Chuck Yeager

**Charles Elwood "Chuck" Yeager**  foi un Xeneral de Brigada retiráu de Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos consideráu como la primer persona en superar la velocidá del soníu nuna aeronave como pilotu en vuelu horizontal niveláu.

La carrera de Yeager empezó na Segunda Guerra Mundial como soldáu rasu nes Fuercies Aérees del Exércitu de los Estaos Xuníos (USAAF). Dempués de trabayar como mecánicu d'aviones, en 1941 ingresó na escuela de formación de pilotos y, dempués de graduase, foi xubíu al emplegu d'oficial de vuelu (equivalente a subteniente), y convirtióse en piloto de combate de P-51 Mustang.

Dempués de la guerra, Yeager convertir en pilotu de pruebes de munchos tipos d'aviones, incluyendo aviones-cohete esperimentales.Como primer ser humanu en romper oficialmente la barrera del soníu, el 14 d'ochobre de 1947, voló l'avión esperimental Bell X-1 a Mach 1, a una altitú de 13.700 metros (45.000 pies). Anque Scott Crossfield foi'l primeru en volar más rápidu, a Mach 2 en 1953, Yeager pocu dempués, estableció un nuevu récor de Mach 2.44.

Más palantre Yeager mandó escuadrones y ales de caza n'Alemaña y nel Sureste Asiáticu mientres la Guerra de Vietnam, y en reconocencia del so desempeñu naquelles unidaes foi xubíu a xeneral de brigada. La carrera de pilotu de Yeager estender mientres más de 60 años y haber lleváu a tolos rincones del mundu, incluyida la Xunión Soviética mientres l'apoxéu de la Guerra Fría.

La popularidá de Yeager disparar na década de 1980, destacando pola so figura prominente nel llibru de Tom Wolfe *The Right Stuff* y na so adautación na película The Right Stuff (1983), na que foi interpretáu por Sam Shepard.

## Primeros años
Yeager nació de padres granxeros, Susie Mae y Albert Hal Yeager en Myra, Virxinia Occidental y graduóse de la secundaria en Hamlin, Virxinia Occidental. Tuvo dos hermanos, Roy y Hal, Jr., y dos hermanes, Doris Ann (muerta por Roy con una escopeta cuando entá yera un ñácaru), y Pansy Lee. La so primer esperiencia colos militares foi como un adolescente na Citizens Military Training Camp en Fort Benjamin Harrison, Indianapolis, mientres los branos de 1939 y 1940. El 26 de febreru de 1945, Yeager casóse con Glennis Dickhouse y la pareya tuvo cuatro fíos. Glennis Yeager morrió en 1990. Ye tíu del ex receptor de béisbol Steve Yeager.

## Carrera militar

Yeager apuntóse como soldáu rasu nes Fuercies Aérees del Exércitu de los Estaos Xuníos (USAAF), el 12 de setiembre de 1941 y convirtióse en mecánicu d'aviones en George Air Force Base en Victorville, California. Nel reclutamiento Yeager nun yera seleccionable pal entrenamientu de vuelu por causa de la so edá (18 años) y el so nivel educativu (nun allegara la universidá), pero por cuenta de la entrada de los EE.XX. na Segunda Guerra Mundial dos meses más tarde, la USAAF modificó les sos normes de reclutamiento. Privilexáu con una visión inusualmente fuerte (una agudez visual nominal 20/10, qu'una vegada-y dexó disparar a un venáu a 550 metros [600 yardes]), Yeager amosó un talentu natural como pilotu y foi aceptáu pal entrenamientu de vuelu.

Recibió les sos ales y el so ascensu a oficial de vuelu en Luke Field, Arizona, onde se graduó cola promoción 43C el 10 de marzu de 1943. Destináu al Grupu de Combate 357 en Tonopah, Nevada, como pilotu de combate, volando en principiu'l Bell P-39 Airacobra (anque foi sancionáu con siete díes ensin volar por “podar” un árbol d'un agricultor de la zona mientres un vuelu d'entrenamientu), aun así foi unviáu a Europa cola so unidá'l 23 de payares de 1943.

