open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Archipiélagu de Chagos

L**'archipiélagu de Chagos** (n'inglés: *Chagos Islands*), anantes conocíu como *Bassas de Chagas* ya *Islles del Aceite* (*Oil Islands*), ye un grupu de siete atolones qu'abarquen más de 60 islles tropicales. Asítiase nel océanu Índicu, a unos 500 km al sur del archipiélagu de les Maldives. Esta cadena d'islles ye'l archipiélagu más meridional de la cordelera Chagos-Laccadive, una cadena montañosa submarina que recorre l'océanu Índicu en sentíu norte-sur.

L'archipiélagu, que forma parte del Territoriu Británicu del Océanu Índicu, fora'l llar de los chagosianos demientres más d'un sieglu y mediu hasta que'l Reinu Xuníu forciolos a treslladase, ente 1967 y 1973, pa permitir la construcción de la base militar d'Estaos Xuníos de Diego García na islla homónima, la mayor del archipiélagu. De magar 1971 namái esti atolón ta habitáu, seique únicamente por personal militar y civiles contrataos que trabayen na base militar.

La soberanía del archipiélagu ta en disputa ente'l Reinu Xuníu y Mauriciu, una y bones el Reinu Xuníu dixebró l'archipiélagu del territoriu de Mauriciu trés años primero de qu'esi país algamara la independencia.

## Base militar d'Estaos Xuníos
Na década de 1960, Estaos Xuníos interesóse pola islla de Diego García, na parte sur del archipiélagu, ya que la so posición estratéxica dexaríalo intervenir militarmente en tola rexón y controlar les principales rutes marítimes peles que pasaben los hidrocarburos y les materies primes. Les negociaciones secretes ente'l Reinu Xuníu y los Estaos Xuníos conducieron a un intercambiu de cartes en 1966 con estatus de tratáu, pero ensin l'aprobación del Parllamentu británicu. Londres pon a disposición de Washington la islla Diego García por un periodu de cincuenta años.

Dempués de que'l gobiernu americanu esixera'l "control esclusivu" mientres les negociaciones, el gobiernu británicu espulsó gradualmente a los chagosianos, habitantes indíxenes del archipiélagu: prohibición de tornar dempués d'un viaxe, restricción del suministru d'alimentos y medicines, envelenamientu y muerte por gas de tolos perros, etc. En 1973, los postreros habitantes fueron deportaos por barcu de carga a les Seixeles y a Mauriciu.

El Tribunal Internacional de Xusticia de Naciones Xuníes encamentó a Reinu Xuníu a "poner fin al control exercíu sobre l'archipiélagu de Chagos lo antes posible", yá que la so separación mientres el procesu de descolonización nun se llevó a cabu acordies col derechu internacional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Upper Manhattan

Llámase **Upper Manhattan**, o **Uptown Manhattan**, a la rexón más septentrional del *borough* neoyorkin de Manhattan. La so llende meridional nun ta definida formalmente: según los autores o les circunstancies considérase tala a la cai 96 (*96th Street*), al llímite septentrional de Central Park na cai 110 (*110th Street*), a la cai 125 (125th Street) o inclusive a la cai 155 (155th Street).

El Upper Manhattan inclúi los barrios de Marble Hill, Inwood, Washington Heights (incluyendo Fort George, Sherman Creek y Hudson Heights), Harlem (incluyendo Sugar Hill, Hamilton Heights y Manhattanville), East Harlem y delles partes del Upper West side (Morningside Heights y Manhattan Valley.

El tendíu, a finales del sieglu XIX, de la llinia Novena Avenida de la IRT (*IRT Ninth Avenue Line*) y otros ferrocarriles elevaos ayudó a trayer a esta zona, previamente rural, a nuevos pobladores. La zona tuvo menos influyida, hasta finales del sieglu XX, pola xentrificación que tuvo llugar notres partes de la ciudá nes trés décades anteriores.

Neto qu'otres zones residenciales, el Upper Manhattan nun ye ún de los distritos más visitaos polos turistes, magar que hai delles atraiciones turístiques asitiaes nelli: la tumba del xeneral Grant, Riverside Park, el teatru Apolo, The Cloisters, el Muséu Nacional del Jazz de Harlem...

## Galería de semeyes

File:Grant's_Tomb_November_2013.jpg|El *General Grant National Memorial*, nel que reposen los restos del presidente Ulysses S. Grant y la so muyer, ye ún de los principales finxos turísticos de la zona.
File:2013 The Cloisters tower from the northeast.jpg|The Cloisters, muséu asitiáu nel parque del Fuerte Tyron (*Fort Tryon Park*), abelluga la coleición d'arte medieval del Metropolitan Museum of Art.
File:2014 Little Red Lighthouse and George Washington Bridge landscape.jpg|Faru de Jeffrey's Hook, embaxu la puente George Washington. Esta ponte, que coneuta Washington Heights, en Manhattan, con Fort Lee (Nueva Jersey), ye la ponte con más tráficu de vehículos del mundu.
File:Native Caves crop.jpg|El parque d'Inwood Hill conserva los caberos restos de la viesca que cubriera Manhattan. Les cueves qu'apaecen na semeya foron usaes polos nativos d'etnia Lenape que vivíen nella primero de la llegada los europeos.


## Referencies
Pedro de San José Betancur

**Pedro de San José Betancur** , más conocíu como **Santu Hermanu Pedro**, foi un monxu franciscanu y misioneru español, fundador de la orde de los Bethlemitas.

## Biografía
Nació en Vilaflor, nel sur de la islla de Tenerife, nuna familia de llabradores. Según les cróniques, él amosó, dende una edá bien temprana, una fonda relixosidá.

Con 23 años coló a Guatemala como misioneru. Ellí fundó hospitales y centros de salú pa persones ensin llar, estendiendo la so caridá per toa América Central. El 25 d'abril de 1667, morrió n'Antigua Guatemala.

El Papa Xuan Pablu II declarólu santu'l 30 de xunetu de 2002 na ciudá de Guatemala, mientres la so tercer visita al país. Asina, l'Hermanu Pedro convirtióse nel primer santu de les Islles Canaries, Guatemala y América Central.

## Ver tamién
* Santos y beatos de Canaries

## Referencies

## Enllaces esternos
Netball

El **netball** ye un deporte de pelota xugáu por dos equipos de siete xugadores. Desarrollóse, a partir de versiones primitives del baloncestu, n'Inglaterra dende la década de 1890. En 1960 formóse la International Netball Federation, qu'axunta, en 2011, a más de 60 equipos nacionales organizaos en cinco rexones.

