William Thomson

**William Thomson, Lord Kelvin**, OM, GCVO, PC, FRS  foi un físicu y matemáticu británicu.

Lord Kelvin destacó polos sos importantes trabayos nel campu de la termodinámica y la lletricidá, gracies a les sos fondes conocencies d'analís matemáticu. Ye unu de los científicos que más contribuyó a modernizar la física. Ye especialmente conocíu por haber desenvueltu la escala de temperatura Kelvin. Recibió'l títulu de barón Kelvin n'honor a los llogros alcanzaos a lo llargo de la so carrera.

Siempres activu nes investigaciones industriales y de desenvolvimientu, en 1899 aceptó la invitación de George Eastman pa ser vicepresidente de la xunta directiva de la empresa británica Kodak Ltd., filial d'Eastman Kodak.

Foi nomáu caballeru en 1866 y anoblecíu en 1892 en reconocencia de los sos llogros en termodinámica, y de la so oposición al gobiernu irlandés, convirtiéndose en barón Kelvin, de Largs nel condáu de Ayr. Foi'l primer científicu británicu en ser almitíu na Cámara de los Lores. El títulu referir al ríu Kelvin, que flúi cerca del so llaboratoriu na Universidá de Glasgow. A pesar de les ufiertes de puestos elevaos en delles universidaes de sonadía mundial, Lord Kelvin negar a abandonar Glasgow, permaneciendo como profesor de Filosofía Natural mientres más de 50 años, hasta'l so retiru final. El Muséu Hunterian de la Universidá de Glasgow tien una esposición permanente sobre la obra de Lord Kelvin, incluyendo munchos de los sos papeles orixinales, preseos y otros artefautos como la so pipa de fumar.
 
Thomson foi soterráu na Abadía de Westminster, al llau de la tumba d'Isaac Newton.

## Contribuciones científiques
Lord Kelvin realizó los sos estudios na Universidá de Glasgow y en Peterhouse, Universidá de Cambridge. Trabayó en numberosos campos de la física, sobresaliendo especialmente los sos trabayos sobre termodinámica, como'l descubrimientu y cálculu del cero absolutu, temperatura mínimo algamable pola materia na cual les partícules d'una sustancia queden inertes y ensin movimientu, anque como nos enseña la tercer llei de la termodinámica esti estáu ye inalcanzable nun númberu finito de procesos físicos. El cero absolutu atopar nos -273,15° Celsius. La escala de temperatura de Kelvin constitúi la escala natural na que s'anoten les ecuaciones termodinámiques y la unidá de temperatura nel Sistema Internacional d'Unidaes. En 1846, Kelvin foi nomáu profesor de filosofía natural de la Universidá de Glasgow, cargu que desempeñó hasta la so xubilación en 1899.

Tamién afayó en 1851 el llamáu efeutu Thomson, pol que llogró demostrar que l'efeutu Seebeck y l'efeutu Peltier tán rellacionaos. Asina, un material sometíu a un gradiente térmicu y percorríu por una intensidá de corriente llétrica intercambia calor col mediu esterior. Recíprocamente, una corriente llétrica ye xenerada pol material sometíu a un gradiente térmicu y percorríu por un fluxu de calor. La diferencia fundamental ente los efeutos Seebeck y Peltier con respectu al efeuto Thomson ye qu'esti postreru puede reparase nun material ensin ser precisa la esistencia d'una soldadura.

En 1896 rindióse-y un homenaxe al qu'allegaron científicos de tol mundu, poles sos investigaciones en termodinámica y lletricidá. Les sos actividaes académiques como canciller de la citada Universidá de Glasgow enllargar hasta 1904.

Gracies a Thomson fixéronse los estudios necesarios pa instalar en 1866 el primer cable tresatlánticu que conectó Wall Street (Nueva York) con Londres.

Thomson publicó más de 650 artículos científicos17 y patentó 70 inventos.18

Thomson foi soterráu na Abadía de Westminster, al llau de la tumba d'Isaac Newton.

### Cálculos sobre la tasa de datos

Anque yá yera una eminencia nel campu académico, el públicu inda lu desconocía. En setiembre de 1852, casóse col amor de la so mocedá, Margaret Crum, fía de Walter Crum, pero la salú d'ella deterioróse mientres la lluna de miel y mientres los siguientes 17 años. A Thomson, dichu sufrimientu distrayer de los sos llabores profesionales. El 16 d'ochobre de 1854, George Gabriel Stokes escribió a Thomson nun esfuerciu d'alicar el so interés nel trabayu, pidiendo la so opinión sobre dellos esperimentos de Michael Faraday sobre'l propuestu cable telegráficu tresatlánticu.