Aparcáu nel Reinu Xuníu nel aeródromu de la RAF en Leiston. Yeager voló en combarte el fomidable P-51 Mustang col 363º escuadrón de caza. Llamó a los sos aviones ‘'Glamorous Glennis* pola so noviu, Glennis Dickhouse Faye, quien se convirtió na so esposa en febreru de 1945. Yeager consiguiera una victoria antes de ser baltáu en [[Francia]] na so octava misión, el 5 de marzu de 1944. Llogró escapar a [[España]] el 30 de marzu cola ayuda de los [[maquis (resistencia francesa)]]. Pasó por [[Sort]] agospiándose nel Hotel Pessets. Tornó a Inglaterra'l 15 de mayu de 1944. Mientres la so estancia colos maquis, Yeager ayudó a los guerrilleros en xeres que nun implicaron combate direutu, anque sí ayudó a la construcción de [[Bomba (esplosivu)|bomba]]s pal grupu, una habilidá qu'aprendiera del so padre. Foi condecoráu cola [[Estrella de Bronce]] por ayudar a otru pilotu, qu'había perdíu parte de la so pierna mientres l'intentu de fuga, al cruciar los [[Pirineos]].

A pesar de la regla sobre que los "evasores" (pilotos escapaos), nun podíen volar sobre territoriu enemigu nuevamente pa evitar comprometer los grupos de la resistencia, Yeager foi reincorporáu al combate. El so casu xuniérase al d'otru evasor, el pilotu de [[bombarderu]] [[capitán]] Fred Glover, al falar direutamente col Comandante Supremu Aliáu, el [[xeneral]] [[Dwight D. Eisenhower]], el 12 de xunu de 1944. Con Glover declarando los sos casos, argumentaron que por cuenta de que los aliaos yá invadieren Francia seis díes antes y el movimientu de resistencia maquis yera aquel día, abiertu y lluchaben contra los [[nazi]]s xunto a les tropes aliaes, si Yeager o Glover fueren baltaos de nuevu, había pocu o nada que pudiera ser reveláu al enemigu.

Eisenhower dempués de llograr el permisu del Departamentu de Guerra, amosóse acordies con Yeager y Glover. Yeager dempués de la guerra acredita'l so ésitu na USAAF a esta decisión, diciendo que la so carrera de [[pilotu de pruebes]] siguió naturalmente dempués de ser un pilotu de combate condecoráu, amás de ser un mecánicu d'aviones antes d'asistir a la escuela pilotos. En parte, por cuenta de los sos antecedentes de caltenimientu, tamién se desempeñó con frecuencia como un oficial de caltenimientu nes sos unidaes de vuelu.

Yeager demostró escepcionales habilidaes de vuelu y lideralgu en combate. Convertir nel primer pilotu del so grupu en ser "[[As de l'aviación|as]] nun día", al baltar a cinco aviones enemigos nuna sola misión. Dos de les sos victories de "as nun día" fueron llograes ensin disparar un solu tiru: cuando taba en posición de disparu contra un [[Messerschmitt Bf 109|Me 109]], el pilotu [[alemanes|alemán]] entró en llerza, rompió a la derecha y topetó contra'l so compañeru d'ala. Yeager vio que dambos pilotos llograron saltar. Terminó la guerra con 11,5 victories oficiales, incluyendo una de les primeres victories [[Dogfight|aire-aire]] sobre un avión de combate a reacción, un [[Messerschmitt Me 262|Me 262]].

