Divinidá tutelar

Una **divinidá tutelar** ye un espíritu o deidá al cargu de ser guardián, patrón o proteutor d'un llugar particular, accidente xeográficu, persona, llinaxe, nación, cultura o oficiu na relixón politeísta o animista. 

Un conceutu similar nel cristianismu sería'l santu patronu o, nun grau inferior, el ánxel de la guardia.

## Xeniu tutelar, espíritu proteutor y espíritu familiar
Pierre A. Riffard define l'espíritu tutelar, como un xeniu tutelar (presente dende'l nacencia), como un espíritu proteutor (que puede ayudar en momentos de dificultá) o como un espíritu familiar.

Un xeniu tutelar ye una deidá o demon puramente personal que presidió'l destín de cada home o muyer, siempres dende la so nacencia, hasta'l momentu de la so muerte, cuando l'espíritu , finalmente, sume. Desque Sócrates, na so infancia, oyera la voz del so espíritu personal o daimon, que-y prohibía faer coses:

## N'Europa
### Antigua Grecia

Nel politeísmu griegu, Atenea yera la diosa patrona de la ciudá d'Atenes. 

### Antigua Roma

Les divinidaes tutelares que protexen y caltienen un llugar o una persona son fundamentales na antigua relixón romana. La divinidá tutelar d'una persona yera'l so xeniu o tamién, nel casu d'una muyer, la so Juno. Na dómina imperial, el xeniu del emperador yera'l focu del cultu imperial. Un emperador podía tamién adoptar una deidá importante como patrón o proteutor personal o tutelar, como Augustu fixo con Apolo. Los precedentes pa reclamar la proteición personal d'una deidá establecer na dómina republicana cuando, por casu, el dictador romanu Sila anunció a la diosa Victoria como la so divinidá tutelar por aciu la celebración de xuegos públicos (*ludi*) nel so honor.

Cada pueblu o ciudá tenía una o delles divinidaes tutelares, que la so proteición considerar particularmente importante en tiempos de guerra y asediu. La mesma Roma taba protexida por una diosa que'l so nome caltener ritualmente secretu, so pena de muerte (como foi'l casu de Quintu Valerio Sorano) a quien s'atreviera a revelalo. La Tríada Capitolina de Juno, Xúpiter y Minerva tamién fueron divinidaes tutelares de Roma.

Les ciudaes itáliques teníen les sos propies divinidaes tutelares. Juno, de cutiu, tenía esta función, como na ciudá llatina de Lanuvium y na ciudá etrusca de Veyes, y atopábase frecuentemente nun gran templu nel arx (ciudadela) o n'otru llugar prominente o céntricu. La divinidá tutelar de Preneste foi Fortuna, que'l so oráculu yera bien renomáu. 

El ritual romanu de *evocatio* basar na creencia de qu'una ciudá podía ser vulnerable militarmente si'l poder de la divinidá tutelar yera esviáu fora de la ciudá, seique por una cimera ufierta de cultu al calteníu en Roma. La representación de delles dioses, como ye'l casu de la Magna Mater (Cibeles) como "torre coronada" identifica la so capacidá pa caltener la ciudá. Los pueblos nes provincies romanes podríen adoptar una deidá de la esfera relixosa romana pa sirvir como'l so guardián o sincretizar la so propia divinidá tutelar como tal. Por casu, una comunidá dientro de la *civitas* de los Remos na Galia adoptó a Apolo como la so divinidá tutelar, y na so capital (güei, Reims), el tutelar yera Marte-Camulos.

Les divinidaes tutelares incluyíense tamién en llugares menores, como almacenes, cruces de caminos y tenaes. Cada llar romanu tenía un conxuntu de deidaes proteutores: el llar o llares del llar o la familia, que'l so santuariu yera un lararium; los penates que curiaben l'almacén (*penus*) d'alimentos na parte más interna de la casa; Vesta, que'l so llugar sagráu en cada casa yera'l fueu del llar; y el xeniu del *[[paterfamilias]]*, la cabeza de familia. El poeta Marcial listó les divinidaes tutelares que velaben polos diversos aspeutos de la so granxa. L'arquiteutura d'una tenada *([[horreum]])* presentaba forniques con imáxenes de les divinidaes tutelares, que podíen incluyir al *[[genius loci]]* o espíritu guardián del llugar, Hércules, Silvano, Fortuna Conservatrix ("Fortuna la preservadora") o les grieges orientales d'Afrodita y Agatodemon (Agathe Tyche).

Los *Llares Compitales* yeren los dioses tutelares d'un barriu *([[vicus]])*. Cada unu tenía un *compitum* (santuariu) dedicáu a ellos. Mientres la República, el cultu de les divinidaes tutelares locales o del vecinderu dacuando convirtióse en puntu de manifestación de baturiciu políticu y social.

## N'América
La relixón americana nativa, (vease tamién el animismu y el xamanismu) cuenta con amplia y variada ufierta de divinidaes tutelares zoomorfes, (tamién conocíos como animales de poder). En Mesoamérica, estos animales tutelares llámense nahual n'idioma azteca y *uay* en llingua maya.

## Referencies