open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans-Ulrich Rudel

**Hans-Ulrich Rudel**  foi un pilotu alemán na la Segunda Guerra Mundial. Rudel foi'l soldáu alemán más gallardoniáu d'esa guerra, portando coles mesmes la Cruz de Caballeru de la Cruz de Fierro con Fueyes de Carbayu del Tercer Reich (n'oru, espaes y diamantes), en xineru de 1945. Dempués de la guerra, foi un prominente activista neonazi en Suramérica y Alemaña Oeste.

Rudel rindióse énte l'armada de los Estaos Xuníos el 8 de mayu de 1945, y voló a Arxentina en 1948. Un nazi dedicáu y ensin arrepentimientu, fundó la *Kameradenwerk*, una organización de sofitu pa criminales nazis qu'ayudó a fuxitivos a escapar a Suramérica y Oriente Mediu. Xunto con Willem Sassen, Rudel ayudó a dar abellugu a Josef Mengele, el famosu doctor de les SS n'Auschwitz. Trabayó como comerciante d'armes y conseyeru militar pa los rexímenes de Juan Perón n'Arxentina, d'Augusto Pinochet en Chile y d'Alfredo Stroessner en Paraguái. Foi amás un amigu cercanu de Perón y Stroessner. Por cuenta de estes actividaes, foi puestu so observación y vixilancia pola Axencia Central d'Intelixencia de los Estaos Xuníos.
## Referencies

## Enllaces esternos
Damián Barreiro

**Damián Barreiro Maceiras**  foi un periodista y ensayista asturianu en llingua asturiana.

## Trayeutoria
Llicencióse en Periodismu na Universidá del País Vascu y cursó un máster en Xestión Cultural na Universidá Abierta de Cataluña. Amás, na Universidá d'Uviéu consiguió'l títulu d'especialista universitariu n'«Asturies. Espaciu, Patrimoniu, Historia y Cultura»

En setiembre de 2017 incorporóse al equipu d'Europa Press, cubriendo la información d'Asturies y encargándose del serviciu de noticies n'asturianu. Foi guionista de programes divulgativos tocante a música, lliteratura ya historia d'Asturies en medios como la RTPA, Asturies.com o Les Noticies.

Yera militante activu de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana. En YouTube xestionaba la canal *Horros & Frixuelos* na qu'analizaba les rellaciones ente la cultura d'Asturies y la cultura pop contemporanea.

## Reconocimientos
Ganó trés vegaes el Premiu Máximo Fuertes Acevedo d'ensayu n'asturianu que concede la Conseyería de Cultura, Política Llingüística y Turismu del Principáu d'Asturies. En 2014 féxolo cola obra *Caleya Sésamu: el papel de la televisión na tresmisión interxeneracional de la llingua*, en 2018 con *Asturploitation* y en 2022 con *Asturianía kitsch: decálogu de la cultura pop ástur*. A lo llongo de la so trayeutoria, reconociéronlu con otros gallardones polos sos ensayos tocante a la llingua asturiana y la cultura audiovisual. Tien publicao los llibros *L'espeyu onde miranos* (Premiu d'Ensayu Fierro Botas) y *Yo, la to llingua*.

En febreru de 2025, pola mor de la so muerte, recibió un homenaxe del *Congresu Mundial de Cultura Asturiana*, cellebráu n'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ana Pastor

**Ana Pastor** pue referise a:

* **[[Ana Pastor Julián]]** (1957), política española;
* **[[Ana Pastor García]]** (1977), periodista española.

## Referencies
Paradise Cay

**Paradise Cay** ye una llocalidá del estáu de California, nos Estaos Xuníos. Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Peniarth 32

El manuscritu **Peniarth 32** ye un volume que contién les lleis de Hywel Dda y que data del sieglu XV. Tamién inclúi una curtia crónica de Gwrtheyrn Gwrtheneu al rei Juan, la visión de Pablo, l'árbol de la Cruz, el *Brutus Saxonum* y dellos poemes conocíos como *[[englyn]]ion*. El manuscritu ta escritu y enllibráu en vitela, probablemente pol mesmu escriba responsable del *[[Mabinogion]]* nel *Llibru coloráu de Hergest*. 

L'exemplar atópase na Biblioteca Nacional de Gales, en Aberystwyth, y forma parte de la coleición de manuscritos Peniarth.

## Referencies
Sabela I

El términu **Sabela I** pue referise a:
* Sabela I de Castiella, ( *Sabela I de Castiella*, Madrigal de las Altas Torres, 22 d'abril de 1451-Medina del Campo, 26 de payares de 1504) reina de Castiella.

* Sabela I d'Inglaterra, (*Elizabeth I*, *Elizabeth of England*, o *Elizabeth Tudor*) tamién conocida como "La Reina Virxe" o "La Bona Reina Bess") Londres; 7 de setiembre de 1533 – ídem; 24 de marzu de 1603, reina d'Inglaterra ya Irlanda

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Gambia

El **ríu Gambia** (antaño conocíu como **ríu Gambra**) ye un ríu del África occidental. Tien una llonxitú de 1.120 km dende la so nacencia, na meseta de Fouta Djallon, al norte de Guinea, hasta la so desembocadura, tres de buscar l'océanu Atlánticu en direición oeste al traviés de Senegal y Gambia, na ciudá de Banxul. Ye navegable na metá del so percorríu. 

El ríu naz en Fouta Djallon, y cuerre en direición noroeste hacia la rexón de Tambacounda, en Senegal, au traviesa'l parque nacional Niokolo-Koba. Recibe les agües de los ríos Nieri Ko y Koulountou enantes d'entrar en Gambia por Fatoto. De magar avanza en direición oeste, magar que con munchos meandros y brazos muertos, hasta que a 100 km de la desembocadura entama a enanchar, hasta tener un anchor de 10 km na so desembocadura nel océanu Atlánticu. Percerca d'ella, xunto a Jufureh, allúgase la islla Kunta Kinteh, utilizada nel tráficu d'esclavos y qu'anguaño ye Patrimoniu de la Humanidá.

La fauna acuática de la conca d'esti ríu ye perasemeyada a la de la conca del ríu Senegal, y aveza a considerase dambes conques como una ecorrexón única. Esta tien una bayura d'especies importante, pero namái hai una especie de pescáu y trés de ranes endémiques. Nel ríu les muyeres pañen ostres pa facer guisu d'ostres, que ye un platu tradicional de la cocina gambiana.
Tratáu de Zamora

El **tratáu de Zamora** foi un tratáu, robláu'l 5 d'ochobre de 1143, pol que se reconoció la independencia de Portugal del Reinu de Llión. Por esti tratáu, robláu na catedral de Zamora, el rei Alfonsu VII de Llión reconoció la esistencia del Reinu de Portugal en presencia de so primu'l rei Alfonso I de Portugal, actuando'l representante papal, el cardenal Guido de Vico. Nes sos cláusules dambos reis prometieron caltener una paz duradera ente los sos reinos, y Alfonso I reconoció la soberanía del papa.

