Rangifer tarandus

El  ye una especie de mamíferu artiodáctilu de la familia Cervidae que'l so hábitat orixinariu son la tundra y taiga del hemisferiu norte, anque foi aclimatáu con ésitu nes islles subantártiques. Tien numberoses subespecies a lo llargo y anchu de la so estensa área de distribución xeográfica; les de mayor tamañu, como'l caribú norteamericanu, viven de forma temporal nos montes, ente que'l caribú de los montes ye daqué más pequeñu. El renu del archipiélagu de les Svalbard, con 68&nbsp;cm d'altor hasta la cruz, ye la más pequeña. El caribú de la tundra ye'l que llega más al norte del continente americanu.

Anque ye la única especie del xéneru *Rangifer*, clasificar en cuatro subespecies de renos (na so mayoría, orixinarios d'Eurasia) y cinco de caribúes (orixinarios d'América).

## Distribución
Los renos atopar nel so rangu natural nel norte de Fenoscandia, en Rusia, Groenlandia, Canadá y Alaska. En 1952 fueron reintroducíos n'Escocia onde s'escastaren nel sieglu X. En 1905 fueron introducíos dellos exemplares de Laponia nes Islles Xeorxa del Sur nel Atlánticu sur y nes islles Kerguelen ya inclusive na "Austrandia" (estremu sur del archipiélagu Fueguino), onde s'afixeron a les condiciones de vida esistentes. Tamién s'introducieron n'Islandia.

Fueron adomaos principalmente nel norte d'Escandinavia y Rusia por aboríxenes como los lapones y los nenets. Nel casu de los sami la ganadería masiva de renos desenvolver ente los sieglos XVI y XVIII. En Suecia, Finlandia y Noruega práuticamente tolos renos tienen dueñu y nesos países la ganadería de renu ye puramente regulada y reservada pa los lapones. N'América del Norte, Groenlandia ya Islandia atópense principalmente n'estáu selvaxe.

## Anatomía
El pesu de la fema varia ente los 60 y 170&nbsp;kg. En delles subespecies de renu'l machu ye llixeramente más grande, n'otres el machu puede algamar los 300&nbsp;kg (caribú de los montes). El renu común del norte d'Europa algama un altor na cruz de 110&nbsp;cm y un pesu de 150&nbsp;kg. Dambos sexos tienen estiles (el curtiu pedúnculu lleva una pequeña roseta), nos machos de gran tamañu y bien ramificaes, que pueden tener membranes ósees ente les cañes. El bien trupa pelame convertir nel pescuezu nuna especie de melena. La pelame de branu ye curtiu y escuru. Puede abrir enforma les pezuñes, inclusive les pezuñes llaterales raspien el suelu. L'amplia superficie de la so pisada enzánca-y el fundise nel blandu suelu. Les plantes de les pezuñes anovar mientres l'iviernu. El cantu de les pezuñes, que sobresal más, procúra-y meyor sostén al animal nel xelu y na nieve. Cuando'l renu camina produzse un ruíu paecíu a un chisporroteo, por cuenta de los movimientos de los tendones. Ye la única especie de venáu na que dambos sexos tienen estiles, pero a los machos vieyos (n'Escandinava) cáyense-yos n'avientu, a los mozos machos en primavera y a les femes mientres el branu. Los domésticos tienen pates más curties y son más pesaos que los sos parientes selvaxes.

La tundra y les zones septentrionales de la taiga (monte de coníferes) constitúin l'hábitat de los renos de los montes o de les tundras. Nos Urales rexistróse la población de renos más meridional nos 52 graos de llatitú. Los renos de les tundras llindar a realizar curties nomadeos, ente que los renos de los montes de Siberia y los caribús de Norteamérica vense obligaos a percorrer, según les estaciones del añu, dellos centenares de quilómetros. Mientres l'iviernu permanecen na zona forestal, ente que mientres el branu treslladar a la tundra, a efeutos d'aprovechase de la dómina de vexetación de les camperes. Si la plaga de mosquitos faise insoportable, los renos treslladar a mayor altor, escontra los montes. Estos fataos trashumantes componer de dellos miles d'animales. Los grupos suelen tar formaos por unos 20 renos. los machos adultos son dacuando animales solitarios. El renu ye un escelente nadador y traviesen, perfectamente corrientes fluviales ya inclusive brazos de mar. Los sos enemigos naturales son los llobos, los osos, los llobos cervales y los famionos. Les águiles reales y los foinos depredan sobremanera a los xatos. Tamién han de carecer l'acción de los parásitos. Na piel del llombu posen les bárabos de les mosques runfadores, que inclusive lleguen a furar la piel de los renos.

