open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Villanova (Serandías)

**Villanova** ye un llugar perteneciente a la parroquia de Serandías, del conceyu asturianu de Bual. Tien una población de , y allúgase a unos 350 m d'altor sobre'l nivel de la mar, na marxe izquierda del ríu Navia. Ta asitiáu a unos 5 km de la capital del conceyu, tomando dende ésta la carretera llocal BO-1.

## Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
El Villar de Serandías

**El Villar de Serandías** ye una aldea de la parroquia de Serandías, nel conceyu asturianu de Bual.

Alcuéntrase a un altor de 191 m sobre'l nivel del mar. Tien una población de  . Dista 8 km de la capital del conceyu, tomando primero la carretera AS-12 en direición a Navia, y esviándose llueu a la derecha pa entrar a Serandías, alcontrándose tres esta llocalidá, al final d'una pista asfaltada llocal.

## Sitios
* A Pantigueira
* Figueiredo

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de papes

Allístense equí en tables los 266 papes de la Ilesia Católica, n'orde cronolóxicu. Inclúinse tamién los llamaos "antipapes" qu'hebo na historia del catolicismu. Les tables tán agrupaes primero por dómines (Antigüedá, Edá Media, Edá Moderna y Edá Contemporánea), y estes dividíes en sieglos.

## Antigüedá
### Sieglu I

### Sieglu II

### Sieglu III

### Sieglu IV

### Sieglu V

## Alta Edá Media

### Sieglu VI

### Sieglu VII

### Sieglu VIII

### Sieglu IX

### Sieglu X

## Baxa Edá Media

### Sieglu XI

### Sieglu XII

### Sieglu XIII

### Sieglu XIV

### Sieglu XV

## Edá Moderna

### Sieglu XVI

### Sieglu XVII

### Sieglu XVIII

## Edá Contemporánea

### Sieglu XIX

### Sieglu XX

### Sieglu XXI

## Referencies

## Enllaces esternos
Antipapa

**Antipapa** ye, pa la Ilesia Católica, la persona qu'arrampla o tenta arramplar les funciones y poderes que correspuenden a un obispu llexítimamente elixíu.

El titulu emplégase especialmente cuando se trata del papa cabezaleru de la Ilesia como obispu de Roma, yá seya n'oposición a un pontífiz reinante o bien en periodos de sede vacante. El títulu d'antipapa nun implica, necesariamente, una doctrina contraria a la fe católica, sinón únicamente la pretensión d'arramplar una xurisdicción que nun-y pertenez.

## Llista d'antipapes
Un asteriscu indica aquellos que foron consideraos pa la numberación convencional de papes posteriores qu'escoyeron el mesmu nome. La llista de papes y antipapes nel *[[Annuario Pontificio]]* nun inclúi a Clemente III, quiciabes al consideralu insignificante por mor de los pocos de siguidores que tuvo.

Silvestre III, a vegaes llistáu como antipapa, apaez nel *Annuario Pontificio* de la Santa Sede como papa: por mor de la falta d'información sobre'l Derechu Canónicu de mediaos del sieglu XI y sobre los fechos históricos daquella, nun se xulga la so llexitimidá como pontífiz. La *Catholic Encyclopedia* inclúilu na so *Llista de Papes*, pero cola anotación: *Consideráu por dalgunos como antipapa*. Dalgunes otres fontes clasifíquenlu d'antipapa.

## Referencies
Castiellu de Bodrum

El **Castiellu de San Pedru de Halicarnasu** ó **Castiellu de Bodrum** ( en turcu: *Bodrum Kalesi*), ye un castiellu allugáu nel suroeste de Turquía, na ciudá de Bodrum, l'antigua Halicarnasu.

La so construcción aniciose en 1420 polosCaballeros Hospitalarios de San Xuan de Xerusalén.
Tres l'ataque de 1522 por Solimán el Magníficu y el Asediu de Rodes darréu, el castiellu reparose con materiales provenientes del Mausoleu d'Halicarnasu, una de las Siete Maraviyes del Mundu vieyu. Esa construcción realizarase como tumba del rei Mausolu, nome del que remanez el términu “mausoleu”.Dende esta domina tuvo en poder del Imperiu Otomanu hasta la domina actual.

## Bibliografía
*Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010. ISBN 978-2-35035-279-4

## Referencies

## Enllaces esternos
*Guía del Castillo (en inglés) 
*[37 01 54.29 N 27 25 46.96 E] (Google Earth)
Freguesia

Una **freguesia** ye'l nome que reciben les divisiones d'un conceyu (*concelho*) en Portugal, siendo l'equivalente d'una parroquia civil.

## Ver tamién
*Llista de freguesíes de Portugal

## Referencies

## Enllaces esternos
Uetersen

**Uetersen** (n'alemán) ye un pueblu de la rexón de Schleswig-Holstein (Alemaña) d'aproximadamente 17.865 habitantes.

La primera referencia histórica ye un documentu del añu 1234.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitio web do Uetersen
Catamita

Un **Catamita** yera'l compañeru xoven, preadolescente o adolescente nuna rellación de pederastia ente dos homes nel mundu antiguu especialmente na Roma antigua. Xeneralmente fai referencia al xoven amante homosexual y pasivu. La pallabra vien del llatín *catamitus*, qu'al empar remanez del etruscu *catmite*, ye una evolución del griegu Ganímedes, nome del xoven que foi seducíu por Zeus y que convirtióse en so amante y coperu na mitoloxía griega.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carlos El Chacal

**Ilich Ramírez Sánchez** , más conocíu como **Carlos "''el Chacal''"** ye un conocíu revolucionariu venezolanu.

Orixinariu de Caraques, **el Chacal**, darréu dellos atentaos per tol mundu, sobro too en Francia, diose a conocer mundialmente cuando garró por asaltu les oficines de la OPEP en 1975 en Viena secuestrando a tolos ministros. Anguaño ta presu nuna cárcel Francesa.

**Carlos** ye'l *[[seudónimu|nome de guerra]]* que-y dieron los sos collacios de la Organización pa la Lliberación de Palestina (OLP) coincidiendo col nome del presidente venezolanu de la época Carlos Andrés Pérez

## Referencies

## Enllaces esternos
*Revolucionariu de profesión, Carlos "El Chacal". Artículu en Mipunto.com
*Carta  del Presidente de Venezuela, Hugo Chávez empobinada a El Chacal, 3 de marzu de 1999.
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou**  foi un políticu francés, primer ministru (1962 - 1968), presidente de la República (ente'l 20 de xunu de 1969 hasta'l 2 d'abril de 1974) y Copríncipe d'Andorra (1969 - 1974).