El tratáu foi un resultáu de la batalla de Valdevez.

## Antecedentes
Tres de la so victoria na batalla d'Ourique, en 1139, Alfonso Enríquez beneficiose de les xestiones feches pol arzobispu de Braga, João Peculiar, en favor de la formación del nuevu reinu de Portugal. L'obispu, buscando reconciliar a Alfonso col so primu, el rei de Llión, l'arzobispu organizó un alcuentru ente ellos en Zamora, los díes 4 y 5 d'ochobre de 1143, en presencia del cardinal Guido de Vico.

## Consecuencies
Acordies colos términos del tratáu Alfonsu VII aceptó que'l Condáu de Portugal se convirtiera nún reinu, y que Alfonso Enríquez fora'l so rei.

Esta soberanía portuguesa, reconocida por Alfonsu VII en Zamora, nun habría ser confirmada pol papa Alexandru III hasta 1179. Pese a ello, el títulu de rei, que Alfonso Enríquez usara de magar 1140, foi confirmáu en Zamora, cuando'l monarca portugués comprometióse, delantre del cardenal, a considerase vasallu de la Santa Sede, obligándose poro, a elli y a los sos descendientes, a pagar un tributu añal al papa.

De magar 1143 Alfonso envió cartes d'arrepentimientu al papa declarándose vasallu de so, y comprometiéndose a unviá-y una cantidá determinada d'oru cada añu. Les negociaciones duraron dellos años, y finaron cuando, en 1179, Alexandru III unvió-y a Alfonso la bula papal *Manifestis probatum*, na que'l papa acepta'l vasallaxe de Alfonso. Esto, una y bones un vasallu nun puede tener dos señores direutos, significó'l reconocimientu definitivu de la independencia del reinu de Portugal ensin vasallaxe a Alfonso VII, y la confirmación final de qu'Alfonso yera'l primer rei de Portugal, Alfonso I de Portugal.

## Referencies

## Enllaces esternos
A Veiga (dixebra)

Col nome de **A Veiga** podemos referinos a:

* A Veiga, un conceyu asturianu.
* A Veiga, una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome.
* A Veiga, capital del conceyu homónimu.
* A Veiga, conceyu de la provincia d'Ourense.

## Ver tamién
* 
*
Premiu Rei Xuan Carlos I d'Economía

El **Premiu Rei [[Xuan Carlos I d'España|Xuan Carlos I]] d'Economía** ye una reconocencia a la trayeutoria científica de personalidaes españoles o llatinoamericanes nel ámbitu de la economía. Foi instituyíu en 1986 pola Fundación José Celma Prieto y otórgase de forma biañal. El presidente del xuráu ye'l gobernador del Bancu d'España. A fecha de 2016, ta dotáu con un premiu en metálicu de 72 000 euros. L'actu d'entrega del premiu tien llugar na sede del Bancu d'España.

## Gallardoniaos
La llista d'economistes gallardoniaos ye la siguiente:

## Ver tamién
* Premiu Princesa d'Asturies de Ciencies Sociales

## Referencies

## Enllaces esternos
* Discursos d'aceptación de los premiaos - bde.es
Ramu Nadal

El **ramu Nadal** (o *ramu de Navidá*) ye un ornamentu d'orixe paganu recuperáu nos caberos años pel Nadal.

N'Asturies, les presencies constataes más antigües tán en Cuñaba, Peñamellera baxa, Cangas del Narcea, ya Ibias. El ramu Nadal, tamién ta documentáu nes provincies d'Ávila, Cantabria, Palencia, Zamora, Salamanca y, especialmente, en Lleón, onde recibe´l nome de Ramu Llionés.

La llocalidá abulense de Serranillos, al sur d'Ávila, aínda caltién viva la tradición del «ramo de navidad». 

## Aspeutu del ramu

N'Asturies, el ramu consiste nuna cadarma de madera de forma triangular, fechu con fueyes de texu, abetu o carrascu nel que s'alluguen 12 veles simbolizando los meses del añu. Del mesmu cuelguen estremaes ofrendes, como chorizos, rosquielles y frutes, asina como elementos ornamentales como filos de llana, puntilles, bordaos.. L'armazón principal sofítase nuna vara madera allugada verticalmente con una peana que fai de sofitu pa tola cadarma. Tamién, al pie del ramu, suel ponese un cestu con castañes o nueces. N'otres zones pue ser semicircular o cuadráu.

## Historia

Los oríxenes del ramu paecen remontase a dómines precristianes, nes que'l ramu (entendíu como una caña d'árbol en sí) tenía un caráuter votivu como cultu a la fertilidá o como ofrenda a espíritus proteutores, y que se celebra nel solsticiu d'iviernu como preludiu de la primavera. Ye, poro, un **símbolu paganu** asimiláu pola Ilesia, seique al traviés de les *pastoraes* (pequeños autos de Nadal que se celebraben nos atrios de les ilesies en Lleón, Zamora, Salamanca y Asturies) y que anguaño tien sitiu ente les celebraciones navidiegues.

La tradición evolucionó del ramu natural a la cadarma de madera anteriormente explicada, dablemente por influencia del *tenebrariu* esistente dientro de los templos parroquiales au inicialmente s'allugaben. Más tarde empezaron a allugase dientro de les cases, d'un mou asemeyáu al árbol de navidá.

## Referencies
Carrascu

**Carrascu** pue referise a:

* *[[Ilex aquifolium]]*, árbol de fueya perenne, brillante y espinoso tamién conocíu como acebu, briscu, sardón, sardoniella, xardón o xardu.
* *[[Ruscus aculeatus]]*, un arbustu pequeñu de flores averdosaes o violes tamién conocíu como capiu, carrasca, escoba, escobal, picaculu o ruscu.
Birmanu

**Birmanu** pue referise a:

* Habitante de Myanmar (Birmania) o a un miembru de la etnia bamar, mayoritaria nel país.
* Idioma birmanu.
* Una raza de gatu

## Referencies
Dinastía de Bergancia

La **Mui Serena Casa de Bergancia** (en portugués *Sereníssima Casa de Bragança*) o **Dinastía de Bergancia** (*Dinastia Brigantina*) ye una dinastía d'emperadores, reis, príncipes y duques d'orixe portugués, que ye una rama de la Casa d'Avis.

La casa foi fundada por Alfonsu I, Duque de Bergancia, fíu illexítimu del rei Xuan I de Portugal, fundador de la dinastía d'Avis, y de magar medró hasta convertise nuna de les más riques y poderoses families nobiliaries de la Península Ibérica na dómina del Renacimientu. Los Bergancia aportaron al tronu de los reinos de Portugal y l'Algarve tres de deponer a la dinastía filipina tras derrotarla na guerra de restauración portuguesa, que finó cola proclamación del duque de Bergancia como rei de Portugal, col nome de Xuan IV, en 1640. Los Bergancia gobernaron Portugal ya'l so imperiu de magar, y cola creación del Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve en 1815 y la posterior independencia del Imperiu de Brasil en 1822, convirtiéronse tamién en monarques de Brasil.

