. Plantar nun tiestu grande con tierra húmeda y hai qu'esperar delles selmanes a qu'empiece a crecer enantes de tresplantalo. Tamién puede llantase por aciu estaques más grueses llograes d'una caña direutamente nel suelu, procurando que la estaca nun tea demasiáu seca. Ye abondu con que tenga un metru de llargor y l'anchor d'un brazu. En tolos casos, tien de llantase xustu enantes de la estación húmeda.

Anque esta especie de figal rique pa fructificar de simbiosis cola aviespa *Ceratosolen arabicus*, y esti inseutu ta desapaecíu d'Exiptu, Zahy y Hopf (Zohay D. y Hopf M. *Domestication of plants in the Old World*, Oxford, 2000) nun tienen dulda de qu'esti país foi la principal área del cultivu del sicómoro, yá que hai ataúdes construyíos cola so madera. Nos países tropicales en qu'esti inseutu abonda, desenvolvióse un complexu miniecosistema en redol a l'aviespa, una serie de nematodos, otres aviespes parásites, dellos predadores mayores y el sicómoro. Ente toos, aseguren una producción constante de figos.

== Usos ==
Pol so porte ampliu úsase como árbol de solombra nos países templaos, especialmente nel Cercanu Oriente.
La so madera blando sirve de combustible y por aciu la frotación de dos rames puede encender un fueu. Tamién s'usa pa faer talles, especialmente pa tambores.
El frutu ye comestible, de sabor arumoso, pero suel tar llenu d'inseutos. De los figos lleldaos puede llograse una bébora alcohólico. Son bien curiosos pa los páxaros, que los comen inclusive cuando tán cayíos na agua. 
Los frutos, como les fueyes, pueden usase como alimentu pal ganáu, especialmente les cabres, y ameyoren la producción de lleche. En munches aldegues dáse-y a les vaques un amiestu de fueyes y frutos.
Cola corteza pueden faese cuerdes bien resistentes. Una decocción de la corteza y el látex usar pa combatir la tos y la escrófula, una inflamación de los ganglios del pescuezu. Esti líquidu tamién s'usa contra la dermatofitosis.
El látex usar pa tratar inflamaciones de la piel y esfriégase sobre les verrugas pa destruyiles. Pol so calter pegañosu, tamién s'usa como trampa pa cazar páxaros pequeños.

Diz el [[Dioscórides]]: "Llámase coles mesmes sicómoro el so frutu por ser desabríu al gustu. Ye un árbol altu, asemeyáu a una [[figal]], bien provistu de zusmiu y paecencia al [[moral]] poles sos fueyes. produz frutu trés o cuatro veces al añu, non de los ramos, como nel casu de la figal montesa, sinón del tueru: el so frutu ye asemeyáu al de la figal montesa, más duce que'l figu montés y nun tien grana dientro... Dase bien de en [[Caria]], en [[Rodes]] y otros llugares que nun son ricos en granu. Estrayer sumu del árbol enantes de producir el frutu, en primavera, a base de machucar superficialmente la corteza con una piedra... Recuéyese la llárima con una esponxa o un cachu de llana y una vegada secu y moldiáu en pastillas, almacenar nun recipiente de folla cocío... El zusmiu tien virtú molificativa, cicatrizante de firíes sudorífico de coses de dixestión difícil. Bébese y aplícase como untaza contra la mordedura de culiebres, l'endurecimientu del bazu, los dolores d'estómagu y los respigos; el zusmiu acaroñar rápido... Produzse tamién en [[Xipre]] un sicómoro de distinta especie, pos les sos fueyes paecer a les del [[llamera]]. Produz un frutu del tamañu de les cirueles, anque más duce. En tolo demás, ye asemeyáu a lo que se dixo".

== Historia ==


El sicómoro empieza a mentase en dómines predinásticas nel [[Antiguu Exiptu]]. En delles ocasiones mentar a Exiptu como'l "País de los sicomoros", y al árbol llamábase-y falsa figal o figal exipcia. Según Zohay y Hopf, los exipcios yeren los únicos que cultivaben esti árbol, bien bono de reproducir por aciu fraes.

