open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idioma kashgai

L**'idioma kashgai** (en kashgai: *Qaşqay dili* o *Qaşqay Türki*) ye una llingua túrquica falada en Irán por aproximao 1,5 millones de persones pertenecientes a la etnia kashgai de la rexón de Fars. Esti idioma pertenez al grupu oguz. Los envaloraos del so númberu de falantes varien, Ethnologue reporta 923&nbsp;000 falantes. 

L'idioma kashgai ta bien rellacionáu col idioma azerbaixanu y munchos llingüistes consideren al kashgai un dialeutu del azerbaixanu. Al igual que l'idioma azerbaixanu del sur, el kashgai utiliza una variante del alfabetu árabe. La etnia kashgai tamién ye falante de persa, llingua qu'utilicen pa la lliteratura.

## Ver tamién
* Llingües túrquiques
* Idioma azerbaixanu
* Kashgai

## Referencies
* Ethnologue (n'inglés)
Idioma katawixí

El **katawixí** o **katauxí** ye una llingua indíxena estinguida de la familia katukina falada enantes nel estáu brasilanu d'Amazones. Anque la llingua dexó de ser falada polos miembros d'etnia katawixí, esisten na rexón dalgunos pueblos ensin contautar que rehuyen contautu col restu de grupos y la población brasilana, dalgunu de los cualos podría ser falante de katawixi. Sicasí, Aikhenvald y Dixon señalen la esistencia d'unos diez falantes escontra 1999.

## Referencies

### Enlacex esternos
*katawixi (''Ethnologue'')
Idioma katembrí

**Katembrí** o **Catrimbí** (tamién llamáu **kiriri** o **kariri de Mirandela** o a cencielles **mirandela**) ye una llingua indíxena del nordeste de Brasil, anguaño estinguida. Los modernos katembrí, unes 1800 persones en 1983, abandonaron la so llingua y anguaño namái falen portugués. Anque un trabayu de campu en 1961 alcontró a un vieyu katembrí que recordaba unes 100 pallabres de la so llingua ancestral.

Terrence Kaufman considera que'l katembrí podría tar remotamente rellacionáu col idioma taruma, una llingua falada a unos 2000 km cerca de la frontera con Guyana.

## Referencies

### Bibliografía
* 
*Alain Fabre, 2005, *Diccionariu etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indíxenes suramericanos: KIRIRI*https://web.archive.org/web/20121125130732/http://butler.cc.tut.fi/~fabre/BookInternetVersio/Dic%3DKiriri.pdf
Idioma kazukuru

El **kazukuru** ye una llingua estinguida que se faló en Nueva Xeorxa nes Isla Salomón. Los términos "Dororo" y "Guliguli" paecen ser meres variantes transcripcionales pa kazukuru, o seique yeren dialeutos de dicha llingua (o inclusive dos llingües kazukuru estrechamente emparentaes). Los falantes de kazukuru gradualmente fueron absorbíos polos falantes de roviana dende'l sieglu XVI d'equí p'arriba, y adoptaron el roviana como la so llingua. El kazukuru foi rexistráu per última vegada a principios del sieglu XX cuando los sos falantes taben na última fase de la sustitución llingüística. Anguaño'l términu "kazukuru" ye'l nome pa una cla dientro de los roviana.

La mayor parte de lo que se conoz sobre'l kazukuru foi recpilado por W.H.L. Waterhouse y publicáu por S.H. Ray nun artículu de 1931. Dellos datos adicionales sobre'l kazukuru y la única información esistente sobre'l dodoro y el guliguli (dos llistes de vocabulariu curtiu) fueron publicaes por Peter Lanyon-Orgill en 1953. Davis (2003) ye escépticu sobre la esistencia del guliguli, yá que la pallabra *guliguli* tien un significáu obscenu na cercana llingua hoava, y nun esiste nenguna evidencia que nengún falante de hoava recuerde una llingua llamada guliguli. El guliguli pudo ser o bien un dialeutu del kazukuro, o una variante del nome *Kazukuru*, o inclusive una burlla.

