Provincia de Llión

**Llión** o **Lleón** (*León*, en castellán y gallegu) ye una provincia española perteneciente a la comunidá autónoma de Castiella y Llión. Allúgase al noroeste de la península Ibérica y la so capital ye Llión. Llenda al norte col Principáu d'Asturies y Cantabria, al oeste con Galicia (concretamente coles provincies d'Ourense y Lugo), pel oeste; coles provincies de Zamora y Valladolid pel sur; y cola provincia de Palencia pel este. Creada cola dixebra provincial de 1833, foi adscrita a la rexón del Reinu de Llión.

Tien una enantu de 15.581 km². Posee una población de 498.223 (INE 2006). Densidá: 31,82 h/km².

Llugar de pasu ente importantes rexones de la península Ibérica, pela provincia llionesa discuerren dos grandes rutes: de sur a norte la Vía de la Plata, y d'este a oeste'l Camín de Santiago.

## Xeografía

### Allugamientu
La provincia de Llión allúgase nel Noroeste de la Península Ibérica, concretamente na Meseta Norte. Llenda col Principáu d'Asturies y Cantabria pel norte; con Galicia (provincies d'Ourense y Lugo), pel oeste; coles provincies de Zamora y Valladolid pel sur; y cola provincia de Palencia pel este.

### Hidroloxía
La provincia de Llión pertenez a trés estremaes cuenques hidrográfiques. La primer y más importante ye la del Dueru, a la que s'asigna un 73,5% del territoriu llionés, la segunda ye la del Miño, qu'engloba la comarca d'El Bierzu y la comarca tradicional de Ḷḷaciana con un 25% del territoriu. Por últimu la vertiente cantábrica, a la que s'asigna'l 1,5% solamente, na zona de los Picos.

***Cuenca'l Dueru**: partiendo de la primacía del Esla, gran colleutor onde finen tolos cursos fluviales, pue facese una triple distinción. En primer llugar, recibe'l so cursu mediu, les augües del gran abanicu formáu por Porma, Curueñu, Bernesga y Toríu. Na mesma oriella pero nel so cursu baxo, acaba recibiendo les augües del Órbigu que, formado tres la xunión del Ḷḷuna y Oumañas, recibe los aportes de la Montaña de Vavia, Ḷḷuna y Las Oumañas, asina como los de la vertiente occidental de los Montes de Llión. Finalmente na otra oriella y tamién nel so cursu baxu, recibe l'aportación del Cea. Ñacíu daqué más al sur que tolos exemplos anteriores, el Ríu Valderaduei, siguiendo un cursu Norte-Sur semeyante al del Cea, vierte les sos augües al Dueru a 3km de Zamora. Tanto l'Órbigu como'l Cea xúnense al Esla na provincia de Zamora.

***Cuenca'l Miño**: nesta cuenca destaca, ensin dubia dala, el Sil. Al enantase per un territoriu menos ampliu que l'anterior y haber que salvar un mayor desnivel (ñaz a un altor de 2.000 m y sal de la provincia a 376 m) los ríos d'esta cuenca son muncho más activos na so aición erosiva sobremanera nos cursos altos. Ente los sos afluentes destaquen el Cúa, Burbia, Valcarce y Selmu y, na so oriella oriental, el Boeza, Meruelu y Cabreira.

***Cuenca Norte**: pequeña pero con importantes valires paisaxísticos y ecolóxicos, destaquen el Sella, Dobra y Cares y les pequeñes ñores de la zona de Valouta y Suárbol (na comarca tradicional d'Ancares).

#### Banzaos

Llión ye una provincia con grandes banzaos, munchos d'ellos construyíos na época franquista, somorguiando dellos pueblos. Los más importantes son:
*Confederación hidrográfica del Dueru:
**Banzáu de Riañu
**Banzáu del Porma
**Banzáu de Barrios de Ḷḷuna
**Banzáu de Villameca

*Confederación hidrográfica del Miño-Sil:
**Banzáu del Bárcena
**Banzáu de Campañana
**Banzáu de la Fuente de l'Azufre

