Xeografía de Ghana

**Ghana**, abierta al golfu de Guinea, atopar nel centru de la mariña occidental d'África. Estiéndese sobre una superficie de 238.540 km² ente'l cabu Trés Puntos, a 4o 30' de latitud Norte y el paralelu 11o N. Llenda al norte con Burkina Fasu, al este con Togu y al oeste con Costa de Marfil. El principal elementu xeográficu de Ghana ye'l llagu Volta, asitiáu nel este del país, cerca de la frontera con Togu. Precisamente, dende esti país acolumbra'l llagu en delles rexones. Tamién hai que destacar que nel centru atopa'l país ashanti, que ye una de les rexones más carauterístiques de Ghana y una de les sos etnies más conocíes.

## Relieve y bioxeografía
La mayor parte del país ta formáu por llanures de poco altor, formaes por roques precambrianes que s'han erosionado fondamente y que faen que la metá de Ghana atopar por debaxo de 152 m d'altitú. 

Los 537 km de mariña tán bordiaos de sable y numerososos cursos d'agua que solo son navegables en piragua. La metá norte del país ta apoderada pola cuenca del ríu Volta, que desagua al sureste y ocupa el 45 per cientu de la superficie total de Ghana. Ta llindada al este polos montes de Togu, que s'estienden dende'l delta del ríu hasta la metá del país siguiendo la frontera con Ghana. La so altitú máxima ye'l monte Djebobo, de 876 m. Al oeste, la cuenca del Volta ta llindada y devasada por una serie de llombes y pandos, ente elles la pandu de Kwahu, que se dirixen escontra'l noroeste formando una especie d'embudu, en que'l so estremu, a unos 80 km de la mariña, construyir nos años sesenta la presa de Akosombo, que dio llugar a un inmensu banzáu conocíu como llagu Volta, qu'ocupa 8.500 km² y estiéndese escontra'l norte pol valle del ríu Oti y escontra el noroeste polos valles del Volta Blanco y el Volta Negru. 

La rexón que queda ente la cuenca del ríu Volta, Costa de Marfil y el mar, forma un ampliu triángulu chiscáu de llombes selváticas y ríos. Esta rexón, conocida como Ashanti, produz cacáu, minerales y madera. Unu de los sos ríos, el Birim, afluente del Pra, dio nome a una era xeolóxica, el birrimiano, y a un tipu de roques qu'ocupen l'inmensu zócalo proterozoico que s'estiende por Costa de Marfil, Guinea, Malí y Burkina Fasu, y que nesta zona ye ricu en diamantes.

El paisaxe, na cuenca del ríu Volta, álzase progresivamente hasta los 400 m d'altitú, y cúbrese de carbes baxes, sabana y llanures yerbácees nes fronteres con Burkina Fasu y el norte de Togu y Costa de Marfil. Equí hai árboles como'l baobab, el karité y les acacies. Na zona sur, más húmeda, hai montes caducos y perennes nos que crecen árboles de caoba, iroko, ébanu y palmes aceiteres de Guinea. Na mariña hai manglares. 

## Clima

El clima de Ghana ye tropical monzónicu, con una estación seca pel hibiernu y una estación lluviosa pel branu debida a los monzones africanos. Nesti contestu, pueden estremase cinco rexones: el norte secu del país, con agües de mayu a setiembre; el centru-norte, d'abril a ochobre; y el sur, d'abril a payares. Nel sureste, na desaguada del ríu Volta, llueve ente abril y xunu y en setiembre y ochobre, con un paréntesis en xunetu y agostu. Sicasí, nel estremu occidental, dende la frontera con Costa de Marfil hasta'l cabu Trés Puntes, les agües, más duraderes, algamen los 2000 mm.

Nel centru y el norte, les temperatures antes del periodu d'agües pueden algamar los 40 oC fácilmente, con medies de 38 oC y 39 oC en marzu y abril, sobremanera cuando sopla'l harmatán dende'l Desiertu d'El Sáḥara. Nes zones más desérticas, ente febreru y abril, les temperatures pueden baxar hasta los 10 oC. En Tamalé, nel centru-norte, cayen 1.054 mm, en 77 díes ente marzu y ochobre. 

Nel sur, na rexón de los ashanti, el mes más lluviosu ye xunu. En Kumasi cayen 1.465 mm en 120 díes, con 225 mm en xunu, pero anque llueve sobremanera ente marzu y ochobre, nun dexa de llover cualquier mes. Les temperatures medies máximes nun pasen de 32 oC y les mínimes nun baxen de 20 oC.

Na zona costera d'Accra, nel sureste, cayen 790 mm en 58 díes, con un máximu en mayu y xunu, y casi nada n'agostu y n'avientu y xineru. Nel otru estremu de la mariña, en Axim, cayen 1.910 mm en 157 díes, con un máximu de 480 mm en xunu, pero producen agües tol añu.

La temperatura del mar bazcuya ente los 25 oC de setiembre y los 29 oC d'abril y mayu na zona d'Accra.

## Hidrografía

A pesar de nun ser un país descomanadamente lluviosu, Ghana ta drenada per numberosos ríos. Hai tamién numberoses llagunes costeres, amás del inmensu y artificial llagu Volta, de 8.500 km², formáu pola presa de Akosombo, y el llagu Bosumtwi, de 10 km de diámetru y formáu por un meteoritu, a 30 km de Kumasi, la capital ashanti.

La pandu de Kwahu, que dixebra la cuenca del Volta, ye l'orixe de dellos ríos qu'escurren escontra l'Atlánticu, especialmente'l Pra, col so afluentes, Ofin, Anum y Birim. Más al oeste, nes llombes y tierres altes del pandu de Ashanti nacen el ríu Ankobra (190 km), el ríu Tano (400 km) y el ríu Bia (160 km), que desagua en Costa de Marfil. Al este de la pequeña sierra de Atewa, que cierra pel oeste'l tramu final del ríu Volta, nacen los ríos Densu y Ayensu. 

La presencia d'oru nes cuenques d'estos ríos fixo que'l país llamárase Mariña del Oru antes de la so independencia.

La **cuenca del ríu Volta** ocupa, en Ghana, 158.000 km² de los 388.000 km² qu'ocupa na so totalidá. La cuenca ta llindada al sur pola pandu de Kwahu, al oeste pol escarpe de Konkori (480 m, nel Parque nacional Mole) y al norte pol escarpe de Gambaga, de 300 a 460 m. El calce del ríu Volta percima del banzáu bazcuya ente 150 y 215 m d'altitú, mientres el llagu atopar a 75-80 m d'altitú. El suelu de la cuenca ye d'arenisca, les agües bazcuyen ente 1.000 y 1.140 mm, bien centraes pel branu, dando llugar a un paisaxe de sabana, con montes alcontraos que dependen de la riqueza del terrén.

Cola esceición del ríu Todzie (267 km), que conflúi cerca de la desaguada, los demás desagüen na inmensa cuenca del llagu Volta: el ríu Afram (100 km), procedente de la pandu de Kwahu pel oeste; el ríu Oti (520 km) forma frontera con Togu antes de xunise al llagu Volta pel este; los ríos Atacora, Sene, Daka y Pru desagüen nel llagu, según el Volta Negru, al oeste, que recibe al ríu Tain, y el Volta Blanco, pel norte, que recibe a los ríos Kulpawn y Volta Coloráu.

## Referencies