open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cueva del Pindal

La **cueva del Pindal** ye una cueva prehistórica del norte d'España, que s'asitia nes proximidaes de la llocalidá de Pimiango (conceyu de Ribedeva), nel estremu oriental del Principáu d'Asturies. Tien una planta llinial na que s'estremen dos sectores: l'oriental, abiertu al públicu, y l'occidental, d'accesu acutáu. Esta cueva tien unes pintures rupestres conocíes yá dende 1908. Ta incluyida na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco dende xunetu de 2008, dientro del sitio «Cueva d'Altamira y arte rupestre paleolíticu del Norte d'España» (n'inglés, *Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain*). Amás ta declarada como bien d'interés cultural **(RI-51-0000271)** dende'l 25 d'abril de 1924.

## Xeoloxía
El sustratu xeolóxicu de la redolada data del Paleozoicu, atopándose roques cuarcíticas de la Formación Barrios (Ordovícicu), la socesión detrítica de la Formación Ermita (Devónicu) y les formaciones carbonataes de la Caliar d'Alba y Caliar de Barcaliente, sobre la cual desenvuélvese tol complexu cársticu.

## Xeomorfoloxía
La xeomorfoloxía de la redolada de la cueva resulta de l'actuación de dellos procesos:

* *Mariñes*. Reparar dos antigües plataformes de abrasión remanecíes por procesos tectónicos y/o descensu del mar que son la Rasa II de Pimiango (160 m), asitiada al norte y que s'asitia sobre la cuarcita de Barrios; y la Rasa I (50 m), asitiada al sur, que s'asitia sobre la caliar de Barcaliente.

* *Enchentes*, qu'aniciaron l'apaición de cuenques y abanicos enchentes nel frente norte de la Rasa II de Pimiango.

* *De gravedá*. Depósitos de gravedá (cayida de roques más reptación) qu'aniciaron derrubios nes fasteres de les cuenques enchentes y na zona del frente de la Rasa II de Pimiango.

* *Cársticos*. Dolinas, rellenos de materiales insolubles de la caliar y un valle ciegu formáu por coalescencia de delles dolinas sobre la Rasa I de Pimiango, so la cual allúgase la cueva.

La esistencia de anisotropias (diaclasas, falles) favorez a la infiltración de les agües superficiales y de los calces próximos, que xuntes formen agües agresives qu'eslleen les roques de litoloxía carbonatada, xenerando asina cueves soterrañes.

La cueva del Pindal caracterízase principalmente por desenvolver formes fluviokársticas (destacando roof pendants), de gravedá (destacando los depósitos de colapsu) y de precipitación química según gran cantidá de espeleotemas (estalactites, estalagmites y columnes).

## Pintures rupestres
La mayoría de les representaciones tán asitiaes nos paneles de la derecha de la cueva. Hanse documentáu en distintes investigaciones la esistencia de 13 bisontes, 8 caballos, una venada, un venáu y unos estiles aisllaos, un mamut y otres figures non reconocibles.

Esisten tamién abondosos signos de color coloráu como puntos, trazos, trazos paralelos y figures claviformes.

## Ver tamién
* Bienes d'interés cultural d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
*
Cueva del Tebellín

La **cueva del Tebellín** ta asitiada na llocalidá de Bricia, na parroquia de Posada nel conceyu asturianu de Llanes.

La cueva ta asitiada dientro del complexu del Cuetu la Llera.

La cueva contién pintures rupestres. Estes pintures tán formaes por signos claviformes de color coloráu qu'en dalgún casu tienen un llargor d'un metro venti. Pertenecen al estilu IV antiguu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cueva escura

La **Cueva escura** ta asitiada na parroquia d'Ania, xunto al ríu Andayón, nel conceyu asturianu de Les Regueres. 

Trátase d'un cuévanu con doble entrada na que s'atopen restos de los periodos magdaleniense cimeru y aziliense. La cueva ta ente les d'El Palombu y Safoxó lo que fai abarruntar de la evidencia d'una comunidá interrelacionada pola proximidá de dambes cola primera.

Na cueva escavada mientres la segunda metá de la década de 1970 por José Manuel Gómez Tabanera y Manuel Pérez Pérez (Gómez Tabanera 1975: 61; Pérez Pérez 1977: 180; 1978:
79) atopáronse pequeños restos de pintura rupestre en color coloráu.

## Referencies

*El Aziliense de Cueva Escura de Ania (Les Regueres, Asturies): primer aproximamientu y el so contestu na cuenca del Nalón PDF.
Cueves de la Lluera

Les **cueves de la Lluera** son dos cavidad naturales de pequeñes dimensiones (dacuando utilízase la denominación **cueva de la Lluera** pa la principal, resalvando la pequeña, y dende el puntu de vista arqueolóxicu **cueva de la Lluera I** y **cueva de la Lluera II**). Contienen representaciones prehistóriques del Paleolíticu, que s'atopen na parroquia de Les Caldes, nel conceyu d'Uviéu, Asturies. Tamién s'han encontradon restos arqueolóxicos de dómina Solutrense (21&nbsp;000 a 17&nbsp;000&nbsp;AP) y del Magdaleniense Superior final. Los primeros asociaos con parte de los grabaos.

## Descripción
La cueva principal foi afayada en 1979 y consiste en dos curties galeríes que se xunen pel interior y comparten una mesma boca empobinada al sur-sureste y contién una serie de grabaos, concentraos na galería occidental, la más amplia, empecipiándose na antoxana y enfusando unos cinco metros escontra l'interior.

Les representaciones empiecen na paré oeste del pórticu cola d'un caballu solitariu. Progresando escontra la galería topamos la representación d'un uro o gran bóvidu, un caballu, una ciervo y un machu cabrío. Esti conxuntu, obra d'un mesmu momentu, destaquen otres figures inacabadas d'animales.

Yá nel interior de la galería, y en zona de menor llume, un cuéncanu bautizáu como la *Gran Fornica* axunta'l repertoriu figurativu más ellaboráu y suxestivu del covarón. Frente al tracamundiu de lo precedente, equí reina l'orde nun bestiario apoderáu pola fórmula carauterística caballu-bóvidu. Dos uros, la indicación del sexu ye notable en dambos, dispónense inclinaos de derecha a izquierda cola cabeza empobinada escontra l'esterior del cuévanu. Dambes figures tán completes, coles cabeces estendíes palantre como un allongamientu de los cuerpos poderosos sofitaos en curties pates. Dalgún bóvidu más, caballos incompletos, delles venaes, bisontes formen parte tamién del conteníu d'esta zona.

Na paré oriental, nel denomináu *Frisu Anterior*, dos grandes venaes, una de les cualos avérase al metro y mediu de llargor, fragmentos de figures inacabadas, etc. Nel *Frisu Mediu* apaecen, ente otros, unes venaes y un machu cabrío. Na *Pequeña Fornica*, dos animales que podríen ser mamuts.

