Michel Ney

**Michel Ney, duque de Elchingen y príncipe de la Moscova** , tamién llamáu *Le Rougeaud* («el rubicundo»), y *Le Brave des braves* («el valiente d'ente los valientes»), foi mariscal del exércitu de Francia y lluchó nes Guerres Revolucionaries Franceses y nes Guerres Napoleóniques.

## Infancia y mocedá

Michel Ney yera hijo Pierre Ney, un toneleru de Saarlouis, Sarre, y de la so esposa Margarethe Grewelinger. El so padre yera amás veteranu de la Guerra de los Siete Años, polo que'l mozu Michel supo pela so boca cómo yera la vida del soldáu, anque ésti nunca la quixo pa él. Ney va recibir una educación básica nuna escuela de monxos agustinos, pero al ser la so madre d'orixe alemán, siempres foi perfectamente billingüe.

Siendo entá neñu, empezó a trabayar na oficina d'un importante comerciante de llicores de la rexón alemana del Sarre y depués como aprendiz de vendedor d'una fundición. Sicasí, en 1787 decide reorientar la so vida y apúntase voluntariamente al 5º de Húsares, en contra de los deseos del so padre.

Dende la so entrada nel Exércitu, Ney encarnó fielmente toles virtúes del soldáu: valiente, arrogante, abiertu y solidariu colos sos compañeros, que lu adoraben. Amás demostró dende'l primer momentu una gran capacidá pa entender los mecanismos d'una batalla, cuantimás la caballería y la infantería de primer llinia, polo que'l so ascensu na xerarquía militar foi meteóricu.

## Les Guerres Revolucionaries

Cuando s'entama la primer coalición contra la Francia revolucionaria, Ney ye destináu a les órdenes del xeneral Kléber nel frente del Rin. Participa nos asedios de Valmy y Neerwinden, siendo xubíu a teniente en 1792 y a capitán en 1794. Encantáu de tene-y al so serviciu, Kléber fai-y xefe d'escuadrón y ayudante de campu. Los sos propios compañeros dan-y el nomatu de "el Infatigable", pero como yera pelirroxu tamién empieza a ser llamáu *el rubicundo* o *Le Rougeaud*.

Ye destináu al asediu de Mainz, onde va ser mancáu, pero rehúsa dase de baxa y caltiénse en primer llinia. Pol so valor, ye xubíu a xeneral de brigada en 1796 y asígnase-y el mandu d'un cuerpu de caballería. El 17 d'abril de 1797, mientres la batalla de Neuwied, Ney llanza una carga contra un destacamentu de llanceros austriacos que diben apoderase d'una batería de cañones, poniéndolos en fuga. Pero antes de poder reagrupar a los sos homes sufre un contraataque per parte de la caballería pesada austriaca, cayendo baltáu del so caballu. Ye fechu prisioneru, pero recupera la llibertá'l 8 de mayu en aceptándose el so intercambiu por otru xeneral austriacu.

Permanez nel frente de Mainz, onde en 1799 participa viviegamente en tomar de Frankfurt del Main, Hochstedt y Nidda. En Winterthur ye mancáu na zanca y la muñeca, polo que recibe una baxa temporal del serviciu activu, qu'aprovecha pa casase con Aglaé Auguié. La boda celebrar en Grignon y tuvo como testigu al xeneral René Savary. Cuando españa'l golpe d'Estáu del 18 de brumario, que lleva al poder a Napoleón, primeramente Ney amuesa'l so refugu. Sicasí, acuarta los sos impulsos contra'l nuevu Cónsul por conseyu de la so esposa, que yera una bonapartista convencida y amiga íntima de Hortensia de Beauharnais, la fía de Xosefina. Al traviés d'ella, Ney conoz personalmente a Napoleón, quedando esteláu pol nuevu home fuerte de Francia. Napoleón, pela so parte, tamién queda impresionáu por Ney, a quien dende entós va dir concediendo más y más responsabilidaes.

