Pecaos capitales

Los **siete pecaos capitales** son una clasificación de los vicios mentaos nes primeres enseñances del cristianismu pa educar a los sos siguidores alrodiu de la moral cristiana.

El términu *capital* (de *caput*, *capitis*, "cabeza", en llatín) nun se refier a la magnitú del pecáu sinón a que da orixe a munchos otros pecaos, d'alcuerdu a santu Tomás d'Aquino (II-II:153:4).

## Llista de los pecaos capitales
La identificación y definición de los pecaos capitales al traviés de la so historia foi un procesu fluyíu y ―como ye común con munchos aspeutos de la relixón― col tiempu evolucionó la idea de lo qu'envolubra cada unu d'estos pecaos. Contribuyó a estes variaciones el fechu de que nun se fai referencia a ellos d'una manera coherente o codificada na *[[Biblia]]* y por tanto consultáronse otros trabayos tradicionales (lliterarios o eclesiásticos) pa consiguir definiciones precises de los pecaos capitales.

De primeres del cristianismu, tolos escritores relixosos
―Cipriano de Cartago, Juan
Casiano, Columbano
de Luxeuil, Alcuino
de York―
numberaben ocho pecaos capitales.

El númberu siete foi dau pol papa Gregorio Magno y caltúvose pola mayoría de los teólogos de la Edá Media.

### Ocho pecaos capitales
Sábese que'l santu africanu Cipriano de Cartago (f. 258) ―en *De Mort*. (IV)― escribió alrodiu d'ocho pecaos principales.

El monxu Evagrio Pónticu (345-399) escribió en griegu *Sobre los ocho vicios malvaos*, una llista d'ocho vicios o pasiones malvaes (*logismoi* en griegu) fontes de toa pallabra, pensamientu o actu impropiu, contra los que los sos compañeros monxos teníen de guardase n'especial. Estremó los ocho vicios en dos categoríes:

* Cuatro vicio escontra'l deséu de posesión:
** gula y ebriedad (*Γαστριμαργία*, gastrimargia: "gula y ebriedad").
** avaricia (*Φιλαργυρία*, philarguria: "amor escontra l'oru").
** lluxuria (*Πορνεία*, porneia*, lluxuria, "amor a la carne")
** [[vanidá|balagoria]] (*Κενοδοξία*, kenodoxia, "balagoria, vanidá, egolatría")
* Cuatro vicio irascibles, que ―al contrariu que los concupiscibles―, nun son deseos sinón faltes, privaciones, frustraciones.
** [[roxura]] (*Ὀργή*, orgè: roxura irreflexiva, crueldá, violencia).
** [[galbana]] (*Ἀκηδία*, acedia: depresión fonda, esperecimientu).
** [[murnia]] (*Λύπη*, Lúpê, murnia)
** [[arguyu]] (*Ὑπερηφανία*, uperèphania), arguyu, sobeyosa.
Nel sieglu V, san [[Juan Casiano]] (ca. 360-435) ―nel so *De institutis coenobiorum* (V, coll. 5, «de octo principalibus vitiis»)― actualizó y espublizó la llista de Evagrio.

* [[gula]] y [[ebriedad]] (que Casiano dexó en griegu *gastrimargia*, porque nun atopó una pallabra acomodada en llatín que significara simultáneamente gula y ebriedad);
* [[avaricia]] (*philarguria:* ‘amor escontra l'oru').
* [[lluxuria]] *(fornicatio)*
* [[Vanidá|balagoria]] *(cenodoxia)*
* [[roxura]] (*roxura:* roxura irreflexiva, crueldá, violencia).
* [[galbana]] (*acedia:* depresión fonda, esperecimientu).
* [[sobeyosa]] *(superbia)*
* [[murnia]] (*Λύπη*, Lúpê, murnia)
[[Columbano de Lexehuil]] (540-615) ―na so *Instructio de octo vitiis principalibus* en *Bibl. max. vet. patr.* (XII, 23)― y [[Alcuino de York]] (735-804) ―nel so *De virtut. et vitiis*, XXVII y siguientes)― siguieron la idea d'ocho pecaos capitales.

=== Siete pecaos capitales ===

Nel sieglu VI, el papa romanu san [[Gregorio Magno]] (*circa* 540-604) ―nel so *Lib. mor. en Job* (XXXI, XVII)― revisó los trabayos de Evagrio y Casiano pa iguar una llista mesma definitiva con distintu orde y amenorgando los vicios a siete (consideró que la murnia yera una forma de galbana).

