open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Segunda República Helénica

La **Segunda República Helénica** (en griegu: *Βʹ Ελληνική Δημοκρατία*) ye'l réxime políticu que gobernó Grecia del 25 de marzu de 1924 al 30 de payares de 1935. Foi precedida pola monarquía constitucional de los monarques de la Casa de Glücksburg, y caltúvose hasta qu'un golpe d'Estáu restituyera la monarquía. La Segunda República Helénica representa'l segundu periodu de la historia moderna de Grecia nel que'l xefe d'Estáu nun foi un rei. Considérase Primer República, el periodu de la Guerra d'independencia nel que Grecia foi gobernada por diversos gobiernos provisionales (1822-1832).

## Cronoloxía de la Segunda República Helénica
Pa cada Presidente de la República, apaecen los Primeros Ministros que sirvieron so la so presidencia.

* **Presidencia de [[Pavlos Kunturiotis]], 25 de marzu de 1924 - 15 de marzu de 1926** 
** Alexandros Papanastasiu, 12 de marzu de 1924 - 24 de xunetu de 1924 
** Themistoklis Sofoulis, 24 de xunetu de 1924 - 7 d'ochobre de 1924 
** Andreas Michalakópulos, 7 d'ochobre de 1924 - 26 de xunu de 1925
** Theodoros Pangalos, 25 de xunu de 1925 - 15 de marzu de 1926 (golpe militar y abolición de la República)

* **Dictadura de [[Theodoros Pangalos]], 15 de marzu de 1926 - 24 d'agostu de 1926**
** Theodoros Pangalos, 15 de marzu de 1926 - 19 de xunetu de 1926
** Athanasios Eftaxias, 19 de xunetu de 1926 - 23 d'agostu de 1926 (contragolpe y restauración de la República)

* **Presidencia de Pavlos Kunturiotis, 24 d'agostu de 1926 - 9 d'avientu de 1929** 
** Georgios Kondilis, 23 d'agostu de 1926 - 4 d'avientu de 1926
** Alexandros Zaimis, 4 d'avientu de 1926 - 4 de xunetu de 1928
** Eleftherios Venizelos, 4 de xunetu de 1928 - 9 d'avientu de 1929 

* **Presidencia d'[[Alexandros Zaimis]], 9 d'avientu de 1929 - 10 d'ochobre de 1935** 
** Eleftherios Venizelos, 9 d'avientu de 1929 - 26 de mayu de 1932 
** Alexandros Papanastasiu, 26 de mayu de 1932 - 5 de xunu de 1932 
** Eleftherios Venizelos, 5 de xunu de 1932 - 3 de payares de 1932 
** Panagis Tsaldaris, 3 de payares de 1932 - 16 de xineru de 1933 
** Eleftherios Venizelos, 16 de xineru de 1933 - 6 de marzu de 1933 
** Alexandros Othonaios, 6 de marzu de 1933 - 10 de marzu de 1933 
** Panagis Tsaldaris, 10 de marzu de 1933 - 10 d'ochobre de 1935 (golpe militar monárquicu)
** Georgios Kondilis, 10 d'ochobre de 1935 - 30 de payares de 1935 (autoproclamado rexente)

## Fuentes utilizaes
* 
* Historia constitucional de Grecia na páxina del parllamentu griegu (n'inglés)

## Referencies

## Enllaces esternos
Sultanatu d'Adel

El **sultanatu d'Adel** o d**'Adal** foi un Estáu islámicu del este d'África, allugáu al suroeste del golfu d'Adén. Les sos capitales fueron Zeila y, mientres casi tola so esistencia, Harar Jugol (güei Etiopía).

## Historia

### Nacencia
Adel nació como un sultanatu a partir d'otru anterior, el d'Ifat, un Estáu somalín vasallu d'Etiopía con Zeila como capital. Ifat independizóse totalmente d'Etiopía y empezó la so espansión como Adel.

### Guerres contra Etiopía
La so rivalidá cola Etiopía cristiana empezó nel sieglu XIV. Nel añu 1527 Adel, de la mano l'imán Ahmad ibn Ibrahim, que recibía'l llamatu de *Gran Zurdu*, llanzó una serie d'ataques contra Etiopía, conquistando les rexones de Bale y Hadya. En 1528 volvió combatir a los etíopes y en ganándolos tomó Amhara y Lasta en 1533. Para 1533 tenía tamién Tigré, colo qu'apoderaba tanto'l sur como'l norte d'Etiopía. Dos años dempués Etiopía, abarganada y afarada polos musulmanes, que quemaben les sos ilesies y obligaben a la población de relixón cristiana a convertise al islam, pidió ayuda a los portugueses. Éstos, lideraos por Cristóbal de Gama, allegaron al empar que l'imperiu otomanu sofitaba a Adel. L'exércitu de Ahmad ibn Ibrahim consiguió ganar al conxuntu d'etíopes y portugueses y aforcar a De Gama, magar lo cual el sultanatu cesó na so meyora contra Etiopía. Ahmad foi asesináu en 1543 mientres una escaramuza.

### Desintegración del sultanatu
A finales del sieglu XVI Adel, debilitáu pola guerra, y especialmente pola presencia d'una flota portuguesa qu'atacaba los sos puertos, torgando asina la meyora de la so economía, terminó per estremar se en pequeños sultanatos, vasallos dalgunos, los asitiaos más al norte, del imperiu otomanu, y el restu de Zanzíbar.

## Referencies
Primer República Helénica

La **Primer República Helénica** (en griegu: Α Ἑλληνικὴ Δημοκρατία) ye'l nome utilizáu pa referise al Estáu griegu provisional que s'estableció mientres la Guerra d'independencia griega contra l'Imperiu otomanu. Ye un términu puramente historiográficu, destacando'l calter democrático y constitucional del réxime revolucionariu primero que s'estableciera'l Reinu de Grecia, dafechu independiente gracies al sofitu de les potencies europees, y busca acomuñar esti periodu de la historia griega coles posteriores Segunda y Tercer Repúbliques. 

Nes primeres fases de la sulevación de 1821, delles árees rexonales escoyeron los sos propios conseyos de gobiernu, que fueron sustituyíos por una alministración central na Primer Asamblea Nacional de Epidauro a principios de 1822, que tamién aprobó la primer constitución de Grecia, que marca la nacencia del modernu estáu griegu. El nuevu estáu nun foi reconocíu poles grandes potencies del momentu, y dempués de dellos ésitos iniciales, foi amenaciáu de colapsu, tantu dende dientro por cuenta de la guerra civil, como dende fuera, poles victories del exércitu turcu-exipciu de Ibrahim Pasha. 

Sicasí, nesi momentu (1827), les grandes potencies llegaren a un alcuerdu pa la formación d'un estáu autónomu griegu so soberanía otomana, conforme a lo axustao nel Tratáu de Londres. Ante la negativa del Imperiu otomanu a aceptar estos términos produció la Batalla de Navarino, que garantizó la completa independencia griega. 

