open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guerra d'Ogaden

La **Guerra del Ogadén** foi un conflictu asocedíu ente 1977 y 1978 ente Etiopía y Somalia na disputa pol territoriu d'Ogaden. En plena Guerra Fría, Somalia yera sofitada polos Estaos Xuníos ente que la Xunión Soviética y Cuba faíen lo propio con Etiopía. La guerra acabó con victoria etíope.

## Oríxenes de la guerra

Magar la causa del conflictu foi'l deséu del gobiernu somalín de Siad Barre d'incorporar la rexón etíope d'Ogaden habitada por somalines nuna Gran Somalia, ye pocu probable que Barre ordenara la invasión si les circunstancies nun hubieren tao al so favor. Etiopía apoderó históricamente la rexón. Pol empiezu de la guerra, l'Exércitu Nacional Somalín (ENS o SNA, *Somalian National Army*) yera namái de 35&nbsp;000 efectivos (foi descomanadamente mayor el númberu de les fuercies etíopes). Sicasí, a lo llargo de la década de 1970, Somalia foi receptor de grandes cantidaes d'ayuda militar soviética. El SNA tenía tres veces la fuercia de tanques d'Etiopía, según un conceutu más ampliu de la fuercia aérea. 

A pesar de la fuercia militar adquirida por Somalia, la fuercia militar etíope creció sele. En setiembre de 1974, l'emperador Haile Selassie fuera derrocáu pol Derg (conseyu de los militares), lo que marca un periodu de baturiciu. El Derg rápido cayó en conflictu internu pa determinar quién tendría primacía. Mentanto, diversos movimientos de llucha contra Derg, según los movimientos separatistes empezaron a apaecer en tol país. L'equilibriu rexonal de poder agora yera favorable a Somalia. 

Unu de los grupos separatistes que trataben d'aprovechar el caos foi'l prosomalí Frente de Lliberación de Somalia Occidental (FLSO) que funciona nes zones habitaes por somalín d'Ogaden, qu'a finales de 1975 cutiera numberosos puestos avanzaos del gobiernu. De 1976 a 1977, Somalia suministró armes y otres ayudes al FLSO. 

Un signu de que l'orde restableciérase ente'l Derg foi l'anunciu de Mengistu Haile Mariam como xefe d'estáu'l 11 de febreru de 1977. Sicasí, el país quedó desapaecíu nel caos, una y bones los militares trataron de reprimir a los sos opositores civiles. A pesar de la violencia, la Xunión Soviética, que viviera de cerca los acontecimientos, llegó a creer nel intentu de crear un estáu Marxista-Leninista y tuvo nel interés soviéticu ayudar al nuevu réxime. D'esta miente averóse a Mengistu de callao con ufiertes d'ayuda qu'él aceptó. Etiopía cerró la misión militar de los EE. XX. y el centru de comunicaciones n'abril de 1977. 

En xunu de 1977, Mengistu acusó a Somalia de infiltrar dende Somalia soldaos de la SNA pa lluchar xunto al FLSO. A pesar de les considerables pruebes de lo contrario, Barre aportunó en que tal cosa taba produciéndose, pero que los voluntarios de la SNA yeren ayudaos pol FLSO.

## Ver tamién
* Conflictu de Ogaden de 2007
* Intervenciones militares de Cuba

## Referencies

## Enllaces esternos
* La Guerra d'Etiopía (Ogadén) 1977-1978, y l'Aviación Cubana
* Ogaden War, 1977-1978 - acig.org (n'inglés)
* Worst Form of Child Labour - Ethiopia Global March Against Child Labour (n'inglés)  páxina sobre l'usu masivu d'Usu militar de neños neños soldaos nes últimes décades n'Etiopía.
Guerra fulani

La **Guerra Fulani**, tamién conocida como **Yihad Fulani** o **Yihad de Usman dan Fodio**, foi una campaña militar de conquista del territoriu de los actuales Nixeria Y Camerún que tuvo llugar ente 1804 y 1810. Espulsáu de Gobir pol so antiguu estudiante Yunfa en 1802, el reformista islámicu Usman dan Fodio formó un exércitu fulani pa liderar una yihad contra los reinos ḥauses del norte. Al dase cuenta de l'amenaza que les fuercies de Usman representaben, Yunfa xuntó a los gobernantes ḥauses pa oponese a él. 

Los gobernantes ḥauses causaron a los yihadistes una serie de golpes iniciales, especialmente mientres la Batalla de Tsuntua (n'avientu de 1804), mientres la cual Usman perdió más de 2.000 homes. L'añu siguiente, sicasí, les fuercies de Usman asediaron el Kebbi y establecieron una base permanente en Gwandu. Sofitándose nel descontentu popular causáu en parte pola fame y en parte pola política fiscal ḥausa, los yihadistes siguieron la so meyora tomando la capital de Gobir, Alkalawa, en 1808 y asesinando a Yunfa.

Usman xunió les tierres conquistaes sol Imperiu Fulani. L'ésitu de la yihad inspiró a tou un númberu de yihadistes n'África Occidental, como Seku Amadu, fundador del Imperiu Massina, Umar Tall, fundador del Imperiu Toucouleur, Samory Touré, fundador del Imperiu Wassoulou, y Modibo Adama, fundador del Emiratu Adamawa.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Usman dan Fodio. Encyclopedia Britannica Online.
* Fulani Holy War 1804-1810
Gundya Tikoa

**Gundya Tikoa** ye'l dios supremu de les tribus d'hotentotes del África. Creador del primer Hotentote. Como ésti cometió innumberables pecaos, el dios indignóse y arrenegar, lo que por refugu, provocó tal durez de corazón nos descendientes del primer home negru, que nun s'esmolecieron de rindir veneración al ser divín.

Gundya vive nel cielu, más allá de la lluna, nun s'esmolez de los humanos nin para bien nin pa mal. Y dacuando tien el caprichu de pasar temporaes nel mundu, so l'apariencia d'un formosu hotentote, confundiéndose colos demás y ensin qu'estes estancies terrestres tengan la menor consecuencia o significáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Henri Duveyrier

**Henri Duveyrier**  foi un xeógrafu, y esplorador d'El Sáḥara d'orixe francés. Nació en París, pero pasó parte de la so mocedá en Londres, onde conoció a Heinrich Barth, entós preparando la hestoria de los sos viaxes nel Sudán occidental. 

A la edá de diecinueve años, Duveyrier, qu'había aprendíu árabe, empezó un viaxe peles partes más septentrionales d'El Sáḥara que duró casi trés años. Dempués de volver a Francia, en 1863, recibió la medaya d'oru de la Sociedá Xeográfica de París. 

En 1864 publicó *Exploration du Sahara: les Touareg du nord*. 

