Insinia mariella

La **insinia mariella** o **estrella mariella** ye un cachu de tela concebíu con fines segregacionistes y discriminatorios.

Ente 1941 y 1945 presentó la *apariencia* d'una estrella de David sobre un fondu mariellu y cola pallabra *Jude* ("xudíu") n'Alemaña nazi o *Juif* na collaboracionista Francia de Vichy o *Jood* na Holanda ocupada polos nazis. Delles vegaes presenta solo una lletra "J", otres llega a omitir tantu la pallabra en cuestión como la lletra con que la mesma empieza.

Los calteres emplegaos na inscripción que figura na insinia *pretendíen* ser hebreos, pero de fechu son calteres llatinos, pixinos derivaos imitativos d'aquellos propios del alfabetu hebréu.

Ente 1939 y 1944, la insinia en cuestión tuvo variantes tamién no que fai a la so forma: non siempres foi la d'un hexagrama regular, sinón que dacuando consistía nun meru parche de color intensu utilizáu pa *marcar* ya identificar darréu a los distintos grupos de xudíos europeos, con fines de segregación y discriminación, pa controlalos y deportalos a los campos d'estermín masivu.

Introducir en 1939 en Polonia en forma de brazalete distintivu, n'Alemaña como estrella mariella a partir del primeru de setiembre de 1938; depués foi d'usu obligatoriu nel restu de la Europa ocupada polos nazis. Los xudíos mayores de seis años d'edá teníen de llevala cosida a la ropa y de una manera siempres visible en tou momentu que tuvieren n'espacios públicos. Pretendíase que fuera una vergüenza causada pol antisemitismu.

Históricamente, en países islámicos y cristianos hubo dómines en que lleis o decretos obligaben a los xudíos a llevar insinies, sombreros o otres prendes de vistir, col fin d'estremalos y asina segregalos del restu de los miembros del grupu mayoritariu del país.

Obligatoria escontra fines de la Edá Media desque la impunxo'l Cuartu Conceyu de Laterano en 1215, la insinia mariella foi reintroducida siete siglos más tarde pol nazismu, primero de too en Cracovia el 23 de payares de 1939, el so usu volvió dende entós a ser una vegada más obligatoriu pa los miembros de toles comunidaes xudíes que s'atopaben en Polonia y depués n'Alemaña o nos territorios europeos ocupaos polos nazis hasta 1945.

## Segregación impuesta n'Europa dende la Edá Media

La concepción de segregar y estigmatizar socialmente a grupos de *[[dhimmi]]s* por aciu emplegu d'insinies distintives parte d'un edictu establecíu pol califa Omar II (682-720), quien la implementó imponiendo l'usu obligatoriu d'insinies marielles pa los xudíos y azules pa los cristianos dende de 717 Y.C.; más tarde fueron introducíes n'Europa pol califa almohade Abu Yaqub Yusuf al-Mansur (1184-1199), quien se autoproclamó "Conquistador d'España".

En 717, Omar II ordenó que tou aquel que nun fuera musulmán tenía d'exhibir distinción vestimentaria (llamada *giyār*—marca distintiva) y, anque tal orde non siempres foi implementada, la mesma foi reinstaurada pol califa Al-Mutawakkil (847–61). En 807, el califa abasida Harún Al-Raschid ordenó a los xudíos utilizar una petrina mariella y un sombreru con forma cónica. En Sicilia, el gobernador sarracenu impunxo la exhibición obligatoria de marques azules con forma de gochu pa los cristianos y de marques marielles con forma de pollinos pa los xudíos. Los xudíos, amás, fueron forzaos a portar cintos mariellos y sombreros distintivos.

Tales insinies fueron de cutiu, anque non siempres, marielles. Dacuando teníen l'aspeutu d'un distintivu cosíu sobre la ropa del individuu. Foi implementáu como resultante del 68º canon del Cuartu Conceyu de Laterano, que tuvo llugar en 1215 y col propósitu de segregar a los xudíos de los cristianos pa evitar uniones mistes ente ellos.

L'alusión a la llei bíblica (Levítico 19) y la inclusión del canon como parte d'una serie d'otres tantes regulaciones referentes a la condición de los xudíos n'Europa indiquen que'l decretu diba especialmente dirixíu contra los xudíos, mas la implementación de lo axustao pol conceyu de 1215 varió nos países del occidente européu tantu na forma del signu distintivu como na fecha que'l mesmu empezó a ser exhibíu públicamente. Más allá d'esixir l'usu d'una insinia distintiva per parte de los xudíos, el conceyu de 1215 nun especificó nin formatos nin colores.

N'Italia, Francia y España el signu distintivu yera mariellu o colloráu.

En Francia, esistía yá París en 1200, el Conceyu de Narbona imponer oficialmente en 1227, denominar *rouelle* (redondel), yá que tenía forma circular asemeyáu a una rueda o un discu; solía ser de color coloráu, naranxa, mariellu o blancu. Ente qu'en ciertes rexones presentaba un solu color, n'otres taba estremáu por una diagonal y entendía dos colores. Los xudíos non solo teníen de portalo obligatoriamente sinón qu'amás teníen de pagar previu a ello sumas considerables pa poder adquirilo onde los recaldadores d'impuestos de l'ayalga de la corona francesa. Ye más, los xudíos tamién teníen d'abonar una suma añal pola insinia que teníen de portar y el circular fora de regla esponer a penalidaes económiques entá mayores.

