open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cabu Torres

El **cabu Torres** ye un cabu allugáu na costa'l mar Cantábricu, más concretamente na zona occidental del conceyu de Xixón, (Asturies, España). Allúgase a unos 7 km al noroeste de la ciudá de Xixón y ye'l saliente costeru más importante de tol conceyu.

Nel añu 1923 construyóse un faru, que fuera rehabilitáu al pasar a formar parte del nomáu Parque Arqueolóxicu Natural de la Campa Torres, y nel que se creó una biblioteca arqueolóxica sobre la historia del mesmu y de los demás faros de la costa asturiana.

Dende'l mesmu pue columbrase tola ciudá de Xixón, amás tamién de la costa oriental asturiana y la zona hasta'l Cabu Peñes (sableres de Xibares, Perlora, Candás).

Nuna llanera amplia qu'esiste nel mesmu afáyense los restos d'un antiguu asentamientu astur-romanu, el Castru de Noega.

## Ver tamién
*Campa Torres

## Referencies

## Enllaces esternos
Torre del Reló

La **Torre del Reló** ye un edificiu del sieglu XVI, en concretu del añu 1572, allugáu nel barriu xixonés de Cimavilla (Asturies). Restauráu nel añu 1989 sobre l'antigua torre cola idea orixinal de que sirviera de miradoriu de la ciudá.

Al edificiu fóronse-y dando dellos usos o funciones, ente elles la de cárcel, hasta la d'anguaño, en que se coinvirtiera nun muséu qu'acueye la documentación de tipu arquelolóxica que xenerárase coles escavaciones feches na ciudá, asina como sobre la hestoria de la mesma.

## Distribución
* 1ª planta: Documentación de la dómina romana
* 2ª planta: Nantes arqueolóxicos de la dómina romana
* 3ª planta: Muestres sobre una industria de salazones 
* 4ª planta: Pasu de l'antigüedá a la dómina moderna
* 5ª planta: Espoxigue urbanu dende'l sieglu XVIII al sieglu XX
* 6ª planta: Miradoriu

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Adaxu (llingüística)

Un **adaxu** ye un refrán o dichu, una sentencia polo xeneral curtia, sacada de la esperiencia y especulación de la sabencia popular. Munches d'estes sentencies son observaciones acuñaes pola esperiencia coleutiva a lo llargo del tiempu, con temes que van dende la meteoroloxía hasta'l destín invariable y fatalista d'esistencia. Son polo xeneral anónimos.

Un proverbiu ye lo mesmo qu'un adaxu, pero estrémase d'ésti na na forma, pos demientres que'l refrán suel facese en tonu de chancia y s'espresa con pallabres comunes y dacuando groseres, el proverbiu non.

## Adaxos n'asturianu
**El gochu que va a la llande, foi pequeñu ya vienu grande; ya'l que foi a la foi vienu como foi* (Somiedo).
**Fame qu'espera fartura, nun ye fame, ye bayura*.
**A barcu vieyu bordingues nueves* 
**Osu colmeneiru nun quier compañeiru* (Valdés)
** Miou dichu miou feitu* (Lo dicho, fecho); y *Mieu dichu, mieu feitu* (Salió tou comu s'esperaba) (Somiedo).
**Cuando con ceñu, entonces más sereña*
**Ca cosa en so tiempu y les castañes n'avientu*
**Tantes borrinaes en marzu tantes xelaes en mayu*
**El buen tiempu e capa de probes*(Llanes)
**Cuandu'l mar sona, el tiempu abona*
**Vienen les cabres del monte a char les oveyes de la corte* (dizse cuandu vien daquién de menos categoría a intentar ocupar el puestu qu'ún ocupa)
**Cuando trona hacia Xixón, moler la fariña y char en macón*
**Escogóllase en polvu la gallina cuando'l tiempu a cambiar va mui aína*
**El ruin res des que come esfrez*
**Cuando veas el bon tiempu non t'embobes, cuandu lu veas malu non t'esmolgues*
**Tan aína va'l carneru como'l corderu*
**Si l'agua gorda se fai fina, nun abocana tan aína*

## Referencies
Mont Blanc

El **Mont Blanc** () ye'l monte más altu d'Europa occidental, asitiáu nos Alpes tien un altor de 4.808 metros. Na llende ente Francia ya Italia el so altor esautu ye variable, pos va en rellación cola capa de ñeve que tapez la cume y que se calcula en 10-15 metros. Les ciudaes más próximes al Mont Blanc son Chamonix (Francia) y Courmayeur (Italia).

## Referencies

## Enllaces esternos
Acuariu de Xixón

L**'Acuariu de Xixón** ta allugáu nel paséu de La Playa'l Nataoyo, nel cascu urbanu de Xixón, inauguróse poles autoridaes el 9 de xunu y abrió les sos puertes al públicu el 10 de xunu de 2006. Xestiónalu la empresa *Coutant Aquariums*. 

Tien 2.000 m² d'esposición, nos que s'alcuentren 60 acuarios d'agua dulce y salada, un auditoriu pa eventos, un aula educativa d'unos 100 m², y una seición de recuperación de mamíferos y reptiles marinos. Dientro los 60 acuarios esisten unes 250 especies d'animales ente pexes, invertebraos, mamíferos, reptiles anfibios y páxaros. Tamién 8 tiburones d'ente 1,5 y 2 metros de llargura llegaos direutamente de Florida. En total, el númberu d'exemplares ta al rodiu de los 5000 individuos; sicasí, col pasu'l tiempu y la maduración de los sistemes esperen algamar los 7000-8000 exemplares.

## Seiciones

L'equipamientu costa les siguientes seiciones temátiques:
*Ríos asturianos.
*Costa cantábrica.
*Atlánticu.
*Islles del Caribe.
*Cabu de Fornos.
*Pacíficu-Índicu.
*Mar Roxu.
*Madagascar.
*Cabu de Bona Esperanza.
*Atlánticu subtropical.
*Puertu asturianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web oficial 
*Grupu Coutant
Xuana d'Arcu

**Xuana d'Arcu** , tamién conocida como la **Doncella d'Orleans** (o, en francés, la Pucelle), foi una heroína y santa francesa. La so festividá ye'l día de la so muerte, como ye vezu na Ilesia Católica, el 30 de mayu.

Nacía ente 1407 y 1412, yá con 17 años empobinó l'exércitu real francés. Convenció al rei Carlos VII de qu'espulsara a los ingleses fora de Francia y ésti dio-y autoridá sobro'l so exércitu nel sitiu d'Orleans, la batalla de Patay y otres amarraces en 1429 y 1430. Estes campañes alitaron la facción de Carlos VII demientres la Guerra de los Cien Años y permitieron la coronación del monarca. Como regalu, el rei eximió al pueblu natal de Xuana d'Arcu del impuestu añal a la corona. Esta llei caltúvose en vigor hasta hai alrodiu de cien años. 

