open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radiu atómicu

El **radiu atómicu** ye la distancia ente'l nucleu del átomu y l'electrón estable más alloñáu del mesmu. Suel midise en picómetros (1 pm=10-12 m) o Ángstrom (1 Å=10-10 m).

Al ser los nucleos y los electrones partícules cuántiques, sometíes al principiu d'indeterminación de Heisenberg, les midíes direutes de distancies nun puen tener más qu'un significáu estadísticu. Convencionalmente defínese como la metá de la distancia ente los centros de dos átomos enllaciaos, y dependiendo d'esi enllaz podemos falar de radios atómicos, iónicos, metálicos o de van der Waals.

Acordies col tipu d'enllaz químicu defínense tamién otros radios como'l covalente (xeneralmente pa elementos non metálicos) y l'iónicu (pa elementos metálicos).
Allugaos agora na tabla periódica, una cenciella regla nemotécnica pa recordar el mou nel qu'aumenta'l radiu atómicu ye la siguiente:

:*El radiu atómicu d'un elementu aumenta d'arriba abaxo y de drecha esquierda na tabla periódica.*

La esplicación a esti fenómenu alcuéntrase en que la fuercia d'atraición que'l nucleu del átomu exerz nos electrones ye mayor al final de cada periodu, de manera que los electrones de los átomos de los elementos asitiaos más a la drecha tán más atrayíos pol nucleu, de mou que como'l númberu de niveles nel que s'enllacien los átomos ye'l mesmu, el radiu amenorga.

Al empar qu'esto, en cada periodu aumenta nuna unidá'l númberu de capes nel que se distribúin los electrones del átomu, de manera que los átomos de los elementos de mayor periodu tienen mayor radiu.

## Enllaces esternos
Radiu de van der Waals

El **[[radiu atómicu|radiu]] de [[Johannes Diderik van der Waals|van der Waals]]** ye'l radiu d'una esfera sólida imaxinaria emplegada pa modelizar l'átomu.

Como sabemos, los gases reales nun se comporten exautamente como prediz el modelu de gas ideal, pudiendo ser la esviación considerable en dalgunos casos. D'esta miente, por exemplu, los gases ideales nun presenten transiciones de fase llíquida o sólida, independientemente del descensu de temperatura o incrementu de presión al que seyan sometíos.

Una de les modificaciones de la llei de los gases ideales propuesta ye la ecuación d'estáu de van der Waals, qu'introduz dos parámetros **a** y **b** obteníos esperimentalmente y que dependen de la natura del gas. El factor de correición **b** denomáu volume de esclusión, fai referencia tanto al volume propiu de los átomos como al volume circundante nel que nun pue haber otros porque a esa distancia predominen les fuercies de repulsión ente los átomos del gas (fuercies de van der Waals).

En teniendo conocío'l valor del volume d'esclusión, obteníu esperimentalmente p'axustar la ecuación de van der Waals al comportamientu real del gas, el radiu **r** pue obtenese de la ecuación:

:b = \frac{16}{3} \pi N_a r^3 

onde:
* *N<sub>a</sub>* ye'l númberu d'Avogadro
* *r* ye'l radiu de van der Waals.

## Referencies

## Enllaces esternos
Radiu iónicu

El **radiu iónicu** ye, igual que'l radiu atómicu, la distancia ente'l centru del nucleu del átomu y l'electrón estable más alloñáu del mesmu, pero faciendo referencia non al átomu, sinón al ión. Suel midise en picómetros (1 pm=10-12 m) o Ángstrom (1 Å=10-10 m).

Nel casu de cationes, l'ausencia d'ún o varios electrones amenorga la fuercia llétrica de repulsión mutua ente los electrones restante, provocando l'averamientu de los mesmos ente sigo y al nucleu positivu del átomu del que resulta un radiu iónicu menor que l'atómicu.

Nel casu de los aniones, el fenómenu ye'l contrariu, l*'escesu* de carga llétrica negativa obliga a los electrones a alloñase unos d'otros pa restablecer l'equilibriu de fuercies llétriques, de mou que'l radiu iónicu ye mayor que l'atómicu.

Nel casu del ión suricatu'l radiu ye igual al radiu atómicu porque nun esiste un átomu suricatu non iónicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
OhmyNews

**OhmyNews** (오마이뉴스), ye un diariu electrónicu de Corea del Sur, fundáu en 2000 pol periodista Oh Yeon Ho. 
El periódicu, que caltién dos ediciones (en coreanu y n'inglés), ta consideráu ún de los finxos mundiales del nomáu Periodismu 3.0 o *periodismu participativu*, y alcuéntrase ente los sitios d'internet con más visites de Corea del Sur. 

La idea central d'esti mediu de comunicación, ye que los propios llectores son los autores de les noticies. Pa ello, *OhmyNews* tien desendolcao un sistema de rexistru que-y apurre al llector la posibilidá d'unviar y asoleyar les sos noticies.
 
El diariu cuenta con un equipu de redaición que revisa, edita y, en caso necesario, igua les collaboraciones unviaes polos *periodistes-ciudadanos* (nome que'l diariu da a los llectores rexistraos). Alrodiu d'un 70% de los conteníos del portal se correspuende coles collaboraciones de los propios llectores.
 
## Referencies

## Enllaces esternos
*OhmyNews Korea Domestic (Korean language)
*OhmyNews International  (English language)
*OhmyNews Japan (Japanese language)
*
*OhmyNews Blog Japan
Abondanza natural

L**'abondanza natural** ye la cantidá presente na natura de cada isótopu d'un elementu químicu espresada en porcentax (%). Les abondances naturales de cada isótopu empléguense pal cálculu de la masa atómica de los elementos de la tabla periódica. L'abondanza d'un elementu ye variable según el planeta del que se fale.

## Referencies

## Enllaces esternos
Radioisótopu sintéticu

Los **radioisótopos sintéticos** son isótopos radioactivos que nun s'atopen de forma natural na Tierra, pero que puen crease por reacciones nucleares (dalgunos isótopos radioactivos puen tar presentes de forma natural o bien ser preparaos artificialmente).

Un exemplu ye l'isótopu tecneciu-99 metaestable, 99mTc, que s'obtién por desintegración beta del 99Mo. Emplégase en medicina.
Puntu de fusión

El **puntu de fusión** ye la temperatura a la qu'una sustancia pasa del estáu sólidu al estáu llíquidu. Nes sustancies pures el procesu de fusión asocede a una sola temperatura y l'aumentu de temperatura pola adición de calor detiénse hasta que la fusión ye completa. Esti puntu depende de la presión, siendo tanto más altu cuanta mayor presión soporte'l llíquidu.

El puntu de fusión del mercuriu (elementu) ye de 234,31&nbsp;K (-38,83 °C). Dalgunos materiales, como'l vidru, puen adurecer ensin cristalizase; a esto llámase-y un sólidu amorfu.