### Clima
La provincia de Llión ye un área de transición ente la Iberia húmeda y la ensucha. Según la carauterización del MAPA, en Llión puen estremase cinco zones climátiques.
* **Zona I**: El Bierzu y Meseta, clima mediterraniu templáu. Temperatura media ente 10º y 14º, con precipitaciones añales ente 400 mm y 900 mm. Periodu ensuchu de de 3 a 5 meses. Con matices más fríos y húmedos na transición hacia los relieves montesinos.
* **Zona II**: al sur de La Bañeza, na llende cola provincia de Zamora, mediterraniu templáu frescu. Temperatura media ente 10º y 12º, con precipitaciones añales ente 500 mm y 700 mm. Periodu ensuchu de 3 y 4 meses.
* **Zona III**: la Cabreira, zona meridional de la Cordelera Cantábrica, Montes de Llión, Tierras de Llión asitiaes al noroeste de la meseta y norte de Safagún. Tamién mediterraniu templáu frescu. Temperatura media ente 8º y 10º, con precipitaciones añales ente 700 mm y 1500 mm. Periodu ensuchu de 2 a 3 meses. Con matizaciones fríes y húmedes nes partes más altes de les zonas enantes citaes.
* **Zona IV**: pequeña y estrencha estaya a lo llargo de la Montaña Oriental, mediterraniu templáu fíu. Temperatura media ente 8º y 10º, con precipitaciones añales ente 1.100 mm y 1.300 mm. Periodu ensuchu de 1 a 2 meses
* **Zona V**: Cordelera Cantábrica y Montes Aquilanos, tamién mediterraniu templáu fríu. Temperatura media ente 4º y 8º, con precipitaciones añales de 1.100 mm y 1.900 mm. Periodu ensuchu siempres inferior a 2 meses. La temperatura disminúi y les precipitaciones aducen contra más asciende l'altor y la llatitú.

## Dixebra alministrativa
La provincia de Llión dixébrase en conceyos/municipios, como establez l'artículu 137 de la Constitución Española, con autonomía de xestión y poderes executivu y llexislativu propios, esistiendo organizaciones supramunicipales y mancomunidaes d'estremada índole que reflexen en determinaos casos la organización histórica del territoriu. Arriendes, El Bierzu constituyó en comarca por Llei 1/1991 de 14 de marzu poles sos pecuñariedaes carauterístiques xeográfiques, sociales, históriques y económiques dotándose de instituciones ermunes y un relativamente enantáu espectru competencial.

Les comarques agraries organizaes pol Ministeriu d'Agricultura, Pesca y Alimentación en 1996 (l'anterior comarcalización agraria data de 1978) son les siguientes:

#### Aries funcionales
Nes Directrices d'Ordenación del Territorio de Castiella y Llión nel añu 2000, la provincia finca dixebrada n'ocho aries funcionales coles sos respeutives cabeceres d'aria:

#### Partíos xudiciales
Los partíos xudiciales nos que se dixebra la provincia tomen el nome de les sos respeutives capitales. A efeutos eleutorales, los conceyos pertenecientes al Partíu Xudicial de Vil.lablino intégrense nel Partíu Xudicial de Llión sacantes Viḷḷablinu y Palacios del Sil, que lo faen nel de Ponferrada.

El partíu xudicial d'Estorga tien Cámara de Comerciu ya Industria propia constituyíes dambes en 1910 correspondiendo'l restu de la provincia a la Cámara de Comerciu de Llión fundada en 1907.

#### Comarques tradicionales
Conceyos por fasteres:

*El Bierzu: Ponferrada, Bembibre 
*El Páramu: Santa María 
*Ḷḷaciana: Viḷḷablinu 
*Maragatería: Estorga, Brazuelu, Lluciellu, Lluyegu, Santa Colomba de Somoza, Santiagumillas y El Val de San Llorienzu. 
*Vavia: Cabriḷḷanes -Vavia de Susu- y Santu Michanu -Vavia de Yusu- 
*La Cepeda: Quintana, Villamexil, Magaz, Villaobispu los Oteiros ya Villagatón. 
*La Valduerna 
*Ribeira del Órbigu 
* La Cabreira: Trueitas, Benuza
* La Valdería: San Esteban de Nogales, Castrocalbón, Castrocontrigu y Alcubillas de Nogales
* Tierra de la Reina
* Veiga del Esla
* La Sobarriba: Valdefreisnu de la Sobarriba
* Tierra de Campos
* Umaña: Murias, Riellu, Las Oumañas
* Tierras de Llión: Ciudá de Llión, San Andrés, Villaquilame, Santovenia de la Valdoncina
* Tierras de la Bañeza
* Ancares
* Valdión
* Sayambre
* Ḷḷuna
* Los Argüeḷḷos: Cármenes, Valdelugueros y Villamanín
* Baixo Curueñu: La Vecilla, Santa Colomba, Valdepiélagu y Veigaqueimada.
* Tierras de Coyanza: Coyanza, Villamañán

## Demografía
La provincia de Llión posee una población de 498.223 habitantes (INE 2006). La densidá, de 31,82 hb/km² ye mayor que nel conxuntu de la Meseta Norte, onde la densidá rolda los 20 hab./km², siendo la segunda provincia en densidá de la Comunidá de Castiella y Llión.