# [[Lluxuria]]
# [[Galbana]]
# [[Gula]]
# [[Roxura]]
# [[Envidia]]
# [[Avaricia]]
# [[Sobeyosa]]

San [[Bonaventura de Fidanza]] (1218-1274) numberó los mesmos.

Santu [[Tomás d'Aquino]] (1225-1274) respetó esa mesma llista, con otru orde:
* balagoria (sobeyosa).
* avaricia *
glotonería
* lluxuria *
galbana *
envidia *
roxura.

El poeta [[Dante Alighieri]] (1265-1321) utilizó'l mesmu orde del papa Gregorio Magno en [[La Divina Comedia#Purgatoriu|«El Purgatoriu»]], la segunda parte del poema *La Divina Comedia* (c. 1308-1321). La [[teoloxía]] de *La Divina Comedia*, casi foi la meyor fonte conocida dende'l [[Renacimientu]] (sieglos [[sieglu XV|XV]] y [[sieglu XVI|XVI]]).

Munches interpretaciones y versiones posteriores, especialmente derivaciones [[Conservadorismu#Filosofía Conservadora na Actualidá conservadores]] del [[protestantismu]] y del movimientu cristianu [[pentecostal]] postularon tarrecibles consecuencies p'aquellos que cometan estos pecaos como un [[tormentu (tortura)|tormentu]] eternu nel [[infiernu]], en cuenta de la posible [[absolución (cristianismu)|absolución]] al traviés de la [[penitencia]] nel [[purgatoriu]].

== Pecaos capitales ==
=== Lluxuria ===



La lluxuria (en llatín, , ‘bayura', ‘esuberancia') ye usualmente considerada como'l pecáu producíu polos pensamientos escesivos de naturaleza sexual, o un deséu sexual desordenáu y incontrolable.

Na actualidá considérase lluxuria a la [[compulsión sexual]] o [[adicción a les rellaciones sexuales]]. Tamién entren nesta categoría'l [[adulteriu]] y la [[violación]].

A lo llargo de la historia, diverses relixones condergaron o desanimaron en mayor midida o menor midida la lluxuria.

[[Dante Alighieri]] consideraba que lluxuria yera l'amor escontra cualquier persona, lo que pondría a Dios en segundu llugar. Según otru autor la lluxuria son los pensamientos posesivos sobre otra persona.

Per otra parte, el *Diccionariu de la Real Academia Española de la Llingua* (*DRAE*, XXII edición, 2012) define'l significáu y usu apropiáu de la pallabra «lluxuria» de dos maneres: Como un Viciu consistente nel usu ilícitu o nel mambís desordenáu de los prestos carnales». O como l'Escesu o demasía en delles coses». De tal manera que ye prudente considerar, amás, que la lluxuria empecipia onde terminó la temperancia.

=== Gula ===

 Anguaño la gula (en llatín, ) identificar cola glotonería, el consumu escesivu de comida y bébora. Sicasí nel pasáu cualquier forma d'escesu podía cayer so la definición d'esti pecáu. Marcáu pol consumu escesivu de manera irracional o innecesaria, la gula tamién inclúi ciertes formes de comportamientu destructivu. D'esta manera l'abusu de sustancies o los enfiles pueden ser vistos como exemplos de gula. En *La Divina Comedia* de Alighieri, los penitentes nel Purgatoriu yeren obligaos a parase ente dos árboles, incapaces d'algamar y comer les frutes que colgaben de les cañes d'estos y por consecuencia describíase-yos como persones afamiaes.

=== Avaricia ===



L'avaricia (en llatín, ) ye —como la lluxuria y la gula—, un pecáu d'escesu. Sicasí, l'avaricia (vista pola Ilesia) aplica namái a l'alquisición de riqueces en particular. Santu Tomás d'Aquino escribió que l'avaricia ye «un pecáu contra Dios, al igual que tolos pecaos mortales, no que l'home conderga les coses eternes poles coses temporales». Nel Purgatoriu de Dante, los penitentes yeren obligaos a arrodillarse nuna piedra y recitar los exemplos d'avaricia y les sos virtúes opuestes. «Avaricia» ye un términu que describe munchos otros exemplos de pecaos. Estos inclúin desllealtá, [[traición]] apostada, especialmente pal beneficiu personal, como nel casu de dexase [[sobornu|sobornar]]. Busca y acumuladura d'oxetos, [[robu]] y [[robu (delitu)|asaltu]], especialmente con [[violencia]], los engaños o la manipulación de l'autoridá son toes aiciones que pueden ser inspiraes pola avaricia. Tales actos pueden incluyir la [[simonía]].