A diferencia del puntu de bullidura, el puntu de fusión ye relativamente insensible a la presión atmosférica. 

El material col más altu puntu de fusión ye'l grafitu, con un 3.948&nbsp;K. 

## Ver tamién
* Puntu de bullidura
* Puntu triple
* Puntu críticu
* Llistáu d'elementos por puntu de fusión

## Referencies

## Enllaces esternos
Radiu covalente

El **radiu covalente** correspuéndese cola metá de la distancia ente dos átomos iguales que formen un enllaz covalente. La unidá de midida suel ser el picómetru (pm) o l'Ángstrom (Å).

## Referencies
Puntu de bullidura

El **puntu de bullidura** ye la temperatura a la qu'un elementu o compuestu químicu pasa del estáu llíquidu al gaseosu. A la escontra denómase **puntu de condensación**.

La temperatura d'una sustancia o cuerpu ye una medida de la enerxía cinética de les molécules. A temperatures inferiores al puntu de bullidura, namái un pequeñu porcentax de les molécules na superficie tien enerxía abondo pa romper la tensión superficial y escapar. 

Al llegar al puntu de bullidura les más de les molécules son pa escapar dende toles partes del cuerpu, non namás dende la superficie. Sicasí, pa la creación de burbuyes en tol volume de llíquidu necesítense imperfecciones o movimientu, precisamente pol fenómenu de la tensión superficial.

Un llíquidu pue calentase pasáu'l so puntu de bullidura. Nesi casu dizse que ye un llíquidu sobrecalentáu. Nun llíquidu sobrecalentáu, una pequeña perturbación va provocar una bullidura esplosiva. Esto pue asoceder, por exemplu, al calecer agua nun recipiente llisu (como por exemplu'l Pyrex) nun fornu microondes. Al echar zucre nesta agua sobrecalentao, el conteníu completu pue bullir na cara del usuariu, causando quemadures.

## Ver tamién
* Puntu de fusión
* Puntu triple
* Puntu críticu
* Llistáu d'elementos por puntu de bullidura
Entalpía de vaporización

La **entalpía de vaporización** o **calor de vaporización** ye la cantidá d'enerxía necesaria para  que la unidá de masa (quilogramu, mol, etc.) d'un elementu químicu que sea n'equilibriu col so propio vapor a una presión d'una atmósfera pase completamente al estáu gaseosu.

Nel sistema internacional d'unidaes mídese en quiloxulios per mol (*kJ/mol*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Entalpía de fusión

La **entalpía de fusión** o **calor de fusión** ye la cantidá d'enerxía necesaria pa que la unidá de masa (quilogramu, mol, etc.) d'un elementu químicu que tea nel so puntu de fusión a presión constante pase del estáu sólidu al llíquidu.

Nel sistema internacional d'unidaes mídese en quiloxulios per mol (*kJ/mol*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ohmiu

L**'ohmiu** ye la unidá de resistencia llétrica del sistema internacional d'unidaes.

Un ohmiu ye la magnitú que mide'l valor de la resistencia llétrica que presenta un conductor al pasu d'una corriente llétrica d'un amperiu d'intensidá, cuando la diferencia de potencial ente los sos estremos ye d'un voltiu.

Represéntase cola lletra griega Ω (omega). El so nome derívase del apellíu del físicu alemán Georg Simon Ohm, autor de la Llei d'Ohm.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escala de Pauling

La **escala de [[Linus Pauling|Pauling]]** ye una clasificación de la electronegatividá de los átomos. N'ella l'elementu más electronegativu (Flúor), tien un índiz de 4,0, mentes que'l menos electronegativu (Franciu) lleva un valor de 0,7. Los demás átomos lleven asignaos valores intermedios.

Globalmente pue dicise que la electronegatividá aumenta d'esquierda a drecha na tabla periódica y qu'amenorga haza abaxo. D'esta manera los elementos de fuerte electronegatividá tán na esquina superior drecha de la tabla.

La electronegatividá d'un átomu determináu ta afeutada fundamentalmente por dos magnitudes, la so masa atómica y la distancia permediu de los electrones de valencia con respectu al nucleu atómico. Esta propiedá pudo correllacionase con otres propiedaes atómiques y moleculares. Foi Linus Pauling l'investigador que propunxo esta magnitú por primer vez nel añu 1932, como un desarrollu más de la so teoría del enlace de valencia.


Tabla periódica de la electronegatividá usando la escala de Pauling


## Referencies

## Enllaces esternos
Xuntanza Metropolitana d'Alta Silesia

**Xuntanza Metropolitana d'Alta Silesia** (nome polacu: *Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia*, *GZM*) ye una xuntanza acordada de ciudaes de la rexón histórica de Silesia en Polonia meridional, sobre los ríos Vistula y Oder.
Concursos de l'Academia de la Llingua Asturiana

L'Academia de la Llingua Asturiana entama los concursos que vienen darréu: 

***Concursu d'Investigación**: Puen participar toles persones interesaes. Esti concursu dixébrase en cuatro premios: 
**Material toponímico
**Léxicu asturianu
**Investigación llingüística
**Lliteratura asturiana

***Concursu de llectures pa rapazos**: Esti concursu dixébrase en dos categoríes pa rapacinos d'Enseñanza Primaria y pa rapazos d'Enseñanza Secundaria y Bachilleratu. L'oxetivu ye llograr una bona lliteratura pa rapazos y rapacinos y al mesmu tiempu pa dir algamando'l material pedagóxico afayadizo. Puen participar toles persones interesaes.

***Concursu de creación lliteraria. Premiu "Llorienzu Novo Mier"**: Esti concursu ta dirixíu a tolos escritores y persones enfotaes a un concursu de creación lliteraria en prosa.

***Concursu de recoyida de material lliterario oral**: Esti concursu ta dirixíu a tolos escritores, investigadores y persones enfotaes a un concursu de recoyida de material lliterario oral.

***[[Concursu de recoyida de material lliterario escrito Federico G.-Fierro Botas]]**: Esti concursu ta dirixíu a tolos escritores, investigadores y persones enfotaes a un concursu de recoyida de material lliterario escrito.

***Concursu de teatru**: Esti concursu ta dirixíu a escritores y a toles persones enfotaes nel aumentu de la producción d'obres de calter dramáticu.