En recuperándose de les sos firíes, Ney ye destináu al exércitu del xeneral Victor Moreau, con quien llogra una gran victoria'l 3 d'avientu de 1800 na batalla de Hohenlinden. A partir de setiembre de 1802, Ney ye nomáu ministru plenipotenciario pa los asuntos helvéticos, lo que trai'l mandu supremu de les fuercies franceses destinaes en Suiza, según funciones alministratives y diplomátiques. Con gran habilidá, consigue evitar un conflictu armáu nel país alpín y gánase la reconocencia pública de Talleyrand.

Mientres esta dómina conoz a un teóricu bélicu, el xeneral suizu Henri Jomini, tamién historiador y analista bélicu, con quien entabla una fonda amistá. Criticóse descomanadamente la importancia ya influencia qu'esti home tuvo en Ney sobre cuestiones táctiques. Sicasí, pocos meses dempués Ney ye treslladáu a Boulogne, onde Napoleón encárga-y la instrucción d'un nuevu cuerpu de reclutes que va acabar convirtiéndose na Grande Armée (el Gran Exércitu).

## Mariscal del Imperiu

El 19 de mayu de 1804, nuna solemne ceremonia, Ney recibe de Napoleón el so cayáu de mariscal del Imperiu. Darréu ye destináu al frente del VI Cuerpu del Gran Exércitu, invadiendo Austria en 1805 y llogrando una gran victoria na batalla de Elchingen. Esti movimientu de Ney coordínase perfectamente cola batalla d'Ulm, onde Napoleón entartalla al exércitu austriacu. En payares d'esi añu Ney invade'l Tirol y conquista Innsbruck y Carintia en ganando al archiduque Xuan d'Austria. D'esta forma, el derrotáu emperador Francisco I d'Austria vese obligáu a roblar la paz.

En 1806 vuelve tomar parte activa na guerra contra Prusia. Na batalla de Jena dirixe un asaltu fronteru contra les llinies prusianes que fracasa, y bien pudiera ser el so final si'l mariscal Jean Lannes, que percibe la so situación, nun interviniera nel so sofitu. Tres Jena, Ney combate na batalla de Erfurt, pasando depués a dirixir el victoriosu asediu de Magdeburgu, que ye tomada en tan solu venticuatro hores. En llugar de detener al so exércitu avanza tres los pasos de Napoleón, lo que-y dexa intervenir a tiempu na batalla de Eylau, xusto nel momentu que el mariscal Murat lluchaba heroicamente pa evitar que l'exércitu francés fora estremáu en dos. La llegada de Ney provoca una retirada de les tropes ruses, de forma que la batalla acaba en tables. Les fuercies franceses taben tan exhaustas que Napoleón encarga al recién llegáu Ney la inspeición del campu de batalla, una inmensa llanura cubierta de nieve robrizo pola sangre. Asina, nel so informe va dicir: *Quel massacre! Et sans resultat!* («¡Qué masacre! ¡Y ensin resultancia!»).

La guerra contra Rusia sigue na batalla de Güttstadt, onde los 14000 homes de Ney ganen a 70000 rusos. Darréu, Napoleón asígna-y el mandu de l'ala derecha na aplastante victoria de Friedland. Como reconocencia a estos heroicos esfuercios, en 1808 Bonaparte nóma-y duque de Elchingen.

N'agostu de 1808 Ney ye unviáu a España col so VI Cuerpu del Gran Exércitu. Ellí queda al serviciu de Xosé Bonaparte, pero aína niégase a obedecer los sos órdenes, que considera desavenientes. Les sos tropes sofíten-y fielmente, y José protesta ante Napoleón. Cuando l'emperador entrevistar col so hermanu, en presencia de Ney espétalu: «El xeneral qu'obedeciera tales instrucciones sería un estúpidu». Asina, anque José permanez como rei d'España, el mandu militar queda en manes de los mariscales nomaos pol emperador.