Na guerra de 1870 foi tomáu prisioneru polos alemanes. Darréu fixo dellos viaxes más al Sáḥara, aumentando considerablemente la conocencia que se tenía de la rexón darréu al sur del Atles, dende les llendes más occidentales de Marruecos hasta Tunicia. Duveyrier punxo especial atención a la forma de vivir y la cultura de los Tuaregs, colos que convivió mientres meses, y a la organización de los Senussi. En 1881 publicó *La Tunisie* y en 1884 *La confrérie musulmane de Sîdî Mohammed ben Alî-Senoûsi et son domaine géographique en l'année 1300 de l'Hégire*. Morrió en Sèvres en 1892.

## Fuentes
* *Le livre d'Or de l'Algérie*, Narcisse Faucon, Challamel et Cie Ed. Librairie Algérienne et Coloniale, 1889
* Jean-Louis Triaud, 1995. *La légende noire de la Sanûsiyya. Une confrérie musulmane sous le regard français (1840-1930)*, Paris, Ed. de la Maison des sciences de l’homme, 2 tomos
* Michael Heffernan, 1989. The limits of utopia : Henri Duveyrier and the exploration of the Sahara in the nineteenth century, *The Geographical Journal* 155 (3), 1989 : 349-352
* René Pottier, 1938. *Un prince saharien méconnu. Henri Duveyrier.* Paris
* Dominique Casajus, Le destin saharien d’un saint-simonien rebelle : Henri Duveyrier colos Tuaregs, 2003
* Dominique Casajus, Henri Duveyrier et le désert des saint-simoniens, 2004
* Dominique Casajus, Henri Duveyrier face à Prosper Enfantin, rebelle ou rival?, 2005
* Henri Duveyrier, 1864, *L'exploration du Sahara. Les Touaregs du Nord.* Paris, Challamel
* Henri Duveyrier, 1884, *La confrérie musulmane de Sîdi Mohammed ben ‘Alî Es-Senoûsî et son domaine géographique, en l’année 1300 de l’hégire – 1883 de notre ère*, Paris, Société de Géographie
* Henri Duveyrier, 2006. *Journal d'un voyage dans la province d'Alger*, Paris, Ed. des Saints Calus
* Dominique Casajus, 2007. *Henri Duveyrier. Un saint-simonien au désert*, Paris, Ibis Press

## Referencies

## Enllaces esternos
Henry Sylvester Williams

**Henry Sylvester Williams**  foi un importante difusor de la teoría panafricanista mientres finales del sieglu XIX y principios del XX. Orixinariu de Trinidá y Tobagu, llega a Gran Bretaña en 1896, formando l'Asociación Africana que trata d'acabar col racismu y el imperialismu.

## Referencies
Fíos del desorde

**Fíos del desorde** ye como se-y llamaba a los dioses exipcios Osiris, Horus, Seth, Isis y Neftis.

## Orixe del nome
Llamábase-yos asina porque los sos discutinios y engarradielles desequilibraron l'orde cósmicu (Maat).

## Los dioses
Estos son los dioses que nacieron nos díes epagómenos, que son fíos de Geb y Nut. La lleenda de les sos nacencies ye:

Ellos son fíos de Geb y Nut, frutu d'una intriga amorosa. Cuando Ra enterar de la infidelidá de la so esposa, decreta la imposibilidá de parilos en nengún mes del añu. Thot, otru amante de Nut, xugando una partida cola Lluna (Jonsu), consiguió gana-y una 72ª parte d'acaldía del añu, cola que compunxo cinco díes qu'añadió al añu exipciu de 360 díes. Ye l'orixe míticu de los cinco díes epagómenos, consideraos fora del añu, y exentos de la maldición de Ra. 

Nos díes epagómenos, nacieron n'orde de díes:

# Osiris, foi consideráu un día desafortunáu.
# Horus *El Viejo*, foi consideráu un día afortunáu o desafortunáu.
# Seth, foi consideráu un día desafortunáu. Nació resgando la banda de la so madre.
# Isis, foi consideráu un día afortunáu.
# Neftis, foi consideráu un día desafortunáu.

## Les engarradielles
L'exemplu d'engarradiella más famosa foi l'asesinatu d'Osiris por Seth, pa la posterior vengación de Horus.

Otru actu ensin engarradiella, que tamién pudo desequilibrar el maat ye la revelación del nome secretu de Ra a Isis.

## Ver tamién
* Epagómenos

## Referencies

* Rosa Thode, el panteón exipciu, Nut en egiptologia.org.
Henri Frankfort

**Henri 'Hans' Frankfort**  foi un exiptólogu, arqueólogu y orientalista holandés. 

## Biografía
Nacíu n'Ámsterdam, estudió historia na Universidá d'Ámsterdam, tres lo que se movió a Londres, onde, en 1924, llogró un grau *MA* con Sir Flinders Petrie del *University College*. En 1927 llogró un *[[Ph.D.]]* na Universidá de Leiden. Casóse con Henriette Groenwegen y darréu con Enriqueta Harris.

Ente 1925 y 1929 Frankfort foi direutor de les escavaciones de la Egypt Exploration Society (EES) de Londres en El-Amarna, Abydos y Armant. En 1929 foi convidáu por Henry Breasted pa ocupar el cargu de *Field Direutor* del Oriental Institute (OI) de Chicago na so espedición a Iraq. Al morrer Fritz Saxl, foi nomáu en 1948 direutor del Institutu Warburg de Londres, cargu qu'ostentó hasta'l so fallecimientu (y que foi ocupáu entós por Gertrud Bing). 

Xunto con EA Wallis Budge, propunxo la idea, revolucionaria nel so tiempu, de que la civilización exipcia surdió d'una base africana en cuenta de asiática (tantu nos sos aspeutos culturales, como relixosos y étnicos). Escribió 15 llibros y monografíes y unos 73 artículos en revistes, toos sobe l'antiguu Exiptu, arqueoloxía y antropoloxía cultural, especialmente sobre los sistemes relixosos del Antiguu Oriente Próximu.

Morrió en Londres.

## Bibliografía
* *The Mural Painting of el-Amarna* (1929)
* *The Cenotaph of [[Seti I]] at Abydos* (con A. de Buck and B. Gunn, 1933)
* *The City of [[Akenatón|Akhenaten]] volume II* (con J. D. S. Pendlebury, 1933)
* *The Intelectual Adventure of Ancient Man* (1946) (darréu tituláu 'Before Philosophy'; *El Pensamientu Prefilosófico* en castellán -FCE-).
* *Ancient Egyptian Religion: an Interpretation* (1948)
* *Kingship and the Gods* (1948)
* *The Art and Architecture of the Ancient Orient* (1954)

## Referencies

## Enllaces esternos
Helgi Haddingjaskati

**Helgi Haddingjaskati** (del nórdicu antiguu: *Helgi el señor de los [[Haddingjar]]*), foi un héroe llexendariu de les sagues nórdiques, que sobreviven namái dellos fragmentos. Helgi, posiblemente yera un caudiellu de los hasdingi, un cla familiar de la realeza de los asdingos, una caña de los vándalos.