Por cuenta de la so madera incorruptible, los exipciu rellacionar rápido cola muerte y la resurreición; d'ende que se llantaren cerca de les tumbes y que los ataúdes construyérense cuando yera posible cola so madera blando y llixero. Tamién se faíen amuletos cola forma de les sos fueyes.

De primeres, la tapa del ataúd identificar cola diosa del cielu [[Nut]], anque, col tiempu, l'árbol acabó identificándose tamién con [[Hathor]] y con [[Isis]], los trés señores del sicómoro.

Ye normal atopar representaciones nes qu'apaecen Hathor o Nut xubíes a un sicómoro dando de comer o de beber al [[Ba (mitoloxía)|ba]] del difuntu. Nut adopta entós el papel proteutor y caritatible de Hathor. Como árbol del viaxeru, yera Hathor quien ufiertaba los sos figos a los viaxeros que s'atopaben con unu d'estos árboles nel camín.

Hathor apaez dacuando cola mención de “Dama del sicómoro del Sur”, refiriéndose al árbol que crez en [[Menfis]], una y bones el sicómoro de Norte crecía en [[Heliópolis]].

El ataúd d'[[Osiris]] taba construyíu con madera de sicomoru y recibía la solombra del mesmu árbol. Ser soterráu nun ataúd d'esa madera significaba ser acoyíu pol abrazu de la gran madre en forma de Isis, Hathor o Nut.

Un xeroglíficu amuesa dos sicómoros iguales nel horizonte del este como les puertes del cielu poles que remanez acaldía'l sol, d'ende que tamién se-y conoza como “El gran árbol d'horizonte oriental”.

;El sicomoru na tradición cristiana "L'árbol
de la Virxe" ye un vieyu sicomoru que s'atopa nel-Matariya, [[El Cairu]], Exiptu. La tradición recueye que nél la [[Virxe María]] folgó mientres la so [[fuxida a Exiptu]].

== Lliteratura ==
* Na [[Biblia]], [[Amós (profeta)|Amós]] (Amos 7:14), pastor y productor de figos, fala del frutu del sicómoro como pocu importante. Apaez mentáu tamién en [[Llibru de Jeremías|Jeremías]] 24:2. En [[Xericó]], [[Zaqueo]] xubir a un sicómoro pa ver pasar a [[Xesús]].
* N'[[I Llibru de los Reis|I Reis]] 10:27 dizse: “El rei fixo la plata tan común en [[Xerusalén]] como les piedres, y fixo los [[cedros]] tan abondosos como los sicómoros que tán nel llanu”.
* Na [[Mishná]] hebrea, nel llibru de [[Zeraim]] descríbense l'Alta [[Galilea]] como l'área al norte de Kfar Hananya onde nun crecer el sicómoro; otra manera, la Baxa Galilea ye l'área al sur de [[Kfar Hananya]] onde crez el sicómoro.
* Na primer escena del primer actu de "Romeo y Julieta", de William Shakespeare, Lady Montesco pregunta a Benvolio si vio a Romeo y ésti respuende a la madre del so amigu: "Una hora primero que'l sol sagráu asomara pol balcón doráu d'Oriente, la mio alma atristayada movióme a salir. Ellí, por ente los sicomoros nuna arbolea que crez nel oeste de la ciudá, vi pasiando al vuesu fíu bien tempranu (...)". Traducción de Manuel Ángel Conejero Dionís-Bayer y Jenaro Talens.

== Taxonomía ==
*Ficus sycomorus* describióse por [[Carlos Linneo]] y espublizóse en *Species Plantarum* 1: 1059. 1753.
;[[Etimoloxía]]: 
***Ficus***: nome xenéricu que se deriva del nome dau en [[llatín]] al [[figu]].