## Referencies

## Enllaces esternos
Llinia llateral

Nos pexes la **llinia llateral** ye un órganu sensorial emplegáu pa detectar movimientu y el tremar nel agua d'alrodiu, lo qu'aida al pexe a evitar colisiones, a orientase en rellación a les corrientes d'agua, y llocalizar la presa. Les llinies llaterales davezu visibles como llinies seles que recuerren ca llau dende les cercaníes del opérculu (cadarma que cubre les branquies) hasta la base de la cola. Delles vegaes partes d'esti muérganu son modificaes como electrorreceutores, que son muérganos que detecten impulsos llétricos. Ye posible que vertebraos como los tiburones empleguen tamién les llinies llaterales pa detectar campos magnéticos. La mayoría de les llarves y dellos adultos d'anfibios tamién poseen esti muérganu.

Los receutores que componen la llinia llateral son los neuromastos, caún compuestu d'un grupu de célules ciliaes. Los cilios tan arrodiaos per una cúpula sobresaliente, d'ente 1/20 a 1/5 mm de llargu. Les célules ciliaes y les cúpules de los neuromastos tan davezu baxo un furacu visible nos pexes. Les célules ciliaes de la llinia llateral son asemeyaes a les célules ciliaes que s'atopen nel oyíu internu, amosando que la llinia llateral y l'oyíu internu comparten un orixe común.

Los teleósteos y eslasmobranquios tienen comúnmente **canales de la llinia llateral**, nos que los neuromastos nun tán direutamente espuestos al ambiente, pero atópense comunicaos per **poros de la canal**. Puen apaecer neuromastos adicionales en dellos llugares de la superficie corporal.

El desendolcu del sistema de la llinia llateral depende del mou de vida del pexe. Por exemplu, los pexes que son nadadores activos tienden a tener más neuromastos nes canales, y la llinia tará más lloñe de les aletes pectorales, lo que probatiblemente reduz la cantidá de "ruíu" que se xenera pol movimientu de les aletes.

Dellos crustáceos y cefalópodos tienen órganos asemeyaos.

## es

RutilusRutilusScalesLateralLine.JPG| Delles escames de la llinia llateral de rutilu (*Rutilus rutilus*)
PikeHead.JPG| Los pequeños furaquinos na tiesta d'esti lucio contién neuromastos del sistema de la llinia llateral. 
Scorpis violacea (Blue maomao).jpg|Llinia llateral visible en *Scorpis violacea*
African Clawed Frog.JPG| Xenopus laevis col muérganu la llinia llateral visible como llinies oblongues blanques.


## Referencies

* A.N. Popper and C. Platt, "Inner ear and lateral line", in *The Physiology of Fishes*, 1st ed. (CRC Press, 1993)
* N.A.M. Schellart and R.J. Wubbels, "The auditory and mechanosensory lateral line system", in *The Physiology of Fishes*, 2nd ed. (CRC Press, 1998)
Xuxa

**María da Graça Meneghel** más conocida pol nomatu de ***Xuxa***  ye una modelu, actriz, presentadora de televisión y cantante brasilana. 

*Xuxa* algamó ún de los más bultables ésitos de la televisión infantil nos países de fala castellana y portuguesa ente finales de la década de 1980 y entamos de los 90, especialmente col programa "El Xou de Xuxa" (1986-1992), de TV Globo y depués con "Xuxa Park" o "Xuxa", que s'emitieron y produxeron non solo en Brasil, sinón n'Arxentina, España o Estaos Xuníos, y que-y valieron el nomatu de "Rainha dos baixinhos" ("Reina de los baxinos").

Tien espublizaos una trentena de discos, de los que vendiera al rodiu de trenta millones de copies (27 d'elles en Brasil).

## Referencies

## Enllaces esternos
Dziecinów

**Dziecinów** ye una villa del noreste de Polonia, allugada ente Otwock. En 2007 tenía una población de 704 habitantes repartíos ente los sos 6 km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Muséu del Xurásicu d'Asturies

El **muséu del Xurásicu d'Asturies** (**MUXA**) ye un muséu allugáu na rasa de San Telmo, nel conceyu de Colunga.

El muséu naz cola idea d'apurrir una bayurosa amuesa dobre los dinosaurios qu'habitaron la zona d'Asturies au ta allugáu'l muséu y que dexaron la so güelga nos xacimientos d'icnites, protexíos pola llei como monumentos naturales.

## Edificiu

L'edificiu ye obra del arquiteutu Rufino García Uribelarrea, y ye la representación del contramolde d'una güelga de dinosauriu tridáctila.

La cubierta exterior ye de cobre y l'interior de madera con una esposición de 2.500 m² en dos plantes.

L'edificiu dispón de tienda y conseña.

## Esposición

La esposición desenvuélvese nes dos plantes del muséu y nel sótanu.
* Sótanu: Esta zona acueye servicios a visitantes, esposiciones temporales, investigación y talleres de trabayu.
* Primer planta: Agospia una muestra sobre'l Triásicu, Xurásicu y Cretácicu.
* Segunda planta: Acueye una amesa sobre la dómina posterior al Mesozoicu, cretácicu, xurásicu, xurásicu asturianu, triásicu y tiempu anterior al mesozoicu.

#### Xurásicu asturianu
La parte más importante del muséu intégrenla los fósiles provenientes de la costa asturiana. En 2006 el númberu de los restos cincaben los 8.000 fósiles xebraos en icnites (150), restos de vertebraos (200), fósiles vexetales (103) y fragmentos de troncos (11), asina como elementos d'invertebraos (más de 6.000).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial.
* Páxina sobre el museo.
Leprechaun

Un **leprechaun** na mitoloxía celta ye un tipu de Trasgu (mitoloxía) llariegu de la islla d'Irlanda o Éire en gaélicu, esti ser habitaba na islla enantes de la llegada de los Celtes. Como otres races mitolóxiques de la tradición irlandesa, los leprechauns son criatures de la natura y lo espiritual.

## Contestu
Lo mesmo que les fades del folclor irlandés pasen la mayor parte del tiempu faciendo zapatos, nun ye nengún secretu que los leprechauns dediquense a vixilar los sos calderos d'oru y otres ayalgues enterraes.

Cunta la lleenda que los homes puén compartir estes ayalgues, pero sólu si son abondo llistos como p'algamar a un leprechaun y forzarlu a entregai les sos alyalgues a cambéu de la llibertá. Nun ye fácil, yá que estos diminutos homes (toos son machos) son estremadamente llistos y suelen alcontrar la manera de tracamundiar los planes de los homes.

## Aspeutu
Les imáxenes modernes de los leprechauns, especialmente les que se ven cuando ta cerca'l día de San Patriciu, suelen amosar un home piquiñin vestiu de verde. Anque según cunta la tradición, yera posible velos vestios con chaqueta roxa de rellumantes botones platiaos, calzos azules o marrones, zapatos grandes con hebilles grueses de plata y sombreru de copa alta.