En 1827, la Tercer Asamblea Nacional en Troezen estableció l'Estáu griegu (Ἑλληνικὴ Πολιτεία) y escoyó al conde Ioannis Capodistrias como gobernador de Grecia. Dempués de la so llegada a Grecia, en xineru de 1828, Capodistrias trató de crear un estáu funcional y reparar los problemes del país causaos pola guerra, pero llueu se vio envolubráu en conflictos con poderosos magnates locales y caciques. Una vegada más les trés "Potencies proteutores" (Gran Bretaña, Francia y Rusia) intervinieron, estableciendo un réxime monárquicu, na Conferencia de Londres de 1832, designando al Príncipe de Baviera, Otto de Wittelsbach, como primer rei de la Grecia moderna.

## Xefes d'Estáu
*Ioannis Kapodistrias (24 de xineru de 1828 - 9 d'ochobre de 1831) 
*Augustinos Kapodistrias (9 d'ochobre de 1831 - 9 d'abril de 1832) 
*Comisión Gubernamental (9 d'abril de 1832 - 2 de febreru de 1833)

## Ver tamién
*Historia de Grecia

## Referencies

## Enllaces esternos
Estaos Xuníos de les Islles Xóniques

Los **Estaos Xuníos de les Islles Xóniques** (, *Inōménon Krátos tōn Ioníōn Nísōn*; ) foi un estáu y protectoráu del Reinu Xuníu ente 1815 y 1864, siendo'l socesor de la República de les Islles Xóniques. Taba alcontráu al oeste de l'actual Grecia, a quien se-y venció como un regalu del Reinu Xuníu al recién entronizado rei Xurde I, dando asina fin al protectoráu.

## Historia
Antes de les guerres revolucionaries franceses, les Islles Xóniques fueren parte de la República de Venecia. Cola disolución d'esa organización política nel marcu del Tratáu de Campo Formio de 1797, foi amestada a la República Francesa. Ente 1798 y 1799, los franceses fueron espulsaos por una fuercia conxunta rusu-turca. Les fuercies d'ocupación fundaron la República de les Islles Xóniques, que duró dende 1800 hasta 1807.

Les islles Xóniques fueron reanexadas polos franceses dientro de les Provincies Ilirias. En 1809, el Reinu Xuníu ganó a la flota francesa en Zakynthos el 2 d'ochobre, y prindaron Cefalonia, Citera, y Zakynthos. Los británicos tomaron Lefkada en 1810. Corfú permaneció so dominiu francés hasta 1814.

Nel Congresu de Viena alcordóse asitiar les islles Xóniques so "proteición" del Reinu Xuníu. Anque l'alministración yera británica, l'Imperiu austriacu garantizó tener ante esta igualdá d'estatutu comercial. L'alcuerdu foi solidificado cola ratificación de la "Constitución Maitland" el 26 d'agostu de 1817, que creó una federación de les siete islles, col Teniente Xeneral Sir Thomas Maitland el so primer "Alto Comisionado de les Islles Xóniques".

El 29 de marzu de 1864, el Reinu Xuníu, Grecia, Francia, y Rusia roblaron el Tratáu de Londres, prometiendo tresferir la soberanía sobre les islles a Grecia tres la so ratificación, col enfotu de reforzar la rexencia del acabante instalar rei Xurde I de Grecia. Asina, el 28 de mayu, por proclamación del Altu Comisionado, les Islles Xóniques xunir con Grecia.

## Estaos
Como'l so nome indica, los Estaos Xuníos de les Islles Xóniques fueron una federación. Incluyéronse siete Estaos insulares:

## Gobierno
El gobiernu entamar sol lideralgu d'un Altu Comisionado, designáu pol monarca británicu siguiendo'l conseyu del gobiernu británicu. En total, diez homes sirvieron nesta función, incluyendo a William Gladstone como Altu Comisionado Estraordinariu.

Les Islles Xóniques teníen una llexislatura bicameral, llamada Parllamentu de los Estaos Xuníos de les Islles Xóniques, y taba compuesta de l'Asamblea Llexislativa y el Senáu.

## Ver tamién
* Orde de San Miguel y San Jorge, orde caballeresca británica creada n'honor del protectoráu.
* Islles Xóniques so dominiu venecianu.
* Llista de países y rexones griegues.

## Notes y referencies

## Referencies
*
Provincies Iliries

Les **Provincies Ilirias** (en francés: *Provinces illyriennes*) foi un Estáu satélite del Primer Imperiu francés asitiáu na mariña septentrional y oriental del mar Adriáticu, no que foi la rexón histórica d'Iliria.

Les Provincies Ilirias creáronse'l 14 d'ochobre de 1809 a raigañu del Tratáu de Schönbrunn, pol cual, ente otres disposicones, l'Imperiu austriacu vencía Trieste y Dalmacia al Imperiu Napoleónicu. A estos territorios sumóse-yos la República de Ragusa, anexonada por Francia un añu antes.

L'autoridá francesa ostentar un Gobernador Xeneral, el primeru de los cualos foi'l xeneral Auguste Marmont y pela parte civil el científicu Vincenzo Dandolo. Ente les novedaes que s'enllantaron na rexón destaca la d'un nuevu códigu civil y de un nuevu códigu sanitariu "Istruzioni sui lazzaretti".

N'agostu de 1813, Austria declaró de nuevu la guerra a Napoleón ya invadió les Provincies Ilirias, sofitada poles tropes croates que desertaben del exércitu francés. Poco dempués españaba en Dubrovnik una insurrección contra los franceses, que los espulsó coles esperanza de restaurar la República de Ragusa. Sicasí, tres la ocupación austriaca, esto nunca se llegó a peracabar.

Cola derrota definitiva de Napoleón en 1815, el Congresu de Viena ratificaba la soberanía austriaca na rexón y formáronse los reinos d'Iliria y Dalmacia, como parte del Imperiu austriacu.

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mapa de les Provincies Ilirias
Reinu d'Illiiria

El **reinu de Iliria** (; ; ; ) foi una unidá alministrativa del Imperiu austriacu dende 1816 hasta 1849. El centru alministrativu del reinu atópase en Liubliana ya incluyía l'oeste y centru de l'actual Eslovenia, l'actual estáu austriacu de Carintia, y otros territorios nel noroeste de Croacia y nel nordeste d'Italia (les provincies de Trieste y Gorizia).

## Historia
El Reinu de Iliria formar tres rematar les Guerres Napoleóniques, cuando'l territoriu de les antigües Provincies Ilirias, que formaren parte del Primer Imperiu francés ente 1809 y 1813, s'anexonaron de nuevu al Imperiu austrohúngaru. Les reformes llegales y alministratives llevaes a cabu poles autoridaes franceses tresformaron la estructura alministrativa d'estos territorios, polo que les autoridaes imperiales austriaques pensaron que yera meyor arrexuntar la mayoría d'elles nuna entidá alministrativa separada, faciendo posible una lenta incorporación al sistema llegal, xudicial y alministrativu austriacu.

El Reinu de Iliria establecióse oficialmente en 1816.

