open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sweet November

***Sweet November*** ye un filme de categoría romance/drama estrenada nel añu 2001, protagonizada por Keanu Reeves y Charlize Theron. Trátase d'una nueva versión de la película de 1968, escrita por Herman Raucher.

## Historia
Ye un drama románticu onde un publicista d'enforma ésitu (Keanu Reeves como Nelson Moss), encegoláu pol trabayu, conoz a una moza nuevo y formoso pero desiguada (Charlize Theron como Sara Deever) mientres realiza un exame p'anovar el so carné de conducir. Él quier copiase, pero sáquen-y la prueba a ella. Fuera él intenta desfacer d'ella pagándo-y. Sara pescuda ónde vive, y dir a ver por que el algame n'autu, una y bones ella nun pudo llograr la so llicencia por culpa d'él, y ensin sabelo él l'ayuda a sacar de la perrera a 2 perrinos. La nueva propónlu que vaya a vivir con ella un mes y en perdiendo'l so trabayu y a la so novia, desmoronándose la so vida y perdiendo lo poco que tenía, él acepta la ufierta. 

Entós él conviértese nel so "mozu de payares", y Sara camúda-y el mundu pa siempres. Sara impon-y regles como que nun hai que pone-y atención al reló, nun usar teléfonu móvil, nun mirar tv, nin internet, nin usar ropa de luxu... a desapegase de la vida rutinaria de cualesquier ser humanu. De primeres Nelson nun entendía los motivos qu'impulsaben a Sara a ser asina, y hasta la trata un pocu mal, porque creía que taba lloca, y nun se daba cuenta que tou lo faía impulsada pol so corazón. Nelson empieza a conocer el mundu templáu de Sara, y a camudar la so visión del mundu, tantu que refuga una propuesta de trabayu. Nelson prestar con Sara como nunca na so vida haber fechu. Él tamién conoz a los amigos de Sara, a un neñu ensin padre, a un vagamundu, y a un par d'homes que mientres el día tienen una apariencia qu'a la nueche camuda cuando se visten de muyeres.

Nelson cúnta-y la so vida, pero Sara nun-y da munches esplicaciones de la suya. Nelson infórmase que Sara y la so hermana crearen una empresa de perrinos, qu'ella abandona primero que sía una empresa esitoso y millonario. Nelson propón-y matrimoniu, lo cual Sara diz-y que nun puede, ensin mayores esplicaciones. Nelson afaya que Sara tien cáncer. Ye ende cuando s'entera qu'ella diba un añu abandonara los tratamientos, que por eso s'engarró cola so hermana y la so familia, y que, arriendes de la so enfermedá, decidiera pasar cada mes con un home distintu intentando que fueren felices, mientres ella esfrutaba al máximu de la vida que-y quedaba.

## Protagonistes
* Keanu Reeves como Nelson Moss.
* Charlize Theron como Sara Deever.
* Jason Isaacs como Chaz Watley.
* Greg Germann como Vince Holland.
* Lauren Graham como Angelica.
* Liam Aiken como Abner.
* Frank Langella como Edgar Price.
* Ray Baker como Buddy Leach.
* Michael Rosenbaum como Brandon/Brandy.
* Robert Joy como Raeford Dunne.
* Jason Kravits como Manny.
* Tom Bullock como Al.

## Música
Esta película tien como banda sonora el cantar *[[Only Time]]*, d'Enya.

## Referencies

## Enllaces esternos
Community Shield

La **Football Association Community Shield**, o meyor conocida como **Charity Shield**, ye un troféu añal apostáu n'Inglaterra a beneficiu de diverses organizaciones de caridá Ingleses. Celebrar al empiezu de la temporada, tradicionalmente nel Estadiu de Wembley y enfrenta al campeón de la Premier League y el campeón de la FA Cup. Si un equipu fai un doblete (Premier League y FA Cup), entós el partíu de supercopa apostar ente'l campeón de dambos torneos y el subcampeón de la Premier League

La copa xugar por primer vegada na temporada de 1908-09, reemplazando al **Sheriff of London Charity Shield**, que s'empezar a xugar dende 1898-99 (anque'l Sheriff of London Charity Shield remaneciera dempués unes dos causes xunto a la Charity Shield). Los partíos yeren ente profesionales contra aficionaos. El primer partíu foi ente'l Manchester United (profesionales) y Queens Park Rangers (*amateurs*). La competición nun yera bien considerada, los xuegos yeren informales, anque los equipos preparábense enforma solo pal partíu.

Dempués, los partíos de profesionales versus amateurs foi refugada, y el formatu de la competición gradualmente evolucionó en partíos normales ente los ganadores de la lliga y la copa. Anque, claro, hubo esceiciones, como l'Escudu de 1950, onde xugaron la selección d'Inglaterra de la Copa Mundial contra'l ganador de la Copa, que fixera un tour por Canadá nesi momentu.

La fecha del xuegu foi movida al empiezu de la temporada en 1959, y en 1974 el secretariu de la FA, Ted Croker, creó'l formatu actual colos partíos siempres siendo xugaos ente'l ganador de la lliga y la copa nel estadiu nacional y los ingresos destinaos a caridá. El partíu ye decidíu nel mesmu día con tiempu extra y un tiru de penaltis si los goles tán igualaos, anque ente 1975 y 1993 compartíase'l troféu si empatábase.

Cola formación d'una nueva lliga, la Premier League, l'Escudu foi ente'l ganador de la Premier League y la FA Cup, dende 1993.

La competición foi renomada como la Community Shield l'añu 2002. Una pequeña cantidá ye destinada a la caridá, ente que lo demás ye pa reformar la competición.

L'equipu más esitosu na competición ye'l Manchester United, ganador en ventiún ocasiones. La mayor cantidá de goles foi'l Manchester United goliando 8-4 a Swindon Town, en 1911.

El vixente campeón ye'l Manchester City (campeón de la Premier League 2017-2018) en venciendo 2-0 al Chelsea (campeón de la FA Cup 2017-2018).

## Finales

## Palmarés por equipu

(* títulu compartíu)

## Ver tamién
* Premier League
* FA Cup - *Copa d'Inglaterra*
* Copa de la Lliga d'Inglaterra

## Referencies
* Ganadores de la Comunity Shield - RSSSF
* community-shield/history
* england/community-shield/honours
* footballsite.co.uk/Statistics/CommunityShield

## Referencies

## Enllaces esternos
Carmen Ordóñez

**Carmen Cayetana Ordóñez González** , más conocida como **Carmina Ordóñez**, foi una muyer protagonista de la prensa del corazón española.