La dinastía dio-y 15 reis a Portugal y 4 a Brasil, y munches reines consortes a dellos reinos europeos: rescamplen ente elles los nomes de Catalina Enriqueta de Bragança, esposa de Carlos II d'Inglaterra, y María Isabel de Bragança, esposa de Fernandu VII d'España. Tamién salieron d'ella candidatos a los tronos de Polonia (L'infante Manuel, conde d'Ourém) y Grecia (Pedro, duque de Bergancia), amás d'otres figures importantes na historia d'Europa y América. Los Bergancia perdieron los sos tronos nel tránsitu ente los sieglos XIX y XX: l'emperador Pedru II de Brasil foi despuestu en 1889, y el rei Manuel II de Portugal en 1910.

Tres del reináu de Xuan VI de Portugal (1816-26) los Bergancia dixebráronse en trés rames:

* La rama brasilana, dirixida pol mayorazu de Xuan VI, l'emperador Pedru I de Brasil.
* La rama constitucional, dirixida pola mayoraza de Pedru I, la reina María II de Portugal. Del casoriu d'esta reina col príncipe Fernandu II de Saxonia-Coburgu-Gotha, de la Casa de Wettin, surdió la '''Casa de Bergancia Saxonia-Coburgu y Gotha'''​, también nomada Casa de Bergancia-Wettin**,** que gobernó'l reinu de Portugal dende la xubida al tronu de Pedru V en 1853 hasta que, en 1910, la monarquía foi derrocada nel país.
* La rama miguelista, dirixida pol segundu fíu de Xuan VI, el rei Miguel I de Portugal.

La rama brasilana, dempués de 1921, convirtióse na '''Casa d'Orléans-Bergancia''', que la so xefatura ta disputada ente dos rames: la rama Vassouras, dirixida pol príncipe Luis d'Orléans-Bergancia, y la rama Petrópolis, dirixida pol príncipe Pedro Carlos d'Orléans-Bergancia. La rama constitucional desapaeció cola muerte del rei Manuel II en 1932, de forma que la so reclamación al tronu portugués pasó a la rama miguelista na persona de Duarte Nuno, duque de Bergancia. Tres de la so muerte el liderazgu de la casa pasó al fíu d'elli, Duarte Pio, que ye'l pretendiente actual al tronu de Portugal.

## Xenealoxía

## Referencies

## Enllaces esternos
Llagu Balatón

El **llagu Balatón** (n'alemán *Plattensee;* n'eslovacu *Blatenské jazero*; en llatín *Lacus Pelso*; y en croata *Blatno jezero*) ye un llagu d'agua dulce asitiáu n'Hungría, na rexón de Transdanubia. Ye, con una estensión de 592 km², el llagu mayor d'Europa, y una de les atraiciones turístiques más importantes de la rexón. El principal aporte d'agua que recibe ye la del ríu Zala, mentantu que namái desagua por una canal artificial nomada Sió. Tien 77 km de llargor y 11 km d'anchor, con 3,2 m de fondura media y 236 km de llinia de costa.

La so oriella septentrional, montuna, ye famosa pola so historia y por ser una rexón vinícola importante, mentantu que la meridional, llana, ye conocida poles sos ciudaes turístiques. Balatonfüred y Hévíz desarrolláronse dende bien ceo como llugares de descanso pa xente adinerao, pero nun habría ser hasta finales del sieglu XIX cuando los propietarios de tierres de la rodiada, arruinaos pol ataque de la filoxera a les sos vides, entamaron a construyir cases de veranu pa alquilá-yosles a les clases medies burgueses. La construcción de llinies de ferrocarril en 1861 y 1909 traxeron una medría importante del turismu, magar que'l mayor aumentu de visitantes sería a partir de la década de 1950, cuando aportaron a elli trabayadores húngaros subsidiaos polos sindicatos pa pasar les sos vacaciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eurorrexón Alpes-Mediterraneu

La **[[Eurorrexón]] Alpes-Mediterraneu** (estructura de cooperación internacional) ye un ente creáu, el 10 de xunetu de 2007, por trés rexones italianes (El Piamonte, Liguria y el Valle d'Aosta) y dos rexones franceses (Ródanu-Alpes y Provenza-Alpes-Costa Azul). Abarca una estensión d'alredor de 110.460 km², con una población de más de 17 millones de habitantes. Les ciudaes más grandes son Turín, Xénova y Aosta, n'Italia, y Lyon y Marsella en Francia.

## Mapa

## Referencies

## Enllaces esternos
Norwegian Air Shuttle

**Norwegian** (**DY**, *Norwegian Air Shuttle*) ye l'aereollinia de bandera noruega. Esta compañía tresportó a 33 millones de pasaxeros y llográu unos beneficios de 25,95 mil millones d'euros ente 2016 y 2017. Tien rutes ente 153 ciudaes. Pertenez a l'alianza Airlines for Europe.

## Flota







## Ver tamién

* Aeropuertu de París-Charles de Gaulle
* Aeropuertu de París-Orly

## Referencies

## Enllaces esternos

* Norwegian
Eurorrexón

Una **eurorrexón** ye una estructura, propia de la política europea, creada pa favorecer la cooperación tresfronteriza ente dos o más países europeos. En xeneral nun correspuenden con denguna institución gubernamental y nun tienen poder llexislativu propio, y les sos competencies tán perllimitaes poles de los gobiernos llocales y rexonales. Búscase, cola so creación, promover los intereses comunes de les poblaciones asitiaes a dambos llaos de la frontera.

### Criterios pa crear una eurorrexón
L'Asociación de Rexones Europees Fronterices establez los criterios que vienen darréu pa la identificación d'eurorrexones:

* Una asociación d'autoridaes llocales y rexonales de los dos llaos de la frontera nacional, delles veces con consensu parllamentariu.
* Una asociación tresfronteriza, con un secretariáu fronterizu y un equipu téunicu y alministrativu con recursos económicos propios:.
* Una asociación de llei natural privada, basáu n'asociaciones ensin ánimu de lucru o en fundaciones, esistentes a dambos llaos de la llende interestatal y qu'actúen acordies coles sos respeutives normatives llegales.
* Una asociación de llei natural pública, basada n'alcuerdos entre estaos y nes que participen, xeneralmente, autoridaes territoriales.

La esistencia de formes tan estremaes de formar una eurorrexón fai perdifícil asociar el términu con un marcu llegal concretu, ya que'l funcionamientu d'elles varia enforma ente unes y otres. 