Cincuenta metros agües arriba ábrese otra pequeña cueva, que los sos murios acueyen una quincena de figures xeométriques realizaes cola mesma téunica que na anterior, apaez el triángulu sexual femenín.

Estes cueves podríen actuar como santuarios esteriores complementarios, resultando de la suma de los conteníos artísticos de dambos, figurativismo na primera y astracción na segunda, el modelu iconográfico carauterísticu de les fases de maduror del arte rupestre paleolíticu.

## Accesu
Llegar pela carretera de Grau-Uviéu (N-634), tomando la esviación escontra Les Caldes y a la derecha pola AS-322 dende la que se xube a Les Caldes.

## Notes y referencies
### Notes

### Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos

* Web oficial de la cueva.
* https://artepaleoliticoenasturias.com/investigacion-y-paraiso-rupestre/la-lluera/
Cueva del Lloviu

La zona protexida consta d'una superficie de 68 ha. cerca del pueblu de Pion, nel conceyu de Villaviciosa n'Asturies. La cueva puramente ta ente ponte Arroes y la llocalidá de Pion, xunto al ríu España. Probablemente esta cueva ye la de mayor dimensión dientro del xurásicu asturianu, siendo la so única entrada conocida pel ríu España por aciu un acuíferu a veres del ríu. Trátase d'una cueva con abondosos derrumbes lo que la fai abondo peligrosa pa la so investigación. Na vida animal cabo destacar la presencia d'esperteyu de cueva y mediterraneu de ferradura y muncho más esporádicamente la del esperteyu ratoneru grande, esperteyu pequeñu de ferradura.

## Referencies

## Enllaces esternos
* .
* .
Cueva del Molín

La **cueva del Molín** y l'axacente **Abrigu de Entrefoces** ta asitiáu en Entrefoces nel conceyu asturianu de Morcín.

Asitiáu al pie del escobiu talláu pel ríu Llamo na caliar de monte, na so vera izquierda, a unos trés metros sobre'l nivel actual del ríu, a la salida del pueblu de La Foz.

Escaváu nos años 1980, identificáronse dellos niveles del Magdaleniense inferior cantábricu. Ente'l material recuperáu destaca una cabeza humana tallada nun cantar de cuarcita, un estil de venáu decoráu y un bloque con grabaos lliniales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cultura d'Asturies

## Mitoloxía asturiana

## El ciclu festivu

* Esfoyaces
* Tolos santos (amagüestu)
* Samartinos
* Navidá *
Antroxu
* 1 de mayo
* San Xuan, el cume del ciclu añal
* Romeríes branices 
* Virxe de Cuadonga

## La llingua asturiana

## El celtismu y el atlantismo de la cultura asturiana

 ariel

## Arquiteutura tradicional asturiana

* Horros y molino
* Cabañes de teito

## Arquiteutura contemporánea n'Asturies
* Centru Niemeyer

## Minoríes étniques n'Asturies

* Vaqueiros d'Alzada, *xaldos* y *marnuetos*
* Teyeros de Llanes (*xíriga*).
* Caldereros de Miranda d'Avilés (difusores d'una xíriga, *el bron* similar a la de los teyeros y canteros).
* Xitanos
* Xudíos na Edá Media (Barriu de Socastiellu n'Uviéu y Sanabuega en Cangas)

## Centros Asturianos y bandes de gaites asturianes

## El ciclu agrícola n'Asturies

* Semáu *
Andecha
* Sestaferia *
Collecha *
Cultivos tradicionales

## Comíes
* Cabrales de quesu azul
* Fabada acompañada de sidra *
Cachopu
* Casadielles
* Frisuelos
* Arroz con lleche

## Sitio
* Catedral d'Uviéu/Uviéu * 
Parque nacional de Picos d'Europa *
Ponte romana de Cangues d'Onís 
* Desfilero de les Xanes
* Termes romanes de Xixón/Xixón

## Referencies
Círculo Popular de La Felguera

El **Círculo Popular de La Felguera**, tamién conocíu en distintos momentos como **La Felguera Siderúrgica**, foi un club de fútbol fundáu non más tarde de 1917, sumiendo en 1961 al fundise xunto col Racing Club de Sama pa formar el Unión Popular de Langreo.

## Historia
En 1917 crear en La Felguera, Asturies, una asociación de calter cultural y deportivu denominada Círculu Popular. En 1917, y con xugadores del Atléticu Felguerino, yá se tienen datos oficiales de la esistencia del club, que provienen de la Federación Rexonal Cantábrica.
L'equipu xubió a la Segunda División Española na temporada 1952-1953, onde permaneció hasta 1958, sol nome de "La Felguera Siderúrxica Círculu Popular". El gran recibimientu del equipu en 1953 en xubiendo recuérdase gracies a una placa inaugurada en 2003 na *Casa de los Siete Pisos* de La Felguera.

L'estadiu del equipu yera La Barraca, que siguió como estadiu del nuevu equipu Unión Popular de Langreo sol nome d'Estadiu Ganzábal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Danza de los arcos

La **danza de los arcos** de Cariño ye una danza secular que se trenza como homenaxe a la patrona del mar, como ye la Virxe del Carmen, o al patrón de la llocalidá, nesti casu San Bartolomé.

Dende tiempos inmemorables los marineros de Ciñu rinden homenaxe a los sos patrones con una danza que se compón por un númberu impar d'homes afatiaos con una vistimienta blanca afatada con unos llazos de colores nel so costazu esquierdu, una banda cruciada de derecha a izquierda que puede ser de distintos colores y un pañuelu floriáu a la cintura.

El que va delantre, denomináu guía, ye l'encargáu de sincronizar los movimientos col postreru, denomináu cola. Estos dos baillarinos estremar por llevar un mantón de Manila.

Esti baille foi lleváu a otros pueblos de Galicia, como por casu Camariñas, por xente de Ciñu que se treslladó a faer el so trabayu de marineros, como fueron los hermanos Crisanto, Andrés, Gervasio Martínez, los del "Peitudo", los del "Canteiro", etc. que s'encargaron de llevar esti baille polos distintos pueblos marineros.

El cargu del guía, al que puede optar cualquier baillarín, foi ostentáu mientres los tiempos pol tíu Peitudo, Andrés del Canteiro, Antonio del Jalucho, Antonio O Cavicho, Riega, Donato, La Perlina...

Los arcos de madera afataos en forma de flor de papel son movíos al son de la música faciendo distintes filigranes y formes que tanto caractericen esti baille.

Los distintos pasos con bailles denominar Ponte Altu, Ponte Baxa, Culebrina, Cascoxu, Paséu Llargu y Nuedu.