## Biografía
Perteneciente a una familia de célebres toreros, Carmen nació en Madrid el 2 de mayu de 1955. Yera fía del toreru Antonio Ordóñez y de Carmen González Lucas "Carmina Dominguín" (Madrid, 1928 - Madrid, agostu de 1982). Ñeta de los reconocíos toreros Cayetano Ordóñez "Niño de la Palma" y Domingo Dominguín y sobrina de Luis Miguel Dominguín. Tenía una hermana menor, Ana Belén Ordóñez González (Belén Ordóñez) (29 de xunu de 1956 - 2 d'agostu de 2012).
La so infancia desenvolvióse nun ambiente marcadamente andaluz y taurín, yá que con frecuencia acompañaba al so padre (que la llamaba "Carmuca") tanto a les preparaciones del toreru como a les corríes.

Foi nuna d'estes corríes onde conoció al que foi'l so primer home, el toreru Francisco Rivera Paquirri, col que casóse'l 16 de febreru de 1973 na basílica de San Francisco'l Grande y col que tuvo dos fíos: Francisco Rivera Ordóñez y Cayetano Rivera Ordóñez, dambos toreros d'oficiu. Entós daquella, yá yera habitual ver a Carmen nes revistes del corazón.

Nel añu 1979 separtóse de Paquirri y el so matrimoniu foi declaráu nulu. Años dempués conoció al cantautor Julián Contreras Rodríguez, col que casóse en Miami en 1984. El 14 de xineru de 1986, frutu d'esta rellación nació'l so tercer y últimu fíu, Julián Contreras Ordóñez.

Tres la muerte del toreru Francisco Rivera "Paquirri", Carmen engardióse nuna batalla llegal escontra la segunda esposa del so ex home, Isabel Pantoja, cola que s'enfrentó pol heriedu del matador. Hasta la data de la so muerte, Carmen Ordóñez siempres caltuvo que la tonadillera llevóse más de lo que supuestamente-y correspondía. Ente los artículos que se disputaba cola tonadillera taba'l traxe de lluces col que Paquirri tomara l'alternativa y numberosos oxetos personales que correspondíen a los sos dos fíos mayores, y qu'entá nun-yos fueran apurríos a pesar de les demandes interpuestes.

En 1990, Carmen decidió treslladase a vivir col so segundu home y el so tercer fíu a Marrakech, Marruecos, llugar que lu marcó dende neña y del que siempres se sintió namorada. Sicasí, en 1994 llogró'l divorcióse de Julián Contreras y decidió volver instalase n'España.

En 1997, Carmen casóse col so tercer y últimu home, el baillarín Ernesto Neyra Almodóvar, del que se dixebraría dos años dempués. Dos años enantes de morrer, en 2002, Carmen afirmó sufrir Violencia de xéneru y malos tratos per parte de Neyra, acusación qu'él siempres negó y la demanda foi tornada pol xuez.

Tien dos ñetes del so fíu Fran Rivera; la primera, frutu del so matrimoniu con Eugenia Martínez de Irujo, llamada Cayetana Rivera Martínez De Irujo, y la segunda de la so actual muyer Lourdes Montes, que se llama Carmen Rivera Montes.

Trabayó en «A tu lado», de la cadena Telecinco.

Morrió en Madrid el 23 de xunetu de 2004, tres un accidente na bañera. Foi incinerada y les sos cenices espardiéronse n'El Rocío y en Tánxer.

## Bibliografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Héctor Luis Palma Salazar

**Hector Luis Palma Salazar**  foi un narcotraficante mexicanu, antiguu líder del cártel de Sinaloa xunto con Joaquín "El Chapo" Guzmán.

## Oríxenes
El Rubius Palma (El Güero o El Güerito), nacíu en Noria de baxo, Mocorito, Sinaloa, empezó la so vida delictiva como un lladrón de coches, llegó a trabayar como sicariu. Palma reclutó más xente y xunto con Joaquín Guzmán Loera y Miguel Ángel Félix Gallardo, fueron los líderes del cártel. 

En 1995, Palma foi deteníu (acusáu de collaborar col cártel de Juárez) dempués de que'l Lear Jet nel que volaba, p'asistir a una boda, estrellárase. Palma viaxaba ente les llendes de Nayarit y Jalisco. El güero sobrevivió al accidente y darréu arrestáu por oficiales del exércitu mexicanu, primeramente refugó la captura de viaxe col uniforme completu d'un oficial de la Policía Xudicial Federal con identificación completa y la caravana armada del personal PJF.

El día 6 d'abril del 2016 confirmóse que'l capo mexicanu diba ser lliberáu de la prisión de máxima seguridá de E.U.A. na que s'atoparía recluyíu hasta'l 11 de xunu del mesmu añu.

El so avion cayó en terrenes agrícoles de Xalisco, Nayarit, onde'l güero salió ilesu matando a dos pilotos, ende aidar elementos de la PGR en carrocetes blanques. Hai persones que vieron tol operativu comandados por un individuu al que-y dicíen el cholo” que podría tar na cárcel por asesinatu y vinculación col cartelu de Sinaloa.
En Tepic esisten grandes propiedaes al so nome.

La so primer esposa engañar col so ex-sociu Rafael Clavel (enemigu) venezolanu; que foi infiltrado polos hermanos Arellano Félix y por Félix Gallardo, pa ganalo, por roba-y a Félix y por movelos de los sos territorios (xunto col Chapo Guzmán y el cartelu de Sinaloa), primero fíxose sociu d'este, dempués foi noviu de la hermana del Güero, casóse con ella y a la fin averóse a Guadalupe, esposa del Güero, pa namorala. El güero nun sabía nada, porque taba viaxando, Clavel aprovechó eso y convenció a Guadalupe Leija de dexar al Güero, ésta sacu 2 millones de pesos de la cuenta del güero y fuxeron a San Francisco, onde s'agospiaron nun hotel y ellí degollar, a Jesús Héctor y Nataly, fíos del güero y de Guadalupe, 15 díes dempués aventar d'una ponte en Caracas, Venezuela.
Clavel mandó-y al güero la cabeza de la so esposa nuna hielera y el videu de los sos fíos cayendo al vaciu. Pero'l güero nun se quedo de brazos cruciaos y con sofitu tantu logistico moral y financieru de los sos socios el Chapo Guzman ya Ismael Zambada el mayu llograron que Clavel fuera deteníu, pero asina arrestar foi asesináu, xunto col so abogáu, 9 familiares de los Arellano, los sos trés fíos y otros trés cómplices venezolanos.
Anque foi lliberáu de la prisión n'Estaos Xuníos, esta nel Altiplanu, pagando polos sos delitos.