=== Galbana ===



La galbana (en llatín, ) ye'l más «metafísicu» de los pecaos capitales, en cuanto ta referíu a la incapacidá d'aceptar y faese cargu de la esistencia d'unu mesmu. Ye tamién el que más problemes causa na so denominación. La simple «galbana», entá ye más l'ociu», nun paecen constituyir una falta. Preferimos, por esto, el conceutu de «acidia» o «acedía». Tomáu en sentíu propiu ye una murnia d'ánimu» qu'estrema al creyente de les obligaciones espirituales o divines, por causa de les torgues y dificultaes que nelles s'atopen. Sol nome de coses espirituales y divines entiéndese tou lo que Dios prescríbenos pa la consecución de la eterna salú (la salvación), como la práutica de les virtúes cristianes, la observación de los preceptos divinos, de los deberes de cada unu, los exercicios de piedá y de relixón. Concebir pos murnia por tales coses, abrigar voluntariamente, nel corazón, desgano, iñerizu y disgustu por elles, ye pecáu capital.
Tomada en sentíu estrictu ye pecáu mortal en cuanto opónse direutamente a la caridá que debemos a nós mesmos y al amor que debemos a Dios. D'esta manera, si deliberadamente y con plenu consentimientu de la voluntá, atristayamos o sentimos esganu de les coses a les que tamos obligaos; por casu, al perdón de les inxuries, a la privación de los placeres carnales, ente otres; la acidia ye pecáu grave porque s'opón direutamente a la caridá de Dios y de nós mesmos.

Considerada n'orde a los efeutos que produz, si la acidia ye tal que fai escaecer el bien necesariu ya indispensable a la salú eterna, desdexar notablemente les obligaciones y deberes o si llega a faenos deseyar que nun haya otra vida pa vivir apurríos impunemente a les pasiones, ye ensin dulda pecáu mortal.

=== Roxura ===





La roxura (en llatín, ) pue ser descrita como un sentimientu ensin ordenar, nin controláu, d'odiu y enfadu. Estos sentimientos pueden manifestase como una negación vehemente de la verdá, tantu escontra los demás y escontra unu mesmu, impaciencia colos procedimientos de la llei y el deséu de vengación fora del trabayu del sistema xudicial (llevando a faer xusticia poles sos propies manes), fanatismu en creencies polítiques y relixoses, xeneralmente deseyando faer mal a otros. Una definición moderna tamién incluyiría odiu y [[Intolerancia (socioloxía)|intolerancia]] escontra otros por razones como [[racismo|raza]] o relixón, llevando a la [[discriminación]]. Les transgresiones derivaes de la roxura tán ente les más series, incluyendo [[homicidiu]], [[asaltu (delitu)|asaltu]], [[discriminación]] y en casos estremos, [[xenocidiu]].

La roxura ye l'únicu pecáu que non necesariamente se rellaciona col egoísmu y l'interés personal (anque unu puede tener roxura per egoísmu). Dante describe a la roxura como «amor pola [[xusticia]] malváu a [[vengación]] y rensía».

=== Envidia ===





Como l'avaricia, la envidia (en llatín, ) carauterizar por un deséu insaciable, sicasí, difieren por dos grandes razones: Primero, l'avaricia ta más acomuñada con bienes materiales, ente que la envidia puede ser más xeneral; segundu, aquellos que cometen el pecáu de la envidia deseyen daqué que daquién más tien, y que atalanten que a ellos fai-yos falta, y por consiguiente deseyen el mal al próximu, y siéntense bien col mal ayenu.



Dante Alighieri define esto como «amor polos mesmos bienes malváu al deséu de quitar a otros de los suyos». Nel purgatoriu de Dante, el castigu pa los envidiosos yera'l de cerrar los sos güeyos y coselos, porque recibieren prestar al ver a otros cayer.

=== Sobeyosa ===



En casi toles llistes de pecaos, la soberbia (en llatín, ) ye consideráu l'orixinal y más seriu de los pecaos capitales, y ello ye que ye la principal fonte de la que deriven los otros. Ye identificáu como un deséu por ser más importante o curiosu que los demás, fallando en falagar a los otros.

En *El paraísu perdíu* de [[John Milton]], diz qu'esti pecáu ye cometíu por [[Lucifer]] al querer ser igual que [[Dios (cristianismu)|Dios]].