N'Inglaterra la llei impuesta en 1222 establecía que'l distintivu obligatoriu presentara la forma d'una banda blanca y fuera acompañáu d'un sombreru; a partir de 1275, una llei conocida como *Statutum de Judeismo*
ordenaba un distintivu en forma de Tables de la Llei en color mariellu y que fora exhibíu al altor del pechu y sobre llau esquierdu.

Ente 1228 y 1231 la obligación per parte de los xudíos de portar el redondel mariellu ye proclamada n'España. Pero l'aplicación d'ello foi parcial ya intermitente, especialmente por cuenta de les amenaces de los xudíos castellanos d'abandonar el país en casu de que'l distintivu discriminatoriu imponer pola fuercia, polo que l'aplicación de la insinia finalmente nun tuvo llugar. Casi 200 años más tarde, al ser reinstaurada la orde por Benitu XIII en 1415, los xudíos de Castiella rehúsan obedecer tal disposición y parte d'ellos emigra escontra países musulmanes.

En 1269, Lluis IX de Francia ordena que tolos xudíos porten una insinia circular nel pechu y otra nel llombu dende los 14 años d'edá d'equí p'arriba.

Tamién vegaes el signu distintivu podía presentar la forma d'un sombreru d'apariencia singular. Esti postreru foi mariellu y d'usu obligatoriu pa los xudíos del Estáu Pontificiu y d'Alemaña, aparentemente yá dende'l sieglu XII, mas oficialmente a partir del decretu eclesiásticu de Vienne (Francia) de 1267.

Lloñe de ser meros distintivos, les insinies mentaes funcionaron como verdaderes "marques de vergüenza", segregando a quien les portaben, estigmatizándolos socialmente y esponiéndolos al despreciu o eventual humildación en públicu.

En 1415 los xudíos de Murviedro, Valencia, llograron del rei Alfonsu V d'Aragón el derechu a nun portar insinia distintiva nenguna.

Mientres los sieglos XV y XVI tenía la forma d'un aniellu mariellu Suiza, Austria y Alemaña.

En 1516, a partir de la creación del guetu de Venecia, los xudíos fueron obligaos a portar la insinia distintiva colorada y amás un sombreru coloráu, pero'l sombreru terminó per reemplazar al distintivu. En 1528, por cuenta del so apurra y contribuciones en materia de traducciones y medicina, l'italianu —mas aparentemente natural de Tortosa— Jacob ben Samuel Mantino foi eximido de portar el sombreru coloráu en Venecia pol Conseyu de los Diez y, a partir de 1534, desempeñóse como médicu personal del papa Pablo III.

Anque en Persia cayera en desusu per tiempu considerable, la insinia distintiva redonda foi reinstaurada en Teḥrán en 1897.


Ficheru:BritLibCottonNeroDiiFol183vPersecutedJews.jpg|Inglaterra. Mateo de París, Escena de persecución, c. 1230-50. Biblioteca Británica, Ms. *Cotton Nero* D.I., foliu 183v. 
Ficheru:Aaron,SonOfDevil.jpg|Caricatura inglesa d'un xudíu medieval, 1277. Inscripción: "Arón, fíu del diañu". Public Record Office, Londres
Ficheru:DetailOfMedievalHebrewCalendar.jpg|*Majzor de Leipzig*, Ms. hebréu, c. 1320.
Ficheru:1182 french expulsion of jews.jpg|Espulsión de los xudíos de Francia (1182), *Grandes Chroniques de France*, 1342. Muséu del Pueblu Xudíu, Tel Aviv
Ficheru:Weltchronik Fulda Aa88 330v detail.jpg|Rudolf von Ems, *Crónica del Mundu*, Praga, c. 1350-1375.
Ficheru:Velislai biblia picta, fol. 121r-2.jpg|*Biblia Velislavova*, sieglu XIV, fol. 121r
Ficheru:La Rouelle.jpg|Xudíu alemán portando l'aniellu mariellu. Llibru d'oraciones pa Pésaj, manuscritu hebréu, c. 1460-1476. Londres, Biblioteca Británica, Ms. Add. 14762
Ficheru:Disputation.jpg|Apuesta ente teólogos cristianos y teólogos xudíos, Alemaña, 1483
Ficheru:Medieval manuscript-Jews identified by rouelle are being burned at stake.jpg|Diebold Schilling el Mozu, Grupu de xudíos alemanes na foguera (1348 o 1422), *Crónica de Lucerna* (Luzernerchronik), Suiza, 1513. Burgerbibliothek, Lucerna. 
Ficheru:Judenpatent 2.jpg|Austria, 1551 
Ficheru:Wormsjews.jpg|Alemaña. Pareya xudía de Worms, sieglu XVI.
Ficheru:Hottenroth Deutsche Volkstrachten Tafel 38 Juden Nürnberg um 1700.jpg|Pareya xudía de Núremberg, 1700.