## Referencies
Andrenidae

Los **andrénidos** (**Andrenidae**) son una amplia familia d'abeyes cuasi cosmopolita (ausente n'Australia), non parásites. Cuenta con 3.000 spp. en 45 xéneros. La mayoría de les especies habiten n'árees templaes o grebes. Esta familia inclúi dellos xéneros enormes (por casu *Andrena* con más de 1.300 especies, *Perdita* con 800). Les de la subfamilia, Oxaeinae, son tan distintes n'apariencia qu'históricamente taben en families separaes, pero analises filoxenéticos revelaron que tienen de clasificase nes Andrenidae, mui cerca de les Andreninae.

Son abeyes típicamente pequeñes a moderaes, frecuentemente con escopes nos segmentos basales de la pata, amás de la escopa presente na tibia, para la coleición de polen. Son comúnmente oligolécticas (especialmente dientro de la subfamilia Panurginae), ye dicir que coleccionen polen d'unes poques especies de plantes, xeneralmente estrechamente rellacionaes. Polo tanto son polinizadores relativamente especializaos.

Pueden dixebrase d'otres families d'abeyes pola presencia de dos sutures subantenales na cara, un aspeutu primitivu compartíu coles aviespes Spheciformes. Munchos grupos tamién tienen depresiones o canales llamaes "fóvea" na cabeza cerca del marxe cimeru de los güeyos, otra carauterística vista en Spheciformes, y tamién compartida con delles Colletidae.

Son amás de les poques families d'abeyes que nun tienen especies cleptoparásites.

La subfamilia Oxaeinae ye daqué distinta n'apariencia de les otres subfamilies, siendo grandes, d'esnalu rápidu, grandes güeyos, recordando dalgunos de los Colletidae más grandes.

## Ciclu vital

La fema cava túneles ramificaos y forma una alviola a la fin de caúnu, onde deposita un güevu dempués d'aprovisionalu con polen y néctar. Son abeyes solitaries nel sentíu que caúna cría la so propia familia, pero tienden a formar grandes agrupaciones de niales. Los adultos de munches especies son activos solamente na primavera. El bárabu crez, pasa la metamorfosis y permanez na alviola hasta l'añu siguiente.

## Especies nocherniegues
Ye una de les cuatro families d'abeyes con delles especies que son crepusculares; estes especies actívense namái al atapecer o anochar, pero non a l'amanecida. Polo tanto téunicamente son consideraes "vespertines". Nes Andrenidae, tales especies asoceden primariamente na subfamilia Panurginae. Estes abeyes, suelen tener ocelos bien grandes anque hai un subxéneru de *Andrena* que siendo crepuscular tien ocelos normales. Les otres families con delles especies crepusculares son: Halictidae, Colletidae y Apidae.

## Referencies

* Michener, Charles D. (2000) *The bees of the world.* The Johns Hopkins University Press. Baltimore, Londres. ISBN 0-8018-6133-0
* O'Toole, Christopher, Raw, Anthony (1999) *Bees of the world.* Cassell Illustrated. ISBN 0-8160-5712-5

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Andrena'' Galería d'imáxenes del Atles Hymenoptera 
* Bugguide.net: Family Andrenidae - Mining Bees
Terremotu de Lombok de 2018

El **terremotu de 2018 en Lombok** asocedió na isla de Lombok na mañana del 29 de xunetu de 2018 con una magnitú 6,4 y a una fondura de 6.4 km. L'epicentru allugar nel distritu de Sembalun, al este de la rexencia de Lombok. Informóse un dañu xeneralizáu nel área. Les autoridaes confirmaron que 14 persones morrieron nel terremotu ente que cientos de persones resultaron mancaes.

## Terremotu
El terremotu asocedió'l domingu a les 06:47 hora llocal, a una fondura de 6.4 km. Los residentes informaron temblones severos cerca del epicentru, ya informóse que delles estructures colapsaron. Docenes de cases fueron destruyíes y reportáronse daños xeneralizaos. El sacudión duró alredor de 10-20 segundos. Foi consideráu polos residentes locales como'l terremotu más fuerte que cutiera a Lombok. El terremotu sintióse tan lloñe que llegó hasta Denpasar y Bali. Dellos residentes y turistes informaron de temblones fuertes en Bali. Na rexencia de Karangasem, un templu derrumbóse y una corte local foi estropiada significativamente.

En Selong, la capital de la rexencia esti de Lombok, docenes de pacientes fueron evacuaos polos médicos del hospital rexonal de Soedjono, en Sembalun, sufrió daños considerables nun centru de salú comuñal. Informar de derrumbes nel monte de Rinjani, un popular sitiu turísticu en Lombok. Les autoridaes confirmaron qu'un escursionista malayu morrió nun deslizamiento de tierra. La Xunta Nacional d'Alministración de Desastres d'Indonesia confirmó que 10 persones morrieron y 40 persones resultaron mancaes. Les autoridaes tarrecíen que munchos escursionistes podríen morrer nel monte Rinjani, una y bones el deslizamiento de tierra cutió la parte norte del monte, onde s'atopaben les rutes populares pa los escursionistes. Más tarde confirmaron que 826 escursionistes taben atrapaos nel monte y taben esperando ser rescataos.

El gobiernu confirmó que 18 malayos viéronse afeutaos pol terremotu.

Los retruques moderaos, que van de 5.0 a 5.5, fueron rexistraes pola Axencia de Meteoroloxía, Climatoloxía y Xeofísica d'Indonesia. El retruque más grande, rexistrar a les 10:16 hora llocal, tenía una magnitú de 5.7 Mw. Les autoridaes confirmaron que se rexistraron 115 retruques.

## Ver tamién
*Segundu terremotu de Lombok de 2018

## Referencies

## Enllaces esternos
Lombok

**Lombok** ye una islla d'Indonesia, asitiada na provincia de les Islles menores de la Sonda occidentales (*Nusa Tenggara Barat* n'indonesiu). Atopar ente les islles de Bali, al oeste, y Sumbawa, al este. Con 4&nbsp;725 km² d'estensión y una población de 4&nbsp;500&nbsp;212 habitantes (2010), nella atópase Mataram, capital y ciudá más poblada de la provincia.

El grupu étnicu mayoritariu de Lombok ye'l pueblu Sasak, que cuntaba unes 2.600.000 persones a principios del sieglu XXI. Habitantes autóctonos de la 
islla, los sasaks pasaron a depender políticamente de les dinastíes hindús de la vecina Bali nel sieglu XVIII, pueblu col que guarden una estrecha rellación histórica y cultural. En 1674 empezó la llegada d'holandeses a la parte oriental de la islla; a finales del sieglu XIX, aprovechando una revuelta de los sasaks, los holandeses facer col control total de Lombok en 1895.