El netball xuégase nún campu rectangular con aros de canasta elevaos nos dos estremos. Cada equipu tenta de consiguir tantos moviendo'l balón al traviés del campu y llanzándolu al aru. Los xugadores tienen posiciones específiques nel campu, que definen el so rol dientru l'equipu y restrinxen los sos movimientos a partes determinaes del campu. Un xugador nun puede tener nel so poder el balón más de trés segundos demientres se xuega; o lu pasa a otru o tira a canasta. Gana l'equipu que consigue más canastes nel partíu, que dura 60 minutos.

El netball ye mui popular nes naciones de la Commonwealth, especialmente na escuela, y ye xugáu sobre too por muyeres. Acordies colos datos de la INF hai más de 20 millones de prauticantes d'esti deporte en más de 80 países. Les principales lligues son la Netball Superleague británica, la Suncorp Super Netball australiana y la ANZ Premiership neozelandesa. No que cinca a les competiciones internacionales, les más importantes son el campeonatu mundial, que se celebra cada cuatro años, los Xuegos de la Commonwealth y dos competiciones añales, las Quad Series y Fast5Series. En 1995 el Comité Olímpicu Internacional reconoció al netball como deporte, magar que nunca formó parte del programa deportivu d'unos Xuegos Olímpicos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web de la Federación Internacional de Netball
José de Anchieta

**José de Anchieta** , más conocíu como'l **Padre Anchieta**, foi un misioneru xesuita y santu español en Brasil.

Nacíu en Tenerife, foi unviáu a la portuguesa Universidá de Coimbra en 1548. Una vegada ellí, José ingresó na Compañía de Xesús y, tres los debíos años d'estudiu, sería unviáu como misioneru a Brasil, onde morrería en 1597. Foi unu de los fundadores de les ciudaes de São Paulo y Rio de Janeiro. El Padre José de Anchieta foi amás el estandarizador de la llingua tupí.

Foi beatificáu pol papa Xuan Pablo II en 1980. Por cuenta de la so dedicación misionero y evanxélico, llámase-y l'Apóstol de Brasil" y foi declaráu pol Papa Benitu XVI como unu de los trelce Intercesores de la Xornada Mundial de la Mocedá 2013, que se celebró en Rio de Janeiro.

El Padre Anchieta foi canonizáu por aciu una canonización equivalente'l 3 d'abril de 2014 pol Papa Franciscu. Ye poro, el segundu santu nativu de les Islles Canaries tres Pedro de San José Betancur y tamién consideráu como'l tercer santu de Brasil. La misa d'Aición de Gracies presidida pol Papa, celebróse'l 24 d'abril del mesmu añu na Ilesia de San Ignacio de Loyola en Roma.

## Ver tamién
* Santos y beatos de Canaries

## Referencies

## Enllaces esternos
* Esbozo de la Vida y Obra del Beato por José María Fornell Lombardo titulada El portentoso Padre José de Anchieta
Muséu Guggenheim

**Muséu Guggenheim** refiérese a cualesquier de los museos repartíos per tol mundu creaos y xestionaos pola Fundación Solomon R. Guggenheim.

## Vixentes anguaño
* Muséu Solomon R. Guggenheim (1959), Nueva York, Estaos Xuníos.
* Muséu Guggenheim de Venecia (1979), Italia.
* Muséu Guggenheim Bilbao (1997), España.

## En proyeutu
* Guggenheim Abu Dhabi (2017), Emiratos Árabes Xuníos.
* Ampliación del Guggenheim Bilbao (Urdaibai, Gernika, otres zones de Vizcaya, España).

### Proyeutos cancelaos
* Muséu Guggenheim de Guadalajara (2007-2009), Méxicu.
* Muséu Guggenheim Hermitage de Vilnius (2008-2010), Lituania.
* Muséu Guggenheim Helsinki (2011-2016), Finlandia.

## Clausuraos
* Guggenheim Hermitage Museum (2001-2008), Las Vegas, Estaos Xuníos.
* Muséu Guggenheim de Berlín (1997-2012), Alemaña.

## Referencies
Louisfert

**Louisfert** ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Países del Loira, departamentu de Loira Atlánticu. Tien . 

## Referencies
Betws-y-Coed

**Betws-y-Coed** ye una comunidá del norte de Gales, asitiada n'autoridá unitaria de Conwy, a les veres del ríu Conwy. Ta arrodiada d'un terrén característicu en mediu del monte. Ye la puerta d'entrada a Snowdonia dende la ruta principal Londres-Caergybi (anguaño A5), construyida por Thomas Telford a empiezos del sieglu XIX, y que traviesa'l norte de Gales.

## Toponimia
El nome de la comunidá, que significa literalmente «llugar de rezu nel monte», ye unu de los nomes que presenta más errores ortográficos. Identificáronse 364 formes errónees del nome nos motores de busca d'internet.

## Notes y referencies

## Enllaces esternos
Hospital Álvarez Buylla

L**'Hospital Vital Álvarez Buylla**, ye un hospital públicu de Mieres (Asturies), que pertenez al Serviciu de Salú del Principáu d'Asturies.

Pertenez al área sanitaria VII, que ta formada polos conceyos d'Ayer, Ḷḷena y Mieres, con una población que ronda los 70.000 habitantes.

El primer hospital abrió les puertes en 1954 nel barriu de Muries. En 2014, depués de 7 años d'obres y 57 millones d'euros d'inversión treslladóse a Santuyano col mesmu nome. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Datos del Hospital na páxina del Ayuntamientu de Mieres 
*
Nicolás Bardio

**Nicolás Bardio** , ye un escritor y novelista asturianu. Ye llicenciáu en ciencies polítiques pola Universidá Complutense de Madrid, máster en Información y Comunicación con especialidá en periodismu pola Universidá Llibre de Bruxeles y escritor n'asturianu y castellanu.

En narrativa tien asoleyaes les noveles *[[Sol Reló]]* (2008) cola editorial Trabe y *[[Cuando ensamen les abeyes]]* (2011) cola editorial Suburbia Ediciones. Tamién tien participao en obres coleutives, siempre en prosa, como les esbilles lliteraries Vía de Serviciu, *[[Formientu (revista)|Formientu]]* o Estandoriu.

En 2019 recaudó más de 12.000 € pal que va ser el primer xuegu de rol n'asturianu: *Depués d'ochobre*. Un xuegu de rol ucrónicu d'espionaxe ambientáu na República Socialista Soviética d'Asturies, un estáu qu'asocede a la República Obrera y Campesina d'Asturies y que forma parte de la Xunión Soviética. Esi mesmu añu, gana'l Premiu Asturies Xoven de Narrativa 2019, con una novela ambientada nel mesmu universu de *Depués d'ochobre*: *La Colomina 36*.