Otra victoria que nun se-y acredita oficialmente a Yeager, producir mientres el periodu anterior a ser restituyíu oficialmente al combate. Mientres un vuelu d'entrenamientu nel so P-51 sobre'l [[Mar del Norte]], vio un [[Junkers Ju 88]] alemán atacando a la tripulación d'un [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17 Flying Fortress]]. Yeager por instintu actuó y protexó al equipu del B-17 y baltó al Ju 88, pero por cuenta de qu'entá nun taba autorizáu a volar en combate, la película del so cámara nun se remanó y el creitu de la victoria vencer al so compañeru d'ala, Eddie Simpson, lo que sería'l so quintu valtamientu.

Nes sos memories de 1986, Yeager recordó con disgustu que, "cometiéronse otomíes per dambes partes" y rellató misiones tarrecibles ordenaes pola Octavu Fuercia Aérea de los EE.XX., como "bombardiar cualquier cosa que se moviera". Mientres l'informe d'una misión, bisbisó-y al [[Comandante]] Donald H. Boschkay: "si vamos faer de nuevu coses como ésta, lo meyor qu'aseguremos que tamos nel llau de los vencedores". Yeager señaló amás: "nun toi arguyosu d'esa misión d'[[Ametralladora|ametrallamientu]] sobremanera contra la población civil. Pero ende tán, nel espediente y na mio memoria".

Yeager foi xubíu en Leiston a [[Alférez]] y a [[Capitán]] antes del final del so periodu de combate. Voló'l so 61ª y última misión de la guerra'l 15 de xineru de 1945 y tornó a los Estaos Xuníos a principios de febreru. Como evasor, recibió'l derechu a escoyer les sos nueves responsabilidaes na USAAF y por cuenta de que la so esposa taba [[Embaranzu|embarazada]], escoyó Wright Field, pa tar cerca de la so casa en Virxinia Occidental. El so eleváu númberu d'hores de vuelu y esperiencia de caltenimientu calificáu llevar a convertise nun pilotu de pruebes de naves reparaes, sol mandu del [[Coronel]] Albert Boyd, xefe de la División de Sistemes de Vuelu de Prueba d'Aeronáutica.



== Pilotu de pruebes ==
Dempués de la guerra Yeager siguió na apocayá formada [[Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos]] (USAF), convirtiéndose en pilotu de pruebes y siendo finalmente escoyíu pa volar col avión propulsado con cohetes [[Bell X-1]], nel programa del Comité Nacional Consultivu d'Aeronáutica ([[NACA]]), precursora de la [[NASA]], pa la investigación del vuelu d'alta velocidá. Yeager rompió la barrera del soníu'l [[14 d'ochobre]] de [[1947]], volando col X-1 esperimental a [[Númberu Mach|Mach]] 1 y a un altor de 13.700 [[metru|metros]] (45.000 [[pies]]). Dos nueches antes del históricu vuelu, Yeager rompióse dos [[costiella|costielles]] mientres montaba a caballu. Tenía tanto mieu a que-y reemplazaren na misión que se movió al pueblu vecín pa tratase con un [[Veterinaria|veterinariu]] y namái-y lo reveló a la so esposa y al so amigu [[Jack Ridley]]. Ridley construyó un dispositivu con un palu d'escoba que dexó a Yeager cerrar la cabina del avión X-1, bautizáu *Glamorous Glennis* n'honor a la so esposa, y que ta espuestu nel Muséu del Aire y l'Espaciu del [[Institutu Smithsonian]].

Yeager rompió munches otres barreres de velocidá y batió numberosos récores d'altor. Foi tamién unu de los primeros pilotos estauxunidenses en volar con un [[MiG-15]] dempués de que'l pilotu [[norcoreanu]], [[Teniente|Tte.]] [[Non Kum-Sok]], desertara xunto col aparatu a [[Corea del Sur]]. Mientres la última metá de [[1953]], Yeager arreyar col equipu de les USAF que trabayaba cola aeronave [[Bell X-1A]], diseñada pa devasar Mach 2 en vuelu a nivel. Esi añu, foi copilotu de l'aviadora civil [[Jacqueline Cochran]], una amiga cercana, nel vuelu onde ella se convirtió na primer muyer que rompió la barrera del soníu. Coles mesmes, el [[20 de payares]], la NACA y el so pilotu [[Scott Crossfield]] fueron los primeres en volar al doble de la velocidá del soníu col [[McDonnell Douglas]] [[Skyrocket]]. En vista d'esti fechu, Ridley y Yeager decidieron bater el récor de velocidá de Crossfield nuna serie de vuelos. Non yá batieron a Crossfield sinón que lo consiguieron a tiempu pa modificar les celebraciones del 50º aniversariu del primer vuelu de la hestoria y que nomaríen a Crossfield la persona más rápida sobre la tierra.