So altor varia ente los quince centímetros y daqué más de mediu metru, y puén tener cara de trastu y tamién ser melgueros. Munchos tienen barba y fumen en pipa. Cuando tienen xera, usen un mandil de cueru de zapateru y un pequeñu martiello col que fabriquen o arreglen pequeños zapatos de talla de fada.

Cunten que los leprechaun nun traten a les sos collacies fades muncho meyor que a los homes, yá que sólu yos faen un zapatu, enxamás el par completu.

## Etimolóxicamente
El nome "leprechaun" provién de la pallabra irlandesa *leipreachán*; anque munchos estudiosos camienten que la pallabra leprechaun provién del gaélicu *leith bhrogan* ello quier dicir "el que fai un zapatu". Quiciás la incapacidá de los leprechaun de facer un par completu de zapatos ye cenciellamente un puru descuidu, dacuando tan un pocu achispaos de tantu chumar sidra o cerveza.

## Personaxes asemeyaos
N'Asturies hai un personax rellacionao col leprechaun, ye'l Trasgu un duende llariegu que fai tracamundios poles cases. Representase como un home piquiñin y coxu de la pierna drecha, cola piel morena, vestiu de roxu con una montera picona collorada, tien un furacu na man esquierda.
Notros llugares d'Europa tamién ye conocíu como *gnomo*, *silfo* o *kobold* ente otros nomes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fada

Una **fada** (del llatín *fatum*: Fadu, destín) ye una criatura fantástica y etérea, personificada xeneralmente en forma de muyer fermosa, que ta protexendo la natura, productu del maxín, la tradición o les creencies y perteneciente a esi fantasticu mundu de los trasgos, ventolines, ñuberos, serenes y xanes que da color a les lleendes y tradiciones populares de toa Asturies. P'algamar el contautu con elles hai que desarrollar la visión etérea según les lleendes. La mayoria d'elles esnalen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bratislava

**Bratislava** (nome eslovacu anterior: *Prešporok*, *Prešpurek*, *Prešpurk*; alemán *Pressburg*, *Preßburg*; húngaru *Pozsony*) ye la ciudá más grande y capital d'Eslovaquia. Tien una superficie de 367,58 km². Ellí viven cerca de 426.000 habitantes (2005). La ciudá allúgase na saya del macizu Malé Karpaty, a la vera del ríu Danubiu. Ta dividida en 17 distritos urbanos (*mestské časti*).

La primera mención de Bratislava data del sieglu X.

## Cultura

Bratislava ye'l centru históricu cultural d'Eslovaquia. Por mor d'esti carácter multicultural, la cultura llocal ta influyenciada por varios grupos étnicos, incluyendo alemanes, eslovacos, húngaros, y xudíos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mitoloxía celta

La **mitoloxía celta** ye una serie de rellatos de la relixón y creencies de los celtes demientre la edá de fierru. Lo mesmo que otres cultures indoeuropees demientre esti periodu, los primeros celtes mantuvieron una mitoloxía politeísta y una cadarma relixosa. Ente'l pueblu celta n'estrechu contautu con Roma, como los galos y los celtíberos, ésta mitoloxía nun sobrevivió al imperiu romanu, debido a su subsecuente conversión al cristianismu y a la perda de sos idiomes d'orixe, inda irónicamente foi a travies de fontes romanes y cristianes, contemporánees, que conocemos detalles sobre sos creencies.

N'Asturies alcontramos un gran númberu de nomes d'esta mitoloxía na toponimia equí dalgunos exemplos: Lloxu (Uviéu), Llugones (Siero), Llugo de Llanera (Llanera); San Xuan de Beleño y Tarañes (Ponga); Deva (Xixón), Boudenaya (Salas); Tarañosdiós, Torañu, Táranu (Cangues d'Onís).

## Referencies

## Enllaces esternos
Albiones

Los **Albiones** yeren una tribu clasificada polos romanos como galaica, y allugaos según les fontes romanes, na estaya'l Navia-Eo (*Fluvium Navia*, anguaño Asturies), llendando arriendes con otres tribus galaiques como los Egobarros y Cibarcos y ástures como los Paésicos. Pliniu asítialos dientro'l *[[Conventus Lucensis]]* habitáu yá por galaicos onde s'alcontraba'l ríu *Navialbionis* (ríu los albiones):

>

Ún de los pocos restos arqueolóxicos d'esti pueblu ye la estela de Nícer, (alcontrada n'A Veiga, Asturies), fíu de Clutosu, princeps (xefe, principal) de los Albiones. El so únicu clan conocíu yera'l de los cariacos (A Corredoira, A Veiga).

El testu diz asina: «NICER/ CLUTOSI / C(astello) CARI / ACA / PRINCI / PIS AL /BIONX / M AN(norum)/LXXV / HIC S(itus) EST

## Bibliografía
*Celtas en Asturies, Alberto Álvarez Peña, ISBN 84-932070-4-7
*A cultura castrexa, Francisco Calo Lourido, ISBN 84-89138-71-0
*ASTVRES, Gran Enciclopedia Asturiana, ISBN 84-7286-339-5

## Referencies

## Enllaces esternos
Boroña

La **boroña** o **borona** ye un pan fechu con farina de maíz, ta estendíu per tol planeta principalmente nes zones onde'l cultivu del trigu nun ta masificáu. Ye un alimentu básicu en zones rurales nun desarrollaes.

Nel casu particular d'Asturies solía cocinase al fornu envueltu en fueyes de berces y a menudu tien en so interior embutíos, nesti casu llámase *Bollu preñao*.

## Carauterístiques
Amestao de farines de trigu (farina de trigu d'escanda) y maíz (2/3 de farina de maíz y el restu de farina de trigu) fai que'l color interior de la boroña seya de color mariellu claru. La masa suel ponese nun molde con forma de rectangulu inda güei en día suel tener forma según el molde. Na receta tradicional inclúi dientro de la masa dalgunos trozos de chorizu y diverses carnes ente elles la costiella. La masa ponse, xunto col molde nun fornu cocinandolu a temperatures relativamente baxes demientres toa una nueche.

## Preparación
Nun cuencu pondremos farina, a la que selemente diremos añadiendo agua tebio, na que disolveremos daqué de sal. Pocu a pocu diremos trabayando coles manes esta pastia hasta llegar a formar una masa homoxénea, que dexaremos reposar demientres un tiempu. Aína, untaremos con aceite o mantega un molde, onde meteremos primeru trozos de xamón, de tocín y ún o varios chorizos, y darréu la masa, poniendo'l molde al fornu hasta que la boroña s'alcuentre bien cocida.