En lliteratura infantil tien ganáu'l 1ᵉʳ Premiu Asturnews de lliteratura infantil y xuvenil col rellatu *Les nueches azules del llúnada.*

Amás de la narrativa de ficción, escribe y tien escritos artículos d'analís políticu y d'opinión pa dellos medios de comunicación asturianos y españoles como *[[La Voz de Asturias]], [[Asturias 24]], [[Atlántica XXII]], [[Contexto y Aición]]* o *[[La-politica.com]]*.

## Premios

* I Premiu Asturnews de lliteratura infantil y xuvenil col rellatu *Les nueches azules del llúnada*.
* Premiu Asturies Xoven de narrativa 2019 cola novela *La Colomina 36*.
* Nel entamu de 2026 ganó'l Premiu de Lliteratura en Llionés Caitano Álvarez Bardón, convocáu pol Instititu Llionés de Cultura, cola novela *La conseyería de bruxería. Funcionaria en práuticas*.

## Obres
### En solitariu
* *Sol Reló* (Trabe, 2008) Novela
* *Cuando ensamen les abeyes* (Suburbia, 2011) Novela
* *La Colomina 36* (Trabe, 2020) Novela
* *Depués d'ochobre* (Radagast, 2020) Xuegu de rol
* Del llau del nigromante (Radagast, 2020) Novela
* La embaxada prieta (Hoja de Lata, 2021) Novela

### En llibros coleutivos y antoloxíes
* *Vía de serviciu* (Suburbia, 2007) Rellatos
* *Formientu* (Xareos!, 2006)
* *Formientu II* (Xareos!, 2007)
* *Estandoriu* (2010)
* *[[Fecho na cuarentena]]* (Ediciones Radagast, 2020)

## Referencies
 

## Enllaces esternos
* Columna de opinión en La Voz de Asturias de Nicolás Bardio
Vital Álvarez Buylla Rodríguez

**Vital Álvarez Buylla Rodríguez**  foi un médicu y políticu Asturianu del sieglu XX. Como miembru del PSOE, foi'l primer alcalde de Mieres tres la dictadura. Tuvo nel cargu dende'l 3 d'abril de 1979 hasta'l 7 d'agostu de 1984 .

L'Hospital de Mieres lleva'l so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
Susana Soca Blanco

**Susana Soca Blanco**  foi una poeta y escritora uruguaya residente en Francia.

## Biografía
Nacida en Montevidéu, yera fía d'una familia de clase alta. El so padre yera'l doctor Francisco Soca, y la so madre, l'aristócrata Luisa Blanco Acevedo, hermana del políticu y ex ministru Eduardo Blanco Acevedo. Vivió la mayor parte de la so vida en París, primero cola so familia y depués sola.

Ente 1938 y 1948, vivió nun gran hotel parisín. Cercana a Paul Éluard, Valentine Hugo y Roger Caillois, creó los *Cahiers de [[la Licorne]]*. En Montevidéu, siguió la revisión col nome d*'Entregas de la Licorne*. Coles mesmes, entamó la primera gran retrospectiva en Montevidéu de Nicolas de Staël: el catálogu foi presentáu por Pierre Lecuire.

Tamién viaxó a Rusia y al Reinu Xuníu para recuperar los manuscritos de Boris Pasternak.

### Muerte y homenaxes
Cuando volvía de viaxe a Uruguái, el so avión amburóse nel aeropuertu de Rio de Janeiro. El so primu Juan Carlos Blanco Estradé tuvo que reconocer el so cuerpu. 

Los sos poemes fueron publicaos de forma póstuma colos títulos de *Noche cerrada* y *En un país de la memoria*. Nel so llibru *Exercices d'admiration*, Emil Cioran, que la conoció en París, la recuerda nel testu *Elle n’était pas d'ici*.

Nel so llibru *El hacedor*, Jorge Luis Borges dedicó-y un poema que lleva'l so nome. En 1964, Juan Carlos Onetti dedicó-y la novela *Juntacadáveres*.

En xunu de 2006, por cuenta de los cien años de la so nacencia, la *Maison de l'Amerique Latine* en París entamó la esposición "Susana Soca y la so constelación, vistes por Gisèle Freund".

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina dedicada a la so obra
Juana de Ibarbourou

**Juana de Ibarbourou** (nacida **Fernández Morales**, tamién conocida como **Juana d'América**, ), foi una poeta uruguaya. El 10 d'agostu de 1929 recibió, nel Salón de los Pasos Perdíos del Palaciu Llexislativu, el títulu de «Juana d'América» concedíu por Juan Zorrilla de San Martín frente a munchos poetes y personalidaes. Foi soterrada con honores de Ministru d'Estáu nel panteón de la so familia del Campusantu del Buceo.

## Biografía
Nació en 1892, anque ella proclamaba que foi en 1895. El so nome yera Juana Fernández Morales, pero adoptó l'apellíu del so home Lucas Ibarbourou como nome artísticu, con quien se casó a los venti años. El so padre, Vicente Fernández, español de Galicia, nació en Lorenzana —provincia de Lugo—; la so biblioteca municipal lleva'l nome de la poeta. La so madre, Valentina Morales, pertenecía a una de les families españoles más antigües d'Uruguái.

El 3 d'ochobre de 1947 foi escoyida para sentase nun sillón n'Academia Nacional de Lletres d'Uruguái. En 1950 foi designada para presidir la Sociedá Uruguaya d'Escritores. Cinco años más tarde foi premiada nel Institutu de Cultura Hispánica de Madrid pola so obra. En 1959 concedióse-y el Gran Premiu Nacional de Lliteratura, dau esi añu per primer vegada. Foi tamién miembru de la Real Academia Gallega.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina cola biografía y diversos poemes
Delmira Agustini

**Delmira Agustini Triaca**  foi una poeta modernista uruguaya.

## Biografía
Nació en Montevidéu en 1886 y yera fía de Santiago Agustini (m. 1925), uruguayu, y de María Murtfeld Triaca (1856-1934), arxentina. Collaboró na revista *La Alborada*, tamién en *Apolo*, del poeta Manuel Pérez y Curis. Formó parte de la Xeneración del 900, xunto a Julio Herrera y Reissig, Leopoldo Lugones, Rubén Darío y Horacio Quiroga, al que consideraba'l so maestru. Darío llegó a comparala con Santa Teresa, diciendo d'ella que yera la única, dende la santa, n'espresase como muyer.

La so poesía espresó l'erotismu femenín nuna dómina na que'l mundu taba apoderáu pol home. El so estilu pertenez a la primer fase del modernismu y les sos temes traten de la fantasía y de materies exótiques.