La so figura protohistórica apaez en *[[Helgakviða Hundingsbana II]]*, un poema de la *[[Edda poética]]*, onde l'héroe Helgi Hundingsbane y el so amante Sigrún hanse reencarnado como Helgi Haddingjaskati y la valkiria Kára, dambos protagonistes de *[[Káruljóð]]* un poema que nun sobrevivió güei, pero que les sos aventures permanecen en *[[Hrómundar saga Gripssonar]]*. 

Na lleenda, Helgi Haddingjaskati ye'l campeón de dos reis suiones llamaos Haldingr. Helgi llucha contra'l protagonista de la saga llamáu Hrómundr, y ayúdalu na batalla la so amada Kára con maxa en forma de cisne; por error Helgi manca al cisne cola so espada y dexa de recibir la proteición máxica, Hrómundr vénce-y na batalla y mátalu.

## Referencies
Iam

**Iam** formada por omp roxana lanzillota (capiya san miguel) ancargel respeta por toos * yera'l nome que los antiguos exipcios daben a un territoriu de [[Kush]] que podría tar asitiáu al suroeste de [[Wawat]]. El Iam taba nel valle del [[Nilu]], más allá del segundu tabayón. Sobre esti reinu kushita quedó'l rellatu escritu en tiempos de la [[Dinastía VI]] exipcia por [[Hirjuf]], gobernador d'[[Elefantina]].

Hirjuf describe nes parés de la so tumba los sos viaxes a Iam pa traer oxetos de luxu: marfil, ébanu, pieles y otros, y llevar regalos del [[faraón]] [[Pepi II]] al rei de Iam, que según él pacificó *la tierra de Temeh n'esquina occidental del cielu*, y facilitó-y una escolta que maravió a los gobernadores d'[[Irjet]] y [[Wawat]]. 
 
== Allugamientu ==

*La so maxestá unvióme una tercer vegada al Iam: abandoné'l nomo tinita pel camín del Oasis.* Si'l nomo tinita yera'l so puntu de partida, el *camín del Oasis* de Hirjuf tien de ser el camín a Jarga y [[Dakla]]; (el *Oasis* de la dómina dinástica yera Dakla).

Según Jean Yoyotte, Wehat (*wHA.t'' = oasis) indica l'oeste del Nilu, y por tanto Iam foi una rexón del desiertu de Libia.

Sicasí, dalgunu arqueólogos modernos identifiquen Iam con unes ruines asitiaes cerca de Kerma, Sudán, onde s'atoparon oxetos procedentes del Antiguu Exiptu. Ellí atópense los restos d'una construcción circular, con parés de folla y adobe y nicios de que'l techu sofitar en postes de madera.

## Notes
Ibonia

**Ibonia** ye un poema épicu esistente en delles versiones a lo llargo de la islla de Madagascar dende va dellos sieglos. Predata la llegada de la imprenta a la islla nel sieglu XIX y tresmitióse mayoritariamente de forma oral, como parte de les tradiciones llíriques malgaxes. La primer trescripción data de la década de 1870 y rápido algamó un estatus canónicu na lliteratura africana, siendo reimpreso en numberoses coleiciones europees.

## Argumentu
El cuentu empieza cola concepción y nacencia de Ibonia (Iboniamasiboniamanoro, o 'él de clara y engañadora mirada'), que reclama ser prometíu a la moza que Da-Allegría mientres inda ta nel úteru de la so madre, Guapa-Rica. Primero que puedan casase, Da-Allegría ye secuestrada pol home "Problemes-de-piedra". Pa recuperala, Ibonia tien un duelu verbal con Gran Ecu, al que vence. Gracies a ello Gran Ecu ufiérta-y conseyu, faciéndo-y pasar por una serie de pruebes. Ibonia visita los sos padres antes d'empezar la so xesta y la so madre aníma-y a probar la so valía. Magar ello, depués inténtalu disuadir presentándo-y otres muyeres, a les que Ibonia refuga. 

Ibonia amuesa'l so inxeniu y valor y supera los retos, incluyendo faese pasar por Home Viejo p'averase al Home de Piedra y Da-Alegía. Magar ello, el so talentu pa tocar la valiha (una cítara de tubu de bambú) y xugar el fanorona (un xuegu tradicional con piedres nun tableru) delátenlu. Ibonia gana'l so enfrentamientu final y escapa con Da-Allegría. Los dos casáronse nun matrimoniu que dura diez años hasta que Ibonia muerre por causes naturales.

## Variantes
Consten tres versiones similares de la hestoria, según foi recoyida por folcloristes na década de 1870. Darréu'l númberu de variantes foi ampliáu a seis versiones distintes, aumentando la variabilidá cola distancia dende les Tierres Altes centrales de la islla. Ente los Tanala y Antakarana, por casu, camuden partes importantes de la hestoria como'l destín del home de piedra o'l personaxe de Da-Allegría.

## Referencies

* Ibonia (testu n'inglés). Universidá de Virginia.
Icanti

**Icanti** ye'l principal dios reconocíu polos Cafres, una de les principales etnies d'África, xunto con exipcios y etíopes, ente otros.

Icanti ye un ser supremu de les Agües, que recibía ufriendes d'animales, qu'en llugar de quemar refundiar a l'agua.
Los cafres creen nuna vida dempués de la muerte y veneren a los sos antepasaos, a quien llamen "Barimón"

## Referencies

## Enllaces esternos
Historiola

Una **historiola** ye un términu modernu pa un conxuru o esconxuru que consigue una aición máxica deseyada y que ye apurrida por un mitu.

Pueden atopase na mitoloxía exipcia, mesopotámica y griega, pero tamién na maxa xudío o en rituales cristianos d'esconxuru a los endemoniados nos periodos bizantín y postbizantino.

Nos papiros máxicos greco exipcios rellátense dellos conxuros polos que por aciu recitaciones de rellatos míticos una divinidá superaba una enfermedá o ataque de tal manera que'l médicu llograba un poder máxico pa poner un tratamientu y poder curar al so paciente.

Con un mitu exipciu, conocíu como "La diosa Isis y el nome secretu de Ra", per mediu d'una historiola d'un conxuru máxicu, podía lliberar de dalgún mal o afección. Isis pudo engañar a Ra por que-y dixera'l so nome secretu. La diosa tomó un pocu de la tierra onde cayera la cuspia de Ra. Con ella formó una culiebra que punxo nel camín pol que transitaba'l dios diariamente y de la mordedura de la mesma tuvo un dolor tan intensu que la única forma de curase foi revela-y el so nome secretu.
 