## Ver tamién
* Iliria
* Provincies Ilirias

## Referencies
Baix Cinca

El Baxu Cinca (*Baix Cinca* en catalán, oficialmente **Bajo** Cinca/Baix Cinca) ye una contorna aragonesa (España) asitiada al este de la comunidá. La so capital ye Fraga.

## Conceyos
La contorna engloba a los conceyos de Ballobar, Belver de Cinca, Candasnos, Chalamera, Fraga, Mequinenza, Ontiñena, Osso de Cinca, Torrent de Cinca, Velilla de Cinca y Zaidín.

## Xeografía
Llenda al norte coles contornes de La Llitera y el Cinca Mediu, al oeste cola contorna de los Monegros, al sur cola contorna de Baxu Aragón-Caspe, y al este cola provincia de Lleida.

La so xeografía ta carauterizada pol contraste de les riberes fértiles del Ebro, Cinca y Segre y el secanu que s'estiende fuera de los valles. Nos últimos años tamién se desenvolvió'l regadío nes zones de secanu, colo que'l paisaxe modificóse. Ye de gran valor ecolóxicu la Serreta Negra, con delles especies de plantes reinales.

## Historia

### La contorna como institución
La llei de creación de la contorna ye la 20/2002 del 7 d'ochobre de 2002. Constituyóse'l 27 de payares de 2002. Les competencies fuéron-y trespasaes el 1 de xineru de 2003.

## Política

## Cultura
Del conxuntu artísticu a destacar la ilesia parroquial de san Pedro y Villa Fortunatos, ruines d'una villa romana (dambes en Fraga), les ermites romániques de Santa María de Chalamera y de San Valero de Velilla, les ilesies romániques de Ballobar y Ontiñena, y el castiellu de Mequinenza.

D'ente escritores que nacieron na contorna, hai que destacar a Ramón J. Sénder y Jesús Moncada.

La contorna ye billingüe. Los conceyos de Mequinenza, Torrent de Cinca, Velilla de Cinca y Zaidín son mayoritariamente catalanoparlantes ente que Fraga apigura un porcentaxe similar de población catalanofalante y castellanofalante. Conceyos que pertenecen a la llamada *franxa* n'Aragón. Los conceyos de Ballobar, Belver de Cinca, Candasnos, Chalamera, Ontiñena y Osso de Cinca son castellanofalantes.

## Territoriu y población

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mapa oficial en pdf
* Páxina oficial
* Contorna Baxu Cinca, en comarcaacomarca.com
* La voz del baxu Cinca, selmanariu d'información de la contorna
* Comarcalización d'Aragón, Baxu Cinca
Marca de Panonia

La **marca de Panonia** foi una marca de frontera del Imperiu carolinxu alzáu a mediaos del sieglu IX contra l'amenaza de la Gran Moravia y que duró solamente mientres esti estáu tuvo fuercia.

La marca de Panonia asocedió a la marca Ávara. Ocupó'l territoriu al sur del ríu Danubiu, ente'l ríu Enns y el Wienerwald. Ye referida en dellos documentos como *terminum regni Baioariorum in Oriente* o "el final del reinu de los bávaros nel este" y por esto dacuando ye denomada «Marca Oriental (Bávara)», un términu más comúnmente utilizáu pa referise a la ulterior marca d'Austria, establecida en 976 como una suerte d'estáu socesor posterior. La marca de Panonia en sí mesma nun paez sobrevivir nel sieglu XI.

## Margraves
*Esta llista ye incompleta*.
*Radbod, hasta 856
*Carlomán, 856-863
*Guillermu II, hasta 871
*Engelschalk I, hasta 871
*Aribo, 871-909
**Engelschalk II, fíu de Engelschalk I, n'oposición a Aribo

## Referencies

*Reuter, Timothy. *Germany in the Early Middle Ages 800&ndash;1056*. New York: Longman, 1991.
*Medieval Lands Project: Nobility of Austria.
Marca Ávara

La **Marca Ávara** (Avaria, ) foi un distritu fronterizu al sureste del Imperiu Carolinxu, establecíu a finales del sieglu VIII por Carlomagno contra los ávaros nel ríu Danubiu no que güei ye la Baxa Austria.

## Historia
Dende cerca de 560, los ávaros gobernaren sobre grandes partes de la llanura panónica y Carantania, al sureste de Francia, anque nes pasaes décades, el kaganatu ávaru tenía de soportar incursiones búlgares y croates. P'asegurar la frontera del so imperiu y el tráficu de les rutes comerciales escontra Oriente, Carlomagno aliar col kan Krum de Bulgaria y el duque croata Vojnomir, y dende 791 llanzó delles campañes contra los ávaros, onde, según la *[[Vita Karoli Magni]]*, atopó solo modesta oposición. En 795 les fuercies carolinxes sol mandu del fíu de Carlomagno Pipino d'Italia destruyeron la principal fortaleza ávara llamada'l *Aniellu de los Ávaros* y fixeron al gran kan un vasallu francu, ente que los ávaros restantes retiráronse más allá del ríu Tisza. La victoria foi perpetuada nel poema *[[De Pippini regis Victoria Avarica]]*. 

Carlomagno constituyó la Marca Ávara al este del ríu Enns. La frontera del distritu de Avaria y Carantania enllargar a lo llargo de la frontera oriental del ducáu de Baviera, dende la cuenca del Danubiu hasta'l ríu Drava y más allá al este de Friuli, col propósitu de protexer l'imperiu de cualquier ataque futuru dende Panonia. El comandu militar de la Marca Ávara foi dau al conde Gerold von Vintzgau, d'Alamania, al so fíu Gerlod el Mozu, y a Erico de Friuli, que gobernaben como margraves con autoridá sobre los condes locales y con derechu a llamar a lleva (*Marchfutter*). 

Mientres nueves amenaces fueron impuestes pol duque Ljudevit de Croacia y los gobernantes de la Gran Moravia, los ávaros sumieron de los rexistros na década de 820, según la Marca Ávara con ellos. Con Baviera, la so marca más al Este (*marcha orientalis*, tamién Marca de Panonia), convertir en parte de Francia Oriental a partir del Tratáu de Verdún de 843. L'axacente cuenca panonia, más allá de los ríos Leitha y Morava (*March*) al este, foi ocupada por asentamientos maxares sobre l'añu 900, que tamién conquistaron l'antigua Marca Ávara na batalla de Presburgu de 907. Nun foi hasta 955, cuando'l rei xermanu Otón I recuperar dempués de la so victoria na batalla de Lechfeld. Cuando en 976 el so fíu l'emperador Otón II alzó la vasta Marca de Carintia bávara a ducáu, la restante *marcha orientalis* a lo llargo del Danubiu remaneció como Marca d'Austria (*Ostarrîchi*).