## Color y significáu
   

Pa la teoloxía eclesiástica medieval, el color mariellu simbolizaba la noción de traición. Iconográficamente, Xudas Iscariote foi delles vegaes representáu con paxellos mariellos. Daqué asemeyáu aparentemente asocedió colos xudíos.

Escontra fines de la Edá Media, el color mariellu ye acomuñáu coles idees de caos y desorde, ya inclusive cola tontura y l'absurdu: a los bufones de la corte y los llocos ver de mariellu.

El mariellu, per otra parte, ye acomuñáu entós con Lucifer, l'azufre y los traidores. Y, irónicamente, tamién s'emplega para colos homes engañaos, magar orixinalmente señalaba a quien engañaba.

Con tou, según Nadia Julien, los colores aluden siempres a la vida y el mariellu en particular, sostién, simboliza la lluz. El so aspeutu negativu manifestar en ser simbólicu de la inconstancia, los celos, les pasiones malvaes, l'adulteriu, la culpabilidá y la traición. Julien escribe qu'en dellos países los xudíos tuvieron de portar ropajes mariellos por causa de que acomuñóse con Iscariote. A pesar d'ello, amiesta, el mariellu ye'l color de la intuición y simboliza la capacidá de renovación y la audacia.

Udo Becker esplica que, na cultures populares europees, el mariellu ye simbólicu de la envidia y l'arrogancia. Na Edá Media, yera un color acomuñáu cola desgracia, amiesta Becker, y ello yera puestu de manifiestu al traviés del color de vistimienta que se-yos imponía a los xudíos.

Na historia del arte, Xudas Iscariote foi representáu vistiendo paxellos de colores bien variaos. En *[[Les bien riques hores del duque de Berry]]*, onde apaez colgáu, lleva una túnica rosada con dellos matices en naranxa; nuna miniatura de Jean Fouquet, onde tamién se lo ve aforcáu, visti ropajes color marrón-acoloratáu; en dos escenes pintaes por Duccio di Buoninsegna ta vistíu de verde y naranxa o porta un mantu verde escuru; nuna pintura italiana del sieglu XV que lo amuesa dándo-y el besu a Jesús, la so vistimienta ye marrón escuru y naranxa; n'otra cola mesma escena, pero realizada en Méxicu nel sieglu XVIII, lleva un paxellu naranxa. Esisten amás dos casos nos que Judas presenta ropaje mariellu. Unu ye una pocu conocida imaxe con *El besu de Judas*, realizada hacia 1480-90, y que pertenez a nuna ilesia en Toruń, Polonia. L'otru ye por demás conocíu: el Judas pintáu por Giotto nos frescos la Capiya Scrovegni en Padua hacia 1305. Ellí, nes escenes onde recibe les 30 pieces de plata y traiciona a Jesús, Iscariote presenta un prominente mantu mariellu. Aparentemente, el color dominante del motivu representáu por Giotto foi acomuñáu en particular colos xudíos, siendo éstos entendíos como conxuntu por aciu l'usu d'una lóxica inductiva y la xeneralización.

Asemeyáu ye la condición de l'alegoría conocida como "Sinagoga" (en llatín, *Synagoga*), doncella que, según la teoloxía eclesiástica, representa la "Antigua" Llei (Mosaica), trescendida pola Ilesia al traviés del Cristu; como alegoría teolóxica, "Sinagoga" figura nel arte xunto con "Ilesia", formando un par al que se conoz en llatín como «*Ecclesia et Synagoga*». Magar nel arte occidental "Sinagoga" esiste yá dende'l sieglu IX, ye solo a partir del sieglu XII que dicha figura presenta los sos güeyos cubiertos por una vienda. Na pintura medieval, "Sinagoga" presenta paxellos de colores diversos y que pueden ser coloráu y azul, lila, o colloráu y naranxa.
Una vegada más asocede daqué semajante a aquello reparáu na figura de Iscariote: namái en casos relativamente tardíos apaez "Sinagoga" vistida de mariellu. Nellos, l'alegoría femenina ye presentada figura como la contrapartida de "Ilesia". Konrad Witz representar nunos paneles conocíos como *Ecclesia et Synagoga*, dambos realizaos en 1430. Fernando Gallego, per otra parte, incorporar a entrambos llaos del so *Cristu bendiciendo*, pintura executada hacia 1492.