Venceyada dende siempres a los marineros, la danza d'arcos acompaña inexorablemente los festexos que se celebren na villa. Naide conoz a ciencia cierta la so antigüedá, nin la so procedencia, magar los pasos del baille fueron tresmitiéndose a lo llargo de los años de manera inalterada de padres a fíos.
 
Cásique tolos mozos del pueblu en dalguna dómina de les sos vida formaron parte d'esti masculín baille cariñés, anque anguaño la tradición afíxose con naturalidá a los tiempos que cuerren, y la posibilidá de participar abrióse al xéneru femenín.
 
Primeramente a cada celebración, los arcos de madera son engalanaos polos mesmos integrantes de la danza colos más vistosos colores, formando una formosa culiebra multicolor.
 
El día más álgido del añu pa la danza d'arcos ye'l 16 de xunetu, festividá de la Virxe del Carmen, patrona de los marineros. Nesta fecha l'agrupación acompaña per tierra y per mar a la santa homenaxándola, depués de la impresionante travesía marina a los cantiles de Ortegal, con tou un estensu recital de pasos y figures inverosímiles heredaes de xeneración en xeneración.

Esta danza puede trate en diverses festividaes de los estaos d'Hidalgo, Méxicu y Puebla, ta llena de pasos bien complexos, y xiros sorprendentes y vistosos, executaos por pareyes d'homes que dancien en filera y que porten los estremos d'unos arcos decoraos con flores de papel. La so vistimienta ye blanca y lleven pañoletes cruciaes sobre'l pechu. Esta danza baillar los grupos étnicos otomíes del estáu de Méxicu nel conceyu de Acambay ....

## Referencies

## Enllaces esternos
Desiertu del Duero

El **Desiertu del Duero** ye un términu historiográficu que fai referencia a un supuestu despoblamientu de la cuenca del Duero mientres el sieglu VIII. Según esta tesis, caltenida fundamentalmente por Claudio Sánchez-Albornoz, tratar d'un despoblamientu estratéxicu lleváu a cabu pol rei Alfonso I el Católicu nes sos campañes de defensa del Reinu d'Asturies. Otros historiadores, como Menéndez Pidal o Américo Castro, restaron importancia a esti despoblamientu y sosteníen que na posterior meyora cristiana nun hubo un repoblamientu, sinón una reorganización del territoriu y la población al incorporase al reinu lleonés.
Los historiadores Abilio Barbero y Marcelo Vigil publicaron en 1978 *La formación del feudalismu na Península Ibérica*, nel que pretendíen desacreditar esta teoría.
L'alderique siguió a lo llargo de les décades finales del sieglu XX, y anguaño, naide sofita esta teoría, que foi desmentida a partir del rexistru testual y arqueolóxico.

## Historia
L'historiador Herculano empieza a falar d'esti despoblamientu na so obra *La Historia de Portugal* (1846-1850), siendo pioneru nes tesis repobladores. Esta teoría foi desenvuelta darréu por Sánchez-Albornoz.

Según Sánchez Albornoz, el rei Alfonso I el Católicu llevó a cabu una serie de campañes nel área de la cuenca del Duero, llamada entós los *Campos Góticos*. Na so meyora contra los musulmanes dexaba a les ciudaes y pueblos que diba tomando despoblaos, pa nun debilitar el so exércitu al dexar guarniciones nes ciudaes conquistaes. Faía matar a los moros y llevaba a la población cristiana a los sos dominios na cordal Cantábricu. D'esta forma Alfonso'l Católicu llegó a tomar les ciudaes de Lleón, Astorga, Salamanca, Ávila, Osma, Sepúlveda, y otros munchos pueblos.

La medría de población qu'esperimentaron les tierres de l'aguada norte del Cordal, principalmente Asturies, cola xente traida del pandu, provocó la derrompimientu de nueves tierres y la fundación de nuevos pueblos y aldegues, configurando'l tipu de poblamientu que llegó hasta los nuesos díes.

Esti despoblamientu facer pa enzancar les futures meyores de tropes musulmanes escontra'l norte, anque otros historiadores consideren qu'esta despoblación nun foi realizada de manera intencional. La repoblación de parte d'estes tierres empezaría a producise nel sieglu IX, con xentes del propiu reinu cristianu y mozárabes veníos de reinos musulmanes.

Na actualidá, l'Arqueoloxía demostró qu'a lo llargo del sieglu VIII hubo una continuidá poblacional y trátase d'un alderique maneru. Les nueves corrientes abogen por estudiar la situación na que diches unidaes poblacionales caltuviéronse y cómo fueron integraes nel Reinu d'Asturies a lo llargo de los sieglos IX y X.

## Ver tamién
* Reinu d'Asturies
* Reconquista

## Bibliografía

* Barbero, Abilio y Vigil Pascual, Marcelo: La formación del feudalismu na Península Ibérica Gribaljo,
1978 - 437 páxines

* Sánchez Albornoz, Claudio: Despoblación y repoblación del Valle del Duero Universidá de Buenos Aires, Institutu d'Historia d'España, 1966 - 406 páxines

## Referencies

## Enllaces esternos
Descensu Internacional del Cares

El **Descensu Internacional del Cares**, ye una prueba de piragüismu de referencia a nivel nacional ya internacional, qu'años tras s'atopaba en decadencia. Sicasí, el llabor de la marca organizadora consiguió recuperar esta prueba y volvela a convertir n'unu de los referentes más importantes dientro del mundu del piragüismu.

La gran importancia que tuvo siempres esta prueba, siendo unu de los descensos más importantes dientro de la Selmana Internacional de Piragüismu n'Asturies, impulsa l'asistencia tanto de piragüistes como de públicu.

El Cares convirtióse, en namái un añu de bona organización, nel segundu eventu más importante de piragüismu de toa Asturies. Renacíu col enfotu de potenciar más la selmana de piragüismu n'Asturies y que seya un dignu zarru a esta selmana Internacional, qu'abre col Descensu Internacional del Sella.

## Referencies
Diego Menéndez de Valdés

**Diego Menéndez de Valdés** - tamién conocíu como **Diego Méndez de Valdez**  foi un conquistador y alministrador español, qu'ocupó'l cargu de gobernador de Puertu Ricu ente 1582 y 1593, asina tamién como los de capitán xeneral y xusticia mayor nel archipiélagu. Foi unu de los trés gobernadores de Puertu Ricu de más llarga duración como gobernador de la isla, ocupando esi cargu 11 años (los otros fueron Salvador Meléndez y Miguel de la Torre).