La brama de renu empieza mientres la seronda y, p'amontar la potencia de los sos bramíos encher un gran sacu laríngeo. Los machos lluchen ente sigo. Un machu axunta en redol so a unes 12 femes, a les que conduz incansablemente. Los xatos nacen dempués d'una xestación de 200-240 díes. Les femes tienen 4 mames. Suelen parir 1 o 2, escepcionalmente 4 xatos. Les críes son depositaes nun llugar secu y a los pocos minutos de nacer empiecen a mamar, munches vegaes inclusive entá echaes. La madre espulsa a los conxéneres de les proximidaes del so xatu. El renu algama'l maduror sexual al añu d'edá.

Son rumiantes, y por tanto tienen un estómagu de cuatro cavidad. Principalmente comen, fueyes de sauce y abeduriu nanu, y lique (los "liquen de los renos" cetraria y cladonia) pel hibiernu; anque tamién comen juncies y yerbes. inclusive inxeren plantes venenoses, como ranúnculos de los glaciares. Pa buscar la so comida, los renos gatuñen coles sos pezuñes delanteres la nieve hasta atopar alimentu. Amás pueden llegar a comer pequeños rucadores y aves, según güevos.

### La visión ultravioleta de los renos
Los renos del árticu tienen una visión que s'estiende más allá del espectru visible, hasta l'ultravioleta próximu. El güeyu humanu ye capaz de percibir llonxitúes d'onda entendíes ente los 700 nanómetros (que correspuende en candia) y los 400 nanómetros (que correspuende al violeta). El güeyu del renu consigue ver hasta llonxitúes d'onda de 350-320 nanómetros, ensin que, aparentemente, esta capacidá afectar.

Nos seres humanos y en bona parte de los otros animales, la córnea y el cristalín torguen el pasaxe de los rayos UV particularmente fuertes nes altes llatitúes y en presencia de nieve. Estos rayos pueden afectar el güeyu.

Los investigadores envaloren que la visión UV pueda ser útil pa estremar l'alimentu y los predadores na blanca inmensidá del iviernu árticu. Los liquen, que ye'l so alimentu y los llobos, unu de los sos enemigos naturales, tendríen de ser percibíos en negru, a los güeyos de los renos.

## Población

N'estáu selvaxe emigra en grandes fataos ente les zones de cría y les zones d'ivernada. Les sos anches pezuñes ayúdenlu a movese pola nieve o la tundra, ya inclusive cuando nada. Cerca de 1 millón viven n'Alaska, y un númberu similar habita en Canadá.

Envaloráronse unos 3 a 5 millones adomaos y 4 millones n'estáu selvaxe. D'estos, trés cuartes partes de los monteses tán en América del Norte y un 75&nbsp;% de los domésticos en Eurasia.

Los machos de normal dixébrense de la menada y son solitarios, quedando principalmente femes lo que favorez fataos matriarcales.

## Subespecies
Describiéronse les siguientes subespecies:
* *[[Rangifer tarandus tarandus]]* L. 1758 - Noruega
* *[[Rangifer tarandus buskensis]]* 
* *[[Rangifer tarandus caboti]]* Gmelin, 1788 - Sur de Canadá y Noroeste d'Estaos Xuníos
* *[[Rangifer tarandus caribou]]* 
* *[[Rangifer tarandus dawsoni]]
* *Rangifer tarandus fennicus* Lönnberg, 1909 - Finlandia y Noroeste de Rusia
* *Rangifer tarandus groenlandicus* L. 1767 - Alaska, Norte de Canadá y Este de Groenlandia
* *Rangifer tarandus osborni*
* *Rangifer tarandus pearsoni* Lydekker, 1903 - [[Nueva Zembla|Novaya Zemlya]] (Rusia)
* *Rangifer tarandus pearyi* J. A. Allen, 1902 - Islles ártiques canadienses
* *Rangifer tarandus phylarchus* Hollister, 1912 - Rusia oriental
* *Rangifer tarandus platyrhynchus* Vrolik, 1829, con 68 cm d'altor hasta la cruz ye la subespecie más pequeña
* *Rangifer tarandus sibiricus* Murray, 1866 - Norte de Rusia ya islles ártiques ruses
* *Rangifer tarandus terraenovae*
* *Rangifer tarandus granti''

## La so presencia na cultura
El renu desempeñó un papel importante non solo como pieza de caza sinón tamién como oxetu d'arte mientres la denomada «cultura del cazador de renos», correspondiente al periodu glacial. Púdose comprobar que'l renu convertir n'animal domésticu de los lapones a partir del sieglu IX. Delles tribus del norte de Siberia tamién adomaron al renu. Otra manera, el renu nun ye un animal fácil de curiar y criar nos parques zoolóxicos.

Amás, los renos destaquen pola so presencia na cultura navidiega, al traviés de los renos navidiegos, que s'encargaríen de tirar el trinéu de Santa Claus.

## Referencies

## Enllaces esternos