## Referencies

## Enllaces esternos
Imbolc

L**'Imbolc** ye una de les cuatro festividaes del calendariu celta, ye'l ritual de la fertilidá, esta folixa conmemora a la diosa Brigit, y finaba na estación ivernal. Nesta celebración destaquen les cualidaes de la llume na llucha escontra'l fríu y los vientos que procedíen del norte. Entama'l 31 de xineru anque convencionalmente asociase col 1 de febreru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Brigit

**Brigit** o Brigida yera la fia de Dagda y hermana d'Angus. So nome provién d*'altor* y *eminencia*, ello quier dicir "La poderosa". N'antigua Irlanda yera la señora de la poesía, la adivinación y la sabiduría. Taba rellacionada col Sol, el llume y la fertilidá. Protexía a los guerreros y echaba un gabitu a los artesanos, pastores y llabradores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Egobarros

Los **Egobarros** yeren una tribu galaica dientro la dixebra romana del *[[Conventus Lucensis]]*. Allugábense a la riba del ríu Eo llendando colos tamién galaicos Albiones y Cibarcos.
Cibarcos

Los **Cibarcos** yeren una tribu galaica qu'habitó la estaya asitiada ente l'actual Lugo y Asturies. Facíen llende coles tribus de los albiones al oriente y colos egobarros al occidente.

Créyese qu'habitaben la estaya llitoral del Navia-Eo.
## Ver tamién

* Galaicos Lucenses
Beltane

**Beltane** o **Beltaine** (en gaélicu *Bon llume*) ye una fiesta dedicada al dios Belenos, dios solar veneráu polos pueblos celtes de la península Ibérica. La so celebración entama'l 1 de mayu, ye la fecha que marcaba l'entamu de la temporada de branu pastoral cuando les veceres se llevaben hacia les brañes. Demientres el Beltane, amás d'apañar la rosada los celtes tamién apañaben les flores del sabugu. Estes colocábense dempués nes puertes pa protexer de los malos espíritus a les xentes.

## Beltane n'Asturies
N'Asturies mientres tol mes de mayu los mozos de los pueblos talen l'árbol más altu de les cercaníes y sémenlu na metá del pueblu, onde conviértese nel centru de la folixa. Ye una bienvenida a la primavera asemeyada al Maypole inglés.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rosada

La **rosada** ye vapor d'agua condensao que s'esparde pela nueche peles cases y pelos praos, dexando esti fenómenu un rastru de llentura al so pasu.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Mariano Rajoy Brey

**Mariano Rajoy Brey**  ye un políticu español, presidente del gobiernu d'España ente'l 21 d'avientu de 2011 y el 2 de xunu de 2018 . Tamién foi Ministru del Gobiernu d'España en delles estayes entre 1996 y 2003 y Vicepresidente del Gobiernu de 2000 a 2004. Depués de dexar la política recuperó'l volvió a la so plaza de rexistrador mercantil.

## Referencies

## Enllaces esternos
Partíu Comunista de la Xunión Soviética

**Partíu Comunista de la Xunión Soviética** (**PCXS**; en rusu *Коммунистическая партия Советского Союза*, *КПСС*) foi'l nome usáu polos socesores de la estaya bolxevique del Partíu Obreru Socialdemócrata Rusu dende 1952 hasta 1991, anque les pallabres *Partíu Comunista* taben presentes nel nome dende 1918, fecha na que entamó a llamase *Partíu Comunista Rusu Bolxevique*. En 1925, cola Xunión Soviética acabante de formase, convirtióse nel *Partíu Comunista de los Bolxeviques de la Xunión*. Y en 1952 simplificóse a *Partíu Comunista de la Xunión Soviética*.

El PCXS yera un partíu comunista, entamáu sobro la base del centralismu democráticu.Un añu dempués de la fundación de la Unión Soviética, en 1923, el partíu convirtióse oficialmente nel únicu partíu llegal. L'órganu de gobiernu del PCXS yera'l Congresu del Partíu que orixinalmente yera convocáu añalmente, pero col tiempu les sos xuntes fixéronse menos frecuentes, especialmente mientres el gobiernu de Josif Stalin. Los Congresos del Partíu escoyeríen un Comité Central que, pela so parte, escoyería un Politburó. Con Stalin, la posición más poderosa nel partíu yera la de secretariu xeneral, quien yera escoyíu pol Politburó. En 1952 el cargu de secretariu xeneral convertir en primer secretariu y el Politburó en Presidium antes de volver a los sos antiguos nomes sol mandatu de Leonid Brézhnev en 1966. Tras formase la *[[Tercer Internacional|Tercera Internacional]]* o Komintern, la estructura marxista-leninista del PCXS copiáronla los demás miembros.

De mientres tola historia de la Rusia soviética y de la XRSS, el Partíu Comunista foi'l partíu gobernante y mayoritariu. Ye por esto que, la historia del PCXS y la de la XRSS entrecrucen y solapanse.

Dexó d'esistir tres l'intentu de golpe d'Estáu en 1991 y foi asocedíu pol Partíu Comunista de la Federación Rusa (PCFR), segunda fuerza política en Rusia, y polos partíos comunistes de les agora independientes exrepúbliques soviétiques.

## Referencies

## Enllaces esternos
Danza prima

La **danza prima** ye un baille tradicional asturianu que faen delles persones agarraes de les manes moviéndose en corru a compás. Munchos estudiosos apunten que ye d'orixe célticu pola forma del baille y so antiguedá. Trátase d'una danza coleutiva na que les persones ellí presentes formen un gran corru baillando al son de la música, con un pasu mui cenciellu, un pasín alantre y otru atrás, moviéndose nel sen contrariu a les manes del reló, siempre con gran solemnidá. Hai munches dances primes n'Asturies anque les más importantes pola gran tradición son cuatro. Estes cuatro tienen llugar en distintos conceyos asturianos, y denomínense col nome del santu o santa del día en que se celebra so onomástica y son la de San Xuan (Mieres del Camín), San Pedro, Santa Ana y Carmen. N'ocasiones tamién se danza'l día de San Agustín llamándose por tanto danza de San Agustín (Avilés).

## Referencies

## Enllaces esternos
La Divina Comedia

***La Divina Comedia*** (tamién nomada ***La Comedia***) ye un poema teolóxicu escrito por Dante Alighieri. Desconozse la fecha na que s'escribió anque les opiniones más reconocíes aseguren que'l *[[Infiernu]]* pudo componese entre 1304 y 1307 o 1308, el *[[Purgatoriu]]* de 1307 o 1308 a 1313 1314 y pa finar, el *[[Paraísu]]* de 1313 o 1314 a 1321 (fecha na que muerre Dante). Considérase que la redaición de la primer parte alterose cola del *Convivium* y *De Vulgari Eloquentia*, mientres que *De Monarchia* pertenecería a la época de la segunda o tercera etapa, atribuyendo ensin dudies a la última la de dos obres de menor empeñu: la *Cuestión de l'agua y la tierra* y les dos églogues escrites en rempuesta a poemes de Giovanni del Virgilio.