## Referencies

## Bibliografía
* Sanders, Seth L. 2001 “*A Historiography of Demons: Preterit-Thema, Pa-Myth and Historiola in the Morphology of Genres*”. En Proceedings of the XLV Rencontre Assyriologique Internationale: Historiography in the Cuneiform World, Tzvi Abusch (ed.), pp. 429-40. Bethesda, Md.: CDL Press.
Idioma berta

La **berta** o **gebeto** falar en Sudán y Etiopía polos miembros de la etnia berta.

## Clasificación
L'idioma berta, ye la principal y más estendida de les llingües berta, que tradicionalmente fueron considerada dialeutos d'una mesma llingua. Otra manera, el grupu **berta** clasifícase usualmente como una caña de les llingües nilo-saḥarianes, anque'l parentescu coles otres llingües ye distante, polo que podría tratase d'una llingua aisllada (o puramente un conxuntu de llingües cuasi-aisllaes).

## Descripción llingüística
L'orde de les oraciones ye SVO. Ye una llingua tonal. Tuvo influencia importante sobre les llingües jebel orientales. El nome árabe "Beni-Shangul" (el de la provincia etíope de Benishangul-Gumaz) provién d'una espresión berta (na que *bele* "monte" interpretóse equivocadamente como *beni* "fíos", n'árabe.)

### Pronomes
Los pronomes en berta son los siguientes:

### Numberales
:

## Referencies

### Bibliografía
* Torben Andersen. "Aspects of Berta phonology". *Afrika und Übersee* 76: páxs. 41-80.
* Torben Andersen. "Absolutive and Nominative in Berta". ed. Nicolai & Rottland, *Fifth Nilo-Saharan Linguistics Colloquium. Nice, 24-29 August 1992. Proceedings.* (Nilo-Saharan 10). Koeln: Koeppe Verlag. 1995. páxs.36-49.
* M. Lionel Bender. "Berta Lexicon". In Bender (ed.), *Topics in Nilo-Saharan Linguistics* (Nilo-Saharan 3), páxs. 271-304. Hamburg: Helmut Buske Verlag 1989.
* Y. Cerulli. "Three Berta dialects in western Ethiopia", *Africa*, 1947.
* A. N. Tucker & M. A. Bryan. *Linguistic Analyses: The Non-Bantu Languages of North-Eastern Africa.* London: Oxford University Press 1966.
* A. Triulzi, A. A. Dafallah, and M. L. Bender. "Berta". In Bender (ed.), *The Non-Semitic Languages of Ethiopia*. East Lansing, Michigan: African Studies Center, Michigan State University 1976, páxs. 513-532.

### Referencies

## Enllaces esternos
* Ethnologue report on Berta
Idioma beya

El **beya** o **bedya** (tamién llamáu: **Bedawi**, **Bedauye**, **To Bedawie**; n'inglés: *Beja*; n'alemán *Bedscha*, *Beja* o *Bedauwiyah*) ye una llingua afroasiática falada na mariña del mar Roxu y el desiertu arábigu d'Exiptu, Sudán y Eritrea. En 2000, envaloróse'l númberu de falantes nunos 1.150.000 de nómaes del pueblu beja.

## Clasificación
Davezu considérase perteneciente al subgrupu cusita, pero dalgunos estudiosos como Robert Hetzron (1980), considerar una caña independiente dientro de les llingües afroasiátiques. Tien los siguientes dialeutos:
*Bischari
*Hadendowa
*Beni Amir
*Halenga

## Referencies

### Bibliografía
* 

### Enllaces esternos
* En beya: Periódicu electrónicu en beya ياربُ تِكْوكْوه
* N'árabe: Gramática beya
* N'inglés: BEI en Ethnologue
Idioma guro

El **guro** (francés *gouro*), **kweni** (*kwéndré*) o **lo**, ye una llingua mandé falada per cerca de mediu millón de persones en Costa de Marfil, principalmente nes rexones d'Alto Sassandra y Marawé y Gôh.
## Referencies
Nara

**Nara** fai referencia a dellos artículos:

## Llugares
***[[Nara (Nara)|Nara]]**, ciudá capital de la prefeutura de Nara (Xapón).
***[[prefeutura de Nara|Nara]]**, prefeutura que forma parte de la rexón de Kansai, en Honshu central (Xapón).
*** [[Nara (Mali)|Nara]]**, llocalidá en Malí.

## Persones
***[[Jang Nara]]** (1981-), actriz y cantante surcoreana.
***[[Yoshitomo Nara]]** (1959-), artista contemporaneu xaponés.

## Ficción y medios
***[[Shikamaru Nara]]**, un personaxe ficticiu de la serie de manga y anime *Naruto* (1999-2014).
*«**[[E. S. Posthumus|Nara]]**» (2001), un cantar del álbum *Unearthed* del dúu d'Estaos Xuníos E. S. Posthumus, que s'utiliza como introducción de la serie televisiva d'Estaos Xuníos *Cold Case*.

## Amás
***[[Nara-Narayana|Nara]]**, avatar del dios Visnú, na mitoloxía hinduista, qu'encarna xunto col avatar Naráian.
***[[Periodu Nara|Nara]]** (710-794), periodu de la Historia de Xapón.
***[[Nara (1944)|''Nara'']]** (1944), un destructor xaponés de la clase Matsu.
***[[Alministración de Rexistros y Archivos Nacionales|NARA]]** (National Archives and Records Administration: Alministración de Rexistros y Archivos Nacionales), institución gubernamental d'Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma ongota

El **ongota**, **birale** o **birayle** ye una llingua morrebunda falada nel suroeste d'Etiopía. Nel añu 2000, confirmóse'l so estáu de cayente, teniendo namái ocho falantes maternos yá mayores. La mayoría de los falantes adoptaron la llingua ts'amakko nel so llugar. 

L'orde básicu ye Suxetu Verbu Oxetu.

Ye con posiblemente una llingua afroasiática, pero nun foi clasificada definitivamente. Nel 2004 taba siendo estudiada por Aklilu Yilma de la Universidá de Addis Abeba. Dellos autores suxirieron un parentescu distante col cushíticu oriental, anque léxicamente paez tener mayor cercanía col omótico meridional.

