Avalokiteshvara

**Avalokiteśvara** (sánscritu: अवलोकितेश्वर; llit. «Señor que mira escontra baxo») ye'l bodhisattva de la compasión. Ye unu los bodhisattvas más llargamente veneráu na corriente principal el budismu mahāyāna, según en forma non oficial nel theravāda.

Ye conocíu en Tíbet col nome de Chenrezig, en China como Guānshiyīn (chinu tradicional: 觀世音菩薩, pinyin: Guānshiyīn Púsà; llit. «Bodhisattva Guanshiyin») y en Xapón como 

En sánscritu, Avalokitesvara ye tamién conocíu como *Padmapānin* («Soporte del lotu») o *Lokeśvara* («Señor del mundu»). Nel budismu tibetanu, el Dalái Lama ye consideráu'l so encarnación de Avalokiteśvara, conocíu tamién como *Chenrezig* (idioma tibetanu: སྤྱན་རས་གཟིགས་; Treslliteración Wylie: spyan ras gzigs).

## Etimoloxía

El nome sánscritu Avalokiteśvara componer de les siguientes partes:
* *ava*, prefixu verbal que significa ‘embaxo';
* *lokita*, participiu pasáu del verbu *lok* (‘notar, reparar, contemplar, percibir'), qu'equí s'usa en sentíu activu (una irregularidá ocasional na gramática sánscrita); y 
* *[[ishuará|īśvara]]*, señor, gobernante, soberanu o amu. Acordies coles regles del sandhi (d'unión de pallabres), la **a** final de *lokita* xunir a la **i** del principiu de *īśvara* y conviértese nuna **y**: *lokita + īśvara = lokiteśvara*.

Al combinar estos trés pallabres queda: ‘el señor que mira escontra baxo [el mundu]'. La pallabra sánscrita *loka* (‘mundu', cognada del español local») nun ta presente nel nome, pero entiéndese implícita.

Otru epítetu de Avalokiteśvara ye Lokeśvara-rāja (rei de la soberanía del mundu). La interpretación china d'esti nome ye 世自在王 Shìzìzàiwáng "rei soberanu del mundu" (los calteres que s'usen pa traducir *īśvara* son 自在, que como sustantivu traducir por señor y como axetivu: llibre, lliberáu, ensin restricción. Como verbu ye apoderar; imponer; gobernar; predominar; dirixir o reinar [según la escuela dharma china de calteres 法相宗]).

Sicasí, la investigación recién señala que la forma orixinal y el significáu del nome yeren bien distintos: **Avalokitasvara** cola terminación *-svara* ("soníu, ruíu"), de cuenta que la pallabra traduzse: "quien percibió un soníu" (un compuestu *brahmi* con un participiu pasivu como primer elementu). Esto ye, *avalokita*: "esi que foi percibíu" y el compuestu ye lliteralmente "el qu'hai un soníu percibíu", vale dicir, percibidor del soníu sufriente de los mundos (los 6 reinos). Ésti ye l'equivalente exactu de la traducción china 觀音 Guānyīn. Esti nome foi darréu suplantáu pola forma que contién la terminación *-īśvara*, lo que nun asocedió en sánscritu antes del sieglu VII, ente que la forma orixinal *Avalokitasvara* yá apaez en fragmentos sánscritos del sieglu V.

El significáu orixinal del nome calza cola comprensión budista sobre'l rol d'un *[[bodhisattva]]*, en cuantes que la reinterpretación que la presenta como un *īśvara* amuesa una fuerte influyencia del shivaísmu, onde'l términu *īśvara* ta rellacionáu usualmente cola noción hindú d'un dios creador y gobernador del mundu. Tales atributos divinos fueron tresmitíos al *bodhisattva*, pero la mayoría de los adoradores de Avalokiteśvara sostién el refugu budista a la doctrina d'un dios creador primordial.