Postreramente, **Xuana d'Arcu** foi capturada polos borgoñeses y entregada a los ingleses. Los clérigos condergáronla por herexía y el duque Xuan de Bedford amburóla viva en Rouen. La mayoría de los datos sobro la so vida sofítense nes actes d'aquel procesu, pero, de dalguna miente, tán desposeyíos de créitu, darréu que según dellos testigos presenciales del xuiciu, foren sometíos a numberoses correiciones por orde del obispu Cauchon, asina como la introducción de datos falsos. Ente estos testigos taba l'escribanu oficial, designáu namái por Cauchon, y qu'afita qu'en delles vegaes había secretarios escondíos tres de les cortines de la sala qu'esborriaben o amestaben datos a les actes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Senáu

Denómase **senáu** a la cámara alta del cuerpu llexislativu (Congresu, Asamblea Nacional o Parllamentu) de dalgunos países. Esiste davezu en países con una forma d'estáu federal. Nestos países la cámara alta representa a les divisiones territoriales (Estaos, Cantones o Provincies) del mesmu.

El Senáu romanu foi la primer institución d'esta triba y por munchu tiempu consideróse como'l modelu constitucional nel sen de cámara revisora.

## Ver tamién
* Parllamentu
* Congresu

## Referencies

## Enllaces esternos
Sablera de San Llorienzu

**La Sablera San Llorienzu** o **l'Arenal de San Pedro** alcuéntrase en plenu centru de la ciudá asturiana de Xixón. Con una llonxitú de 1550 metros y forma de concha, ye una de les playes más emblemátiques d'Asturies. Prollóngase dende la escalera 0 (*La Cantábrica*), asitiada tres la Ilesia de San Pedro, hasta la escalera númberu 16 (zona popularmente conocida como *El Tostaderu*), na boca del ríu Piles. Por embargu, allárgase un pedreru per más de trescientos metros más hasta'l *Mayán de Tierra*, algamando una llonxitú total d'unos 1,8 km. Paralela a ella discurre'l Paséu d'El Muro, que continúa hacia L'Este más allá de la propia playa cola conocida sienda costera d'El Cervigón, un percorríu marítimu de más de 2 quilómetros que coneuta otres sableres como la d'El Rinconín o la de Peñarrubia.

## Carauterístiques y condiciones de bañu
Caracterízase por una sable fino y roxo, y por un agua de bona calidá. El folaxe ye moderáu/fuerte, estremándose trés zones de bañu diferenciaes y vixilaes por socorristes: La Escalerona (escalera 4), Centru (escaleras 7-8) y Piles (escalera 12). Normalmente la zona de La Escalerona ye la que presenta meyores condiciones de folaxe pal bañu.
La gran amplitú de las marees que se da nesta sablera condiciona muncho'l so anchor.

## Servicios
La so alta ocupación y la so llocalización en plenu centru urbanu garanticen tou tipu de servicios: Duches, llavapiés, alquiler de tumbones y hamaques, guardarropa, taquielles, aseos, fontes d'agua, etc.

Cuenta con serviciu de salvamentu. Dende principios de mayu ofrez vixilancia fines de selmana y festivos; dende 1 de xunu hasta'l 30 de setiembre de contino n'horariu de 10:00 a 21:00 hores. La central de salvamentu alcuéntrase instalada na escalera númberu 12 y cuenta con serviciu de megafonía y información, emitiendo partes meteorolóxicos y del estáu de la mar cada hora. Nel mesmu edificiu de servicios alcuéntrase'l llar de la Policía Llocal.

Hai tamién una Oficina de Turismu a la altura de la escalera 4.

## Deportes
La playa ta preparada pal volley-playa, con dos pistes na escalera 15, y el fútbol playa, que se practica a l'altura de la escalera 4 (conocida popularmente como *La Escalerona*) cuando la marea lo permite. Otros deportes marítimos como'l surf, kayak de mar o windsurf tamién tienen llugar na Playa San Llorienzo.

## Reconocimientos
Nel branu del añu 2010 isóse pela primer vez la bandera "Ecoplayas" que foi consiguida de nuevo pa la temporada 2011. Tamién pal añu 2011 algamóse'l reconocimientu "Q" de Calidá Turística.

## Ver tamién
* Xixón
* La Playa'l Nataoyo
* La Playa l'Arbeyal

## Referencies

## Enllaces esternos
La Playa l'Arbeyal

**La Playa l'Arbeyal** ye la sablera más occidental de les del conceyu de Xixón (Asturies). Ye la tercera n'importancia de la ciudá, llendando colos populares barrios de La Calzada y d'El Nataoyo, y siendo mui popular. Trátase d'una zona que socialmente mui activa, y que tamién lo ye urbanísticamente, faciendo crecer a Xixón cada añu más contra l'oeste. 

## Historia
Hasta finales del sieglu XIX la finca y l'arenal de L'Arbeyal abarcaba dende *La Punta l'Otero* (güei n'El Muelle la Osa) hasta El Monte Coroña. Foi l'aprovechamientu del so sable y otros materiales na construcción del puertu d'El Musel, xunto a les vertedures d'industries como la «Fábrica de Sombreros», «L'Algodonera» y los «Astilleros de G.Riera», lo que terminó por degradar dafechu la vieya playa. De fechu, na segunda metá del sieglu XX desaguaben los colectores de los barrios de La Calzada y Xove, siendo conocida entóncenes como *La Playa la Casera*, n'alusión a la fábrica de «La Casera» allugada ellí.

Finalmente, el conceyu de Xixón decide recuperar la metá occidental del arenal históricu en 1994.

## Carauterístiques
* Forma de concha
* Llargura de 100 m
* Augua sele
* Arena fino y roxo
* Arenal cola mar enllena: 22.800 m²
* Arenal en baxamar: 106.000 m²

## Equipamientos
* Aparcamientu
* Salvamentu
* Zona de xuegos infantiles
* Duches
* Baños

## Accesos
* Avenida Príncipe d'Asturies
* Llinies d'autobuses nᵘ 1, 4, 6, 21 y 36 de les llinies diurnas, amás de les nocherniegues 34 y Bhúo 1

## Referencies
Escudu de Xixón

L' **[[blasón|escudu]] de [[Xixón]]** (Asturies) llévase emplegando na so forma d'anguaño a lo menos dende l'añu 1649, nel que se tien costancia oficial del so emplegu. N'elli represéntase a Don Pelayu, manque la so figura sofriera dellos camudamientos a lo llargo'l tiempu. Asina, n'aquilla dómina, el rei astur vistía una armadura dafecha y celada, al usu'l sieglu XV. Escontra 1873 aparuz una versión na que Pelayu visti según la farda de cutio'l sieglu VIII. 

