open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ente Públicu de Servicios Tributarios del Principáu d'Asturies

L**'Ente Públicu de Servicios Tributarios del Principáu d'Asturies** ye la organización responsable en nome de l'Alministración del Principáu d'Asturies de l'aplicación efectiva del sistema tributariu d'esta comunidá autónoma española, y de los recursos de les alministraciones y entidaes que se-y asignen por llei o conveniu.

L'Ente Públicu de Servicios Tributarios crear por aciu la Llei d'Acompañamientu de los Presupuestos Xenerales del Principáu d'Asturies de 2003, siendo les sos competencies la xestión, lliquidación, inspeición, recaldación y revisión de:

# los tributos propios y demás ingresos de derechu públicu del Principáu d'Asturies que la so competencia tenga atribuyida dalguna Conseyería d'ésti en materia tributario,
# los tributos cedíos pola Alministración central española, en concordanza cola llei qu'afite l'algame y condiciones de la cesión,
# los tributos locales que la so competencia foi-y delegada polos conceyos de los conceyos d'Asturies

Pudi amás asumir cualesquier otres competencies que se-y asignen.

## Ver tamién

* Economía d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Espicha

Una **espicha** ye una xunta festiva asturiana y lleonesa na que se bebe sidra. Celebrar nun llagar coles mires d'abrir o "espichar" un tonel o barrica de sidra, una *pipa*, como se suel llamar a esos grandes recipientes d'unos quinientos llitros, onde'l zusmiu de mazana formienta mientres dos o tres meses. La xunta convócase en xineru o empiezos de febreru, pa los que non trasiegan la sidra y namái la tienen tres meses en barrica. Pa los que la trasiegan y dexen en barrica hasta cinco meses, suelse esperar a la festividá de San José, el 19 de marzu. La tradición de la espicha tien el so orixe na necesidá de catar la nueva sidra antes de embotellala, y correxir dalgún defectu que pueda iguase antes del embotellao.

## Carauterístiques
Celebrar en llagares, polo xeneral pela rodiada de les poblaciones. Cómese y bébese sidra, anque tamién hai vinu y otres bébores. Nun hai primer platu, nin segundu platu; la comida, dispuesta direutamente nes en meses inclúi chorizos a la sidra, xamón, llacón, quesos, güevos cocíos con sal y pimentón, tortiella de pataca, empanada o bacaláu, etcétera. Nun se trata d'una xunta o actu oficial zarráu que cumple la función de merienda-cena, tantu pela hora de celebración como pol menú sirvíu.

## Evolución
El progresu fixo qu'en munches ocasiones yá nun utilicen toneles de carbayu o castañal, sinón grandes envases d'aceru inoxidable d'hasta mil llitros, que tienen la ventaya de nun comuniquen sabor. Nes antigües pipes, en trance de desapaición, había tres orificio: el “torne” d'unos cuatro o cinco centímetros, asitiáu metanes la banduyu de forgar maestra, pal enllenáu y vaciáu, y un cañu de madera, *espicha* o estaquilla de madera de forma cónica taponando el furu de *espichar*.

El términu usar en Lleón pa bautizar les fiestes universitarios de diverses facultaes.

## Ver tamién
* Sidrería
* Sidra
* Chigre

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos

* Direutoriu de sidreríes del mundu, clasificaes según puntuación
Estanislao Suárez Inclán

**Estanislao Suárez Inclán**  foi un políticu español. 

## Biografía

Estudia Humanidaes n'Avilés y Filosofía y Derechu n'Uviéu. Exerz dempués como abogáu na so villa natal y na capital de la provincia, entrando en política como militante del Partíu Moderáu a partir de 1847. Nesi añu ye escoyíu diputáu por Uviéu y dos años más tarde diputáu por Avilés. A partir de 1854 afiliar a la Unión Lliberal. En 1856 ye designáu Gobernador civil de Canaries. Tamién lo foi de Cuenca y dempués, en 1865, Subsecretariu de Gobernación. Desterráu en 1867 por protestar contra'l Gobiernu Narváez torna tres la Gloriosa a España. Yá na restauración borbónica n'España, el 13 d'ochobre de 1883 ye designáu ministru d'Ultramar, yá que ocuparía hasta'l 31 d'avientu de 1884, ente les sos midíes principales tuvo la de suprimir los castigos corporales a los esclavos de Cuba y Puertu Ricu.

## Referencies
* Diccionariu Biográficu Español. Real Academia de la Historia

## Referencies

## Enllaces esternos
Cercu de Magnetia

La **Cercu de Magnetia** ye una cercu atopada na llocalidá asturiana de Sotu Cangues nel conceyu de Cangues d'Onís.

El cercu presenta una inscripción que la rellaciona colos primeros movimientos del cristianismu nel norte d'España siendo atopada nuna zona na que s'asitiaba la tribu ástur-cántabra de los vadinienses.

La pieza caltener nel muséu arqueolóxicu d'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Faba asturiana

Denominar **faba asturiana** a una variedá de xudía de la especie *[[Phaseolus vulgaris]]*, de la variedá tradicional «Granxa Asturiana» de color blancu cremosu, forma arriñonada, llarga y esplanada, con un tamañu grande. 

## Denominación específica
La Faba Asturiana ye una denominación específica dende 1990, rexistrada como indicación xeográfica protexida dende 1996.

La zona de producción ta constituyida pelos terrenes allugaos nel principáu d'Asturies.

## Historia
El consumu de *fabes* remontase n'Asturies al sieglu XVI, nel que se sabe con certidume que se llantaba nel territoriu y dalgunes d'elles consumíense. El cultivu d'esta variedá ocupa n'Asturies cerca de 2.500 hectárees.

## Usos
La faba asturianes ye l'ingrediente fundamental de la Fabada asturiana, o a cencielles fabada, cocíu tradicional de la cocina asturiana ellaboráu con "-yos fabes", y el compangu, chorizu, morciella asturiana, tocín y llacón.

Ye tamién l'elementu fundamental del Pote asturianu, y d'otres múltiples recetes tradicionales asturianes como les fabes con amasueles.

## Ver tamién
* Fabada
* Fabes con amasueles
* Pote asturianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Fana de Xinestaza

La **Fana de Xinestaza** ye un fenómenu xeolóxicu singular, únicu n'Asturies

Allúgase na redoma del pueblu de Xinestaza, na redolada de Tuña (Tinéu).

El procesu empezó nel sieglu XIX con un primer argayu de la faza occidental de la Sierra de La Cabra y que sigue esmoronando amodo. El resultáu final ye un regueru qu'arrastra al so pasu les piedres cuarcites.