Ney ye destináu a les órdenes del mariscal Masséna con quien invaden Portugal. Toma Ciudad Rodrigo, participa nel asediu a Almeida de Sayago y combate na batalla del ríu Côa. Tres la derrota sufierta na batalla de Buçaco acaba teniendo desavenencies col so nuevu comandante alrodiu de la manera más eficaz de dirixir la guerra. La presencia de Jomini, a quien noma xefe del so Estáu Mayor, non yá nun lu favorez, sinón que-y gana un nuevu enfrentamientu dientro del altu mandu, esta vegada col mariscal Soult. Dambos mariscales acúsenlu formalmente de insubordinación, lo que provoca qu'en 1810 Napoleón retírelu d'España y llámelu a París. Sicasí, pa gran prestu de Ney, l'emperador nun-y fai nengún reproche, sinón que lu esplica que la so decisión debíase tan solo al deséu de que nun hubiera más enfrentamientos a lo cimero de la escala de mandu.

## La campaña rusa

Ney foi alzáu al estatus de semidios tres la so conducta na retirada de Moscú. Cuando Napoleón toma la decisión d'invadir Rusia, pon a Ney al frente del III Cuerpu d'Exércitu. Mientres la primer parte de la Campaña, cuando los franceses avanzaben escontra Moscú, tuvo al cargu de la primer llinia de combate na batalla de Smolensk, onde recibe un disparu nel pescuezu. Sicasí, magar la so firida, afirma tar totalmente recuperáu y vuelve exhibir la so impresionante valentía na batalla de Borodino, polo que Napoleón nomó-y príncipe del Moscova.

Mientres la ocupación de Moscú, Ney ye partidariu de volver a entamar la marcha y escorrer al exércitu de Kutúzov, ente qu'otros mariscales como Berthier prefieren una retirada ordenada. Napoleón, finalmente, escueye permanecer na ciudá, decisión que va tener aciages consecuencies cuando ésta sía amburada polos mesmos rusos, lo que dexa a los franceses ensin cebera nin abrigu en plenu iviernu.

Napoleón vese entós obligáu a empecipiar la retirada a les bases de Polonia, encargando a Ney protexer la retaguardia. Mientres cuarenta díes siguíos hubo d'enfrentase a ataques incontrolables de la caballería cosaca rusa, dirixendo contraataques y plantegando dispositivos defensivos que consiguen caltener xuníu l'exércitu a pesar de sufrir miles de baxes. Al llegar al ríu Berezina, los inxenieros franceses son incapaces de tender a tiempu les pontes y la retaguardia francesa ye algamada pol gruesu de les tropes ruses, entablándose la célebre batalla del Berezina. Tolos homes de Ney cayen preses de la llerza y fuxen n'escorribanda, ente qu'él queda solo na so posición armáu col so sable y una bayoneta. El so llugarteniente echa en cara a los soldaos la so cobardía y encamiénta-yos a volver, pero namái consigue que dolce d'ellos permanezan na llinia de batalla. Rápido monten una trinchera tres la que se parapetan y dende ella llogren retrasar l'asaltu de los cosacos, lo que dexa fuxir a la mayor parte del exércitu.

Cuando los artificieros franceses vuelen les pontes pa evitar que los rusos sigan la persecución, Napoleón nun sabe entá si Ney pudo escapar o non, polo qu'esclama: «Tengo 300 millones de francos nes Tullerías. Bien... dar toos namás que me lo devuelvan». Poques hores dempués, Ney consigue presentase ante l'Emperador, informándo-y que foi'l postreru soldáu francés en cruciar la crucial ponte de Kovno, xustu antes de la so voladura, polo qu'un emocionáu Napoleón esclama: «Francia ta llena d'homes valientes, pero verdaderamente Ney ye'l más valiente d'ente los valientes. Ye'l Ajax de los Exércitos Imperiales».

## De Rusia a Fontainebleau

Tres el desastre de Rusia, el mariscal Berthier llogró axuntar un nuevu exércitu imperial col cual Napoleón salió al pasu de los sos enemigos, no que sería la Campaña d'Alemaña, llibrada mientres tol añu de 1813. Ney permaneció xunto al Emperador, tomando parte activa na batalla de Weissenfels, siendo mancáu na batalla de Lützen y mandando l'ala izquierda francesa na batalla de Bautzen, onde fracasó al executar la maniobra envolvente entamada por Bonaparte. Toos estos enfrentamientos saldar con un trunfu napoleónicu, pero nengunu foi decisivu, una y bones la suerte de la guerra decidir na batalla de les Naciones, que tuvo llugar en Leipzig y que'l so resultancia foi una dura derrota francesa.

