Universidá de California

La **Universidá de California** ye un sistema públicu d'universidaes nel estáu federáu de California, nos Estaos Xuníos d'América. Sol Plan Maestru pa Educación Cimera de California, ye unu de los trés sistemes públicos d'educación cimera xunto col de la Universidá Estatal de California (CSU) y los Colexos Comuñales de California (CCC).

## Información xeneral
La Universidá de California tien un alumnáu combinao (pregrado y posgráu) de más de 191.000 estudiantes, y más de 1.340.000 egresados d'esti sistema d'universidaes viven y trabayen güei día en tol mundu. El so presupuestu total en 2009, sumando'l de toles instituciones que la componen más los programes globales, foi de 7.800 millones de dólares, lo que lo convierte nel docenu más eleváu de los Estaos Xuníos. 

El sistema de la Universidá de California apigura les siguientes sedes:
*Universidá de California en Berkeley
*Universidá de California en Davis
*Universidá de California en Irvine
*Universidá de California en Los Angeles
*Universidá de California en Mercé
*Universidá de California en Riverside
*Universidá de California en San Diego
*Universidá de California en San Francisco
*Universidá de California en Santa Bárbara
*Universidá de California en Santa Cruz

La so primer universidá, UC Berkeley, foi fundada en 1868, ente que la so décima y más nueva, UC Mercé abrir na seronda del 2005. Toes almiten estudiantes de pregrado y posgráu, con dos esceición: la UCSF almite namái a estudiantes de posgráu y profesionales de ciencies médiques y de la salú.

Les universidaes del sistema se jactan de tener un gran númberu de facultaes prestixoses en casi tolos campos de la conocencia. Ocho de les sos universidaes con programes de posgráu tán clasificaes ente les 100 primeres universidaes de los Estaos Xuníos según el* O.S News and World Report* y el *Academic Ranking of World Universities*, seis ente les 50 primeres, y dos ente les 25 primeres. El sistema ye consideráu como un modelu pa otres instituciones públiques nos Estaos Xuníos. 

Ente que el sistema representa la rede más importante d'universidaes públiques del estáu, la función d'educación xeneralista dexóse en manes del sistema de la Universidá Estatal de California. Ésti concéntrase más en dar educación práctica pa usu direutu nel trabayu ente que la rede de la Universidá de California ocupar d'otorgar educación teórica que prepara a los sos alumnos p'adquirir trabayos que riquen niveles más altos d'educación, como caderalgos, doctores, abogaos, y negociantes d'altu rangu. Comparando dambes, solamente la Universidá de California ta facultada pa otorgar doctoraos, daqué que-y da un mayor prestíu xunto con meyores resultaos nos rankings nacionales.

## Historia

En 1849, l'estáu de California ratificó la so primer constitución, que contenía l'oxetivu espresu de crear un sistema educativu completu, incluyendo una universidá estatal. Aprovechando l'acta de Congresu *Morill Land Grant Act*, la Llexislatura Estatal de California estableció un colexu d'Agricultura, Minería, y Artes Mecániques en 1866. Anque esti colexu foi dotáu d'abondos fondos, escarecía de terrenes onde instalase.
Per otru llau, el ministru congregacional Henry Durant, un exalumno de Yale, estableciera la privada Academia de Contra Mariña'l 20 de xunu de 1853 n'Oakland. El llugar inicial taba ente les cais 12 y 14 nel centru d'Oakland, la cai Harrison y la cai Franklin. El so oxetivu final yera crear un colexu, lo cual consiguió en 1855 cola creación del *College of California*. Esperando espandise y recaldar fondos, el alministradores del College of California formaron la *College Homestead Association*, que pudo adquirir 160 acres (650.000 m²) de tierra no que ye agora Berkeley en 1866.
 
El Gobernador Frederick Low favoreció l'establecimientu d'una universidá estatal basada sobre'l plan de la Universidá de Michigan, y asina puede ser consideráu en ciertu mou como'l fundador de la Universidá de California. En 1867, suxirió una fusión del yá esistente College of California cola yá propuesta universidá estatal. Los administradoresdel College of California aceptaro xunise col colexu estatal, pero so una condición: que non yá hubiera a cencielles un "Colexu d'Agricultura, Minería y Artes Mecániques", sinón una universidá completa. Finalmente l'establecimientu de la Universidá de California foi robláu pol Gobernador Henry H. Haight (socesor de Low) el 23 de marzu de 1868. 

El segundu presidente de la Universidá de California, Daniel Coit Gilman, abrió'l campus de Berkeley en setiembre de 1873. Esi mesmu añu, el *Toland Medical College* (Colexu Médicu de Toland) aceptara ser el "Departamentu Médicu" de la Universidá; darréu evolucionó pa convertise na UCSF. En 1878, la Universidá estableció la so primer escuela de derechu en San Francisco con una donación de US$100.000 de Serrano Clinton Hastings; güei ye'l *Hastings College of Law* (Colexu de Derechu Hastings).

En 1905, la Llexislatura estableció una *University Farm School* que s'allugó en Davis y en 1907 una *Citrus Experiment Station* en Riverside como axuntes al Colexu d'Agricultura en Berkeley. En 1959, la Llexislatura promovió la "Granxa" y la "Estación" al grau de "campus xeneral", creando respeutivamente, la UC Davis y la UC Riverside.

