Orycteropus afer

El  ye una especie de mamíferu tubulidentado de la familia Orycteropodidae nativu d'África, onde vive en sabanes y zones montiegues onde atopa alimentu. Ye un animal solitariu y nocherniegu. Ye la única especie viviente de tubulidentado, anque se conocen otres especies fósiles. Ye consideráu un fósil viviente porque caltién calteres primitivos que se perdieron n'euterios más avanzaos, como por casu la presencia de diez cromosomes.

La so semeyanza colos osos formigueros americanos y los pangolinos ye namái aparente y debida a la converxencia evolutiva. Toos desenvolvieron adautaciones al so estilu d'alimentación consistente n'atacar direutamente niales de formigues y termites, como por casu una llingua bien llarga y unos dientes especialmente modificaos. Los parientes más cercanos del gochu formigueru son les musarañes elefante, xunto colos sirénidos, hiracoideos, tenrecs y elefantes.

## Etimoloxía
A pesar del so nome, la rellación del gochu formigueru colos gochos auténticos ye bien distante. Cuando los primeros colonizadores holandeses llegaron a Sudáfrica a finales del sieglu XVII y vieron l'animal per primer vegada, atoparon que s'asemeyaba a un gochu domésticu y diéron-y el nome de *aardvark*, que significa "gochu de tierra". Esi ye'l nome que recibe n'inglés, pero foi evolucionando tantu en neerlandés como n'afrikaans, idiomes nos qu'anguaño se -y llama, respeutivamente, *aardvarken* y *erdvark*. Esta rellación semántica colos gochos tresmitióse a otres llingües como, por casu, el castellán o'l francés, magar la denominación *oryctérope* ye muncho más habitual nesa llingua que'l calcu *cochon de terre*.

El nome científicu *Orycteropus* ye una construcción en llatín formada a partir de los términos griegos ὀρυκτήρ, *oryktḗr*, «escavador» y πούς, *poús*, «pies». Esti nome científicu foi-y dau en referencia a la so costume d'escavar llurigues. Delles llingües adoptaron una forma derivada pa referise al gochu formigueru. Nun ta claru si'l nome xenéricu foi acuñáu por É. Geoffroy Saint-Hilaire en 1791 o por Cuvier en 1798. La especie yá fuera descrita con anterioridá en 1766 por Pallas col nome de *Myrmecophaga afra*.

*Afer* ye un términu llatín, que significa "africanu": referir al orixe xeográficu del gochu formigueru.

## Descripción
Aseméyase vagamente a un gochu, de color pardu na parte cimera y acoloratáu na inferior, con un cuerpu robezu y el llombu narquiáu. Esti animal dixitígradu tien pates anteriores curties pero fuertes. Les posteriores tienen cinco deos caúna, pero les anteriores escarecen de pulgar. Los deos presenten uñes grandes con forma de pala esplanada, a mediu camín ente gazapes y pezuñes. Pesen típicamente ente 40 y 65 kg, con un llargor medianu d'ente 1 y 1,3 metros, a pesar de que puede algamar hasta un llargor de 2,2. Tien un focicu paecíu al del gochu y garres fuertes.

Tien una piel dura con escasu pelo arizáu. Esti pelo ye más escuru nes pates y tien un color más claru nel cuerpu, a pesar de que de cutiu s'empuerca con tierra. Los güeyos tán arrodiaos por una serie de pelos que tienen una función sensorial. Son daltónicos, lo que nun presenta un problema daos los sos vezos nocherniegos. La so vista ye deficiente, lo que s'evidencia pol fechu de que zarapica con frecuencia con árboles y otres torgues cuando cuerre.
Unu de los calteres más distintivos de los tubulidentados ye la estructura dental, que da nome al orde. En llugar de tener una cuévanu pulpal, los dientes presenten una aglomeración de tubos delgaos, rectos y paralelos fechos de vasodentina (un tipu modificáu de dentina) con canales pulpares individuales amaceraos. Los dientes escarecen d'esmalte, de forma que se folien y refaen constantemente, y nun tienen raigañu. Los gochos formigueros nacen con incisivos y caninos normales delantre del quexal, que más tarde cayen ensin ser sustituyíos. Los adultos namái tienen molares y premolares na parte de tras del quexal. La fórmula dental ye:

Por cuenta de la dieta de los gochos formigueros, el quexal namái ta dotada de músculos débiles. Nun se conoz la esperanza de vida mediana de la especie en llibertá, a pesar de qu'en cautividá viven cerca de 25 años. Conozse'l casu d'un gochu formigueru, llamáu Kikuyu, que morrió nel Zoo y Acuariu de Point Defiance a la edá de 30 años.