Los aliaos de la Sesta Coalición empiecen en 1814 la invasión de Francia, a la que Napoleón respuende con una serie de batalles relámpago na llamada Campaña de los Seis Díes. Con unos recursos bien inferiores a los de los invasores, Napoleón realiza una exhibición de xeniu militar ganando cuatro veces consecutives a los aliaos y sufriendo un númberu mínimu de baxes. Sicasí, otru exércitu prusianu cola sobre París, onde Xosé Bonaparte rinde la ciudá. Por cuenta de ello, los principales mariscales del Imperiu axúntense secretamente en Fontainebleau y redacten un manifiestu nel que soliciten l'abdicación de Napoleón. Encargar a Ney la entrega del ultimátum, a lo qu'un indignáu Napoleón respuende: «¡Los soldaos van obedecer al so Emperador!», ente que Ney retruca "«Sire, los soldaos van obedecer a los sos xenerales». Abatíu pol abandonu de los sos principales mariscales, Bonaparte vence finalmente y acepta l'exiliu na islla d'Elba. Ney preséntase ante'l zar Alexandru I, a quien apurre'l pliegu cola abdicación. Sicasí, quiciabes avergoñáu, nun garrasti al actu de despidida de Napoleón, que tuvo llugar el 20 d'abril de 1814.

El 29 d'abril Ney allega a Compiègne y preséntase ante Lluis XVIII. El nuevu rei reconoz el so valor y los sos esfuercios na negociación con Napoleón, de manera que lu ratifica en tolos sos títulos y nómalu amás Par de Francia, caballeru de la Orde de San Luis y xefe de la caballería real. Magar tolos honores, Ney siéntese incómodu na nueva corte, onde'l so orixe humilde gána-y el faigo de menos del restu de los nobles.

## Los Cien Díes

El 6 de marzu de 1815 Ney ye citáu pol mariscal Soult, ministru de Guerra de Lluis XVIII, y recibíu n'audiencia pol mesmu monarca. Infórmase-y que Napoleón escapó de Elba y desembarcáu nel golfu Juan el pasáu día 1, polo que recibe órdenes direutes pa face-y entrar en razón y detenelu». Ney, deseosu de ganase'l favor real, respuende que va traer a Napoleón «nuna xaula de fierro». Como se desconocía la ruta que Bonaparte taba siguiendo, entámense cuatro cuerpo contra él, pero va ser el de Ney quien finalmente-y alcuentre en Lons-le-Saunier.

Al sabese cerca del emperador, Ney empieza a duldar y percibe un gran baturiciu ente los sos homes. Napoleón foi recibíu ente aclamaciones allá por onde pasó, axuntando yá 14000 partidarios que lu acompañen na so marcha escontra París. La turbación de Ney llega al máximu cuando'l 14 de marzu recibe una carta al traviés del xeneral Bertrand. Al abrir, dase cuenta que ta redactada de puñu y lletra por Napoleón, qu'en términos candiales escríbelu: «Déxeme recibi-y como lu recibí tres la batalla del Moscova».

Ney pasa una nueche cavilgando y a l'amanecida del día siguiente toma un doble resolución. Per un sitiu, llee una proclama al so exércitu onde apondera la so llealtá a Napoleón, reconozlu como únicu y llexítimu soberanu de Francia, p'acabar glayando «¡Viva l'Emperador!» ente los vítores de los soldaos y oficiales, que enarbolan rápido la bandera tricolor. Per otru llau, contesta con una carta privada a Bonaparte, onde-y diz: «Voi xunime a vos, pero non por considerancia nin ciñu escontra la vuesa persona. Antes voi ser prisioneru vuesu, que partidariu de la vuesa causa, si vais gobernar como un tiranu. Xuráime que nel futuru nun vais ocupar más qu'en reparar los males que causarais...». Napoleón y Ney realcuéntrense'l 17 de mazu en Auxerre, dándose un abrazu en públicu y calteniendo una entrevista en priváu. Dende aquel momentu colen xuntos escontra París.