Dende'l pueblu de La Zorera tiense una visión del conxuntu de la fana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Entrecueves

**Entrecueves** nuna cueva asitiada na parroquia asturiana de Ferreros, nel conceyu de La Ribera, España.

Ta considerada como bien d'interés cultural n'aplicación del Artículu 40.2 de la Llei 16/1985, del 16 de xunu del *Patrimoniu Históricu Español*.

Ye un sistema de galeríes, de bien mal accesu, que cunta con un cuévanu con representaciones paleolítiques. L'accesu a la cueva ta entubado mientres 100 metros pa enriar el cursu d'agua que percuerre la galería principal. Sobre ella asítiase una galería onde s'atopen los grabaos y les pintures. La cueva atópase parcialmente rellena de sedimentos arenosos que torgaron el so datación.

## Bibliografía
 

## Referencies

## Enllaces esternos
Federación Asturiana d'Empresarios

La **Federación Asturiana d'Empresarios** (**FADE**) ye una organización que representa los intereses del empresariáu nel Principáu d'Asturies. Actúa como representación oficial n'Asturies de la Confederación Española d'Organizaciones Empresariales (CEOE) y la Confederación Española de la Pequeña y Mediana Empresa (CEPYME).

## Oxetivos
:*Defender los intereses de los empresarios asturianos, contribuyendo al crecimientu económicu y al bienestar de la sociedá.
:*Promover la creación d'un entornu favorable a l'actividá empresarial na rexón.
:*Sirvir de calce de diálogu ente los empresarios y otros poderes políticos, económicos y sociales, como'l Gobiernu, Alministraciones Públiques, sindicatos, etc.
:*Realizar un siguimientu permanente de l'actividá económica y sociollaboral d'Asturies, col envís de proponer soluciones que faciliten l'aumentu de la competitividá de les empreses.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina web de la FADE
Federación Asturiana de Piragüismu

La **Federación de Piragüismu del Principáu d'Asturies** ye una entidá privada d'utilidá pública que tien por oxetu regular y controlar toles activdaes relacionaes col piragüismu n'Asturies. Tien la so sede nel Centru de Tecnificación Deportiva de Tresona, nel conceyu de Corvera.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Federación d'Axedrez del Principáu d'Asturies

La **Federación d'Axedrez del Principáu d'Asturies** (tamién conocida poles sos sigles ***FAPA***) ye l'organismu afiliáu a la Federación Española d'Axedrez responsable de les competiciones oficiales d'axedrez del Principáu d'Asturies. La so sede atopar en Xixón y el so presidente ye'l xugador y árbitru Mario Menéndez Menéndez.

Anguaño los clubes pertenecientes a esta federación son Axedrez Valdesva, Alfil Atenéu La Calzada, Atenéu Obreru 1881, Agrupación Deportiva El Frontón, Uviéu 93, Antonio Rico, Casino de la Felguera, Centru Social Ciudá Naranco Axedrez, Club Axedrez Al Pasu, Club Axedrez Candás, Club Axedrez Siero, Club Axedrez Heladeria Ferretti, Club de Axedrez Pablo Morán, Club Deportivo Universidá d'Uviéu, Grupu 64, Grupu de Axedrez Mieres del Camín, Grupu d'Empresa Ensidesa d'Axedrez, Peña Ajedrecística Gradense, Real Uviéu Axedrez, Real Grupu de Cultura Cuadonga, Club Axedrez San Xuan Bautista y Torre de Llanes.

Los clubes con cuenta de que la temporada 2015 ganaron el Campeonatu d'Asturies por equipos son el Universidá d'Uviéu (14 vegaes), el Grupo Cuadonga (12 vegaes), el Centru Asturianu de Xixón (7 vegaes), el Ateneo Xovellanos (6 vegaes), el Ensidesa (4 vegaes), el Campus de Viesques (3 vegaes), el Real Uviéu (3 vegaes), l'Halesa (2 vegaes), l'Asociación Atlética Avilesina (2 vegaes), el CTD Naranco (2 vegaes) y el Dama Negra (1 vegada).

Ente los campeones del Campeonatu d'Asturies individual figuren dellos conocíos a nivel español como Román Torán Albero o Antonio Rico González.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la FAPA
Felipe Prósperu d'Austria

**Felipe Prósperu d'Austria** , príncipe d'Asturies, foi'l tercer fíu y primer home del matrimoniu formáu por Felipe&nbsp;IV d'España y Mariana d'Austria. Amás de Margarita Teresa y Carlos, foi'l primeru de los fíos que superó los 2 años de vida d'aquel matrimoniu, pa finar pocu dempués.

Nacíu como *Felipe Prósperu José Francisco Domingo Ignacio Antonio Buenaventura Diego Miguel Luis Alfonso Isidro Ramón Víctor d'Austria*, la so venida al mundu foi recibida con gran allegría, yá que dende la muerte del príncipe Baltasar Carlos en 1646 la Casa Real española escarecía d'herederos homes. Felipe foi darréu convertíu en Príncipe d'Asturies.

El príncipe Felipe Prósperu foi retratáu en 1659 por Velázquez. El cuadru, que reflexa una fonda tenrura escontra'l neñu pero que tamién constitúi un dramáticu reflexu de la so naturaleza enfermiza, atópase güei nel Kunsthistorisches Museum de Viena.

Les esperances depositaes nel príncipe Felipe viéronse atayaes en 1661, cuando'l neñu finó prematuramente con solu 3 años y a escasos díes de la nacencia del so hermanu menor el príncipe Carlos, futuru Carlos&nbsp;II.


Ficheru:Philip Prosper.jpg|


## Ver tamién
* El príncipe Felipe Prósperu, llenzu de Velázquez.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fernando Goñi Merino

**Fernando Goñi Merino**  ye un políticu asturianu.

## Biografía
Estudió nel colexu de la Inmaculada cola promoción del 1984, anque terminó cola del 1985 tres trate obligáu a repitir el 8º cursu d'EGB. En suspendiendo la prueba d'accesu a la Universidá (selectividá) en setiembre de 1985 repitir consiguiendo aprobala en xunu de 1986, y realiza estudios de Derechu na Universidá d'Uviéu, pero nun termina la llicenciatura. 

Afiliar al Partíu Popular en payares de 1984, pasando a ocupar diversos cargos en Nueves Xeneraciones del Partíu Popular, pa darréu incorporase como vocal a la Xunta Directiva llocal del PP de Xixón, en 1986, y al Comité Executivo y Xunto Directiva Rexonal del Partíu Popular d'Asturies. 