Arthur Capell suxirió que'l kazukuru yera una llingua non austronesia (lenga papú), y Stephen Wurm asitiar los trés nomes (kazukuru, dodoro, guliguli) como tres llingües que formaben parte de les "llingües kazukurus" dientro de les llingües papúes orientales. Sicasí, Michael Dunn y Malcolm Ross (2007) demostrron que la estructura, fonoloxía y léxicu del kazukuru son notoriamente similares a les de les llingües oceániques y que'l kazukuru casi con seguridá yera una llingua oceánica más, rellacionáu a otres llingües de Nueva Xeorxa, como'l roviana, l'hoava y el ghanongga. Les llistes atribuyíes al dodoro y el guliguli son tan similares a la llista del kazukuru que casi con toa porabilidad son distintes trescripciones de la mesma llingua.

## Referencies
Idioma kenati

El **kenati** (tamién llamáu **ganati**, **kenathi** o **aziana**) ye una llingua papú pocu documentada falada por unes 950 persones na rexón de les Tierres Altes de Papúa Nueva Guinea. Los sos falantes partir ente tres aldees asitiaes na provincia de les Tierres Altes Orientales, más específicamente nel distritu de Wonenara

## Clasificación
S. Wurm (1960, 1975) clasificó esta llingua dientro de les "llingües de les Tierres Altes de Nueva Guinea Oriental" como una caña independiente. M. Ross (2005) nun atopó evidencia significativa pa esta clasificación y dexó a esta llingua como llingua pendiente de clasificación. Sicasí, *Ethnologue* (2009) clasificase más específicamente dientro de les llingües Kainantu, otra caña de les llingües de les Tierres Altes de Wurm.

## Referencies

### Enllaces esternos
*Kenati Language
Idioma kenzi-dongolawi

El **knezi** o **dongolawi** (tamién llamáu **kenuzi-dongolawi**) ye una nilo-saḥariana del grupu nubiu, falada en Sudán y Exiptu, sobre'l ríu Nilu.

Esisten dos dialeutos principales el kenzi (o kenuzi) faláu al norte de Mahas (Exiptu), ente que'l dialeutu dongolawi (o dongola) falar al sur de Mahas alredor de Dongola; xeneralmente considérense dos variantes de la mesma llingua. Colos desplazamientos de población acomuñaos a la presa d'Asuán agora tamién hai comunidaes de falantes nel Baxu Exiptu y na rexón oriental de Sudán (Khashm el-Girba). Amás d'esos dos dialeutos falaos a lo llargo del Nilo, históricamente esistieron otros trés dialeutos más.

## Referencies
Idioma ket

El **ket** (o **queto**), enantes conocíu como **yenisei ostyak**, ye una llingua aisllada siberiana, postrera sobreviviente de la familia de llingües yeniseianas. Hubo intentos por espertos soviéticos d'establecer una rellación ente la llingua ket y el burushaski ya inclusive coles llingües sino-tibetanes. Ye incluyíu na supuesta familia de les llingües dene-caucasianes.

Güei hai pocu más de 200 falantes de ket. Realizáronse esfuercios pa introducir la llingua nes guarderíes y los colexos. Sicasí'l estatus social de la llingua permanez baxu, polo que se tarrez que suma. El nome *ket* vien de la pallabra ket que significa persona. El númberu de componentes de la etnia ket que tienen como llingua materna ésti idioma baxó dende los 1.225 en 1926 hasta los 537 en 1989 y los 213 en 2010. Otra llingua perteneciente a la familia yeniseiana, el yugh, escastóse apocayá.

## Carauterístiques de la llingua
* El ket ye una llingua tonal, con 5 tonos distintos y una estructura fonética pocu habitual.
* En 1930, 1988 y 1991 creáronse alfabetos pa esta llingua, el postreru basáu nel alfabetu cirílicu.