## Referencies

## Enllaces esternos
Banshee

Les **banshees** (del gaélicu *bean sí*/('bænʃiː), ello quier dicir "muyer de los sucos") formen parte del folclor irlandés dende'l sieglu VIII. Trátase d'unes criatures que, cunten les lleendes, que se-yos apaecen a un irlandés enantes de morrer dalgún pariente cercanu. Formen parte de la familia de les fades.

Nun son criatures malvaes nin dañines, anque sos inquietantes glayíos les fai apaecer abondo pantasmagoriques. El rasgu físicu más distintivu son los güeyos, que tórnense-yos d'un color encarnáu encesu tres sieglos de llorar por quienes amaron y polos que guardaron llutu. Suel describíse-yos como muyeres altes y estremadamente delgaes, con una manta flotante de guedeyes blanques, un vistíu verde y una manta buxa con capiella. Anque dacuando puen apaecer baxu la forma d'una vieyina melguera o d'una fermosa rapaza de cabellos doraos vistida de roxo.

Cada banshee dedicábase únicamente a una de les grandes families irlandeses, a les que sirvíen demientres sieglos y sieglos, inda namás apaecen cuando un miembru de la familia ta al cabu morrer.

A la fin díxose que les banshees amosaben so respetu haza los difuntos berrando llastimeramente baxo la ventana del moribundu, a vegaes esnalando polos aires hasta dellos pisos d'altor pa poder facelu.

Les banshees tamién puen permanecer a cierta distancia, una figura solitaria que mos anuncia la muerte pasiando polos sucos qu'arrodien les cases de les families o sentada sobro una muria de piedra. A vegaes nun ye visible, pero los sos glayíos penetrantes nun dexen llugar a dubies respeutu a so presencia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lugnasad

**Lugnasad** o **Lughnasadh** quier dicir "*recuerdu de [[Llugh]]*" ye una de les festividaes celtes más importantes. Celébrase'l primer día d'agostu. La so conmemoración marca'l primer día de l'andecha, momentu de pañar lo semao y cuentes de los beneficios del añu. Amás simboliza'l matrimoniu del dios Llugh cola tierra.
Ruenes

**Ruenes** ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu d'El Valle Altu de Peñamellera. La so parroquia s'esparde per , y nella viven . 

Ruenes tien tres cases sollariegues: "La Portilla" y "La Torre", con escudos nobiliarios de los Mier; y, nel barriu La Collá, "El Palación", con escudos de los Mier, los Estrada y los Noriega. Tamién destaquen la ilesia parroquial de Ruenes, del sieglu XVI; la capiella Samartín, anguaño argayada, n'El Cau; la capiella Santana, anguaño desaparecida, en La Collá; y la capiella d'El Ríu, d'orixe medieval, magar que nesta dómina pue datase como del sieglu XVI. Ye precisamente nesi barriu d'El Ríu ú se celebra una romería n'honor de la *Virxe del Monte* al caberu d'agostu. La otra fiesta celébrase nel nuedu principal (Ruenes) el 15 d'agostu y ta dedicda a la *Virxe de l'Ascensión*. En cuantes a l'arquiteutura de los sieglos XIX y XX, son destacables delles cases de calter indianu o señoriales, principalmente en Ruenes, como *Villa Elena*, pero tamién nos barrios de Tresendín y La Pesa.

Mención aparte merez la bayura de molinos qu'había na parroquia y que s'esparcen pelo llargu de los abondantes ríos que, dende los pies del Cuera, baxen con fuercia hasta'l ríu Ḥana. Güei tovía puen vese abondo d'ellos, magar que'l so estáu seya ruinosu.

La bebida típica ye la sidra. Pa ellaborala Ruenes tien dellos llagares d'usu comunal o familiar, magar que munchos menos de los qu'esistíen nes dómines pasaes.

El deporte por escelencia son los bolos. En Ruenes xuégase la modalidá palma (o birle), magar que con regles distintes al restu los pueblos, y ello porque ta xusto nel llugar onde s'amiesten esta modalidá y la cuatriada. Esisten dos boleres, una en Ruenes y otra n'El Ríu.

Nos sieglos XIX y XX esplotáronse los yacimientos de fierro que salpiquen les cuestes del Cuera y que ya veníen usándose dende, polo menos, el sieglu XVIII. En 1970 cesó del tou l'actividá minera dexando una güelga imborrable tanto nel paisaxe físicu como na memoria coleutiva de la parroquia. El pieslle de les mines aceleró vertixinosamente la despoblación del pueblu.

Ruenes, dende'l sieglu XIX, foi un sitiu de salida d'emigrantes, primero pa Cuba, EEXX y Méxicu; y, yá na dómina de los años 60, pa zones urbanes asturianes y del restu d'España, pa Europa y tamién p'América (Méxicu principalmente). A resultes d'ello, anguaño tien una población pervieya. Les actividaes más comunes son la ganadería, la construcción y los servicios, sobre tóo la reconversión de cases y cuadres n'hoteles y apartamentos turísticos.

Ruenes nómase la "Capital del Cuera" por ser el pueblu con mayor dominiu de pastos n'esti monte oriental asturianu.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos

*Noticies de Ruenes: coses del pueblu de Ruenes y la so xente  (asturianu y castellano)
Estornín

L**'estornín pintu** (***Sturnus vulgaris***) ye un páxaru de tiesta pequeña, picu cónicu, mariellu, cuerpu escurciu con plumax prietu de reflexos verdes y morados y pintes blanques, esnales y cola llargues y pies bermeyos. 

Mide unos 22 cm de llargor dende'l picu a lo cabero la cola, y 35 d'envergadura. Esta ave vive en bandaes y aliméntase nel suelu, metiendo'l picu pente la yerba pa llocalizar inseutos y llimiagos. Tamién picotea los restos de comida y vive ensin problemes nes ciudaes. Suel añerar nos toyos los tueros, pero tamién aprópiase de ñeros fechos pol home pa otros páxaros. Tien la capacidá d'imitar los soníos del so entornu ya incluso deprendelos.