Eros, dios del amor, simboliza l'erotismu y ye la inspiración para los poemes d'Agustini sobro los placeres carnales. Ye'l protagonista en munchos de los sos poemes y obres lliteraries, y a quien dedicó'l so tercer llibru tituláu *Los cálices vacíos* (1913), lo que significó la so entrada al movimientu de vanguardia.

Casóse con Enrique Reyes el 14 d'agostu de 1913, pero por desavenencies conxugales separóse un mes y mediu más tarde, divorciándose'l 5 de xunu de 1914. En xunetu del mesmu añu foi asesinada pol so ex maríu, quien dempués se suicidó.

## Memorial
La ciudá de Montevidéu tien un espaciu memorial dedicáu a Delmira Agustini y a toles víctimes de la violencia de xéneru allugáu na cai Andes 1206, onde Delmira foi asesinada pol so ex maríu. Ye una obra del artista Martín Sastre y foi inauguráu en 2014 al cumplise 100 años del asesinatu de la poeta.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Delmira Agustini na Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
* Edición dixital de la Coleición Delmira Agustini na Biblioteca Nacional d'Uruguái
* Poemes de Delmira Agustini, en poesiaspoemas.com
* Poemes de Delmira Agustini, en urumelb.tripod.com
Idea Vilariño

**Idea Vilariño**  foi una poeta, ensayista, crítica lliteraria, traductora y docente uruguaya perteneciente, xunto a Ida Vitale y Mario Benedetti, a la Xeneración del 45.

## Biografía

Nació nuna familia de clase media y culta, onde la música y la lliteratura fueron importantes. El so padre, Leandro Vilariño (1892-1944) foi un poeta destacáu. Al igual que los sos hermanos Numen, Poema, Azul y Alma, Idea estudió música. La so madre yera conocedora de la lliteratura europea. 

La so obra escrita foi reconocida y afecha al cine. Los sos poemes fueron traducíos a dellos idiomes.

## Obra

### Poesía
* *La suplicante* (1945)
* *Cielo Cielo* (1947)
* *Paraíso perdido* (1949)
* *Por aire sucio* (1950)
* *Nocturnos* (1955)
* *Poemas de amor* (1957)
* *Pobre Mundo* (1966)
* *Poesía* (1970)
* *No* (1980)
* *Canciones* (1993)
* *Poesía 1945 - 1990* (1994)
* *Poesía completa* (2002). Barcelone, Ed. Lumen, 2008, 

### Ensayos
* *Grupos simétricos en la poesía de Antonio Machado* (1951)
* *La rima en Herrera y Reissig* (1955)
* *Grupos simétricos en poesía* (1958)
* *Las letras de tango* (1965)
* *El tango cantado* (1981)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía
* A media voz
Anetz

**Anetz** ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Países del Loira, departamentu de Loira Atlánticu. Tien . 

## Referencies
Concursu de Tonada de La Nueva (XXIV Edición)

El **XXIV Concursu de Canción Asturiana de Les Mines** tuvo llugar na llocalidá llangreana de La Nueva. La vencedora en categoría femenina foi Liliana Castañón y na masculina Celestino Rozada.

N'otres estayes del concursu los vencedores fueron los que vienen darréu:
* *Aficionaos*: Ángel Fernández Morán
* *Aficionaes*: Vanesa Fernández Aguado
* *Mozos*: Lucía Rojo
* *Canción minera*: Liliana Castañón

## Referencies
Cadena Ralik

La **cadena Ralik** (en marxalés Rālik, [rˠɑ͡ææ̯lʲi͡ɯk]) ye una cadena d'islles dientro de les Islles Márxal. Ralik significa “atapecida'l sol”. Allúgase al occidente de la cadena Ratak.

Los atolones ya islles aisllaes que conformen la cadena Ralik son:

**Atolones**:

* Ailinginae
* Ailinglaplap
* Bikini
* Ebon
* Enewetak
* Jaluit
* Kwajalein
* Lae
* Namdrik
* Namu
* Rongerik
* Rongelap
* Ujae
* Ujelang
* Wotho

**Islles**:

* Jabat
* Kili
* Lib

## Referencies

## Enllaces esternos
Cadena Ratak

La **cadena Ratak** (en marxalés ***Ratak*** [rˠɑɑ̯dˠɑk]) ye una cadena d'islles dientro de les Islles Márxal. Ratak significa “alborecer”. La cadena Ratak, que s'alluga al oriente de la cadena Ralik, forma una cadena continua de montes somarinos coles islles Gilbert al sur, que son parte de Kiribati.

Estos son atolones ya islles aisllaes que conformen la cadena Ratak:

**Atolones**:
* Ailuk
* Arno
* Aur
* Bikar
* Bokak
* Erikub
* Likiep
* Mayuru
* Maloelap
* Mili
* Nadikdik o Knox
* Toke o Taka
* Utirik
* Wotje

**Islles**:

* Jemo
* Mejit

## Referencies

## Enllaces esternos
Aberfan

**Aberfan** ye una antigua villa minera del sur de Gales, nel valle del ríu Taf, 6 km al sur de la ciudá de Merthyr Tudful.

El 21 d'ochobre de 1966, la villa foi escenariu de la catástrofe d'Aberfan, cuando una mina de carbón colapsó afarando dellos llares y una escuela, matando 116 neños y 28 adultos.

## Llugares de cultu
La capiya independiente galesa de Bethania foi construyida en 1876 y reconstruyida en 1885. La capiya sirvió como sala mortuoria mientres la catástrofe de 1966, onde les víctimes aguardaben a ser identificaes polos sos familiares. La capiya foi baltada en 1967 y una nueva foi construyida en 1970. Nel añu 2007, la capiya foi clausurada pola so mala traza de caltenimientu y los oxetos históricos de la catástrofe fueron treslladaos a la badea de Cárdif.

El 11 de xunetu de 2015 hubo una quema na capiya. El cuerpu de bomberos de Merthyr Tudful, Treharris, Abercynon, Aberbargoed, Pontypridd y Y Barri asistieron al llugar, permaneciendo ocho hores nel llugar de los fechos. Les cases vecines fueron evacuaes. Un home de 27 años foi arrestáu darréu como presuntu autor de la quema.

## Educación
Aberfan tien dos escueles primaries, Ynysowen, al llau de Grove Field, y Ysgol Gynradd Gymraeg Rhyd y Grug, que se treslladó al antiguu edificiu ocupáu por Ynysowen.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Vieya Merthyr Tydfil: Aberfan - Fotografíes históriques d'Aberfan.
*Aberfan y centru comunitariu de Merthyr Vale
Atolón d'Ailinginae

**Ailinginae** (en marxalés Aelōn̄in Ae , [ɑ̯ɑ͡æe̯elʲe͡ɤŋɯ͡inʲ-ɑ̯ɑ͡æɛ̯ɛɛ̯]) ye un atolón de coral despobláu de 25 islles nel Océanu Pacíficu, nel estremu norte de la cadena Ralik de les Islles Márxal. La superficie terrestre ye de namás 2,8 km² pero enzarra una llaguna de 105,96 km². Atópase aproximao a 13 km al oeste del atolón de Rongelap. El paisaxe ye baxu, algamando los 3 m sobre'l nivel del mar. Hai dos pasos d'entrada a la llaguna llamaos Mogiri y Eniibukku.