## Biografía
Nació nel senu d'una familia fidalga, orixinaria de Xixón y de Siero. Mientres enforma tiempu foi Capitán de l'Armada española. Sicasí, tuvo qu'abandonar el cargu cuando foi nomáu capitán xeneral de Puertu Ricu pol rei d'España. Amás, el 27 de xineru de 1582, foi nomáu Alcaide-Capitán de la fortaleza de San Xuan en sustitución del capitán Juan de Céspedes, quien acababa de morrer. Nesti puestu políticu, Ménendez recibe 600 ducaos añales y la llicencia pa importar 40 esclavos negros. Pocos meses dempués de dichu nomamientu, foi convertíu, el 18 de xunu de 1582, en gobernador y Xusticia Mayor del archipiélagu, estableciéndose nel cargu al siguiente añu.

Mientres el so mandatu, Diego Menéndez de Valdés unvió dellos informes a la Corte española nos qu'esplicaba la escasa situación militar del archipiélagu, nun teniendo les abondes defenses p'aguantar ataques estranxeros. Por esa razón, fundar n'España la Xunta de Puertu Ricu, que s'encargaba d'estudiar la problemática de la defensa cola que s'atopaben les Grandes Antilles y les ciudaes riberanes del Caribe. La insistencia del gobernador sobre la defensa de Puertu Ricu impulsó a la Xunta a construyir, en 1587, el Castiellu del Morru, de que la so construcción encargar l'inxenieru militar d'orixe italianu Bautista Antonelli.Asina, Menéndez, trabayó na ampliación y na meyora de les defenses del archipiélagu, especialmente, nes de San Xuan, calteniendo y desenvolviendo el castiellu del Moru.

En marzu de 1593, Diego Menéndez de Valdés foi sustituyíu por Pedro Suárez Coronel como gobernador de Puertu Ricu. Nesi añu, Valdés visitó la Corte de Madrid.Morrió en Puertu Ricu en 1596.

## Vida personal
Casóse con Elena de Valdés, probablemente prima so, con quien tuvo dellos fíos n'España. En siendo nomáu gobernador de Puertu Ricu, estableció la so residencia permanente ellí,onde los sos fíos tuvieron a munchos descendientes.

## Escritos
Escribió delles obres, ente elles:
* *Descripción de la ciudá y puertu de Puertu Ricu*, manuscritu con fecha de 21 de febreru de 1587.
* *Descripción del mesmu puertu y la so fortificación*, tratáu fecháu'l 10 de xunetu de 1587.
* *Rellación de los puertos de la isla de Puertu Ricu y de los de Cuba y Xamaica*, onde se guarecer los corsarios, proponiendo midíes per tierra y mar contra ellos, manuscritu empobináu al presidente del Conseyu Real d'Indies.

## Referencies
 
## Enllaces esternos
*  Genealogy. com
Diegu d'Austria

**Diego Félix d'Austria**, Príncipe d'Asturies y Príncipe herederu de Portugal, foi'l tercer fíu home del rei Felipe II d'España y de la so cuarta esposa, Ana d'Austria, pero'l sestu fíu pal monarca.

Pal día de la so nacencia entá nun pasaben dos meses de la muerte del so hermanu Carlos Lorenzo. Cuando cuntaba con tan solu trés años finó Fernando, el mayor de los sos hermanos homes, lo que lo convirtió en Príncipe d'Asturies, herederu de la Monarquía Hispánica.

L'ascensu del so padre al tronu portugués nel añu 1580 convertir tamién nel herederu del tronu lusu y del so imperiu colonial.

Al igual que al príncipe Fernando, a Don Diego sorprender la muerte a bien temprana edá, cuando tan solo cuntaba siete años d'edá. El títulu pasaría al siguiente de los sos hermanos, l'infante Don Felipe, futuru Felipe III d'España. Los sos restos mortales reposen xunto a los del so hermanu mayor el príncipe Fernando nel Monesteriu d'El Escorial. 

En marzu de 2013, una importante semeya de Don Diego pintáu por Alonso Sánchez Coello en 1577 foi adquiríu pol Museo Liechtenstein de Viena por 5,1 millones d'euros, nuna polémica esportación dende Gran Bretaña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Doña Palla

**Pelaya o Palla Ordóñez** llamada **Doña Palla**  foi una fía del infante Ordoño Ramírez ''el Ciegu'' y la infanta Cristina Bermúdez.

Casóse col magnate asturianu Bermudo Armentáriz. Apaecen xuntos na documentación de la Catedral d'Uviéu el 15 de xunetu de 1058 faciendo una donación de les sos posesiones sobre los ríos Narcea y Cubia, según el monesteriu de San Bartolomé de Lodón xunto al ríu Narcea. En dichu documentu apaez el so fíu Martín Bermúdez que robora el documentu colos sos padres. Martín casó cola condesa Enderquina García, fía de García Ovéquiz y Adosinda Gutiérrez 

El matrimoniu moró nel pueblu de Peñaullán del Conceyu de Pravia, onde entá se topa un castru que lleva'l so nome, el castru de Doña Palla.

## Bibliografía
* 

* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Ecomuséu de Somiedo

L**'ecomuséu de Somiedo** ye un muséu que pertenez a la Rede de museos etnográficos d'Asturies. Asítiase nes llocalidaes asturianes de Caunéu y Veigas, dambes nel conceyu de Somiedo. 

El muséu pretende resaltar los oficios tradicionales de la zona según les construcciones de cubierta vexetal.

## El muséu
El muséu ta estremáu en dos sedes:

:* *Casa d'oficios*: Asitiada en Caunedo, la casa d'oficios recueye la tradición ancestral de los pobladores del llugar pa utilizar los recursos de la zona pal so provechu con un mínimu cambéu de la redolada. Equí pueden vese los preseos de madreñeiros, goxeiros, ferreiros, carpinteiros, filanderas, etc., tou ello consiguíu gracies a les donaciones de los habitantes de la zona. Tamién s'esplica la hestoria del edificiu qu'alluga'l muséu, y ye l'antigua escuela de Caunedo. N'otru espaciu dar a conocer los tipos d'alzada de Somiedo, la ganadería, les brañes.

:* *Casa cubierta d'escoba*: Asitiada na llocalidá de Veigas, equí amuésase la construcción popular de la zona, que tien la so máxima espresión nel teito. Nesti pueblu atopen trés cases a manera d'exemplu, nes que puede reparase tantu les dependencies como'l moblame orixinal de los pobladores. Cada casa correspuende a un estilu y dómina distinta polo que podemos reparar la evolución de la construcción rural.

## Ver tamién
*Rede de museos etnográficos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía d'Asturies

La economía del Principáu d'Asturies cuenta con un sector primariu en retrocesu qu'ocupa al 20% de la población activa con ganadería vacuna, agricultura (maíz, pataques y mazanes) y pesca. Sigue siendo significativa la minería de carbón anque nun gocia del papel preponderante d'antaño. El sector secundariu emplega al 33% de la población activa, siendo importantes la siderurxa, l'alimentación, los estelleros, les armes, química, equipos de tresporte, etc. Nel sector terciariu asítiase'l 53% de la población activa y va n'aumentu, siendo esti fechu sintomáticu de la concentración de la población nos centros urbanos y de la importancia que'l turismu adquirió na rexón nos últimos años.