Los conceutos arramaos nesti apartáu y que consideren el *supuestu* simbolismu del color mariellu n'occidente tienen de ser encetaos con procuru, yá qu'ellos aguiyen el pensamientu, pero tamién pueden dar llugar a especulaciones ensin fundamentu. Pero sí esiste evidencia de que la insinia esixida pol IV Conceyu de Laterano foi implementada a partir de 1215 y, como yá se señaló, ésta nun foi única- y inexorablemente mariella. Cuando sí lo foi, ello seique háyase por cuenta de la decisión d'emplegar d'un color que, por ser lluminosu ya intensu, dexara identificar fácilmente a los portadores del distintivu en cuestión. Ye probable amás que l'usu obligatoriu de distintivos nel casu de los xudíos d'Europa diera llugar a distintes interpretaciones nel imaxinariu coleutivu y de aquellos que los percibíen. Con tou, ye imposible asegurar con total certidume que los mentaos distintivos fueren interpretaos d'una sola manera nel territoriu européu y solamente unu. N'otres pallabres, les interpretaciones enriba enunciaes namái respuenden a puntos de vista modernos del sieglu XX o XXI y non necesariamente a aquél o aquellos propios del periodu nel que la insinia yera portada polos xudíos en territorios europeos (sieglos XIII a XVIII). Respectu al simbolismu de les obres de Giotto, Witz y Gallego ye posible que se trate d'un recursu plásticu o un efeutu espresivu que namái col tiempu llegó a algamar los significaos que darréu se -y son atribuyíos. Sía como fora, non aparente sería suponer que se trata d'una real tradición: l'usu del mariellu nos ropajes tantu de la figura de Iscariote como de l'alegoría de "Sinagoga" lloñe ta de ser niguna constante na historia del arte. Con tou, nun ye esaxeráu suponer que la producción plástica de los yá mentaos artistes del sieglu XIV y XV sí pudo haber en cierta midida contribuyíu a que la insinia mariella seya darréu acomuñada a nociones tales como intuición, desorde, lluz, pasión, audacia, absurdu o engañu, conceutos que d'una manera o otru aparentemente tuvieron la so incidencia na estigmatización de los xudíos europeos como un grupu dende la Edá Media d'equí p'arriba.

## Anti-xudaísmu y estigmatización

La orde d'usar de signos esteriores distintivos implicó una separación de los xudíos de les sociedaes a les que pertenecíen, pero amás punxo de manifiestu un alcuerdu oficial ente autoridaes relixoses y seculares que contribuyó al deterioru del estatutu oficial de los xudíos n'Europa.

La obligación de portar de signos distintivos arreyó la inclusión d'un atributu que señalaba públicamente a los xudíos como distintos y xeneraba asina una respuesta negativa ente los cristianos, quien los percibíen como estranxeros non pertenecientes a la so sociedá o güéspedes indeseables, creándose asina un verdaderu estigma social, xenerador d'identidaes deterioraes ya inclusive estropiaes.

Mientres los últimos sieglos de la Edá Media, la señal impuesta a los xudíos pola Ilesia, non solo dixebrar de los cristianos, sinón qu'amás los segregó y marxinó, convirtiéndolos nun grupu social desarimáu y despreciáu, una nación o pueblu condergáu a permanecer marcáu:

Con estes pallabres describe Élisabeth Roudinesco la condición del pueblu xudíu na edá media. Escribiendo en francés, la historiadora y psicóloga nun emplega la pallabra "xudíu" nun sentíu puramente relixosu, sinón que considera a esi grupu como un pueblu o nación (d'ende'l so emplegu de la jota mayúscula na pallabra "Xudíu" pa significar non *xudaísmu* sinón *judeidad*).

Na llarga historia del mundu medieval, esplica Roudinesco, el Xudíu encarnaba'l diañu y l'asesín del so padre:

La evidencia visual del medievu y los periodos que lu siguieron confirma lo espresao por Roudinesco. He equí solo dellos exemplos provenientes del mancomún visual antixudíu del medievu occidental y los sos herederos, que presenten a los xudíos identificaos como tales al traviés de les insinies por esi entós de porte obligatoriu y llevando a cabu les aiciones a les que se refier Roudinesco:


Ficheru:Sigolsheim, romanesque capital with Jews heads.jpg|Demoniu y xudíos. Capitel antixudíu de la románica Ilesia de los Santos Pedro y Pablo en Sigolsheim, Alsacia, sieglu XII.
Ficheru:Zid Jezis.jpg|L'antisemita lleenda del Xudíu errante. *Chronica Majora*, 1240-1251.
Ficheru:German - Crucifixion - Walters 5352.jpg|Deicidio. *Crucifixón*, Alemaña, 1420-1440. Walters Art Museum, Baltimore. El testu xunto a los dos personaxes con sobreros presenta la inscripción "Si yes el Fíu de Dios, baxa de la cruz".
Ficheru:Poisoning wells.gif|Al pie de neñu crucificáu, xudíu con turbante envelena pozu d'agua y provoca la peste negro n'Europa. Grabáu alsacianu basáu n'orixinal medieval tardíu.
Ficheru:Ausstellung Synagoge Wittlich. Das große Judenschwein war eine verhöhnende Abbildung im 15. Jahrhundert.jpg|Bestialismo. La Judensau y los xudíos. Xilografía alemana, sieglu XV. 
Ficheru:Host desecration1.jpg|Xilografía antixudía sobre un casu de supuesta profanación de la hostia en Passau, Alemaña, 1478.
Ficheru:Ritualmord-Legende.jpg|La lleenda del asesinato ritual. Xilografía antixudía de Hartmann Schedel, *[[Les Cróniques de Núremberg]]*, Alemaña, 1493, fol. 254v.
Ficheru:Nuremberg Chronicle f 230v 1.jpg|Quema d'un grupu de xudíos acusaos de supuesta profanación de la hostia en Deggendorf, Bavaria, 1492. Xilografía de Schedel, *Cróniques*, Alemaña, 1493.