En Llión ye a albidrase dos grandes aries de concentración de la población: l'Aria metropolitana de Llión y l'Alfoz de Ponferrada, que xuntes concentren a más de la metá de la población de la provincia. Son amás noyos industriales que concentren bona parte de la industria provincial.

*Ver 

### Movimientu natural de la población

#### Natalidá
Nel 2005 rexistráronse un total de 3.313 ñacimientos na provincia de Llión, lo que supón una tasa de natalidá del 6,64 puntos, una tasa mui baxa que nun garantiza el relevu xeneracional.

#### Mortalidá
Nel 2005 rexistráronse un total de 5.731 fenecimientos na provincia de Llión, lo que supón una tasa de mortalidá del 10,49 puntos, una tasa más elevada que la del conxuntu nacional, y que xunida a la baxa natalidá fai que l'espoxigue vexetativu seya de -3,85 puntos.

### Migraciones
La provincia de Llión foi una provincia de emigrantes qu'anguaño ta recibiendo inmigrantes, quienes percanciaren aducir la población llionesa.

#### Emigración
La provincia de Llión ye una de les provincies onde una gran parte de la población ta fuera d'ésta. Según el INE na provincia de Llión hai 17.572 emigrantes fuera de la provincia y dientro d'España y 181 llioneses fuera d'España.

#### Inmigración
La provincia de Llión nos caberos años ta tornando nuna receptora d'inmigrantes, tanto ye asina que nel añu caberu los inmigrantes consiguieron aumentar la población de la provincia dempués de décades de xabaz decrecimientu. Los inmigrantes d'otres provincies españoles en Llión cifren en 15.567 persones, mientres que los estranxeros emplaciaos en Llión son 3.992.

## Economía

La provincia de León sigue la tónica del restu d'España no que refier a la economía, ya que la mayor parte d'emplegos qu'ufre ésta tán arreyaos cola estaya servicios. Na provincia hai 17.400 paraos, los cuales representen un 8,32% del total de persones n'edá de trabayar de la provincia. El paru provincial nun dexara de baxar nos años caberos.

### Agricultura

Ocupa a un 7,8% de los emplegaos de la provincia. Los cultivos principales son los cerealísticos, los lleguminosos, los túberculos de consumu humanu, los cultivos industriales y los forraxeros.

El regadíu ocupa una superficie de 163.379 Ha, lo que correspuende a un 31,27% de la superficie total llabrada, les tierres de regadíu tán allugaes sobremanera nes arredolaes de les Vegues del Órbigu y del Esla. Ye la provincia con mayor cantidá de regadíos de la Comunidá de Castiella y Llión

Les viñales, asítiense sobremanera na comarca d'El Bierzu y nes proximidaes de los ríos, siendo'l más importante ríu en cuantes a viñales, el Esla. La provincia cunta con una denomación d'orixe, que engloba a les viñales del área d'El Bierzu; arriendes d'ello, cunta con un sellu de calidá "Tierres de Llión", distintivu que premia'l vinu producíu na vega del Esla y arredolaes.

No que se refier a la ganadería, la cabaña de mayor importancia ye la ovina, siguida pola bovina, la porcina, la caprina y la caballar. La ganadería concéntrase enforma nes paciones de monte, anque hai naves nes tierres baxes onde los animales tán acorriaos.

### Industria
Ocupa a un 14,5% de los emplegaos de la provincia. Llión nun ye una provincia industrializada, y la industria que tien ta concentrada en Llión, Ponferrada y en menor midida, n'Estorga, La Robla y Bembibre. Les principales rames industriales de Llión son l'alimentaría, la testil, la de confección, la maderera, la d'artes gráfiques, la química, la del vidriu y cementu y la metálica.

Anguaño, por una parte tán enantándose polígonos industriales yá esistentes, como los d'Onzoniella o Estorga y por otro tán construyendo nuevos polígonos en llugares con bones comunicaciones, como El Bayu y Villadangos, apuestes dirixíes dende la Xunta de Castiella y Lilón. Lloñe yá de l'antigua política de favorecer un polígonu industrial en cada pueblu, qu'ocasionó qu'heba polígonos industriales en Llión a 0% d'ocupación industrial.

Nos meses caberos la estaya industrial llionesa viera cómo desembarca una de les mayores iniciatives de futuru pa la provincia, la producción de biodiésel, fábriques de les que se proyectara yá dos, la de La Robla y la de Jabares de los Oteros, siendo esta última un gran nucleu de producción, el primer de la Comunidá.