Faraday demostrara cómo la construcción d'un cable llindaría la velocidá a la que los mensaxes podríen ser unviaos - en términos modernos, el anchu de banda. Thomson llanzar al problema y publicó la so respuesta nun mes. Espresó les sos resultancies en términos de la tasa de datos que podía llograse y les posibles ventayes económiques del proyeutu tresatlánticu. Nun analís más fondu de 1855, Thomson fixo fincapié nel impautu que tendría'l diseñu del cable nel so rentabilidá.

Thomson sostuvo que la tasa de comunicación al traviés d'un cable de diámetru fixu ye inversamente proporcional al cuadráu del so llargor. Les resultancies de Thomson fueron apostaos nuna xunta de la British Association en 1856 por Wildman Whitehouse, un lletricista de la compañía Atlantic Telegraph. Ye posible que Whitehouse hubiera malinterpretado los resultaos de los sos propios esperimentos, pero sentiría ensin dulda la presión financiera una y bones los planes pal cable punxérense en marcha. Creía que los cálculos de Thomson implicaben que'l cable tenía de ser "abandonáu pol fechu que fuera práuticamente y comercialmente imposible".

Thomson atacó la opinión de Whitehouse nuna carta a la revista popular Athenaeum, esponiéndose a l'atención pública. Thomson encamentó un conductor más grande con una seición mayor d'aislamientu. Sicasí, nun tomaba a Whitehouse por un neciu, y abarruntaba que podría tener les habilidaes práutiques pa faer funcionar los planes esistentes. Mentanto, el trabayu de Thomson atraxera l'atención de los direutores del proyeutu y n'avientu de 1856 foi escoyíu a la xunta de direutores de la Atlantic Telegraph Company.

### De científicu a inxenieru

Thomson fíxose conseyeru científicu d'un equipu nel que Whitehouse dirixía a los lletricistes y Sir Charles Tilston Bright a los inxenieros, pero'l criteriu de Whitehouse prevaleció nes especificaciones, sofitáu por Faraday y Samuel F. B. Morse.

N'agostu de 1857, Thomson zarpó a bordu del barcu HMS Agamemnon, encargáu de tender el cable, ente que Whitehouse quedóse confináu en tierra por cuenta de una enfermedá, pero'l viaxe acabóse dempués de 610 km cuando'l cable partióse. Thomson contribuyó al esfuerciu publicando nel Engineer la teoría completa sobre les cargues físiques implicaes nel tendíu d'un cable submarín, y demostró que si la llinia soltar del barcu, a velocidá constante, a una fondura constante d'agua, fundir con un enclín o pendiente recta dende'l puntu en qu'entra na agua hasta onde toca fondu.

Thomson desenvolvió un sistema completu pa operar un cable telegráficu submarín que yera capaz d'unviar un calter cada 3,5 segundos. En 1858 patentó los elementos principales del so sistema, el galvanómetru d'espeyu y el rexistrador de sifón.

Whitehouse inda nun se sentía oligado a faer casu de les numberoses suxerencies y propuestes de Thomson. Nun foi hasta que Thomson convenció a la xunta de qu'utilizar cobre más puru pa reemplazar la seición perdida de cable ameyoraría la capacidá de datos, cuando él introdució per primer vegada un cambéu na execución del proyeutu.

La xunta aportunó en que Thomson xunir a la espedición de tendíu del cable de 1858 y que tomara parte activa nel proyeutu, ensin nenguna compensación económica. A cambéu, Thomson consiguió una prueba del so galvanómetru d'espeyu, sobre'l cual la xunta fuera pocu entusiasta, xunto al equipu de Whitehouse. Sicasí, Thomson nun atopó satisfactoriu l'accesu que se-y concediera, y el Agamemnon tuvo que volver a puertu dempués de la nube desastrosa de xunu de 1858. De regresu a Londres, la xunta taba a puntu d'abandonar el proyeutu y apangar les sos perdes per mediu de la venta del cable. Thomson, Cyrus West Field y Curtis M. Lampson sofitaron otru intentu y ganaron, aportunando Thomson en que los problemes téunicos yeren afechiscos. Thomson, anque contratáu en calidá d'asesor, desenvolviera mientres los viaxes los instintos d'un auténticu inxenieru y les habilidaes pa solucionar problemes práuticos so presión, poniéndose de cutiu al frente del manexu de les emerxencies ensin mieu a echar un gabitu nel trabayu manual. Por fin completóse un cable'l 5 d'agostu.