Más allá de lo espresao pol yá citáu testu del IV Conceyu de Laterano, Mitchell Merback esplica que, teniendo de quedar espuesta y a la vista de tol mundu, la insinia mariella tenía amás una tácita doble función na sociedá medieval:

## Comunidaes xudíes europees ente modernidá y antisemitismu

Ente los sieglos XVI y XVIII, la esixencia del porte obligatoriu de les "insinies de vergüenza" tendió a menguar en casi toles zones d'Europa, con esceición de Venecia, onde'l sombreru coloráu perpetuar hasta'l fin del sieglu XVIII.

N'Austria, l'emperador Xosé II abolió l'usu de les insinies discriminatories en 1781 y, a partir de 1791, les mesmes dexáronse d'usar en Francia y en tou territoriu onde trunfaron los exércitos de la Revolución Francesa que yeren lideraos por Napoleón Bonaparte, incluyendo esto tamién a los Estaos Pontificios y los distintos guetos europeos.

A partir del sieglu XIX, cola llegada de les nueves idees, la modernidá y el subsecuente desenvolvimientu d'Europa, tuvo llugar la emancipación de la judeidad europea y l'usu obligatoriu de les marques o insinies que los xudíos teníen d'exhibir de la mesma pasó gradualmente a ser asuntu del pasáu y terminó finalmente por ser abolíu.

A diferencia de lo qu'asocedía cola mayoría de los xudíos del este européu, apegaos ellos a les usances vestimentarias ancestrales y tradicionales, los xudíos d'Europa occidental haber polo xeneral abandonáu pasu ente pasu nel intre del sieglu XIX y casi por completu. D'esta miente, ente que la pertinencia identitaria de los xudíos del este resultaba evidente a güeyu, distintu yera'l casu que se daba n'Europa occidental, onde la pertinencia identitaria de los xudíos yera un asuntu priváu del individuu y polo tanto nun yera espresáu y muncho menos sorrayáu en públicu. Lo qu'asocedía con esti últimu grupu ye qu'a él llegara l'efeutu de la Revolución Francesa y de los principios impulsaos por ella—"Llibertá, Igualdá, Fraternidá".

El movimientu conocíu como Haskalá, que yera l'equivalente xudíu a la llamada Ilustración del sieglu XVIII, promovía la integración del pueblu xudíu n'Europa y, no que concernía a los códigos d'apariencia y vestimentarios en particular, aguiyaba l'asimilación a los modelos de les siempres mayoritaries comunidaes cristianes d'occidente.

La corriente d'apertura escontra los xudíos que s'empecipiara cola Revolución Francesa tendió a estancase hacia 1875, dómina en que remaneció l'antisemitismu europeo. En 1879, el periodista Wilhelm Marr acuñó'l términu antisemitismu, denotando l'odiu a los xudíos y a les distintes polítiques lliberales con qu'ellos yeren acomuñaos. Una traza prominente importante del antisemitismu de la dómina yera'l nacionalismu: los antisemites alemanes, franceses y austriacos responsabilizaben sistemáticamente a tolos hebreos de ser únicos responsables de tolos males habíos y por haber. Ernesto Sabato nota que les formes asumíes pol antisemitismu son de cutiu dafechu incongruentes ente sigo:

N'efeutu les acusaciones contra los xudíos carauterizar por ser fundamentalemente contradictories:

N'Europa, tou esto foi emplegáu polos antisemites col propósitu de culpabilizar a los xudíos, non consideraos como dellos casos puntuales d'individuos específicos, sinón como una masa colectivo solo definida según criterios racistes y etnocéntricos, que les "marques de infamia" fueron reintroducíes n'Europa. Según Stewart y Glynn:

## Diferencia ente ''Judenstern'' y ''Der gelbe Stern''

N'Alemaña nazi, la insinia col hexagrama mariellu con calteres pseudo-hebreos yera denomada *Judenstern*, términu alemán que significa "estrella de xudíos". Y asemeyáu términu sigue siendo emplegáu na llingua teutona como si fora sinónimu de "insinia mariella", pero de fechu nun lo ye.

Nes comunidaes xudeo-europees d'orixe alemán (cultura askenazí), *Judenstern*, significando tamién "estrella xudía", ye'l nome dau a una llámpara d'aceite, colgante y realizada en metal, con un recipiente en forma d'estrella, **mas non necesariamente siempres de seis puntes**, y qu'en diches comunidaes yera emplegáu mientres el día de descansu.

D'una manera ambiguo y equívoco, los nazis llamaben *Judenstern* non a la tradicional llámpara sabática, sinón a la insinia discriminatoria por ellos impuesta.

Seique desconociendo la tradicional llámpara sabática askenazi y la so dieciochesco nome n'alemán, hai quien empleguen inadvertidamente el términu *Judenstern* pa referise a la discriminatoria marca que los xudíos tuvieron de portar ente 1939 y 1944.