L'estornín ye ñativu d'Eurasia, pero foi introducíu nel sur d'África, América del Norte, Australia y Nueva Zelanda. Por ser tan adaptable, en munchos llugares convirtióse nuna andaz. En delles ciudaes, milenta d'estorninos aporten del campu en grandes brañaes peles tardes p'anochar nos árboles o debaxo les pontes, lo cual provoca un gran espectáculu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llugh

**Llugh** ye un dios celta que nun tien función porque representa toes elles, Llugh ye'l señor de les artes. Dizse tamién que naide yera capaz de soportar el rellumar del so rostru. De fecho'l so nome provién d'una pallabra indoeuropea que quier dicir "blancu, rellumante", pero tamién "cuervu" animal col que ta viculáu. El so arcu yera'l mesmu arcu la vieya y la so llanza daba siempre nel oxetivu.
Llugh ye'l fiyu de Cian y Eithne, tamién ta emparentáu colos Fomoires por so güelu maternu Balor.

## Cristianización
Según dellos estudiosos, la historia de San Llorienzo sirvió pa la cristinianización del dios Llugh.
El festival paganu que se realizaba a principios del mes d'agostu (Lughnasa, pronunciao *lunasa* ye'l nome del mes d'agostu n'Irlanda).

En Lyon (Francia) realizábase una gran fiesta de tres nueches pa Llugh, que foi reemplazada pol festival de Saint Laurent, tamién de tres díes (dende'l 10 d'agostu).

## Referencies

## Enllaces esternos
Deià

**Deià** ye un conceyu nes Islles Baleares, en Mallorca. 

Tien una población de  y una superficie de 15 km².

## [[Idioma|Idiomes]]
La variante del **[[catalán]]** que se fala ye'l **mallorquín**. 

Los idiomes foriatos más falaos son el castellanu, l'inglés y l'alemán.

## Referencies

## Enllaces esternos
* (en catalán, castellanu y inglés)
*Informacion del Institutu des Islles Baleares (en catalán)
Samain

**Samain** o **Samhain** (*fin del branu*) ye una festividá d'orixe celta celebrada la primer nueche del añu nuevu celta. Según la tradición, demientres los trés díes que duraba la celebración los vivos podríen entrar en contautu colos muertos. Nesti primer día de payares, Dagda xuniase con Morrigan señora de los pantasmes, esta diosa da-y a Dagda les indicaciones necesaries pa poder vencer a los Formoré.

## Samhain n'Asturies
Esta fiesta conozse pol nome del *[[Halloween]]* anglosaxón, y les calabaces afuracaes que nun son más que los restos de la cultura celta que pervivió nos pueblos del arcu atlánticu y que yá n'Asturies yeren colocaes nos güertos y cruces de camín dende va sieglos.

L'obispu Guevara nel sieglu XVIII faise ecu de les xintes mortuories o conmemoratives n'honor al fináu que se realizaben dientro de la ilesia demientres l'entierru. Esto nun ye más qu'otra reminiscencia de los banquetes funerarios ofrecíos polos paganos indoeuropeos. En siendo torgada esta costume por Alfonsu X *El sabiu*, na creyencia de que los muertos participaben na xinta pervivió na Galiza pese a los intentos por erradicala, tresformandose nel nomáu *pan de les ánimes* que yera cociu y repatíu ente los asistentes al funeral, dándose más tarde a los probes del pueblu nuna versión cristianizada y que güei nun ye más qu'una ofrenda floral y llimpieza de les sepultures nel Día de Tolos Santos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nueche de San Xuan

La ** Nueche de San Xuan** ye una fiesta d'orixe paganu que coincide col solsticiu de branu. Tratábase de celebrar el fenómenu astronómicu pa da-y "fuercia al Sol", yá que dende esos díes diben siendo menos les hores de lluz. Tamién se trataba d'allonxar los malos augurios cola quema de coses vieyes, cola llegada del cristianismu púnxose-y el nome de San Xuan Bautista pa llograr un averamientu a les cultures paganes.

Anguaño ye una fiesta mui popular per tol mundu anque seya d'orixe européu.

## Nueche de San Xuan n'Asturies
N'Asturies hai gran bayura de ritos rellacionaos con esta folixa: arriendes de la foguera, alrodiu la que se bailla la danza prima en sen contrariu a les manes del reló (escontra'l pasáu), y que tien de saltase perriba un númberu impar de vegaes, l'enramáu la fonte pa les xanes, cuayada (pa que coman los xaninos, pues les xanes nun tienen lleche y en casu de nun tener cuayada van cambiar al so fíu por un humanu), una aguya (pa que la xana cosa col so filu d'oru) y un tortu, pa que coma. El poner el ramín de trébole nel balcón la namorada ("al coyer el trebole los mios amores van" diz el canciu). Coyer la Flor del Agua, el primer agua d'esi riscar, que xeneralmente se coyía de la rosada, nos praos. Intentar aldovinar el futuru con clara de güevu. Recoyer plantes melecinales y/o máxiques que tienen en San Xuan más poder. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Cabrales

La **bandera de [[Cabrales]]** (Asturies) ye rectangular. Únicamente tien un color de fondu, el verde, y tien l'escudu del conceyu centráu.

## Ver tamién
* Escudu de Cabrales
* Banderes d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Cabrales

**L'escudu de [[Cabrales]]** foi diseñáu por heraldistes, igual que se fizo pa otros conceyos asturianos. Nun tien una sanción llegal por parte del ayuntamientu, anque ye emplegáu pol conceyu de forma normal.

La cruz de la Victoria, ye un motivu mui utilizáu, a la hora de facer escudos por mor del so significáu históricu.

El so escudu ye:

N'azur, cruz de la Victoria n'oru con piedres precioses. Debaxo un árbol con dos cabres a los pies y enriba les peñes un osu de color prietu.

Al timbre corona del Príncipe d'Asturies.

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Grupos Antiterroristes de Lliberación

Los **Grupos Antiterroristes de Lliberación** o **GAL** foron una agrupación terrorista española. Facien terrorismu d'estáu escontra ETA y el so entornu. Foron creados y dirixios dende Ministeriu del Interior español, entos dirixíu pol gobiernu del Partíu Socialista Obreru Español demientre'l gobiernu de Felipe González.

## Actuaciones
Los GAL tuvieron activos dende 1983 a 1987 asesinando a 27 persones. Actuaron principalmente nel País Vascu francés, anque tamién secuestraron, torturaron y cometieron delitos económicos en otres partes d'España. Los sos atentaos yeren dirixios escontra militantes de ETA, pero tamién escontra xente que nun taba rellacionada col terrorismu.
Ente los asesinatos tan los casos de José Antonio Lasa y José Ignacio Zabala n'ochobre de 1983 y el secuestru de Segundo Marey pocu tiempu dempués marcaron l'entamu del terrorismu de los GAL.

## Condenes
Dalgunos de los condergaos pol Tribunal Supremu foron:

*José Barrionuevo, Ministru d'Interior, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 10 años de cárcele y 12 de inhabilitación absoluta. 

*Rafael Vera, Secretariu d'Estado pa la Seguridá, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 10 años de cárcele y 12 de inhabilitación absoluta. 