Foi diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies dende'l 13 de xunetu de 1993 sustituyendo a Antonio Landeta Álvarez-Valdés hasta'l 24 d'ochobre de 2015, cuando pasa al senáu como senador per designación autonómica por decisión de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, siendo sustituyíu por David González Medina. Ente xunu de 2011 y abril de 2012, foi presidente del Parllamentu rexonal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fernando Morán

**Fernando Morán** puede referise a:

* Fernando Morán López (1926-2020), políticu asturianu.
* Fernando Morán Santamarina (1949-), actor español.
* Fernando Morán Calvo-Sotelo (1955-), diplomáticu español.
* Fernando Morán Escudero (1976-), futbolista español.
* Fernando Navarro Morán (1989-), futbolista mexicanu.
Federación Asturiana de Conceyos

La **Federación Asturiana de Conceyos** (**FACC**) ye una organización que engloba a los setenta y ocho conceyos o conceyos del Principáu d'Asturies y que pretende *abrir un ámbitu de trabayu en rede qu'apurra nueves propuestes pal meyor gobiernu llocal, nueves maneres de rellación ente la sociedá y les sos instituciones, nueves víes de la conocencia de l'Alministración pa los alministraos*".

## Referencies

## Ver tamién
* Llista de conceyos d'Asturies
* Llista de conceyos d'Asturies por superficie
* Llista de conceyos d'Asturies por población

## Enllaces esternos
* Federación Asturiana de Conceyos
Festival Aereu de Xixón

El **Festival Aereu de Xixón** ye un festival aereu que se celebra añalmente nel mes de xunetu na Sablera de San Llorienzo, en Xixón (España).

## Galería Festival Aereu de Xixón 2007


Ficheru:SAR-Festival Aereo Gijón 29-07-2007.jpg|SA 330 Puma SAR del Exércitu del Aire español.
Ficheru:Eurocopter Colibri-Patrulla ASPA-Gijón.jpg|Patrulla ASPA.
Ficheru:CASA-101.jpg|Patrulla Águila.
Ficheru:C-101.jpg|Patrulla Águila.


## Ver tamién

*Festivales aéreos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del Festival Aereu de Xixón
Fiesta de La nuesa Señora de Andrín

La **Fiesta de La nuesa Señora de Andrín** celebrar en Andrín el 15 d'agostu, nel conceyu asturianu de Llanes.

La fiesta consiste nun pasucáis con bandes de gaites pol pueblu, más tarde celébrase la misa solemne dedicada a la Virxe, la que se caracteriza pola asistencia de moces vistíes col traxe de llanisques.

Tres la misa celébrense distintos bailles rexonales, destacando'l pericote.

Ye una fiesta declarada d'interés turísticu rexonal.
Fernando Vidal

**Fernando Vidal Blanco**  foi un maxistráu asturianu, presidente de l'Audiencia Provincial d'Asturies.

## Biografía

### Nacimiento ya infancia
**Fernando Vidal Blanco** nació'l 9 de mayu de 1924 en Ciudá de Méxicu, onde emigraren los sos padres, dende la llocalidá asturiana d'Avilés. Cuando cuntaba con pocu más de dos años, la familia tornó a España, concretamente a Candás, treslladándose darréu a: La Pola Ḷḷena, Pontevedra y Lleón.

### Formación y carrera profesional
Fernando Vidal llicencióse en Derechu, na Universidá de Valladolid, en 1946. En completando la so estancia nes milicies universitaries, empezó la so carrera profesional en 1954, na llocalidá lleonesa de Murias de Paredes, nel Xulgáu de primera Instancia ya Instrucción. Dende ellí treslladóse a Chantada, y darréu a L'Infiestu, onde permaneció diez años.

Yá nos años sesenta, fíxose cargu del xulgáu de Bilbao, primeru y Santander, dempués. Y en 1970, foi treslladáu al Xulgáu de primera Instancia ya Instrucción de Xixón, qu'entós daquella, llevaba anexu'l cargu de decanu de los xueces de Xixón, yá que ocupó mientres diez años. Ellí desenvolvió la so actividá xurídica xunto colos maxistraos Luis Alonso, Augusto Domínguez Aguado y Félix Rodríguez García.

Foi'l presidente de la Xunta Eleutoral Provincial mientres les Eleiciones xenerales de 1977 y de 1979.

En xineru de 1981 ye Maxistráu de l'Audiencia Provincial d'Asturies, y en 1986 el Conseyu Xeneral del Poder Xudicial nóma-y presidente de l'Audiencia Provincial d'Asturies. Foi'l primer Presidente de l'Audiencia que nun vivió n'Uviéu (hasta entós, había casa pa esi cargu); pero él punxo la condición de siguir viviendo en Xixón. Nesi cargu va tar hasta la so xubilación en marzu de 1992. So'l so mandatu empecipió la especialización de les seiciones de l'Audiencia, 

Como Presidente de l'Audiencia, tres la constitución, el 23 de mayu de 1989, de los los Tribunales Cimeros de Xusticia, Fernando Vidal Blanco, ocupa tamién el cargu de miembru nato de la Sala de Gobiernu del Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies.

### Distinciones honorífiques

*  Cruz Estremada de 1ª clase de la Orde de San Raimundo de Peñafort. Concedida'l 22 de xunetu de 1974, siendo por aquél entós Decanu de los xueces de Xixón.

### Vida personal
En Lleón, conoció a la so muyer, Betty López, natural d'Uviéu, y en 1952 casaron na Ilesia del Cristu de les Cadenes, na capital asturiana. El matrimoniu tuvo cinco fíos, de los cualos, namái la mayor decidió dedicase al mundu del Derechu.

Cuando finó, cuntaba con nueve nietos (Miryan, Ana, Marta, Andrea, Jorge, Olaya, Javier, Arturo, Francisco y Marina); y dos biznietos (Deva y Alejandro). El funeral de celebró na Ilesia de La nuesa Señora de Begoña, de los PP. Carmelites (Xixón). Los sos restos mortales reposen nel campusantu parroquial de Quintes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* In memoriam escritu por Jorge Lorenzo publicáu n'El Comercio (Xixón)
* Noticia del so fallecimientu nel diariu El Comercio (Xixón)
* Noticia del so fallecimientu nel diariu La Nueva España (Uviéu)
* Publicaciones d'accesu direutu de Fernando Vidal recoyíes en Dialnet
* Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies
Incuna

**INCUNA** (*Asociación Arqueoloxía Industrial, Patrimoniu Cultural y Natural. Máximo Fuertes Acevedo*) ye una entidá ensin ánimu arriquecimientu y organización non gubernamental fundada nel Principáu d'Asturies qu'aspira a arrexuntar en sí mesma a toles persones comenenciudes na proteición, estudiu y fomentu del patrimoniu industrial a partir de los siguientes oxetivos: conocer y sopelexar l'arqueoloxía industrial y los museos venceyaos al so preservación y promoción, y conocer y sopelexar los aspeutos históricos de l'arqueoloxía industrial y de los citaos museos.