## Orixe
### Pa los eruditos occidentales

Los eruditos occidentales nun llegaron a consensu sobre l'orixe de la veneración de Avalokiteśvara.
Dalgunos suxirieron que Avalokiteśvara, xunto con munchos otros seres sobrenaturales del budismu, foi un préstamu o absorción que'l mahāyāna tomó d'una o munches deidaes hindússobremanera de Śivá o Viṣṇo.

Nel Theravāda, el nome búdico Lokeśvara (饒王, 世自在王, 世饒王佛), “el señor, gobernante o soberanu que repara'l mundu”, foi probablemente un desarrollu de la idea de Brahmā, Viṣṇo o Śivá como ‘'Lokanātha*, “señor de los mundos”. En Indo-China refierse especialmente a Avalokiteśvara, que'l so cara ye frecuentemente representáu en forma masculina, por casu en Angkor. Ye'l buda so quien Amitābha ingresó a la vida ascética y fixo les sos 48 votos nuna esistencia previa.

=== Rellatu mahāyāna ===

Según la doctrina *mahāyāna*, Avalokiteśvara ye'l *bodhisattva* que fizo un gran votu pa escuchar los ruegos de tolos seres sensibles en momentos de dificultá y retardar la so propia budeidad hasta ayudar a cada ser sobre la tierra a algamar el [[nirvana (budismu)|nirvana]]. Ente los *sutras majaianas* acomuñaos con Avalokiteśvara apaecen: el *Sutra del corazón* (como discípulu del buda históricu [[Buda Gautama|Śākyamuni]]) y el *Sutra del lotu*, particularmente el 25º&nbsp;capítulu, que ye dacuando referíu como'l *Sūtra-avalokiteśvara*.

Les seis formes de Avalokiteśvara nel *mahāyāna* 天臺六觀音 (Tiāntái liu Guānyīn) son:
# 大悲觀音 gran compasión,
# 大慈觀音 gran bondá,
# 獅子無畏觀音 valiente como lleón,
# 大光普照觀音 lluz universal,
# 天人丈夫觀音líder de los dioses y de los homes,
# 大梵深遠觀音, 大梵至聖觀音 el gran Brāhma omnipresente.

Caúna d'estos seis cualidaes d'esti ‘'bodhisattva* ruempe les respeutives torgues 三障 de los 6 mundos budistes: infiernos, *[[Reinu de los Pretas|Pretas]]* (espíritus afamiaos), animales, *[[Asura (budismu)|asuras]]* (titanes), homes y *[[Reinu de los Deva|devas]]* (dioses).

### Rellatu vajrayāna

Na tradición tibetana, Avalokiteśvara ye vistu como surdiendo de dos fuentes. Una ye la relativa, onde un eón previu (*[[kalpa]]*), un devotu y caritatible monxu budista apuerta nun *[[bodhisattva]]*, tresformáu nel *[[kalpa]]* presente de Avalokiteśvara. Sicasí, ésta nun entra en conflictu cola fonte final, según la cual Avalokiteśvara ye la manifestación universal de la compasión. El bodhisattva ye vistu como'l vehículu antropomórfico pa la deidá real, que sirve pa provocar una meyor compresión de Avalokiteśvara a la humanidá.

Les siete formes de Avalokiteśvara nel budismu esotéricu 密教七觀音:
# 不空羅索觀音 rede non vacía (o que nun falla), o llazu, Amoghapāśa, #
千手千眼面觀音 de mil manes y mil ojos, vara-sahasrabhuja-locana/Sahasrabhujasahasranetra, #
馬頭觀音 cabeza de caballu, Hayagriva, #
十一面觀音 de 11 cares, Ekadasamukha, #
准提觀音 Cundi, #
如意輪觀音 rueda del poder soberanu, Cintamani-cakra, #
聖觀音, 正觀音 el santu, 聖觀自在 arya Lokiteśvara, el santu soberanu que sostién el mundu (loka), una traducción de īśvara significa “gobernador” o “soberanu”.