## Datos económicos
* PIB pm (precios corrientes): 19.609.974 miles de €
* PIB per cápita: 18.533 €
* Tasa de crecedera: 2,9 %
* Númberu d'empreses: 70.115
* Empreses ensin asalariaos: 51,95%
* Microempresas: 43,17%
* Pequeñes empreses: 4,22%
* Medianes empreses: 0,53%
* Grandes empreses: 0,13%

Fonte: INE, 2005

Los conceyos que formen parte del Principáu d'Asturies tienen una delda pública global de 451.071.000 €

Fonte: Ministeriu d'Economía y Facienda, 2010

## Enerxía
La importante producción enerxética n'Asturies vien favorecida pola so riqueza en mineral de carbón, lo que favoreció la instalación de centrales térmiques na rexón. Esisten cinco en funcionamientu:

## Organizaciones empresariales
* Agrupación de Sociedaes Asturianes de Trabayu Asociáu (ASATA)
* Federación Asturiana d'Empresarios (FADE)
* Unión de Cooperatives Agraries Asturianes (UCAPA)

## Empreses asturianes

### Sector Agroalimentario
CAPSA, Industries
Lácteas Asturianes, Mantequería
Arias, El
Cucu, Embutíos
Vallina

### Sector Industrial
Arcelor-Mittal, Duro Felguera,
Asturiana de Zinc,
Grupo
Daniel Alonso, Alcoa

cristalería española (Saint-Gobain)

### Sector Químicu
Bayer, DuPont, Fertiberia, Asturiana 

de Fertilizantes

## Referencies

## Ver tamién
* Feria Internacional de Muestres d'Asturies

## Enllaces esternos
* Fonte
* Datos sobre la economía asturiana na páxina web del Institutu de Desarrollu Económicu del Principáu d'Asturies
Dingoma, S.A.

**DINGOMA, S. A.** ye una empresa allugada en Xarrio (Cuaña, Asturies) dedicada principalmente a la fabricación d'autocargadores so la marca comercial **Dingo**.

## Historia
La empresa DINGOMA, S. A. foi constituyida en 1992, con un capital social de 278.869 euros partíos ente siete socio asturianos y gallegos. Foi creada pal desenvolvimientu de máquines forestales, qu'evolucionaren les tradicionales carrocetes.

Los primeros autocargadores, que salieron a la venta en 1994, fueron máquines llixeres y de dimensiones amenorgaes pa poder aportar a les esplotaciones per caminos estrechos típicos del norte d'España. 

Anguaño pueden afaese los modelos pa otros usos, como son tresporte de tuberíes de gas, quitanieves, portacontenedores, contraincendios, etc.

En 2008 salieron de los talleres más de 300 vehículos vendíos n'España, Portugal y Francia.

En 2010 actualízase la gama de productos.

## Productos
* Autocargador Dingo AD6-18: 6x6, Motor: DEUTZ BF6L 914, Potencia: 150 CV a 2.500 rpm. Tara: 10.000 Kg. P.M.A.: 18.000 Kg.
** AD6-1846: Xasis curtiu 
** AD6-1849: Xasis llargu 
* Autocargador Dingo AD8-18: 8x8, Motor: DEUTZ BF6L 914, Potencia: 150 CV a 2.500 rpm. Tara: 11.000 Kg. P.M.A.: 18.000 Kg.
** AD8-1848: Xasis curtiu 
** AD8-1850: Xasis llargu 
* Autocargador Dingo AD6-24: 6x6, Motor: DEUTZ TCD2012L06, Potencia: 211 CV a 2.400 r.p.m. Tara: 12.600 Kg. P.M.A.: 24.000 Kg.
** AD6-2451: xasis curtiu 
** AD6-2453: xasis mediu 
** AD6-2455: xasis llargu 
* Autocargador Dingo AD8-24: 6x6, Motor: DEUTZ TCD2012L06, Potencia: 211 CV a 2.400 r.p.m. Tara: 13.500 Kg. P.M.A.: 24.000 Kg.
** AD8-2451: xasis curtiu 
** AD8-2453: xasis mediu 
** AD8-2455: xasis llargu 
* Equipu d'amaceráu modelu ED-SM 
* Equipu contra quemes 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial
Eduardo Gota Losada

**Eduardo Gota Losada**  foi un xurista español, primer presidente del Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies,.

## Biografía
D'orixe aragonés, la so familia treslladóse a vivir a Asturies en 1942 onde'l so padre foi destináu como funcionariu de l'alministración del Estáu. Ellí Gota Losada formóse y llicenció en Derechu na universidá uvieína en 1952, onde tuvo ente los sos profesores a Torcuato Fernández-Miranda. Llogró ventidós matrícules d'honor con Premiu Estraordinariu Fin de Carrera. Coló dempués a Madrid onde ingresó na Escuela Xudicial (1957), aportando a la judicatura dos años más tarde como xuez de primera Instancia ya Instrucción na llocalidá alavesa de Laguardia. Dempués d'otros dos destinos, Tinéu y Puigcerdá, aportó como maxistráu a la sala de lo Contencioso Alministrativu de l'Audiencia Territorial d'Uviéu. Establecíu definitivamente n'Asturies, dende 1966 foi profesor de Derechu alministrativu na Universidá d'Uviéu, presidió l'Audiencia Territorial (1970) y, tres l'aprobación del Estatutu d'Autonomía d'Asturies en 1983 y la creación del Tribunal Superior de Xusticia de dicha comunidá autónoma, foi'l so primer presidente dende 1989 hasta la so xubilación en 2000. Foi miembru de la Real Academia Asturiana de Xurisprudencia.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Covarón

La cueva de **El Covarón** ta asitiada nes cercaníes de la llocalidá asturiana de Parres, nel conceyu de Llanes.

La cueva fuera estudiada dende'l puntu de vista prehistóricu en 1950, pero hasta 1979 nun s'afayen les pintures rupestres. Nesti primer momentu afayar una serie de pintures con falta total de figures. El motivu pictóricu basar nun conxuntu de llinies.

En 1983, nun estudiu posterior, afayóse una serie estensa de figures, na mayoría de los casos mal calteníes, asitiada nes galeríes más elevaes. 

Na cueva atopen pintures de caballos, cuadrúpedos, cérvidos, etc.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Gaiteru

**El Gaiteru** ye una empresa asturiana productora de sidra y otros productos, asitiada en Villaviciosa (Principáu d'Asturies).