## Ver tamién
*Historia d'Austria
Estáu Llibre d'Icaria

L**'Estáu Llibre de Icaria** foi un estáu llibre griegu formáu'l 18 de xunetu de 1912 tres la espulsión d'una guarnición otomana de les islles d'Icaria y Fourni Korseon, siendo esta revolución empecipiada pol insurxente Georgios Spanos el día anterior en matando a un turcu, fechu que lo convirtió nun héroe. Dada la imposibilidá de la so adhesión a Grecia, les islles fueron independientes mientres pocu más de cinco meses. Finalmente, consiguióse l'adhesión: en payares d'esi mesmu añu, les islles xunir al Reinu de Grecia.

Ioannis Malachías foi l'únicu presidente del efímeru estáu de Icaria. Les islles cuntaben col so propiu himnu, los sos sellos y el so exércitu. Mientres la independencia, hubo una gran escasez d'alimentos y munches fames, según defectos nel tresporte públicu y nel corréu. Amás, corría'l riesgu de convertise nuna posesión italiana como munches otres islles del Exéu.

## Himnu

## Referencies

## Enllaces esternos
Azerbaixán Oriental

**Azerbaixán Oriental** (n'azerbaixanu: *Şərqi Azərbaycan*, en persa: *آذربایجان شرقی*, *Âzârbâiŷân-y Šarqi*;) ye una de les 31 provincies d'Irán. Ta al noroeste del país, fronteriza cola república d'Azerbaixán. La so capital ye Tabriz, siendo la ciudá más importante d'esta provincia, política, económica y comercialmente.

## Xeografía
La provincia d'Azerbaixán Oriental toma un área de 47.830 km². La provincia caltién frontera al norte coles repúbliques d'Azerbaixán y Armenia.

La provincia algama la so mayor elevación col Monte Sahand de 3.722 m d'altor, que s'alluga al sur de Tabriz. L'área de menor altitú caltiénse alredor de Garmaduz (Ahar), La provincia tien cadenes montascoses que se clasifiquen en tres sectores: los Montes Qara Daq, los Montes Sahand y Bozqush, y los Montes Qaflan Kuh.

## División política
Azerbaixán Oriental ta conformáu por conceyos, establecíos dende 1996:
* Ahar (اهر)
* Ayabshir (عجب شیر)
* Azarshahr (آذرشهر)
* Bonab (بناب)
* Bostanabad (بستان آباد)
* Charavimaq (چاراویماق)
* Hashtrud (هشترو)
* Mancáis (هریس)
* Yolfá (جلفا)
* Kaleibar (کلیبر)
* Malekán (ملکان)
* Marand (مرند)
* Maraghé (مراغه)
* Miané (میانه)
* Oskú (اسکو)
* Sarab (سراب)
* Shabestar (شبستر)
* Tabriz (تبریز)
* Varzghán (ورزقان)

## Ver tamién
* Azerbaixán Meridional
* Azerbaixán Occidental
* Zanyán

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Oficial del Gobiernu d'Azerbaixán Oriental  استانداري آذربايجان شرقي
Provincies d'Irán

Llista de les 31 provincies (استان, *ostán*) de la **[[República Islámica d'Irán]]**.

  

## Mapes de llocalización de les provincies

Archivu:Ardabil in Iran.svg | Ardebil (DIR-03)
archivu:West Azerbaijan in Iran.svg | Azerbaixán Occidental (DIR-02)
archivu:East Azerbaijan in Iran.svg | Azerbaixán Oriental (DIR-01)
Archivu:Bushehr in Iran.svg | Bushehr (DIR-06)
Archivu:Chahar Mahaal and Bakhtiari in Iran.svg | Chahar Mahal y Bajtiarí (DIR-08)
Archivu:Alborz in Iran.svg | Elburz (DIR-32)
Archivu:Fars in Iran.svg | Fars (DIR-14)
Archivu:Golestan in Iran.svg | Golestán (DIR-27)
Archivu:Gilan in Iran.svg|Guilán (DIR-19)
Archivu:Hamadan in Iran.svg | Hamadán (DIR-24)
Archivu:Hormozgan in Iran.svg | Hormozgán (DIR-23)
Archivu:Ilam in Iran.svg | Ilam (DIR-05)
Archivu:Kermanshah in Iran.svg | Kermanshah (DIR-17)
Archivu:Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad in Iran.svg | Kohkiluyeh y Buyer Ahmad (DIR-18)
Archivu:North Khorasan in Iran.svg | Jorasán del Norte (DIR-31)
Archivu:South Khorasan in Iran.svg | Jorasán del Sur (DIR-29)
Archivu:Razavi Khorasan in Iran.svg | Jorasán Razaví (DIR-30)
Archivu:Kerman in Iran.svg | Kermán (DIR-15)
Archivu:Kurdistan in Iran.svg | Curdistán (DIR-16)
Archivu:Khuzestan in Iran.svg | Juzestán (DIR-10)
Archivu:Isfahan in Iran.svg | Isfahán (DIR-04)
Archivu:Lorestan in Iran.svg | Lorestán (DIR-20)
Archivu:Markazi in Iran.svg|Markazí (DIR-22)
Archivu:Mazandaran in Iran.svg|Mazandarán (DIR-21)
Archivu:Qazvin in Iran.svg | Qazvín (DIR-28)
Archivu:Qom in Iran.svg | Qom (DIR-26)
Archivu:Semnan in Iran.svg|Semnán (DIR-12)
Archivu:Sistan and Baluchistan in Iran.svg|Sistán y Baluchistán (DIR-13)
Archivu:Tehran in Iran.svg | Teḥrán (DIR-07)
Archivu:Yazd in Iran.svg|Yazd (DIR-25)
Archivu:Zanjan in Iran.svg | Zanyán (DIR-11)


## Ver tamién
* Condaos d'Irán

## Referencies
Golestán

**Golestán** (en persa: گلستان) ye una provincia (*ostan*) d'Irán asitiada nel noroeste del país. La so capital ye Gorgán. Dixebrar de la provincia de Mazandarán en 1997. Tien una superficie de 20.195 km², qu'en términos d'estensión ye similar a la d'El Salvador.

Tien una población de 1,7 millones (2005). Los principales conceyos de la provincia son los siguientes: Bandar Torkaman, Bandar Gaz, Ali Abad, Kord Kooy, Gorgán, Gonbad Kavoos, Fenderesk y Minoo Dasht.

## Clima y xeografía
Golestán gocia de clima templáu y temperatura templada la mayor parte del añu. Xeográficamente, estremar en dos seiciones, les llanures y los montes de Alborz. Na seición oriental de Alborz, la direición de los montes enfrentar al nordeste y mengua gradualmente d'altor. El puntu más altu de la provincia ye *Shavar*, con 3.945 m d'altor.

## Divisiones alministratives

## Cultura
Les dinastíes Bouyides y Ziyarides veníen de esta rexón. Son conocíos por haber alicáu la cultura persa pre-islámica. Por casu, los dirixentes bouyides fueron llamaos Shâhanshâh (شاهنشاه), que significa lliteralmente Rei de Reis, un términu usáu polos gobernantes sasánidas.

La minoría turcomana atopar nel norte de la provincia, especialmente nes ciudaes de Gonbad y Turkaman Bandar. Otres minoríes, como los baluchis, turcos, afganistanos y tamién los armenios viven na rexón y llograron caltener les sos tradiciones y rituales.