El Conceyu plenu, el 2 d'avientu de 1949, acordó *"Primero, aprobar por unanimidá que l'escudu de Xixón seya la efixe del Rei Pelayu cola Cruz de la Vitoria; y segundo, que los elementos accesorios se sometan a votación, y al efetu s'alcuerda que la efixe'l Rei Pelayu ha llevar la Cruz de la Vitoria na manzorga, y la espada desenvainada picabaxo na mandrecha. Salcuerda que la Cruz ha llevar blagu."*
Solicitárase entóncenes al artista xixonés Iván Fernández Candosa la realización del diseñu l'escudu aprobao, presentando ésti l'escudu d'armes d'anguaño, pa lo qu'espirárase nun cuadru de Federico Madrazo.

En 1992 encargóse una semeya más moderna de la obra d'Iván Fernández Candosa a la empresa Taller Gráfico Llanos Heredia, resultando el diseñu d'anguaño, publicao nel "Manual d'Identidá Gráfico'l Conceyu de Xixón".
En dichu manual tamién endíciase que l'escudu que débese emplegarr na bandera de Xixón tien de ser la versión polícroma.

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
La Playa'l Nataoyo

**La playa'l Nataoyo** o **Arenal de Pando** (modernamente conocida como ***Playa de Poniente***) ye una de les trés playes urbanes coles que cuenta la ciudá asturiana de Xixón, les otres dos son la de San Llorienzo y la l'Arbeyal mientres que'l conceyu de Xixón cuenta con otres seis. Asitiada nel barriu d'El Nataoyo, ye de calter artificial y foi creada a mediaos de los años 1990, llueu de que tres décades d'intensa actividá industrial la sablera fora degradada.

## Historia
Esta playa vien de recibir dellos nomes a lo llargo del tiempu, como *Arenal de la Trinidá* (pola cercana capiella de La Trinidá), pero tamién *Arenal del Paséu*, *Arenal de Nataoyo*, *Playa de Pando* o *El Playón*.

Foi la más usada polos xixoneses enantes de que se popularizara la de San Llorienzo, ello ye que la reina Isabel II llegó a visitala en 1858. Ente 1875 y 1885 llévase a cabu la degradación de l'Arenal de Pando, que ye atapecíu por material de rellenu pa trazar cais como la de Marqués de San Esteban y les dársenes de la «Sociedad de Fomento». Posteriormente instálense industries como l'aserraderu «Demetrio F. Castrillón y Cía.», los primeros astilleros, «Cifuentes, Stoldt y Cía.», el mataderu municipal, la «Compañía Asturiana de Artes Gráficas»; y nos años 40 del sieglu XX, «Astilleros del Cantábrico». Esta industrialización masiva desanició dafechu'l vieyu arenal.

Al desapaecer la industria'l conceyu llevó a cabu la reconstrucción de la sablera, anque'l llugar nun coincidiera de manera exacta cola so ubicación anterior. Nesi tiempu esbilláronse dellos nomes, optando finalmente por ún de nueva creación ensin usu popular; la *Playa de Poniente*.

## Carauterístiques
Alcuéntrase na parte oeste de la ciudá, na zona del barriu d'El Nataoyo, col puertu deportivu como llende oriental. Tien una llonxitú d'unos 500 metros y una superficie d'unos 140.000 metros cuadraos en baxamar y unos 60.000 cola mar enllena. Ye mui baturicia y de fácil accesu, con una amplia escalinata central y accesu pa persones con dificultaes de movilidá, y con presencia del equipu de salvamentu en temporada estival.

### Instalaciones públiques
La Playa'l Nataoyo cunta con varies duches nes sos trés zones (oeste, central, y este), amás de dellos "llavapiés".

Tamién dispón d'una pasarela, que namás se coloca pel branu. Esta pasarela lleva dende la parte de la escalinata central (empieza na planta inferior del edificiu de salvamentu) hasta un puntu allugáu a 10 metros de la oriella la mar.

### Salvamentu
Na zona central del paséu acuéntrase l'edificiu base del equipu de salvamentu, qu'acueye los servicios de vixilancia, salvamentu y primeros auxilios de la playa, coordinados cola Central de Salvamentu instalada na escalera 12 de la Playa de San Llorienzo de Xixón.

La vixilancia compleméntase con un castillete y un mástil asitiaos na redolada onde s'alluga la bandera verde, mariella o encarnada según les condiciones lo aconseyen, si bien esta suel ser verde.

## Otros datos

* En xunu, celébrase la festividá de La Foguera de San Xuan a la qu'acuden cientos de persones.

## Referencies
Sablera

Una **sablera/u** ye una forma xeolóxica consistente na acumulación de sedimentos, por mor de la dinámica llocal del folaxe. Estos sedimentos son arenes, magar qu'hai sableres de graves y de piedres. Esisten munches clases de sableres, y puen dase delles formes nun mesmu bancu de sedimentos, pues nunos metros el tipu de rompiente pue camudar dando-y orixe a un tripu de sablera estremáu.

Una sablera fórmase cuando'l folaxe y les corrientes de la mar propicien qu'aporten sedimentos a una zona la costa. Entós una sablera fórmase embaxo dos supuestos: el primeru, que la forma de la costa seya tala qu'haya una zona na qu''entre' una cantidá bayurosa de sedimentu y que seya estable colos estremaos estaos del clima marítimu. El segundu, qu'esista una zona na qu'anque'l sedimientu vaiga perdiéndose, haya una llegada continua de sedimentu que pueda compensalo. Una vuelta depositaos los sedimentos, la sablera ye modelada según el tipu de rompiente que l'afeute..

La sablera ye una xeoforma dinámica polo que ta nun cambéu contino, suxeta en tou momentu a l'aición que cada fola, que cada marea y que cada temporal-y provoquen, con grandes ya importantes tresportes del propiu sedimentu que la componen.

## La sablera como hábitat
Una sablera ye un entornu inestable qu'espón a les plantes y animales que lu habiten a condiciones hostiles. Dellos animales pequeños escarben nel sable y aliméntense col material depositáu poles foles. Tamién l'habiten cámbaros, inseutos, y páxaros pequeños. Les tortugues de mar depositen los sos güevos nes sableres. Los restos d'animales muertos y l'ocle depositaos na zona menos fondera de la sablera y dunes fai posible l'apaición d'una vexetación escasa.