Incuna basa la so actuación en diversos grupos de trabayu con un coordinador al frente del trabayu realizáu: "Arte ya Industria", "Archivos y Patrimoniu Industrial", "Patrimoniu Industrial, Metalúrxicu y Siderúrxicu", "Arquiteutura Industrial".
Tien la so sede en Xixón (Asturies, España) y entama cada añu, dende 1999, nel mes de setiembre unes xornaes internacionales de patrimoniu industrial que cunta con espertos de tol mundu. Cola editorial CICEES publica frecuentemente obres d'investigación sobre patrimoniu y hestoria industrial y collabora con otres tantes publicaciones d'Europa y América.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial
Independientes d'Asturies

**Independientes d'Asturies** (IDEES) ye un partíu políticu español d'ámbitu asturianu fundáu en 2008 pol exportavoz parllamentariu del PP d'Asturies Juan Morales Sánchez.

IDEES surdió en 2008 tres la victoria d'Ovidio Sánchez nel congresu rexonal del PP d'Asturies, tres en cual el so voceru parllamentariu Juan Morales Sánchez, que tamién se postuló pa la presidencia del partíu, llogrando un 38% de los votos, abandonó'l partíu. De cara a les eleiciones asturianes de 2011 ésti foi proclamáu candidatu a la presidencia de la Xunta d'Asturies.

Tres la marcha de Francisco Álvarez-Cascos del PP, CDS ufiertó a IDEES la posibilidá de presentar una candidatura conxunta liderada por Álvarez Cascos, ufierta refugada por IDEES.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial
Infantado

L**'Infantado**, tamién llamáu **Infantazgo**, foi una célebre institución real que surdió a mediaos del sieglu|X||s}} tantu nel Reinu de Lleón como nel Condáu de Castiella. N'esencia tratar del heriedu que recibíen les fíes solteres de los condes castellanos y de los reis lleoneses, un heriedu fartu complexa na que s'incluyíen una serie de monesterios coles sos propiedaes, siempres y cuando diches muyeres cumplieren con unos requisitos impuestos polos sos proxenitores.

## Historia del Infantado
Nel Condáu de Castiella nació (añu 972) el **'[[Infantazgo de Covarrubias|Infantado o Infantazgo de Covarrubias]]**', a instancies del conde Garcí Fernández y de la so esposa Ava. Foi creáu pa la fía de dambos Urraca García y venceyáu al monesteriu de San Cosme y San Damián, poniendo a la so disposición un ricu patrimoniu que la infanta supo alministrar con intelixencia.

Nel Reinu de Lleón nació'l **Infantado de Lleón** arriendes de la creación de Ramiro II de Lleón (ente los años 931 y 951) del monesteriu de Palat del Rei pa la so fía Elvira. Elvira profesó nesti monesteriu y foi la primera *apodera* o *abadesa* hasta que más tarde tola comunidá treslladar al monesteriu de San Pelayo. A partir d'esti momentu'l infantado lleonés denominóse **Infantado de San Pelayo**.

Tanto la Historia Silense como'l *[[Chronicon Mundi]]* de Lucas de Tui comenten el requisitu de virxinidá de les infantes pa poder esfrutar del heriedu. Los historiadores pudieron comprobar que non en tolos casos yera indispensable dichu requisitu y n'efeutu esti fechu acotar nel Chronicon Compostellanum escritu nel sieglu|XII||s}} que la so documentación revela que non solo les fíes solteres heredaben y rexíen sobre los señoríos sinón tamién delles casaes.

Yera requisitu irrefugable qu'a la muerte de les infantes l'heriedu de los señoríos del infantado recayeren de nuevu a la corona.

Nel sieglu|XV||s}} los Reis Católicos crearon el títulu nobiliariu Ducáu del Infantado y otorgar a Diego Hurtado de Mendoza II Marqués de Santillana en 1475. Esti títulu nun tien nenguna rellación col Infantado medieval.

## Ver tamién
*Infantado de San Pelayo
*Infantado de Covarrubias

## Notes

## Referencies

## Bibliografía
* Martín, Therese, Queen as King: Politics and Architectural Propaganda in Twelfth-Century Spain, Leiden, 2006. University of Arizona
* Pérez de Úrbel, Justo *El Condáu de Castiella* , Tomu II, Madrid, 1970
*Viñayo González, Antonio *L’ancien royaume de Leon roman*, traducíu del español al francés por Norbert Vaillant. Coleición *La nuit des temps*.
*Viñayo González, Antonio. Enciclopedia del Románicu en Castiella y Lleón. Lleón. Tomu V. Fundación de Santa María la Real. Centru d'estudios del Románicu. Aguilar de Campoo, 2002. ISBN 978-84-89483-77-4

## Enllaces esternos
*Estudio bien completu sobre los infantados
*
*
Inspeición Téunica de Vehículos d'Asturies

**Inspeición Téunica de Vehículos d'Asturies Sociedá Anónima** (**ITVASA**), ye l'organismu encargáu d'emprestar el serviciu públicu d'Inspeición Téunica de Vehículos (ITV) nel Principáu d'Asturies, lo mesmo que de collaborar cola Alministración na aplicación sobre la reglamentación sobre vehículos.

ITVASA constituyóse como sociedá anónima'l 10 de febreru de 1988, empezando les sos actividaes n'abril d'esi mesmu añu.

## Estaciones
* Avilés
* Cangas del Narcea
* L'Entregu
* Mieres
* Oriente
* Pruvia
* Ribeseya
* Xarrio
* Xixón
* Xixón-Granda

## Referencies

## Enllaces esternos
Fiesta de la Virxe de la Guía

La **Fiesta de la Virxe de la Guía** celebrar na llocalidá asturiana de Llanes. La fiesta celebra'l día 8 de setiembre. El 15 d'ochobre de 2016, la imaxe de la Virxe de Guía, foi Coronada Canónicamente pol Arzobispu d'Uviéu, Don Jesús Sanz Montes, na Basílica de Santa María de l'Asunción de Llanes. 

Trátase d'una fiesta declarada como d'interés turísticu nacional.

## Lleenda

Según cuenta la lleenda popular la fiesta empecípiase cuando una embarcación pesquera que taba afaenando vese sorprendida por una galerna. La situación na embarcación va faciéndose más difícil y los marineros encamentar a la Virxe por que -yos de proteición. Una vegada pidida la proteición acolumbraron un oxetu que llexaba nel mar y decidieron arreyar a la barca, una vegada asocedíu esto apaecióse-yos un palombu que los condució a tierra firme. En tierra firme abrieron la caxa, afayando la imaxe de la Virxe.

La imaxe foi depositada na ilesia de San Antón pero la imaxe apaeció n'otru llugar, los marineros volvieron averala a la capiya de San Antón, pero vuelve sumir volviendo al mesmu sitiu asocediendo lo mesmo en trés causes. Tres esto créese que la Virxe quier tar nesi llugar y constrúyese-y una pequeña capiya p'allugar a la imaxe.