La forma de nombrales son tan variaes como la so estructura. Les más avezaes son: *euregio*, *euregion*, *euroregion*, *eurorégion*, *euroregión*, *euroregione*, *euro-região*, *ευρωπεριοχή*, *europaregion*, *euroregiune*, *grande région*, *еврорегион (evroregion)*, *regio*, *conseil* y *council*.

### Llistáu d'eurorrexones
Recuéyese nel llistáu'l nome llocal de caúna d'elles. Les rexones llístense n'orde cronolóxicu.

Esta ye una llista d'eurorrexones. Les rexones cooperantes de normal tienen distintos nomes (llocales) en cada país participante. Les rexones tán llistaes n'orde cronolóxicu. Tamién se llisten los países participantes y l'añu en que foi fundada la eurorrexón.

## Notas

## Enllaces esternos
* Llista d'eurorrexones del Conseyu d'Europa
Horst Wessel

**Horst Ludwig Georg Erich Wessel**  foi un mimbru del Partíu Nacionalsocialista Obreru Alemán (NSDAP), especialmente conocíu por haber sío l'autor del cantar «Die Fahne hoch», que foi darréu denominada «Horst-Wessel-Lied». La so muerte en 1930, a manes de dos comunistes, foi profusamente utilizada pola propaganda del partíu mientres los siguientes años, que lo alzó a la categoría de mártir del movimientu nacionalsocialista.

## Referencies

## Enllaces esternos
Horst Mahler

**Horst Mahler**  ye un abogáu alemán conocíu por ser miembru fundador de la organización revolucionaria Fracción del Exércitu Coloráu na década de 1970, y darréu poles sos posiciones neonazis y negacionistes.

## Biografía
Fíu de militantes del NSDAP, Mahler sofitó na so mocedá a los movimientos izquierdistes alemanes. Convertir nunu de los miembros fundadores de la Fracción del Exércitu Coloráu (RAF) en 1970 y participó en robos y nel escape de prisión d'Andreas Baader. Fuxó como munchos otros militantes a los campamentos palestinos en Xordania, siendo finalmente encarceláu mientres dellos años nesti país, y depués n'Alemaña.

A principios de la década de 1980, gracies al so nuevu abogáu Gerhard Schröder (futuru Canciller d'Alemaña), foi lliberáu dempués de cumplir dos tercios de la condena, y en 1987 reincorporóse al Colexu d'Abogaos d'Alemaña. Pero mientres la so detención, Mahler camudó les sos opiniones polítiques. N'agostu de 2000, xunióse al Partíu Nacionaldemócrata d'Alemaña (NPD), un partíu alemán d'estrema derecha, y sofitó abiertamente les sos idees.

Foi condergáu en numberoses ocasiones ente 2004 y 2009 polos tribunales alemanes por cuenta del so negacionismu del Holocaustu y la so apoloxía al nazismu.

En xunetu de 2015 foi escarceláu por razones de salú. El 19 d'abril de 2017, Mahler debía reingresar a prisión por cuenta de una serie d'ofienses cometíes mientres la so detención, pero en llugar d'eso escapó del país. Consideráu un fuxitivu, foi arrestáu'l 15 de mayu de 2017 n'Hungría y apurríu a les autoridaes alemanes el 13 de xunu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Caracal aurata

El **gatu doráu africanu** (***Caracal aurata***) ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia Felidae de tamañu mediu que vive nos montes lluviosos d'África central y occidental, dende Guinea Bissau a les rexones fronterices de Kenia y Tanzania ya incluyendo tola rexón del Congo.

## Descripción
Los exemplares adultos presenten tamaños bien variables, ente los 61 y 101,5 cm de llargu, con una cola de 16 a 46 cm y un altor sobro los costazos de 38 a 55 cm. Los machos son más robustos que les femes, con un pesu de 11 a 18 kg frente a los 5,5-6,2 qu'algamen estes. El so aspeutu xeneral pue describise como similar al d'un gatu domésticu pero daqué más poderosu y allargáu, cola cola curtia y oreyes pequeñes. A pesar del so nome, el color de la pelame tamién ye bien variable, con una gama de tonos que van dende l'acoloratáu al amarellentáu o inclusive'l gris fumu. Anque la mayor parte del cuerpu presenta una pelame uniforme, puen reparase manches de tonalidá, tamañu y formes variables nel banduyu y, nel casu d'una de les subespecies, la cabeza. Estos manches nunca son de color negru, sinón simples tonalidaes daqué más escures del so color xeneral. Los animales calteníos en cautividá algamen los 15 años de vida.

## Comportamientu
Dientro de la selva lluviosa, l'hábitat de los gatos doraos africanos ye tan variable como'l so aspeutu, lo qu'esplica la so amplia distribución. Pue atopáse-yos tantu en tierres baxes como en montes, nes riberes de los ríos y los montes de bambús, anque en tolos casos precisen d'una bona cobertoria arbórea.

La caza nun se basa tantu nel acesmo como nos ataques casuales, tanto sobro y dende los árboles como nel suelu. Ente les sos preses inclúyense pequeños antílopes (*duikers*), monos, royedores, damanes y aves. Los vezos d'apareyamientu nun se conocen en fondura por cuenta de la dificultá pa estudiar esta especie nel so mediu.

## Referencies

## Bibliografía

* *Guía de Bolsu de los Mamíferos d'África*, Jonathan Kingdom, 2004.
Crocuta crocuta

La  ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia Hyaenidae.
Habita n'África al sur del Sáhara en praderíes y terrenes abiertos llanos, ausente de la cuenca del ríu Congo, Madagascar y cuasi toa Sudáfrica. Puen atopase inclusive cerca d'asentamientos humanos.
Ye la única especie del so xéneru y nun se reconocen subespecies vivientes. anque mientres el Pleistocenu vivió una subespecie, la hiena de los covarones (*C. c. spelaea*).

## Descripción
Miden ente 100 y 170 cm de llargu y pesen ente 50
y 85 kg (los machos) y ente 55 a 75 kg (les femes) o ente 50 y hasta 90 kg, siendo les femes de mayor tamañu que los machos.
Tienen los miembros anteriores llixeramente más llargos que los posteriores.
El so pelame ye curtiu, ente amarellentáu y acoloratáu, con manches ovalaes ya irregulares de color marrón escuru que falten en cabeza, gargüelu y tórax; clina curtia y arizada; la cola tien una guedeya de pelo llargu y negru. Anque paez un perru, la hiena ta más emparentada colos félidos, y especialmente, colos herpéstidos y vivérridos. La hiena enllordiada ye la especie más grande d'hiena.

## Bioloxía y ecoloxía

El periodu de xestación ye d'unos 110 díes, tres los cualos les femes paren dos críes, escepcionalmente una o trés. La críes nacen colos güeyos abiertos y pesen de media 1,5 kilogramos. En periodos de bayura tienen descendientes femes que suelen permanecer na cla y en periodos d'escasez machos que salen fuera. Los machos algamen el maduror sexual a los dos años, y les femes a los trés.