## Ver tamién
* Castiellu de sable
* Xeografía llitoral
* Sableres d'Asturies
* Sablera nudista
* Vólei sablera

## Referencies

## Enllaces esternos
José Suárez Arias-Cachero

**José Suárez Arias-Cachero** , conocíu como **José Suárez "Felechosa"** ye un empresariu y políticu asturianu. Foi conceyal del Ayuntamientu d'Uviéu dende 2007 a 2011, escoyíu nes llistes del PP a les que s'arrimó convidáu pol alcalde Gabino de Lorenzo.

## Biografía
### Trayeutoria política
La so trayeutoria política féxola nel asturianismu. Líder universitariu nos años 80 foi fundador del CEN (Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes), dempués conceyal asturianista nel Conceyu d'Ayer ente 1983 y 1995. Fundador de XNA, UNA y clave nel nacimientu de la Coalición Asturiana de 1991 cola que foi candidatu númberu 2 tres Xuan Xosé Sánchez Vicente.

Nel añu 2007 foi elixíu por Gabino de Lorenzo pa tar na llista eleutoral del PP nes eleiciones municipales d'Uviéu, siendo'l númberu 8 nesta. Esti tuvo reñes dientro'l PP por defender a Francisco Álvarez Cascos na so candidatura pa presidir el PP d'Asturies, siendo espulsao del *Grupu Municipal Popular* y de les sos funciones como *Conceyal de Cultura* en 2010. Nesti sen, tamién ye espulsao por "presuntes irregularidaes en contratos".

En payares de 2019 ye escoyíu por Carmen Moriyón pa ser ún de los sos cargos de mayor confianza na Comisión Direutiva de Foru Asturies. Esto xeneró malestar dientro'l partíu, n'especial ente'l sector más fiel al vicepresidente de Foru, Francisco Álvarez. Dellos afiliaos entendieron esto como un "chisgo" a la FSA p'aprobar los presupuestos autonómicos y la declaración d'oficialidá del asturianu.

### Trayeutoria llingüística
La so trayeutoria en defensa de la llingua asturiana ye conocida, primer claustral en facer usu de la llingua na Universidá d'Uviéu, fundador de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana, primer conceyal en facer una moción n'asturianu cuando exercía como tal n'Ayer, primer empresariu en facer los sos estatutos sociales en llingua asturiana.

Ye ún de los dirixentes de la plataforma "*Lliberales Pola Oficialidá*", que tuvo presente na *manifestación pola oficialidá de [[2019]] en [[Xixón]].* Nesa plataforma también ta l'empresariu y políticu, Inaciu Iglesias.￼

### Curiosidades
Dientro'l mundu asturianista ye conocíu pol nomatu del so pueblu d'orixe: *[[Felechosa]]*.

Foi tamién sociu fundador de la Editorial Aina y de FonoAstur.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eva Perón

**María Eva Duarte de Perón** , conocida como **Evita**, foi una actriz y política arxentina. Como primera dama, promovió la reconocencia de los derechos de los trabayadores y de la muyer, ente ellos, el sufraxu femenín y fizo una enancha xera social dende la Fundación Eva Perón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Exeria

**Exeria**, tamién nomada Eteria o Etheria, ya inclusive Arteria o *Geria*, foi una viaxera y escritora hispana del sieglu IV.

## Biografía
Magar que los sos datos biográficos son escasos, supónse que yera gallega, y dalgunos autores considérenla emparentada con Aelia Flacilla, primer muyer de Teodosiu'l Grande. A. Lambert ellaboró una hipótesis según la que trataríase de la hermana de *Gala*, de la que fala S. Xerónimu como pareya de Priscilianu.. Esta hipótesis y la condición de muyer independiente bragada y sotripada, asina como'l so orixe galaicu, sirvieren de sofitu pa adscribila nel movimientu priscilianista.
Dalgunos datos sobro los que nun paez haber discutiniu, son la so ascendencia noble, la so posición económica acomodao y la so solliñable cultura. Nos sos escritos revélase como una muyer de fondera relixosidá pero tamién (en boca de la propia Exeria) d'una curaxa illimitada.

Sábese que visitó los Santos Llugares (Exiptu, Palestina, Siria, Mesopotamia, Asia Menor y Constantinopla), nun llargu viaxe, ente 381 y 384, recoyendo les sos impresiones nel so llibru *Itinerarium ad Loca Sancta*, llibru que tuvo ciertu espardimientu por cuntar de miente menuciosa y, sobro too, animada'l viaxe.
Altravesó el sur de Galia (anguaño Francia) y el norte d'Italia; crució en barcu el mar Adriáticu. Sábese qu'aportó a Constantinopla nel añu 381. D'aende partió a Xerusalén y visitó Xericó, Nazaré y Cafarnaúm. Partió de Xerusalén hacia Exiptu en 382, visitó Alexandría, Tebes, el mar Roxu y el Sinaí. Visitó llueu Antioquia, Edesa, Mesopotamia, el ríu Éufrates y Siria dende au retornó vía Constantinopla.

## Referencies

## Ver tamién
*Monesteriu
*Priscilianu
Exeria (dixebra)

*Na mitoloxía romana, **[[Exeria (mitoloxía)|Exeria]]** yera la diosa de les fontes y los partos.
*N'astronomía, **[[13 Egeria|13 Exeria]]** ye l'asteroide númberu 13 de la serie.
* En Botánica, Exeria, (''Egeria genus'') ye un xéneru de plantes acuátiques.
*Exeria, abadesa y escritora hispana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuana I de Castiella

**Xuana I de Trastámara**, conocida como **Xuana "la Lloca"** , foi reina de Castiella de 1504 a 1555. Primeru foi infanta de Castiella y Aragón, llueu archiduquesa d'Austria, duquesa de Borgoña y Brabante y condesa de Flandes. Caberamente, Reina propietaria de Castiella y de Lleón, de Galicia, de Granada, de Sevilla, de Murcia y Jaén, de Xibraltar, de les islles Canaries y de les Indies Occidentales (1504 - 1555), de Navarra (1513 - 1555), títulos heriedaos tres la muerte de los sos padres, colo que xunió de fincia nun únicu cetru a España, a partir del 16 de xineru de 1516.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma astur

**Ástur** o **idioma o llingua ástur** ye la denomación propuesta pal asturianu pol filólogu, académicu de la llingua y ex-presidente de l'Academia de la Llingua Asturiana Xosé Lluis García Arias(http://www.asturies.com/node/6915).