## Fiesta

La celebración empieza na selmana anterior cola celebración de la novena qu'acaba coincidiendo nel día ocho.

Hasta l'añu 1929 celebrábase namái'l día ocho pero dende esi añu los eventos estremar en dos díes, el siete y l'ocho.

La fiesta empieza con una procesión nocherniega'l día siete nel que se tresllada la imaxe dende la capiya del so mesmu nome hasta la ilesia n'ónde se va celebrar a otru día la misa solemne de la fiesta.

El día ocho empieza col disparu de cohetes, tres la misa empecipia la procesión del día ocho. Nesta procesión van gaiteros, llanisques y neños faciendo la danza de los arcos. La procesión tien como finalidá tornar la imaxe a la capiya. Una vegada que se llega a la capiya ufiértense-y los ramos y realícense distintes dances delantre de la capiya.

## Referencies

## Ver tamién

* Ilesia de la Virxe de la Guía (Llanes)
* Festividá Portugaluja
Institutu Asturianu de la Muyer

L**'Institutu Asturianu de la Muyer** (IAM) ye l'organismu del Gobierno del Principáu d'Asturies responsable de desenvolver les Igualdá de xéneru polítiques d'igualdá ente muyeres y homes, impulsando y promoviendo la participación de les muyeres en tolos ámbitos y esaniciando cualquier forma de discriminación. Foi creáu'l 10 d'agostu de 1999 adscritu a la Conseyería de la Presidencia del Conseyu de Gobiernu d'Asturies. Dende 2015 la Direutora ye Almudena Cueto.

## Planes d'aición pa la igualdá
Dende la so creación en 1999 aprobóse en materia d'igualdá d'oportunidaes dellos planes de gobiernu: IV Plan d'Aición Positiva pa les Muyeres del Principáu d'Asturies (2001-2005), Plan del Principáu d'Asturies p'Avanzar na Erradicación de la Violencia contra les Muyeres (2002-2004), Programa d'Estratexes pa la Igualdá d'Oportunidaes ente Muyeres y Homes (2005-2007) y Programa del Principáu d'Asturies de Sensibilización y Prevención de la Violencia de Xéneru (2008). I Plan Estratéxicu pa la Igualdá ente Muyeres y Homes del Principáu d'Asturies (2013-2015).

## Contra la violencia de xéneru
En 2007 crear en Xixón el Centru d'Atención Integral a Muyeres Víctimes de la Violencia de Xéneru, "Casar Malva".

En 2011 aprobóse la Llei del Principáu d'Asturies 2/2011 de 11 de marzu pa la igualdá de muyeres y homes y la erradicación de la violencia de xéneru.

Dende avientu de 2016 el IAM asume l'Observatoriu contra la violencia de xéneru creáu en 2013.

### Pactu social contra la violencia sobre les muyeres
En 2016 roblóse'l Pactu social contra la violencia sobre les muyeres, un plan qu'inclúi 150 midíes contra la violencia escontra les muyeres sofitáu nel parllamentu asturianu por tolos grupos políticos de manera unánime con un presupuestu hasta 2019 de 8,9 millones d'euros hasta 2019. 

## Centru de documentación del IAM
L'Institutu Asturianu de la Muyer cunta con un Centru de Documentación especializáu, formáu por unos 5.000 documentos (monografíes, publicaciones periódiques, lliteratura gris, cartelos, folletos, videos, DVDs, CDs…). El fondu inclúi una coleición d'estudios, investigaciones y ensayos en materia de xéneru lo mesmo que de lliteratura escrita por muyeres que na actualidá ta especializándose n'escritores asturianes.

## Observatoriu de la Publicidá ya Información non Sexista
L'Observatoriu de la Publicidá ya Información non Sexista crear a partir del “I Plan Estratéxicu pa la Igualdá ente Muyeres y Homes del Principáu d'Asturies 2013-2015”, pa recoyer toes aquelles quexes o denuncies que puedan atentar contra la imaxe o dignidá de les muyeres en medios de comunicación y/o publicitarios.

## Llista de Direutores

* Begoña Fernández Fernández 
* María Fernández Campumanes 
* Carmen Sanjurjo
* Almudena Cueto

## Referencies

## Enllaces esternos
* Apauto poles muyeres
Isaac Galcerán Cifuentes

**Isaac Galcerán Cifuentes**  foi un xurista asturianu, auxiliar na Universidá de Barcelona y catedráticu d'Economía Política na Universidá d'Uviéu, onde exerció delles vegaes como decanu, vicerrector y rector.

## Biografía
Isaac Lorenzo José naz n'Uviéu'l 4 de setiembre de 1867. Cursa y remata los sos estudios de Bachiller n'Uviéu nel añu 1879. Empieza los sos estudios universitarios de Derechu nesta ciudá, pero rematar en Barcelona, complementando la so formación con estudios de Teoloxía. Ente 1885 y 1886 realiza los estudios de Doctoráu na Universidá Central, cursando Filosofía del Derechu, Estudios Cimeros de Derechu Romanu, Lliteratura Xurídica y Derechu Políticu comparáu (tou con sobresaliente, menos un notable en Derechu Romanu). En 1888 remata la so llicenciatura en Filosofía y Lletres pola Universidá de Barcelona, convirtiéndose en doctor de la mesma un añu más tarde. 

Desempeñó'l cargu d'aidar interín y numerario, catedráticu d'Economía política y Facienda Pública de la Universidá d'Uviéu y profesor auxiliar interín de Filosofía y Lletres. En 1918 ye nomáu decanu de la facultá de Filosofía y Lletres, y un añu más tarde conviértese en vicerrector de la Universidá d'Uviéu. Nel añu 1921 ye escoyíu unánimemente pa ser decanu de la Facultá de Derechu, responsabilidá qu'abandona en 1922. 

Exerz de rector de la Universidá d'Uviéu dende l'añu 1924 hasta 1931, al ser nomáu dos veces consecutives. Darréu, foi Inspector de los Servicios Universitarios por orde del comandante militar d'Asturies. 

Tuvo dos fíos (Isaac y Eladio) con Presentación de Valdés Pion, la so muyer, finada'l 18 d'agostu de 1960.

Muerre en Madrid a los ochenta y siete años el 6 de payares de 1954.

## Principales obres
*“Cuestiones d'actualidá. Daqué sobre la llibertá del Papáu na hestoria y nel derechu”, en La Universidá Española. Periódicu dedicáu a los profesores y estudiantes hispanos 
*“Una nueva teoría sobre la llibertá”, (21 de mayu, 1890), a cuenta de Henri Bergson, Ensayos 
sobre los datos inmediatos de la conciencia.