La torre de lladriyu más alta nel mundu ta nesta rexón. Ye la famosa Gonbad-y Qābus, construyida por un emir de la rexón en 1007.

## Colexos y universidaes
# Universidá Gorgán de Ciencies Agrícoles y Recursos Naturales
# Universidá de Ciencies Médiques de Golestán
# Universidá Islámica Azad de Gorgán
# Universidá Islámica de Azad Ali Abad Katool
# Universidá Islámica Azad de Azadshahr

## Referencies

## Enllaces esternos
Azerbaixán Occidental

**Azarbaixán Occidental** (en persa: استان آذربایجان غربی, *Âzârbâiŷân-y Gharbi*; en curdu: *Azerbaycanî Rojawa*; n'azerbaixanu: *Qərbi Azərbaycan*) ye una de les 31 provincies d'Irán. Atopar nel noroeste del país y llenda con Turquía, Iraq y Naxçıvan, según coles provincies iranines d'Azerbaixán Oriental, Zanyán y Curdistán. Tien una superficie de 39.487 km² o de 34.660 km² si tener en cuenta l'área del llagu Urmía. En 2006 la provincia tenía una población de . La capital provincial ye Urmía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Provincia de Bushehr

**Bushehr** () ye una de les 31 provincies d'Irán, alcontrada al sur del país con una llarga mariña nel golfu Pérsicu. La so capital ye Bushehr, que cunta con 224.791 habitantes. El so territoriu ocupa una superficie de 22.743 km², un área similar a la Comunidá Valenciana. Los portugueses conquistaron la so capital en 1506 y fueron espulsaos casi un sieglu dempués.

## Central atómica
Rusia constrúi una central nuclear nel sitiu dende finales de 1998 que se robló un contratu, la central va tener una potencia de 1000 MW. N'avientu de 2007 la parte Rusa apurrió 80 tonelaes d'Uraniu pa la central dempués qu'Irán realizara'l pagu.

El costu total del proyeutu envalorar ente $700 millones y 1.200 millones de dólares.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chahar Mahal y Bajtiarí

**Chahar Mahal y Bajtiarí** (en persa: چهارمحال و بختیاری, *Čahār Maḥāl va Bajtyārī*) ye una de les 31 provincies d'Irán, asitiada nel sur del país. Tien 6 shahrestanes y la so capital ye Shahrekord.

## División alministrativa
* Ardal (اردل)
* Boruyén (بروجن)
* Farsán (فارسان)
* Kuhrang (كوهرنگ)
* Lordegán (لردگان)
* Shahrekord (شهركرد)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Cultura, llingua y lliteratura bajtiarí d'Irán 
* Sitiu oficial del gobiernu de la provincia de Chahar Mahal y Bajtiarí
Provincia de Samarcanda

**Samarcanda** (n'uzbecu: Samarqand viloyati o Самарқанд вилояти) ye una de les dolce provincies que, xunto cola república autónoma Karakalpakia y la ciudá capital Taxkent, conformen la República d'Uzbequistán. La so capital ye la homónima Samarcanda. Ta allugáu nel centru del país, llindando al oeste y norte con Navoi, al este con Djizaks, al sureste con Taxiquistán y al sur con Kashkadar.

## Historia
La provincia de Samarcanda foi establecida'l 15 de xineru de 1938.

## Divisiones alministratives

Llatinización de los nomes de los distritos d'alcuerdu a Samarqand rexonal web site on gov.uz

## Referencies

## Enllaces esternos
Gran Irán

**Gran Irán** ( *Dirān-y Bozorg*, o , *Dirān-zamīn*; la *[[Encyclopædia Iranica]]* usa'l términu **continente cultural iranín**) ye'l términu que s'utiliza pa referise a les rexones que tienen una significativa influencia cultural irania. Correspuéndese a les traces, col territoriu qu'arrodia la meseta iranina, tomando dende la cordal del Cáucasu hasta'l ríu Indo, y conforme a la comprensión histórica de tol territoriu de "Irán". 

Por cuenta de que trátase d'un conceutu cultural, representando rexones establecíes por tribus iranies, nun se correspuende con nenguna entidá política en particular, y—por cuenta de que representa una dispersión de la Edá del Bronce tardío —antecede a tales entidaes polítiques en munchos sieglos. Polo que se refier a los sasánidas, en que les sos inscripciones del sieglu III apaez per vegada primera'l términu 'Irán' como un conceutu políticu, el *estáu* iraniu multinacional incluyi Asia Menor pero esclúi territorios al este de les dos cuenques de desiertu de sal iranino. Esta situación ye sicasí dada la vuelta nel contestu cultural, esto ye, la de la *[[nación]]* iranín.

Na so mayor estensión, entendía íntegramente los países actuales d'Irán, Azerbaixán, Armenia, Afganistán, Turkmenistán, Uzbequistán, Taxiquistán, Kirguistán y partes d'Iraq, Paquistán, Turquía, Siria, Xeorxa, Rusia y China.

## Referencies

## Llectura en fondura
* "Ethnic Identity in Iran" por Richard Nelson Frye, JSAI 26, 2002, see p.82 http://www.azargoshnasp.net/Iran/ethnicidentityinIranfrye.pdf
* ''Columbia College Today'' on "Iranian Cultural Continent"

## Ver tamién
* Irán
* Imperiu persa
* Historia d'Irán
* Idioma persa
* Persianización
* Historia d'Afganistán
* Historia de Paquistán
* Pueblos iranios
* Complexu arqueolóxicu Bactria-Margiana
* Gran Siria

## Enllaces esternos
### N'inglés
* A map of the treaties affecting Greater Iran 
* Article on Iranian.com
* Persians in China
* Pirooz in China

### En persa
* Interview: where "Iran y Bozrorg" is discussed (2)  (3)
Madha

**Madha** o **Wadi-y-Madhah** ye un exclave d'Omán nel territoriu de los Emiratos Árabes Xuníos, a media distancia ente la península de Musandam y el restu d'Omán.

L'exclave ta na carretera Fujairah-Khor Fakkan nel Emiratu de Sarja. Cubre aproximao 75 km². La frontera foi establecida en 1969 y pertenez a la gobernación de Musandam.

Dientro de Madha esiste otru enclave llamáu Nahwa, que pertenez al Emiratu de Sarja de los Emiratos Árabes Xuníos.

## Clima

## Referencies

## Enllaces esternos
Hiyaz

El **Hiyaz** (n'árabe: الحجاز *Al-Ḩiŷaz*) ye una rexón histórica del noroeste de la península d'Arabia, perteneciente a Arabia Saudita dende 1932. El so nome puede atopase trescritu como ***Heyaz***, ***Hejaz***, ***Hijaz***, ***Hedjaz***, etc. La so ciudá principal ye Yidda, pero les sos poblaciones más conocíes son Medina y la Meca.

## Historia

A lo llargo de la mayor parte de la so historia, el Hiyaz foi controláu poles potencies rexonales de cada momentu: Exiptu primeru y l'Imperiu otomanu dempués, y tuvo como gobernante local al jerife de la Meca. 