***Concursu de curtios cinematográficos**: Esti concursu ta dirixíu a realizadores y a toles persones enfotaes na realización de curtios cinematográficos pal fomentu de la creatividá audiovisual en llingua asturiana.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Llista de concursos de l'Academia de la Llingua Asturiana
Raúl Castro

**Raúl Castro Ruz**  ye'l segundu cabezaleru del Conseyu d'Estáu de Cuba. L'hermanu más mozu del presidente cubanu Fidel Castro ocupa anguaño los cargos de vicepresidente del Conseyu de Ministros, primer vicepresidente del Conseyu d'Estáu de Cuba, vicesecretariu del Politburó y del Comité Central del Partíu Comunista de Cuba (PCC), y Máximu Xeneral de les Fuercies Armaes (Exércitu, Marina y Fuercia Aérea), segundu del Comandante en Xefe, Fidel Castro. Acordies col artículu 94 de la Constitución Cubana, el primer vicepresidente del Conseyu d'Estáu, cargu desenvueltu por Raúl Castro, asume las funciones presidenciales en casu d'incapacidá o fallecimientu del presidente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Grupu de galaxes Maffei 1

El **Grupu Maffei 1** (tamién conocíu como'l **Grupu IC 342**) ye l'agrupación galáutica más averada al Grupu Llocal; seique nun aniciu fuera parte d'esti, pero foi espulsada nun violentu alcuentru cola Galaxa d'Andrómeda. El so componente dominante ye la galaxa espiral IC 342, nomada depués de la xixante galaxa elíptica Maffei 1, que xunto con Maffei 2, foi descubierta con platos infrarroxos en 1968 pol astrónomu italianu Paolo Maffei. Entrambes galaxes atópense cerca del ecuador galáuticu en Cassiopea na zona d'evitación y tán, poro, mui escurecíes pol polvu y el gas nes llonxitúes d'onda visibles. Maffei 2 ye una galaxa espiral barrada allugada a unos 16 millones d'años lluz de distancia, mentes que la distancia de Maffei 1 establecióse nunos 10 millones d'años lluz. Otres galaxes conocíes nel grupo son Dwingeloo 1 y la so galaxa satélite Dwingeloo 2, y dalgunos sistemes más pequeños, amestando dos posibles satélites de Maffei 1 (MB1 y MB2).

## La observación del Grupu Maffei 1 nel futuru
El sol orbita al rodiu de la nuesa galaxa cada 225 millones d'años. Dientro de unos 112 millones d'años taremos nel otru llau la galaxa. Pa entós, les más de laes galaxes que podemos ver güei van atopase na zona d'evitación. La Galaxa d'Andrómeda, la Galaxa del Triángulu y otres munches van tar fuera de la nuesa visión, pero en cuenta d'elles va haber una riestra galaxes esperando a ser descubiertes. El Grupu Maffei va vese meyor nesi entós, y seique les que meyor se vean seyan Maffei 1, Maffei 2, Dwingeloo 1 y Dwingeloo 2.

## Componentes



## Referencies

## Enllaces esternos
* '''SEDS''': El grupu Maffei 1 (n'inglés)
Eusko Trenbideak - Ferrocarriles Vascos

**Eusko Trenbideak - Ferrocarriles Vascos, S.A.** ye una sociedá pública del Gobiernu Vascu creada en 1982, funciona cola marca **EuskoTren** y xestiona delles llinies de ferrocarril d'anchu métricu dientro de la Comunidá Autónoma del País Vascu, acordies coles competencies del Estatutu d'Autonomía de 1979. Tamién foi propietaria de la llinia Bilbao-Plencia, anguaño llinia-1 de Metro Bilbao dende 1995. 

EuskoTren tien tamién llinies d'autobús, y xestiona'l Tranvía de Bilbao (cola marca **EuskoTran**) y el funicular de La Reineta nel Valle de Trapaga (Vizcaya).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial d'EuskoTren
* Web oficial d'EuskoTran
Grande-Marlaska (grupu)

**Grande-Marlaska** ye una banda española de la escena del pop independiente. Ta formada por 3 miembros: Roberto Herreros (Ladinamo), Malela (ex Nosoträsh) y Pepo Márquez (The Secret Society).

Enantes del 21 de xunetu'l grupu nomábase *GARZÓN*. Bautizáronse como'l famosu xuez nuna especie de homenax a los infravalorados McCarthy, el grupu d'indie pop marxista que fraguaron Malcolm Eden y Tim Gane (llueu en Stereolab).

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial del grupu
Grande-Marlaska

*Fernando Grande Marlaska, ye un xuez y políticu español.
*Grande-Marlaska, ye un grupu de música pop español.

## Referencies

## Enllaces esternos
Puntu triple

El **puntu triple** ye aquelli nel que coesisten n'equilibriu l'estáu sólidu, l'estáu llíquidu y l'estáu gaseosu d'una sustancia. Defínese con una temperatura y una presión de vapor.

El puntu triple de l'agua, por exemplu, ta a 273,16 K (0,01 °C) y a una presión de 611,73 Pa ITS90.

Esta temperatura, pola mor de ser un valor constante, sirve pa calibrar les escales Kelvin y Celsius de los termómentros de mayor precisión.

## Ver tamién
* Puntu de fusión
* Puntu de bullidura
* Puntu críticu

## Referencies

## Enllaces esternos
Puntu críticu

El **puntu críticu** ye'l llímite pal que'l volume d'un llíquidu ye igual al d'una masa igual de vapor o, dicho d'otru mou, nel que les densidaes del llíquidu y del vapor son iguales. Si se miden les densidaes del llíquidu y del vapor en función de la temperatura y se representen los resultaos, pue determinase la temperatura crítica a partir del puntu d'interseición de dambes curves.

## Ver tamién
* Puntu de bullidura
* Puntu de fusión
* Puntu triple

## Referencies

## Enllaces esternos
Metru per segundu

Un **metru por segundu** ye una unidá derivada del sistema internacional d'unidaes que mide la velocidá (escalar y vectorial), definida como la distancia en metros dividida ente'l tiempu en segundos. El so símbolu ye *m/s* o *m·s<sup>-1</sup>*.

## Equivalencies

:1 m/s = 3,6 quilómetros per hora (km/h)

:1 m/s = 3,2808 pies per segundu = 2,2369 milles per hora

## Exemplos
* 0,013 m/s: velocidá d'un cascoxu de xardín
* 1 m/s: velocidá permediu al caminar d'un home.
* 1 m/s: velocidá de les señales llétriques (potencial d'aición) que viaxen pelos axones na corteya cerebral humana
* 28 m/s: un vehículu viaxando a 100 km/h. Velocidá que ye a consiguir un guepardu en tramos curtios
* 120 m/s: máxima velocidá de señal llétrica (potenicial d'aición) que viaxa pelos axones mielínicos na médula espinal
* 343 m/s: aproximadamente la velocidá del soníu nel aire en condiciones normales (camuda según la presión del aire y la temperatura)
* 559 m/s: velocidá permediu del rexistru en 1996 algamáu por un Concorde que crució l'Atlánticu
* 1.000 m/s: velocidá de la bala d'un rifle común
* 300.000.000 (3×10⁸) m/s: aproximadamente la velocidá de la lluz

## Ver tamién
* Quilómetru per hora

## Referencies

## Enllaces esternos
PhpBB

**phpBB** ye un conxuntu llibre y de baldre de paquetes de códigu basaos nel popular llinguaxe PHP, la so función ye la de facer cenciello un sistema de foros con muncha capacidá de personalización.