Merez amás ser destacáu el Parque Teunolóxicu de Llión, que ye un gran apueste pa empobinar la economía llionesa haza les nueves teunoloxíes.

#### Construcción
Ocupa a un 11,7% de los emplegaos de la provincia. Esta estaya céntrase nos nucleos de mayor población como Llión y Ponferrada, con una actividá importante tamién n'Estorga, La Bañeza y Villaquilambre.

#### Minería

La provincia de Llión foi un nucleu destacáu no que refier a la minería, sobremanera del carbón, onde s'afaya'l 35% de los recursos nacionales. El carbón estrayío de Llión yera antracita o hulla principalmente.

Les principales cuenques mineres yeren El Bierzu, Ḷḷaciana y la zona norte de Llión.

La producción carbonífera llionesa tuvo venceyada siempres a l'actividá industrial d'Euskadi, que al precisar una mayor producción de carbón, buscó ésta nes cuenques d'Asturies y Llión. Pruebes d'ello son la construcción d'un ferrocarril que facía la ruta La Robla-Balmaseda o la istalación de la Hullera Vasco-Llionesa y Hulleres de Sabeiru y anexes.

La demanda coyuntural de carbón llionés siguió siendo mui importante, cola I Guerra Mundial (creación de la Minero-Siderúrxica de Ponferrada, MSP, en 1918), la Guerra Civil y el periodu d'autarquía. Sicasí, depués, col aniciu de la lletrificación del ferrocarril y l'espoxigue del usu del petroleu na década de los sesenta, el carbón llionés pasa a suministrar a les centrales térmiques llétriques principalmente, onde tien que competir col carbón estranxero.

Güei, el fechu de qu'anguaño'l carbón seya un combustible mui perxudicial pol so impautu ambiental, xuníu a que resulta más baratu importalo que producilo, supunxera una crisis de gran envergadura na provincia de Llión. Ello fora patente na crisis de la MSP y nes estremaes reconversiones industriales que tuviera que llevase a cabu nes Cuenques Mineres.

### Enerxía
La importancia enerxética de la provincia de Llión deriva de le sos centrales térmiques y los sos grandes banzaos. Ye una productora neta d'enerxía, yá que consume menos de lo que produz. Esto supón un desaniciu de los sos recursos naturales y ambientales en pro de les demandes de provincies como Valladolid a cambéu d'un beneficiu probetayu nun proporcionáu. La estaya emplega a 526 persones y produz un total de 16.235 Gwh.

Un fechu destacable ye que na provincia de Llión se fundó Endesa, qu'anició'l so camín na central berciana de Compostiella I, col envís d'aprovechar les reserves d'antracita de la zona.

#### Fontes d'enerxía tradicionales

##### Hidrollétrica
La provincia de Llión ye un puntu importante de producción d'enerxía hidrollétrica.

##### Térmica
Pola so tradición minera y los sos enantaos recursos carboníferos, la provincia de Llión ye un puntu mui importante na xeneración de lletricidá proveniente de centrales térmiques. De les cuatro centrales térmiques de Castiella y Llión, tres tán na provincia de Llión.

#### Fontes d'enerxía alternatives
Les enerxíes alternatives na provincia de Llión tán cobrando muncha fuercia, incentivaes por una fuerte inversión y les subvenciones realizaes. Nesti campu pueden aculombrase les estayes eólica y de biomasa y biodiésel.

##### Eólica
Les actuaciones más importantes nesta estaya foron empobinaes a la producción de maquinaria pa molinos de vientu. Centros como l'allugáu cerca de Ponferrada o la empresa de aeroxeneradores Vestas nel polígonu industrial de Villadangos dan testimoniu del papel clave pa la construcción de molinos de vientu.

La producción llétrica céntrase sobremanera n'El Bierzu.

##### Biomasa
A esta estaya mira con esperancia'l campu llionés. La producción de biodiésel a la que dirán destinaes munches fábriques planiaes, será un gran revulsivu pal campu; yá que fixará producción, y polo tanto; emplegu. Nucleos destacaos de producción de biodiésel sedrán Jabares de los Oteros y La Robla.

### Servicios
Ocupa a un 66,0% de los emplegaos de la provincia. La provincia de Llión ye un llugar onde la estaya servicios xuega un papel clave nel so desenrolu.

#### Comerciu

##### Comerciu esterior
Llión ye una provincia onde les esportaciones caltuvieran una xubida sacantes dalgún altibaxu sele, demientres la cabera década. Esto fizo que xunto a una xubida menor de les importaciones, el saldu comercial de la provincia seya positivu.