## Historia
L'orixe de la compañía remontar al sieglu XIX, cuando la demanda creciente de sidra fai que los comerciantes burgueses locales de Villaviciosa empiecen a esportar la producción a les colonies españoles y América. En 1888 Alberto del Valle adquier maquinaria francesa pal procesu de carbonatación de la sidra, que supón un impulsu pa la industria llocal.

El 24 de mayu de 1890 los hermanos Alberto y Eladio del Valle, y los comerciantes Ángel Fernández y Bernardo de la Ballina, constituyíen la sociedá regular coleutiva "Valle, Ballina y Fernández", dedicada a la fabricación, venta y esportación de sidra esplumoso. La compañía adoptó'l nome de "El Gaiteru" sobre la base d'una pintura de José Fernández-Cueves datada en 1886. En 1895 Eladio y Ángel dexen les sos participaciones a Obdulio Fernández, que centralizó la producción, fomentó l'usu de la publicidá, y ordenó la construcción d'una fábrica de botelles consolidando asina la compañía.

El Gaiteru viose afeutada pola muerte de Obdulio en 1927 y la situación política, tantu d'España como de Suramérica. En 1944 llega a la presidencia José Cardín, que va permanecer hasta la so muerte en 1992, y col mercáu americanu refugáu realícense esfuercios pa tratar de consolidase nel nacional, cola renovación de maquinaria, l'aumentu de les bodegues y l'empiezu d'una fuerte campaña publicitaria. Amás foise aumentando la so cuota de mercáu por aciu l'alquisición d'empreses locales dedicaes a otros sectores comerciales.

Na actualidá la empresa sigue como una de les líderes nel mercáu.

## Productos
El productu estrella d'El Gaiteru ye la sidra, con distintos modelos (normal, natural, extra, ensin alcohol). Nos últimos años centró tamién los sos esfuercios n'otros productos como'l vinu, zusmios o inclusive sidra axampanao .

Amás de bébores, tamién tienen alimentos preparaos y dulces navidiegos so esa denominación. Dientro del grupu tamién s'atopen les filiales Zarracina (sidres y vinos) o Bodegues Asturianes (llicores).

## Patrocinios
El Gaiteru destaca pola so actividá nel patrociniu deportivu, especialmente en deportes acuáticos. Ye'l patrocinador principal de la Regata El Gaiteru, del Grupu de Regatas de Villaviciosa y de los hermanos Arturo y Federico Alonso Tellechea.

## Intereses
* El eslogan de la compañía ye "Sidra El Gaiteru, famosa nel mundu enteru".

## Ver tamién
* Patrimoniu Industrial d'España

## Referencies

## Enllaces esternos
 
* Páxina web oficial d'El Gaiteru
El Noroeste

***El Noroeste*** puede facer referencia a los siguientes medios de comunicación:

* ***[[El Noroeste (Xixón)|El Noroeste]]***, diariu editáu en Xixón ente 1897 y 1937.
* ***[[El Noroeste (La Coruña)|El Noroeste]]***, diariu editáu n'A Coruña ente 1896 y 1936.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eloy Calvo Capellín

**Eloy Calvo Capellín**  foi'l primer presidente del Real Sporting de Xixón tres la so conversión en sociedá anónima deportiva. Enantes fuera miembru, ente 1986 y 1989, de la xunta directiva presidida por Ramón Muñoz Fernández. 

## Biografía
Nació nel conceyu de Casu en 1924. A los catorce años ingresó na entidá Banesto y pasó de ser botones a direutor de sucursal, llegando a xubilase nel bancu. N'abandonando Banesto, empecipió la so faceta d'empresariu, primero como fundador de *Construcción San Bernardo* y, más tarde, de *Asprusa*, xunto con Eliseo Soto. Mientres esos años foi vicepresidente de la *Asociación de Promotores y Constructores d'Edificios Urbanos (ASPROCON)*, aportando más palantre a la presidencia del Sporting, el día 5 de setiembre de 1992. Foi escoyíu na primer xunta xeneral d'accionistes del Real Sporting de Xixón S. A. D., entidá de la que se convirtiera n'accionista mientres la conversión del club en sociedá anónima deportiva esi mesmu añu, al igual que la mayoría de miembros de Asprocon. El primer conseyu d'alministración que presidió taba formáu amás por Manuel Calvo Pumpido, Manuel Cosío Meana, Florentino Fano Rodríguez, Ángel García Flórez, Luis Mitre Andrés, Pedro Morán Quirós, Alberto Menéndez Rúa, José Luis Fernández-Avello García, Luis Fernando Menéndez Fernández, Juan Silvestre García Fernández, Alejandro Fernández-Nespral Baragaño, Cándido Cueto Gutiérrez, Octavio Alonso Canal, Eliseo Soto Fernández y José Fernández Álvarez.

Finó'l 9 d'avientu de 2008, a la edá d'ochenta y cuatro años, cuando lluchaba en Pamplona contra una enfermedá.

## Vida privada
Casáu con María Luisa Carvajal, una muyer de la qu'él dicía: *Hai pocos homes que valoren tanto a la so muyer como yo a la mía*, yera un católicu confeso.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ediciones Júcar

**Ediciones Júcar** o **Editorial Júcar** ye'l nome d'una empresa creada pol llibreru asturianu Silverio Cañada(Xixón, 1932 - Uviéu, 2002).

## Historia
Mientres el franquismu vendía clandestinamente llibros prohibíos importaos na Universidá d'Uviéu (Sartre, Marcuse, Gramsci). Fundó cola so esposa la Llibrería Universal y montó la prestixosa Editorial Júcar en Xixón (1967), asina llamada por que nun la rellacionaren col so autor, sinón con daquién de Murcia; empobinada por José Manuel Caballero Bonald, llegó a sacar al mercáu alredor de 2.000 volúmenes. Cañada destacar por haber creáu unu de los proyeutos culturales más rentables de la España d'entós: la *[[Gran Enciclopedia Asturiana]]*, que tresformó nun ésitu gracies a la so forma de comercializala, inédita entós: la distribución en fascículos coleicionables, una novedosa idea que güei acabaron adoptando cuasi toles editoriales. L'autor intentaba emular una enciclopedia catalana que publicara Editorial Salvat pocos años antes; Silverio Cañada llegó a sumar 21 tomos dende la so apaición en 1970 y prosiguió con una *Gran enciclopedia gallega*; anque proyeutó l'aragonesa, nun llegó a realizala. La coleición «Los Xuglares» afayó a los mozos la vida y lletres de cantantes como Leonard Cohen, Bob Dylan, The Beatles o The Who.

Editó tamién numberosos llibros y folletos sobre política revolucinaria: socialismu, anarquismu, sindicalismu, pedagoxía radical, ecoloxía social, pensadores marxistes y antiautoritarios, nueva esquierda, etc.