Cacen en grupos de 10 a 30 individuos, comandados por una fema dominante. Los sos poderosos quexales y potentes mueles tán preparaes pa una alimentación a base de carne, pudiendo encloyar los güesos, dientes y cornamentas de les sos preses. Anque tán consideraes como carroñeres, son cazadores que carroñen cuando ye oportunu. La so dieta abarca dende inseutos a cebres, connochaetes ya inclusive xirafes, alimentándose tanto de cadabres como de preses vives, principalmente de los animales morrebundos y enfermos. Si'l grupu d'hienes nun ye bien numberosu, los lleones suelen ganar, polo que la dentición de les hienes afecha a romper güesos déxa-yos estazar el cadabre primero que lleguen otros carnívoros. Asina, cada hiena pue llevase un cachu, esvalixase y nun dexar nada. Suelen esconder los restos de comida nel fango y la so bona memoria déxa-yos recordar ónde lo dexaron. Les hienes son desaxeradamente intelixentes y munchos espertos les consideren intelectualmente comparables a los osos ya inclusive a los simios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lorisoidea

Los **lorisoides** (**Lorisoidea**) son una superfamilia de primates estrepsirrinos. Son de tamañu pequeñu o medianu, presenten güeyos grandes y frontales, afechos a los sos vezos arborícoles y nocherniegos. Habiten en África y el sureste asiaticu.

## Taxonomía

* Orde Primates

:* Suborden Strepsirrhini
::* Infrorden Lemuriformes
:::* Superfamilia Lemuroidea: lémures
:::* Superfamilia **Lorisoidea**
::::* Familia Lorisidae: lórises, potos y anguatibos
::::* Familia Galagidae: gálagos
:* Suborde Haplorrhini

## Referencies
Preparacionismu

El **preparacionismu**, tamién llamáu supervivencialismu o survivalismu ye'l movimientu d'homes y muyeres que tomen midíes para sobrevivir a un posible caos social xeneralizáu, tanto a nivel llocal, nacional o internacional.

Los preparacionistas tienden atropar alimentos, conocencies, armes y estratexes que-yos dexen superar cualquier situación.

El movimientu preparacionista o prepper n'inglés, como tamién se-yos conoz, Estaos Xuníos d'América nació na década de los años 30 del sieglu XX[1], pola medrana a qu'un nuevu crack económicu como'l de 1929 acabara d'estrozar la economía mundial; anque nun sería hasta la Guerra Fría ente EEXX y la Xunión Soviética cuando se dispararía'l fenómenu.

Autores como John Wesley Rawles consiguieron fama mundial como impulsores d'esti movimientu colos sos manuales y les sos noveles ambientaes en redolaes apocalípticos ónde solo los que se prepararon faciendo atroxu de cebera, sobreviven.

## Tipos de preparacionistes
Los preparacionistas estremar en categoríes según la medrana contra'l que se preparar, pudiendo esistir casu nos que tomen midíes pa dellos escenarios posibles ensin sentise identificaos col restu.

Medrana a un crisis económica. Medrana a una escasez de combustibles. Medrana a un desastre natural como un super volcán como'l que s'atopa sol parque norteamericanu de Yellowstone. Medrana a un cambéu climáticu. Medrana a una guerra nuclear. Medrana a una epidemia mundial. Medrana al Xuiciu Final. Medrana a una invasión estraterrestre. Medrana a una invasión zombie.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pedro de Portugal

**Pedro de Portugal** puede facer referencia a dellos reis y príncipes portugueses:

;Reis:
***[[Pedro I de Portugal]]** (1320–1367).
***[[Pedro II de Portugal]]** (1648–1706).
***[[Pedro III de Portugal]]** (1717–1786).
***[[Pedro IV de Portugal]]** (1789–1834), tamién conocíu como **Pedro I Emperador de Brasil**.
***[[Pedro V de Portugal]]** (1837–1861).

;Infantes:
***[[Pedro I d'Urgel]]** (1187–1258), fíu de Sancho I de Portugal.
***[[Pedro de Portugal, duque de Coímbra]]** (1392–1449), fíu de Juan I de Portugal.
***[[Pedro II de Brasil]]** (1825–1891), fíu de Pedro IV de Portugal.

;Condes:
***[[Pedro de Portugal, conde de Barcelona]]**, (1439-1466), fíu de Pedro de Portugal, duque de Coímbra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xesús González Rato

**Xesús González Rato**  ye un médicu y traductor al asturianu, conocíu poles sos traducciones d'obres tan emblemátiques como Harry Potter y la piedra filosofal o La vuelta al mundu n'ochenta díes de Jules Verne. Tamién tien asoleyao'l  de l'Academia de la Llingua Asturiana.

En 2023 tradució al asturianu *[[El lliriu blancu]]*, el cómic númberu 40 de la serie d'Astérix el Galu.

## Obres
**[[Los solevaos del Bounty]]*
**[[La vuelta al mundu n'ochenta díes]]*
**[[Harry Potter y la piedra filosofal]]*
**[[El coneyín que quier dormir]]*
**[[El tractorín que quier dormir]]*
**[[La elefantina que quier dormir]]*
**[[1984 (novela)|1984]]*
**[[Momo]]*
**[[Astérix y el grifu]]*
**[[La hestoria inacabable (novela)|La hestoria inacabable]]*
**[[El grúfalu]]*
**[[Astérix y los normandos]]*
**[[El xuegu d'Ender (novela)|El xuegu d'Ender]]*
**[[El lliriu blancu]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Nicoletta Orsomando

**Nicoletta Orsomando** (nacida **Nicolina Orsomando**, ) foi una llocutora de radio, presentadora de televisión y actriz italiana. Presentó la primera emisión de la televisión italiana en 1953 y ye considerada como la decana de les llocutores italianes.

## Biografía
Nació en 1929 en Casapulla, nesi momentu na provincia de Nápoles, pero treslladóse cuando entá yera un ñácaru cola so familia a Mazzarino y más tarde a Lavello. Depués colaron a Littoria (anguaño Latina) y finalmente a Roma.

Apaeció per primer vegada'l 22 d'ochobre de 1953 na televisión italiana nun momentu en que la televisión n'Italia entá yera esperimental, como primer llocutora. Presentó un programa para neños, un documental sobre la *[[Encyclopædia Britannica]]*.

En 2010, participó nel programa de variedaes en Rai 1 "Insegnami a sognare", presentáu por Pino Insegno. A principios de 2011, apaeció nel programa *[[Domenica in]]* na sección *In onda*, presentada por Lorella Cuccarini.

Más tarde, tuvo una columna na revista mensual *50 & Più* na que respondía a les cartes de los llectores.

Orsomando morrió nun hospital de Roma'l 21 d'agostu de 2021, a la edá de 92 años.

