Turcu

El **turcu** (*Türkçe* ou *Türk dili*) ye una llingua pertenciente al grupu túrquicu, consideráu davezu un subgrupu dientro de les llingües altaiques. Anque otres llingües del grupu túrquicu asemeyense abondo al turcu (l'azerbaixanu, el turcomanu), les diferencies d'orde fonolóxicu, morfosintácticu y léxicu lleguen a ser importantes. 

Al turcu faláu en países como Bulgaria, Grecia, Iraq, la Macedonia del Norte y Rumanía conózse-y tamién como "turcu otomanu (*Osmanlı Türkçesi*). Pal *World Agenda* en 1999 yeren más de 61 millones los falantes, 46 millones na propia Turquía.

Tien tamién abondos falantes nos países onde viven numberoses comunidaes d'emigrantes turcos: Alemaña, Austria, Bélxica, Suiza y Francia

Tipolóxicamente ye una llingua aglutinante, na que s'usen básicamente sufixos y perpocos prefixos. Ye amás una llingua SOV (Suxetu-Oxetu-Verbu) y fai usu d'un sistema percomplexu d'harmonía vocálica. 

## Escritura
El turcu conoció munchos sistemes d'escritura, per orde cronolóxicu: l'alfabetu del Orkhon, l'alfabetu uygur y l'alfabetu árabe. Esti caberu ye'l que s'usó pal turcu anatoliu dende'l sieglu XIII al 1 de payares de 1928, data na que se proclamó oficial la nueva escritura llatina decidida por Mustafa Kemal, *Atatürk*, dientro les sos polítiques al tiempu nacionalistes y modernizadores de la sociedá turca. 

L'alfabetu turcu tien 29 lletres: A, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z

## Pronuncia

### Tableru d'equivalencies

## Gramática

El turcu tien sufixos a esgaya, y namái una clas de prefixos: los superlativos reduplicaos (*beyaz* = "blancu", *bembeyaz* = perblancu; *mavi* = azul, *masmavi*= mui azul, etc.). Cada pallabra pue llevar abondos sufixos: dalgunos creen nueves pallabres, otros valen pa indicar la función gramatical 

Ente los gramaticales, el sustantivu turcu lleva, bien sufixos de casu, bien sufixos posesivos, bien delles formes pospuestes del verbu *olmak* (ser, tar), pero toos desixen siempre harmonía vocálica coles formes del sustantivu: p.ex.: *Uvieu**da*** (n'Uviéu) pero ''Madrid**'de***(en Madrid). Más exemplos de la sufixación turca: 



Los axetivos turcos nun se declinen d'esta manera, nun siendo cuando tán sustantivaos. 

Otru exemplu tenémoslo nesta fras sacada del periódicu [[Cumhuriyet]] del [[16 d'agostu]] de [[2005]]: 

'''Türkiye'de modayı gazete sayfalarına taşıyan, gazetemiz yazarlarından N. S. yaşamını yitirdi'''

onde apaecen tolos casos posibles menos el xenitivu

 ***Türkiye'de*** "en Turquía" (locativu) 
 ***modayı*** "la moda" (acusativu de ''moda'')
 ***gazete*** "periódicu" (nominativu) 
 ***sayfalarına*** "a les sos páxines" (dativu; ''sayfa'' "páxina", 
 ''sayfalar'' "páxines",
 ''sayfaları'' "les sos páxines")
 ***taşıyan*** "que llevó" (participiu de ''taşı-'')
 ***gazetemiz*** "el nuestru periódicu" (nominativu)''gazete'' "periódicu"
 ***yazarlarından*** "de los sos escritores" (ablativu; ''yazar'' "escritor")
 ***N. S.*** [nome propiu] (nominativu)
 ***yaşamını*** "la so vida" (acusativu; ''yaşam'' "vida")
 ***yitirdi.**'' "perdió" (pasáu de ''yitir-'' "perder")

traducíu: 

**Morrió ún de los escritores del nuesu periódicu, N.S,, quien llevó la moda a les páxines de los periódicos en Turquía.*' 
 

 

El sistema verbal turcu caracterízase pola bayura de distinciones de tiempu, mou y aspectu: 
Dellos exemplos.

 *gel-* "venir",
 *gelme-* "nun venir", 
 *geleme-* "nun ser quien a venir",
 *gelebil-* "poder venir",
 *Gelememiş* "paez que nun puede venir" (presente "narrativu")
 *Gelememişti* "nun pudieran venir."
 *Gelemeyeceğim* "Nun voi poder venir"
 *Gelememiş miydiniz?* "¿Qué ye que nun pudistis venir?"



Más exemplos 

 *dövmek* = "pegar" a daquién
 *dövülmek* = "ser pegáu" (pasivu)
 *dövünmek* = "pegase" a ún mesmu (reflexivu)
 *dövüşmek* = "pegase" ente varios (recíprocu)
 *dövdürmek*= "facer pegar a daquién" (factitivu)

== Léxicu ==

El turcu emplega dafechu'l so calter [[llingua aglutinante|aglutinante]] pa formar pallabres nueves a partir de nomes y raíces de verbos

Un exemplu a partir d'un sustantivu: 

 *göz* "güeyu",
 *gözlük* "lentes"
 *gözlükçü* "daquién que vende lentes"
 *gözlükçülük* "l'actividá de vender lentes" 

La mayor parte del cuerpu léxicu turcu ye d'orixe altaicu. Sicasí, desque los turcos se conviertieren al [[Islam]], los empréstamos de voces [[idioma árabe|árabes]] y [[Persa|perses]] nun dexaron de medrar. Inda güei, tres la reforma entamada por [[Mustafa Kemal|Atatürk]], l'emplegu d'estes formes ta perespardíu, y el diccionariu de l'Academia Turca (*Türk Dil Kurumu*, TDK) recueye 6500 arabismos y cásique 1500 persianismos.

=== Arabismos ===

*cevap*, "rempuesta"; *aile*, "familia"; *saat*, "hora; *kitap*, "llibru"; *kelime*, "pallabra", *misafir*, "parroquianu"; etc.

=== Persianismos ===

*tembel*, "vagu"; *rüzgâr*, "vientu"; *zor*, "difícil, abegosu"; etc.

=== Galicismos ===

El diccionariu de la TDK recueye casi 5000 galicismos, adaptaos siempre a la ortografía turca: 

*şoför*, "xofer"; *asansör* "ascensor; *kalite* "calidá"; etc.

=== Coincidencies turcu - llingües iberorromániques ===

Por aciu del superestratu [[árabe]], les [[Iberorrománicu|llingües iberorrómaniques]] comparten col turcu dellos vocablos desconocíos n'otres [[llingües romániques]]: tr *zeytin* - "azeituna / aceituna"; tr *bornoz* - "albornoz"; tr *mahzen* - "armazém / almacén"; tr *hatta'' - "até /hasta"; etc.

## Frases corrientes

AsturllionésTurcu
síevet
nonhayır
holamerhaba
graciesteşekkür ederim
por favorlütfen
perdónafedersiniz
de nadabir şey değil
bones nuechesiyi geceler
adioshoşça kalın
¿qué hora ye?saat kaç?
¿Ú ta l'hotel?Otel nerede?
¿D'onde yes?Nerelisin?
Soi d'UviéuUviéuluyum
¿Yes d'Estambul?istanbullu musun? 
QuiéroteSeni seviyorum
Voi pa TurquíaTürkiye'ye gidiyorum


## Referencies

## Enllaces esternos

*  Türk Dil Kurumu  Academia de la Llingua Turca
*  Cursu de turcu