**phpBB** tien una interface percenciella. Tamién tien un soporte mui ampliu, y un completu FAQ. La so compatibilidá dafechu con delles bases de datos fai que seya válidu pa cuasi cualesquier sirvidor que corra PHP, amás ye fácil d'integrar en sistemes cms como Joomla o PostNuke, y puen enanchase les sos funciones gracies a Mods.
Arriendes permite la personalización gracies a plantíes separtaes del códigu.

Aparte del soporte facilitáu na web oficial, hai delles comunidaes n'estremaes llingües.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial (n'inglés)
* Proyeutu phpBB en SourceForge
* Hacks pa phpBB 
* Foru de soporte n'asturianu
Mozilla (dixebra)

**Mozilla** puede referise a:

:* la **[[Fundación Mozilla]]**, una organización ensin ánimu de llucro que produce software llibre
:***[[Mozilla]]** un programa con navegador web, cliente de corréu lletrónicu y editor WYSIWYG pa páxines web.
:***[[Mozilla Firefox]]**, un navegador web
:***[[Mozilla Thunderbird]]**, un cliente de corréu lletrónicu
:***[[Mozilla Sunbird]]**, un programa de calendariu
:*El nome en clave de los vieyos navegadores Netscape
:*La mascota de Netscape Communications Corporation

## Referencies

## Enllaces esternos
Tíber

El ríu **Tíber** (n'italianu *Tevere*) ye'l ríu más llargu de la península itálica, colos sos 405 km. Tien el so nacimientu nel monte Fumaiolo nos Apeninos y entaína a morrer nel mar Tirrenu dempués de pasar pente Roma y Peruggia.

## Referencies
Añu lluz

Un **añu lluz** ye la distancia que percuerre la lluz nun añu. Más específicamente, correspuende cola distancia que percorrería un fotón nel vacíu a una distancia infinita de cualquier campu gravitatoriu o magnéticu, nun añu xulianu (365,25 díes de 86.400 segundos).

Equival aproximadamente a 9,46 x 1015 m (poco menos de diez billones de quilómetros), yá que la velocidá de la lluz nel vacíu ye de 299.792.458 m/s.

N'astrofísica'l pársec ye anguaño la unidá preferida pa grandes distancies. 

## Datos interesantes
* La lluz tarda 8,3 minutos en viaxar dende'l Sol hasta la Tierra.
* La distancia ente'l Sol y la estrella más próxima ye de 4,22 años lluz.
* La Vía Lláctea, galaxa a la que pertenez el Sistema Solar, tien 100.000 años lluz de diámetru.
* Según la teoría de la relatividá, nengún oxetu material (masa > 0) puede viaxar más rápido que la lluz.

## Referencies

## Enllaces esternos
Banda Gaites Villaviciosa-El Gaitero

## Hestoria
La **Banda Gaites Villaviciosa - [[El Gaiteru|El Gaitero]]** ñaz oficialmente nel añu 1986, formada por un garrapiellu d'escolinos y escolines de la escuela de música tradicional que tiempu enantes echare a andar na capital manzanera José Ángel Hevia, maestru gaiteru y direutor de la Banda Gaites dende'l so entamu hasta l'añu 2001. 

Nos sos 35 años d'esistencia, la Banda Gaites Villaviciosa llevó la so música per tolos requexos d'Asturies y a númberosos puntos de la xeografía d'España, pero tamién a dellos países d'Europa y América.

Ye la banda de gaites asturiana que más vegaes participó nel Festival Intercélticu de Lorient (Bretaña, Francia), nos años 1990, 1991, 1995, 2000, 2005, 2012 y 2018. Y tien feches collaboraciones con artistes como'l grupu pop "Amistades Peligrosas" y el propiu Hevia.

## Anguaño
Anguaño ta formada por unes 20 persones dixebraes en dos seiciones, gaites ya percusion, onde s'alcuentren les caxes d'alta tensión, los timbales o tambores tenores ya'l bombu. El so direutor musical ye Eduardo Llosa que dende fai unos años encárgase de dirixir la banda xuntu a Daniel Valdés Figaredo, direutor de percusión.

## Premios
* En 1993 ganó'l " I Concursu de Bandes de Gaites" entamáu pola Conseyería de Cultura.
* En 1994 y 1995 algamó'l primer puestu nel *Concurso de Muestra y floclore Ciudad de Oviedo*
* En 2001 algama el tercer llugar nel I Campeonatu de Bandes de Gaites asturianes entamáu pola Federación Internacional de Gaiteros Asturianos (FIGA). En 2002 algamará'l subcampeonatu xunto cola Banda Gaites "Ribeseya" y en 2003 na tercer, y ultima edición del campeonatu, el cuartu puestu.
* En 2005 ganen la XV Liga Galega de Bandas de Gaitas onde participen más de 125 formaciones de Galicia, Asturies, Portugal y España convirtiéndose na primer banda non gallega que lo fai. Amás, nesta edición ganen el II *Concurso de Cuerpos de Percusión* con una puntuacion cuasi perfeuta de 38,5 puntos sobre 40.
*En 2006 ganen per segundu añu siguíu la Lliga Gallega, asina comu les tres fases que de les que se compón la competición.
*En **2011** recíben el premiu "Aldea más guapa" a la so trayectoria, de la "Asociación de Amigos del Paisaje de Villaviciosa-Cubera".
*En **2014** algamen un segundu puestu nel "I Concurso de Cuerpos de Percusión Villa de Candas" por detrás de la BGRibeseya y ganen el "I Concursu de Bandes de Gaites Conceyu de Villaviciosa".
*En **2025** algamen el segundu puestu una vegada más nel "*Concurso de Cuerpos de Percusión*" del "*XXVIII Festival de Bandes de Gaites Villa de Candás*."
### Otres distinciones
* "Urugallo de Bronce" del Centru Asturianu de Madrid
* "Manzana de Plata" del Conceyu Villaviciosa.
*Premiu AMAS 2018 (Anuariu la música n'Asturies) na categoría de Gaita.￼

## Discografía
* "Badarkablar", (1993). 
* "Gaiteros de Maquilán.La islla de piedra" (1995)

## Referencies

## Enllaces esternos
Fundación Mozilla

La **Fundación Mozilla** ye un proyeutu de software llibre que desenrolla soluciones de códigu abiertu pa Internet, como los navegadores Mozilla y Mozilla Firefox, y teunoloxíes basaes na World Wide Web. El códigu nel que básense los productos de Mozilla, apórtase desinteresadamente por una enorme cantidá de persones alrodiu del Mundu, que s'aconceyen al traviés d'internet. Ellí ye onde se planifica y desenrrolla'l software de Mozilla y onde puen obtenese, de baldre, los diferentes productos, asina como'l so códigu fonte.