## Televisión (seleición)
* Llocutora na Rai 1 ente 1953 y 1993
* *L'amico degli animali*, 1956
* *Un disco per l'estate* 1966, 1966
* Premiu Ischia internazionale di giornalismo, 1981-1982
* *Omaggio a Venezia*, 1984

## Cine
* *[[Piccola posta]]*, dir. Steno (1955), ella mesma
* *[[Parenti serpenti]]*, dir. Mario Monicelli (1992), ella messma

## Honores
* Oscar Capitolino (Roma, 1977)
*  Comandante de la Orde al Méritu de la República Italiana (Rome, 1994)

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Luis Laiseka

**Luis Fernando Laiseka Urrutia** , conocíu como **Luis Laiseka**, ye un conocíu políticu vascu d'ideoloxía independentista vasca, conceyal del Conceyu de Güeñes y ex secretariu xeneral d'HB y EH de Güeñes, ente otros cargos.

## Biografía y trayeutoria política

Luis Laiseka nació en Sodupe en 1948. Cuando yera nuevu, en 1968, foi deteníu pola Guardia Civil y foi torturáu. Poles circunstacias sociales, decidió arreyase na política.

Dende mozu afiliar a Aición Nacionalista Vasca (EAE-ANV). Foi cabeza de llista y candidatu a alcalde en Güeñes nes eleiciones del 28 de mayu de 1995 pol partíu políticu Herri Batasuna. El partíu llogró 2 conceyales y él exerció de conceyal, de líder de la oposición y de Vocero del grupu municipal Herri Batasuna nel Conceyu de Güeñes y tamién foi'l secretariu xeneral d'HB en Güeñes.

Nes siguientes eleiciones, nes eleiciones municipales del 13 de xunu de 1999, dempués de qu'HB fuera illegalizada, Laiseka foi cabeza de llista y candidatu a alcalde en Güeñes pol partíu políticu Euskal Herritarrok, que volvió llograr 2 conceyales y Laiseka volvió ser conceyal, líder de la oposición y de Voceru del grupu municipal Euskal Herritarrok nel Conceyu de Güeñes y tamién foi'l secretariu xeneral d'EH en Güeñes.

En 2003, como'l partíu políticu Euskal Herritarrok foi disueltu y el Tribunal Supremu illegalizó los partíos políticos Herri Batasuna y Batasuna, Laiseka y otros vecinos de Güeñes promovieron una candidatures populares municipales. Nel casu de Güeñes presentar so la candidatura *Güeñesko Abertzale Sozialistak* (n'asturianu, Socialistes Nacionalistes de Güeñes), GUAS, a les eleiciones municipales d'España de 2003, onde se presentaron distintes persones independientes, ente elles, la so fía Ziortza Laiseka Alcoceba.

Laiseka tamién fundó xunto con otros la conocida asociación cultural y recreativa de Güeñes *Herriko Geltokia* (n'asturianu, la estación del pueblu), que preside, fundando la *Herriko Taberna* (n'asturianu, Chigre del pueblu o tabierna del pueblu). El Tribunal Supremu incluyir nes llistes de *Herriko Tabiernas* que se deben clausurar.

Ta casáu con Paquita Alcoceba, política y activista vasca, representante de *Gure Esku Dago* y una de los fundadores de *Gure Esku Dago* Güeñes, y el so cuñáu ye Arturo Alcoceba, conocíu periodista y activista del País Vascu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bamboo Airways

**Bamboo Airways** ye una aereollinia con base en Ciudá Qui Nhon, Vietnam. Foi fundada en 2017 y fai vuelos chárter en 2019 a Vietnam y Asia.

## Destinos

### Asia

### Vietnam
*Ciudá Ho Chi Minh
*Ḥanói
*Da Nang
*Thanh Hoa
*Dong Hoi
*Hue
*Quy Nhon
*Nha Trang
*Buon Me Thuot
*Ha Long
*Phu Quoc

## Flota
La flota de Bamboo Airways inclúi los siguientes aviones (en febreru de 2019):
*5 Airbus A320
*1 Airbus A321 neo

*24 Airbus A321 neo (Entregues ente 2019 - 2022)
*20 Boeing 787 Dreamliner (Entregues ente 2019 - 2022)

## Referencies
Gure Esku Dago

***Gure Esku Dago, GED*** (*Ta nes nueses manes*, n'asturianu), oficialmente denominada *Gure Esku Dago GED-EH Kultura Elkartea* (*Ta nes nueses manes-Asociación cultural del País Vascu*, n'asturianu), ye una asociación cultural española que se define como una iniciativa ciudadana plural y participativa, que trabaya pol derechu a decidir del pueblu vascu, ufiertando'l so sofitu a diverses iniciatives locales y entamando consultes en distintos territorios.

## Historia
El 8 de xunu de 2014 entamóse una cadena humana que xunió Durango con Pamplona pol derechu a decidir en del territoriu d'Euskal Herria y xuntó a más de 150.000 persones.

El 8 de payares de 2014, na sablera de Zurriola, entamóse un gran mosaicu, formosu y coloríu con 10.000 persones, coles mires de felicitar al pueblu escocés, dar ánimos al pueblu catalán a les puertes de la consulta y dar un pasu más pol derechu a decidir en Euskal Herria.

A partir del añu 2016 Gure Esku Dago tuvo entamando consultes locales pol derechu a decidir.

Diversos actores sociales sofitaron a Gure Esku Dago, como actores, cantantes, deportistes, cocineros... Ente los partíos: Partíu Nacionalista Vascu, Podemos, Eusko Alkartasuna, Aralar, Alternatiba, Sortu, Esquerra Republicana de Catalunya, Partíu Demócrata Européu Catalán...

## Referencies

## Enllaces esternos
Peyton List

**Peyton List** pue referise a:

*Peyton List (1986−), actriz d'Estaos Xuníos; interpreta a "Jane Sterling" na serie de televisión *Mad Men”
*[[Peyton List (actriz nacida en 1998)|Peyton List]] (1998-), actriz d'Estaos Xuníos; interpreta a "Emma Ross" na serie de Disney Channel *
Comoranu

**Comoranu** pue referise a:

* Relativu a Les Comores, estáu insular nel océanu Índicu.
* Idioma comoranu, llingua falada en Comores y en Mayotte.
Hugo Ferdinand Boss

**Hugo Ferdinand Boss**  foi un xastre y empresariu alemán fundador de la casa de moda Hugo Boss AG y un convencíu partidariu nacionalsocialista que llogró la llicencia del Tercer Reich pa la confección de los uniformes militares del réxime de Hitler nel periodu previu a la Segunda Guerra Mundial y mientres esti periodu pa les Waffen-SS y la Wehrmacht.