Como'l restu d'islles que formen les Islles menores de la Sonda, Lombok pertenez al área de la Wallacea, de gran interés científicu pola so rica biodiversidá, allugada ente'l Sureste asiáticu y Oceanía. Ello ye que la llinia de Wallace pasa ente Lombok y la so vecina Bali al oeste, pol estrechu de Lombok.

Islla de turismu non tan masivu como la cercana Bali, en Lombok los visitantes atopen sableres casi ermes y paisaxes de gran guapura, como'l qu'arrodia al estratovolcán Rinjani (3726 m), el terceru n'altitú d'Indonesia.

## Fondos marinos
Unos 30&nbsp;000&nbsp;km² del fondu marín qu'arrodia Indonesia tán cubiertos de praderíes marines. Nes albuferas y badees d'agües templaes y someres crecen 12 especies. La badea de Gerapuk, al sur de la islla de Lombok, tien 11 de les 12 autóctones d'Indonesia, con trupos matos de *Enhalus acoroides *y *Thalassodendron ciliatum*. Los analises del conteníu del estómagu de los pexes que viven ente les yerbes marines de les agües de Lombok amuesen que los crustáceos constitúin el so alimentu principal. Sicasí, una especie de *Tozeuma*(gamba) que vive nesta zona torna l'atención de los depredadores gracies al so cuerpu allargáu y de color verde con manches blanques, que lu ayudar a camuflase ente les fueyes. Mientres el baxamar, los paisanos empleguen agudes estaques de fierro p'atrapar organismos intermareales, lo qu'estropia les fueyes y pon en peligru la sobrevivencia de les praderíes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles menores de la Sonda occidentales

Les **Islles menores de la Sonda occidentales**, tamién conocíes como **Nusatenggara Occidental** (indonesiu: Nusa Tenggara Barat) ye una provincia indonesia alcontrada nes Islles menores de la Sonda. La ciudá de Mataram ye la so capital y ta alcontrada na islla de Lombok.

Les dos islles más estenses d'esta provincia indonesia son Lombok y Sumbawa. 

Según la ONX, la Provincia de Nusatenggara Occidental ye la menos desenvuelta de tola República d'Indonesia.

## Territoriu y población
Les **Islles menores de la Sonda occidentales** tienen una estensión de 19.708,79 quilómetros cuadraos. Son el llar d'una población compuesta por unes 4.015.102 persones. La densidá poblacional ye de 203,7 habitantes per quilómetru cuadráu.

Lombok tien una mayoría poblacional del grupu étnicu sasak, con una minoría de balineses, y Sumbawa tien grupos Sumbawa y Bima. Cada etnia tien el so propiu idioma.

## Referencies

## Ver tamién
* Nusatenggara Oriental
Mataram

**Mataram** ye la ciudá más importante de la islla de Lombok, n'Indonesia, y ta asitiada na mariña oeste de la islla. Ye la capital y ciudá más grande de la provincia de Nusatenggara Occidental (n'indonesiu: *Nusa Tenggara Barat*), y tien l'estatutu de *kota*. La so población total yera de 402.296 habitantes en 2008.

## Organización de la ciudá
Cuatro ciudaes constitúin l'área urbana de Mataram: d'oeste a este, éstes son Ampenan, Mataram, Cakranegara (Cakra) y Sweta. Toes tán xuníes alministrativamente y nun s'estremen les unes de les otres.

* Ampenan ye'l puertu vieyu, anguaño dedicáu a la pesca. D'antiguo yera'l puertu principal de la islla de Lombok, polo que s'atopen ellí cases antigües y una población entemecida d'orixe china, árabe y malaya. El muséu Negeri Nusa Tenggara ufierta un panorama de la cultura de Lombok.
* Mataram ye'l centru alministrativu de la provincia, onde se concentren edificios públicos y cases residenciales. La so plaza principal sirve pa esposiciones d'arte, teatru, baille y representaciones de *wayang kulit* (teatru de títeres).
* Cakranegara ye'l principal centru comercial de la islla, onde viven importantes comunidaes chines y balinesas. Ellí atópase'l templu Meru, construyíu en 1720 pa los habitantes hindús de Lombok. Ye'l templu más grande de la islla.
* Sweta ye un nexu de tresportes pa tola islla.

Mataram ta estremada en 6 distritos alministrativos o *[[kecamatan|kecamatam]]*: Cakranegara, Mataram, Selaparang, Pejanggik, Ampenan y Sekarbela.

## Demografía
Al igual qu'en tola islla de Lombok, la mayoría de los habitantes de Mataram son d'etnia sasak que ye'l pueblu autóctonu de la islla. La ciudá tien tamién importantes minoríes de balineses, chinos, chinos d'Indonesia y árabes d'Indonesia descendientes de yemeninos.

## Tresportes
Mataram yá nun tien aeropuertu nes sos llendes. L'antiguu aeropuertu Selaparang, asitiáu en Ampenan, cerró'l 30 de setiembre de 2011. A otru día, el 1 d'ochobre de 2011, entró en serviciu'l nuevu aeropuertu internacional de Lombok (*Bandara Internasional Lombok*) (IATA: LOP, ICAO: WADL), más alloñáu de la zona urbano y asitiao nel kabupaten de Lombok Central, cerca de la pequeña ciudá de Praya.

## Notes y referencies
Atentaos terroristes a les embaxaes d'Estaos Xuníos en 1998

Los **atentaos terroristes a les embaxaes de los Estaos Xuníos** n'África tuvieron llugar el 7 d'agostu de 1998 en Nairobi (Kenia), y en Dar es Salaam (Tanzania), siendo l'oxetivu principal les embaxaes del país norteamericanu. Estos ataques, que los sos autores taben venceyaos al grupu terrorista Al-Qaeda, llevaron a que Osama bin Laden, líder del grupu, fora incluyíu na llista de los diez fuxitivos más buscaos del FBI. 

Nel ataque contra la embaxada en Nairobi mataron siquier a 213 persones, ente elles 12 estauxunidenses y resultaron mancaes ente 4.000 a 5.500 persones. De resultes de la violenta esplosión, quedaron dafechu destruyíos dellos grandes edificios del centru de la ciudá y el debilitamientu de la economía de Kenia.

Como respuesta a los acontecimientos, el 20 d'agostu de 1998, realizóse la Operación Algame Infinitu, al traviés d'un ataque con misil dende un cruceru de l'Armada de los Estaos Xuníos a un campamentu d'entrenamientu d'Al-Qaida n'Afganistán y la destrucción d'una planta farmacéutica en Sudán, arriendes de los barruntos de que na planta d'Al Shifa producíense armes químiques y taba controlada pol terrorista árabe Osama bin Laden. 