Cualesquier persona o compañía, pue trabayar nel proyeutu Mozilla de delles formes: aportando códigu, probando los productos, escribiendo documentación, faciendo tornes, o de cualquier otra mena. El trabayu desinteresáu económicamente de los contribuidores de Mozilla, fai que los oxetivos del proyeutu Mozilla nun tengan fines llucrativos y básense esclusivamente na creación d'un software de calidá, seguru, y prestosu, qu'aporte al usuariu abondes ventaxes, innovaciones y una opción pa escoyer, n'Internet.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mozilla Europa 
*Mozilla Xapón
Siete y media

Les **siete y media** ye un xuegu de cartes nel que les figures valen media y les demás el so valir. El xugador tien que tratar de xuntar siete y media, y gana el que más s'avera a esta cantidá ensin pasase.

## Referencies

## Enllaces esternos
Esbardu

**Esbardu** ye la cria del osu

Puede que tes buscando:
*Asociación Cultural Esbardu, una asociación folclórica d'Avilés (Asturies).
*Al usuariu de la Wikipedia nomáu .

## Referencies

## Enllaces esternos
Banda Gaites de Castrillón L'Alborcer

La **Banda Gaites de [[Castrillón]] L'Alborcer** ye una banda de gaites formada nel 2002 nel conceyu de Castrillón (Asturies). 

## Historia
La banda formase a partir d'un cursu de gaita asturiana entamáu pola Fundación Municipal de Cultura del Ayuntamientu de Castrillón, y ye principal pegoyu de l'Asociación Cultural L'Alborcer dedicada al recobramientu y esparcimientu de la cultura tradicional asturiana.

Nun primer momentu yera una formación de 20 gaiteros y percusionistes, siendo'l direutor agora Velu Muñiz y Nacho Narciandi como ayudante. Teniendo más de 30 componentes dientro de la mesma.

## Indumentaria
Los traxes emplegaos pola banda son tradicionales del centru d'Asturies uniformaos y nel que destaca el verde de la bandera de Castrillón.

## Instrumentos
En cuanto a les gaites son de madera de granadillu con roncón y ronquín afinaes en Sib. Pa la percusión usen caxes d'alta tensión,timbales y bombu.

## Repertoriu
Nel so reperturiu recueyen tanto sones tradicionales asturianos como del Arcu Atlánticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Asociación Cultural Avante Cuideiru

L**'Asociación Cultural Avante Cuideiru** fórmase en 1985 en Cuideiru (Asturies) nun primer momentu como grupu de baille y al añu siguiente entama con una escuela de música tradicional que nos primeros años namás impartía clases de gaita asturiana hasta 1990 que entama coles materies de percusión, cordión, zanfona, coral y llinguaxe músical, aplicando estes materies a la banda de gaites.

## Premios y reconocimientos
*1995: "Urogallu de bronce", nel apartáu de música tradional, del Centru asturianu de Madrid.
*1996: "Diploma de la Amistá" nel Festival de Montréjeau.
*1996: "Vagoneta de Plata" del Orfeón Santa Cecilia de Caborana, pola promoción de la música coral.
*2000: "Diploma d'Honor" del IES Selgas pol llabor educador nel conceyu pixuetu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chao Samartín

**Chao Samartín** ye un castru allugáu en Castro na parroquia de Grandas (Grandas de Salime - Asturies).

## Edá del Bronce
El so orixe como pobláu fortificáu remóntase a finales de la Edá del Bronce (va unos 3.000 años), ye d'esa época les primeres defenses, un fosu y un valla qu'arrodiaben un recintu sagráu con una entrada presidida por unes peñes grandes y onde s'asitaba un edificiu bien grande pa la época (unos 60 m²).

## Edá del Fierro
Yá na Edá del Fierro la zona habitada del castru medra enforma y duplíquense les defenses. Nel sieglu IV e.C. les defenses componíense d'una muria y dellos fosos al abellugu de los que taben les cabañes de planta circular y rectangular con esquines redondes, cuntaben con una sala y techu vexetal.

La única entrada al pobláu yera pel sur gracies a un portón que salvaba'l fosu.

Los habitantes yeren agricultores, preparaben los alimentos en pieces cerámiques y teníen ferramientes de fierro, cobre, plata y oru, según amuesen los restos topaos nel llugar.

## Época romana
Cola llegada del imperiu romanu, entama un tiempu de paz y prosperidá llegando a arenunciar de les defenses y aprovechando'l tener mui cerca delles mines d'oru. Esta prosperidá viose frenada por un abandonu repentinu del pobláu mui probablemente por mor d'un terremotu, al rodiu del sieglu II.

## Escavaciones
El castru entamó a escavase en 1990 y entá falta gran parte del pobláu por estudiar. Debíu al abandonu repentinu topense munches ferramientes inclusive xoyes y otros oxetos de valir na época romana.

## Ver tamién
*Castru

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web oficial del Castru y el Muséu del Chao Samartín
Volume molar

El **volume molar** d'una sustancia, en química, ye'l volume qu'ocupa un mol de dicha sustancia. Pue calculase col pesu atómicu o pesu molecular, dividíu ente la so densidá.

Un mol de cualquier sustancia contién N<sub>A</sub> partícules. Nel casu de sustancies gaseoses moleculares un mol contién NA molécules. D'equí resulta, teniendo en cuenta la llei d'Avogadro, qu'un mol de cualesquier sustancia gaseosa va ocupar siempre'l mesmu volume (midíu nes mesmes condiciones de presión y temperatura).

Esperimentalmente pudo comprobase que'l volume qu'ocupa un mol de cualesquier gas ideal en condiciones normales (presión = 1 atmósfera, temperatura = 273 K = 0 °C) ye de 22,4 llitros.

Esti valor del volume molar correspuende a los nomaos gases ideales o perfeutos; los gases ordinarios nun son perfeutos (les sos molécules tienen dél volume, anque seya pequeñu) y el so volume molar sepártase daqué d'esti valor. Asina los volúmenes molares de dalgunos gases son: monóxidu de carbono (CO) = 22,4 L; dióxidu d'azufre (SO2) = 21,9 L; dióxidu de carbono (CO2) = 22,3 L; almoniaco (NH3) = 22,1 L.

Nel casu de sustancies n'estáu sólidu o llíquidu'l volume molar ye muncho **menor** y **distintu** pa cada sustancia. Por exemplu:
* Pal nitróxenu llíquido (-210 °C) el volume molar ye de 34,6 cm³
* Pal agua llíquido (4 °C) el volume molar ye de 34,6 cm³

La unidá del sistema internacional d'unidaes pal volume molar ye'l metru cúbicu por mol:

:m³/mol ó m³·mol-1
Minutu

El **minutu** ye una unidá de tiempu qu'equival a 60 segundos o a la sesentava parte d'una hora.