Esta propuesta de nome faise col envís de nun amestar política nin ferir sensibilidaes a la hora de referise al idioma común d'Asturies, Lleón y Miranda, denomáu en cadún d'estos sitios como asturianu, llionés o mirandés respeutivamente. La propuesta del nome d'idioma astur, vien del fechu de qu'estos tres países asítiense nes tierres qu'antaño ocuparen los ástures Cismontanos y Trasmontanos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Flower of Scotland

***Flower of Scotland*** (*Flùir na h-Alba* en Gaélicu escocés) ye l'himnu nacional non oficial d'Escocia. *Flower of Scotland* escribiólu el músicu Roy Williamson del grupu folk The Corries y fuera asoleyáu nel añu 1967. La lletra refierese a la batalla de Bannockburn nel añu 1314 ente los exércitos de Robertu I d'Escocia y Duvardu II d'Inglaterra, que ganaren los escoceses.

Ye utilizao dende l'añu 1974 nos partíos de l'equipu nacional de rugbi y dende 1997 úsalo la seleción escocesa de fútbol. Nos partíos escontra Inglaterra, cántense con especial puxu los dos caberos versos de cada estrofa. De xemes en cuando, camúdase la lletra:

:And stood against him,
:England!
:Proud Edward's Army,
:Bastards!

Camentando que yera abondo agresivu, en 2004 presentose nel Parllamentu escocés una propuesta pa camudalu por otru nos encuentros deportivos. Arriendes d'ello, en xunetu de 2006 la Royal Scottish National Orchestra fizo una encuesta con cinco canciones candidates a himnu nacional d'Escocia. 10.000 persones respondieron dafechu, col siguiente resultao:

## Lletres

## Referencies

## Enllaces esternos
Solanum tuberosum

La  ye una planta de la familia de les solanacees, cultivada en cuasi tol mundu pol so tubérculu comestible. Ye orixinaria del altiplanu andín nuna estaya que coincide aproximadamente col sur de Perú au foi cultivada y consumida polo menos dende'l VIII mileniu e.C.. 

Introducida n'Europa polos conquistadores españoles, tardó n'incorporase a la dieta por tener sustancies tóxiques nes sos partes verdes, pero convirtióse nún de los principales cultivos del planeta.

## Nomes
Esta planta y tubérculu recibe dellos nomes, amás del más frecuente de **pataca** y la so variante **patata**; úsase tamién la forma **papa**, y los términos, **indiana**, **india** y **indina**, por mor del so orixe americanu, esto ye, de les "*Indies (occidentales)*". Pa nomar la planta, esiste tamién el términu **pataquera**.

## Referencies
Daucus carota

Daucus carota ye una planta de la familia de les *Apiaceae,* d'au sal la **cenahoria**, un raigañu vexetal, típicamente anaranxáu, con una testura lleñosa. Ye una planta **biañal** que xorrez en forma de rosetón de fueyes dende'l tallu, que nel branu producen l'alimentu metantu el tubérculu medra atroxando cantidaes grandes de zucres pa que la planta florezca nel segundu añu. El retueyu floreciente mide alrodiu d'un metru d'altor, con ramilletes de flores blanques.

Daucus carota recibe varios nomes, berríu, berros, brúncanu, floripos, y tien dos va 

### Composición
Comiendo namái media taza de cenahories crudes o cocíes tolos díes, el nuesu organismu incorpora:

*Fibres, 2 g
*&beta;-carotenu, 4960 mcg
*Potasiu, 127 mg
* Vitamina C, 6 g

Contién, arriendes, munchos otros nutrientes esenciales pal cuerpu como l'ácidu fólicu, vitamina K y calciu, too esto, en namái 50 caloríes por inxestión.

## Nomes

El nome más común ye'l de **cenahoria**, cola variante **zanahoria**; tamién se conoz como **brúncanu** (que ye'l nome tamién del *[[Ligusticum lucidum]]*) y **rocinera**, esti últimu sobre too pa la montés.

## Referencies
Retueyu

El términu **retueyu** pue facer referencia a:

* Retueyu, biltu o brotu d'una planta
* Retueyu, nuna familia, el caberu o el más pequeñu de los fíos

## Referencies

## Enllaces esternos
Mileniu

Un **mileniu** ye una unidá de tiempu equivalente a un periodu de 1000 años. El primer mileniu dempués de Cristu consiste nos (mil) años **1** hasta **1000** inclusive, el primer mileniu enantes de Cristu consiste nos (mil) años **-1** hasta **-1000** inclusive (colo que l'añu **-x** = l'añu **x (e.C.)** *enantes de Cristu*); estos dos milenios sepártense nun intre **cero**, el momentu cero de la dómina cristiana; esti puntu de tiempu ye una vuelta del añu asina como una vuelta del mileniu. Darréu d'esto nun ye un error que l'añu Cero falte a la nuesa dómina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cron (xeoloxía)

**Cron** ye una unidá de tiempu qu'equival a un millón d'años. Úsase en xeoloxía pa determinar edaes.

:*1 cron = 10⁶ [[añu|años]]* ye dicir: 1.000.000 d'años
:*1 cron = 1 [[Ma]] [[Unidaes derivaes del SI|SI]]* ye dicir: 1 megaannum

## Referencies

## Enllaces esternos
Ma

**Ma** puede referirse a:

***[[Madre|Ma]]**, fema de la que naz un fíu o fíos.
*ま, caráuter silábicu de la escritura xaponesa.
***Ma** - *llatin* - Mega annum. En xeoloxía (o ciencies de la Tierra) ye'l sufixu pa un tiempu xeolóxicu quier dicir "enantes del presente". Por exemplu, el periodu Terciariu entamó 65 Ma.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tubérculu

Un **tubérculu** ye un tallu soterráneu modificáu ya engrosáu au s'atroxen los nutrientes de reserva pa la planta. Tien una xema central de forma plana y circular. Nun tien escames nin cualesquier otra capa de proteición, tampocu tien fiyuelos. La reproducción d'esta mena de plantes faise por semiente, magar que tamién se pue facer por plantación del mesmu tubérculu. Ye asina como se fai casique siempres la sema de la pataca.
Xema

El términu **Xema** pue referise a:

* Xema (bioloxía), muérganu de les plantes que da llugar a les fueyes y flores
* Xema (botánica), atoñu d'un árbol.
* **Xema**, parte del güevu de color mariellu, ver Yema
* Xema (xeoloxía), piedra preciosa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xema (xeoloxía)

Una **xema** ye un mineral, roca o material petrificáu qu'al tayalu y allisalu pue usase en xoyería. Per otru llau, en tiempos de guerra o de crisis económica muncha xente convierte la so riqueza en piedres precioses, cencielles de tresportar y de vender. Otres son orgániques, como l'ámbare, brea del árbol fosilizao. Dalgunes xemes son enforma fráxiles pa usales en xoyería, y namái puen ser espuestes en museos.