Xunto al atentáu terrorista al World Trade Center en 1993, el bombardéu de Khobar Towers n'Arabia Saudita, y el Atentáu contra'l USS Cole en Yeme, los ataques a les embaxaes d'Estaos Xuníos n'África son parte de los ataques anti norteamericanos d'importancia que precedieron a los atentaos terroristes del 11 de setiembre de 2001.

## Ver tamién
* Atentáu del World Trade Center de 1993
* Osama bin Laden
* Atentaos del 11 de setiembre de 2001

## Referencies

## Enllaces esternos

* (n'inglés) Espediente de los atentaos terroristes, Public Broadcasting Service
Babad Tanah Jawi

Los ***Babad Tanah Djawi*** o ***Babad Tanah Jawi*** son una serie de manuscritos redactaos en javanés, datables dende'l sieglu XVIII. El títulu significa *Historia de la tierra de Java*, y utilizáronse pa esplicar la puxanza del islam en Java, relixón predominante n'Indonesia dende'l sieglu XVI. Nos testu, qu'entemecen fechos verídicos con otros claramente ficticios, mentar a los *[[Wali Sanga]]*, figures santes del islam indonesiu.

## Bibliografía
*

## Referencies

## Enllaces esternos
Aviva Centre

**Aviva Centre**, enantes **Rexall Centre**, ye un estadiu de tenis en Toronto, Ontario. L'Estadiu principal tien capacidá pa 12,500 espectadores y ye l'estadiu más grande nel complexu de tenis. Aviva Centre ye la casa del Rogers Cup presentada pol National Bank, un tornéu profesional nel circuitu mundial de ATP y circuitos WTA, añalmente. L'estadiu principal ye dacuando utilizáu pa conciertos. Aviva Centre ta alcontráu n'apondere terrenes d'Universidá de York en North York, Toronto.

## Descripción
Construyíu en 2004, l'estadiu principal alluga a 12,500 espectadores. hai 11 otres canches pequeñes cercanes al estadiu principal. Los dolce canches utilicen el DecoTurf superficie acrílica encolchonada, la mesma superficie como'l U.S. Open tornéu de Gran Slam. L'estadiu tien 39 suites executives y dos suites pa fiestes.

Aviva Centre ye tamién la casa de les oficines de Toronto del Tenis Canadá y l'Asociación de Tenis d'Ontario. Los terrenes sirven pa la formación y entrenamientu de tenis nacional y provincial mientres l'añu, ufierta 16 canches (ocho de los cualos son baxu techu). L'estadiu ye tamién utilizáu pal escenificando de práutiques y competiciones interuniversitarias y entrenamientu mientres l'iviernu. Mientres l'añu académicu, faise un descuentu les fines de selmana a los estudiantes de York nes canches so techu mientres les hores diurnes.

El complexu ta alcontrada nel cantu occidental del campu universitario de York, al sureste de Jane street y Steeles Avenue West, na interseición de Shoreham Drive, y Pond Road. Al oeste del complexu hai un parque forestal a lo llargo de Black Creek. El monte Saywell y Stong Pond tán alcontraos al del sur y esti del complexu.

## Historia

L'estadiu foi construyíu pa reemplazar el Centru de Tenis Nacional, que foi baltáu en 2003. El complexu abrió y 26 de xunetu de 2004. El primer partíu nel estadiu foi un partíu de primer ronda ente Andre Agassi y Tommy Haas guardáu por 10,500 espectadores.

En 2011, l'estadiu allugó'l BlackCreek Festival de Música de branu, una serie de conciertos de jazz, ópera, música popular y sinfónica.

En 2014, l'estadiu foi nomáu como'l anfitrión de los acontecimientos de tenis nos Xuegos Panamericanos 2015.

## Accesu
El complexu ta alcontrada en Shoreham Road, que coneuta a Jane street, xusto al sur de Steeles Avenue. Hai un envaloráu 7,000 espacios d'aparcamientu nes proximidaes. L'autobús 106 de la Universidá de York circula pol complexu y coneuta cola estación de metro Downsview.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Aviva Centre - Sitiu web oficial 
* Festival de Música de branu de Black Creek
Paséu de los Álamos

El **paséu de los Álamos** ye una vía pública de la ciudá d'Uviéu (Asturies, España). Atopar na parte baxa del Campu de San Francisco, paralelu a la céntrica cai Uría.

El paséu construyir en terrenes qu'ocupaba'l parque y el so nome deber a los numberosos álamos que poblaben la zona, anque la so denominación varió a lo llargo de la so historia. Camudóse'l so nome a paséu del Príncipe Alfonso en 1925, cuando se realizó la so primer reforma d'importancia, que consistió en aslfaltarlo y que supunxo baltar de la fila central d'álamos (qu'estremaba'l paséu pola metá). Seis años más tarde, el 12 d'avientu de 1931, convertir nel paséu de Pablo Iglesias, fundador del PSOE. Tres la Guerra Civil Española se renombró a José Antonio Primo de Rivera, anque'l proyeutu inicial yera denominalo de los Cayíos. Nos años 1950 llantáronse nuevos álamos nel llugar averáu en que s'atopaben los orixinales. Finalmente, el 29 de xunu de 1979 el Conceyu restituyó'l nome inicial del paséu.

Na actualidá'l paséu tien un pavimentu de mármol con un mosaicu obra d'Antonio Suárez. A empiezos de 2010 realizóse una restauración de parte d'esti mosaicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Semeya antigua del paséu en Flickr
* «Uviéu, paséu de los Álamos», por Luis Arias Argüelles-Meres
BTS (grupu musical)

**BTS** (hangul: 방탄소년단, romanización revisada: Bangtan Sonyeondan)?, ye un grupu de K-pop surcoreanu formáu por Big Hit Entertainment. Ta compuestu por siete integrantes: Jin, Suga, J-Hope, RM, Jimin, V y Jungkook. Debutaren el 13 de xunu de 2013 col cantar «No More Dream» incluyíu nel so primer senciellu *2 Cool 4 Skool.* El so estrenu en Xapón fore cola versión en xaponés de «No More Dream» el 4 de xunu de 2014. El nome'l club de fans oficial ye A.R.M.Y, acrónimu de «Adorable Representative MC for Youth».