Genéricamente defínese como la sobrevaloración del [[Yo]] respectu d'otros por superar, algamar o superponerse a una torga, situación o bien n'algamar un estatus eleváu y infravalorar al contestu. Tamién puede definise la soberbia como la creencia de que tou lo qu'unu fai o diz ye cimeru, y que se ye capaz de superar tou lo que digan o faigan los demás. Tamién puede tomase la soberbia como l'enfotu esclusivu nes coses baldíu y vacíu ([[vanidá]]) y na opinión d'unu mesmu aponderada a un nivel crítico y escomanao (prepotencia).

Sobeyosa (del llatín *superbia*) y arguyu (del francés *orgueil*), son puramente sinónimos entá cuando coloquialmente atribúyese-yos connotaciones particulares que los sos matices estremar. Otros sinónimos son: altiveza, arrogancia, vanidá, etc. Como antónimos tenemos: humildá, modestia, cencellez, etc. El principal matiz que les estrema ta en que l'arguyu ye disimulable, ya inclusive apreciáu, cuando surde de causes nobles o virtúes, ente que a la soberbia se la concreta col deséu de ser preferíu a otros, basándose nel prestu de la mesma vanidá, del Yo o ego. Por casu, una persona Sobeyosa enxamás se "rebaxaría" a pidir perdón, o ayuda, etc.

Esisten munchos tipos de soberbia, como la *balagoria* o *cenodoxia*, tamién denominada nes traducciones de la Biblia como *vanidá*, que consiste nel engreimiento de gloriase de bienes materiales o espirituales que se tener o creen tener, deseyando ser vistu, consideráu, almiráu, envaloráu, honráu, allabáu ya inclusive falagáu polos demás homes, cuando la considerancia y la gloria que se busquen son humanes puramente. La cenodoxia nicia amás otros pecaos, como la filargiria o amor al dineru (cobicia) y la filargía o amor al poder.

== Arte y lliteratura ==

El poeta hispanolatino [[Aurelio Prudencio]] (348-410) yá utilizó personificaciones [[alegoría|alegóriques]] de los vicios y virtúes en combate nel so poema *Psychomachia*. Munchos sermones inspirar nos pecaos capitales mientres la Edá Media, según non pocos poemes alegóricos. Nel sieglu XIV pueden atopase nel *Llibru de Bon Amor* de [[Arcipreste de Hita|Juan Ruiz, l'arcipreste de Hita]] (1284-1351) y, tamién, dientro del *Rimado de Palaciu* del canciller de Castiella [[Pero López de Ayala]], en forma d'esposición previa o [[exame de conciencia]] de la [[Sacramentu de la penitencia|confesión]] católica de los mesmos. Yá nel sieglu XV, la *Mesa de los pecaos capitales* (1485, [[Pintura al oleu#Oleu sobre tabla|pintura al oleu sobre tabla]]), del pintor [[Hieronymus Bosch]], reflexa una consolidada [[iconografía]] de los mesmos.



Darréu, el [[xéneru lliterariu]] teatral del [[autu sacramental]] (sieglos XVI, XVII y primer metá del sieglu XVIII) lleváu a la so perfeición por [[Pedro Calderón de la Barca]], atestigua la popularidá d'estes [[alegoría|alegoríes]] hasta pasada la metá del sieglu XVIII, cuando se prohibió n'España representar esti tipu de pieces teatrales (1765).

== Virtúes que contempla la ilesia católica ==

La [[Ilesia católica]] reconoz [[siete virtud]] que formen parte del [[catecismu]]; *(que correspuenden a cada pecáu capital)''.

## Rellación de cada pecáu con un demoniu particular
En 1589, Peter Binsfeld, basándose llibremente en fontes anteriores, acomuñó cada pecáu con un demoniu que tentaba a la xente per medios acomuñaos al pecáu. La so clasificación de los demonios ye la siguiente:

* Lluxuria: Asmodeo
* Gula: Belcebú
* Avaricia: Mammon
* Galbana: Belfegor
* Roxura: Amon
* Envidia: Leviatán
* Sobeyosa: Lucifer

Según Binsfeld, tamién esistíen otros demonios qu'afalaben a pecar, como los íncubos (pantasmes masculines que teníen rellaciones sexuales con mujer durmientes) y los súcubos (pantasmes femenines que teníen rellaciones sexuales con varones durmientes), qu'afalaben a la lluxuria.

## Referencies

## Ver tamién
* Pecáu
* Viciu
* Valor moral
* Klesa
* Cinco obstáculo

## Enllaces esternos

* DeadlySins.com (PecadosMortales.com, «Siete virtud celestiales»; n'inglés).