## Xemes
Considérense piedres precioses:
* Diamante
* Esmeralda
* Rubín
* Zafiru

## Referencies

## Enllaces esternos
Cron

La pallabra **Cron** refierse a:

# Una unidá de tiempu xeolóxica. **Ver [[Cron (xeoloxía)]].**
# Un alministrador regular de procesos en segundu planu qu'executa programes a intervalos regulares. **Ver [[Cron (unix)]].**

## Referencies
Atoñu

Denómase **atoñu** o **retueyu**, al árbol nuevu que sal d'un arbol que se cortó. Tamién se refier al gromu d'árbol descendiente d'otru anterior y más vieyu que se tresplanta pa repoblar. L'actual carbayón d'Uviéu ye un **atoñu** del Vieyu Carbayón que taba allugáu na cai Uría, del que-y tomaren un gromu. 

## Téunica de producción d'atoños
El favorecer l'aparición d'atoños en determinaes especies d'árboles, ye un métodu tradicional d*'alministración sostenible de la viesca*, pol que a los árboles xóvenes táyase-yos el tueru a un nivel baxu, o a vegaes al ras del tarrén.

Nos años siguientes de xorrecimientu, surdirán munchos nuevos atoños, y dempués d'unos años, el ciclu entama otra vegada, y tornen a tayase los tueros gruesos de los atoños, pa que surdan de los *pies* otros nuevos.

## Ver tamién
* inxertu o garciu
* gromu

## Referencies

## Enllaces esternos
Gromu

**Gaxu** o **Gromu** son les cañes arrincaes d'un arbol o planta, y separtaos con una finalidá reproductiva. 
Puen arrincase trozos de tallu ya introducilos na tierra, pa producir raigaños. Les plantes enraigonaes d'esta miente, sedrán idéntiques a les sos proxenitores, ye dicir, formaran con elles un clon. Esisten desemeyaes maneres de facer esquexes, según la fase del periodu de xorrecimientu nel que se tayen:

* De **biltos**. Estos gaxos, táyense na primavera de puntes de biltos de xorrecimientu rápidu.
* De **rames tiernes**. Córtense daqué más sero que los anteriores, cuando'l xorrecimientu apical de los biltos fízose más sele, pero entá tan verdes.
* De **ramas semilignificaes**. Estos gromos táyense no cabero del branu, cuando'l xorrecimientu tien amenorgao, y los tallos son más gruesos y fuertes. 
* De **rames lignificadas**. Tómense d'árboles y arbustos de fueya caduca, demientres el periodu de latencia, rames yá lleñoses, tamién denomaes estaques nesti contetu.

## Reproducción por gaxos o gromos
La reproducción per duana de gaxos o gromos ye asexual polo que se necesita un proxenitor.

Pasos:

* Arrincar un trozu tiernu y vivu de la planta proxenitora.

* Meter nun recipiente con agua hasta que desendolque'l raigañu. Esti pasu pue omitise, y continuar conl siguiente si ye necesario, darréu qu'enantes que dalgunos esquexes de ciertes plantes desendolquen los raigaños, el so tallu pue podrecer. Hai d'esperimentalo en casu de dubia, magar que lo más dable ye que funcione.

* Enterrar na tierra el gromu o gaxu y regar mui regularmente, más de lo avezao.

Si too llega a bon términu, nunos díes produciráse una nueva planta clonada independiente dafechu de la so proxenitora asexual.

## Reproducción asexual artificial
* Garciu o inxertu: consiste n'inxertar nuna planta, una rama asemeyada d'otra planta. 
* **Estaques**: la reproducción por estaques consiste en tayar la rama con brotes o xemes, plantala n'otru llugar y obtener asina una nueva planta. 
* Gaxos o gromos: tallos que se preparen, en recipientes con agua o en tierra mugosa, au formen nuevos raigaños, tres lo cual puen plantase. 
* **Cultivu de texíos**: cultivu fechu nun mediu llibre de microorganismos y utilizando soluciones nutritives y hormonas vexetales, que prevoquen el xorrecimientu de raigones, tallos y fueyes a partir d'un fragmentu de planta.

## Ver tamién
* Reproducción asexual
* Garciu o inxertu

## Referencies

## Enllaces esternos
Gaxu

La pallabra **gaxu** pue referise a:

* Gaxu, gayu o gromu arrincáu d'un árbol col envís de facer un atoñu del proxenitor.
* Gaxu; división de les que formen la parte comestible de la naranxa o del llimón
* **Gaxu**, Brotu de la escanda, que queda en suelu ensin pañar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Yema

La **yema** constitúi la célula güevu qu'orixinará, de tar fecundáu, un nuevu organismu. La clara supón una reserva enerxética pal desendolcu del embrión.

## Carauterístiques nutricionales
Son altamente nutritivos. Proveen una gran cantidá de proteínes completes; la proteína del güevu, la ovoalbúmina, caltién una elevada calidá proteica , y proporciona cantidaes significatives de delles vitamines y minerales, incluyendo vitamina A, riboflavina, ácidu fólicu, vitamina B6, vitamina B12, fierro, calciu, fósforu y potasiu. Arriendes, el so baxu preciu favorez l'espardimientu del so consumu.

## Referencies

## Ver tamién
* Güevu (alimentu)
Güevu (alimentu)

Los **[[Güevu (bioloxía)|güevos]]** de les aves constitúin un alimentu habitual, bien ricu en proteínes y lípidos, de dixestión fácil, y son el componente principal de numberosos platos duces y salaos, y un complementu imprescindible en munchos otros.

## Variedaes
Los más consumíos, con gran diferencia, son los de pita, siguíos polos de coríu y oca, tamién se consumen los güevos de parpayuela o cogorniz (*Coturnix coturnix*) que son mui pequeños, bien como esquisitez gastronómica o pa neños pequeños. Los güevos d'avestruz puen llegar a pesar 1,3 kg.

Los güevos de pita puen tener dellos colores, lo más avezao y que seyan *blancos* o *morenos* (qu'en realidá son de color pardu claru). En diferentes rexones tienden a preferir unos o otros. En xeneral los blancos tan asociaos a llimpieza y los morenos a *más naturales* pero la realidá amuesa que son iguales.

Los *güevos blancos*, tienen la clara (albúmina) en mayor cantidá y densidá, siendo preferíos pa la repostería.

## Ver tamién
* Yema
* Güevu (bioloxía)

## Referencies

## Enllaces esternos
Bismarck (Dakota del Norte)

**Bismarck** ye la capital del estáu de Dakota del Norte, nos Estaos Xuníos, y sede alministrativa del condáu de Burleigh. Ye, dempués de Fargo, la segunda ciudá más poblada del estáu. La so población estimada, en 2015, yera de 71.167 habitantes. La ciudá figuró nel séptimu llugar nel ránking de la revista Forbes que recoyía les pequeñes ciudaes con crecimientu más rápidu del país.

