Altu Karabakh

**Nagorno Karabakh** o **Altu Karabakh** (, , ) ye una conflictiva rexón de Transcaucasia. Perteneciente, *[[de iure]]*, a Azerbaixán pero controlada, *[[de facto]]*, pol réxime separatista de la República de Nagorno Karabakh. 

## Etimoloxía
El nome más antiguu de Nagorno-Karabakh ye Artsakh (n'armeniu: ), términu entá güei utilizáu sobremanera n'Armenia y na diáspora y que designa a la décima provincia del antiguu Reinu d'Armenia. Artsakh ye un términu político y xeográfico que'l so usu siguió a lo llargo de la Edá Media y de tiempos modernos. Nes inscripciones del reinu d'Urartu (sieglos XI al VII antes de nuesa era), denominar a la rexón *Urtejini*. Los escritores de l'Antigua Grecia llamen a la zona *Orjistene*. Créese que tanto Urtejini como Orjistene son variantes fonétiques de la pallabra Artsakh. Na Alta Edá Media de cutiu tola rexón recibía'l nome de Jachen, el mayor y más importante distritu de Artsakh. El nome “Jachen” provién de la pallabra armenia *jach*, que significa “cruz”. 

El términu Nagorno Karabakh ye de construcción moderna. La pallabra *Nagorno-* ye un axetivu atributivu rusu deriváu del axetivu *nagorny* (), que significa "terrén eleváu". El nome azerbaixanu de la rexón inclúi axetivos asemeyaos, como "dağlıq" (montascosu) o "yuxarı" (altu). Nel nome armeniu nun s'utiliza axetivu, pero sí se facía en tiempos soviéticos, cuando'l nome oficial de la rexón yera Óblast Autónomu de Nagorno Karabakh. N'otres llingües utiliza la forma propia de *montascosu* o *altu*; por casu, el nome oficial que la República de Nagorno Karabakh utiliza en Francia ye *Haut-Karabakh*, que significa Altu Karabakh. Altu Karabaj ye tamién una forma encamentada pola Real Academia Española nel Diccionario panhispánico de dudas.

La opinión mayoritaria ye que la pallabra *[[Karabakh]]* tien oríxenes túrquicos y perses y que'l so significáu lliteral ye "xardín negru" (*Kara*, «negru» y *baj*, «xardín»). Esti nome yá s'atopa en fontes xeorxanes y perses de los sieglos XIII y XIV. *Karabakh* tamién denomina a un tipu d'alfombra con un patrón característicu que se producía orixinalmente nel área.

Según una teoría alternativa propuesta por Bagrat Ulubabyan, el nome Karabakh ye d'un orixe mistu turcu y armeniu, viniendo significar "Gran Baghk" (), en referencia a Ktish-Baghk (dempués llamada Dizak), unu de los principaos d'Artsakh mientres la dinastía aranshahik, qu'ocupó'l tronu del Reinu de Syunik ente los sieglos XI y XIII y faíase llamar "Reinu de Baghk". 

Los nomes de la rexón nes llingües locales pueden traducise lliteralmente como "Karabakh montascosu" o "xardín montascosu":

* , treslliteráu *-yṙnayin Ġllabrabaġ*
*  (Karabakh montascosu) o *Yuxarı Qarabağ* (altu Karabakh)
* , treslliteráu *Nagorny Karabakh*

## Conflictu ente Azerbaixán y Armenia

El 10 d'avientu de 1991, nun referendu boicotiáu pola población azerbaixana, los armenios de Nagorno Karabakh aprobaron la creación d'un estáu independiente. Una propuesta rusa p'amontar l'autonomía de la rexón nun satisfixo a nenguna de les partes, españando la guerra ente'l gobiernu d'Azerbaixán y los independentistes de Nagorno Karabakh, quien fueron sofitaos por Armenia. A finales de 1993, el conflictu yá causara venti mil muertos y provocáu la fuxida a Azerbaixán d'ochocientos mil refuxaos.

### Alto'l fueu de 1994
Dende l'altu'l fueu de 1994, la mayor parte de Nagorno Karabakh, según munches rexones azerbaixanes vecines, qu'en total suman el 14% del territoriu azerbaixanu, siguen sol control conxuntu d'Armenia y de les fuercies armaes de Nagorno Karabakh. De magar, representantes de los gobiernos d'Armenia y d'Azerbaixán caltuvieron conversaciones de paz, cola mediación del Grupu de Minsk de la OSCE.

## Galería

Five principalities of karabakh.png|
Red kurdistan 1930.png|
Nagorno Karabakh03.png|
Nagorno-Karabakh regions named english.png|
Karabach-Kaart.jpg|
Location Artsakh en.png|
Nagorno-Karabah.png|


## Ver tamién
* Guerra del Altu Karabakh
* Pogromo de Sumgait

## Referencies

## Enllaces esternos