Equivalencies:

: *1 [[hora|h]] = 60 min = 3.600 [[segundu|s]]*
: *1 min = 60 [[segundu|s]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Salime

**Salime** foi un pueblu y capital del conceyu de Grandas de Salime hasta 1836. Güei podemos topar, onde enantes taba'l pueblu, el banzáu de Salime. Embaxo les agües quedaron 1995 finques, 25.360 árboles pa madera, 27.851 árboles frutales, ocho pontes, cinco ilesies, cinco cementerios y delles capielles. Les indemnizaciones de 1945 ascendieron a 17 millones de pesetes en total.

## Ver tamién
*Grandas de Salime

## Referencies

## Enllaces esternos
Densidá (física)

La **densidá**, en física, ye una magnitú referida a la cantidá de masa contenida nun determináu volume y pue utilizase en términos absolutos o relativos.

## Densidá absoluta

La densidá absoluta (tamién nomada **densidá real**) espresa la masa por unidá de volume. Cuando nun se fai aclaración dala al respeuto, el términu *densidá* suel entendese nel sentido de densidá absoluta.

## Densidá relativa

La densidá relativa o aparente espresa la rellación ente la densidá d'una sustancia y la densidá de l'agua, resultando una magnitú adimensional. Por definición, nel sistema métricu decimal la densidá de l'agua ye la unidá. La so masa específica ye de 1.000 kg/m³, o de 1 kg/L (a les condiciones de 1 atm y 4 °C).

## Midimientu de la densidá

L'aparatu que normalmente s'usa pa midir la densidá d'un fluyíu ye'l picnómetru.

## Unidaes de densidá

Dalgunes de les unidaes de densidá más usaes son:
* Quilogramu por metru cúbicu, kg/m³ (SI)
* Gramu por centímetru cúbicu, g/cm³
* Gramu por galón
* Gramu por pie cúbicu
* Llibra por pie cúbicu

## Densidaes medies de dalgunes sustancies



**Sustancia****Densidá (kg/m³)**
Aceite920
Aceru7850
Agua1000
Agua de mar1027
Aire1.3
Alcohol780
Aluminiu2700
Carbonu2260
Cauchu950
Cuerpu humanu950
Diamante3515
Gasolina680
Xelu920
Fierro7800
Formigón armao2400
Madera900
Mercuriu13600
Oru19600
Piedra pómez700
Plata10500
Platín21400
Plomu11300
Poliuretanu40
Sangre1480 - 1600
Tierra (Planeta)5515
Vidru2500



## Ver tamién

* Metroloxía
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Grau Celsius

El **grau Celsius**, denomáu tamién **grau centigrau** ente 1750 y 1948, y tamién anguaño en dalgunos países hispanofalantes, representáu como **°C**, ye la unidá creada por Anders Celsius pa la so escala de temperatura. Tomóse como base pal Kelvin y ye la unidá más utilizada internacionalmente.

Defínese asignando'l valor 0 a la temperatura de conxelamientu de l'agua y el valor 100 a la temperatura de bullidura de l'agua, entrambes midíes a una atmósfera de presión, y dividiendo la escala resultante en 100 partes iguales, caúna d'elles definida como 1 grau Celsius.

## Historia

La *escala centigrada o centesimal* foi inventada por Anders Celsius (1701-1744). Orixinalmente definióse como una escala infinita dividida n'intervalos d'un grau, na que 0°C (cero graos) yera la temperatura a la que se conxelaba l'agua y 100°C el so puntu de bullidura, si l'agua taba a 1.000 milibares. Poco dempués de la so muerte invirtióse la escala (en parte pol aguiyamientu de Daniel Ekström, que fabricó los más de los termómetros usaos por Celsius). Muncha xente más, amestando al suecu Per Elvius el Vieyu (1710) y al francés Christian de Lyons (1743), inventaron la mesma escala al empar pola so cuenta. Dizse tamién que'l botánicu Carolus Linnaeus (1740) taba ente ellos, anque nun esisten pruebes que lo demuestren.

En 1948 camudóse-y oficialmente'l nome a *escala Celsius*, en parte n'honra d'esti científicu y en parte pola controversia qu'ufría'l prefixu *centi-*.

Como ye d'esperar, los valores de referencia son muy aproximaos, pero non correutos. Poro, en 1954 definióse como una escala onde 0,01°C ye'l puntu triple de l'agua, y un grau la 1/273,16 parte de la diferencia ente'l puntu triple de l'agua y el cero absolutu.

## Conversión d'unidaes

La magnitú d'un grau Celsius (1&nbsp;°C) ye equivalente a la magnitú d'un Kelvin (1&nbsp;K), yá qu'esta unidá defínese como igual a la primera. Sicasí, les escales son diferentes porque la escala Kelvin toma como valor 0 el cero absolutu. Darréu qu'al cero absolutu-y correspuende un valor de −273,15&nbsp;°C, la temperatura espresada en °C y K difier en 273,15 unidaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor de Graos Celsius
Tennessiu

El **tennessiu** ye'l nome del elementu químicu sintéticu col númberu atómicu 117 y símbolu **Ts**, allugáu nel grupu 17 de la tabla periódica.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  WebElements.com
Gramu por centímetru cúbicu

El **gramu por centímetru cúbicu** ye la unidá del sistema ceguesimal d'unidaes emplegada pa midir la densidá. Represéntase como g/cm³, onde *g* ye gramu y *cm³* centímetru cúbicu.

:1 g/cm³ = 1.000 kg/m³

:1 g/cm³ = 1.000 g/dm³ = 1.000 g/L
## Referencies

## Enllaces esternos
*  (n'inglés)
Reis Católicos

**Reis Católicos** ye'l títulu que'l Papa Alexandru VI dio a Fernandu II d'Aragón y a Sabela I de Castiella, pa compensalos porque enantes diera'l títulu de Rei Cristianísimu al rei de Francia.

Demientres el reináu de los Reis Católicos foi'l pasu de la Edá Media a la Edá Moderna. Col so enllaz produzse la xuntanza nuna mesma dinastía (los Trastámara) de los Reinos de Castiella y d'Aragón, anque funcionaben como dos estaos independientes y sólo funcionaben como una entidá n'asuntos puntuales de política esterior.

Pa los nacionalistes españoles, el matrimoniu de los reis Católicos correspuende al ñacimientu d'España.

Los Reis entamaron polítiques fuertes frente a les apetencies de poder d'eclesiásticos y nobles, y estendieron la Inquisición (que ya funcionaba en Cataluña dende 1248) a Castiella primero (1478) y poco dempués n'Aragón. 