*Ricardo García Damborenea, Secretariu xeneral del PSOE en Vizcaya, por secuestru, a 7 años de cárcele y 7 de inhabilitación. 

*Francisco Álvarez, Xefe de la Llucha Antiterrorista, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 9 años y seis meses de cárcele y 11 de inhabilitación. 

*Miguel Planchuelo, Xefe de la Brigada de Información de Bilbao, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 9 años y seis meses de cárcele. 

*José Amedo, Subcomisariu de la policía, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 9 años y seis meses de cárcele. 

*Julián Sancristóbal, Gobernador civil de Vizcaya, por secuestru y malversación de caudales públicos, a 10 años de cárcele y 12 de inhabilitación absoluta. 

*Michel Domínguez, Policía, por cómpliz del delitu de secuestru, a 2 años, cuatro meses y un día de cárcele, ya inhabilitación pol mesmo tiempu. 

*Enrique Rodríguez Galindo, Xeneral de la Guardia Civil, por detención illegal y asesinatu de Lasa y Zabala, a 75 años de cárcele ya inhabilitación. 

*Ángel Vaquero, ex Teniente Coronel de la Guardia civil, por detención illegal y asesinatu de Lasa y Zabala, a 69 años de cárcele ya inhabilitación.

*Julen Elgorriaga, ex Gobernador civil de Guipúzcoa, por detención illegal y asesinatu de Lasa y Zabala, a 71 años de cárcele ya inhabilitación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Brenga Astur

**Brenga Astur** ye un grupu de música que ñaz en 1994, col enfotu nel aniciu'l camín ye esparder el conocimientu de la denomada música celta d'orixe asturianu. 

## Componentes

**Fernando Montes**: Gaita asturiana en Si bemol de tres roncones, whistle, panderos asturianos, voces, ixuxús. 

**Xabel González**: Cordión, teclaos. Formó parte del grupu folclóricu L'Alborá del Centru Asturianu de Madrid col qu'algamó dellos premios y grabó un discu. Escolín de l'academia Gelop, onde deprendió a tocar la cordión.

**Pindy Díaz**: Gaita asturiana en Si bemol de tres roncones, whistle. Formóse como gaiteru na Banda Gaites de Villaviciosa dirixía por José Ángel Hevia, cola qu'asoleyó la grabación del discu Gaiteros de Maquilán. Foi miembru fundador al entamar la Banda Gaites Villa de Mieres, dirixía por Jorge Areces, así como del grupu folk Dubrám. Collaboraor permanente nos conciertos y grabaciones col músicu y guitarrista Jorge Salán. Actualmente ye'l gaiteru y flautista del grupu Taranus.

**Jorge Mochales** (fallecíu'l 5 de marzu de 2007): Whistles, mandolina, voces. Flauteru que tocó n'abondos grupos de música folk, como Dagda, Keol, etc.

**Tito Ruano**: Batería, percusiones. Tocó en grupos como Kaelia, Malcoln, colos que grabó dellos discos.

**Pachu Cuesta**: Bouzouki. Andechó con otres munches formaciones y ye compositor de música folk.

**Javier Monteagudo**: Guitarres acústiques, mandolina. Polifacéticu y prestixosu instrumentista qu'entamó con munches bandes folk, como por exemplu Balbarda, cola que inda sigue andechando.

**Paco Calero**: Baxu llétricu. Músicu qu'entamó nel mundiu'l rock, onde andechó col grupu Setiembre y con Miguel Oñate, asina como del mundiu folk integráu en Kaelia.

**Marta Arbás**: Voces, Panderos y panderetas. Componente de los Son D'Arriba y más tarde voz en el grupo XAREU entre otros

**Marta Elola**: Voces, panderos asturianos, bodhran.Cantantes del folk asturianu, con andeches en grupos comu Xuacu Amieva, Muyeres, Vezos, Anabel Santiago, etc.

**Juan Oliver**: Gaita asturiana. Participa na grabación del primer discu Raigaños Celtes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de bienes d'interés cultural d'Asturies

Los **Bienes d'interés cultural d'Asturies** son aquellos elementos qu'arriendes de la *Llei 16/1985, de 25 de xunu, del Patrimoniu Históricu Español* (o llexislación del Principáu d'Asturies) tienen la condición de **[[Bien d'Interés Cultural]]** (BIC). N'Asturies son los que vienen darréu:

## Referencies

## Enllaces esternos

*Llistáu de los Bienes d'Interés Cultural (BIC) ya Inventariu de Patrimoniu Cultural 
* Llistáu de BICs declaraos hasta xunetu de 2024: https://www.asturias.es/documents/217090/2538140/Listado-de-bienes-de-interes-cultural-de-asturias.pdf/a84a310c-f0c3-fdf9-9d44-c01f673c707b?t=1711545774297
*Grupu en Flickr con semeyes de los monumentos
Ángulu obtusu

En xeometría, un **ángulu obtusu** ye un ángulu de más de 90 graos sesaxesimales, o lo que ye equivalente, de más de 100 graos centesimales o de más de &pi;/2 radianes.

## Ver tamién
*Ángulu agudu
*Ángulu llanu
*Ángulu reutu

## Referencies

## Enllaces esternos
Puntu mediu

**Puntu mediu** ye'l puntu que dixebra a un segmentu en dos partes iguales.

El puntu mediu d'un segmentu, ye único y equidista de los estremos del segmentu. Cumpliendo esta cabera condición, pertenez a la mediatriz del segmentu.

La fórmula pa determinar el puntu mediu d'un segmentu nel planu, con coordenaes: (x1,y1) y (x2,y2) ye:
[(x1+x2)/2]+[(y1+y2)/2]

### Construción del puntu mediu cola regla y el compás

## Ver tamién
*Xeometría plano
*<big><big>·</big></big> pal signu diacríticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Puntu mediu (escritura)

Denómase **puntu mediu** a una de les desemeyaes menes de puntos qu'esisten a una altitú media del espaciu d'un carauter, tal como s'amosa na siguiente tabla. Según el contestu, sirve de puntuación o de diacríticu.

## Ver tamién
* Puntuación

## Referencies

## Enllaces esternos
Retorrománicu

El **retorrománicu** ye l'enxeme de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, na antigua provincia romana de Retia.

Los sogreyos y les sos llingües principales son los vinientes:

* Friulanu
* Ladín
* Réticu o romanche
** Engadín; dacuando ta consideráu como variante especial del réticu y otres vegaes como un enxeme col ladín

## Wikipedies d'esti grupu
* Réticu.
* Friulanu.
Diacríticu

Un **signu diacríticu** ye un signu gráficu que confier a los signos escritos (non necesariamente lletres) un valor especial.