## Comportamientu
El gochu formigueru ye un animal principalmente nocherniegu. Escaven la lluriga flexionando y estendiendo les pates anteriores repetidamente y utilizando los cuatro deos pa sacar tierra. Crean una rede de llares provisionales nel so territoriu y una lluriga principal qu'utilicen pa reproducise. La lluriga principal pue ser fonda y estensa, con delles entraes estrechaes y un llargor d'hasta 13 metros, ente que les llurigues menos importantes pueden ser tan pequeñes qu'apenes entra la cabeza del animal. Sía comoquier, les llurigues suelen ser austeres y la única "comodidá" ye una cama de tierra suelta El gochu formigueru camuda dacuando la configuración de la lluriga principal y de xemes en cuando camúdase pa crear otra. Esto resulta preséu pa ensame d'animales dende la mosca tse-tse a facóqueros o perros selvaxes, qu'aprovechen les llurigues abandonaes p'abellugase. Los gochos formigueros son solitarios y namái comparten la mesma lluriga ente una madre y les sos críes, inclusive en zones con una alta densidá de población los distintos individuos van vivir ensin compartir lluriga.

Son animales medrosos y solitarios. Sale a la superficie pela nueche y, entós, percuerre'l so territoriu (10-30 km). Sirvir del so agudu sentíu del olfatu pa rastrexar formigues y termites, de les que s'alimenten (mirmecofagia). Cuando afaya un nial de formigues o termites, escavar coles sos potentes pates anteriores. A pesar de que se mueve abondo amodo, ye capaz d'escavar con bastante rapidez. Igual que'l pangolín, les sos gazapes déxen-y romper la corteza extremamente dura de los formigueros y termiteros ente que cierra la ñariz pa evitar qu'ente polvu. Una vegada venció les defenses esternes de los inseutos, la so dura piel protexer de les picadures de les formigues y les termites mientres inxer una enorme cantidá d'inseutos cola so llingua llargo y pegañoso, d'hasta 30 cm de llargor. La llingua cueye los inseutos, que son prindaos por crestes asitiaes nel cielu la boca cuando la llingua sale de nuevu. Pueden comer hasta 50 000 inseutos nuna nueche.

En dómines difíciles, los gochos formigueros puedes complementar la so dieta con pequeños animales como mures, bárabos d'escarabayos, llagostes o fungos y granes de melón.

Los gochos formigueros tienen tamién un oyíu bien finu, gracies a les sos oreyes llargu y argutu. Cuando baxen a les sos llurigues soterrañes, plieguen convenientemente les sos oreyes por que nun-yos estorben la marcha.

## Reproducción

Los machos namái s'averen a les femes pa copular mientres la temporada d'apareyamientu. Esto, xunto col fechu que cubren distancies más grandes que les femes, fai pensar que son animales polígamos. Apenes se tien conocencia de les primeres fases del embaranzu, pero sábese que dempués de siete meses suel nacer una única cría (a pesar de que tamién pueden nacer dos). En llibertá, reparáronse nacencies nun periodu qu'empieza al mes de mayu y que puede durar hasta ente xunu y payares según la zona xeográfica, ente que los exemplares en cautividá dan a lluz en cualquier momentu del añu (especialmente en febreru, marzu y xunu). El neonato pesa unos 2 kg y mide aproximao 55 cm. Naz bien desenvueltu, calvu y ensin dientes pero coles gazapes bien desenvueltes, y ye capaz de salir de la lluriga p'acompañar la so madre dempués de solu dos selmanes. El pelo empieza a salir dempués de cinco o seis selmanes. A la edá de catorce selmanes, les críes yá comen termites y el treslleche produzse dos selmanes dempués. Con seis meses, los gochos formigueros yá son capaces d'escavar les sos propies llurigues, a pesar de que de cutiu permanecen cola madre hasta la próxima temporada d'apareyamientu. Llogren la maduror sexual sobre la edá de seis meses y al acabar el so primer añu de vida yá tienen la midida d'un adultu.

## Distribución
El gochu formigueru vive n'África, al sur del desiertu d'El Sáḥara, salvu nel Namib. Pintures del Antiguu Exiptu suxeren que nel pasáu podría llegar hasta'l Mediterraneu. Una minoría d'exiptólogos creen que la cabeza del dios exipciu Seth, que pertenez a un animal ensin identificar, ye en realidá'l d'un gochu formigueru. Otres teoríes más estendíos dicen que la cabeza de Seth yera'l d'un pollín o de dalguna especie de cánidu. Fuentes pocu fiables de la dómina colonial británica rellaten que se cazaben gochos formigueros no qu'anguaño ye Iraq, suxiriendo que les poblaciones nortices d'El Sáḥara sobreviviríen hasta tiempos más recién.

## Subespecies

## Miscelánea
El 14 de xineru de 2013 naz el primer espécime n'España, concretamente nel zoolóxicu de Bioparc Valencia.

## Referencies

## Enllaces esternos