Fasta'l 2018, el grupu publicó trés álbumes d'estudiu, cinco EPs, ventidós senciellos ya dos álbumes recopilatorios en Corea del Sur. Amás, publicaron trés álbumes d'estudiu, ocho senciellos y dos álbumes recopilatorios en Xapón. El so segundu álbum, *Wings*, batiere'l récor del álbum surcoreanu meyor asitiáu en ''Billboard'' 200, entriando nel númberu 26, ya cola so reedición, *You Never Walk Alone*, tornárense nos artistes coreanos con más entraes na llista con cuatro álbumes. Ostenten tamién el récor de mayor númberu de selmanes nel númberu ún del *Billboard* World Albums ya de mayor númberu de selmanes na llista. Con *Wings* foren tamién nos primeros artistes surcoreanos n'entrar na llista d'álbumes de Reinu Xuníu, Official Charts Company, nel númberu 62, ya nos únicos n'entrar nel *Billboard* Canadian Albums dos vegaes, cola meyor posición nel puestu 19. En Xapón llegaron al númberu ún de la llista Oricon nes categoríes de senciellu y álbum, convirtiéndose nos primeros artistes hip-hop estranxeros en consiguilo. Amás, col senciellu «Blood Sweat & Tears (Japanese Version)» batieron el récor del artista estranxeru que más rápidu algamó vender 200 000 copies d'un discu dende'l so debú.
El so quintu EP, Love Yourself: Her, debutare nel séptimu puestu de la llista *[[Billboard 200]]*, siendo la mayor posición llograda por un artista asiáticu na hestoria.

BTS recibió cinco premios al meyor artista nuevu en Corea del Sur, incluyíu'l premiu "New Artist of the Year" de los Melon Music Awards de 2013, amás de dos premios a meyor artista nuevu en Xapón y unu en China. En 2016 recibieron el premiu *daesang* al Artista del añu" nos Mnet Asian Music Awards y el premiu al "Meyor álbum del añu" nos Melon Music Awards por The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever. La so popularidá internacional y la so presencia en redes sociales llevare-yos a ser en 2017 el primer grupu k-pop en ser nomaos y recibir un premiu Billboard Music Award, en concretu na categoría "Top Social Artist"
. En 2015 recibieren tamién un MTV Europe Music Award como meyor artista coreanu y una nominación como meyor artista asiáticu.

Llevaron a cabu cinco xires como artistes en solitariu: dos xires mundiales, dos n'Asia y una en Xapón, atrayendo a más de 600 000 espectadores y actuando n'Asia, Oceanía, América del Norte y Suramérica. Tamién participaron en festivales internacionales como Summer Sonic en 2015 y nes ediciones del KCON de Los ÁngelesAbu Dhabi, París, Nueva York n'en 2014; Los Angeles en 2016; Méxicu en 2017.

## Referencies
Crabronidae

Los **crabrónidos** (**Crabronidae**) son una familia bien amplia d'himenópteros apócritos de la superfamilia Apoidea qu'inclúi la mayoría de les especies qu'enantes taben incluyíes na superfamilia Sphecoidea que yá nun esiste. Contién 20 xéneros y más de 9.000 especies. Ye posible que dalgunes de les sos subfamilies adquieran rangu de families nel futuru.

Varien en tamañu ente 6 y 20 mm. Delles especies son bien abondoses; munches visiten flores.

Munches especies faen los sos niales en suelu, otres en tarmos buecos o en túneles na madera. Los bárabos son alimentaes con preses prindaes y trayíes al nial. El tipu de presa varia cola especie; inclúi áfidos, escarabayos, caparines y poliyes, billorios, grillos, mosques, etc.
Delles especies son cleptoparásites, alimentando a los sos bárabos con preses que robaron d'otros niales d'aviespes.

## Taxonomía

* Subfamilia Astatinae (incl. Dinetinae)

: *Astata*, etc.

* Subfamilia Bembicinae

: Tribu Bembicini
:: *Bembix* Fabricius 1775
:: *Zyzzyx* Pate 1937, etc.
: Tribu Gorytini
:: *Sphecius*, etc.

* Subfamilia Crabroninae (incl. Eremiaspheciinae)

: *Crabro*, etc

* Subfamilia Mellininae

: *Mellinus*
: *Xenosphex*

* Subfamilia Pemphredoninae

: *Microstigmus*
: *Pemphredon*, etc.

* Subfamilia Philanthinae

: *Cerceris*
: *Philanthus*, etc.

* *etc.*

## Filoxenia
Cladograma basáu en Debevic *et al*, 2012, qu'usa filoxenia molecular pa demostrar que les abeyes (Anthophila) aniciaron a partir de Crabronidae, que ye parafilética. Heterogynaidae tamién paez ser parafilética. La pequeña subfamilia Mellininae nun ta incluyida nesti analís.

## Referencies

* Arnett, R. H. Jr. (2000) Segunda edición. *American insects.* CRC Press, Boca Raton, Londres, New York, Washington, D. C. ISBN 0-8493-0212-9
* Borror, D. J., DeLong, D. M., Triplehorn, C. A.(1976) cuarta edición. *An introduction to the study of insects.* Holt, Rinehart and Winston. New York, Chicago. ISBN 0-03-088406-3
* Catálogu de Sphecidae qu'inclúi Crabronidae, Cal Academy

## Enllaces esternos

* Galería d'imáxenes de Gembloux 
* Bugguide
Feromona

Les **feromones** son sustancies químiques secretadas polos seres vivos, col fin de provocar comportamientos específicos n'otros individuos de la mesma especie. Son un mediu de tresmisión de señales que pueden ser tanto volátiles como non volátiles. En casu de molécules pa la comunicación interespecífica utilízase'l términu alelomones.

Munches especies de plantes y animales utilicen distintos arumes o mensaxes químicos como medio de comunicación y cuasi toes unvien unu o dellos códigos por esti mediu, tanto p'atraese o refugase sexualmente como pa otros fines. Delles caparines, como los machos de *[[Saturnia pyri]]*, son capaces de detectar el golor de la fema a 20 km de distancia.

El términu feromona foi acuñáu a finales de la década de 1950, a partir de los raigaños griegos φέρω, ‘llevar’, y ὁρμόνη, ‘estímulu, hormona’.

## N'abeyes
Les feromones nes abeyes doméstiques son producíes en glándules especiales y actúen al traviés del olfatu por regla xeneral. Les abeyes obreres tamién les tienen. Son especialmente conocíes les glándules de Nasonov, sol abdome, qu'emiten les feromones d'alarma. Espárdenles llevantando l'abdome y nalando.

Delles feromones pueden funcionar por intercambiu oral. La reina emplégales pa controlar a les obreres y, nel esnalu nupcial, p'atrayer a los machos. Aguiya l'agregamientu nos ensames, torga la construcción de celdes realeras, tresmite la so presencia, lo que caltién la tranquilidá del truébanu, promueve la recoyida de néctar.

Hai feromones producíes per glándules mandibulares que trescalen el cuerpu y son recoyíes poles obreres cola llingua, y asina les tresmiten pa xeneralizar la conocencia de que la reina ta presente.

Les feromones que faen la construcción de nueves celdes realeras (les que sirven para criar nueves reines) son producíes en glándules tarsales (nes pates).