Introducida polos nazis como primer signu de la estigmatización social de los xudíos, la marca discriminatoria conocida poles mases antisemites como *Judenstern* nun foi más que la inversión d'una idea espresada pol notable teólogu y filósofu xudeo-alemán Franz Rosenzweig (1886–1929) nel títulu del so llibru *Stern der Erlösung* (Estrella de la Redención), al que los nazis perversamente tresformaron en *Stern der Y*'nd**lösung''—**Estrella del Estermín**. Aparentemente esi foi'l retorcigañáu orixe de la ''estrella mariella'', discriminatoriu signu que dos tercios de la judeidad europea portaría hasta la so muerte nos campos d'estermín nazi.

Pa evitar ambigüedaes innecesaries, fontes diverses, ente les que figuren les instituciones educatives xudíes de los países germanófonos, empleguen la espresión ''Der gelbe Stern'', que n'alemán significa unívocamente "la estrella mariella".

== Marques discriminatories impuestes polos nazis n'Europa ==


A les diez de la mañana del primeru d'abril de 1933, grupos de nazis paráronse delantre de tiendes xudíes con pancartes qu'esixíen a los "alemanes" nun entrar a elles; la [[estrella de David]], emplegada nes comunidaes xudíes como un símbolu de proteición, foi pintada en mariellu sobre les puertes y ventanes de munchos negocios, nos qu'amás s'escribió burdamente y n'alemán la pallabra "''Jude''" (xudíu). Pa los xudíos, este foi l'empiezu de la so identificación como tales por aciu la **estrella mariella*'.

Reprochando l'altu grau d'asimilación —pero tamién de bona integración— de los xudíos na sociedá alemana, el periodista Robert Weltsch, aconseyólos al traviés de la prensa a los damnificados pol boicó nazi, y nun tonu supuestamente moralizante, pero de fechu fondamente esmolecedor: "Portái la insinia mariella con arguyu".

Pa 1935, los comercios xudíos por decretu tenía de tar identificaos como tales por aciu signos prominentes, y esi mesmu añu, los pasaportes y demás documentos d'identidá pertenecientes a individuos xudíos fueron estampaos con una gran lletra "J" en colloráu. Nesi momentu toos aquellos deteníos polos nazis y en campos de concentración tuvieron de portar insinies de distintos colores; les insinies xudíes teníen la forma d'una estrella de seis puntes mariella, formada por dos triángulos equilláteros superpuestos, pero, cuando se trataba de prisioneros xudíos políticos, unu de los triángulos yera de color coloráu.

Los nazis resucitaron l'usu d'insinies distintives marielles como parte de les persecuciones que llevaron a cabu mientres l'Holocaustu. Depués del pogrom conocíu como la [[Nueche de los cristales rotos]], [[Reinhard Heydrich]] encamentó que los xudíos tendríen de ser forzaos a portar insinies identificatorias (19 de payares de 1938).

Darréu dempués de la invasión nazi a Polonia en setiembre de 1939, los alemanes empezaron a introducir l'usu obligatoriu de distintivos en Wloclawek. Pa fines de 1939, tolos xudíos de la Polonia ocupada teníen de portalos. Siguiendo la invasión de la Xunión Soviética en xunu de 1941, los nazis implementaron l'usu forzáu de distintivos nos distintos territorios qu'ocuparon. El 19 de setiembre de 1941 el distintivu mariellu foi instauráu n'Alemaña. Los diarios de la dómina reflexaron lo qu'asocedía con comentarios referíos a la insinia xudía en términos amargosos y sarcásticos, tal como unu que comparaba'l [[guetu]] con [[Hollywood]], yá que "dambos tán llenos d'estrelles". Pero más allá de les racionalizaciones del conformismu medíatico, nada teníen d'humorístiques les bien graves acusaciones de los nazis esixendo la obligación de que tolos xudíos portaren la estrella mariella:



Pero, más allá de la retórica nazi y al considerase les masacres y fusilamientos en masa de cientos de xudíos ucraínos y rusos en manes de les *SS-Einsatzgruppen* o "Escuadrones de la muerte" (1939-1941), queda claro que yeren los nazis quien de fechu asesinaben a los xudíos y non precisamente'l casu inversu (vease [[Holocaustu]]).
Ente 1941 y 1942, los estaos satélite o collaboracionistes d'Alemaña, según tamién nos territorios invadíos polos nazis n'occidente adoptaron regulaciones qu'axustaben l'usu obligatoriu d'insinies distintives per parte de los xudíos. Namái en Dinamarca, onde'l rei [[Cristián X de Dinamarca|Cristián X]] aparentemente amenació con llevar el mesmu'l distintivu mariellu en casu de que'l so usu impunxérase-y a la población xudía del so país, los nazis nun llegaron a implementar la mentada regulación.

La política gubernamental alemana de forzar a los xudíos a llevar insinies identificatorias foi una de les tantes táctiques psicolóxiques qu'apuntaben a aisllar y deshumanizar a los xudíos europeos, marcándolos como si fueren distintos o inferores a los demás. Les insinies facilitaron la separación de los xudíos del restu de la sociedá y la so subsecuente encierre en guetos, cosa que finalmente terminaría per conduciría a millones d'ellos a los campos d'estermín.