## Bibliografía

* Fleming, Harold 2002. "Ongota Lexicon: English-Ongota". *Mother Tongue*, VII, páxs. 39-65.
* Mikesh, P. y Seelig, J.M. 1992. «Ongota or Birale: a moribund language of Gemu-Gofa (Ethiopia).» *Journal of Afroasiatic Languages*, 3,3:181-225.
* Savà, Graziano y Mauro Toscu 2000. «A sketch of Ongota, a dying language of southwest Ethiopia.» *Studies in African Linguistics* 29.2.59-136.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Ethnologue on Ongota
*A paper which includes a wordlist of Ongota
Idioma ik

El **ik** (tamién conocíu como **Icetot, Icietot, Ngulak** y (en desusu) **Teuso, Teuth**), ye una llingua kuliak del nordés d'Uganda. Los ik tienen una actitú positiva escontra la so propia llingua, polo que'l númberu de falantes ta aumentando. Como l'idioma soo ta sumiendo, el ik va ser llueu la única llingua kuliak sobreviviente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Meroíticu

**Meroíticu** ye un axetivu que se refier a lo rellacionao col Reinu de Meroe, en Nubia, Sudán preislámico y que'l so periodu de vixencia puede establecese aproximao ente'l 300&nbsp;e.&nbsp;C. y el 400:

* **[[Escritura meroítica]]**, alfabetu y escritura.
* **[[Idioma meroíticu]]**, idioma en que falaben.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''The Meroitic State: Nubia as a Hellenistic African State. 300 B.C.-350 AD''. Nel Nubia Museum. Consultáu'l 31 d'avientu de 2014.
Idioma soo

El **soo** o **tapinos** ye una llingua kuliak falada polos tapinos del nordés d'Uganda. Dacuando tamién se trescribe'l nome de la llingua como *so* o *tepeth*. Ye una llingua amenazada falada por menos de 5 mil persones nun grupu étnicu d'unos 22 mil (2002), na actualidá la mayoría de moces y neños falen karamojong polo qu'anguaño namái adultos y vieyos falen soo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma tamashek

El **tamashek** o **tamasheq** ye un idioma de la familia bereber, la principal de les llingües tuareg, falada polos imoshag (tuareg), un pueblu nómada qu'habita El Sáḥara del sur d'Arxelia y el Sáhel occidental. Envalórase que tien aproximao un millón de falantes.

Tradicionalmente, clasifícase como una caña bereber netamente distinta a les variantes falaes en Marruecos y el norte d'Arxelia; sicasí, dellos testimonios suxeren qu'un tuareg proveniente de zones cercanes al Níxer, y un bereber marroquín pueden comunicase utilizando cada unu la so llingua nativa.

El tamasheq falar nel sur d'Arxelia —onde la población de Tamanrasset, nos montes Ahaggar, arrexunta a un importante númberu de falantes— hasta'l Tibesti nel norte de Níxer, partes de Mali y el norte de Burkina Fasu. Tamién la fala de Ghadamés, ente Tunicia y Libia, pue ser consideráu tamién como amasheq, anque otros clasificar como llingua amazigh.

D'esta miente, na actualidá'l tamasheq ye una variedá de les llingües tuaregs principalmente falada nel área aledaña a la ciudá de Timbuktu. Tien dos dialeutos diverxentes: el de Timbuktu (*Tombouctou*, tamién denomináu *Tanaslamt*) y el llamáu *[[Tadghaq]]* (típicu de la zona de Kidal) en Mali.

El dialeutu tamasheq faláu nel nordeste de Burkina Fasu ye similar.

El nome *tamasheq* en delles ocasiones ye aplicáu daqué equivocadamente a toles llingües tuareg polo xeneral porque ye anguaño'l principal representante de les mesmes.

En 2015 el tamasheq nun ye idioma oficial nos países onde se fala; la llucha polos derechos culturales y sociales de los tuareg xeneró-yos problemes con dellos gobiernos. El tamasheq ye l'únicu idioma bereber que caltuvo la so propia escritura, el tifinagh, utilizáu tradicionalmente pa xuegos y otres espresiones culturales, y nes últimes décades reconvertida en base pal sistema de grafía de toles llingües bereberes.

## Clasificación

Esquema clasificatorio llingüísticu del **tamashek** o **tamasheq** :
* llingües afro-asiátiques
** llingües bereberes
*** llingües tamasheq
**** **idioma tamasheq**

## Referencies
Idioma tasawaq

El **tasawaq** o **tassawaq** ye un dialeutu del songhay faláu por una población llamada *Ingalkoyyu* o *Tasawaq* nes rexones d'Abala, Abalac, In Gall y Air en Níxer.

Esta llingua, con gran influencia del bereber, tien 8.000 falantes.

## Exemplu
El siguiente testu que s'amuesa como exemplu correspuende al Artículu Primeru de la Declaración de los Derechos del Home:

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ingall
Idioma vai

La llingua **vai** (llamada tamién n'ocasiones *Pites*, *Gallines*, *Vei* o *Vy*) ye un idioma que se fala principalmente nel oeste de Liberia y zones estremeres del este de Sierra Lleona. Ye una de les llingües mandé. Destacar por haber sío una de les poques llingües subsaḥarianes que desenvolvió un sistema d'escritura propio, el silabariu Vai.

Cuenta con alredor de 90.000 falantes en Liberia y 16.000 en Sierra Lleona.

## Ver tamién
* Idioma acano
* Idioma bambara

## Enllaces esternos

* Ficha nel ''Ethnologue'' 
* Online Vai, diccionariu de la llingua vai.
* Linguist List - Description of Vai

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma soninké

L**'idioma soninké** (tamién llamáu **sarakole**, **sarahule**, **serahuli** y **marka**) ye faláu aproximao por un millón y mediu de persones principalmente de la etnia soninké en Malí, Senegal, Gambia y Mauritania.

## Llocalización
* En Burkina Fasso: Viven principalmente nel suroeste del país a lo llargo de les fronteres de Malí y Costa de Marfil, nos alredeores de Nouna y Dédougou, provincies de Kossi y Mouhoun.
* En Costa de Marfil. Viven principalmente a lo llargo de la frontera con Malí y Burkina Fasso.
* En Malí: Viven principalmente a lo llargo del ríu de Senegal, na zona fronteriza con Senegal, siendo les poblaciones con más soninké les de Kayes, Yelimane, Nioro, Nara, Banamba y Yélémané.
* En Mauritania: Viven a lo llargo de la frontera del suroeste, na rexón de Chamama o na de Guidimakha.
* En Senegal: Principalmente nel norte y sur de Bakel, a lo llargo del ríu Senegal, siendo les poblaciones con más soninké les de Bakel, Ouaoundé, Moudéri, Yaféra, Jara y Gajaga.

Pueblos vecinos: fulani, bamana, wólof, senufo, bobu.

## Descripción llingüística
### Fonoloxía
### Gramática
El soninké exhibe les carauterístiques típiques de les llingües mandé, escasa morfoloxía verbal, morfoloxía nominal amenorgada, calter altamente aislante. El nome nun estrema xéneru, a diferencia de la mayor parte de llingües Níxer-Congu.