Publicáronse títulos sobre asuntos tan diversos ya interesantes como la poesía culterana del XVII, la Socioloxía de la relixón, filósofos como Gilles Deleuze o les primeres obres de Luis Sepúlveda, y consagróse una serie a antoloxíes billingües de poesía internacional provistes d'interesantes y estensos estudios preliminares, la coleición mariella *Los Poetes* empobinada por Ángel Pariente, según otra coleición, *Biblioteca de traductores*. Cañada intentó coles mesmes imprimir nos setenta una *Historia de les Revoluciones* que nunca saldría a la lluz, anque la censura, cola que siempres tuvo que batallar, aprobara a remolera el testu de los primeros volúmenes; l'agresiva campaña publicitaria sollertó al poder (el metro madrilanu amanecía anubiertu de xigantescos cartelos coles imáxenes de Mao, de Lenin o del Che Guevara) y foi prohibida. Por fin algamó-y la crisis económica por una fallíu iniciativa en negocios inmobiliarios y los sos títulos quedaron acutaos a llibros sobre cocina, turismu rural o teatru asturianu.

## Referencies
Eloy S. Vallina

**Eloy Santiago Vallina García** ) foi un empresariu d'orixe asturianu aniciáu nel estáu mexicanu de Chihuahua y fundador del Bancu Comercial Mexicanu.

## Infancia y Mocedá
Nacíu en Caborana, España'l 25 de xunetu de 1903, llegó a Méxicu de neñu en 1905, a Piedras Negras, Coahuila. En 1914 la so familia camudar a Dewson, Condáu de Colfax, Nuevu Méxicu, onde tuvo'l so primer emplegu vendiendo diarios.

Más tarde, en 1919 camudar a El Paso, Texas, onde realizó un cursu per correspondencia sobre burocracia bancaria, gracies al cual llogró'l so primer emplegu nel ramu bancariu.

Tiempu dempués, viaxó a Cuba onde s'emplegó nun inxeniu azucreru en Camagüey.

## Fortuna

En 1925, Eloy vuelve a Chihuahua en Méxicu, onde'l 24 d'agostu abre les sos puertes el Bancu Mercantil de Chihuahua, S.A., una institución bancaria acabante fundar por un grupu d'entamadores, de la cual Eloy presidió la ceremonia fundacional.

El 30 d'abril de de 1934 abría les sos puertes el Bancu Comercial Mexicanu fundáu pol mesmu Eloy, y un grupu d'empresarios con un capital de $300,000.00 pesos, y qu'en 1948 fundir col Bancu Mercantil de Chihuahua. Al bancu darréu sumáronse como inversionistas miembros de les families Terrrazas y Almeida, que, col tiempu, llograríen que'l grupu económicu formáu redolada al bancu, el Grupu Comermex, emplegara a 24,000 persones.

Col pasar del tiempu, gracies a la implementación de modelu de sustitución d'importaciones y a la estabilidá económica llograda pol bancu, el Grupu Chihuahua (del cual Vallina yera dueñu) fundó más empreses n'otros rubros, como Cementos de Chihuahua S.A., Papelera de Chihuahua S.A., y Avena de Chihuahua S.A. en 1940, mercó xunto a un grupu de inversionistas en 1945 el Ferrocarril del Noroeste y concesiones de montes cercanos que tiempu dempués se vendió al Gobiernu Federal. En 1947, xunto a David S. Russek y Guillermo Hyslop, adquirió Fierro Comercial S.A., en Ciudad Juárez. L'añu siguiente, el bancu yá tenía un capital de $12,000,000.00 de pesos. En 1952 fundóse Celulosa de Chihuahua; y coles mesmes, el Bancu Comercial Mexicanu xunto a les families Hyslop, Márquez, Terraces, Almeida, Guerrero, Cruz, Wisbrim, y Castro fundaron Aceros de Chihuahua. En 1956, el Grupu Chihuahua adquier Eriksson y ITT (empreses telefóniques), y el sistema telefónicu nacional, que darréu dio nacencia a Telmex.

## Familia
Eloy casóse con María Lagüera Zambrano, fía del vicecónsul español José Pío Lagüera, con quien procreó nueve fíos, Eloy, Jesús, Lidia, Consuelo, Margarita, José, María Luisa, Imelda y Alicia.

María finó'l 31 de xineru de 1991.

## Asesinatu
El 16 de mayu de 1960, Eloy foi asesináu pol comandante de la policía David Corona Arizpe con un revólver .45, a la entrada del Bancu Comercial Mexicanu allugáu nes esquines de Av. Independencia y Calle Victoria na ciudá de Chihuahua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Banzáu d'Arbón

El **banzáu d'Arbón** ye un banzáu español asitiáu nel occidente del Principáu d'Asturies, sobre'l calce del ríu Navia. Foi inauguráu nel añu 1967 y tien una capacidá de 38,20 hm³ Constitúi'l primer aprovechamientu hidroeléctricu del ríu Navia, asitiándose'l so presa a tan solo 12 km de la desaguada nel mar Cantábricu. Darréu, atópense los banzaos de Doiras y Salime, respeutivamente.

La so presa, ta asitiada na parroquia d'Arbón, nel conceyu de Villayón, na llende col conceyu de Cuaña. Amás de por estos dos, les sos agües estender pol conceyu de Bual.

El so aprovechamientu ye fundamentalmente hidroeléctricu, na central d'Arbón, anque se destina tamién pa usos deportivos y lúdicos.

Los ríos Cabornel y de Riofrío dan les sos agües al Navia nel banzáu d'Arbón.

## Ver tamién
* Central hidroeléctrica d'Arbón
* Enerxía n'Asturies
* Banzaos d'Asturies
* Hidrografía d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Banzáu de Doiras

El **banzáu de Doiras** ye un banzáu español asitiáu nel occidente del Principáu d'Asturies, sobre'l calce del ríu Navia. Foi inauguráu nel añu 1934 y tien una capacidá de 119 hm³. Constitúi'l segundu banzáu construyíu nel Navia, agües enriba del d'Arbón y agües embaxo del de Salime.

El so presa ye de tipu gravedá y tien 90 metros d'altor. Asitiar nel conceyu de Bual, concretamente na parroquia de Doiras. La superficie del banzáu, de 347 ha, estiéndese tamién pelos conceyos d'Eilao y Pezós.

El so aprovechamientu ye fundamentalmente hidroeléctricu, alimentando les centrales de *Doiras* y *Silvón*, con una producción añal media de 324 GWh, anque se destina tamién pa usos deportivos y lúdicos.

Los ríos Agüeria y Urubio dan les sos agües al Navia nel banzáu de Doiras.

## Central hidroeléctrica de Doiras

La **central de Doiras** atopar nes proximidaes de la presa del banzáu de Doiras. Cuenta con tres grupos xeneradores, dos de 21MW y unu de 18 MW , qu'entraron n'esplotación comercial nel añu 1944. Pertenez a la empresa Viesgo,y evacua la so enerxía al traviés d'una rede de 132 kV.