A lo llargo del so reináu, Castiella conquistó Granada, Navarra, Canaries y delles places nel norte d'África. Tamién llegaron a América al subencionar a Cristóbal Colón pa que topara una ruta alternativa cola India.

## Referencies

## Enllaces esternos
Codeína

La **codeína** (**metilmorfina**) ye un alcaloide que s'atopa de forma natural nel opiu. Pue presentase bien en forma de cristales incoloros y ensin golor, o bien como un polvu blanco cristalino. L'orixe del so nome ye la pallabra d'aniciu griegu que significa *cabeza d'adormidera*.

La codeína ye un calmante asemeyáu a la morfina pero muncho menos potente y con pocos efeutos sedantes. Pue tomase en forma de comprimíos, en forma de xarabe o por vía inyeutada. Ye útil p'aliviar dolores moderaos y tien munchos menos riesgos que la morfina de provocar dependencia o efeutos tósicos. Si s'instaura l'adicción, per aciu de la toma prollongada de dosis altes, el síndrome d'abstinencia resultante ye menos severu.
## Referencies

## Enllaces esternos
Libia

**Libia** (n'árabe: ‏ليبيا o‎ *Lībiyā*), ye un país del norte d'África, asitiáu nel Magreb. Llenda col Mar Mediterraneu al norte, al oeste con Tunicia y Arxelia, al suroeste con Níxer, al sur con Chad, al sureste con Sudán y al este con Exiptu. L'estáu abarca'l territoriu de trés rexones históriques: Tripolitania, Fezán y Cirenaica. Ye, colos sos cerca de 1,8 millones de km², el cuartu mayor país d'África, y el 16ᵘ del mundu por estensión. La so ciudá mayor y capital, Trípoli, asítiase na fastera occidental del país, y concentra más d'una sesta parte de la población del país. La so segunda mayor ciudá, Bengasi, allúgase na fastera oriental del país.

Libia tien sío habitada por bereberes dende la Edá del Bronce final. Los fenicios establecieron factoríes comerciales na fastera occidental del país, mentantu que na oriental colonos griegos establecieron ciudaes-estáu. Cartaxineses, perses, exipcios y griegos dominaron el territoriu de Libia primero de que pasara a formar parte del Imperiu romanu. Dempués, Libia foi ún de los primeros centros de la nueva relixón cristiana y, tres de la cayida del Imperiu romanu d'Occidente, foi ocupada polos vándalos hasta'l sieglu VII, cola llegada de los invasores árabes que traxeron con ellos l'Islam. Nel sieglu XVI l'Imperiu español y los Caballeros de San Xuan ocuparon Trípoli, pero foron espulsaos d'ella pol Imperiu otomanu en 1551. Entamaron asina más de trés sieglos d'ocupación, demientres les qu'asocedieron les nomaes Guerres berberisques (sieglos XVIII y XIX), que finaron cola ocupación italiana, que fizo de Libia una colonia ente 1911 y 1943. Demientres la Segunda Guerra Mundial el territoriu foi un importante teatru d'operaciones, lo que fizo colar del país a munchos italianos.

Libia algamó la so independencia, en forma de reinu, en 1951. El rei Idris I foi depuestu por un golpe d'estáu dirixíu por Muammar al-Gaddafi, que dirixó'l país dende 1969, proclamó la Revolución Cultural Libia en 1973 y foi depuestu y asesináu en 2011, demientres la Guerra Civil Libia. Nesi contestu dos autoridaes reclamaron el so derechu a gobernar el país: el Conseyu de Diputaos, con sé en Tobruk, y el Congresu Nacional Xeneral de 2014, con sé en Trípoli, que considerose a sigo mesmu el socesor del Congresu Nacional Xeneral elixíu en 2012. Col sofitu de les Naciones Xuníes establecióse un Gobiernu de Concentración Nacional en 2015, magar que delles partes del país quedaron fuera del so control y en manes de guerrilles islamistes y tribales.

Libia ye miembru de les Naciones Xuníes (dende 1955), del Movimientu de Países ensin Alliniar, la Lliga Árabe, la Organización pa la Cooperación Islámica y la Organización de Países Esportadores de Petroleu (tien les décimes mayores reserves de crudu del mundu). La relixón oficial del país ye l'Islam; el 96,6% de la so población son musulmanes suníes.

## Historia

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
*Underground "Fossil Water" Running Out Brian Handwerk, National Geographic, May 6, 2010 
*Libya turns on the Great Man-Made River, by Marcia Merry, Printed in the Executive Intelligence Review, September 1991
Morfina

La **Morfina** foi nomada d'esta miente n'honor a Morféu, el dios griegu de los suaños.

Conocida dende 1688 col nome d'opiu *Papaver somniferum*, nun foi hasta 1804 cuando de Rosne aislló la morfina, llamándola dende entós, en Francia, *Sales de Rosne*.

La morfina de primeres alministrábase per vía oral, y más tarde llevantando la dermis y depositando la dosis necesaria. Finalmente adquirió gran popularidá, gracies a la invención de la xeringa de Prava y sobre manera pol so usu masivu por parte de los militares na guerra de 1870. A partir de 1952 la síntesis química y de derivaos morfínicos ye posible.

Anguaño la morfina sigue siendo l'analxésicu clásicu más eficaz p'aliviar los dolores agudos, pero'l so usu va amenorgando a midida qu'apaecen nueves drogues sintétiques, que se suponen son menos adictives y permiten que persones alléxiques a la morfina puean aliviar los sos dolores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aspirina

L**'Aspirina** ye'l nome comercial dau polos llaboratorios Bayer al ácidu acetilsalicílicu, un fármacu de la familia de los salicilatos, utilizáu frecuentemente como analxésicu, antipiréticu y antiinflamatoriu.

Foi sintetizada per primer vegada nel añu 1897 pol químicu alemán Felix Hoffman. La so propiedá terapéutica como analxésicu y antiinflamatoriu foi descrita en 1899 pol farmacólogu alemán Heinrich Dreser.

Ye'l primer fármacu del grupu de los antiinflamatorios non esteroideos (AINE).

Ye un compuestu que yá s'utilizaba de manera indireuta dende l'antigüedá pol efeutu que provocaben les infusiones de blima, cosa que propició que s'investigara cuálu yera'l compuestu responsable, hasta que s'atopó l'aspirina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Abderramán

**Abderramán** ye'l nome de varios emires o califes:

* **[[Abderramán I]]**

* **[[Abderramán II]]**

* **[[Abderramán III]]**

* **[[Abderramán IV]]**

* **[[Abderramán V]]**

## Referencies
Abderramán I

**Abd Ar-Rahman ibn Mu`awiya ibn Hisham ibn Abd al-Malik** (; ), conocíu como **Abderramán I** o **Abd al-Rahmán I**, foi'l primer emir independiente del emiratu de Córdoba.