## Referencies

## Enllaces esternos
Javier Fernández

Col nome de **Javier Fernández** podemos referinos a:

*Javier Fernández Fernández, políticu asturianu, presidente del Principáu d'Asturies de 2012 a 2017.
*Javier Fernández, yudoca español.
*Javier Fernández Abruñedo, futbolista español.
*Javier Fernández López, patinador artísticu sobre xelu español;

## Referencies

## Enllaces esternos
Tatenokai

El Tatenokai (,  foi una milicia privada con enclinos d'ultraderecha, conservadores y nacionalistes que foi creada en Xapón col fin de defender los valores tradicionales xaponeses y devolve-y la importancia al Emperador. Foi fundáu en 1968 y lideráu pol autor Yukio Mishima.
Suricata suricatta

El  ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia Herpestidae qu'habita la rexón del desiertu de Kalahari y el Namib n'África.

## Carauterístiques
El suricatu ye una de les mangostes más pequeñes; los machos tienen un pesu permediu de 731 g y les femes de 720 g. El cuerpu y miembros d'estos animales son llargos y espodaos, con un llargor de cuerpu y cabeza d'ente 25 y 35 cm. La cola ye delgada y un pocu allargada, midiendo 175-250 mm. A diferencia de la mayoría de les mangostes escarez d'abondosa pelame.

La cara tien forma cónica, terminando en punta na ñariz y arrondada na parte posterior de la cabeza. Les oreyes son pequeñes y tienen forma de media lluna. El color de la pelame varia xeográficamente. Na rexón sur de la so distribución, el color del pelo ye más escuru, con un tinte más claru nes rexones más grebes. Xeneralmente el color ye gris motudu, canela o marrón con tinte plateado. La ñariz ye marrón. La parte ventral del cuerpu ta parcialmente cubiertu con pelo. Les garres de los miembros anteriores tán afeches pa escargatar y la cola ye mariellu-canela cola punta de color negru. Adicionalmente, tien parches de color negru alredor de los güeyos. Tien bandes de color negru que traviesen la rexón dorsal sacante la cabeza y la cola.

## Bioloxía y ecoloxía

Ye una especie diurna y de costumes sociales. Son animales escavadores, que viven en grandes redes soterrañes con múltiples entraes. Namái les dexen mientres el día. El tamañu de les colonies pue algamar los 40 individuos.

El suricatu ye principalmente insectívoru, pero tamién s'alimenta d'invertebraos, güevos, componentes vexetales. Estos busquen alimentu regularmente en busca d'estos elementos, escavando nel suelu, la yerba, y debaxo de les roques. La so dieta ta conformada pol 82 % d'inseutos, 7 % d'arácnidos, 3 % de ciempiés, 3 % de milpies, 2 % de reptiles y 2 % d'aves.

Habiten les zones más grebes y abiertes que cualesquier otra especie de mangosta. Atópase-yos n'árees de sabana y llanures abiertes y la so distribución depende del tipu de suelu, con preferencia de suelos firmes y duros p'asitiase.

Sos depredadores más frecuentes son aves como les ferres y les águiles, principalmente la águila marcial, y mamíferos carnívoros como lleopardos, chacales y caracales.

## Referencies
Lycaon pictus

El  ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia Canidae. 

## Descripción
Pertenez a un xéneru *Lycaon*, del cual ye'l so únicu representante vivu. Ye endémicu del continente africanu, atópase n'ambientes como sabanes. El so nome científicu significa *llobu pintu*, faciendo referencia a la so pelame tricolor de manches o pintes negres, blanques y color ferruño distribuyíes irregularmente, sacantes el focicu y el gargüelu, que siempres son prietos y de la última metá de la so cola, que siempres ye blanca. Resulta carauterísticu de la especie que nun haiga dos individuos col mesmu patrón de manches. Ye la única especie de cánidu que tien cuatro deos nos pies y nes manes. Pue llegar a midir hasta 75 cm d'altor na cruz y superar los 30 k de pesu.

## Comportamientu

Los licaones cacen en menaes. Ye'l meyor cazador del mundu con un porcentaxe d'ésitu d'ente un 70 y un 89% según diverses fontes: de diez caceríes hasta nueve saldase con ésitu. La so presa preferida ye l'impala y tamién otros ungulaos similares de tamañu mediu. Son conocíos pola so resistencia y por ser astutos cazadores, reparóse-yos cazando preses por relevos, o inclusive bloquiando una vía d'escape potencial d'una presa, a la que finalmente vencen por escosamientu. Emiten soníos carauterísticamente chillones o chirriantes, asemeyaos a los d'un páxaru. Anque nun ye considerada una especie puramente territorial, sí qu'ocupen enormes árees de campeo que puen tomar de cincuenta a doscientos quilómetros cuadraos. Ye frecuente que s'asolapen les árees de campeo de distintes menaes. Son de normal esquivos, y a diferencia d'otros cánidos, son desaxeradamente difíciles d'adomar.

El tamañu de les sos menaes ye bien variable, dende les formaes namái polos proxenitores y la so camada hasta agrupaciones de más de trenta individuos. El periodu de xestación bazcuya ente sesenta y tres y setenta y dos díes y paren de cinco a ocho cachorros per camada.

## Amenaces
El licaón atópase catalogáu dientro de les Llista Colorada d'Especies Amenaciaes de la UICN como "En peligru". Les principales amenaces a les que tien que faer frente son la persecución direuta pol ser humanu, el tresformamientu y fragmentación de los sos territorios y l'espardimientu d'enfermedaes infeicioses como la rabia, munches vegaes tresmitíes por perros domésticos y amontesaos. Amás, el so tamañu relativamente pequeñu los facen vulnerables a la depredación por lleones, hienes, cocodrilos y lleopardos raramente, especialmente nel casu de menaes amenorgaes. Calcúlase que nel añu 2007 queden menos de seis mil individuos partíos por una serie d'enclaves a lo llargu y anchu del África sosaḥariana, ocupando una amenorgada porción del so área histórica de distribución.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** (n'euskera: *Gasteiz*, en castellanu: *Vitoria*) ye la capital de la provincia d'Álava y tamién del País Vascu.

## Datos d'interés
* Llocalización: 42°51′N, 2°41′O
* Altitú: 525 metros
* Población: 222.329 habitantes (2002)
* Xentiliciu: vitorianu, vitoriana, gasteiztarra (euskera).

## Fiestes

* 28 d'abril - San Prudencio
* 25 de xunetu - Día del Blusa (los blusas son mozos que van vestíos con blusones típicos de los aldeanos y xeneralmente organizaos en Cuadrilles).
* 4 al 9 d'agostu - Fiestes de La Blanca
* Llunes siguiente a la virxe de setiembre (8 de setiembre) - Romería d'Olárizu.

## Barrios
Casco Viejo, Zaramaga, Zabalgana, Ensanche, El Pilar, Lovaina, Salburua, Txagorritxu, San Martín, Mendizorroza, Ariznavarra, Aranzabela, Arambizcarra, Arana, Judizmendi, Santa Lucía, Adurza, San Cristóbal, Ali-Gobeo, Sansomendi, Arriaga-Lakua, Abechuco.