Tuvo una independencia efímera tres la Primer Guerra Mundial, cuando'l llevantamientu conocíu como Rebelión Árabe (nel que participó Lawrence d'Arabia) espulsó al poder otomanu. El país, que proclamó la so independencia en 1916, quedó entós so la égida de la dinastía hachemí, que'l so cabeza, Husayn ibn Alí, gobernaba La Meca col títulu de jerife de La Meca.

En 1924 el Hiyaz foi ocupáu pola cla de los Banu Saúd, rexentes del vecín territoriu de Nechd, en Arabia central. Los hachemíes fueron desallugaos del poder y el Hiyaz anexonáu al Nechd pa formar el nuevu Estáu d'Arabia Saudita en 1932.

Los hachemíes fueron asitiaos pol Reinu Xuníu nos tronos d'Iraq y l'acabante crear Xordania.

## Economía y comerciu

La economía y el comerciu de Hiyaz esfrutaron d'una gran crecedera de resultes de la construcción de la Canal de Suez, que foi inauguráu'l 17 de payares de 1869 pola emperatriz Eugenia de Montijo, esposa de Napoleón III. Esti incipiente desenvolvimientu precisó de la circulación de monedes estranxeres en tol territoriu, yá que la so precaria economía nun tener pieces abondes en circulación. Pa dexar la llibre circulación d'estes monedes, ente 1327 y 1335 de la hégira, utilizóse un resello que llevaba la lleenda “Hiyaz” n'árabe. Esti resello apaez sobre pieces de 8 reales españoles, 5 francos de Napoleón y táleros de María Teresa d'Austria, dándo-yos un valor cimeru a la plata que conteníen: 20 piastres = 8 reales españoles.

## Referencies

## Ver tamién
* Ferrocarril del Hiyaz
* Provincia de Garrar
* Tihamah

## Enllaces esternos
Desiertu y monte xerófilu d'Arabia y el Sinaí

El **desiertu y monte xerófilo de Arabia y el Sinaí** ye una ecorrexón de la ecozona paleártica, definida por WWF, que s'estiende pola península arábiga, dende Yeme hasta'l golfu Pérsicu y dende Omán hasta Xordania ya Iraq.

## Descripción
Ye una ecorrexón de desiertu qu'ocupa 1.851.300 quilómetros cuadraos nel Sinaí (Exiptu), el sur d'Israel y de la Franxa de Gaza, el sureste de Cixordania, l'este y sureste de Xordania, el sur d'Iraq, l'estremu oeste de Kuwait, gran parte del territoriu d'Arabia Saudita, l'interior de Qatar y de los Emiratos Árabes Xuníos, l'oeste d'Omán y el nordeste de Yeme, según un pequeñu enclave aislláu nel oeste d'Irán.

Alluga bien poca biodiversidá.

Dientro de la ecorrexón atópase'l Rub al-Khali, probablemente la estensión arenosa continua más grande del mundu, con una superficie de más de mediu millón de quilómetros cuadraos.

## Estáu de caltenimientu
## Enllaces esternos
* Arabian Desert and East Sahero-Arabian xeric shrublands (World Wildlife Fund)
* Arabian Desert and East Sahero-Arabian xeric shrublands (National Geographic)
## Referencies
Rub al-Khali

El **desiertu de Rub al-Jali** (n'árabe: الربع الخالي, lliteralmente, «cuartel vacíu») o **al Rab al Khali** ye unu de los mayores desiertos de sable del mundu, y forma parte del más ampliu desiertu d'Arabia. Alministrativamente, entiende la mayor parte del terciu meridional de la península arábiga, ente Arabia Saudita, Omán, los Emiratos Árabes Xuníos y Yeme. Tien una estensión d'unos 650&nbsp;000&nbsp;km² (mayor que Afganistán), y asítiase ente los 44°30′ y los 56°30′&nbsp;Y de llargor, y ente los 16°30′ y los 23°00′&nbsp;N de llatitú. Ye una de les rexones más inhóspitas de la Tierra y ta totalmente despoblada.

Xeolóxicamente, el Rub al-Jali ye unu de los llugares más ricos en petroleu del mundu. Shaybah, en metá del desiertu, ye un importante centru de producción de crudu llixeru en Arabia Saudita. El Campu Ghawar tamién s'estiende en parte pel estremu septentrional del Rub al-Jali.

Pel branu, la temperatura puede llegar hasta los 55&nbsp;graos Celsius a mediudía. Les dunes de sable algamen altores de más de 300&nbsp;metros. Sicasí, inclusive nun llugar asina, hai vida: arácnidos, royedores, plantes... Ecológicamente, el Rub al-Jali incluyir na ecorrexón denomada desiertu y monte xerófilo d'Arabia y el Sinaí.

La desertificación amontóse a lo llargo de los milenios. Hasta l'añu 300, les caravanes de camellos tresportaben el olíbano al traviés del Rub al-Jali; la ciudá perdida d'Ubar dependía d'esi comerciu. Más apocayá, delles poblaciones tribales tán presentes en ciertos llugares del desiertu, sobremanera na rexón de Najran. Los asentamientos tán xuníos per carretera con fontes d'agua y esplotaciones petrolíferes.

## Historia
Esploráu solo apocayá, nin siquier los beduinos aventurar nel so interior. Les primeres esploraciones documentaes por occidentales fueron les de Bertram Thomas en 1931 y St John Philby en 1932. Ente 1946 y 1950 Wilfred Thesiger crució la rexón delles vegaes y cartografió parcialmente'l desiertu y los montes de Omán. Anguaño hai empreses qu'ufierten escursiones empuestes por GPS.

## Na cultura popular
En 2011 esti desiertu foi protagonista nel videoxuegu *[[Uncharted 3: Drake's Deception]]*, de PlayStation 3. L'argumentu d'esti xuegu ye atopar l'antigua ciudá perdida d'Ubar o Iram la de les pilastres nesti desiertu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sights & Sounds: The Empty Quarter: A National Geographic virtual tour in the Empty Quarter. (n'inglés)
Circasia

**Circasia** (en circasiano : Адыгэ Хэку;  *Cherkessia*) ye una rexón histórica que tomaba tol noroeste d'El Cáucasu, conquistada gradualmente polos rusos ente 1763 y 1864, nel marcu de la guerra rusu-circasiana, que costó la vida de cuasi 3,5 millones de persones (vease Muhayir (Cáucasu)).

Puesto que yeren musulmanes, los circasianos empecipiaron un éxodu masivu escontra l'Imperiu otomanu, motivu de que güei esistan comunidaes circasianas na diáspora en países como Siria, Xordania, El Líbanu o Israel, amás d'en la mesma Turquía. 

Nel so territoriu orixinal, los circasianos concéntrense güei nes repúbliques de Karacháyevo-Cherkesia, Adigueya y Kabardia-Balkaria de la Federación Rusa, onde la so llingua ye oficial. A pesar d'esta división política, toos ellos considérense una sola nación. Tamién se consideren a sí mesmos circasianos otros pequeños grupos nacionales, como los shapsug o los ubijos. 