***sycomorus***: [[epítetu]] 
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Ficus chanas* Forssk. 
* *Ficus cocculifolia* Baker 
* *Ficus cocculifolia subsp. sakalavarum* (Baker) H. Perrier & Leandri 
* *Ficus cocculifolia var. sakalavarum* (Baker) H. Perrier
* *Ficus comorensis* Warb. 
* *Ficus damarensis* Engl. 
* *Ficus gnaphalocarpa* (Miq.) Steud. ex Miq. 
* *Ficus integrifolia* Sim 
* *Ficus sakalavarum* Baker 
* *Ficus scabra* Sim
* *Ficus sycomorus subsp. gnaphalocarpa* (Miq.) C.C.Berg
* *Ficus trachyphylla* (Miq.) Miq. 
* *Ficus trachyphylla* Fenzl 
* *Sycomorus antiquorum* Gasp. 
* *Sycomorus gnaphalocarpa* Miq.
* *Sycomorus rigida* Miq. 
* *Sycomorus trachyphylla* Miq.

== Ver tamién ==
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]
* [[Moraceae#Descripción|Carauterístiques de les moracees]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==
# Berg, C. C. 1986. The Ficus species (Moraceae) of Madagascar and the Comoro Islands. Bull. Mus. Natl. Hist. Nat., B, Adansonia 8(1): 17–55. 
# Berg, C. C. 1991. 156. Moraceae. Fl. Zambes. 9(6): 13–76.
# Gibbs Russell, G. E., W. G. Welman, E. Reitief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. v. Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).
# Schatz, G. Y., S. Andriambololonera, Andrianarivelo, M. W. Callmander, Faranirina, P. P. Lowry, P. B. Phillipson, Rabarimanarivo, J. I. Raharilala, Rajaonary, Rakotonirina, R. H. Ramananjanahary, B. Ramandimbisoa, A. Randrianasolo, N Ravololomanana, Z. S. Rogers, C. M. Taylor & G. A. Wahlert. 2011. Catalogue of the Vascular Plants of Madagascar. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 0(0): 0–0.

== Fuentes ==
* Zohay D. y Hopf M. *Domestication of plants in the Old World*, Oxford, 2000
* *Estudios y traducción. Dioscórides, Manuscritu de Salamanca*. Universidá de Salamanca, 2000
* http://www.worldagroforestrycentre.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=864 
* http://www.infonet-biovision.org/default/ct/745/agroforestry 
* Diccionariu de los dioses y mitos del Antiguu Exiptu, Océanu, Barcelona, 2003
* http://www.treesofjoy.com/content/sycamore-fig-ficus-sycamorus  (con videu nel que se ve a l'aviespa del sicómoro)

== Enllaces esternos ==

*[http://www.arbolesornamentales.com/Ficussycomorus.htm Ficus Sycomorus]
*[http://www.figweb.org/Ficus/Subgenus_Sycomorus/Section_Sycomorus/Subsection_Sycomorus/Ficus_sycomorus_sycomorus.htm Figweb.org]
*[http://www.ulandslaere.au.dk/NOTICES/TeachingMaterial/TeachingMaterial_2000_01/undervisningsmateriale/Lars_Moller/Wild_fig.pdf O-landslære Approaches to Development - Sycamore Fig] 
*[http://www.botswana-tourism.gov.bw/flora_and_fauna/sycamore.html Botswana Tourism Flora and Fauna] 
*PBS *Nature'' documentary "The Queen of Trees" (on the sycamore fig in Kenya)
**http://www.pbs.org/wnet/nature/queenoftrees/index.html 
**http://www.pbs.org/wnet/nature/php/search.php?search=search&keywords=queen&show_title=none 
* http://www.raysfiginfo.com/sycomore.html 
* http://www.flowersinisrael.com/Ficussycomorus_page.htm
* http://www.wildflowers.co.il/kkl/english/plant.asp?ID=119 
* http://www.odu.edu/~lmusselm/plant/bible/sycomorefig.php
* http://waynesword.palomar.edu/ww0501.htm 
* http://www.botswanatourism.co.bw/sycamoreFigtree.php