La situación interna del Emiratu nun permitió a Abderramán I dirixir les habituales aceifes a los territorios cristianos del norte. El so reináu de trenta y ún años trescurrió ente lluches internes pa sofocar la resistencia del anterior emir, Yusuf al-Fihrí, y de los sos fíos, de los sirios partidarios de los abbasíes y de los bereberes allugaos na Península.

## Vida
Ñetu del califa Hisham de Damascu, foi ún de los pocos miembros de la dinastía Omeya qu'algamaron escapar a la matanza d'Abú Futrus, que llevó al poder a los Abasides nel añu 750.

Demientres cinco años viaxó fuxendo d'un llugar a otru del norte d'África, hasta alcontrar abellugu ente los bereberes de la tribu Nafza, cerca de Ceuta, de la que yera so madre. Col gabitu de los sirios que sirvieran a los Omeyes y aínda taben n'España, consiguió pasar a la Península: nel 755 desembarcó n'Almuñécar (Granada) y un añu depués derrotó al emir Yusuf al-Fihrí y tomó Córdoba, au foi proclamáu emir independiente d'Al-Ándalus.

Los sos 32 años de reináu foron abondo turbulentos, con continues rebeliones: una d'ellas, encabezada pol antiguu emir, acabó cola execución d'éste nel 759. Otra, protagonizada nel 777 por varios xefes árabes del nordeste peninsular, contó col apoyu de Carlomagnu, quien dirixó una espedición escontra Zaragoza; la ciudá, anque tomada polos rebeldes, nun s'entregó al rei de los francos, y na precipitada retirada, ésti perdió la so retaguardia, mandada pol duque de Bretaña, Roldán, baxo l'ataque de monteses vascos nel escobiu de Roncesvalles (xesta celebrada na Chanson de Roland); les rocees y xebres ente los rebeldes permitieron qu'Abderramán ficiera una espectacular muestra de fuercia, con una campaña militar que percorrió Navarra, Aragón y Cataluña. 

Abderramán consiguió caltenese nel poder col apoyu d'un bon exércitu, formáu nos más por mercenarios bereberes; afitó asina a la dinastía Omeya, derrocada n'Oriente, al frente d'un emiratu español del que calcó la organización al califatu oriental; y anició la construcción de la mezquita de Córdoba, que quedaría pa la posteridá como símbolu d'aquel primer esllendor de la España musulmana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Abderramán II

**Abderramán II**  foi'l cuartu emir omeya de Córdoba (822-852).

Socesor del so padre al-Hakam I entregóse al llabor de reorganizar alministrativamente al-Andalus. Trabayó pola pacificación xeneral y debilitó con aceifaes l'espansionismu cristianu. Guerreó escontra francos, asturianos y navarros. 

Enfrentose a sulevaciones internes (Mérida y Toledo). En mayu de 843, Musa ibn Musa, xefe de la familia de los Banu Qasi foi'l cabezaleru d'una revuelta escontra Abderramán II, ayudáu por García I Íñiguez, rei de Navarra, col que taba emparentáu. Aplastada la sulevación, atacó les tierres de Navarra, venciendo a García I Íñiguez y Musa.

En 845 acabó colos saqueos de los normandos cola vitoria de Tablada. 

Demientres el so mandatu fexose la revolución relixosa de los mozárabes, con San Eulogio y Álvaro como cabezaleros, quienes querien convertise en mártires al criticar la relixón musulmana. 

Con él Córdoba algamó un gran esplendor cultural, siendo un gran proteutor de les artes y les lletres. Nel so reináu instalóse en Córdoba Ziryab.

Fundó la ciudá de Murcia col nome de *Mursiya*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cleopatra VII

**Cleopatra Filopator Nea Thea, Cleopatra VII**, foi la cabera reina d'Exiptu, de la dinastía helénica de los Ptolomeo. Ñació nel añu 69 e.C. (aproximao) y morrió nel añu 30 e.C.. Yera fía de Cleopatra V Trifena I y de Ptolomeo XII Auletes de quien heredara el tronu con 17 años de'edá, xunto col so hermanu Ptolomeo XIII (qu'entos tenía 12 años), que sería el so home, según requerien les leyes de reináu y socesión d'entos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Kelvin

El **kelvin** ye la unidá de temperatura de la escala creada por William Thomson, que más tarde sería Lord Kelvin, sobre la base del grau Celsius, estableciendo'l puntu cero nel cero absolutu (−273,15&nbsp;°C) y calteniendo la mesma dimensión pa los graos. Foi nomada n'honor de Lord Kelvin, qu'a los sos 24 años introduxo la escala de temperatura termodinámica.

Tómase como la unidá básica de temperatura nel sistema internacional d'unidaes y correspuéndese a una fraición de 1/273,16 partes de la temperatura del puntu triple de l'agua. Represéntase cola lletra **K**, non ºK. Amás, el so nome nun ye'l de "grau Kelvin" sinón cenciellamente **kelvin**; nun se diz "19 graos kelvin" sinón "19 kelvin" o "19 K".

Al coincidir l'incrementu d'un grau Celsius col d'un Kelvin, la so importancia radica nel 0 de la escala: a la temperatura de 0 K denómase-y cero absolutu y correspuende al puntu nel que les molécules y átomos d'un sistema tienen la mínima enerxía térmica posible. Nengún sistema macroscópicu pue tener una temperatura inferior.

A la temperatura midida en Kelvin llámase-y "temperatura absoluta", y ye la escala de temperatures que s'usa en ciencia, especialmente en trabayos de física o química.

## Factores de conversión

La escala Celsius defínese anguaño en función del Kelvin, siendo 0&nbsp;°C equivalente a 273,16 K.

* *kelvin a graos Celsius*
*: \mathrm{C} = \mathrm{K} - 273,16

**Exemplos de temperatures notables**:
* Cero absolutu 0 K o −273&nbsp;°C
* Conxelamientu de l'agua 273 K o 0&nbsp;°C

## Temperatura y enerxía

Nun sistema termodinámicu la enerxía contenida poles partícules ye proporcional a la temperatura absoluta, siendo la constante de proporcionalidá la constante de Boltzmann. Per aciu d'ello ye posible determinar la temperatura d'unes partícules con una determinada enerxía, o calcular la enerxía d'unes partícules a una determinada temperatura:

* *[[electrón-voltiu|electrón-voltios]] a kelvin*
:\mathrm{K} = \mathrm{eV} \times 11,\!605

* *kelvin a electrón-voltios*
:\mathrm{eV} = \frac{\mathrm{K}}{11,\!605}

## Referencies

## Enllaces esternos

* Folletu del BIPM sobre'l kelvin (n'inglés)
* Conversor de Graos a Kelvin  (en castellanu)