##### Esportaciones
Las esportaciones de Llión demientres l'exerciciu del añu 2005, sumaron 527 millones d'euros. Ente les que destacaron les referíes a la estaya de los metales comunes y les sos manufautures, que sumaron 223 millones d'euros. Otres estayes importantes son l'agropecuariu, con 103 millones del total y el de los productos químicos, que si bien nun tien la importancia d'anantia, entá aporta 48 millones del total.

Por productos los más importantes foron les barres y perfiles d'aceru inoxidable, con 105 millones, amás del alambrón d'aceru inoxidable* con 85 millones y la cayuela, con 55 millones.

Los principales clientes de la provincia foron [[Italia]], con 111 millones, [[Francia]], con 78 millones y [[Alemaña]] con 75 millones, además de [[Portugal]], con 71 millones.

===== Importaciones =====

Les importaciones que recibe Llión demientres l'exerciciu sumaron 405 millones d'euros. Ente les que destacaron les referíes a la estaya de la maquinaria non llétrica, que sumó 112 millones d'euros. Otres estayes importantes son l'agropecuariu, en nidiu retrocesu, con 99 millones d'euros, el químicu con 44 millones y el material de tresporte, con 41 millones d'euros.

Por productos, los más importantes foron la maquinaria pa trabayu de nivelación y cavadura con 51 millones d'euros, siguío de les llegumes ensuches desvainaes, con 32 millones y los vehículos pa tresporte de mercancíes, con 24 millones. 

Los principales importadores a la provincia de Llión foron [[Alemaña]] con 86 millones, [[Francia]] con 77 millones y [[Países Baxos]] con 31 millones. [[China]] entá se caltién con valires modestos, con 16 millones, pese a tener dobláu les sos importaciones.

==== Turismu ====
La contribución del turismu a la economía llionesa ye significativa. Los sos principales valires son la so bayurosa historia y el so escomanáu patrimoniu, que fizo de la provincia una de les principales no que refier a turismu d'interior.

La ufierta turística pasa dende'l bayurosu patrimoniu de ciudaes como *'Llión**, **Ponferrada** y **Estorga** a la de los establecimientos de turismu rural, completada con una ufierta n'iviernu de deportes de ñeve, con estaciones como les de [[San Isidru (estación d'esquí)|San Isidru]] y [[Ḷḷeitariegos (estación d'esquí)|Ḷḷeitariegos]].
Destaquen tamién Les Médules n'El Bierzu. Un elementu clave nel turismu de la provincia ye ensin dubia la Selmana Santa, de les que la más importante ye la de la propia capital, [[Selmana Santa de Llión|Llión]], acompañada d'otres de gran tradición en poblaciones de menor importancia.

Denmientres l'añu 2005, Llión contabilizó un total de 671.618 viaxeros, con 1.090.099 pernoctaciones. De los viaxeros qu'entraron na provincia, 565.849 yeren españoles y 105.769 yeren estranxeros.

===== Turismu Rural =====
El turismu rural cobra fuercia na provincia con 339 establecimientos qu'ufren 3.068 places. Estos datos allúguenla en segundo llugar na [[Castiella y Llión|Comunidá]] per detrás d'[[Provincia d'Ávila|Ávila]].

== Tresportes ==
L'allugamientu xeográficu de la provincia, tórnala nún pasu obligatoriu dende la Meseta haza Asturies y Galicia. Esta obligatoriedá de pasu dotárala duna bona cantidá d'infracadarmes, tanto de carretera como de ferrocarril. Sicasí entá hai grandes deficiencies na comunicación interior de la provincia.

=== Tresporte per carretera ===
La provincia de Llión dispón duna riestra de víes d'alta capacidá, que son resultáu de la estratéxica posición de Llión nel mapa peninsular. Asina esisten autovíes como la Llión-Burgos, o la Llión-Xixón. La única vía d'alta capacidá pa la propia provincia ye la AP-71, una autopista de portalgu que fai'l trayeutu Llión-Estorga.

=== Ferrocarril ===
El primer proyeutu de llinia ferria en Llión surde en [[1840]], a iniciativa del británicu R. Keiley cola intención de xunir Llión y [[Avilés]]. Pesie la concesión provisional del Gobiernu, el proyeutu nunca se llevó a cabu.