La temperatura media d'estes islles ronda los 27 °C pel día y más cálida pela nueche. La temporada d'agua ye de setiembre a payares.

La cobertoria vexetal compónse de matorrales, pación y delles mates de la especie arbórea Casuarina.

## Historia
El 1 de xineru de 1528, el navegante español Álvaro de Saavedra avistó l'atolón per primer vegada. Y xunto col atolón d'Utirik y l'atolón de Rongelap apellidóles toes xuntes como *Islles de los Reis Magos*, por mor de la proximidá de la Epifanía.

L'Imperiu d'Alemaña tomó l'atolón xunto col restu de les Islles Márxal en 1884. Depués de la Primer Guerra Mundial, les islles quedaron baxo'l mandatu del imperiu del Xapón. Tres el final de la Segunda Guerra Mundial, quedó al control d'Estaos Xuníos como parte del Territoriu en fideicomisu de les islles del Pacíficu hasta la so independiencia en 1986.

Dende l'añu 1954 los pocos habitantes que vivíen nel atolón d'Ailinginae foron evacuaos polos temores nucleares nel cercanu atolón de Bikini pola preba de Castle Bravo.

## Referencies

## Enllaces esternos
*https://www.atomicheritage.org/history/castle-bravo Castle Bravo, Atomic Heritage Foundation.
Islla Jabat

La **islla de Jabat** (**Jabot** o **Jabwot**; en marxalés Jebat, [tʲɛ͡ʌbˠɑtˠ]) ye un pequeñu afloramientu terrestre de 0,6 km² y una llonxitú máxima de 1,2 km nel Océanu Pacíficu. Pertenez a la cadena Ralik de les Islles Márxal. Atópase a 12 km del atolón d'Ailinglaplap.

A estremancia de la mayoría de les otres islles de les Islles de Márxal, Jabat ye más una roca qu'un atolón de coral, magar que té arrodiada per arrecifes de coral d'agua poco fondero.

En 1998 la población superaba ralamente los 100 habitantes.

## Historia
El primer avistamientu rexistráu de Jabat féxolu'l navegante español Alonso de Arellano el 8 de xineru de 1565 a bordu del patache *San Lucas*. Más tarde reclamóla l'Imperiu d'Alemaña xunto col restu de les Islles Marshall en 1884, estableciendo los alemanes un puestu avanzáu comercial. Depués de la Primer Guerra Mundial la islla quedó baxo'l mandatu del Pacíficu Sur del Imperiu del Xapón. Tres el final de la Segunda Guerra Mundial quedó baxo'l control d'EE. XX. como parte del Territoriu en fideicomisu de les islles del Pacíficu hasta la independencia de les Islles Márxal en 1986.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fermín IV

**Fermín Caballero Elizondo** , más conocíu como **Fermin IV**, ye un raperu de Méxicu de rap, rapcore y gangsta rap.

Fermín IV ta consideráu como ún de los más valoratibles artistes del hip hop mexicanu de tola historia y foi miembru del grupo Control Machete, y ún de los de mayor ésitu al vender cásique 400 millones de discos n'América Llatina.

## Discografía
### Con Control Machete
* Mucho Barato - 1996
* Artilleria Pesada presenta - 1999
* Solo Para Fanaticos - 2002
* Uno,Dos:Bandera - 2003

### Fermín IV
* Boomerang - 2002
* Los Que Transtornan Al Mundo - 2005
* Odio/Amor - 2017

## Referencies

## Enllaces esternos
Blois

**Blois** ye una ciudá y comuña francesa. Ta asitiada na rexón de Centru-Valle del Loira, departamentu de Loir y Cher. Tien .

## Referencies
 

## Enllaces esternos
Chartres

**Chartres** () ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Centro-Valle de Loira, departamentu de Eure y Loir. Tien . 

## Referencies
 

## Enllaces esternos
Islla de Lib

**Lib** (en marxalés ***Ellep***, [ɛ̯ɛlʲːɛpʲ]) ye una islla nel Océanu Pacíficu. Pertenez al distritu llexislativu de la cadena Ralik dientro de les Islles Márxal. Tien un total de 0,93 km² de tierra. Los atolones más cercanos son los de Kwajalein y Namu.

Lib tien estimada una población perriba los 100 habitantes, concentrándose toos ellos na fastera oeste de la islla. Nel estremu opuestu al asentamientu humanu y a 150 m de la playa nel interior de la islla, atópase un estanque natural que, por nun amosar impautu humanu dalu que comprometa la cronoloxía del sedimentu, ufre una perimportante información pa la reconstrucción de la hestoria climática llocal . Tien una fondura media de 2,3 m.

## Historia
El primer avistamientu de la islla rexistráu por europeos foi'l 8 de xineru de 1565 pol navegante español Alonso de Arellano al mandu del patache *San Lucas*. Foi denomada por Arellano como *Los Nadadores*. Nel so rellatu del descubrimientu, Arellano declaró que los habitantes de Lib taríen bien pa puxar per un remu por ser grandes y arrechos, y ser un pueblu guerreru y espertu n'aventar piedres con hondes. Tamién dixo que debíen pertenecer al diañu porque la so islla taba a mil llegües de tierra firme.

## Educación
En Lib hai una Escuela d'Educación Primaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Daniel García Granda

**Daniel García Granda**  ye un escritor asturianu. Llicenciáu en filoloxía inglesa pola Universidá d'Uviéu, trabaya como profesor d'educación secundaria. Ye poeta y tien espublizaos dellos llibros n'asturianu y castellanu. Amás, ye articulista nel diariu El Comercio cola columna d'opinión *Que te vengo a ver*.

En poesía n'asturianu tien asoleyaos los poemarios *Poemes del últimu salvaxe* (2012) cola Editorial La Baragaña y prólogu de Nacho Vegas y *El Remediu* (2015) cola editorial Ruleta Rusa y prólogu de Sidoro Villa Costales. Nel añu 2021 algamó'l Premiu Fernán Coronas de poesía cola obra titulada *Rosada 3.0 (monólogu interior con alumnos de fondu)*.