## Central hidroeléctrica de Silvón

La **central de Silvón** atópase tamién nes proximidaes de la presa del banzáu de Doiras. Cuenta con dos grupos xeneradores, Silvón I y Silvón II, de 40 MW cada unu, qu'entraron n'esplotación comercial en 1959 y 1964 respeutivamente. Pertenez a la empresa Viesgo.

## Ver tamién
* Enerxía n'España
* Enerxía anovable n'España
* Banzaos d'Asturies
* Hidrografía d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Banzáu de La Florida

El **banzáu de La Florida**, tamién conocíu como **banzáu de Pilotuerto**, ye un banzáu español asitiáu nel centru - occidente del Principáu d'Asturies, sobre'l calce del ríu Narcea. Foi inauguráu nel añu 1952 y tien una capacidá de 0,75 hm³. Xunto col banzáu de La Barca, asitiáu agües embaxo, constitúi l'únicu aprovechamientu hidroeléctricu del Narcea a gran escala.

El so presa ye de gravedá y tien 19 metros d'altor. Ta asitiada nel conceyu de Tinéu, al igual que tola superfice del banzáu (18,40 ha). La carretera AS-15 escurre poles cercanía de la presa.

El so aprovechamientu ye puramente hidroeléctricu, abasteciendo a la *Central hidroeléctrica de La Florida*, propiedá de HC Energía.

## Central hidroeléctrica de La Florida
La **central de La Florida** atopar na redoma del banzáu del mesmu nome. Foi puesta en funcionamientu en 1952 por Hidroeléctrica del Cantábrico, güei HC Energía, y entós cuntaba con dos grupos, de 1,8 MW cada unu. En 1960, entró en serviciu un tercer grupu, de 4 MW, lo que supón una potencia total de la central de 7,6 MW.

Dispón de dos turbines tipu Francis vertical y un tipu Kaplan que pueden desallugar un caudal d'hasta 30 m³/s.

N'añu mediu, produz una enerxía de 32,1 GWh.

## Ver tamién
* Enerxía n'Asturies
* Banzaos d'Asturies
* Hidrografía d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos

*
*
*
Emilio Valenciano

**Emilio Valenciano Díaz**  foi un abogáu, militar y periodista carlista español, combatiente na Tercer Guerra Carlista y na Guerra de Filipines, asesináu mientres la Revolución d'Asturies de 1934.

## Biografía
Emilio Valenciano Díaz nació en 1851 en Lluniego (Asturies) nel senu d'una familia carlista. Cursó los sos estudios primarios en casa del so güelu, Antonio Díaz, que yera escribán y notariu. Ente 1860 y 1865 realizó'l Bachilleratu, dempués de lo que estudiaría Derechu na Universidá d'Uviéu, llicenciándose en 1870. El 24 d'abril de 1872, una vegada empecipiada la Tercer Guerra Carlista incorporóse voluntariu a la partida de Viguri, qu'actuaría n'Asturies pero sería prindada poles tropes gubernamentales al cabu de poco tiempu.

Los integrantes de la partida seríen condergaos a 10 años de prisión en Cuba, pero Emilio y otros llograron escapar nun vapor, llegando a Marsella el 29 de xunu de 1873. Darréu cruciaron nuevamente la frontera, reincorporándose nel Exércitu del Norte. Emilio foi recibíu pol reclamante Carlos María de Borbón y destináu a la Tercer Compañía del Primer Batallón d'Álava, adquiriendo'l grau d'alférez. Participó na Batalla de Montejurra, pola que sería condecoráu. 

A principios de 1874 foi xubíu a teniente y tomó parte nel intentu carlista de tomar Santander. Tres diverses batalles sería destináu nuevamente a Asturies, coles mires de llograr el llevantamientu de la rexón. Tornaría más tarde a les Provincies Vascongadas, travesando en febreru de 1876 la frontera col exércitu derrotáu, dempués de ser xubíu a capitán.

En 1877 acoyer a l'amnistía y tornó a España, estableciéndose en Madrid, onde exercería d'abogáu. En 1880 viaxaría a Filipines, siendo fiscal, alcalde y capitán del exércitu. Permanecería ellí hasta la perda de los territorios d'Ultramar en 1898, combatiendo na Guerra de Filipines.

Emilio Valenciano y otros carlistes asturianos, según paez, ellaboraron en 1899 n'Uviéu un selmanariu tituláu *El Fusil*, qu'afalaba al llevantamientu carlista, polo que fueron deteníos y encarcelaos, anque por curtiu tiempu. En 1908 pasó a dirixir n'Uviéu'l diariu carlista *Les Llibertaes*, periódicu que se publicar hasta 1914. En 1924 Don Jaime nomar xefe de la Comunión Tradicionalista n'Asturies.

Al españar la Revolución d'Asturies de 1934, foi prindáu polos revolucionarios por cuenta de la so destacada militancia tradicionalista, a pesar de la so bien avanzada edá. Dende'l so presidiu escribiría a la so familia: 

La nueche del 10 d'ochobre foi lleváu al campusantu, onde sería fusiláu xunto col cura del pueblu. Morrió vitoreando a Cristu Rei y a España.

## Obres
**Pola mio causa y pol mio Llar. Memories inédites del Comandante de los Exércitos de Carlos VII, D. Emilio Valenciano y Díaz* (1934)

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Enrique Álvarez Sostres

**Enrique Álvarez Sostres**  ye un políticu y fundador de Foro Asturies (FAC). Foi diputáu nel Congresu de los Diputaos ente 2011 y 2015.

## Biografía
Enrique Álvarez Sostres ye llicenciáu n'Historia y Xeografía pola Universidá de Salamanca, según catedráticu de Bachilleratu y inspeutor d'educación.

Perteneció a la directiva rexonal del Partíu Popular d'Asturies, y foi coordinador d'educación dientro del partíu y, ente 1999 y 2004, xefe de la inspeición educativa nel Principáu. Foi unu de los fundadores Foro Asturies (FAC), perteneciendo a la so xunta directiva y siendo vocera de la so formación nel parllamentu d'Asturies.

De cara a les eleiciones xenerales de 2011 encabezó la llista del so partíu pal Congresu de los Diputaos y arrenunció al so escañu nel parllamentu asturianu,finalmente foi escoyíu y pa la formación de la X llexislatura integrar nel grupu d'Unión Progreso y Democracia por que esta formación pudiera formar grupu propiu.Darréu incorporóse al Grupu Mistu y foi designáu voceru del Grupu Mistu nes comisiones d'Educación y del Estatutu del Diputáu, voceru axuntu de Fomentu y de Cooperación Internacional.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha na páxina oficial del Congresu de los Diputaos
*Cuenta oficial na plataforma Osoigo.com