En [[1856]], col entamu de la Llinia Madrid-Irún y l'estudiu de les sos estremaos tramos, ún d'esos tramos, concretamente'l que lleva a Galicia; debería pasar per Llión y Ponferrada. En [[1858]] entamó la subasta y en [[1861]], diose la concesión. El trayeutu de Palencia a Llión entrañó poques dificultaes, siendo completáu en payares de [[1863]]. En [[1866]] llegó a Estorga y entamó'l tramu más abegosu con grandes retrasos nes obres y problemes financieros. El 1 de setiembre de [[1883]] inauguróse la llinia tres salvar l'abegosu trazáu de Brañuelas y el Túnel del Llazu.

En [[1866]] entamó'l tramu haza Asturies. Ente [[1868]] hasta [[1875]] prodúxose una paralización de les obres, ya que namái se construyó un pequeñu tramu ente [[La Pola de Gordón]] y [[Busdongu d'Arbas]]. El [[16 d'agostu de 1884]] inauguróse la llinia.

De magar [[1866]], anicióse una polémica de gran retrañíu ente Llión y Estorga por mor de la construcción duna llinia hacia Benavente, siendo finalmente Estorga quien se tornó cabezalera d'esa prollongación, que sería la hipotética Xixón-Cadíz, inaugurándose'l [[1 de xunetu de 1898]] el trazáu de [[Plasencia (Cáceres)|Plasencia]] a Estorga (''Ruta de la Plata'').

La rede d'anguaño, depués d'estremaes modificaciones, distribúyese a lo llargo de 508 km, siendo 322 de vía normal y 186 de vía estrencha. La lletrificación ta presente en toles llinies y la doble vía nos trazaos más cenciellos de la Meseta.

L'alta velocidá llegará a la provincia en [[2008]], con estaciones pal AVE en Ponferrada y Llión.

=== Tresporte Aeriu ===

La provincia de Llión dispón dun únicu aeródromu: l'Aeropuertu de Llión, que comparte instalaciones cola Base Aeria de Virxe del Camín, y qu'entró en serviciu nel añu [[1999]] (***IATA: LEN - ICAO: LELN***). Allúgase nos términos conceyiles de [[Valverde de la Virgen]] y de San Andrés del Rabanéu.

L'[[Aeropuertu de Llión|Aeropuertu]] fora oxetu d'un enantu de pista a 3000 m. finada n'avientu de [[2007]], asina como ta en proyeutu una nueva terminal, plataforma y aparcamientu.

Según los datos del 2007, l'aeropuertu rexistró 161.705 pasaxeros, con 7.328 operaciones y 341 kg de mercancía.

Anguaño operen nel [[aeropuertu de Llión]] les aereollinies [[Lagun Air]], con sé na ciudá de Llión y proyeución estatal, [[Air Nostrum]], filial de Iberia y [[Air Europa]] con vuelos estivales a [[Aeropuertu de Tenerife Norte|Tenerife Norte]].



Los sos destinos regulares son [[Aeropuertu de Barcelona|Barcelona]], [[Aeropuertu de Madrid|Madrid]], [[Aeropuertu de Palma de Mallorca|Palma de Mallorca]], [[Aeropuertu de Valencia|Valencia]] tol añu, asina como [[Aeropuertu de Menorca|Menorca]], [[Aeropuertu d'Ibiza|Ibiza]], [[Aeropuertu de Jeréz|Jeréz]] y [[Aeropuertu de Tenerife Norte|Tenerife Norte]] nel branu.

== Idiomes ==

Amás del [[castellán]], en delles zones de Llión fálense otres llingües:
*[[Idioma llionés|Llionés]]. Según l'artículu 5 del [[estatutu d'autonomía de Castiella y Llión]] ("La llingua castellana y el restu del patrimoniu llingüísticu de la Comunidá."), tien de gociar de proteición específica, al empar que la so proteición, emplegu y promoción tienen de ser regulaos. Entamó a impartise en dellos colexos dende'l cursu 2007-2008.

*[[Idioma gallegu|Gallegu]], faláu con influencies de la llingua llionesa nel requexu oeste d'[[El Bierzu]]. Tamién se caltién el [[dialeutu bercianu]].