## En formigues
Les formigues son artrópodos de la familia Formicidae qu'usen les feromones como señal de reclutamientu, reconocencia, territorialidá y alarma.

## En viérbene de seda
El so nome ye bombicol, una de les feromones más estudiaes, producida pola fema de la poliya del viérbene de seda, con cantidaes bien pequeñes d'ella ye posible atraer a los machos a más de 1 km. Los científicos tán interesaos en sintetizala como alternativa a los pesticidas, pos usándola como trampa se podría aisllar a los machos o lliberándola al campu evitar l'alcuentru de machos y femes, atayando asina'l ciclu reproductivu.

## En mures
Foi demostráu en llaboratorios que, en delles femes de royedores, el solu fechu de goler les feromones d'un machu distintu del que les fecundó, inclusive indireutamente al traviés de la so orina o'l golor del so llechu, ye capaz d'induci-yos albuertos. Esto conozse como efeutu Bruce, por H. M. Bruce, quien lo afayó en 1959.

## N'humanos
Hai estudios científicos que señalen la posible esistencia de feromones nos humanos. Aun así, estos estudios siguen siendo suxetos a alderique pola so metodoloxía y poles sos conclusiones poco determinantes. Anguaño nun esiste un consensu definitivu dientro de la comunidá científica sobre la esistencia de feromones humanes.

## Referencies
Tiphiidae

Los **tífidos** (**Tiphiidae**) o **aviespes de les flores** son una familia de d'himenópteros apócritos solitarios de la superfamilia Tiphioidea que les sos bárabos na so gran mayoría son ectoparásitos de bárabos de diversos escarabayos especialmente de los de la familia Scarabaeoidea. 

## Carauterístiques
Munches especies son pequeñes, pero otres algamen 30 mm. Les femes de la familia Brachycistidinae escarecen d'ales. Sicasí les femes de la familia Tiphiinae son siempres alaes.

## Historia natural
Cacen bárabos d'escarabayos residentes en suelu y nuna sola especie cacen grillos topos. La fema tien que cavar p'atopar a la so presa, por eso escarecen d'ales en delles especies. Cuando atopa una presa paralízala col venenu del so aguiyón, cava más fondu y constrúi una alviola. Pon un güevu na presa por que la cría pueda alimentase mientres el so desenvolvimientu. En munchos casos inyecten el so venenu y nun utilicen el bárabu, pero ésta nun se recupera.

Los adultos aliméntense de néctar y son polinizadores secundarios. Naquelles especies en que dambos sexos son alaos, los machos y les femes son d'igual tamañu, pero nos que la fema escarez d'ales el machu ye más grande y puede llevar a la fema esnalando xuníu a ella polos sos órganos sexuales (genitalia) (ver semeya). Esto ye importante pa la fema porque ye la única forma en que puede llograr néctar.

Considérense útiles como controles biolóxicos, especialmente la subfamilia Tiphiinae, por alimentase de bárabos d'escarabayos, munchos de los cualos son plagues dañibles. Dacuando introduxéronse n'otros países por que cumplan esta función.

Les subfamilies (Anthoboscinae, Diamminae, Methochinae,Myzininae y Thynninae) son consideraes la familia [[Thynnidae].

## Referencies
* Arnett, R. H. Jr. (2000) Segunda edición. *American insects.* CRC Press, Boca Raton, Londres,New York, Washington, D. C. ISBN 0-8493-0212-9
* Borror, D. J., DeLong, D. M., Triplehorn, C. A.(1976) cuarta edición. *An introduction to the study of insects.* Holt, Rinehart and Winston. New York, Chicago. ISBN 0-03-088406-3

## Enllaces esternos
* 
* Tiphiidae de Brisbane
* *Tiphia* sp. de la Wiki n'alemán[//de.wikipedia.org/wiki/Bild:Tiphia.jpg] 
* British Insects (n'inglés)
Ácido γ-aminobutírico

L'ácidu **γ-aminobutírico** (**GABA**) ye un aminoácidu non proteicu que s'atopa presente llargamente en microorganismos, plantes y animales. Ye'l principal neurotransmisor inhibidor nel sistema nerviosu central (SNC) de mamíferos.

Desempeña'l papel principal nel amenorgamientu d'escitabilidá neuronal a lo llargo del sistema nerviosu. N'humanos, GABA ye direutamente responsable de la regulación del tonu muscular.

A pesar de que, en términos químicos, ye un aminoácidu, nes comunidaes científica y médica escasamente refiérense a GABA como tala por cuenta de que'l términu "aminoácidu" per convención se refier a los aminoácidos y GABA nun lo ye. Amás nun se considera como parte de dalguna proteína.

Na displexía espástica n'humanos, l'absorción de GABA vese afeutada de forma negativa polos nervios estropiaos pola mancadura nes neurones cimeres motores propies de la condición lo cual lleva a desenvolver hipertonía muscular señalizada por aquellos nervios que son incapaces d'absorber GABA.

## Estructura
GABA atópase principalmente como ión dipolar o zwitterion, esto ye, con un grupu carboxilo desprotonáu y el grupu amino protonáu. La so conformanza depende de la so redolada. Nel estáu gaseosu, una conformanza altamente plegada ye fuertemente favorecida por cuenta de la atraición electrostática ente dambos grupos funcionales. El so estabilización ye aproximao 50 kcal/mol, d'alcuerdu a cálculos de química cuántica. Nel so estáu sólidu, favorezse una conformanza más estendida, con una conformanza trans nel grupu amino terminal y una conformanza gauche nel grupu carboxilo terminal. Esto debe a les interacciones de la so forma plegada coles molécules vecines. En solución, atópense cinco conformances distintes, delles plegaes y otres estendíes, como resultáu de los efeutos de solvatación. La flexibilidá conformacional de GABA ye importante para la so función biolóxica, yá que s'atopó xuníu a distintos receptores con distintes conformances. Munchos análogos de GABA con aplicaciones farmacéutiques tienen estructures más ríxides para poder controlar la unión a receptores de meyor manera.

## Biosíntesis
El GABA endóxenu nun enfusa la barrera hematoencefálica; ye sintetizáu nel cerebru a partir del glutamato por aciu la enzima acedu glutámico descarboxilasa (GAD) y el piridoxal fosfatu (una forma activa de la vitamina B6) como cofactor. GABA tresfórmase de nuevo en glutamato por aciu una ruta metabólica llamada GABA *shunt.* Esti procesu convierte'l glutamato, el neurotransmisor escitatoriu principal, nel neurotransmisor inhibidor principal (GABA).