En lliteratura infantil tien asoleyaos dos llibros cola Editorial Pintar-Pintar: *"Versos d'Asturies* (2017) y *Amorina Motosierra* (2018). Los dos llibros presenten doble versión n'asturianu y en castellanu.

En poesía en castellanu tien asoleyaos los siguientes títulos y premios: *Definición de biografía*(VII Certame Internacional de poesía Ciudad de Lepe, 2005), *Cómo desaparecer completamente*(III Premiu Águila de poesía, 2007), "Que se corra la voz y, sobre todo, que se corra la voz" (X Certame Internacional Ciudad de Lepe, 2008) y *Un limón cae: itinerario de haikus y tankas*(Ediciones del 4 d'agostu, 2006)

La so poesía anda a metá camín ente lo contemplativo y lo irracional, el versu reflesivu y el sangrín.

## Referencies

## Enllaces esternos
Atolón de Lae

**Lae** (en marxalés Lae, [lʲæ͡ɑɑ̯ɛ̯ɛɛ̯]) ye un atolón coralín de 20 islles nel Océanu Pacíficu. Forma parte del distritu de la cadena Ralik de les Islles Márxal. Tien un área terrestre de namás 1,5 km² y enzarra una llaguna de 17,7 km². Allúgase a unos 47 km al este del atolón Ujae. Tien una población cercana a los 300 habitantes.

## Historia
L'atolón foi reclamáu pol Imperiu d'Alemaña xunto col restu de les Islles Márxal en 1884. Depués de la Primer Guerra Mundial, la islla quedó baxo'l Mandatu del Pacíficu Sur del Imperiu de Xapón. Al final de la Segunda Guerra Mundial, Lae quedó baxo control d'Estaos Xuníos d'América como Territoriu en fideicomisu de les islles del Pacíficu hasta algamar les Islles Márxal en 1986 la so independencia.

## Educación
Hai una Escuela d'Educación Primaria pública en Lae. Los estudios de Secundaria han siguilos nel atolón Kwajalein.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Alfonso de Carvallo

**Luis Alfonso de Carvallo**  foi un historiador y relixosu asturianu.

Naz en 1571 na aldega de Entrambasaguas, nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Ingresa nos benedictinos del cercanu Monesteriu de Courias.

En 1601 treslladóse a Villarrodrigo (Llión) y más tarde torna a Asturies pero esta vegada quedó n'Uviéu onde ye nomáu rector del Colexu de San Gregorio fundada por Fernando Valdés Salas.

En 1608 al fundase la Universidá d'Uviéu sume'l colexu de San Gregorio y empieza a dar clases na universidá. N'anguaño encárgase-y la xestión del archivu de la Catedral d'Uviéu y ye'l nomáu canónigu de la mesma.

A la fin de la so vida (1616) abandona los benedictinos ingresando na Compañía de Xesús. Ye unviáu al Monesteriu de Monforte de Lemos (Llugo), Monterrey (Ourense)(1618 - 1619), Logroño (1619 - 1622), Segovia (1622-1628) y finalmente a Villagarcía de Campos (Valladolid), onde finó'l 2 de febreru de 1635.

## Obres
Los sos estudios tan basaos nel estudiu de documentos históricos propiedá de la ilesia.

* El Cisne de Apolo, de les excelencies y dignidá y tolo que al arte poético y versificatoria pertenez, 1602.
* Antigüedaes y coses memorables del Principáu d'Asturies, 1695. Tamién conocida como Historia de les antigüedaes d'Asturies
* Antigüedaes de la Santa Ilesia d'Uviéu y Cristiandá d'Asturies (Manuscritu)
* Discursu sobro la Merindad d'Asturies (Manuscritu)
* Cases y xenealoxíes d'Asturies (Manuscritu)
* Vida de Diego Meléndez Valdés, llamáu'l Valiente (Manuscritu)
* Xenealoxía del Llinaxe de la casa de Valdés

## Referencies

## Enllaces esternos
Crónica albeldense

La **Crónica albeldense** (*Chronicon Albeldense* o *Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus*), tamién se-y llama Cronicón Emilianense, ye un manuscritu anónimu redactáu en llatín y rematáu nel 881.

## Conteníu
### Historia del mundu
La crónica albeldense nun recueye información esclusiva d'España, sinón que la so contribución ye muncho más amplia, apurriendo referencies históriques y xeográfica sobro'l restu del mundu (Roma...).

### Xeografía y cultura
Amás del so aspeutu históricu, más conocíu, tamién ye una importante fonte de datos xeográficos sobro España (montes, ríos...) y culturales (léxicu...). Esta crónica escribióse nel momentu de transición ente la España visigótica, amenorgada a la so mínima espresión tres la invasión musulmana del añu 711, y una nueva *Hispania* cristianu-ástur, que podría dicise

### Historia d'España
Nun formatu de crónica histórica, rellata pasaxes de la historia antigua y de Hispania y supón una de les escases fontes calteníes d'estudiu del periodu final de la monarquía hispanovisigoda, la invasión y asentamientu del poder Omeya na península, y la xénesis del Reinu d'Asturies.

Xunto cola Crónica rotense y la sebastianense, ye tamién referida como les cróniques alfonsinas.

Créese que foi iguada por un eclesiásticu llamando Dulcidius o Dulcidio, con supervisión direuta del propiu rei. Por ello, tien el sesgu goticista propiu de les últimes décades del Reinu d'Asturies.

Empieza narrando la historia de Roma, pasa polos reis visigodos y, a lo último, fala de los reis asturianos, dende Pelayo hasta Alfonso III.

La primer versión acabóse d'escribir en 881. Más tarde añadiéronse dos grandes párrafos referíos a los años 882 y 883. La crónica acaba en payares d'esi añu.

El nome de *Albeldense* vien-y del códiz del monesteriu de San Martín d'Albelda en Albelda d'Iregua, La Rioxa, copiáu y siguíu pol monxu *Vixila* o *Vigilán* hasta l'añu 976. D'ende'l nome de *Códiz vigilano* (*Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus*).

Ente otres informaciones útiles, el *Códiz vigilano* contién la primer mención y representación de los númberos arábigos (sacante'l cero) n'Occidente.

La versión más completa que se caltién de la crónica ta na Real Academia de la Historia y ye un manuscritu procedente del monesteriu de San Millán de la Cogolla que data del añu 951 aproximao.

## Referencies

## Enllaces esternos
FilmAffinity

**FilmAffinity** (del inglés *film*, película, y *affinity*, afinidá: *afinidá* cinéfila) ye un sitiu web dedicáu al cine. Cuenta con una versión n'inglés.