La ciudá foi fundada en 1872, y ye la capital del estáu dende 1883, cuando yera tovía el Dakota Territory (Territoriu de Dakota), que había ser almitíu como estáu en 1889.

Bismarck asítiase na oriella izquierda del ríu Missouri, xusto de frente de la ciudá de Mandan. Les dos ciudaes formen el nucleu del área metropolitana de la ciudá. L'edificiu más importante, y de mayor altor de la ciudá, ye'l capitoliu estatal, asitiáu nel centru de la ciudá. Ellí tien la so sé'l gobiernu del estáu, que ye'l segundu mayor emplegador de la ciudá. Nel so calter de centru comercial y de servicios de salú, Bismarck ye'l centru económicu de la fastera meridional de Dakota del Norte y de la septentrional de Dakota del Sur.

## Referencies
Güevu (bioloxía)

El **güevu** ye'l cigotu, resultáu de la fecundación del óvulu en dalgunos animales pa sustentar y protexer l'embrión. 

Los **animales [[ovíparu|ovíparos]]** son aquellos que ponen güevos, con pocu o nengún desendolcu dientro de la madre. Esta ye la forma de reproducción de munchos Pexes, anfibios y reptiles, toles aves, los mamíferos monotremes y la mayoría de los inseutos y arácnidos.

Los güevos de los reptiles, aves y monotremes tán endolcaos por un cascarón proteutor que pue ser flesible o non. El güevu del avestruz, d'hasta 1,5 kg, ye la mayor célula individual que se conoz, magar que'l ya desaniciáu *[[Aepyornis]]* y dalgunos dinosaurios poníen güevos mayores. El zunzún (*Mellisuga helenae*) produz el güevu d'ave más pequeñu que se conoz: pesa mediu gramu. Los güevos de dalgunos reptiles y la mayoría de los pexes son menores, y los de los inseutos y otros invertebraos tienen entá menos tamañu.

L'estudiu de los güevos, particularmente los de les aves, denómase **[[Ooloxía]]**.

## Referencies
Glasnost

**Glasnot** ye un términu rusu que significa **tresparencia** **o** **apertura**.

Nel XXVII Congresu del Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCXS), en febreru de 1986, Mikhaíl Gorbachov propunxo la política de *Glasnost*, pa modernizar el ciudadanu soviéticu mediu y llimar aspereces col bloque occidental. Esta política significaba una mayor llibertá de prensa nos medios de comunicación. Asina, Gorbachev algamó grandes llogros diplomáticos con otres potencies, demientres que'l descontentu popular medraba, yá que la llibertá de prensa informó a los ciudadanos del pautu colos nazis (pautu Molotov-Ribbentrop), de les baxes n'Afganistán y de la llamentable situación económica.

## Ver tamién
*Guerra fría

## Referencies

## Enllaces esternos
Muséu de Pintura Juan Barjola

El **muséu [[Juan Barjola]]** ye un muséu allugáu na ciudá asturiana de Xixón.

El muséu inauguróse'l 16 d'avientu de 1988 tres la donación que fizo'l pintor, Juan Barjola, de 104 obres correspondientes a los años que van de magar 1950 a 1988. La rehabilitación de la so sede actual fízose en 1989 desegún el proyeutu de los arquiteutos José Antonio Galea Fernández y Álvaro Llano.

Ta xestionáu pola conseyería de cultura del Principáu d'Asturies.

## Edificiu

El muséu tien la so sede nun garapiellu d'edificios asitiaos nel cascu antiguu de la ciudá de Xixón. Conócense como Conxuntu de la Trinidá, y compónese del palaciu de los Xove-Güergu y la capiella que tien a la vera. Como diz na inscripción fundacional que se conserva nun llateral de la capiella l'edificiu, que ye ún de los exemplos cimeros de l'arquiteutura barroca de la ciudá, esta acabó de construyise en 1676.

El palaciu ta formáu por dos edificios yustapuestos de planta rectangular y trés plantas d'altor. Los dos cuerpos tienen una distribución simétrica de los güecos de la so fachada, na que la separación de los pisos ta marcada por una llinia d'imposta. Nella nun hai adornu nengún más qu'un escudu coles armes d'Hevia, Miranda y Lavandera na exa central de la fachada, ente los dos cuerpos a l'altura de la tercer planta. 

El palaciu tien, a la manzorga, una capiella adosada. Ye de planta de nave única, con dos tramos, y tien una fachada monumental na que llama l'atención la puerta, adintelada. Perriba d'ella ta l'escudu de los Xove, que ta coronáu por un frontón semicircular con lunetu que-y da lluz al coru de la ilesia. Remata l'edificiu una espadaña con frontón curváu. La nave de la ilesia cubre con bóveda d'arista, y el presbiteriu con cúpula sobre pechines decoraes coles figures de los cuatro evanxelistes. La capiella foi restaurada en 1963.

## Esposición
La esposición permanente ocupa trés de les cuatro plantes del edificiu, mentantu que la planta baxa ta reservada pa esposiciones temporales. El recorríu ha entamase, pa siguir un orde cronolóxicu, dende la tercer planta, áu s'asitien los sos primeros trabayos, pertenecientes a la década de los cincuenta. Continúase pola segunda planta con obres de la década de los setenta pa'afechar na primer planta con cuadros de la década de los ochenta.

## Referencies

## Enllaces esternos

 Páxina web del Muséu Barjola
Muséu Exipcianu d'El Cairu

El **Muséu Exipcianu d'El Cairu**, agora nomáu tamién Muséu d'Antigüedaes d'El Cairu, ye un muséu dotáu d'unos vastos fondos arqueolóxicos exipcianos de toda clase, que s'atopa asitiáu na capital, El Cairu. Dependiente del Conseyu Supremu d'Antigüedaes, organismu gubernamental encargáu del patrimoniu históricu del país, que depende a la so vegada del Ministeriu de Cultura. 

Anque los oxetos más apreciaos son los rellacionaos con Tutankhamon (especialmente la so máscara d'oru), el muséu poseye oxetos de toles dinastíes, de la más distinta naturaleza, dende oxetos d'usu diariu a les momies de faraones y altos personaxes. En total, los oxetos espuestos calcúlense en 136.000 (otres fontes indiquen 120.000), otros varios centenares de miles tán conservaos n'almacenes. 