### Desastre y trunfu

Les medranes de Thomson fixéronse realidá cuando los aparatos de Whitehouse resultaron insuficientemente sensibles y tuvieron que ser reemplazaos pol galvanómetru d'espeyu de Thomson. Whitehouse siguía sosteniendo que yeren los sos aparatos los que suministraben el serviciu y empezó a recurrir a midíes desesperaes pa remediar dalgunos de los problemes. Solo consiguió estropiar el cable cuando-y aplicó 2000 V. Cuando'l cable falló dafechu, Whitehouse foi despidíu, anque Thomson punxo oxeciones y foi reprendíu pola xunta por cuenta de la so interferencia. Darréu, Thomson llamentó aceptar con demasiada facilidá munches de les propuestes de Whitehouse y nun oxetalu con abonda enerxía.

Establecióse una comisión conxunta d'investigación pola Xunta de Comerciu y la Compañía Telegráfica Atlántica. La mayor parte de la culpa pol fracasu del cable recayó en Whitehouse. El comité atopó que, a pesar de que los cables submarinos yeren bien conocíos pola so falta de fiabilidad, la mayor parte de los problemes surdieron por causes conocíes y evitables. Thomson foi nomáu como unu de los componentes d'un comité de cinco miembros pa encamentar una especificación pa un nuevu cable. El comité informó n'ochobre de 1863.

En xunetu de 1865, Thomson embarcó na espedición de tendíu de cables del SS Great Eastern, pero'l viaxe foi otra vegada escorríu por problemes téunicos. El cable perdióse dempués que se tendieren 1900 km y la espedición tuvo que ser abandonada. Una nueva espedición en 1866 llogró tender un nuevu cable en dos selmanes y dempués dir recuperar y completar el cable de 1865. La iniciativa agora celebróse pol públicu como un trunfu y Thomson esfrutó d'una gran parte de la adulación. Xunto colos otros direutores del proyeutu, foi nomáu caballeru el 10 de payares de 1866.

Pa esplotar los sos inventos de señalización de cables submarinos llongures, Thomson entró nuna sociedá con CF Varley y Fleeming Jenkin. En collaboración con esti postreru, tamién escurrió un expedidor de cinta automáticu, una especie de llave telegráfica pa unviar mensaxes por un cable.

## Termodinámica

En 1848, Thomson yá se ganara una reputación como científicu precoz y rebelde cuando asistió a la xunta añal de l'Asociación Británica pa la Meyora de la Ciencia en Oxford. Nesa xunta oyó a James Prescott Joule faer otru de les sos, hasta agora, ineficaces intentos por desacreditar la teoría calórica del calor y la teoría de la máquina térmica basada nella por Sadi Carnot y Émile Clapeyron. Joule abogó pola convertibilidad mutua del calor y el trabayu mecánicu y de la so equivalencia mecánica.

Thomson taba intrigado pero escépticu. Anque sentía que los resultaos de Joule esixíen una esplicación teórica, replegóse sobre la escuela de Carnot-Clapeyron con un compromisu entá más fondu. Predixo que'l puntu de fusión del xelu tenía que cayer cola presión; otra manera, la so espansión por conxelación podría ser aprovechada nun móvil perpetuu. Les confirmaciones esperimentales nel so llaboratoriu fixeron enforma pa reafitar les sos creencies.