Na actualidá, el xentiliciu *circasiano* acutar pa la Circasia histórica. El de la República de Karacháyevo-Cherkesia ye *cherkés*.

## Ver tamién
*Pueblu circasiano

## Referencies

## Enllaces esternos
Provincia de Bukhará

**Bukhará** (n'uzbecu: Бухоро вилояти, *Buxoro viloyati*) ye una de les dolce provincies que, xunto cola república autónoma Karakalpakia y la ciudá capital Taxkent, conformen la República d'Uzbequistán. La so capital ye la homónima Bukhará. Ta allugada nel centru-sur del país, llindando al norte con Navoi, al sureste con Kashkadar, al suroeste con Turkmenistán y al noroeste con Karakalpakia. Con 39 400 km² ye la tercer entidá más estensa —por detrás de Karakalpakia y Navoi— y con 35 hab/km², la tercera menos densamente poblada, per delantre de Karakalpakia y Navoi, la menos densamente poblada. 

## Xeografía
La provincia de Bukhara cubre una superficie de 39.400 km², y tópase asitiada al suroeste d'Uzbequistán. Fai frontera con Turkmenistán al suroeste, según cola provincia de Navoi al este, Jizzakh al sureste, Corasmia al noroeste n'apenes un curtiu tramu, y la República de Karakalpakia al noroeste. El desiertu de Kyzyl Kum abarca gran parte del so territoriu. 

El territoriu de la provincia ye ricu en depósitos de gas natural y petroleu. Del so suelu estrayer amás grafitu, mármol, granitu, yelsu, azufre, cal, según otros materiales usaos pa la manufactura de materiales de construcción.

## Demografía
La población de la provincia de Bukhara ye de 1.534.900 habitantes, de los cualos 68% vive n'árees rurales, y 32% n'árees urbanes. Na provincia conviven uzbecos y taxiquistaninos, siendo estos últimos mayoría na población. La convivencia de dambos grupos étnicos na provincia foi pacífica, en contraste col Valle de Fergana, onde se rexistraron conflictos étnicos y sociales. Les comunidaes, que suelen ser na so mayoría mistes, saben ser billingües, fálase tanto'l persa como'l uzbecu, y incluse ye fenómenu común el mestizaje. Dambos grupos exhiben una cultura de mancomún y una organización económica similar. Ye común la espresión na provincia de "un pueblu con dos idiomes".

## Economía
La industria enerxético ye de fundamental importancia na economía de la provincia. Esisten importantes depósitos petrolíferos como los de Kandim, Okkum y Parsonkul, de los cualos calcúlase 10 millones de tonelaes de reserves de petroleu y 220 mil millones de metros cúbicos de gas natural.

Otra industria importante ye la testil, que xira en base al algodón y la seda. Tamién la provincia carauterizar pola producción d'artesaníes tradicionales uzbeques, de les cualos destaquen los cerámicos y el bordáu con oru.

La producción agrícola basar nel algodón y el trigu, ente que la ganadería centrar nel ganáu ovín d'Astracán y na crianza del viérbene de seda.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Economic transformation, social change and interethnic relations in post-socialist Uzbekistan Max Planck Institute for Social Anthropology
Provincia de Navoi

**Navoi** ye una de les dolce provincies que, xunto cola república autónoma Karakalpakia y la ciudá capital Taxkent, conformen la República d'Uzbequistán. La so capital ye la homónima Navoi. Alcuéntrase nel centro-norte del país, llendando al norte y este con Kazakstán, al sureste coles provincies de Djizaks y Samarcanda, al suroeste con Bukhará y al oeste con Karakalpakia. Con 110 800 km² ye la segunda entidá más estensa del país —por detrás de Karakalpakia—, con 767 500 habs. en 2010, la segunda menos poblada —per delantre de Sirdarín— y con 7 hab/km², la menos densamente poblada. 

Otra llocalidá de Navoi ye Qiziltepa. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Navoi

**Navoi** o **Navoí** (uzbecu: *Navoiy*, rusu: *Навои́*) (tamién escritu como **Navoy** o **Navoiy**) ye una ciudá con una población de 117.600 hab. (1999) capital de la Provincia de Navoi, na parte suroeste d'Uzbequistán. Alcuéntrase a un altor de 382 metros.

## Historia
Orixinalmente conocida como Kermine ("Karmana") nel marcu del Emiratu de Bukhará, la ciudá foi refundada, en 1958, sol nome del gran poeta y estadista uzbecu Alisher Navoí, qu'escribió en persa y chagatai na corte del emir Husein Boykara n'Herat.

## Economía
La rexón de Navoi tien grandes reserves de gas natural y depósitos de metales preciosos, según grandes reserves de materies primes pa la producción de materiales de construcción. Ente les empreses en Navoi destaquen: Zarafshan Gold Mining, y Metallurgical Complexes, que'l so estractu ye unu de los oros más puros nel mundu. La empresa Navoiy Azot ye'l mayor productor de fertilizantes minerales nel país.

La zona franca de Navoi (Navoi Free Industrial Economic Zone) ye un proyeutu presidencial d'avientu de 2008 que contempla la creación d'un nuedu de tresporte, innovación ya industria n'Asia Central. A finales de 2009, roblárense casi 40 alcuerdos por un valor de 500 millones de dólares. Les primeres instalaciones van poner en marcha a lo llargo de 2010.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües túrquiques surorientales

Les **llingües túrquiques karluk**, **uighúricas** o **túrquiques surorientales**, tamién conocíes como **llingües Karluk**, son una de les seis cañes de la familia de llingües túrquiques.

## Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües túrquiques surorientales:

## Referencies
Idioma aini

El **aini** (tamién **Äynu**, **Ejnu** o **Abdal**) ye una llingua proveniente del turcu faláu nel oeste de China. Tamién escritu como aynu o ainu, inclusive cuando nun tien nenguna rellación col ainu de Xapón y Rusia. Ye un llinguaxe proveniente d'un amiestu onde la gramática ye turca pero'l vocabulariu provién del persa. Ye faláu polos nómades tamién llamaos aini.
## Referencies
Bukhará

**Bukhará** (, Бухоро; ; ; ; ), del uigur *buxār* y esti del sánscritu *[[Vihara]]*, ye la quinta ciudá más poblada d'Uzbequistán. Tien una población de  (censu de 1999). El so centru históricu foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1993. Bukhará ye la capital de la provincia homónima. Históricamente, llegar a conocer tamién como *Buhe/Puhe* en China mientres la dinastía Tang.

Bukhará ye, xunto con Samarcanda, una de les dos ciudaes históriques de la cultura uzbeca n'Uzbequistán. La mayor parte de la so población ye cultural y lingüísticamente uzbeca, a pesar de que la ciudá, como Samarcanda, foi incorporada a la República Socialista Soviética d'Uzbequistán mientres el periodu soviéticu. Bukhará tamién ye llar d'una antigua comunidá xudía, que se remonta 2500 años tras, anque anguaño solo  moren na ciudá. El términu de *[[Xudíos de Bukhará|xudíu de Bukhará]]* ye davezu usáu pa describir a tolos xudíos provenientes d'Asia Central.