Sicasí, primero que Napoleón llegue a la capital yá s'entamó la Séptima Coalición, que declara la guerra a Francia. Tolos esfuercios diplomáticos pa evitar la guerra fracasen, polo que Napoleón axunta nuevamente a les sos tropes y avanza escontra Bélxica, xunto con Ney, pa ganar a les tropes inglés y prusianu ellí acantonaes.

## Batalla de Waterloo

Ney foi duramente criticáu pola so actuación mientres esta batalla, seique non demasiáu clara. El 16 de xunu enfrentar a un exércitu anglu-holandés na batalla de Quatre Bras, forzando la so retirada hasta la villa de Waterloo. Pese al deséu de los sos xenerales de faer una maniobra envolvente, Napoleón prefier plantegar un asaltu fronteru contra les llinies ingleses, al par qu'unvia órdenes al mariscal Grouchy por que se una a la batalla dende otru lladral, nuna maniobra de tenaza. Sicasí, na batalla de Waterloo tou sale mal pa los franceses: Grouchy nunca va recibir el mensaxe y, amás, nun atiende al ruíu de la batalla y caltiénse nes sos posiciones, alloñáu del combate, ente que los prusianos de Blücher sí que se van mover p'aisllar a Napoleón.

Al mandu del lladral esquierdu, Waterloo va ser l'últimu escenariu bélicu en que Ney exhiba'l so valor. Sicasí, la so actitú ye imprudente, yá que ordena cargar a la caballería contra la infantería inglesa, formada en cuadros nel puestu fortificáu de Hougoumont, primero que l'artillería francés pudiera debilitala. Napoleón, que repara esti movimientu cola so lente, glaya a los sos ayudantes: «¿Qué fai Ney? ¿Volvióse llocu?» Ablayáu, Napoleón decide nun abrir fueu de cañones, yá que les tropes de Ney tán en plena llinia de tiru. 

El mariscal llucha como un soldáu rasu en primer llinia de fueu y llanza hasta cuatro cargues de caballería consecutives, pero nun puede romper la formación de los homes de Wellington. Cuando se decata del so error, solicita nuevos refuerzos a Napoleón, que-y contesta: «Como nun los fabrique... ¿D'ónde espera que los saque?». Desesperáu y tarreciendo la derrota, Ney ordena nueves cargues contra'l frente inglés, hasta qu'entiende que tou ta perdíu y glaya: «¡Veníi y vei cómo muerre un Mariscal de Francia!». Na última carga, cuando yera unu de los pocos sobrevivientes de la caballería francesa, foi vistu cutiendo'l so sable contra'l llateral d'un cañón inglés, presa de la frustración, antes de ser fechu prisioneru polos británicos.

## El xuiciu contra Ney

Al ser Napoleón derrotáu, destronáu y exiliáu per segunda vegada nel branu de 1815, Ney foi procesáu por traición ante un Conseyu de Guerra. El rei Lluis XVIII encarga la misión a militares que sintieren perceguera por Ney, sobremanera aquellos con quien aldericó mientres la guerra d'España. El veteranu mariscal Moncey ye l'únicu que se niega a tomar parte nel xuiciu, polo que'l Rei destitúye-y. 

Magar ello, Ney podría esperar clemencia al ser xulgáu por soldaos y non por aristócrates, pero él nun lo cree asina y arrenunciu a tal derechu. Solicita ser xulgáu pola Cámara de los Pares en plenu, magar saber que taba apinada de monárquicos contrarios a cualquier xeneral napoleónicu. Cuando se-y concede esti pidimientu, escribe a los sos abogaos: ««Caballeros, emprestáronme ustedes un gran serviciu. Esa xente fadríame matar como a un coneyu»». 