En 1848, estendió la teoría de Carnot-Clapeyron entá más lloñe al traviés de la so insatisfaición sobre que'l termómetru de gas aprovía solo una definición operativa de la temperatura. Propunxo una escala de temperatura absoluta na cual una unidá de calor que pasara d'un cuerpu A a una temperatura T° de la so escala, a un cuerpu B a una temperatura (T-1)°, produciría'l mesmu efeutu mecánicu (trabayu) pa cualquier númberu T. Asemeyada escala tenía que ser dafechu independiente de les propiedaes físiques d'una sustancia específico. Emplegando esti tipu de "cayida", Thomson postuló que'l puntu podría algamar cuando non pudiera tresferise más calor (enerxía calorífica), el puntu del "cero absolutu" col cual especuló en 1702 Guillaume Amontons. "Reflexones sobre'l motor potencial del calor", obra publicada por Carnot en francés en 1824, l'añu nel que nació Lord Kelvin, utilizó (-276) como valor envaloráu pa la temperatura del "cero absolutu". Thomson usó datos publicaos por Regnault para cubicar la so escala, en contra de les midíes establecíes.

Na so publicación Thomson escribió:

Pero, nuna nota xunto a la páxina, señaló les sos primeres duldes sobre la teoría calorífica, refiriéndose a los sorprendentes descubrimientos de Joule. Sorprendentemente, Thomson nun unvió a Joule una copia del so artículu, pero cuando finalmente Joule lleer, escribió a Thomson el 6 d'ochobre, reclamando que los sos estudios demostraren la conversión de calor en trabayu, pero que taba entamando esperimentos adicionales. Thomson respondió'l 27 d'ochobre, revelando que taba entamando los sos propios esperimentos cola esperanza d'una reconciliación de los sos dos puntos de vista.

Thomson volvió criticar la publicación orixinal de Carnot y lleó el so analís a la Royal Society d'Edimburgu en xineru de 1849, inda convencíu de que la teoría yera fundamentalmente sólida. Sicasí, anque Thomson nun llevó a cabu nengún nuevu esperimentu, nos dos siguientes años amosóse cada vez más insatisfechu cola teoría de Carnot y más convencíu de la de Joule. En febreru de 1851, sentar a articular los sos nuevos pensamientos. Sicasí, nun taba seguru de cómo formular la so teoría, y l'artículu pasó por dellos borradores primero que se decidiera por un intentu de reconciliar les de Carnot y Joule. Mientres el so reescritura, tuvo de considerar unes idees que darréu daríen llugar a la Segundu principiu de la termodinámica segunda llei de la termodinámica. Na teoría de Carnot, el calor perdío perdíase absolutamente, pero Thomson sostuvo que "perdíase irreversiblemente pa los humanos, pero nun se perdía nel mundu físicu". Per otra parte les sos creencies relixoses lleváronlu a especular alrodiu de la muerte térmica del universu.

La compensación riquiría un actu creativu o un actu que tuviera un poder similar.

Na publicación final, Thomson retirar d'una salida radical y declaró "la teoría completa de la fuercia motriz del calor fundir en ...dos... proposiciones, debíes respeutivamente a Joule, y a Carnot y Clausius." Thomson pasó a formular d'esta forma la segunda llei:

Nel informe, Thomson sofitó la teoría de que'l calor yera una forma de movimientu pero almitió qu'había estáu influyíu solo pol pensamientu de Sir Humphry Davy y los esperimentos de Joule y Julius Robert von Mayer, calteniendo que la demostración esperimental de la conversión de calor en trabayu inda quedaba por faer.

Asina Joule lleó l'informe, escribió a Thomson colos sos comentarios y entrugues. D'esta miente empezó una provechosa collaboración epistolar ente los dos homes: Joule realizando esperimentos y Thomson analizando los resultaos y suxiriendo más esperimentos, que duró dende 1852 a 1856. Los sos descubrimientos, incluyíu'l efeutu Joule-Thomson, dacuando llamáu efeutu Kelvin-Joule, y la publicación de los resultaos fixeron enforma pa llograr l'aceptación xeneral del trabayu de Joule y de la teoría cinética.

Thomson publicó más de 650 artículos científicos y solicitó 70 patentes (non toes fueron publicaes). No que fai a la ciencia, Thomson escribió lo siguiente:

## Estimación de la edá de la Tierra

 Thomson foi un creyente devotu del Cristianismu mientres tola so vida; l'asistencia a la capiya foi parte de la so rutina diaria.
 Pensaba que la so fe cristiana sofitaba ya informaba les sos obres científiques, lo cual rescampla pol so discursu a la xunta añal de la Sociedá d'Evidencia Cristiana en 23 de mayu del 1889.