## Investigación
Les primeres notes sobre ket (*Путешествия по разным провинциям Русского Государства*) fueron publicaes en 1788 por P.S. Pallas n'unu de los sos cuadiernos de viaxes. En 1858, M. A. Castrén publicó'l primer diccionariu ket (*Versuch einer jenissei-ostjakischen and kottischen Sprachlehre*), que tamién incluyía documentación sobre l'idioma kot. Nel sieglu XIX los ket, fueron equivocadamente clasificaos como una tribu finu-ugria del grupu de los Khats. El primer llibru sobre gramática ket (Кетский язык) foi publicáu en 1934 por A. Karger.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma khitan

El **khitán, kitán** o **jitán** (tamién conocíu como **idioma de Liao**, =契丹語) ye una llingua altaica estinguida que foi falada polos khitan (388–1243), y que foi la llingua oficial de la dinastía Liao (907–1125) y de los Qara Khitai (1124–1218). Yelü Chucai que morrió escontra'l 1243 ye la última persona conocida que podría falar y escribir esta llingua.

## Clasificación
El khitan paez tar rellacionáu coles llingües mongóliques, Juha Janhunen aforma que 

## Rexistros escritos
Pal khitan emplegar dos sistemes d'escritura propiu y distintos ente sí conocíos como la escritura khitan grande y la escritura khitan pequeña.:
* La escritura pequeño, que yera un syllabary, usar hasta que la dinastía Jin (1115-1234) (que los sos miembros falaben jurchen) reemplazar en 1192.
* La escritura grande yera logográfica como la escritura china y podría ser usada pa otros grupos rellacionaos colos mongoles tan antiguos como los Tuoba.

La *[[Historia de Liao]]* contién un volume de pallabres khitan trenscrites por aciu caráuteres chinos titulada "Glosariu de la llingua nacional" (國語解). Atopar nel capítulu 116.

L'emperador Qianlong de la dinastía Qing identificó equivocadamente a los pueblos khitan y la so llingua colos solones, creyendo que l'idioma evenki pa "correxir" les trescripciones en caráuteres chinos de los nomes khitan conteníos na *Historia de Liao* nel so *Esplicación imperial sobre de la llingua nacional de los Liao-Jin-Yuan en trés histories* (欽定遼金元三史國語解).

Mientres la dinastía Liao, el khitan denominar col términu "llingua nacional" (en chinu *Guoyu* 國語), que tamién s'usaba pa les otres llingües distintes del chinu estándar de la corte de China, asina'l términu usóse tamién pal machú de la dinastía Qing, el mongol clásicu de la dinastía Yuan, el jurchen de la dinastía Jin o'l xianbei faláu mientres los Wei septentrionales.

## Vocabulariu

## Referencies

### Bibliografía principal
* 
### Bibliografía complementaria
*Franks, H. (1976): "Two Chinese-Khitan Macaronic Poems." In: Heissig, W.-Krueger, J. R.-Oinas, F. J.-Schütz, Y. (eds): *Tradata Altaica.* Wiesbaden, Otto Harrassowitz.
*
*
*

*
### Enllaces esternos

* New Developments of the Studies on Khitai Language and Khitai Scripts
Idioma kiliwa

L**'idioma kiliwa** ye la llingua del pueblu kiliwa, qu'habita nel nordeste del estáu mexicanu de Baxa California. Pol so númberu de falantes, ye la llingua indíxena con menos falantes en Méxicu y, poro, ye la más amenazada de les llingües indíxenes mexicanes. Los falantes de kiliwa son toos adultos. La migración y otros factores sociales contribuyeron a que la llingua seya altamente vulnerable. 

## Clasificación llingüística

El kiliwa forma parte del grupu de llingües yumanas, que forma la mayor agrupación de la familia yumanacochimí. En delles fontes, la llingua kiliwa ye incluyida, col restu de la familia yumanochochimí, na hipótesis hokana, sicasí, los especialistes más apocayá coincidieron en que nun hai evidencia abonda pa considerar qu'esta hipótesis ye válida.

## Distribución xeográfica

El territoriu tradicional del kiliwa yera'l norte de la península de California. La espansión de los mestizos pola rexón, provocó que los kiliwas replegar en zones alloñaes de la rexón. En 1958, llograron una dotación ejidal na zona de Regueru de Lleón, conceyu d'Ensenada (Baxa California). Nesa comunidá asiéntanse los dos principales llinaxes kiliwas: los Ochurte y los Espinoza. Ellí tamién anicien los postreros falantes d'esta llingua, qu'en 2010 yeren 5 persones.