## Bibliografía
* Diccionario de Catedráticos españoles de Derechu. Universidá Carlos III de Madrid. Recuperáu d'http://portal.uc3m.es/portal/page/portal/institutu_figuerola/programes/phu/diccionariodecatedraticos/lcatedraticos/gcifuentes. 
## Referencies

## Enllaces esternos
Javier López Alonso

**Javier López Alonso**  ye un políticu asturianu.

En militando nel Partíu Popular, por cuenta de la crisis desencadenada por Sergio Marqués integrar na Unión Renovadora Asturiana onde desempeña'l cargu de vocal del Comité Executivu dende l'añu 1999. En 2000 ye escoyíu presidente d'esti partíu en Siero. Arriendes de dellos cambeos na organización interna encamiéntase-y la Vicesecretaría de la Circunscripción Central d'Asturies y en payares de 2007 apuerta a la presidencia de la Unión Renovadora Asturiana.

## Ver tamién
*Política d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial de URAS
Javier Hernanz

**Javier Hernanz Agüería**  ye un deportista asturianu que compite en piragüismu nes modalidaes d'agües seles y maratón. Ganó una medaya de bronce nel Campeonatu Mundial de Piragüismu de 2018 y cinco medayes nel Campeonatu Européu de Piragüismu ente los años 2004 y 2018. 

Na modalidá de maratón, llogró una medaya de plata nel Campeonatu Mundial de 2003, na prueba de K2.

Participó en dos Xuegos Olímpicos de Branu, nos años 2004 y 2016, llogrando'l 5º llugar en Rio de Janeiro 2016, na prueba de K4 1000 m.

Estudia'l Grau en Derechu na Universidá Católica San Antonio (UCAM) de Murcia, actividá que compaxina col so trabayu d'axente de la Policía Nacional na Comisaría de Xixón.

## Palmarés internacional

### Piragüismu n'agües seles




### Piragüismu en maratón




## Referencies

## Enllaces esternos
Formigos

Los **formigos** (denominaos tamién **hormigos**) ye una especie de tortiella de pan. Ye habitual de la cocina asturiana. Trátase d'una especie de farrapes d'harina que se rellaciona etimológicamente con *frumentum*. En dellos trataos de culinaria española méntase como un duce ellaboráu col caliostro de la lleche. En dellos casos considérase un precursor medieval de les migues.

## Carauterístiques preparen los ''hormigos'' con [[pan]]es planos (denominaos ''hojuelas'') ellaboráu con [[farina de trigu]] (o [[sémola|sémola de trigu]] o [[miga de pan]]). En delles zones considérase un [[pan frito]]. Al pan puede añadíse-y lleche, al envís d'abandonar. A felicidá torta pónse-y cualquier alimentu fluyíu. Estos alimentos pueden ser [[espinaca|espinaques]], [[llenteya|llenteyes]], etc. N'[[Asturies]] ye conocíu cuando s'añader el puré de castañes con quesu d'[[Quesu de Afuega'l pitu|afuega el pitu]].

## Intereses
* Llibru de bon amor apaez una mención a esti platu.
* Na "La llozana andaluza" (1528) cítense los "hormigos".

## Referencies

## Ver tamién
* Alcuzcuz
Fuexa común d'Uviéu

La **[[Fuexa común]] d'[[Uviéu]]** allúgase'n dicha ciudá asturiana y ellí reposen 1.316 persones asesinaes mientres la represión na zona franquista, na Guerra Civil Española.

## Carauterístiques
La fuexa tien 21 metros de llongura por 12 d'anchu, y fondura desconocida, pero pol númberu de los ellí soterraos, tien de ser fonda. Munchos fueren tresportaos con vida al esterior del campusantu, y asesinaos ellí mesmu, nun allugamientu mirando a la sierra del Aramo. Los que nun morríen nel mesmu fusilamientu fueren soterraos morrebundos, ensin tiru gracia, cubiertos de cal vivo y de cutiu quedando al aire miembros que yeren comíos polos perros y los cuervos. Los berros de dolor de los desgraciaos qu'entá nun morrieren podíen ser escuchaos por quien vivíen nes cercaníes.

Otros fueren secuestraos, pasiaos y executaos n'otros llugares, tresportaos los sos cadabres en camiones, dexando restos de la so sangre peles cais d'Uviéu, y llevaos a la fuesa pa cerrar episodios escuros y de cutiu anónimos. Y lo que ta claro ye que non toles víctimes de la represión fascista n'Uviéu tán na fuesa: munchos fueron los que sumieron y morrieron de forma estraoficial, siendo "pasiaos" y asesinaos tantu por civiles como por militares, ensin dexar constancia escrita y con flagrante impunidá y complicidá de les autoridaes, yá terminada la guerra. 

Non tolos combatientes republicanos "oficialmente" asesinaos fueron a parar a la fuesa, yá que a los que confesaben y comulgaben antes de la so execución axudicábase-yos un nichu nel campusantu católicu.

## Los familiares

Desque la fuexa empezó a acoyer cuerpos, convertir a la honra a los muertos d'izquierdes en daqué clandestín. Inclusive les flores teníen de ser refundiaes dende l'esterior, al tar siempres cerrada la puerta del campusantu civil. Vilbes que teníen ellí soterraos al home, a los fíos o a toos, yeren repelidas violentamente pola Guardia Civil. 

Namái en 1967, familiares de los ellí soterraos, solicitaron valientemente la construcción d'un cercu de piedra como'l que güei día delimita la fuexa, llogrando la negativa per parte del Gobiernu Civil.

## El monumentu
Yá en democracia, en viéspores del día de la República de 1986, inauguróse'l monumentu qu'anguaño apodera l'espaciu de la fuexa: un monumentu dedicáu a los Defensores de la República y del Frente Popular n'Asturies.

## Enllaces esternos
* Web de documentación de la Fuesa Común d'Uviéu

## Referencies
Francisco Coloma Gallegos

**Francisco de Paula Coloma Gallegos y Pérez**  foi un militar español qu'ocupó puestos importantes mientres la dictadura franquista.

## Biografía

### Carrera militar
En 1930 ingresó na Academia Xeneral Militar de Zaragoza, pa darréu pasar pola Academia d'Infantería de Toledo, onde foi promovíu a teniente en 1934, siendo destináu a Jaca. Incorporar al Primer Terciu de la Lexón Española con guarnición en Melilla. Al empecipiase la Guerra Civil española treslladar a la península cola so bandera, combatiendo nel frente de Toledo. Mancáu en cuatro causes, recibió la Medaya Militar Individual nel frente d'Asturies.

### Franquismu
Al terminar la guerra tornó al Marruecos español para darréu, y col grau de comandante, ingresar como alumnu na Escuela d'Estáu Mayor, siendo destináu, al acabar los sos estudios, al cuartel xeneral de la 101ª División, en Melilla. Dende agostu de 1959 hasta xineru de 1961 foi coronel al mandu del Terciu Don Xuan d'Austria de la Lexón, de guarnición n'El Sáḥara Español. Foi Ministru del Exércitu dende'l 11 de xunu de 1973 hasta'l 11 d'avientu de 1975. Mientres el so ministeriu encargó una investigación militar secreta y estraoficial pa esclariar el magnicidiu de Carrero Blanco, denominada «Operación Cantabria».