Unu de los exemplos más claros d'esta interacción atopar na so estimación de la edá de la Tierra. Dáu'l trabayu de la so mocedá sobre la Tierra y el so interés na conducción del calor, nun ye nenguna sorpresa qu'escoyera investigar l'enfriamientu de la Tierra y derivar de los sos cálculos en inferencias históriques sobre la edá de la Tierra. Thomson foi creacionista nun sentíu ampliu, pero nun foi un "xeólogu del diluviu". Sostuvo que les lleis de la termodinámica funcionaben dende los principios del universu y previo un procesu dinámicu que vio la organización del sistema solar y otres estructures, siguíes por una "muerte térmica" paulatina. Desenvolvió la opinión de que la Tierra taría demasiáu caliente pa sostener la vida y oldear col del uniformitarianismo, que les condiciones permanecieren constantes dende'l pasáu infinitu. Sostuvo que "Esta Tierra, de xacíu hai unos millones d'años, foi un globu incandescente..."

Dempués de la publicación de L'orixe de les especies por Charles Darwin en 1859, Thomson vio indicaciones d'una edá habitable de la Tierra relativamente curtia, que tendía a contradicir la esplicación gradualista de Darwin de qu'una la seleición natural produxera la diversidá biolóxica. Les opiniones propies de Thomson favorecieron una versión de la evolución teísta, acelerada pola orientación divina. Los sos cálculos demostraron que'l Sol nun pudiera esistir abondu tiempu pa dexar el desenvolvimientu incremental pola evolución -- nun siendo que se atopara dalguna fonte d'enerxía más allá de lo qu'él o dalguna persona victoriana imaxinárase. Llueu llegó a un desalcuerdu públicu colos xeólogos y colos partidarios de Darwin John Tyndall y T. H. Huxley. Na so respuesta al discursu de Huxley a la Sociedá Xeolóxica de Londres (1868) presentó'l so discursu, "De la dinámica xeolóxica" (1869) que, como les sos otres escritos, cuestionaba la idea aceptada polos xeólogos de que la Tierra tuviera una edá indefinida.

Consideró que la Tierra fuera primeramente una esfera a temperatura homoxéneo, dafechu fundida, y que dende entós s'había alloriáu esfreciendo pola superficie, siendo'l calor tresportáu por conducción. La idea yera que, col pasu del tiempu, el gradiente térmicu na superficie terrestre diba menguando colo que, a partir de los datos esperimentales de dichu gradiente, podía atopase la edá de la Tierra. A partir d'eses presunciones y los datos topó una edá d'ente 24 y 100 millones d'años, en gran desalcuerdu coles estimaciones per parte de los xeólogos qu'envaloraben necesaria una edá enforma mayor, pero acordies coles de los astrónomos, que consideraben que'l Sol nun podía tener más de 100 millones d'años. Dáu'l so enorme prestíu, esta determinación de la edá de la Tierra foi bien respetada polos científicos de la dómina, constituyendo unu de les principales estorbises a la credibilidá de la teoría de Darwin. Esiste la creencia, llargamente estendida, de que'l desalcuerdu ente la cifra de Kelvin y l'anguaño aceptada como real (unos  millones d'años) deber a que na dómina desconocía la esistencia de la radioactividá, afayada por Henri Becquerel en 1896, y qu'apurre una fonte de calor adicional. Esta creencia nació cuando Ernest Rutherford mentó esti fechu en 1904 nuna conferencia na que s'atopaba Thomson. La radioactividá ye una fonte adicional de calor que caltién la Tierra caliente. De tener en cuenta esto nos cálculos de Thomson, la estimación de la edá de la Tierra superara les unidá|2000}} millones d'años.

En realidá, el cálculu de Thomson resultó erróneu por cuenta de que consideró que'l calor yera tresportáu solo por conducción cuando, en realidá, la principal contribución ye por conveición. La conveición ye una de les trés formes de tresferencia de calor y caracterízase porque se produz al traviés del desplazamientu de partícules ente rexones con distintes temperatures, y produzse namái en materiales fluyíos. Unu de los antiguos collaboradores de Thomson, John Perry, afayó que la introducción de la conveición nes ecuaciones caltenía alzada'l gradiente de temperatura na corteza sólida cerca de la superficie, onde s'había midíu, anque trescurriera enforma tiempu. Perry señaló a Thomson esta posible fonte d'error, pero entraba en contradicción colo que se sabía del mantu terrestre (que pa les ondes sísmiques pórtase como un sólidu y, poro, nun podría haber conveición). Perry señaló qu'una sustancia puede portase como un sólidu al curtiu plazu y un líquidu al llargu plazu (p. ex. la cera), pero Thomson nun tuvo en cuenta les sos oxeciones y Perry, amigu de Thomson, nun aportunó al respeutu. Foi namái na década de 1960 cuando la esistencia d'un interior fluyíu de la Tierra, lo cual ye necesariu pa entender derivar continental, foi definitivamente aceptáu pola comunidá xeolóxica.