Mientres el so procesu na Cámara, va declarar: «Al tene-y cerca (por Napoleón) actué col corazón y foime la cabeza... ¿Pero acasu podía yo parar les agües del mar cola mano?». Ney ye declaráu culpable d'alta traición y condergáu a muerte por 128 votos a favor y 33 en contra. Cuando se-y llee la llista de cargos polos que se-y conderga, ataya al secretariu xudicial diciendo «Sí, sí. Pasái esi párrafu y dicíi namái: Miguel Ney, y llueu un pocu de polvu». 

El 7 d'avientu de 1815 ye lleváu por una patrulla al muriu traseru de los xardinos de Luxemburgu. Refugó ponese una vienda nos güeyos y dióse-y el derechu de dar la orde de disparar, a la qu'añadió: «¡Soldaos, refugo ante Dios y ante la Patria'l xuiciu que me conderga! Lluché cien veces per Francia y nunca contra ella. Apelo ante los homes, ante la posteridá, ante Dios. Apuntái direutu al corazón. ¡Viva Francia!».

La execución de Ney foi un castigu exemplar col cual el réxime de Lluis XVIII pretendía amedranar a los demás mariscales y xenerales de Napoleón, munchos de los cualos fueron exonerados de culpes polítiques pola monarquía borbónica. Victor Hugo dixo d'él na so novela *[[Los Miserables]]*: 

El so nome ta escritu xunto al de los grandes mariscales napoleónicos nel Arcu del Trunfu de París.

Un pariente alloñáu de Ney foi'l xeneral Jacques Massu, que se fixo famosu na Segunda Guerra Mundial y na guerra d'Arxelia.

Dende 2001 una cai de Saarlouis, Alemaña, lleva'l so nome.

## La lleenda de Peter Stuart Ney

Una de les más coloridas lleendes de Ney, que crecieron tres la so muerte ante'l pelotón de fusilamiento, afirma que quien morrió executáu foi un doble y que'l verdaderu Ney consiguió escapar a Estaos Xuníos. Los siguidores d'esta teoría argumenten que'l mariscal tenía llazos cola masonería qu'incluyíen al mesmu duque de Wellington, quien lu ayudaría a falsiar la so execución y a fuxir nun barcu. La base d'estos rumores foi la presencia nos Estaos Xuníos d'un tal Peter Stuart Ney, un home d'edá similar a la del mariscal que venía de Francia y qu'amás falaba un perfectu alemán. 

Nuna ocasión, tando borrachu, esti suxetu cuntaría a los sos amigos histories de pasaes glories militares, xurando ser el mariscal executáu de Napoleón. Peter Stuart Ney vivió mientres unos años como maestru d'escuela en Carolina del Norte y del Sur, siendo un prestixosu profesor del Davidson College, onde diseñó l'escudu de la institución que s'usa anguaño. Esti Ney morrió en 1846, y anque se puede casi asegurar qu'esta hestoria ye falsa, la lleenda amontar coles sos últimes pallabres, que fueron: «Bessières ta muertu; la Vieya Guardia ta muerta; agora, por favor, dexáime morrer».

## Referencies

* Atteridge, A. H. *Marshal Ney: The Bravest of the Brave*. Pen & Sword, 2005. 
* Chandler, David (editor). *Napoleon's Marshals.* London: Macmillan Publishing Company, 1987. ISBN 0-297-79124-9
* Chandler, David. *Dictionary of the Napoleonic wars*. Wordsworth editions, 1999. 
* Gates, D. *The Napoleonic Wars, 1803-1815*. Pimlico, 2003. 
* Horricks, Raymond *Marshal Ney, The Romance And The Real* (ISBN 0-88254-655-4)
* Kurtz, Harold *The Trial of Marshal Ney: His Last Years and Death* New York: Alfred A. Knopf, 1957. 
* Markham, J. D. *Napoleon's Road to Glory: Triumphs, Defeats, and Immortality*. Brassey's, 2003. 
* Roberts, A. *Waterloo, June 18, 1815: The Battle for Modern Eur*ope. Happer-Collins Pub., 2005. 
* Tsouras, P.G. *The book of Military Quotations*. Zenith Press, 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Xuiciu de Napoleón sobre Michel Ney.
* Biografía del Mariscal Ney nel portal Napoleón Bonaparte
* ¿Morrió Ney fusiláu?