## Vitorianos ilustres
* Julián de Apraiz
* Luis Aranburu
* Federico Baraibar
* Ricardo Becerro de Bengoa
* Manuel Iradier
* Sebastián de Iradier (1809 - 1865)
* Miguel Odriozola (1903 - 1974)
* Julio César Santoyo

## Referencies

## Enllaces esternos
Aitor García

** Aitor García Flores **  ye un .

## Trayeutoria
El 31 de xineru de 2019 fichó como cedíu pol Real Sporting de Xixón.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
Cúpula de la Roca

La **cúpula de la Roca** (n'árabe,**قبة الصخرة** *Qubba<sup>t</sup> aṣ-Ṣaẖra*) ye un templu islámicu asitiáu en Xerusalén, nel centru del monte del Templu. Foi construyíu ente los años 687 y 691 pol novenu califa, *Abd al-Malik*. Ensin cambeos esenciales mientres más de trelce sieglos, ye unu de los llugares más representativos de la ciudá.

Los musulmanes creen que la roca que s'atopa nel centru de la cúpula ye'l puntu dende'l que Mahoma xubió de manera milagrosa al cielu p'axuntase con Dios, acompañáu pol ánxel Gabriel (Layla al-Miraj). Ye un llugar sagráu pa los musulmanes.

Los xudíos, que la denomen *Kipat Hasel* (כיפת הסלע), afirmen qu'esti llugar foi onde Abraham (*Ibrahim*) tuvo a piques de sacrificar al so fíu *Isaac* por orde d*'Elohim*. Ye tamién el llugar au Jacob vio la escalera escontra'l cielu, y au s'atopaba'l templu de Xerusalén. Otres tradiciones xudíes dicen que ye'l puntu au se punxo la primer piedra pa construyir el mundu. L'islam recueye tamién la tradición del sacrificiu d'Abraham, magar que nesta tradición el fíu nun yera Isaac, sinón el primoxénitu, Ismael.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Cúpula de la Roca  Imaxe virtual con AutoCAD (1995).
* Cúpula de la Roca Imaxe de l'interior.
Sueca

**Sueca** pue referise a:

* Sueca, conceyu y llocalidá de la Comunidá Valenciana
* Persona nacida en Suecia.
Paquita Alcoceba

**Francisca Alcoceba Isusi** , conocíu como **Paquita Alcoceba**, ye una conocida politica y activista vasca.

## Biografía y trayeutoria política
Paquita Alcoceba nació en Güeñes en 1948, siendo la mayor de cuatro hermanos. El so hermanu ye Arturo Alcoceba, conocíu periodista y activista vascu y ta casada con Luis Laiseka, conocíu políticu vascu y ex conceyal de Güeñes.

Empezó la so trayectoria política dende moza, nel ámbitu municipal y nacional. Foi candidata pol partíu políticu Herri Batasuna en Güeñes, nes eleiciones municipales d'España de 3 d'abril de 1979 y foi candidata a eleiciones municipales tamién n'otres ocasiones (Euskal Herritarrok, Eusko Abertzale Ekintza...).

Ye miembru activu de Gure Esku Dago dende la so creación y ye una de les representantes de Gure Esku Dago de Bizkaia. Tamién ye una de los fundadores de Gure Esku Dago en Güeñes y ye anguaño'l so vocal y tesorera.

## Referencies
Indies Occidentales Daneses

Les **Indies Occidentales Daneses** (en danés, *Dansk Vestindien*) o Antilles Daneses foron una colonia danesa nel Caribe, formada poles islles de Saint Thomas (83 km²), Saint John (49 km²) y Saint Croix (220 km²). La Compañía Danesa de les Indies Occidentales y Guinea ocupó la islla, despoblada, de Saint Thomas en 1672, y Saint John en 1675. En 1733 compró-y la islla de Saint Croix a la Compañía Francesa de les Indies Occidentales. Cuando la compañía danesa quebró, en 1755, el rei de Dinamarca y Noruega asumió'l control direutu de les trés islles. Gran Bretaña ocupó la colonia en 1801-02 y 1807-15, nel contestu de les guerres napoleóniques.

L'oxetivu de los colonizadores daneses yera participar nel lucrativu comerciu triangular pol que se llevaben armes de fueu y delles mercancíes a África, aú se cambiaben por esclavos que yeren tresportaos al Caribe pa trabayar nes plantaciones de zucre. La etapa final del comerciu triangular suponíala la esportación de cargamentos de zucre y ron a Dinamarca. La economía de la colonia dependía del trabayu esclavu, y tres de l'abolición oficial de la esclavitú en 1848 la economía colapsó. En 1852 el parllamentu danés debatió por primer vegada la venta de la colonia, que yá yera una carga pal presupuestu del país y non una fonte d'ingresos. De magar Dinamarca tentó de vender la colonia o cambiala por otra, a Estaos Xuníos a finales del sieglu XIX y al Imperiu alemán a primeros del sieglu XX. Finalmente, vendiéron-yles a Estaos Xuníos por 25 millones de dólares, que tomaron el control d'elles el 31 de marzu de 1917, día nel que se convirtieron nes Islles Vírxenes Americanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
CAN

**CAN** fai referencia a dellos artículos:

## Organizaciones ya instituciones
* **[[Comunidá Andina]] **, organización rexonal económica y política constituyida por Bolivia, Colombia, Ecuador, y Perú.
* **[[Centru Alministrativu Nacional]]**, sector de la ciudá de Bogotá.
* **[[Caxa Navarra]]**, institución financiera de calter benéficu-social con sede en Pamplona, España.
* **[[Aeropuertu Internacional de Cantón-Baiyun]]** (China) na so códigu IATA.
* **[[Canadá]]**, según les sigles emplegaes pol Comité Olímpicu Internacional.

## Electrónica
* **[[Bus CAN]]**, emplegáu na comunicación de sistemes electrónicos del automóvil.
* **[[Rede d'área de campus]].
* **Content Addressable Network**, rede p2p.

== Fútbol ==
* **Copa Africana de Naciones.
* '''Campeonatu Africanu de Naciones.
CSN

Les sigles **CSN** pueden designar a:

* **[[Comunidá Suramericana de Naciones]]**.
* **[[Conseyu de Seguridá Nuclear]]** d'España.
* **[[Companhia Siderúrgica Nacional]]** de Brasil.
* **[[Centru Sismolóxicu Nacional]]** de Chile.
* **[[Crosby, Stills & Nash]]**, grupu musical d'Estaos Xuníos.
* **[[Comcast Sports Network]]**, cadena de televisión d'Estaos Xuníos.
## Referencies

## Enllaces esternos
Maria Arredondo

**María Sødal Arredondo**  ye una actriz, cantante y presentadora de televisión noruega.

## Referencies

## Enllaces esternos
*