== Monumentos y llugares d'interés na provincia ==


=== [[Llión (ciudá)|Llión]] ===
*[[Catedral de Llión]]
*[[Basílica de San Isidoru]]
*[[Casa Botines]]
*[[Hostal San Marcos de Llión]]
*[[Ilesia de San Xuan y San Pedru de Renueva (Llión)|Ilesia de San Xuan y San Pedru de Renueva]]
*[[Palaciu de los Guzmanes]]

=== [[Estorga]] ===
*[[Conxuntu históricu d'Astorga|Conxuntu históricu]]
*[[Palaciu Episcopal d'Estorga]]
*[[Catedral d'Astorga|Catedral de Santa María]]
*[[Ergástula romana]]
*[[Ayuntamientu d'Astorga|Ayuntamientu]]

=== [[Vilafranca]] ===

*[[Conxuntu históricu de Vilafranca|Conxuntu históricu]]
*[[Ilesia de Santiagu (Vilafranca)|Ilesia de Santiagu]]
*[[Ilesia de San Franciscu (Vilafranca)|Ilesia de San Franciscu]]

=== [[Ponferrada]] ===
*[[Castiellu de Ponferrada]]
*[[Basílica de La Encina]]

=== [[Sahagún (Llión)|Sahagún]] ===

*[[Ilesia de la Peregrina (Safagún)|Ilesia de la Peregrina]]
*[[Ilesia de San Llorenzu (Safagún)|Ilesia de San Llorenzu]]
*[[Ilesia de San Tirsu (Safagún)|Ilesia de San Tirsu]]
*[[Ermida de La Virxe de ls Ponte (Safagún)|Ermida de La Virxe de la Ponte]]
*[[San Xuan de Sahagún|Ermida de San Xuan de Sahagún]]
*[[Monesteriu Rial de San Benitu (Safagún)|Restos d'Abadía Benidictina]]

=== Otres llocalidaes ===
* [[Arbas del Puerto]] - [[Colexata de Santa María d'Arbas (Llión)|Colexata de Santa María]]
* [[Carracedelo]] - [[Monesteriu de Santa María de Carracedo]]
* [[Castrellu de los Polvazares]] - [[Conxuntu históricu de Castiellu de los Polvazares|Conxuntu históricu]]
* [[Compludu]] - [[Ferrería de Compludu|Ferrería]]
* [[Gradefes]] - [[Monesteriu de Santa María de Gradefes]]
* [[Llois]] - [[Ilesia de Llois|Ilesia]]
* [[Mansiella de las Mulas]] - [[Recintu muriáu de Mansiella de las Mulas|Recintu muriáu]]
* [[Montes de Valdueza]] - [[Monesteriu de San Pedru de Montes]]
* [[Peñalba de Santiagu]] - [[Ilesia de Santiagu (Peñalba de Santiagu)|Ilesia de Santiagu]]
* [[San Miguel de Escalada]] - [[Monesteriu de San Miguel de Escalada|Monesteriu de San Miguel]]
* [[San Miguel de las Dueñas]] - [[Monesteriu de San Miguel de las Dueñas]]
* [[Santo Tomás de las Ollas]] - [[Ilesia de Santu Tomás de las Ollas|Ilesia]]
* [[Valleciellu (Llión)|Valleciellu]] - [[Ilesia de Valleciellu]] Bien d'Interés Cultural
* [[Valporqueru de Toríu]] - [[Cavuerna de Valporqueru]]
* [[Villaverde de Sandoval]] - [[Monesteriu de Santa María (Villaverde de Sandoval)|Monesteriu de Santa María]]

== Museos ==

=== Museos provinciales ===
* [[Muséu Etnográficu Provincial de Llión|Muséu Etnográficu Provincial]] ([[Mansiella de las Mulas]])
* [[Centru Llionés d'Arte|CLA Centru Llionés d'Arte]] ([[Llión (ciudá)|Llión]])

=== Llión ===

* [[MUSAC|Muséu d'Arte Contemporaniu de Castiella y Llión]] ([[MUSAC]]) 
* [[Muséu de Llión]]
* [[Basílica de San Isidoru de Llión|Muséu de la Real Colexata de San Isidoru - Panteón de los Reis de Llión]]
* [[Muséu Fundación Vela Zanetti]]
* [[Catedral de Llión|Muséu Catedraliciu Diocesanu]]
* [[Muséu Sierra Pambley]]

=== Ponferrada ===
* [[Muséu de la Radio "Luis del Olmo"]]
* [[Muséu d'El Bierzu]]
* [[Muséu del Ferrocarril (Ponferrada)|Muséu del Ferrocarril]]
* [[Muséu de Les Cofradíes]]

=== Estorga ===


* [[Muséu Romanu]]
* [[Muséu del Chicolate (Astorga)|Muséu del Chicolate]]
* [[Muséu Catedraliciu d'Astorga|Muséu Catedraliciu d'Estorga]]
* [[Muséu de los Caminos]]
* [[Muséu de la Selmana Santa]]

=== Safagún ===
* [[Muséu benidictinu d'arte Sagru]]
* [[Muséu de la Selmana Santa]]

