Fíu de puta

**Fíu de puta** ye una espresión soez y un disfemismo que s'utiliza davezu como insultu, anque tien tamién otres connotaciones en función del contestu en que se pronuncie. Según el *[[Diccionario de la lengua española]]*, de la Real Academia Española, ye una forma vulgar de denominar a daquién "mala persona". El calter ofensivu del términu vien del usu de la pallabra "puta", un sinónimu peyorativu de prostituta. 

La evolución del términu, y la so integración nel llinguaxe habitual, llevó a un usu menos peyorativu del mesmu, qu'inclusive, y según delles sentencies xudiciales, nun ye consideráu un insultu a efeutos llegales, siquier n'España. La llocución nominal "fíu de puta" ta considerada unu de los *tacos* o insultos más utilizaos en llingua castellana.

Nos últimos tiempos, produciéronse delles variaciones de la espresión, como'l vulgarismu **fíu puta** y los sos contraiciones apocopadas ***hijoputa*** y ***joputa***, utilizaes con ciertu avezamientu inclusive en prensa escrita. N'Hispanoamérica (particularmente na zona del Caribe y América Central), abondó l'usu de ***hijueputa*** y ***jue'puta***, de resultes tamién d'una vulgarización de la orixinal.

## Orixe y evolución

Según el llingüista José Antonio Millán, l'ambivalencia de "fíu de puta" como ofiensa y como allabanciosu data yá de la lliteratura del Sieglu d'Oru, basándose na definición de Gonzalo Correas, quien na so *Vocabulariu de refranes y frases proverbiales* definía *Hi de puta* como una espresión que s'emplegaba "encareciendo o allabando en bien o en mal". Yá en 1553 Juan de Valdés nel so *[[Diálogu de la llingua]]* esclariaba l'usu na dómina de 'hi' por 'fíu', acomuñando 'hi de puta' con 'fíu de puta'.

N'efeutu, nuna de les obres cume de la lliteratura en castellán, *[[Don Quixote de la Mancha]]*, del sieglu XVII, emplégase, en castellán antiguu la espresión *hi de puta* en dellos pasaxes, n'unu de los cualos Sancho Panza alude a esta dicotomía:

En 1734, nel *Diccionariu de la llingua castellana en que s'esplica'l verdaderu sentíu de les voces*, destacábase'l sentíu peyorativu del términu, definíu como: "El que nun ye procreáu de llexítimu matrimoniu". 

Estes apaiciones de la espresión nel Quixote son estudiaes por Guillermo Sheridan, quien na so obra *Paralelos y meridianos* realiza una reflexón sobre la tema, concluyendo que "fíu de puta" ye *un insultu de delles bandes: faltar al adversariu por ser fíu de puta, pero, por [[metonimia]], faltar a la madre [por puta] y al padre [por dexar ser puta a la so muyer] (...) ye amás un insultu gerundial, pos el fíu de puta dir al nacer, sigui siéndolo nel presente y ser entá nel futuru (...) Un fíu de puta ser a perpetuidad.*

La introducción del términu nel llinguaxe cotidianu llevó a dellos autores a considerala una pallabra "de moda", como José Antonio Hernández Guerrero, quien considera que "el sentíu de la frase nun ye la simple suma de los significaos de les pallabres que la integren, y el valor de la espresión oral depende, en gran midida, del tonu con que ye pronunciada".

Según dellos estudios, l'usu común d'esti tipu de pallabres ye unu de los aspeutos más complexos d'enseñar a los nativos d'otres llingües qu'aprienden castellanu, cómo pallabres consideraes insultos pueden ser intrínsecamente simples apellativos. Dellos manuales inciden na necesidá de faer ver que'l valor qu'adquieren les pallabres varia dependiendo del contestu en que se pronuncien. Ello ye qu'en ciertos países, como na Arxentina, esta espresión puede ser utilizada tantu en forma d'insultu como en forma d'aponderamientu informal, anque ensin perder el so calter soez.

## Aspeutos llegales (España)
L'usu de términos como 'fíu puta' puede ser considerada un delitu d'inxuries, reguláu pol artículu 38 del Códigu Penal. Según el mesmu, *constitúin delitu les espresiones teníes nel conceutu públicu por graves, siendo les leves consideraes 'falta*'. La valoración deber realizar el xuez, atendiendo a una serie de circunstancies, lo que llevó a qu'en delles sentencies la mesma espresión fuera calificada como grave o leve atendiendo a la contextualización del casu.