En 1919, la Llexislatura dispunxo qu'una esistente escuela de Maxisteriu en Los Angeles que se convirtiera la "rama Sur" de la Universidá. Darréu la caña Sur convertir na UCLA, en 1927. En 1944, l'anterior Colexu Estatal de Santa Bárbara (renomáu UC Santa Bárbara) aportó a el tercer campus d'educación xeneral nel sistema de la Universidá de California.

El campus de San Diego foi fundáu como una estación marina en 1912 y aportó a UCSD en 1959. Estableciéronse dempués campus en Santa Cruz y Irvine en 1965. La UC Mercé abrió les sos puertes na seronda del 2005. El Plan Maestru pa Educación Cimera de California de 1960 estableció que la UC ufiertaría places pa los 12,5% (1/8) meyores estudiantes d'últimu añu de secundaria. Antes de la promulgación del Plan Maestru, la UC ufiertaba places pal 15%. Pero la universidá nun sigue tolos principios d'esti plan, como la llende de que nengún campus entepase los 27.500 matriculaos p'asegurar la calidá. Trés campus: Berkeley, UCLA y Davis, anguaño matriculen a más de 30.000. 

Acordies colos periódicos españoles, representantes de la UC visitaron Madrid pa estudiar la posibilidá d'abrir el primer campus de la UC fora de los Estaos Xuníos en 2014.

## Académiques
Investigadores de la UC son responsables de más de 5.505 inventos y 2.497 patentes. Los investigadores desenvuelven tres invento per día.

La Universidá de California y la mayoría de los sos campus son miembros de l'Asociación d'Universidaes Americanes (Association of American Universities, AAU). El sistema cunta ente'l so personal académico (en 2002) con:

* 389 miembros de l'Academia de les Artes y les Ciencies d'Estaos Xuníos
* 5 ganadores de la Medaya Fields
* 19 académicos del Programa Fulbright
* 25 miembros del Programa MacArthur
* 254 miembros de l'Academia Nacional de Ciencies d'Estaos Xuníos
* 91 miembros de l'Academia Nacional d'Inxeniería *
13 gallardoniaos cola National Medal of Science (Medaya Nacional a la Ciencia)
* 37 gallardoniaos col Premiu Nobel. Hai ganadores del premiu en tolos campus sacante en Davis, Mercé, Riverside y Santa Cruz. Este ye'l númberu más grande de premiaos col Nobel de cualquier universidá.
* 106 miembros del Institutu de Medicina

Ocho campus usen el sistema de cuatrimestres, ente que Berkeley y Mercé usen el sistema semestral. Sicasí, la Escuela de Medicina David Geffen en UCLA y toles escueles de derechu de la UC usen el sistema semestral.

### Biblioteques de la UC
Con 34 millones d'elementos, el sistema de biblioteques de la Universidá de California contién una de les coleiciones más grandes nel mundu. Cada campus caltién el so propiu catálogu de la biblioteca y tamién participa nun sistema catálogu unificáu, MELVYL. Amás de les biblioteques nos campus, el sistema de la UC tamién caltién dos instalaciones como biblioteques rexonales (una pal norte de California y otra pal sur de California) qu'acepten elementos vieyos de toles biblioteques de los campus de la UC ye la so respeutiva rexón. A partir del 2007, la Biblioteca de la Rexón Norte ye'l llar de 4,7 millones de volúmenes, ente que la Biblioteca de la Rexón Sur ye llar pa 5,7 millones de volúmenes.

## Gobierno
La Universidá de California ye gobernada polos Rexentes de la Universidá de California, como rique l'actual Constitución del Estáu de California. Dieciocho rexentes son designaos pol gobernador pa un mandatu de doce años. Un miembru ye un estudiante asignáu pa un mandatu d'un añu. Hai tamién siete miembros *ex officio* (el Gobernador, el vicegobernador, el Presidente de l'Asamblea, Superintendente d'Instrucción Pública, el presidente y el vicepresidente de l'Asociación d'Alumnos de la UC, y el presidente de la UC). Según un informe emitíu pola Asociación Occidental d'Escueles y Universidaes (Wester Association of Schools and Colleges, WASC), el sistema de la UC hai "teníu problemes significativos de gobiernu, lideralgu y toma de decisiones", con muncha "tracamundiu sobre los papeles y responsabilidaes del presidente de la universidá, los rexentes y los diez rectores de los campus, ensin nenguna llinia clara d'autoridá y llendes."
 
### Presidentes de la Universidá de California

## Llaboratorios nacionales
La Universidá de California rexenta y opera direutamente un llaboratoriu del Departamentu d'Enerxía de los Estaos Xuníos:
* Lawrence Berkeley National Laboratory (LBNL) (Barkeley, California)
La UC ye tamién socia de dos compañíes privaes, Los Alamos National Security LLC y Lawrence Livermore National Security, que dirixen y operen un llaboratoriu del mesmu departamentu caúna:
* Llaboratoriu Nacional Los Álamos (LANL) (Los Álamos, Nuevu Méxicu)
* Lawrence Livermore National Laboratory (LLNL) (Livermore, California)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Los 10 campus de la Universidá de California (n'inglés)
* UC n'español

* / Noticies de los especuladores de la guerra