La conxugación verbal faise principalmente per mediu d'auxiliares teniendo'l raigañu dos formes básiques, una asociada al aspeutu perfectivu y otra al imprefectivo. El tiempu (pasáu, presente, futuru), la polaridá y dacuando tamién l'aspeutu, realizar por aciu auxiliares:

## Referencies

## Bibliografía
* Ll. Gràcia y J. M. Contreras:, Barcelona, 2005, ISBN 84-393-6955-7.

## Enllaces esternos
* Traductor idioma soninké
Idioma protosemíticu

El **protosemíticu** ye la protollingua que constitúi un aproximamientu reconstruyíu de la llingua madre que daría llugar a les llingües semítiques. Anque se trata d'una llingua ensin atestiguar, gran parte del so léxicu y les sos carauterístiques gramaticales son hipotéticamente reconstruibles sobre la base de les modernes llingües semítiques.

El Proto-Semíticu tendría d'asitiase en redol al VIII mileniu e. C.. Un recién analís Bayesiano identificó un orixe pal Proto-Semíticu nel Asia Menor (Siria), non antes del 7400 e.C. y pal Semíticu escontra 3800 e.C.. Los primeros testimonios escritos de les llingües semítiques tán n'acadiu y daten del sieglu XXIII&nbsp;e.&nbsp;C. (ver Sargón de Acad). Les primeres inscripciones n'alfabetu pre-protocanaanita, usáu presumiblemente por falantes d'una llingua semítica daten del sieglu XVIII&nbsp;e.&nbsp;C.

## Fonoloxía
Nel últimu estadiu del protosemíticu el sistema vocálicu de la llingua entendía trés vocales curtios (*a, i, o*) y trés vocales llargues (*ā, ī, ū*). tocantes a les consonantes el protosemíticu consta de 29 fonemes consonánticos, que trescribimos de siguío según les convenciones semitológicas habituales (ente paréntesis da l'equivalente IPA tentativo): 

 

## Llista de términos protosemíticos
La siguiente ye una pequeña muestra del léxicu hipotéticamente reconstruyíu:
* *ba* (negación)
* *bak* 'cutir, estremar, partir'
* *dim / *dam* 'sangre'
* *dar-* 'amontar, engrandar'
* *-fir* 'flor, frutu'
* *kama<sup>?</sup>* 'comer'
* *pir-* 'volar'
* *sum / *sim* 'nome'
* *ensin / *san* 'ñariz'
* *-tuf* 'cuspir'

## Ver tamién
* Llista de raigaños protosemíticas
* Llingües afroasiátiques

## Notes y referencies

### Referencies

### Bibliografía
* Burkhart Kienast, *Historische semitische Sprachwissenschaft* (2001).
* Proto Semitic Language and Culture - The American Heritage Dictionary of the English Language
* John Huehnegard (2004): "Afro-Asiatic" en *The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages*, ed. R. D. Woodard, Cambridge University Press, p. 142-156, ISBN 0-521-56256-2.
## Enllaces esternos
* Llista de raigaños proto-semítiques
Independencia d'África

Darréu a la segunda guerra mundial y la Conferencia de Bandung (Indonesia, 1955) empieza la **independencia d'África**. El primer país en lliberar foi Ghana (1957) y antes de 1965 lliberárense casi tolos países. Depués hai un compás d'espera y en 1975 llibérense les últimes colonies africanes: El Sáḥara español, Angola y Mozambique. 

Tres la independencia, munchos países camuden de nome, ya intenten redefinir les sos fronteres. Pero les divisiones qu'establecieron los europeos son más estables de lo que paecen. El fechu de cómo entender l'Estáu y de falar la mesma llingua, la de la metrópolis, revelóse como una diferencia insuperable. Sicasí, nun son los conflictos fronterizos los más graves na rexón, sinón les lluches internes pol poder. Les dictadures militares y la corrupción instalar en casi tolos países. 

A pesar de la descolonización, les rellaciones económiques coles antigües colonies nun siguieron siendo privilexaes. Los países europeos controlen la vida económica, ensin les presiones que trai la vida política. Los blancos que se queden nun son esautamente estranxeros, y la guía europea apodera la sociedá. El neocolonialismu va dende tutelar efectiva al alcuerdu económicu, como la creación de la Commonwealth. 

Tres la descolonización, la metrópolis dexa d'invertir na colonia, sobremanera nes obres públiques, y les infraestructures creaes deteriórense. La guerra suel estornar a los capitales d'inversión, colo que'l país se descapitaliza. La neglixencia alministrativa y la corrupción nun favorecen les nueves inversiones, nin la creación de capitales autóctonos, colo qu'estos países entren en crisis: y la probeza y la miseria afitar na sociedá, y conviértese nuna lacra bien difícil de erradicar. 

Esti procesu empecipiar tres el fin de la segunda guerra mundial y estendióse hasta mediaos de la década de 1970; tuvo marcáu por cruentes guerres y por movimientos pacifistes, que derivaron na formación de nuevos estaos n'África y n'Asia.

Marruecos, Sudán, Libia, Tunicia, Kenia, ente otros países d'África, llograron asina la independencia política, non ensin antes lluchar duramente contra les sos antigües metrópolis Europees. En dellos casos, como Ghana, la independencia llograr de manera pacífica; n'otros, el procesu tuvo un calter más violentu, como n'Arxelia o'l Congo. Les antigües colonies portugueses tuvieron un procesu d'independencia más tardía, recién a partir de 1974 Guinea Bissau, Cabu Verde y Mozambique pudieron conformase como Estaos independientes. La independencia nun implicó'l fin de los conflictos n'África, onde les disputes étnicu y tribal, derivaes en parte de la división artificial de los dominios coloniales, causaron frecuentes guerres civiles, desestabilizando a los nuevos Estaos.

## Referencies

Páxines didáctiques sobre Xeografíapor .
Inkanyamba

L**'Inkanyamba** ye una culiebra llexendaria que se diz vive nun área de la cascada del llagu nos montes del norte cerca de Pietermaritzburg con mayor frecuencia na base de la cascada Howick, Sudáfrica. Les tribus zulús de la zona creen que ye una culiebra de gran tamañu con una cabeza de caballu. Ye más activa nos meses de branu, créese que la roxura del Inkanyamba producen la temporada de nubes.

Criptógrafos suxirieron que podría ser una forma d'anguila, aumentada pol mitu local. El Inkanyamba apaeció na serie de televisión Animal X.

## Referencies
Institutu d'Estudios Africanos

L**'Institutu d'Estudios Africanos**, embrivíu IDEA, foi un organismu públicu español d'estudios africanos, venceyáu al Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques y que centró les sos investigaciones nes colonies africanes del país.
 
