Muxika

**Múgica** (n'euskera y oficialmente *Muxika*) ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, nel País Vascu, España.

L'actual configuración del conceyu remontar a 1966 cuando Múgica se anexonó los vecinos conceyos rurales d'Ibárruri (*Ibarruri*) y Gorocica (*Gorozika*), que conformaben xunto a Amorebieta, Echano y Larrabezúa la Merindad de Zornoza, pasando a ser barrios del conceyu.

## Topónimu
L'actual conceyu de Múgica ye herederu de l'antigua anteiglesia d'Ugarte de Múgica (conceyu desapaecíu de Vizcaya).

Orixinalmente la anteiglesia denominábase San Vicente de Uharte, como figura nel primer documentu que menta a la mesma. Ye la donación en 1082 de la ilesia de *Sancti Vincenti de Vharthe* (asina consta nel documentu orixinal en llatín) al Monesteriu de San Millán de la Cogolla. Ugarte ye'l nome del principal barriu y capital actual del conceyu.

A principios del sieglu XIV surde en territoriu de la anteiglesia el llinaxe de los Múgica (*Muxica* según la grafía antigua castellana). El llinaxe de los Múgica surde arriendes de una división del poderosu llinaxe de los Avendaño, que se fixera a lo llargo del sieglu anterior con un patrimoniu considerable n'Álava y Vizcaya. Hurtado García de Avendaño, pariente mayor del llinaxe, estremó les sos posesiones ente los sos trés fíos, y a unu d'ellos, Juan Galíndez, correspondió-y el cortil de Múgica, onde construyi casar-torre de Múgica y da empiezu a un nuevu y poderosu llinaxe, los Múxica o Múgica.

El cortil y casar-torre de Múgica allugar nel barriu de San Román de la anteiglesia de San Vicente de Uharte, onde controlaba la ruta que diba de Gernika a Amorebieta y Mungia, según el pasu del ríu Oca. Dende esti baluarte los Múgica acabaron controlando la anteiglesia y otros territorios de Vizcaya. Tamién llograron el patronalgu de la parroquia de San Vicente de Uharte, por tou ello la anteiglesia pasó a ser conocíu como *[[Ugarte (Vizcaya)|Ugarte de Múgica]]*.

Asina Múgica, ye realmente'l nome del llinaxe qu'apoderó esta tierra ente los sieglos XIV y XV. Sicasí, el nome de la familia paez provenir del llugar onde establecieron la so casa-torre.

Sobre l'orixe últimu del topónimu esisten dos teoríes. La primera rellaciona Múgica con otros topónimos de la zona que presenten la mesma terminación *-ica*: Guernica, Gatica, Ordorica, Gorocica, etc; o la similar *-aca*: Mundaka, Meñaka, etc. Según esta teoría esti sería un sufixu d'orixe celta, quiciabes un estáu más antiguu del actual sufixu locativu *-aga*. El significáu del nome permanecería escuru, quiciabes pudiera tar rellacionáu con dalgún nome propiu.

La otra teoría afirma que Múgica podría tratase a cencielles d'un fitónimo, yá que *muxika* ye'l nome que recibe n'euskera el frutu del piescu.

En tiempos modernos Ugarte de Múgica (o a cencielles Ugarte) foi utilizáu pal barriu que fai de capital del conceyu; y Múgica pal conceyu nel so conxuntu. A lo llargo de la historia utilizáronse les grafíes *Múxica*, *Mújica* y *Múgica*, anque esta postrera foi la más habitual y l'oficial nos últimos sieglos.

El nome vascu de la llocalidá ye **Muxika**, una y bones esti idioma caltuvo'l soníu *sh* y pola adautación del topónimu a la moderna ortografía vasca *Múxica* -> *Muxika*. Ye'l nome oficial del conceyu dende 1982.

El xentiliciu ye **mugiquense** o **muxikarra**.

## Alministración

## Árbol singular

Ente los barrios de Besangiz y de San Román, atópase la encina de Urquieta, un exemplar de *[[Quercus ilex ilex]]*', con 12 metros d'altores y una copa de 26 metros de diámetru, declarada árbol singular, y protexida pola Llei de Caltenimientu de la Naturaleza del País Vascu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Múgica en Google Maps