Tou aquel que se negaba a llevar la insinia discriminatoria yera brutalmente castigáu, dacuando terminaba recibiendo un tiru o inclusive muertu.

Según el testimoniu de Mia Blocher:




<gallery>
Ficheru:Stars of David from concentration camps.JPG|Ensignias segregatives y discriminatories empuestas n'Europa polos nazis, 1939-1945
Ficheru:Bundesarchiv Bild 121-0327, Lesslau, Juden vor Holzwagen.jpg|Triángulos mariellos, Polonia, 1939
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-E13880, Polen, Lublin 30.12.1939, polnische Juden.jpg|Polonia, 1939
Ficheru:Bundesarchiv Bild 101III-Wisniewski-025-14, Polen, Ghetto Litzmannstadt, Ghettopolizei (cropped).jpg|Polonia, 1940
Ficheru:Bundesarchiv Bild 101III-Wisniewski-025-08, Polen, Ghetto Litzmannstadt, Bewohner.jpg|Polonia, 1940
Ficheru:Bundesarchiv Bild 101I-133-0730-12, Polen, Zichenau, Juden vor einer Bekanntmachung.jpg|Círculos mariellos, Polonia, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 101I-185-0112-35, Belgrad, Erfassung von Juden.jpg|Brazalete, Yugoslavia, 1941
Ficheru:Bundesarchiv N 1576 Bild-006, Minsk, Juden.jpg|Parches mariellos, Bielorrusia, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-B10160, Wilna, Juden, litauischer Polizist.jpg|Parches mariellos, Lituania, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-R99291, Wilna, Frauen mit Juden-Kennzeichen.jpg|Círculos impuestos en Lituania, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 101III-Duerr-054-19, Lettland, KZ Salaspils, Häftlinge.jpg|Letonia, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-B09012, Russland, Zwangsarbeit von Juden.jpg|Marques impuestes en Rusia en 1941
Ficheru:Judenstern JMW.jpg|Impuesta n'Alemaña y Austria en 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-B04490A, Berlin, Ältere Frau mit Judenstern.jpg|Alemaña, 1941
Ficheru:Judenstern Fürth Schwabacherstr.jpg|Alemaña, c. 1941-42 
Ficheru:Exhibit of the Anne Frank Zentrum.jpg|Entá intacta, Holanda, 1941
Ficheru:David Star.jpg|Impuesta n'Holanda, 1941
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-R99538, Niederlande, Frau mit Judenstern.jpg|Holanda, 1941 
Ficheru:Yellow star Juif.gif|Impuesta en Francia en 1942
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-B21356, Paris, Französinen mit Judenstern.jpg|Francia, 1942
Ficheru:Bulgarian Jews Yellow Badge.jpg|Impuesta en Bulgaria, 1942
Ficheru:From the Dachau concentration camp (8606847046).jpg|Obligatoria en Grecia Ficheru:Russian
Russian Jews await selection in Auschwitz.jpeg|Xudíos rusos, Auschwitz, 1944
Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-N0827-318, KZ Auschwitz, Ankunft ungarischer Juden.jpg|Xudíos húngaros, Auschwitz, 1944
</gallery>

== Diferencia ente insinia mariella y estrella de David ==


A diferencia del antiguu símbolu xudíu conocíu como la [[estrella de David]], la insinia mariella presenta la inscripción *Jude* ([[idioma alemán|alemán]]—"xudíu") espresada en calteres pseudo-[[Alfabetu hebréu|hebreos]]. Precisamente por ser de color mariellu intensu o fartu enchíu y por llevar la inscripción "xudíu" n'alemán pero espresada en calteres pseudo-[[Alfabetu hebréu|hebreos]], la insinia mariella *nun ye esautamente* una [[estrella de David]] nin tampoco tien el mesmu significáu.

El [[nazismu]] usó'l [[Estrella de David|antiguu símbolu xudíu]] (que unívocamente simboliza l'[[Hebreos#Creencies.2C ritos y .C3.A9tica|Alianza]] de [[Yavé]] col [[hebreos|pueblu hebréu]] y tola humanidá), pa un propósitu distintu al del símbolu [[hebreos|hebréu]] orixinal: non pa recordar la estrecha rellación ente Dios y la humanidá, sinón pa *segregar* a los xudíos del restu de la población europea.

Cargada d'intencional ambigüedá, la insinia mariella namái tien *l'apariencia* d'una [[estrella de David]], pero, ello ye que *ye* un símbolu [[racismu|racista]], concebíu col propósitu de [[discriminación|discriminar]].

Ente que la [[estrella de David]] ye un símbolu relixosu de los [[hebreos]] y pertenez tamién tanto al xudaísmu como a la cultura ya identidá xudía polo xeneral, la insinia mariella ye unu de los tantos símbolos discriminatorios impuestos polos nazis a la población europea mientres la [[Segunda Guerra Mundial]] (1939-1945).

