Tsodilo

**Tsodilo** ye'l nome d'una paraxa solitaria formáu por cuatro llombes que remanecen del desiertu de Kalahari, al noroeste de Botsuana, cerca del delta del Okavango. En 2001, la Unesco catalogar como Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola cantidá de pintures rupestres qu'ellí s'atopen. Les llombes denominar "Machu", la más alta; "Fema", la que contién más pintures; "Neñu", y un montículo ensin denominar. Los bosquimanos qu'habiten nel llugar considerar llugar sagráu y llamar tamién "Montes de los dioses" y "Roques que bisbisen".

## Carauterístiques
Esti conxuntu, d'especial significáu cultural y espiritual, que los arqueólogos llamen el Louvre del desiertu, atopar nel desiertu de Kalahari, al oeste del delta del ríu Okavango, y tien aproximao 10 km². El visu más altu, Machu *(Male)*, tien una altitú de 1 400 m y álzase unos 400 m sobre la so redolada. Los bosquimanos dicen que nes cueves que s'atopen en Fema *(Female)* xacen dellos dioses que gobernaron el mundu dende esti llugar. El llugar más sagráu atópase cerca del visu Machu, onde se diz que'l Primer Espíritu se arrodilló y rezó en creando'l mundu. Los san dicen qu'inda pueden trate les buelgues de les rodíes del Primer Espíritu na roca. Nel noroeste de la llomba Fema, a poca distancia de la so base, atópase una vieya mina que s'enllenó d'agua. Esta agua considérase sagrada y da bona suerte a quien se llaven la cara nella. Atopáronse restos d'artefautos humanos de 70 000 años d'antigüedá nes cueves.

## Arte rupestre
Sicasí, el so especial interés anicia nes cerca de 4 500 pintures rupestres, muestra de les manifestaciones espirituales y relixoses de les distintes civilizaciones que poblaron estes tierres mientres milenios. La mayoría atopar na llomba Fema. Les más famoses son les llamaes **Ballena**, **Dos rinocerontes** y **Llión**. Dalgunes tienen casi 24 000 años d'antigüedá. La mayoría atópense fora de les llombes, en llugares de mal accesu. Anque apocayá instaláronse indicaciones y señales, ye necesariu un bon mapa p'atopales y ye obligatoriu contratar un guía llocal pa enfusase nesti llugar. Hai tres caminos qu'apuerten a esti llugar y el que vien dende'l norte, na carretera que xune Maun cola frontera de Namibia, ye'l meyor. Dende'l pobláu más cercanu asitiáu en Botsuana, Shakawe, hai unos 40 quilómetros.

## La culiebra pitón

En 2006, l'arqueóloga canadiense Sheila Coulson, realizando una investigación sobre'l Paleolíticu mediu pa la Universidá d'Oslu afayó una cueva con una roca que tenía la forma d'una gran culiebra pitón, con unes carauterístiques bien especiales, pos a ciertes hores del día paecía que tuviera recubierta d'escames, y a la lluz d'una foguera paecía que se moviera. Al escavar frente a la cabeza de la culiebra, l'arqueóloga afayó en redol a 13 000 artefautos líticos, dalgunos d'ellos con una antigüedá de 70 000 años, frutu de dalgún tipu de ritual realizáu nesi llugar. La mayoría son puntes de llanza que podríen ser quemaes nesi llugar de forma intencional, colo cual taríamos falando d'un ritual celebráu fai 70 000 años. Les resultancies de la escavación publicar na revista https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english*Apollon*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del sitiu de la UNESCO, (n'inglés) y (en francés).
* Gotoafrica.com, (n'inglés).
* https://web.archive.org/web/20120119041817/http://www.apollon.uio.no/vis/art/2006_4/Artikler/python_english