Antella

**Antella** ye un conceyu de la Comunidá Valenciana, España. Perteneciente a la provincia de Valencia, na comarca de la Ribera Alta.

## Xeografía
Asitiáu ente'l ríu Júcar y les estribaciones de la sierra de Tous. La superficie del términu ye bien accidentada, sacante una estrecha franxa riberana del Júcar. Los principales altores son: la Llomba Llarga (312 m.), Moreres (221 m.) Cantalares y Rodeno. El ríu Júcar que crucia'l términu de noroeste a sureste sirve de llende con Sumacàrcer. Nes partes montascoses del términu hai pinares bien tremaos y camperes.

El pueblu ta asitiáu na marxe izquierda del Júcar.

### Llocalidaes estremeres
El términu municipal de Antella parte coles siguientes llocalidaes:

Alberic, Alzira, Càrcer, Cotes, Gavarda, Sumacàrcer y Tous, toes elles de la provincia de Valencia.

## Historia
La población ye d'orixe musulmán; d'antiguo nel términu hubo un pobláu llamáu *Xarquia*, que foi abandonáu por causa de los repitíos llenes del Júcar. Los sos habitantes construyeron l'actual pueblu, nun llugar más eleváu sobre'l calce normal del ríu; magar ello, Antella sufrió diversos llenes, dalgunes de les cuales fueron bien importantes mientres el sieglu XIX.

Sicasí, el nome de la población ye d'orixe llatín indireutamente y de les llingües romances del antiguu Reinu de Valencia, direutamente, y vien de **antella** (anticula), esto ye, "compuertes".

## Alministración
.

## Demografía

## Economía
El regadío ta destináu cuasi puramente a la producción de naranxes y kakis. L'amenorgáu secanu dedicar a algarrobos y olivares.

Pa riegos utilicen agües de l'Acequia Real del Júcar que tien una presa dientro d'esti términu; tamién hai motores pa la estracción d'agües soterrañes. La ganadería ye doméstica.

## Monumentos

### Monumentos relixosos
* **Ilesia de la Inmaculada Concepción**. Fecha de principios del sieglu XVIII, foi llevantada sobre la cortil d'una antigua mezquita y ye d'estilu churrigueresco.
* **Ermita del Cristu de l'Agonía**. Na falda del monte de la Creueta a la fin d'unu guapu paséu gradiáu y con capiyes de la vía crucis, d'estilu góticu construyíes con lladriyos roges a cara vista en qu'asitiaren retablos d'azulexos coles estaciones, protexíos por un marcu con tela metálico.

### Monumentos civil
* **Casa de les Compuertes**. 
Construyir por primer vegada l'añu 1732, adscrita a allugar nel so interior los trés compuertes poles qu'al llevantales dexaben pasar l'agua del ríu Júcar a l'Acequia Real, sirviendo tamién pa regular el caudal de la acequia. La casa ta asitiada xunto al cálcer, sobre una ponte de piedra de tres arcos y con dos barandilla a los llaos. Dientro d'ella hai tres compuertes de les que dos pertenecen a la comunidá de regantes y son les del antiguu riego, y la otra un pocu mayor ye propiedá del Duque de Hijar, caúna d'elles correspuende nun arcu de la mentada ponte, son unos grandes y gordos tableros de 9 palmos de llatitú que xubiendo y canalón per mediu d'unos espirales asitiaos convenientemente sirven de dique o contra cálcer pa detener y faer recular l'agua del ríu cuando quier quitar na acequia y pa graduar la cantidá que se desea dexar entrar. Na parte alta de la casa hai una especie de galería o mirador en qu'a un palu alto ponse una bandera que sirve de señal a los trabayadores del campu de mano y dexar los trabayos. Enriba d'una puerta d'entrada nuna llábana de mármol negro lléose la siguiente inscripción: "Añu 1835, terceru del Reináu de Sabela II y siendo "Baille Xeneral" El señor Antonio González Alborç, fíxose la obra sólida del cálcer de los caudales de la Comunidá de Regantes de la Real Acequia d'Alzira". 

Foi reconstruyida totalmente respetando no posible la so estructura anterior a la "riuà" del 1982. La Casa de la Comunidá o de Regantes foi afarada hasta los sos fundamentos pola fuerte corriente de les agües del ríu y nun se volvió edificar, debíu, seique, a que perdiera la función pa la que fuera fecha.

* **Casa del rei.**
Esti edificiu ta na plaza del mesmu nome. Dende'l cálcer puede llegase pol cai Pintor Lozano, antigua cai del arrabalde. La plaza construyir al primeru terciu del sieglu XIX, por que los carruaxes de los síndicos de la acequia pudieron entrar nel corral de la casa. La casa, una casona noble diez esti nome a la realeza de la acequia y yera, ye, el llugar onde s'axunten los síndicos de los pueblos que riega la acequia real añalmente pa les asamblees de la acequia.

* **Torre árabe**.
La torre de Antella ye la última muerte histórica de que foi'l castiellu-casa solariego del Señor Territorial de Antella y llevantóse nel centru de tola edificación. La torre ye d'estilu mudéxar y forma rectangular, y nun tien la turria como ye habitual nesti tipu de construcciones pal so meyor sustentación, por que esta torre construyóse amenorgando la espesura de les sos parés pela parte interior, colo cual resulta qu'a midida que se xube nos pisos cimeros, estos tienen una mayor superficie interior. Al sieglu XIX foi utilizada coma prisión.

## Llugares d'interés
* **L'Assut de Antella** (el cálcer de Antella). La pieza fundamental de la infraestructura hidráulica de la Acequia Real del Júcar ye, amás de la mesma acequia, el cálcer de Antella, que sirve como presa pa derivar parte de les agües del ríu na Acequia. La so importancia espresar nel fechu de que s'atopa representáu nel escudu de la población. Y les agües sobrantes siguen el so cursu sobresaliéndolo nel so primer tramu o bien dexaes salir polos "portiellos". Empieza a construyise l'añu 1239 y remata el 1260.

## Fiestes y celebraciones
* **Fiestes patronales**. Tradicionalmente, estes fiestes celebraben los díes 8 y 9 d'avientu n'honor a la Puríssima Concepción y el Santísimu Cristu del Calvariu. Pola mor del mal tiempu d'esta dómina del añu, les fiestes patronales treslladóse a partir de 1977 a les feches veraniegues del 6 y 7 d'agostu.
* **[[Salpassa|La Salpassa]]**. Yera un actu tradicional que se celebraba na Selmana Santa, y consistía tocantes a que'l rector, el día del miércoles Santu visitaba toles cases del pueblu por bendiciles portante un crucifixu y replegar los donativos. Al capellán acompañábenlu la escuela y tola población infantil, que llevaba unos mazos de madera, coles que daba fuertes golpes enriba'l suelu, coles mesmes que daben berros parafrasiando estrofes como la que dicía: Güevos a la paliza; Güevos al ponedor; A pega-y garrotazos; al señor capellán" produciendo un fuerte ruíu y sonadiella qu'enllenaba d'allegría a los pequeños y d'allegría a los mayores. Cutir de les mazos sobre'l suelu tenía como oxetivu matar al diañu, matar a los xudíos y a los duendes o espíritus malinos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Antella

* Web Antellense - La veu del poble.