Ustedeo

El **ustedeo** (pallabra ensin rexistrar nel diccionariu de la Real Academia Española nin nel Diccionario panhispánico de dudas, anque la *Nueva gramática* sí menta'l verbu *ustedear*) puede referise al usu formal del pronome *usté* pa dirixise a dalgún interlocutor frente a los familiares *tu* o *vos*. Per otra parte, esiste un *ustedeo informal* que consiste en dirixise a cualquier interlocutor de *usté*, independientemente del grau de formalidá de la situación, como asocede en zones de Colombia (onde convive col tutéu y el voseo) y Costa Rica (onde convive col voseo). En países como Guatemala el *ustedeo* convive col voseo y el tutéu, pero ésti utilízase solo pa situaciones formales como'l tratu a desconocíos o a adultos, anque ente desconocíos de la mesma edá puede utilizase el voseo (masculín) o'l tutéu (femenín) ya inclusive pueden usase estos pa dirixise a adultos conocíos, dependiendo de la rellación que se tenga con esa persona.

## Ustedeo y tutéu
Colos matices que pueden dase según los diversos usos hispánicos, el pronome *usté* usar n'español normativu pa caltener una distancia nel tratu, bien por desconocimientu del interlocutor o por respetu d'edá o estatus (xefe, policía, políticu). Sicasí, úsase *tu* o *vos* cuando esiste familiaridá con él o como amuesa d'igualdá o proximidá personal: nel tratu con familiares, amigos, inclusive con desconocíos que tienen la nuesa edá o colos cualos tenemos dalgún venceyu social o profesional (ente profesores, médicos, políticos, etc.).

En delles zones de Hispanoamérica, como casi tol interior de Colombia, en Costa Rica y delles zona d'Ecuador y Panamá , l'usu descritu enantes vese modificáu polo que denominemos *ustedeo informal*. En munchos falantes de les rexones enantes citaes, nun s'usa *tu* nin *vos* y el interlocutores tratar de *usté* en cualquier situación, sía formal o informal; falar de *usté* a los amigos, los padres a los fíos, inclusive a los animales y los mesmos falantes falando consigo mesmos. Nestes zones, la formalidá yá nun vien espresada por *usté* y surdieron nueves fórmules pa espresar respetu o formalidá escontra l'interlocutor, como por casu l'empléu del vocativu *señor/a* al entamu de la oración: *Señor, ¿póngo-y dos o trés?*.

Contrariamente a lo qu'asocede col ustedeo informal colombianu o costarricense, nel español caribeñu y ente les nueves xeneraciones d'España (quiciabes n'otres rexones tamién) surdió un usu estensivu del *tu* en situaciones qu'enantes esixíen *usté*. Por esti motivu, güei ye normal nestos países que los fíos dirixir de *tu* a los sos padres, a los sos güelos, tíos, inclusive a los sos maestros y frecuentemente a los desconocíos, entá ensin haber complicidá xeneracional o social aparente. N'España, por casu, ye común que la conversación empiece con un *usté* que se resuelve nun *tu* a les poques frases. Pa estos falantes, el tutéu ta desprovistu de les connotaciones negatives qu'anguaño s'acomuñar al pronome *usté* en dellos llugares: +edá avanzada, +distancia, escesiva formalidá ya inclusive desigualdá (yá que s'emplega de baxo escontra riba, pero non siempres ye recíprocu). Per otru llau, siquier na Península, el *tu* llegó a simbolizar la fala de les xeneraciones nueves y adquirió un matiz d'igualdá y modernidá que contribúi a mover una gran parte de los usos tradicionales de *usté*.
En Costa Rica el tutéu ye mal vistu y amonestado socialmente, y el so usu ye esclusivu de los estranxeros.

## Ustedeo en plural

En toa Hispanoamérica "ustedes" ye'l pronome de segunda persona plural, ente que n'España peninsular esta forma acútase solamente pal tratu cortés y na fala informal emplégase'l pronome "vós", sacante en delles zones d'Andalucía, onde "ustedes" ye tamién informal. 

De normal conxúgase como si fora 3ª persona del plural (ustedes amen), sacante rares ocasiones nel sur d'España y nes islles Canaries. En ciertes zones rurales de La Palma y La Gomera, en Canaries, sobreviven dos tipos de formes arcaiques, conxugaes con 2ª persona del plural magar usar *ustedes* (ustedes amáis) y el *vaivos*, qu'equival a *ustedes se* o *vós vos* (Vaivos van a correr; Ustedes van a correr). Comoquier, dambes formes nun son comunes nel falar cotidianu.

Queda, por tantu llindáu l'usu del pronome personal de 2ª persona del plural *vos*. Nel so llugar usa'l *les* (3ª p. pl.). Exemplu: **' = **'. Tamién s'acuta'l posesivu *el vuesu / vuesa*; ye más avezáu l'usu del *el so* (d'ustedes o ellos). Exemplu: "¿Ye ésta *el so* casa (la d'ustedes)?".

## Ver tamién
* Tutéu (gramática)
* Voseo

## Referencies