## Catabolismu
La enzima GABA transaminasa cataliza la conversión del ácidu 4-aminobutanóico (GABA) y el 2-oxoglutarato (α cetoglutarato) en semialdehído succínico y glutamato. El semialdehídu succino ye darréu aferruñáu n'ácidu succínico por aciu aición de la enzima AKR7A2 y como tal ente'l ciclu de Krebs como fonte d'enerxía.

## Referencies
Lorisinae

Los **lorinos** (**Lorisinae**, anque tamién **Lorinae**), conocíos vulgarmente como loris, son una subfamilia de primates estrepsirrinos naturales d'África y Asia qu'inclúi los xéneros *Loris* y *Nycticebus.* 

## Xéneros y especies

* **Xéneru** *[[Loris (xéneru)|Loris]]*
***[[Loris lydekkerianus]]*
** *[[Loris tardigradus]]*
* **Xéneru** *[[Nycticebus]]*
***[[Nycticebus coucang]]*
** *[[Nycticebus bengalensis]]*
** *[[Nycticebus pygmaeus]]*
** *[[Nycticebus menagensis]]*
** *[[Nycticebus javanicus]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Loris

Col nome de **loris** podemos referinos a:

* loris, nome común de los miembros de la subfamilia de primates Lorisinae.
* Loris, nome común de la tribu d'aves psitaciformes Loriini.
* Loris, llocalidá norteamericana de Carolina del Sur.
* Lorís, llocalidá rusa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Loris (xéneru)

El Loris (**Loris** espodáu) ye un xéneru de Lorisinae nativu de la India y Sri Lanka.

## Hábitat
El Loris esbeltu en selves tropicales, carbes, montes caducifolios y banzaos.

## Otros nomes
El Loris ye conocíu como "Kutti thevangu" en Tamil y "Unahapuluwa" en Sri Lanka. 

## Amenaces
A lo llargo de la rexón occidental de Tamil Nadu, esiste una fuerte restricción na caza furtiva de loris espodaos. Los loris esbeltos tán espuestos al contrabandu illegal de mascotes exótiques, en puxanza na rexón, colo qu'esiste un riesgu real pal so desendolcu.

## Especies
Esisten dos especies conocíes:

* El Loris esbeltu colloráu, *Loris tardigradus*.

* El Loris esbeltu gris, *Loris lydekkerianus*

Delles fontes namái reconocen una sola especie, *Loris tardigradus* y nomen al *Lydekkerianus* como subespecie del *Tardigradus*.

## Ver tamién

* Lorisidae.
* Lorisinae.
* Loris perezosu.
* Pseudopotto martini.
* Perodicticus potto.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Animales selvaxes - Loris espodáu (n'inglés).
* Kutti thevangu (o) Loris espodaos (n'inglés).
El Termómetru

**El Termómetru** ye un edificiu asitiáu na céntrica Plaza de la Escandalera de la ciudá asturiana d'Uviéu (España), na esquina de les cais Fruela y San Francisco. Foi diseñáu y construyíu por Vidal Saiz Heres para la so familia ente 1936 y 1944.

## Diseñu y estructura
La parte más emblemática del edificiu de 9 plantes ye la esquina qu'enfoca al Campu de San Francisco, que tien una cristalera corrida y curva y da-y l'apariencia d'un termómetru, nome pol que ye popularmente conocíu. Destaca tamién polos dos tonos de piedra de la fachada y una visera de mármol negru marquina enriba de la planta baxa. Primeramente tenía na so azotea un anunciu lluminosu similar al del Edificiu Carrión de Madrid. Tuvo influyencies de les corrientes racionalista y espresionista qu'entamaren n'España, y recibió munches crítiques pola so modernidá nesi momentu.

## Historia
Diseñáu primeramente en 1936, la Guerra Civil Española retrasó la execución de la obra y nun foi hasta 1944 cuando se remató. Col pasu de los años, distintes reformes esaniciaron la visera y dellos cristales camudáronse por otros planos. Por esti motivu, el 22 de setiembre de 2009 empecipióse la remocicación del edificiu pa devolve-y el so aspeutu orixinal, obra que remató en xineru de 2012. Xunto a ella atópase **la casa del porteru**, añadida por Vidal Saiz en 1949, que tamién se reformó ya integróse nel edificiu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castru (dixebra)

Col nome de **castru** podemos referinos a:

* Un castru, un pobláu fortificáu de los pueblos antiguos del noroeste de la península Ibérica.
* Castru (islla pequeña), una peña que sal na mar cerca de tierra.
* La muela d'un molín.

Tamién pue referise a dalguna de les llocalidaes amosaes darréu:
*Castru, una aldea de la parroquia de Santianes, nel conceyu asturianu de Teberga.
*Castru, una casería de la parroquia de Santolaya, nel conceyu asturianu d'Onís. 
*Castru, un llugar de la parroquia de La Pola Somiedo, nel conceyu asturianu de Somiedo.
*Castru, una aldea de la parroquia d'Ayones, nel conceyu de Valdés.
*Castru, un conceyu de Cantabria, conocíu en castellanu como *Castro Urdiales*.

## Referencies
Santianes (parroquia de Teberga)

**Santianes** ye una parroquia del conceyu asturianu de Teberga.

Tien una estensión de , y una población de .

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Chaves

**Chaves** ye una ciudá portuguesa del Distritu de Vila Real, RexónNorte y comunidá intermunicipal d'Alto Tâmega, con cerca de 19.300 habitantes.

Llenda al norte cola provincia española d'Ourense (Galicia), al este col conceyu de Vinhais, al sureste con Valpaços, al suroeste con Vila Pouca de Aguiar y al oeste con Boticas y Montalegre.

## Freguesíes
Les freguesíes de Chaves son les siguientes:

## Gastronomía

Archivu:Pasteis_de_Chaves.jpg|Pastel de Chaves.
Archivu:Presunto _de_Chaves.jpg|Xamón de Chaves.
Archivu:Folar_de_Chaves.jpg|Folar de Chaves.
Archivu:Pão_de_centeio.jpg|Pan de centenu.


## Monumentos

Archivu:Ponte de Trajano noite- Chaves.jpg|Ponte de Traxanu 
Archivu:Pelourinho de Chaves.jpg|Pelourinho
Archivu:Torre de Menagem Chaves 03.JPG|Torre del castiellu
Archivu:Igreja da Madalena.jpg|Ilésia de la Madalena
Archivu:Castelo de Monforte 01.JPG|Castiellu de Monforte de Rio Livre
Archivu:Castelo Santo Estevao perto Chaves 02.JPG |Castiellu de Santo Estêvão
Archivu:Biblioteca de Chaves.JPG |Biblioteca Municipal de Chaves
Archivu:Chaves Rio Tâmega e Madalena Jardim Público.jpg|Madalena y ríu Támega


## Referencies

## Enllaces esternos

* Pácina oficial del Conceyu de Chaves