Vilbu d'Esperanza Gómez López, tien seis fíos y casóse, en segundes nupcias, en Santiago de Compostela el 3 de xineru de 1976, con Mercedes de Picón y Agero, marquesa de Seoane, siendo capitán xeneral de la I Rexón Militar (Madrid). Tamién foi hermanu del teniente xeneral Julio Coloma Gallegos primer xeneral paracaidista d'España, fundador y organizador de la Brigada Paracaidista, que foi capitán xeneral de la II Rexón Militar. Ente 1976 y 1978 foi capitán xeneral de la IV Rexón Militar.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Llistáu de los Gobiernos de Franco
* Blanco y Negru (Madrid) - 26/04/1975, p. 83 - ABC.es Hemeroteca
Francisco Cuervo y Valdés

**Francisco Cuervo y Valdés**  foi un políticu asturianu que se desempeñó como gobernador colonial nel virreinatu de la Nueva España, primero en Nuevo León y Coahuila (1698–1703) y Texas (1698–1702) y más palantre de Santa Fe de Nuevu Méxicu (1704–1707). Ye recordáu como fundador de la ciudá d'Albuquerque.

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco González Zapico

**Francisco González Zapico**  ye un políticu asturianu que milita nel Partíu Socialista Obreru Español. Foi delegáu del gobiernu n'Asturies mientres los últimos meses del añu 2011, cargu pal que foi nomáu nel Conseyu de Ministros d'España el día 14 d'ochobre de 2011 nel gobiernu presidíu por José Luis Rodríguez Zapatero.

## Biografía
Ta casáu y tien una fía. Ingresó na Alministración Xeneral del Estáu en marzu de 1971 nel Serviciu d'Estensión Agraria del Ministeriu d'Agricultura, Pesca y Alimentación. En 1975 afiliar al PSOE. Foi diputáu por Asturies ente 1982 y 1989, voceru d'Agricultura y Pesca nel Congresu de los Diputaos de 1983 a 1986, vicepresidente de la Comisión d'Agricultura y Pesca dende 1986 a 1989, alcalde del conceyu de Llangréu ente 1987 y 1995 y presidente de l'Asociación Contornes Mineres (ACOM-España). Responsable del Área d'Agricultura y Pesca de la Delegación del Gobiernu n'Asturies hasta ochobre de 2011. 

El 14 d'ochobre de 2011 González Zapico foi nomáu pol Conseyu de Ministros delegáu del Gobiernu d'Asturies en sustitución del titular, Antonio Trevín Lombán, que fuera escoyíu pa encabezar la llista del Partíu Socialista Obreru Español asturianu al Congresu de los Diputaos pa les eleiciones del día 20 de payares de 2011. Sustituyólu Gabino de Lorenzo nomáu'l 5 de xineru de 2012 pol Executivu español presidíu por Mariano Rajoy.

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco Javier Vallaure de Acha

**Javier Vallaure de Acha**  ye un diplomáticu español d'orixe asturianu. Dende xunu de 2014, ye Cónsul Xeneral d'España nos Los Angeles (EEXX).

## Biografía
En 1974 llicencióse en Derechu pola Universidá Complutense de Madrid, y en 1979 ingresó na carrera diplomática. Foi Subdireutor Xeneral d'Asuntos Internacionales de Seguridá y Subdireutor Xeneral pal Sureste Asiáticu, Filipines y Asuntos del Pacíficu nel Ministeriu d'Asuntos Esteriores d'España. Tuvo destináu nes embaxaes d'España en Irán, Portugal, Australia y Tunicia. Foi Cónsul Xeneral d'España en Porto Alegre (Brasil) y Miami (EEXX). En 2005 foi designáu Embaxador d'España n'Angola. De setiembre de 2008 a xineru de 2011 foi Introductor d'embaxadores nel Ministeriu d'Asuntos Esteriores y de Cooperación d'España. De 2011 a 2014 foi Embaxador d'España nos Países Baxos.
 
Como Cónsul Xeneral d'España en Miami adquirió notoriedá pola so participación, en representación del gobiernu d'España, na defensa de Joaquín José Martínez, el primer español y européu en salir d'un corredor de la muerte d'Estaos Xuníos en 2001.

Impartió cursos y conferencies sobre política esterior y protocolu en distintes universidaes españoles.

## Distinciones
En 2005 foi estremáu col premiu "Avilés Award" de la ciudá de San Agustín (Florida, EEXX).

En 2008 foi-y concedida la Sardina d'Oru pola Fundación Sabugo ¡Tente firme! d'Avilés (Asturies). 

En 2009 foi-y dada, pola Presidenta de la República Arxentina, Cristina Fernández de Kirchner, la Gran Cruz de la Orde del Llibertador San Martín

En 2010 llogró'l "I Premiu a les Rellaciones Internacionales" dau pel Centru de Desarrollu de Rellaciones internacionales de la **Fundación de la Escuela de Negocios d'Asturies** Business School en collaboración col Conceyu de Xixón y l'Institutu de Desarrollu Económicu d'Asturies. 

En 2017 foi nomáu catedráticu honorariu de Política Esterior y Diplomacia pola Universidá Católica de Murcia.

el 18 de mayu de 2018 foi xubíu a Embaxador d'España.

Ta en posesión de distintes condecoraciones nacionales y estranxeres.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Francisco de Borja Queipo de Llano

**D.E. Don Francisco de Borxa Queipo de Llano y Gayoso de los Cobos, Grande d'España, 8º Conde de Torenu y 8º Vizconde de Matarrosa** (6 de payares de 1840 - 31 de xineru de 1890) foi un noble y políticu español. Sirvió como Ministrú d'Estáu ente 1875 y 1879, y foi tamién nomáu Alcalde de Madrid. El so padre foi Presidente del Gobiernu d'España y la so bisabuela foi la Princesa d'Anglona de la familia Borxa. Los sos decendientes tamién tienen los títulos de Marqués de Queipo de Llano, Marqués de Guadiaro, Conde de Casares, Conde de Belalcazar, Condesa de San Martín de Quiroga, Vizconde de Valoria, Duque de Monteagudo, Conde de Mayorga, Conde de San Martín de Quiroga y Vizconde de Matarrosa.

## Vida

Nacíu en Madrid, foi educáu nel Institutu y la Universidá de Madrid, entró nel Parlamentu en 1864 como moderáu y asitió en toes les Cortes del reináu de la Reina Isabel como diputáu pol so territoriu ancestral, Asturies. Leal a los Borbones en tol periodu de la Revolución, finxó ser diputáu nes Cortes de 1871–1873 y fundó un periódicu alfonxista, "El Tiempo", en 1873.