== Carrera posterior ==

En 1962 fundó la *Escuela de Pilotos d'Investigación Aeroespacial* de la [[USAF]], entrenando [[astronauta|astronautes]] pa la NASA y la USAF. Foi precisamente un accidente con unu de los [[Lockheed F-104 Starfighter|F-104 Starfighter]] de la escuela'l que punxo fin a los sos intentos de bater récores. Ente avientu de 1963 y xineru de 1964 Yeager completó cinco vuelos col avión de la NASA [[M2-F1]]. En 1966 asumió'l mandu de la 405ª Ala de Vuelu, unidá esplegada al sur de [[Vietnam]], nel [[sureste asiáticu]]. Ellí completó 414 hores de vuelu de combate, principalmente nel bombarderu llixeru [[B-57]]. En 1968 Yeager ye destináu como Xefe de la 4ª Ala de Combate Tácticu en Seymour Johnson Air Force Base, [[Carolina del Norte]], y pilotó el [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4 Phantom II]] en Corea del Sur mientres l'incidente del buque de l'[[Armada de los Estaos Xuníos|Armada]] *USS Pueblo*.

El 22 de xunu de 1969, Yeager foi xubíu a xeneral de brigada y foi nomáu en xunetu Vicecomandante de la 17ª Fuercia Aérea.

De 1971 a 1973, a instancies del [[embaxador]] d'[[Estaos Xuníos]] Joe Farland, Yeager foi asignáu a [[Paquistán]] p'asesorar a la [[Fuercia Aérea de Paquistán]]. Mientres la [[Guerra indo-paquistanina de 1971|Guerra indo-paquistanina]], Yeager, supuestamente, evaluó de que l'Exércitu paquistanín taría en [[Nueva Delhi]] nuna selmana. Nun ataque aereu indiu, el bimotor d'enllaz [[Beechcraft]] de Yeager foi destruyíu na base aérea de [[Chaklala]] pol entós teniente y más tarde, Xefe del Estáu Mayor Naval [[Almirante]] [[Arun Prakash]] de la [[India]]. Yeager se enfureció y esixó vengación a los EE.XX.

En 1975, dempués de ser destináu a [[Alemaña]] y Paquistán, retirar de les Fuercia Aérea na base aérea de Norton, pero siguió volando pa la USAF y la NASA como pilotu de pruebes y asesor na [[base de la Fuercia Aérea de Edwards]], en California.

El 14 d'ochobre de 1997, nel 50º aniversariu del so vuelu históricu, Yeager voló con un nuevu *Glamorous Glennis*, un [[F-15]], a Mach 1 col [[Teniente Coronel]] Troy Fontaine, y siguíos pol [[F-16]] pilotáu por [[Bob Hoover]], famosu pilotu d'exhibición aérea y "competidor" de Yeager na carrera pa devasar per primer vegada la velocidá del soníu. Este foi l'últimu vuelu oficial de Yeager nes Fuercies Aérees, pal que les sos últimes pallabres nel discursu de despidida fueron "*tou lo que yo soi, deber a les Fuercies Aérees*".