El muséu foi creáu en 1835 nun intentu del gobiernu por detener la exportación incontrolada de tou tipu d'artefactos antiguos. Abrió les sos puertes en 1858 coles coleiciones recoyíes por Aguste Mariette, arqueólogu francés al serviciu d'Isma'il Pasha. Nel 1880 el muséu taba asitiáu nel mesmu llar d'Isma'il Pasha en Giza. En 1900 el muséu alquier la so actual sede, un edificiu d'estilu neoclásicu, construyíu a posta, na Plaza Tahrir, nel centru d'El Cairu.

La Sala de les momies, que contién 27 momies reales d'época antigua, foi pesllada al públicu en 1981, por orden del entós presidente exipcianu, Anwar Sadat. Dende 1985 foi reabierta con una seleicción de momies de reis y reines del Reinu Xoven, de les que sólo ye visible'l rostru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Basshunter

**Jonas Erik Altberg** , más conocíu como **Basshunter**, ye un cantante, productor discográficu y DJ suecu. Basshunter clasifica so propia música como eurodance pero tamién ye clasificada por otres persones como hard* dance*. Altberg cuenta que realiza la musica en so ordenador utilizando'l programa Fruityloops. Nel añu 2001 comenzó a facer so propia música. So primer y pocu conocíu álbum *[[The Bassmachine]]* llanzólu nel 2004 en so propia páxina web.

## Discografía

### Álbumes d'estudiu

### Álbumes de compilaciones

### Senciellos

### Remixes

## Videografía
### Videos musicales

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial de Basshunter
Palaciu de los Xove Güergu

El **complexu de la Trinidá**, formáu pol **Palaciu de los Xove Güergu** y la so capiella correspondiente, allúgase nel conceyu de Xixón (Asturies, España), construyóse nel sieglu XVII.

El palaciu constitúyenlu dos edificios empares de planta rectangular dixebraos en tres plantes. En dambos cuerpos hai una simétrica distribución de furacos y los pisos sepártense por una llinia d'impuestes. Un escudu coles armes d'Hevia, Miranda y Llavandera, allugáu na exa central del edificiu ye l'únicu elementu decorativu de la faza. Afitada'l palaciu ta la capiella, de planta de nave única, dixebrada en dos tramos. La faza caltién una monumental portada barroca, encadarmada por un furacu allinteláu y recorríu per pillastres molduraes. So'l llintel, un panel acueye l'escudu de los Xove y corónase por un frontón semicircular con llunetu qu'alluma'l coru.

La faza remátase con una graciosa espadaña rematada por un frontón abanfáu. Tanto'l frente'l palaciu como la capiella son de bona cantería.

L'interior de la nave tapecese con combadura d'arista, y el presbiteriu, con cúpula so pechines decoraes coles figures de los cuatro evanxelistes. A dambos llaos del presbiteriu hai dos froniques de piedra remataes con frontón partíu.

La Capiella de la Trinidá restauróse en 1963, y en 1989 rehabilitóse tol conxuntu como **[[Muséu de Pintura Juan Barjola]]**.

 
 

## Referencies

## Enllaces esternos
Kiribati

**Kiribati**, oficialmente la **República de Kiribati** (pronunciáu "Kíribas", ) ye un archipiélagu allugáu na estaya central oeste del Océanu Pacíficu, al NE d'Australia. Ta integrada por un grupu de 33 atolones coralinos y una islla volcánica (Banaba) esbillaos nun área de más de tres millones de quilómetros cuadraos. Independiente dende 1979, Kiritibati (*Islla Christmas*) ye l'atolón más grande del mundu.
Anguaño, l'archipiélagu cuerre'l riesgu de sumise por cuenta de la xubida del nivel del Océanu Pacíficu provocáu pol cambéu climáticu. 

El presidente Anote Tong anunció que les islles van sumise y empezó una xira internacional p'atopar una patria d'adopción pa les sos conacionales, hasta agora namái respondida por Nueva Zelanda. En marzu de 2012 plantégase al parllamentu la compra de terrenes a Fixi pa treslladar a tola población debíu al aumentu del nivel del mar y a la mayor frecuencia de desastres naturales como furacanes y agües enchentes.
El Gobiernu diseñó nestos años un plan d'evacuación a les cercanes Islles Fixi por si esto llegara a producise. https://elpais.com/elpais/2018/09/14/planeta_futuro/1536940957_042749.html
https://www.bbc.com/mundo/noticias-internacional-51173489

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
San Antonio (Texas)

**San Antonio**, oficialmente **City of San Antonio**, ye una ciudá del estáu de Texas nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu, dempués d'Houston, y de los estaos del Sur, y la séptima del país, con . Fundada como una misión y puestu avanzáu militar español en 1718, foi'l primer asentamientu que formó conceyu nel actual Texas, en 1731, cuando entá yera parte del Imperiu español. 

La ciudá, pervieya nel contestu d'Estaos Xuníos, tien medrao enforma nes caberes décades. Foi la que más medró de les diez ciudaes más grandes d'Estaos Xuníos ente 2000 y 2010, y la segunda na década anterior. A caballu na llende ente'l Texas central y el meridional, San Antonio asítiase na esquina suroeste d'una megarrexón conocida como'l Triángulu de Texas (*Texas Triangle*), qu'incluí les árees metropolitanes de Houston, Dallas-Fort Worth, San Antonio y Austin. San Antonio ye la sede alministrativa del condáu de Bexar, y el centru del área estadística metropolitana San Antonio-New Braunfels. Esta, nomada coloquialmente Gran San Antonio (*Greater San Antonio*), tenía una población estimao en 2019 de 2.550.960 habitantes, que faen d'ella la 24ª mayor área metropolitana del país, y la tercera de Texas.

San Antonio recibió esti nome n'honor de San Antoniu de Padua; punxéron-ylu los primeros espedicionarios españoles qu'aportaron al llugar aú se llevanta agora el 13 de xunu de 1691, fiesta del santu. La ciudá conserva cinco misiones de frontera españoles del sieglu XVIII, incluyíes les de El Álamo y San Antonio, reconocíes pola UNESCO como Patrimoniu de la Humanidá en 2015. La ciudá, un importante centru comercial y d'entretenimientu de la ciudá, y sede del equipu de baloncestu de los San Antonio Spurs, cinco veces campeón de la NBA, recibe 32 millones de visitantes al añu.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Salomón

Les **Islles Salomón** (n'inglés: *Solomon Islands*) son un país d'Oceanía que forma parte de la Mancomunidá Británica de Naciones. El so territoriu ta ensamáu por más de 990 islles pertenecientes a la Melanesia, allugaes al este de Papúa Nueva Guinea.

## Historia

## Xeografía

## Referencies

## Enllaces esternos