## Mantras
El budismu tibetanu rellaciona a Chenrezig col *[[mantra]]* de seis sílabes *[[Om mani padme hum]]*, motivu pol cual recibe tamién el nome de Ṣaḍakṣarī. La conexón ente esti famosu *mantra* y Avalokiteśvara yá apaez nel Karandavyuha Sūtra (probablemente a fines del sieglu IV o principios del V), unu de los primeros trabayos budistes que llegaron al Tíbet (poco primero de rematar el sieglu V).

Nel budismu Shingon, el *mantra* que s'emplega p'allabar a Avalokiteśvara ye'l *On Llabro-rikya Sowaka* (¡Oh, Inmaculáu, Salve!).

## Los mil brazos de Avalokiteśvara

Una conocida lleenda budista narra que Avalokiteśvara fixo'l votu de nunca folgar hasta lliberar a tolos seres sensibles del *[[samsara|saṃsāra]]*. A pesar del so agotador esfuerciu, diose cuenta de qu'inda quedaben munchos seres desgraciaos por salvar. Dempués de lluchar pa entender les necesidaes de toos, la so cabeza estremar n'once partes. El buda Amitābha, al reparar el so apremiu, dio-y once cabeces pa oyer los llamentos de los sufrientes. Al oyer esos clamores y entendelos, Avalokiteśvara intentó algamar a toos aquellos que precisaben ayuda, pero atopó que los sos brazos estrozábense. Una vegada más, Amitābha vieno n'el so ayuda y dotar con mil brazos por que pudiera ayudar a los ensames sufrientes.

Munches versiones himalayes d'esti cuentu inclúin ocho brazos colos cualos Avalokiteśvara hábilmente sostién el *[[dharma]]*, cada unu de los cualos tien el so implemento particular, ente que les versiones chines más específiques dan distintes cuentes sobre'l so númberu.

## Creencies del budismu tibetanu relatives a Chenrezig

Avalokiteśvara ye una deidá importante pal budismu tibetanu y ye consideráu nes enseñances vajrayāna como un buda. Sicasí, pa les enseñances mahāyāna ye vistu más bien como un bodhisattva d'eleváu nivel. Considerar al Dalái Lama como la manifestación primaria na tierra de Chenrezig pola escuela Gelugpa y munches otres del budismu tibetanu. La escuela Karma Kagyu, sicasí, considera al Karmapa como la manifestación primaria de Chenrezig. Dizse que Padmasambhava profetizó que Avalokiteśvara va manifestar a sigo mesmu nos llinaxes Tulku de los Dalai Lames y de los Karmapas. Otra fonte tibetana esplica que buda Amitābha dio a unu de los sos principales discípulos, Avalokiteśvara, la xera de faese cargu del cuidu del Tíbet. Ésta ye la razón pola cual se maniesta non solo so la forma de maestros espirituales del Tíbet sinón tamién so la forma de reis (como Trisong Detsen) o ministros.

Otres manifestaciones populares nel Tíbet inclúin *Sahasra-bhuja* (una forma con mil brazos) y *Ekādaśamukha* (una forma con once rostros).

Nel budismu tibetanu, Tārā la Blanca actúa como la consorte y vigorizante de Avalokiteśvara/Chenrezig. Según la creencia popular, Tārā vieno a la esistencia d'una simple llárima esparnada por Chenrezig. Cuando la llárima cayó al suelu formó un llagu, y un lotu que s'abrir nel llagu reveló a Tārā. N'otra versión d'esta lleenda, Tārā remaneció del corazón de Chenrezig. N'otra, ye'l fluyir de la compasión de Chenrezig lo que se manifesta en Tārā como ser.

## Manifestaciones
Avalokiteśvara tien una tremera de manifestaciones so distintes formes. Dalgunes de les más frecuentemente mentaes son:

## Ver tamién

* Om mani padme hum
* Cintamani

## Referencies

## Enllaces esternos

* Avalokiteshvara/Chenrezig (n'inglés)