Fundáu'l 28 de xunu de 1945, mientres el «primer franquismu», foi dirixíu por José Díaz de Villegas y Bustamante, hasta la muerte d'este en 1968. Integráu en 1976 na Direición Xeneral d'Organismos Sumíos, terminaría sumiendo definitivamente escontra 1983. Publicó dos revistas: *África. Revista d'estudios hispanu-africanos* y *[[Archivos del Institutu d'Estudios Africanos]]*, la primera d'intención divulgativa y la segunda con un calter más científicu y téunicu.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*
Insurxencia del Exércitu de Resistencia del Señor

La **insurxencia del Exércitu de Resistencia del Señor** basar nes campañes guerrilleres de diversos grupos insurxentes, destacando principalmente'l Exércitu de Resistencia del Señor, un grupu sectariu cristianu, empecipiáu'l 1987 tres el fin de la Guerra civil d'Uganda. Desenvuélvese principalmente nel norte d'Uganda pero tamién nel sur de Sudán del Sur y l'este de República Democrática d'El Congu. El movimientu, lideráu por Joseph Kony, quien se proclama'l "voceru" de Dios y medium espíritual, tien por oxetivos derrocar al gobiernu de Yoweri Museveni y establecer un Estáu teocráticu basáu nos Diez Mandamientos y la tradición acholi, acordies colos sos líderes.

El conflictu armáu ye unu de los más enllargaos d'África, provocó una gran crisis humanitaria. El ERS ta acusáu de violaciones de derechos humanos xeneralizaessobremanera la mutilación, la tortura, la violación, el secuestru de civiles, l'usu de neños soldaos, y una serie de masacres.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Global security - Lord's Resistance Army (LRA)
Insurxencia en Mount Elgon

La **Insurxencia en Mount Elgon** ye un conflictu empecipiáu en marzu de 2005 y rematáu en 2008, siendo parte de les tensiones étniques que llevaron a la crisis que vivió Kenia. El conflictu desenvolver nel distritu homónimu na provincia Occidental del país. Arreyo a les Fuercies de Defensa de la Tierra Sabaot (SLDF, *Sabaot Land Defence Force*) arrexuntaes na tribu sabaot del pueblu kalenjin contra les tropes del gobiernu kenianu (Fuercies de Defensa de Kenia, *Kenia Defence Forces*). Acusóse a dambos bandos d'otomíes, sobremanera contra civiles y prisioneros.

## Referencies
Insurxencia islamista en Nixeria

El **conflictu [[islam]]ista en [[Nixeria]]** empezó en 2002 cola formación del grupu terrorista fundamentalista islámicu Boko Haram. Dende 2009, el conflictu entró nuna espiral de violencia, provocando más de 3600 muertos en menos de trés años.
Acordies con un estudiu sobre demografía y relixón en Nixeria, los musulmanes suman el 50,5&nbsp;% de la población del país. Los musulmanes viven predominantemente nel norte de Nixeria, onde la mayoría d'ellos ye suní. Los cristianos son el segundu grupu relixosu, col 48,2&nbsp;% de la población. Viven principalmente nel centru y sur del país, ente que los siguidores d'otres relixones constitúin el 1,4&nbsp;%.

Puesto que los musulmanes formen práuticamente la mayoría de la población, munchos d'ellos esixen la introducción de la *[[xaria]]* o llei islámica como principal fonte de la llexislación nacional. Doce estaos del norte aprobaron la *sharia* como la base de los sos brazos executivo y xudicial en 1999 y 2000.

Mientres el conflictu, la insurxencia islamista fíxose col control de delles zones del país. El 3 de xineru de 2015, los terroristes asaltaron una base del exércitu na ciudá de Baga y, tres la fuxida de los soldaos que lu curiaben, prindar a otru día; y en marzu del mesmu añu, villes como Damasak siguíen nel so poder.

## Ver tamién
* Guerres y conflictos actuales
* Insurxencia nel Magreb
* Guerra contra l'Estáu Islámicu

## Referencies

## Enllaces esternos
Invasión a Anjouan de 2008

La **invasión a Anjouan de 2008** (nome en códigu **Operación ''Democracia en Comoros**'') tuvo llugar el 25 de marzu, del 2008 con un desembarcu anfibiu lideráu por Comores, y sofitáu por fuercies de la Xunión Africana, qu'entendía fuercies de Sudán, Tanzania, Senegal, y cuntaba con sofitu loxísticu de Libia y Francia. L'oxetivu de la invasión yera derrocar a Mohamed Bacar de la posición de lideralgu qu'exercía en Anjouan, una isla que forma parte de la Unión de Comoros, que realizó eleiciones llocales desafiando al gobiernu federal y a la Unión Africana.

Un analista francés afirma que la Unión Africana esperaba una victoria relativamente fácil en Anjouan pa ganar prestíu internacional pa compensar les dificultaes nes misiones en Sudán y Somalia.

Yá en 1997 el separatismu isleño enfrentárase al gobiernu central y este respondiera col unvió d'una guarnición de 200 a 300 soldaos pa sometelos y asegurar la estabilidá de la isla.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Semeyes: Exercicios en Comoros (BBC News)
* Semeyes: Asaltu a Comoros (BBC News)
* Live from the Comoros (France 24)
Islla Kunta Kinteh

La **islla Kunta Kinteh** tamién llamada **islla Jacobo** o **James** (hasta 2011), ye una islla fluvial del ríu Gambia, que foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 2003, por contener numberoses muertes de la penetración europea en África, dende'l sieglu XV hasta la independencia d'aquel país. El calce, que ye navegable por un llargu trechu, constitúi la primer ruta comercial escontra l'interior del África occidental y, más tarde, una base pal comerciu d'esclavos. Les muertes d'esti tráficu constitúin, non yá un importante patrimoniu históricu, sinón tamién un símbolu pa la Diáspora africana. El so nome inglés *James* foi camudáu en 2011 a *Kunta Kinteh* pa da-y un nome gambianu a la islla.

## Imáxenes

James Island.jpg|Islla Kunta Kinteh.
James Island and Fort Gambia.jpg|Mapa de 1755.
Gambia 2010 - St. James island 0001.jpg|Un cañón de la fortaleza.


## Referencies

## Enllaces esternos
José Marina Vega

**José Marina Vega**  foi un militar y políticu español.

## Biografía

Foi capitán y comandante na III Guerra Carlista, (1872-1876), como coronel de 1893 a 1898 nes Filipines y en Cuba al llau del xeneral Camilo García de Polavieja, gobernador civil de Barcelona, gobernador militar de Valencia, 1902, subsecretariu del Ministeriu de la Guerra, gobernador militar de Melilla a partir de 1905, interviniendo nes aiciones militares españoles, en 1909 decretó les movilizaciones de reservistas unviaos dende España p'actuar n'África lo que dio llugar a fondes alteraciones del Orde Públicu en Barcelona, 26 de xunetu a 2 d'agostu de 1909, que son conocíes como Selmana Tráxica de Barcelona. 

Finalmente, pola so actuación na zona bereber en redol a Melilla llograría la promoción a teniente xeneral y comandante en xefe del exércitu operante, sustituyendo a Fernando Primo de Rivera en 1917 nel Ministeriu de la Guerra hasta'l so abandonu voluntariu selmanes dempués, mientres el Gobiernu Nacional presidíu por Antonio Maura. Nomáu de nuevu'l 22 de marzu de 1918 ministru de la Guerra, ocupó la cartera hasta payares d'esi añu. En 1919 convertir en senador vitaliciu.