=== Valdehuesa ([[Boñar]]) ===
* [[Muséu de la Fauna Xabaz (Valdehuesa, Llión)|Muséu de la Fauna Xabaz]]

== Rutes turístiques ==
* [[Rutes turístiques de Llión#Beyu del Cares|Travesía del Cares]]
* [[Rutes turístiques de Llión#Ruta del Valle del Silenciu|Ruta del Valle del Silenciu]]
* [[Rutes turístiques de Llión#Ruta per La Cabreira|Ruta per La Cabreira]]

== Tradiciones ==
* [[Pendones de Llión]]
* [[Pendón]]

== Gastronomía ==


=== Embutíos ===
***Cecina de Llión**: ye un embutíu de gran tradición en Llión, cuyu mayor nucleu de producción ye Estorga, yá qu'ellí se concentren la mayoría d'industries que producen esti embutíu. El secretu ta nel procesu de afumáu y el clima continental estremu, con abondoses selases y escasa humedá. Magar que tradicionalmente la cecina yera o de vaca o de chivu, güei elabórense cecines d'otros tipos de carne como coneyu o inclusive ciervu. Dende [[1994]] gocia del beneficiu duna Denomación d'Orixe y dun Conseyu Regulador.

***Botiellu**: tamién denomáu ''yoscu'' n'[[Omaña]], [[Babia]] y [[Ḷḷuna]] o ''androlla'' en [[Curueñu]] y [[Porma]]. Documentáu dende'l [[sieglu XVI]], el botiellu bercianu, enantes alimentu de les clases humildes, ye güei un platu estrella de la gastronomía lleonesa. Resulta ideal n'iviernu pola gran cantidá de caloríes qu'aporta, esfruta de los beneficios duna Denomación d'Orixe.


=== Vinos ===
* **Denomación d'Orixe Bierzu**: constituyida dende avientu de [[1989]], abarca 22 conceyos, n' ElBierzu, un territoriu que gocia d'un microclima diferente del restu de la provincia y un altor idoniu pa caltenerr viñales de gran calidá. La principal variedá d'uva que se cultiva ye la ''mencía,'' anque tamién tán presentes la ''garnacha'' pa los tintos. Los blancos elbórense con ''doña blanca'', ''godiellu'', ''malvasía'' y ''palomín''.

* **Denomación d'Orixe Tierres de Llión**: abarca dos zones de producción de vinu, que son la marxe drecha del Esla, con Valdevimbre como referencia y na esquierda Los Outeiros, con Payares de los Outeiros como nucleu principal, y la otra la [[Cea (ríu)|Riba del Cea]]. Abarca 69 conceyos, ente los cuales pola so producción destaquen [[Valdevimbre]], [[Payares de los Outeiros]], [[Valdeiras]] y [[Gordaliza del Pinu]]. La variedá d'uva predomenante ye la prieto picudo, que da llugar a vinos d'aguya, vinos del añu, llixeros, frescos y predomenantemente rosaos.

=== Dulces ===

***Mantecaes d'Estorga**: La so antigüedá documental data d'entamos del [[sieglu XIX]] y el so orixe ye inciertu anque parez que la receta surdió d'una monxa qu'abandonó'l conventu y lo popularizó. De magar [[1850]] entamen a comercializase y güei, son un clásicu de la repostería llionesa. La bas primaria de les mantecaes ye la farina y el segundo ingrediente ye'l güevu, l'azucre y la canela completen la composición. Les ''caxilleres'' faen a mán el tradicional abangu del envase.

***Llazos de San Guillermu**: dulces de [[Cistierna]], fabricaos y espedíos dende [[1945]] pola Confitería Montesina de la llocalidá, fundada en [[1908]]. En [[1960]] patentóse la fórmula y se comercializa'l productu. El so inventor, qu'esperimentó colos foyaldres, decidióse a da-y forma de llazu y a pone-yos el nome del patrón de la llocalidá.

***Nicanores de Boñar**: dulce foyaldráu, inventáu pol pasteleru de [[Boñar]] Nicanor Rodríguez González, en [[1880]]. Ta compuestu por farina, azucre, mantega del monte y, según la tradición, les propiedaes de l'agua medicinal de [[Boñar]].

=== Platos típicos ===
* **Cocíu maragatu**
* **Matachana de Llión**
* **Botiellu'''

## Deporte
* Bolos llioneses
* Llucha lleonesa

## Ver tamién
* 
* 
* Provincies d'España
* Llioneses

## Bibliografía
*
*
*
*
*
*
*

## Referencies

## Enllaces esternos