## Pronunciamientos que depués se probaron falsos

Como munchos científicos, Thomson cometió dellos errores nes sos predicciones sobre'l futuru de la teunoloxía.

El so biógrafu Silvanus P. Thompson escribe, "Cuando s'anunció'l descubrimientu por Röntgen de los rayos X a finales del 1895, Lord Kelvin yera totalmente escépticu, y pensaba que l'anunciu yera un engañu... Los periódicos habíen estáu apinaos de les maravíes de los rayos de Röntgen, sobre los que Lord Kelvin yera intensamente escépticu hasta que Röntgen mesmu unvió-y un exemplar de la so autobiografía"; el 17 de xineru de 1896, dempués de lleelo y vistu les fotografíes, mandó una carta a Röntgen que dicía, "Nun hai necesidá de que-y diga que cuando lleí'l trabayu quedé ablucáu y encantáu. Nun puedo dicir namás agora que felicita-y calurosamente pol gran descubrimientu que fizo." Fadría que se -y radiografiara la mesma mano en mayu del 1896. (Ver tamién Rayos N).

El so pronósticu pa l'aviación práutica (los aviones más pesaos que l'aire) foi negativu. En 1896, refugó una invitación a ingresar na Sociedá Aeronáutica, escribiendo que "Nun tengo nin una molécula de fe na navegación aeronáutica, amás de pasiar en globu aerostáticu o la mira de bones resultancies pa delles de les pruebes de que tenemos noticies. Y en una entrevista pa un periódicu en 1902, predixo que "Nengún globu nin avión va tener ésitu na práutica."

La declaración "Agora nun queda nada nuevo qu'afayar na física. Tou lo que queda ye la midida cada vez más precisa" foi atribuyíu falsamente a Kelvin por munchos dende la década de 1980, o bien ensin citación o bien plantegando que lo dixo nun discursu a l'Asociación Británica pa la Meyora de la Ciencia (1900). Nun esiste evidencia de que Kelvin lo dixera, y la cita ye una paráfrasis d'Albert A. Michelson, quien en 1894 declaró: "... paez probable que la mayoría de los principios subxacentes hanse firmemente establecíu ... Un físicu eminente comentó que les verdaes futures de la ciencia física tiénense que buscar nel sestu díxitu a la derecha de la coma decimal. Declaraciones asemeyaes fueron realizaes enantes por otros, como Philipp von Jolly. L'atribución a un discursu de Kelvin en 1900 débese presuntamente un tracamundiu col so discursu "Dos nubes" a la Institución Real en 1900, nel que, al contrariu, señaló campos nos que darréu se veríen revoluciones.

En 1898, Kelvin predixo que solo quedaben 400 años d'osíxenu nel planeta, por cuenta de la tasa de quema de combustibles. Nel so cálculu, Kelvin supunxo que la fotosíntesis yera la única fonte d'osíxenu llibre; nun conocía tolos componentes del ciclu del osíxenu. Nun pudiera conocer toles fontes de la fotosíntesis: por casu, les cianobacteries proclorococcus -- que suponen más de la metá de la fotosíntesis marina -- que nun s'afayaron hasta 1986.

## Delles publicaciones
*  2nd edition, 1883. (reissued by Cambridge University Press, 2009. ISBN 978-1-108-00537-1)
*  (reissued by Cambridge University Press, 2010. ISBN 978-1-108-01448-9) 2nd edition, 1879.
* 
*  (reissued by Cambridge University Press, 2010. ISBN 978-1-108-00767-2)
* 
* 
* 

## Ver tamién
* Lletricidá
* Historia de la lletricidá
* Kelvin
* Efeutu Joule-Thomson
* Hunterian Museum and Art Gallery

## Notes de la so biografía, hestoria de les sos idees, y crítiques
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Referencies

## Enllaces esternos

* Lord Kelvin