## Historia
FilmAffinity foi creáu en Madrid nel añu 2002 pol críticu de cine Pablo Kurt Verdú Schumann y el programador Daniel Nicolás. Dende un principiu la páxina constaba d'un sistema encamentador de películes llamáu "almes ximielgues", que amosaba les persones más allegaes en función de les puntuaciones que se dan a les películes. Trés años dempués llanzóse la seición de crítiques, onde los usuarios espresaben la so opinión sobro una película.

### Reconocencies internacionales
La edición americana de *[[PC Magazine]]* (abril de 2004) incluyó FilmAffinity ente los *Cien meyores webs por afayar del mundu (100 webs que nun sabíes que podía vivise ensin elles)*. Nel mesmu númberu, consideróse la meyor web na categoría d'entretenimientu.

## Carauterístiques principales
Ye un sistema encamentador de cine, con una base de datos onde s'atopa la ficha completa (téunica y artística) de gran cantidá de películes, documentales, curtiumetraxes, mediumetraxes y series de televisión.

Cada película recibe una puntuación calculada como la media de les puntuaciones recibíes polos usuarios, quien tamién pueden publicar les sos crítiques. Éstes pueden ser votaes polos usuarios que les consulten pa dar mayor importancia a les qu'apurran información más relevante sobro les películes.

Cada usuariu puede comparar les sos votaciones coles del restu y atopar a les persones con puntuaciones similares en diches películes. Esti tipu de coincidencia, ye lo que se denomina *almes ximielgues* na web. La seición de corréu, dexa entablar conversación tanto coles *almes ximielgues* como colos amigos que se tengan amestaos na web.

FilmAffinity dexa a los usuarios la creación de llistes de películes qu'axunten una determinada carauterística (meyores películes d'aición, peores películes que vio, etc.). Si una película ye amestada nuna mesma llista por distintos usuarios puede pasar a entrar na clasificación de llistes. Tamién dexa ver tolos estrenos de cine y videoclubes, tráilers, recaldación en taquilla y delles clasificaciones de les películes meyor valoraes polos usuarios.

### Versión n'otros idiomes
Esiste una versión del sitiu n'inglés, más llindada que la española (por casu, nun dexa al usuariu la publicación de crítiques) y nel futuru espérase una versión n'alemán. En 2016 llanzáronse versiones afeches para EE.XX, Méxicu, Arxentina y Chile, ufiertando los títulos específicos de películes y series en cada casu, según les carteleres y estractos de crítiques de cine de dellos críticos de cada país.

## Ver tamién

* Internet Movie Database (IMDb)
* Allmusic
* Internet Adult Film Database (IAFD)
* Adult Film Database (AFDb)

* Internet Book List
* Metacritic
* Rotten Tomatoes
* The Movie DataBase (TMDB)

## Referencies

## Enllaces esternos
* FilmAffinity - Sitiu web oficial
* [//www.facebook.com/filmaffinity FilmAffinity] en Facebook
* [//twitter.com/filmaffinity FilmAffinity] en Twitter
* [//www.instagram.com/filmaffinity/ FilmAffinity] en Instagram
Monte Korab

El **monte Korab** (albanés, *Maya y Korabit* o *Mali i Korabit*, macedoniu, Голем Кораб, *Golem Korab*) ye'l monte más altu de Macedonia del Norte y Albania, formando'l so cume la frontera ente los dos países. El monte Korab ye axacente a los montes Šar. Hai otros trés picos n'Albania qu'algamen un altor de más de 2.700 metros, algamando los otros dos 2.716 y 2.745 msnm.

## Carauterístiques
Tien dellos picos percima de los 2.000 metros. El más importante ye:
* El Gran Korab (n'albanés: Maya y Korabit o Mali i Korabit, en ''macedoniu'': Голем Кораб (Golem Korab) o Кобилино Поле (Kobilino Pole)). El so altor dende'l nivel del mar ye 2.753 m (datos antiguos) o 2.764 m (datos actuales).
Otros son:
* Kepi Chigre (2.595 m)
* Mala Korapska Vrata (2.425 m; datos antiguos)
* Kabash (2.395 m)
* Ciganski Premin (2.295 m)
* Plocha (2,235 m)
* Visoka Karpa (2.090 m). 
Estos picos son de xemes en cuando rotos por movimientos tectónicos radiales en forma de bloques que terminen nel valle del ríu Radika nel llau macedoniu. Estos bloques de xemes en cuando fixeron más abruptas les fasteres que tán percima de los 500 m. Particularmente notable ye tamién l'área alpina de Kabash con dellos serrapatosos y a dures penes accesibles picos. Na so parte más altu, sobre los 2.000 m, el clima ye alpín ya inclúi elementos de flora alpina.

La frontera del estáu crucia'l picu más altu, el Gran Korab.

Mientres la Guerra de Kosovu, hubo un frente nel Korab, y ellí hai entá una zona minada alredor del monte. Xubir el monte dende'l llau macedoniu ye posible tres complicaos trámites burocráticos y acompañáu d'una escoltar militar. 

La meyor forma pa esguilar al Golem Korab ye xunise a una esguilada internacional que tien llugar cada añu a primeros de setiembre. la esguilada ta entamada pol club montañeru PSD "Korab" de Skopje.

## Ver tamién
* Xeografía de la República de Macedonia
* Xeografía d'Albania

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conxuntu folclóricu "Labëria" Albania
* Albania 
* Xeografía y Hestoria d'Albania
* 
* Los Techos del mundu
Himnu nacional d'Afganistán

**Milli Tharana** ye'l himnu nacional d'Afganistán dende 2006. La lletra componer Abdul Bari Jahani, ente que la música facer Babrak Wasa. En 2004, la nueva constitución d'Afganistán estableció qu'un nuevu himnu nacional pal país, solicitáu pol gobiernu posterior a los talibanes pa señalar una nueva era p'Afganistán, tenía de ser escrita en paxtu, contener la frase "Allahu Akbar" (Dios ye Grande), y mentar los nomes de los grupos étnicos d'Afganistán. 

La composición ganadora foi creada por dos afganistanos que viven fora del país por cuenta de la guerra. Hubo delles crítiques al himnu, por cuenta de les mentaes condiciones de la composición: que'l requisitu de ser escrita en paxtu otorgaba menos importancia a los demás idiomes que se falen nel país, que la frase "Allahu Akbar" nun tendría d'emplegar se nel himnu, yá que ye una frase sagrada nel Islam y nun tien de rellacionar se cola música, y que los grupos étnicos que se menten nel himnu inda nun representen la totalidá de nacionalidaes esistentes nel país.

## Letra

## Himnos anteriores
Primeramente, Afganistán tuvo distintos himnos nacionales.

### Periodu 1926-1943

El primer himnu foi creáu mientres el Reinu d'Afganistán en 1926. Hai escasa información disponible sobre esti himnu.