## Reconocencies
* Gran Cruz de la Orde del Méritu militar (1897)
* Gran Cruz de la Orde Militar de María Cristina (1910)
* Gran Cruz (con distintivu coloráu) de la Orde del Méritu Naval (1910)
* Gran Cruz de la Real y Militar Orde de San Fernando (1915)
* Gran Cruz de la Real y Militar Orde de San Hermenegildo (1921)

## Bibliografía
* Diccionario biográfico español. Real Academia de la Historia
* Enciclopedia d'España, (1999), ISBN de la obra completa, 22 vols, circa 11,052 pgs. ISBN 84- 87544-01-0sobremanera tomo XIII, páx. 6,185 

## Referencies

## Enllaces esternos
José María Cordero Torres

**José María Cordero Torres**  foi un xurista, politólogu y africanista español, autor de numberoses obres sobre'l colonialismu.

## Biografía
Nacíu'l 14 d'avientu de 1909 n'Almería, estudió derechu na Universidá de Granada y en 1929 doctorar en derechu na Universidá de Madrid. Mientres la Segunda República foi collaborador de la revista *JONS*, de Ramiro Ledesma. Tamién foi miembru fundador de la Sociedá d'Estudios Internacionales y Coloniales, fundada en 1934 y dependiente orixinalmente del Atenéu de Madrid; darréu, yá mientres el franquismu, del Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques.

Entornáu na posguerra nos estudios coloniales, foi miembru del Institutu d'Estudios Políticos (IEP) y constituyó parte del nucleu de pensamientu falanxista de la institución. Foi presidente de la Seición de Rellaciones Internacionales del IEP na década de 1960. Llegar a interesar nel primer franquismu pola idea d'un espaciu vital» español n'África según por venetada irredentistas en Francia (Rosellón y territorios vascofranceses), Andorra ya Italia (Cerdeña). El so panfletu *Reivindicaciones d'España* (1941) acabaría siendo a lo postrero usáu pola ONX como prueba condenatoria al réxime franquista como programa fascista. Roceanu del atlantismo, llegó a proponer l'articulación d'una organización d'ámbitu mediterraneu. Según Molina Cano, foi siguidor d'un nacionalismu hispánico d'enclín universalista».

Foi direutor de la revista *[[Cuadernos de Estudios Africanos]]*, fundada en 1946. Collaboró en *Cuadiernos de Política Internacional* y la so continuación, *Revista de Política Internacional*, que dirixó. En 1954 doctorar de nuevu, nesta ocasión en Ciencies Polítiques. Escoyíu en 1969 miembru de la Real Academia de Ciencies Morales y Polítiques, tomó posesión del cargu'l 14 d'abril de 1970.

Finó'l 23 de marzu de 1977 en Madrid.

## Obres
* *Tratáu elemental de Derechu colonial español* (1941).
* *La misión africana d'España* (1942).
* *Aspeutos de la misión universal d'España* (1942).
* *Organización del Protectoráu español en Marruecos* (1942).
* *El Conseyu d'Estáu, la so trayeutoria y perspectives n'España* (1944).
* *Iradier* (1944).
* *El africanismu na cultura hispánica contemporánea* (1949).
* *Política colonial* (1953).
* *Rellaciones Esteriores d'España. Problemes de la presencia d'España nel mundu* (1954).
* *Testos básicos de la organización internacional* (1955).
* *Testos básicos d'América* (1955).
* *Fronteres hispániques: xeografía y hestoria, diplomacia y alministración* (1960).
* *Testos básicos d'África* (1962).
* *La descolonización: un criteriu hispánicu* (1964).

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Jubalandia

**Jubalandia** o **Oltre Giuba** (n'italianu ) foi una rexón de la desmembrada Somalia na llamada zona xeográfica del continente Cuernu d'África, a la que da nome'l ríu Juba. El nome concretu de Jubaland llevar el territoriu so alministración británica de la llamada Somalia británica, na dómina colonial, que dempués foi cedíu a Italia que lo llamó *Oltre Giuba* (Transjuba) englobándola na so colonia la Somalia Italiana.

## Historia

El xeneral Mohamed Said Hersi, (alies Morgan) antiguu ministru de defensa del dictador Mohamed Siad Barre na Somalia reunificada, apoderaba Jubaland dende la cayida del so réxime en 1991 (y de la mesma integridá territorial de Somalia) al mandu del grupu armáu, Somalia Salvation Development Front (SSDF). Morgan pertenecía al clan Ogadení.

El 3 de setiembre de 1998 Morgan fixo públicos los sos planes pal establecimientu, nun futuru cercanu, d'una rexón autónoma centrada en Kishimayu. Morgan dixo que la unidá de Somalia yera sagrada pero que podía establecese una federación o una confederación, a la que probablemente tendría de xunise la República de Somaliland establecida en 1991 (l'antigua Somalia Británica que se reunificó cola antigua parte italiana dende la década de los años 1960 hasta 1991 nun solu país) dempués de la fragmentación de Somalia n'ensame de rexones apoderada polos señores de la guerra estremaos en distintos clanes. 

En payares del mesmu añu les milicies de la Cla Marehan de Husayn Aydid Jr. (del Frente Nacional de Somalia) tomaron Kishimayu. Los Marehan establecíense asina en territoriu Ogadení, tres el repartu de poder na rexón de Benadir.

El día 5 la Rahaweyn Resistance Army (RRA) que'l so centru yera Baidoa, tomó'l distritu de Waajid (suroeste de Somalia) que taba en poder de Husayin Aydid de los Marehan. Otros Grupos de Ogadeni atacaron posiciones del Frente Nacional de Somalia lideráu por Aydid nun esfuerciu por caltener un estáu pa los Ogadeni nuna futura Somalia federal. Hasan Muhammad Nur alies Shargadud, líder de la RRA, xunir a otros grupos que participaron na conferencia nacional Somalina en Xibuti.

Morgan recuperó Kishimayu pero foi espulsáu definitivamente pola Juba Valley Alliance (JVA) del coronel Barre Adan Hirale, sofitada pol Gobiernu Transicional de Somalia d'Abdiqassim Salad Hassan. Nel 2004 les tropes de Morgan taben otra vegada a les puertes de Kishimayu pero foi derrotáu y fuxó a Kenia onde s'apurrió (setiembre) poniéndose fin a la llucha.

## Galería

Ficheru:Oltre Giuba 1925 Sc1.jpg|**<small><center>Sellu d'un céntimu de 1925.</center></small>**
Ficheru:Oltre Giuba 1925 Sc2.jpg|**<small><center>Sellu de dos céntimos de 1925.</center></small>**


## Ver tamién
* Hitoria de Somalia

## Referencies

## Enllaces esternos