L'usu de la espresión "fíu de puta" na xíriga habitual, especialmente n'España, llevó a l'apaición de problemes llegales derivaos de denuncies realizaes por persones que se sintieron agraviaes al ser calificaes asina. Una de les primeres sentencies nesti sentíu producir en 2005, cuando un xuez de Barcelona absolvió d'un delitu d'inxuries a un periodista que nuna crónica consideró un 'fíu de puta' al baillador Farruquito. El xuez envaloró que "la espresión 'fíu de puta' nun foi utilizada pol periodista 'como un ataque personal contra Farruquito, sinón como una definición que resulta aplicable a cualquier suxetu que, habiendo atropelláu a un home, fuxa ensin empresta-y auxiliu'". 

En 2007, l'Audiencia Provincial de Les Palmes absolvió a un vecín de Telde que fuera xulgáu por llamar a otru fíu de puta» y «maruxu». La sentencia concluyó que «espresiones tales como fíu de puta o maruxu tán tan integraes nel vocabulariu que dacuando nin siquier se consideren insultos, nun llegando a constituyir el so emplegu un vexame inxustu, sinón más bien una evidencia d'una mala conducta o un comportamientu maleducáu».

En 2009, el Tribunal Cimeru de Xusticia de Cataluña obligó a una empresa a readmitir a un emplegáu que fuera despidíu por llamar fíu de puta al so xefe. Según la sentencia "la degradación social del llinguaxe provocó que les espresiones utilizaes pol agora recurrente sían d'usu corriente en determinaos ambientes".

## Influencia cultural
### Lliteratura
* *El pequeñu hijoputa*, de Walter Moers (2001).
* *Cómo convertise nun fíu de puta*, de Mauro Entrialgo (2007).
* *Cómo sobrevivir a un xefe fíu de puta*.
* *El fíu de puta cabrón*. Publicación en llinia.

### Música
* "Yes un cabrón fíu puta": cantar interpretáu na serie d'animación *[[South Park]]*, y que formó parte de la banda sonora de la película *[[South Park: Bigger Longer & Uncut]]*, de 1999.
* "Hijoputa": cantar de 2005 del grupu madrilanu de rock Mamá Ladilla.
* "Fíu de puta": cantar interpretáu nel programa humorísticu *[[La hora Chanante]]*, que foi propuesta pa representar a España nel Festival d'Eurovisión 2008.

### Cine
* **: película arxentina de 2012.

## Referencies

## Bibliografía
* Carreres Serra, Lluis de. *Les normes xurídiques de los periodistes*. Editorial UOC, 2008. ISBN 8497887484.
* Casa Gómez, Miguel. *La interdicción llingüística: mecanismos del eufemismu y disfemismo*. Serviciu de Publicaciones, Universidá de Cádiz, 1986. 
* Celis, Ángela; Heredia, José Ramón. *Llingua y cultura na enseñanza del español a estranxeros: actes del VII Congresu de ASELE*. Univ de Castiella La Mancha, 1998. ISBN 848949293X 
* Cervantes Saavedra, Miguel de. *Don Quixote de la Mancha*. Libresa, 2002. ISBN 9978809627 
* Hernández Guerrero, José A.. Les pallabres de moda. Editum, 2006. ISBN 8498280486 
* Sheridan, Guillermo. *Paralelos y meridianos*. UNAM, 2007. ISBN 9703245897
* Valdés, Juan de. *Diálogu de la llingua*. Impr. de J. Martín Allegría, 1860. Ensin ISBN. Versión dixitalizada 
* Dellos. *Diccionariu de la llingua castellana en que s'esplica'l verdaderu sentíu de les voces.* Del Fierro, 1734. Ensin ISBN. llingua castellana+en+que s'esplica+el+verdaderu+de+les voces+etc%22&hl=es&ei=iPiZTNXUCs3BswaNyZ2cDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Versión dixitalizada

## Ver tamién
* Despreciatible
* Peyorativu

## Enllaces esternos