Cuando se produxo la Restauración, el so primer gabinete nomó al Conde de Toreno alcalde de la capital y, en 1875, ministró d'obres públiques, na cualidá de la qu'empobinó les llibreríes públiques, museos, academies y archivos, y provocó la publicación de munches obres importantes, ente elles les "Cartes d'Indies".

Nel añu 1879 convirtióse en ministró d'asuntos estranxeros, en 1880 Presidente del Congresu de los Diputaos, en 1884 otra vuelta gobernador de Madrid y en 1885 otra vuelta Presidente del Congresu de los Diputaos. Nel reináu d'Alfonso XII y nos primeros años de la rexencia de la Reina Cristina, el Conde de Toreno foi unu de los l.líderes conservadores más destacaos y consultábase-y a menudo la Corona. Finó'l 31 de xineru de 1890.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos
Fromestanu

**Fromestanu** , foi un relixosu al que se-y atribúi, xunto col so tíu Máximu, la fundación de la ciudá asturiana d'Uviéu.

Fromestanu y Máximu decidieron fundar nel 761 a unos pocos quilómetros del asentamientu romanu de Lucus Asturum una ilesia n'honor a San Vicente a veres de la calzada romana que xunía Llión—Payares—Lugo de Llanera.

La ilesia cola llegada de dos docenes de monxos convirtióse nel monesteriu de San Vicente siendo'l so primer abá Fromestanu.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Fueru de Llanes

El **Fueru de Llanes** ye un fueru dau pol rei Alfonso IX escontra 1228 a la *puebla* de Llanes. Ye un fueru realizáu basándose nel Fueru de Benavente.

Los Reis Católicos en 28 d'abril de 1481 dieron el Privilexu de confirmación del Fueru de Llanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fueru de Safagún

El **Fueru de Sahagún** son una serie de lleis ellaboraes ente los años 1084 a 1322. Espublizar de Lleón a Zamora, Asturies, en distintes llocalidaes de Galicia...

Nesti llugar lleonés de Sahagún esistiera dende'l sieglu IV una capiya n'honor de los mártires Facundo y Primitivu, convertida en monesteriu mientres el reináu d'Alfonso III (866-911). Doscientos años dempués, esi monesteriu de Sahagún convertir en centru neurálxicu de la vida relixoso y social del reinu de Lleón, cuando Alfonso VI (1072-1109) potenciar pa introducir la reforma cluniacense, fundando sol so patrociniu una villa qu'acoyía a nuevos pobladores de toes partes.

La creación de la villa esixó un estatutu xurídicu acorde coles nueves necesidaes. Escontra 1080, Alfonso VI concedió un fueru con exenciones y garantíes a los pobladores, reconociendo al tiempu'l señoríu del monesteriu.

Tres la muerte d'esi monarca, yá nel sieglu XII, un abá manipolió y tresformó el testu primitivu, dándo-y la fecha de 1085, lo que provocó la rebelión de los burgueses de Sahagún nun crespu movimientu antiseñorial que vieno coincidir colos conflictos matrimoniales de doña Urraca y Alfonso el Batallador. El conceyu, a lo último trunfa sobre l'abá. Los burgueses reelaboran el fueru orixinariu nuna nueva versión, que ye confirmada por Alfonso VII a mediaos del mesmu sieglu XII. De magar, como símbolu d'esi derechu burgués privilexáu, el nuevu testu conceder a diverses villes d'Asturies, y a Santander en 1187.

Según señaló Ana María Barrero, el fueru de Sahagún yá nun va ser en delantre un fueru señorial, sinón un fueru burgués que les ciudaes van reclamar pal so meyor gobiernu.

Hai de solliñar la llei de 1092, polo qu'Alfonso VI concedió a la villa d'Avilés el fueru de Sahagún, confirmáu en 1155 por Alfonso VII. Gracies a esti fueru la villa convertir en señoríu de realengu y a los sos habitantes otorgar distintos privilexos como'l de nun pagar nengún tipu d'impuestu de tránsitu «dende la mar hasta Lleón».

Estractu del Fueru de Sahagún:

## Ver tamién
* Fueru Real

## Referencies

## Enllaces esternos
Fundación Archivu d'Indianos

## Historia
El muséu de la emigración d'Asturies ta asitiáu en Colombres, conceyu de Ribedeva. El muséu ocupa la casa d'indianos denominada *La Quinta Guadalupe* construyida pol emigrante asturianu Íñigo Noriega Lasso en 1906 y nomada asina n'honor de la so muyer. El muséu ye una parte de la** Fundación Archivo d'Indianos**, ta fundación foi creada'l 22 de mayu de 1987 pol Principáu d'Asturies, la Caxa d'Aforros d'Asturies y la Universidá d'Uviéu, d'ámbitu priváu, dedicar al estudiu de la emigración principalmente a América nos sieglos XIX y XX. 
La fundación tien dos árees estremaes : 
* Ficheru: Trátase d'una biblioteca especializada n'inmigración y un archivu que recueye informaciones de les cases rexonales n'América.
* Muséu de la emigración : Nel muséu amuésense oxetos, cartes, fotografíes o distintos oxetos rellacionaos col fenómenu de la emigración.

## Fundadores de la Fundación
* Principáu d'Asturies - Caxa d'Aforros d'Asturies - Universidá d'Uviéu - Conceyu de Ribedeva
* Conseyu de Comunidaes Asturianes - Secretaría d'Estáu de Cooperación Internacional y p'Iberoamérica
* Direición d'Archivos Estatales - Direición de Museos Estatales - Comisión Nacional Quintu Centenariu
* Archivu d'Indies - Centru Asturianu de Madrid - Centro Asturianu de Méxicu
* Centro Asturianu de Buenos Aires - José Luis García Delgado - Aurelio Díaz Valdés
* Jordi Nadal Oller - Ignacio Quintana Pedros - Manuel Fernández de la Cera
* Juan Luis Rodríguez-Vigil Rubio - José Ramón Álvarez Rendueles - Pedro Masaveu Peterson
* Plácido Arango Arias - Juan Cueto Alas

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Páxina oficial del muséu .
* Rede de museos etnográficos d'Asturies.
Fundación Juan Muñiz Zapico

La **Fundación Juan Muñiz Zapico** ye una fundación cultural creada en 1990 a iniciativa del sindicatu español Comisiones Obreres d'Asturies. El so fin principal ye caltener la memoria del movimientu obreru y espublizar la cultura del sindicalismu. Lleva'l nome de Juan Muñiz Zapico, dirixente de Comisiones Obreres, fináu n'accidente de tráficu en 1977.

## Referencies

## Enllaces esternos