Yeager, que nun asistió nunca a la Universidá y que siempres s'amosó modestu cola so carrera, ye consideráu unu de los meyores pilotos de tolos tiempos. A pesar de la so falta d'educación cimera, Yeager dio siempres sofitu pa la educación nel so estáu natal. Per otra parte, l'[[aeropuertu Yeager]], en [[Charleston (Virxinia Occidental)]], lleva'l so nome, al igual que la ponte Xeneral Chuck Yeager que crucia'l [[ríu Kanawha]]. Yeager foi presidente del Programa Águila Nueva de l'Asociación d'Aviación Esperimental (EAA). Yeager tamién foi miembru de la comisión investigadora de la esplosión del [[tresbordador espacial Challenger]] mientres la misión [[STS-51-L]].

Chuck Yeager mora en [[Grass Valley]], nel estáu de California.



== The Right Stuff ==
Yeager ye'l protagonista principal del llibru *The Right Stuff* de [[Tom Wolfe]], y de la subsiguiente película titulada "[[The Right Stuff]]". Yeager fai delles apaiciones na película, y nuna escena onde dos reclutadores de la NASA tornen la ufierta del camareru (interpretáu por Yeager) d'una copa de [[güisqui]] escocés en favor d'una [[Coca-Cola]]. La escena ye una pequeña burlla a la NASA, una y bones esta negóse a reclutar a Yeager como [[astronauta]] pola so falta d'estudios universitarios. Nel filme puede vese un modestu y románticu Yeager bien similar al personaxe real. Pero otres de les sos aptitúes fueron sensiblemente recortaes. Por casu, Yeager ye una parte implicada y responsable del diseñu del X-1. Otra manera, na película amuésase cómo Yeager desapiega col NF-104 Starfighter ensin permisu de la torre de control, cuando en realidá Yeager sí disponía de permisu pa volar pero non pa intentar bater el récor d'altor, naquel momentu en manes de los [[Xunión Soviética|soviéticu]]s. Yeager, pola mor del accidente, sufrió quemadures de tercer grau na cabeza y nes manes debíos al cohete del [[Asientu eyectable|asientu de eyección]].

== Disputes ==
El [[26 de febreru]] de [[1945]], Yeager casóse con Glennis Dickhouse, ella morrió de [[cáncer|cáncer d'ovariu]] en 1990. El matrimoniu tuvo cuatro fíos (Susan, Don, Mickey y Sharon).

N'agostu de 2003, Yeager casóse cola actriz [[Victoria Scott D'Angelo]], 36 años más nuevu qu'él, y a quien conoció nel añu 2000 nuna ruta de [[senderismu]] nel [[Condáu de Nevada (California)|Condáu de Nevada]]. Trés de los sos fíos interpunxeron querelles sobre'l control del so patrimoniu, sol barruntu que D'Angelo casóse con Yeager pola so fortuna. Pero Yeager considera que los sos fíos a cencielles quieren más dineru.

Díxose que'l pilotu alemán [[Hans Guido Mutke]] foi la primer persona en devasar la barrera del soníu'l [[9 d'abril]] de 1945 nun [[Me 262]] volando en picáu. Amás, al igual que l'alemán, munchos creen que'l primer pilotu d'Estaos Xuníos en superar Mach 1 foi [[George Welch]] nun [[North American F-86 Sabre|XP-86 Sabre]] dos selmanes primero que Yeager y de nuevu 30 minutos dempués. Pero la USAF sostién que'l X-1 foi'l primer avión en superar la barrera del soníu en vuelu a nivel.

== Bibliografía ==
* Josep Calvet, *Los montes de la libertad'', Alianza editorial, 2010.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web oficial (n'inglés)
* Charles Y. (Chuck) Yeager na web de la NASA.  (n'inglés)
* L'accidente de Yeager col avión NF-104 (n'inglés)
* https://web.archive.org/web/20130118011834/http://achievement.org/autodoc/page/yea0bio-1 Perfil biográficu y entrevista a Chuck Yeager (n'inglés)
* http://www.chuckyeager.org Chuck yeager FanSite (n'inglés)