== Insinia mariella nes artes visuales ==


La pintura da testimoniu de la segregación y l'aislamientu que los xudíos sufren n'Europa mientres la Segunda Guerra Mundial. La insinia puede trate na solapa de *El xudíu cola estrella mariella*, pensatible ser pintáu por David Peretz en 1943. Nel so *Autorretratu con cédula d'identidá xudía*, oleu de 1943, el pintor xudeo-alemán [[Felix Nussbaum]] retratar en Bruxeles doblemente marcáu: per un sitiu, la so tarxeta d'identidá presenta en lletres coloraes la inscripción "JUIF-JOOD" (esto ye, "xudíu" espresáu respeutivamente en francés y holandés), pol otru, lleva cosida nel so sobretou la insinia mariella na so versión belga, esto ye, un hexagrama regular con una lletra "J" nel centru.

La insinia en cuestión puede trate tamién na obra plástica de Bedrich Fritta (*Vida d'un notable del guetu*, tinta, c. 1943-44; *El café*, tinta y aguada, 1944) y aquella de Leo Haas (*Fame*, tinta y aguada, 1945).

Remanez en forma de brazalete nos xudíos resistentes nun trabayu de Józef Kaliszan tituláu *Guetu*, grabáu realizáu en 1966.

El valor trágicamente simbólicu del color mariellu puede percibise na obra de [[Friedensreich Hundertwasser]], particularmente en *La casa del xudíu n'Austria* (téunica mista, 1961-62) y *Xardín de sangre—cases con fumu mariello* (téunica mista, 1962-63).

Representada como una estrella mariella de seis puntes, la insinia mariella ye frecuente nes pintures de Samuel Bak, quien sobrevivió'l [[Holocaustu]] y moró mientres años n'Israel. En delles de les sos pintures, Bak emplega estrelles marielles de seis puntes según tamién otros motivos xeneralmente deterioraos o fragmentarios, pa tratar temes tales como l'aislamientu, la esraizadura y la traxedia, de manera tal que la so obra ye evocativa de los tiempos del guetu pero tamién un ecu d'ello a lo llargo de la segunda metá del sieglu XX. Esto puede acotase a partir d'obres tales como *Mariellu* (1962), *El guetu de la hestoria xudía* (1976), *Campu* (1992), y les sos series titulaes *Solo* (1994) y *Árbol familiar* (1995). Les estrelles marielles de seis puntes pueden detectase nel amenazador firmamentu de los sos *Rumores crepusculares*, trabayu de 1995. Y de un simbolismu lliteralmente desgarrador ye'l so cuadru *Destinos*, obra posterior a les anteriores, onde representó un árbol truncáu y que la so copa ye sostenida por una especie de muletes y de la qu'amás escolguen numberoses estrelles marielles de seis puntes.

== Referencies ==


== Bibliografía ==
* Comay, Joan. *The Diaspora Story*, Tel Aviv: Beth Hatefutsoth y Steimatzky, 1981.
* Scheiner, Jens J. *Vom Gelben Flicken zum Judenstern?: Genese und Applikation von Judenabzeichen im Islam und christlichen Europa, 849-1941*, Frankfurt del Main y Nueva York: P. Lang, 2004.
* Merback, Mitchell B., ed. *Beyond the Yellow Badge: Anti-Judaism and Antisemitism in Medieval and Early Modern Visual Culture*, Leiden y Boston: Brill, 2008.
* Roudinesco, Élisabeth. *A vueltes cola cuestión xudía* (Retour sur la question juive, 2009), Barcelona: Anagrama, 2011.

== Ver tamién ==
* [[Sombreru mariellu]]
* [[Estigma social]]
* [[Antixudaísmu cristianu]]
* [[Alegatu antisemita]]
* [[Judensau]]
* [[Libelo de sangre]]
* [[Xudíu errante]]
* [[Antisemitismu]]
* [[Colores políticos#Xudaísmu|Mariellu políticu]]
* [[Solución final]]
* [[Holocaustu]]

== Enllaces esternos ==

* [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/2317-badge Jewish Encyclopedia: Badge] (n'inglés)
* [https://web.archive.org/web/20131203002434/http://www.geschichteinchronologie.ch/MA/judentum-EncJud_judenfleck-o-judenhut-im-MA-ENGL.html Encyclopaedia Xudaica: The badge, hat and clothing laws for Jews in the Middle Ages] (n'inglés)
* B. Mordechai Ansbacher, , 2008 
* D.-D. Natanson, [http://d-d.natanson.pagesperso-orange.fr/etoile_juive.htm Le début du port de l'étoile jaune], 2012 (en francés)
* [http://en-mosaik.de/?p=26348 Mosaik: Der gelbe Stern] , 2011 (n'alemán)
* [https://www.yadvashem.org/artifacts/featured/jewish-badges.html Distinctive Badges that Jews Were Forced to Wear During the Holocaust] - [[Yad Vashem]] website (n'inglés)
* [http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205953.pdf Yad Vashem - Shoah Resource Center: Jewish Badge] (n'inglés)
* [http://www.holocaustcenter.org/holocaust-badges Holocaust Memorial Center: Holocaust Badges] (n'inglés)
* [http://jhva.wordpress.com/tag/judenstern/ Die gelben Judensterne von Fischach], *Jüdisch Historischer Vereing Augsburg'', 2010 (n'alemán ya inglés).