### Periodu 1943-1973

Escritu en 1930, este foi'l segundu himnu n'usu, ente qu'Afganistán yera gobernáu inda pola familia real.
#### Llíriques

### Periodu 1973-1978

Dempués de l'abolición de la monarquía en 1973, la República d'Afganistán foi creada, y esti himnu foi adoptáu.
#### Llíriques

### Periodu 1978-1992

En 1978 tuvo llugar la Revolución de Saur, foi proclamada la República Democrática d'Afganistán y los símbolos nacionales fueron modificaos, ente ellos, un nuevu himnu foi adoptáu.

### Periodos 1992-1999 y 2001-2006

En 1992, los fundamentalistes tomaron el poder y establecieron un Estáu Islámicu; reemplazando l'himnu por un cantar de guerra muyahidín, compuestu en 1919.

Mientres el réxime talibán, dende 1999 hasta 2002, Afganistán foi un país ensin himnu, yá que se prohibiera la música.

Esti himnu foi restauráu cuando'l talibanes fueron derrocaos en 2001.
#### Llíriques

## Referencies
Abdullah Abdullah

**Abdullah Abdullah**  ye un médicu y políticu afganistanu, ye l'actual Direutor Executivu d'Afganistán dende'l 29 de setiembre de 2014. Foi ministru d'Asuntos Esteriores d'Afganistán ente'l 22 d'avientu de 2001 y el 21 de marzu de 2006, siendo sustituyíu nel cargu por Rangin Dadfar Spanta. Como munchos afganistanos, utiliza solamente un nome, anque se refieren a él en munches ocasiones como *Abdullah Abdullah*.

Estudió oftalmoloxía nel Departamentu de Medicina de la Universidá de Kabul, llicenciándose en 1983 y trabayando darréu na ciudá hasta 1985. Más tarde collaboró colos refuxaos afganistanos en Paquistán, onde entró en contautu colos muyahidines. El doctor Abdullah xunir al Frente de Resistencia de Panjshir, y en 1986 convertir nel conseyeru d'Ahmed Shah Massoud, un líder fundamentalista.

Abdullah foi Ministru d'Esteriores del gobiernu del Frente Xuníu Afganistanu dende 1998. Tres l'asesinatu de Massoud en 2001 pasó a ser una de les trés figures más importantes de l'Alianza del Norte y darréu del Gobiernu Transicional Afganistanu xunto a los ministros anteriores Mohammed Fahim y Yunus Qanuni, siendo los trés consideraos los líderes de la facción d'etnia tayik, anque la madre de Abdullah madre ye d'etnia pashtun. Ocupó'l cargu de Ministru d'Asuntos Esteriores dende 2001 hasta'l 21 de marzu de 2006. Foi de los pocos ministros pertenecientes a l'Alianza del Norte que nun perdieron la so cartera tres les eleiciones presidenciales de 2004. N'agostu de 2009 presentóse como independiente a les eleiciones presidenciales como principal rival de Hamid Karzai según delles encuestes y analistes políticos. Na primer vuelta de les eleiciones celebraes el 20 d'agostu llogró un 30,59% de los votos, el segundu meyor resultáu detrás del Karzai. Sicasí, les eleiciones tuvieron chiscaes de múltiples escándalos de fraude y manipulación eleutoral en favor de Karzai provocando crítiques contra él, la Comisión Eleutoral y les organizaciones internacionales responsables de vixilar la tresparencia. Abdullah, afirmando que les condiciones nes que diba celebrase la segunda vuelta fita pal siguiente 7 de payares seríen asemeyaos, anunció la so retirada de les eleiciones; lo que se tradució a otru día na confirmación de Karzai como vencedor y presidente d'Afganistán pa los siguientes 5 años.

Volvió presentase como candidatu pa les eleiciones presidenciales de 2014. Los sondeos preelectorales asitiar como unos de los principales favoritos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Al Jazeera English on YouTube - ''Dr Abdullah: Against All Odds'' Part 1, Part 2
* Perfil de Abdullah (n'español)
Nowshak

**Nowshak** o **Noshaq** ye'l monte más altu d'Afganistán y el segundu visu más elveáu del Hindu Kush con 7492&nbsp;m, dempués del Tirich Mir (7690 m). Nowshak ta asitiáu nel nordeste del país a lo llargo de la llinia Durand, que delimita la frontera con Paquistán.

El primer ascensu al monte foi en 1960, realizáu por Toshiaki Sakai y Goro Iwatsuboa, miembros d'una espedición xaponesa.

El primer ascensu pel hibiernu tuvo llugar nel añu de 1973, fechu por Tadeusz Piotrowski y Andrzej Zawada, miembros d'una espedición polaca.

El primer ascensu afganistanu tuvo llugar en xunetu de 2009. Dos miembros d'un equipu de cuatro afganistanos del Wakhan Corridor fixeron cume'l 19 de xunetu.

## Ver tamién
* Hindu Kush

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de monarques d'Afganistán

Antes del sieglu XVIII, el modernu Estáu d'Afganistán estremóse y na so mayor parte taba gobernáu pol Sultanatu de Delhi de la India. La rexón de Herat nel oeste foi gobernada polos Safávida de Persia y la zona de Mazar-i-Sharif nel norte pol Kanatu de Bukhará. La rexón meridional de Kandahar, n'ocasiones camudar de bandu ente l'Imperiu Mughal y los safávidas. Los pastunes fueren primíos per dambes partes y taben primiendo pola independencia, pero munchos intentos fueren estrapaos y los líderes executaos.

En 1709, Mirwais Hotak y los sos xefes tribales de Kandahar entamáronse y lliberáu con ésitu a la so tierra del dominiu persa. Mirwais construyeron una gran fortaleza pa sigo mesmu y convirtió la ciudá de Kandahar, pa sirvir como la capital del Imperiu Hotaki. Dempués d'una llarga serie de guerres, esti imperiu foi sustituyíu finalmente pol Imperiu Durrani que foi fundada por Ahmad Shah Durrani en 1747.

## [[Dinastía Hotaki]] (1709-1738)

## [[Imperiu durrani|Dinastía Durrani]] (1747-1826; 1839-42)

## Dinastía Barakzai (1826-39; 1842-1973)

## Usurpadores

En 1929, ante les reformes y modernizaciones del rei Amanullá, surdió un llevantamientu conservador que llevó al xefe bandíu taxicu Habibullāh Kalakānin como rei per unos meses, hasta'l so derrocamientu y execución pol exércitu de Nadir Shah. Kalakānin foi l'únicu rei afganistanu que nun yera d'etnia pastún.

## Ver tamién
* Presidente d'Afganistán
* Primer Ministru d'Afganistán

## Referencies

## Enllaces esternos