Son **diacríticos**, por exemplu: los acentos ortográficos, la diéresis, los signos emplegaos nel alfabetu fonéticu, como l'acentu circunflexu ( ^ ) o la nasalización ( ~ ), la vírgula de la *[[ñ]]*, la cedilla ( ¸ )
, la colina ( ˛ ), la coma ( , ), el doble acentu agudu, ( ˝ ), el carón ( ˇ ), el curtiu ( ˘ ), el macrón ( ˉ ), l'aniellu ( ˚ ), el puntu ( . ) y el garfiu ( ̉ ).

## Ver tamién
* Fonoloxía
* Fonética
* Alfabetu Fonéticu Internacional

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulu agudu

En xeometría, l**'ángulu agudu** ye un ángulu de menos de 90 graos sesaxesimales, o lo que ye equivalente, de menos de 100 graos centesimales o de menos de &pi;/2 radianes.

### Ver tamién
*Ángulu
*Ángulu obtusu
*Ángulu llanu
*Ángulu reutu

## Referencies

## Enllaces esternos
Vírgula

La **virgula** ye un «*signu ortográficu d'aldéu a una coma, rasguillu o trazu*; **p. ex.,** *l'apóstrofu, la [[cedilla]], la tilde de la [[ñ]], etc.*». Na so aceición más avezada, trátase del símbolu «**~**» , la tilde de la lletra «ñ».

Tien como correspondencia nel códigu ASCII 126 y otra miente d'obtenelu ye usando **AltGr+4**. Pal cuatro que ta enrriba de les tecles alfabétiques pue ser necesario facelo dos vegaes o facelo una vegada y calcar l*'espaciu*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Denominación d'orixe protexida

**Denominación d'orixe protexida** (D.O.P) ye un tipu d'indicación xeográfica aplicada a un productu agrícola o d'alimentación cuya calidá y carauterístiques debense fundamentalmente al mediu o la zona xeográfica na que ta fechu, tresformáu o ellaboráu.
Ello ye una calificación qu'emplegase pa protexer llegalmente ciertos alimentos que se producen nuna zona determinada, escontra productores d'otres zones que quisieren aprovechar el bon nome que tienen los orixinales, nun llargu tiempu de fabricación o cultivu.

## Denominaciones d'orixe protexida d'Asturies
*Producción Agraria Ecolóxica del Principáu d'Asturies
*Quesu d'Afuega'l Pitu. 
*Quesu Cabrales
*Vinu de Cangas
*Quesu Casín
*Choscu de Tinéu
*Faba Asturiana
*Quesu de Gamonéu
*Sidra d'Asturies
*Ternera Asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos
Sabores Mitolóxicos d'Asturies  En Castellan.
Choscu

El **choscu** ye un embutíu curiau y afumáu en ciegu de gochu. Los ingredientes qu'empleguense na ellaboración son 80% como mínimu de testera de llombu y 15 % mínimu de llingua, sal, pimentón y ayu. La tripa que sírve como cobertura del chosco ye'l ciegu del gochu, d'ende so forma redondeada ya irregular. 
El color carauterísticu ye'l arroxáu, más o menos intensu según la carne utilizada y la concentración del pimentón. So sabor ye agrindulce con un sele afumáu. 

## Conceyos Productores

Amás de Tinéu formen parte de la Indicación Xeográfica Protexida los conceyos de:

*Allande
*Miranda
*Cangas del Narcea
*Salas
*Somiedo
*Valdés
*Villayón

## Referencies

## Enllaces esternos
*Chosco, el embutido asturiano mas original
Tim Staffell

**Timothy Staffell**, '"*Tim*" , ye un cantante, guitarrista y artista visual del rock. Foi miembru del grupu de música blues-rock 1984 y más tarde de Smile, banda que incluyía'l guitarrista Brian May y al batería Roger Taylor, y que, tres la marcha de Staffell, incorporó a Freddie Mercury y John Deacon pa formar la banda Queen. Staffell y May co-escribieron el cantar "Doin' Alright," que incluyóse por Queen nel so primer álbum. Tres un tiempu liderando Smile Staffell axuntóse al grupu Humpy Bong y depués al grupu de rock progresivu esperimental Morgan, cola qu'asoleyaron los álbumes Nova Solis y Brown Out (depués retitulao The Sleeper Wakes). Depués de Smile, convirtióse nun guitarrista a tiempu completu, daqué que nun pudo facer en Smile debio a la presencia de Brian May, quien ya facía les veces de guitarrista.

Staffell más tarde decidió sacase la carrera de diseñador y modelista, animador y direutor publicitariu, creando modelos (ente otros proyeutos) pa la adautación de la BBC de *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* y, pa les series inaugurales, foi nomáu xefe de la seición de diseñu de vestuariu pal programa de televisión pa neños entituláu *Thomas The Tank Engine*.

En 2001, Staffell tornó a la música d'escena con una nueva banda de blues-funk nomada aMIGO, que tomó inspiraciones de les músiques folk, música llatina y rock. Fasta güei tienen asoleyáu ún trabayu d'entamu (en 2003), axuntándo-y nueves versiones regrabaes de cantares pasaos ("Earth" y "Doin' Alright") de l'antigua Smile, interpretaos col d'aquelles collaciu de banda Brian May a la guitarra y voz. 

Tim ta agora trabayando nel *Mountview Academy of Theatre Arts* de cabezaleru de Taller de Construcciónas a nivel d'interinu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web de Tim Staffell
Corripu

El **corripu** ye'l sitiu onde puen guariase los gochos, oveyes o tamién pueser de piedra de mampostería,y en forma circular y usase pa echar les castañes col oriciu pa qu'abran.

Esto fízose pola necesidá de conservar les castañes hasta unos meses dempués de la recoyida, una vegada almacenaes dientro la corripia cubríense con blimes, pa que conservasen la llentura óptima evitando que se sequen. Cuando s'abría la corripia solía acompañase d'una folixa conocida como magüestu, na que se faen les castañes asaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cecil Rhodes

**Cecil John Rhodes**  foi un políticu d'ideoloxía imperialista y empresariu británicu, fundador del estáu de Rhodesia (anguaño Zimbabue y Zambia) y de la compañía Dee Beers.

## Referencies

## Enllaces esternos
Stanisław Ulam

**Stanisław Marcin Ulam**  foi un matemáticu polacu que participó nel proyeutu Manhattan y propunxo'l diseñu Teller-Ulam de les armes termonucleares. Tamién inventó la propulsión nuclear a pulsu y desarrolló un númberu de ferramientes matemátiques na teoría de númberos, teoría de conxuntos, teoría ergódica y topoloxía alxebraica. Más de too ye conocíu por ser coautor (con Nicholas Metropolis) del Métodu de Montecarlu.

## Referencies