José Manuel Marroquín

**José Manuel Marroquín Ricaurte**  foi un escritor y estadista colombianu, quien exerciera la presidencia del país ente 1900 y 1904. Mientres el so gobiernu roblóse'l tratáu Herrán-Hay, entamóse un sistema educativu a nivel nacional y fundóse l'Academia Colombiana d'Historia.

## Biografía
José Manuel Marroquín Ricaurte nació en Bogotá, Gran Colombia, el 6 d'agostu de 1827, nel llar formáu por José María Marroquín y Trinidá Ricaurte Nariño (sobrina del prócer Antonio Nariño).

Morrió en Bogotá, Colombia, el 19 de setiembre de 1908, siendo soterráu nel campusantu central de la ciudá.

## Trayeutoria política

### Presidente de Colombia
Nes eleiciones presidenciales de 1898 ye escoyíu vicepresidente, como fórmula del octogenario dirixente del Partíu Nacional Manuel Antonio Sanclemente; nun principiu Marroquín exerz la Presidencia de la República provisionalmente mientres tres meses, pero'l presidente Manuel Antonio Sanclemente nun tuvo acordies coles midíes presidenciales que na so ausencia, ente agostu y payares de 1898, tomara'l vicepresidente Marroquín.

Marroquín encabezó la rebelión del Partíu Conservador qu'estableció una alianza col xefe del Partíu Lliberal Aquileo Parra, deponiendo al Presidente Manuel Antonio Sanclemente del Partíu Nacional y exerciendo él el poder ente 1900 y 1903.

Mientres el so mandatu llevar a cabu gran parte de la Guerra de los Mil Díes y la Separación de Panamá de Colombia.

Nel so gobiernu, enfrentó les guerrilles en combates que cubrieron la mayor parte del territoriu nacional, especialmente la Mariña Atlántica y Panamá, onde los revolucionarios recibieron l'ayuda de tropes estranxeres procedentes de Nicaragua, Venezuela y Ecuador.

### Educación

Nel gobiernu del presidente Marroquín, reformóse'l modelu educativu de Colombia, por aciu la llei 39 del 26 d'ochobre de 1903. La educación estremar nun sistema escolar y universitariu, estremando la enseñanza oficial en primaria, secundaria, profesional, industrial y artística.

### Separación de Panamá

Debíu al estáu de ingobernabilidad en que s'atopaba'l país pola Guerra de los Mil Díes, los Estaos Xuníos aprovecharon la coxuntura pa imponer un tratáu que-y concedía privilexos sobre'l territoriu panamiegu, al envís de construyir una canal interoceánica, dichu tratáu recibió'l nome d'Herrán-Hay y principalmente otorgaba a los Estaos Xuníos una franxa de 5 quilómetros de llau y llau de la canal y control sobre les mariñes marítimes.

El gobiernu de Marroquín sofitó'l tratáu pero'l senáu de Colombia refugar, lo que desamarró la roxura del gobiernu d'Estaos Xuníos, que decidió sofitar a Panamá nes sos intenciones separatistes y proclamó el 3 de payares de 1903 la separación del ismu de Panamá, por aciu carta de notificación a la cancillería colombiana, allugando buques de guerra en territoriu panamiegu con cuenta d'evitar una respuesta militar de Colombia.

### Gabinete ministerial

#### [[Ministeriu del Interior de Colombia|Ministru de Gobiernu]]
* (1900-1902) Xeneral Guillermo Quintero Calderón
* (1902) Xeneral Nicolás Perdomo
* (1902-1903) Francisco Mendoza Pérez
* (1903) Xeneral Aristides Perdomo
* (1903-1904) Xeneral José Antonio Pinto

#### [[Ministeriu de Rellaciones Esteriores de Colombia|Ministru de Rellaciones Esteriores]]
* (1900-1901) Carlos Martínez Silva
* (1901-1902) Antonio José Uribe
* (1902-1903) Felipe F. Paul
* (1903-1904) Luis Carlos Ricu
* (1904) Francisco de Paula Mateus

#### [[Ministeriu de Defensa de Colombia|Ministru de Guerra]]
* (1900) Xeneral Próspero Pinzón
* (1900-1901) Xeneral José Domingo Ospina
* (1901) Xeneral Ramón González Valencia
* (1901) Pedro Nel Ospina
* (1901-1902) José Vicente Concha
* (1902-1903) Xeneral Aristides Perdomo
* (1903-1904) Xeneral Alfredo Vázquez Cobo

#### [[Ministeriu d'Educación de Colombia|Ministru d'Instrucción Pública]]
* (1900-1901) Miguel Abadía Mendez
* (1901) Facundo Mutis Durán
* (1901) José María Rivas Groot
* (1901-1903) José Joaquín Cases
* (1903) Nicanor G. Insignares
* (1903-1904) Antonio José Uribe

#### [[Ministeriu de Facienda y Creitu Públicu de Colombia|Ministru de l'Ayalga]]
* (1900) Alejandro Gutiérrez
* (1900-1901) Enrique Restrepo García
* (1901) Aurelio Uribe
* (1901) Xeneral José Antonio Pinto
* (1901) José Medina Calderón
* (1901-1902) Agustín Uribe
* (1902-1903) Francisco Mendoza
* (1903-1904) Carlos Arturo Torres

## Alrodiu de la so obra docente y lliterario
Nel so llabor docente, Marroquín dedicar a la ellaboración de texto didácticos; destacar ente ellos, Lleiciones d'urbanidad, afechu a les costumes colombianes; Trataos d'Ortoloxía y Ortografía de la Llingua castellana, con numberoses ediciones en Colombia y n'otros países de Hispanoamérica; Lleiciones elementales de retórica y poética; Diccionariu ortográficu y Esposición de la Lliturxa. Ente les sos obres lliteraries, sobresalen los sos cuatro noveles: El Moru, Ente primos, Blas Gil y Amores y lleis; y tamién los sos Artículos lliterarios, en prosa y versu. Marroquín destacóse como escritor costumista, satíricu y un gran eruditu. Collaboró en delles publicaciones periódiques; escribió obres didáctiques, calificaes como "trabayu perfectu" pol académicu español Juan Eugenio Hartzenbusch. Coles mesmes, artículos de costumes, lliterarios y filolóxicos; estudios biográficos y históricos y munches poesíes de calter festivu.

## Llibros

### Novela
* 1858 *El Bareto*
* 1896 *Blas Gil*
* 1897 *El Moru*
* 1897 *Ente primos*
* 1898 *Amores y lleis*

### Poesía
* *La Pería*
* *La serenata*
* *El calce del ríu*
* *La vida del campu*
* *La vida y la muerte*
* *Agora que los ladros perran*
* *Estudios sobre la historia Romana*

### Trataos
* 1858 *Tratáu completu de les variedaes de bareto castellanu* 
* 1858 *Tratáu nemotécnicu d'Ortografía Castellana* 
* 1886 *Lleiciones de urbanidad*
* 1908 *Hestories, cuentos y otros escritos vieyos*
* 1915 *Don José Manuel Marroquin intimo*
* 1929 *Discursos académicos y otros escritos sobre filoloxía y correición del llinguaxe*

### Diccionariu
* *Diccionariu ortografico*

## Referencies

## Enllaces esternos
*Datos autobiográficos.
*Presidentes de Colombia.
*