## Historia
Bukhará foi unu de los principales centros de la civilización uzbeca a lo llargo de la historia. La so arquiteutura y sitios arqueolóxicos formen parte de les pilastres de la historia y arte turco. La rexón de Bukhará foi mientres un llargu periodu parte del Imperiu Temurida. L'orixe de los sos habitantes data del periodu d'inmigración aria a la rexón. Los sogdianos habitaron esta rexón los cualos, sieglos dempués, habríen d'adoptar l'idioma persa. Foi capital del Kanatu y Emiratu homónimos antes de ser absorbida pol Imperiu Rusu y depués pola Xunión Soviética como la República Popular Soviética de Bukhará. El postreru emir de Bukhará foi Muhammad Alim Khan (1880-1944).

## Cultura
Bukhará foi tradicionalmente el principal centru de cultura islámica n'Asia Central. Tres La Meca ye'l segundu centru de pelegrinación musulmana.

El pensador Avicena nació en Bukhará el sieglu X y ellí vivió mientres munchos años. D'ella yera tamién natural Bukhari, unu de los principales recopiladores de tradiciones del profeta (ahādīz) de la tradición musulmana sunní.

## Tresporte

Del Aeropuertu de Bukhará salen vuelos escontra otres ciudaes d'Uzbequistán y Rusia. L'autopista M37 coneuta la ciudá con Turkmenistán, incluyida la so capital Axgabat. Tamién hai enllaces ferroviarios col restu d'Uzbequistán, y ye un centru pa les carreteres que conducen a les principales ciudaes d'Uzbequistán y más allá.

## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá n'Uzbequistán
* Corasmia
* Avicena

## Referencies

## Enllaces esternos

*
* Semeyes y llugares d'interés de Bukhara
Llingües uigúriques orientales

Les **llingües uigúriques orientales**, o llingües **karluk orientales**, son una de les dos cañes de llingües uigúriques de la familia de llingües túrquiques.

## Referencies

## Enllaces esternos
Imperiu tangut

L**'Imperiu tangut**, tamién conocíu pol nome chinu de **Imperiu Xia Occidental** o **Imperiu de Xi Xia** (chinu: 西夏, Wade-Giles: Hsi¹ Hsia⁴, pinyin: Xī Xià) foi un estáu qu'esistió ente los años 982 y 1227 nel noroeste del territoriu actual de la República Popular China.

Asitiáu en parte del territoriu ocupáu na actualidá poles provincies de Gansu y Shaanxi y pola Rexón Autómoma Hui de Ningxia, l'estáu foi fundáu polos tangut, un pueblu nómada que baxaba de los Tuoba o Tabgach, el pueblu que fundara la dinastía china de los Wei del Norte. Los tangut teníen la so propia llingua, el tangut, carauterizáu por un complejísimo sistema d'escritura compuestu per miles de calteres, la inmensa mayoría de los cualos nun pudo ser descifrada.

## Rellación colos estaos chinos

A pesar de caltener una identidá cultural y llingüística propia, l'Imperiu tangut caltuvo una rellación bien estrecha col mundu chinu. Amás de la clase dirixente tangut, gran parte de la población consistía en chinos ''han'', según tibetanos y uigures. L'allugamientu del estáu tangut en plena Ruta de la Seda dába-y un papel importante nel comerciu esterior de los estaos chinos orientales, tanto coles dinastíes fundaes nel nordeste de China polos tamién pueblos nómades kitán y yurchen (dinastíes Liao y Jin), según cola dinastía Song del sur, residuu de la dinastía Song que caltenía'l poder al sur del ríu Huai He.

## Historia

### Fundación

La fundación d'un estáu polos tangut remontar al añu 982, pero sería en 1038 cuando'l gobernante tangut Lǐ Yuánhào (李元昊) nomar a sí mesmu emperador, y esixó del emperador Song la reconocencia como igual. La corte Song aceptaba reconocer a Li Yuanhao como 'gobernante', pero non como 'emperador', títulu que consideraba esclusivu del emperador Song. Tres intensos contactos diplomáticos, en 1043 l'estáu Tangut aceptaría reconocer al emperador Song como emperador en cuenta de un tributu añal, lo cual suponía una reconocencia tácito per parte de los Song del poderíu militar y económico de los tangut.

### Cayente y cayida

Malapenes un añu dempués d'algamar esti alcuerdu colos Song, el poder de los tangut veríase debilitáu pola invasión de los kitán. L'Imperiu tangut sobreviviría de forma precaria hasta ser finalmente conquistáu polos mongoles en 1227 que camudaron el nome del país pol de Ningxia. Los mongoles conquistaríen tamién los imperios Jin y Song del Sur, unificando China y Mongolia so la nueva dinastía Yuan.

## Gobernantes del Imperiu Xia Occidental

## Ver tamién
* Historia de China
* Emperadores de China

## Bibliografía
Hansen, Valerie. *The Open Empire. A History of China to 1600*. W.W. Norton and Company, Nueva York, 2000.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Curtia cronoloxía histórica de China
* Otru cuadru cronolóxicu de la historia de China
* China Imperial nel Muséu Nacional d'Antropoloxía (Méxicu).
Reinu de Dali

**Dali** o **Gran Li** () foi un reinu bai centráu na actual provincia de Yunnan, República Popular de China. Establecer Duan Siping en 937 y foi gobernada por 22 reis hasta 1253, cuando foi conquistáu por una invasión del Imperiu mongol. La so capital yera Dali.

## Historia
El reinu de Dali foi precedíu pola dinastía Nanzhao, que foi destronada en 902. Tres dinastíes siguir en rápida socesión hasta que Duan Siping tomó'l poder en 937 y estableció el Reinu de Dali. Gao Shengtai forzó al rei títere Duan Zhengming a abdicar y conversirse en monxu en 1095, dempués de lo que renombró al estáu como *Dazhong*. Devolvió'l poder a la familia Duan tres la so muerte. Duan Zhengchun renombró el país como *Hou Li* (llit. "Posterior a Li") al añu siguiente.

El 11º rei de Nanzhao estableció'l budismu como relixón estatal. Diez de los 22 reis de Dali abdicaron del tronu y fixéronse monxos. 

Magar l'habilidá militar y la so superioridá numbérica, los mongoles nun pudieron romper les defenses del valle Erhai, que yera tan bono de defender que con tan solo unos pocos defensores pudo caltenese mientres años. Dizse que los mongoles atoparon a un traidor que-yos dirixó per un camín ocultu de los montes Cangshan y namái asina pudieron enfusar y vencer a los defensores Bai. Asina acabaron tres siglos d'independencia. En 1274, creóse la provincia de Yunnan y dende esi momentu'l territoriu tuvo incorporáu a China como resultáu de la espansión del Imperiu mongol a principios de la dinastía Yuan.

## Referencies

## Enllaces esternos