## Inventariu fonolóxicu
L'inventariu fonolóxicu del kiliwa ye:

Esisten vocales curties y llargues, estes son: a, e, i, o, u, ā, ē, ī, ō, ū.

## Notes y referencies

## Bibliografía
*Ochoa Zazueta, Jesús Ángel (1978): *Los kiliwa: y el mundu fíxose asina.* Institutu Nacional Indixenista. Méxicu.
*Mixco, Mauricio J. (1996): *Kiliwa del Regueru Lleón, Baxa California* dientro de la serie l'Archivu de llingües indíxenes de Méxicu, Colexu de Méxicu. Méxicu.

## Enllaces esternos

*  Arnulfo Estrada Ramírez y Leonor Farldow Espinoza. Diccionariu práuticu Español-Kiliwa. Ensenada, Baxa California, Méxicu. 2006. Páxina 150.
* Llingües en riesgu. Los kiliwa , nel sitiu de la Comisión Nacional pal Desenvolvimientu de los Pueblos Indios (Méxicu).
* 
*
Idioma kombe

L**'idioma kombe**, o **ngumbi**, ye unu de los idiomes Bantu del grupu oeste. Ye faláu pola llingua falada pol pueblu Kombe na mariña de Guinea Ecuatorial.
## Referencies
Idioma kogui

L**'idioma kogui** o **kouguian**ye una llingua amerindia de la familia chibchana falada pol pueblu Kogui o Kággaba de Colombia.

Hai siquier 7.739 falantes, el 84,37% de los Kogui, toos na rexón de Sierra Nevada de Santa Marta. El porcentaxe d'alfabetismo ye de 18,34%.

## Sintaxis
Polo xeneral esti idioma usa la estructura llingüística suxetu-oxetu-verbu:
:/saka a'tema hi'ungula stuĩ/
:{saka/a'-tema/hi'o+ngula/stuĩ}

:"La lluna llena alluma'l camín"

Una oración ensin suxetu esplícitu adquier una apariencia d'oxetu suxetu-verbu, pol prefixu y persona del verbu:
:/bi'giʒa nak'luni/
:{bi'giʒa/nak'-luni}

:"Quiero piña"

La composición de les pallabres realízase xuniendo los lexemes con afixos distintos de clasificación, númberu, xéneru, énfasis, tiempu, manera y casu. Preséntense los casos nominativu, alativo, acusativu, dativu, llocativu y xenitivu.

### Fonoloxía
L'idioma kogui presenta 31 fonemes, 12 vocales y 19 consonantes:
;Vocales
:
Pa la llingüista Carolina Ortiz la nasalización de les vocales ye un fenómenu suprasegmental, aniciáu na presencia de la consonante nasal alveolar //, yá que casi les vocales nasales presentar en contestos nasales. Atopa en poques pallabres el fonema // y nun rexistra // como fonema.

;Consonantes
:
Carolina Ortiz inclúi la oclusiva palatal sorda // como fonema.

## Referencies
Idioma kukurá

El **kukurá** o **cucurá** (tamién llamáu **cucura** y **kokura**) ye una llingua indíxena non clasificada anguaño estinguida y falada enantes nel estáu de Mato Grosso.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma korana

**Korana**, o **ǃora**, ye una llingua joisana na actualidá casi morrebunda de Sudáfrica nel desiertu del Kalahari. La tribu korana, tamién llamada Griqua, ta compuesta por unes 10.000 persones en Sudáfrica y ente esti país y la vecina Botsuana, ye posible que namái cuntara con media docena de falantes en 2008.

ǃOra ta rellacionada cola llingua nama, y el sistema de soníu ye abondo similar. Anque, ǃOra tien un soníu fricativu velar  que nun s'atopa na Nama. Amás casi la metá de les pallabres léxiques en !Ora, empiecen con un clik consonánticu frente a una cuarta parte na llingua nama.

!Ora ta principalmente atestiguada nun cuadiernu compuestu por Carl Meinhof en redol a 1879 que contién cinco histories curtios; dalgún trabayu adicional atopar na obra de Ponelis (1975). Dende 2009, el proyeutu EuroBABEL busca posibles falantes.

## Referencies

* Ponelis, F. A. (1975). "!Ora clicks: problems and speculations." *Bushman and Hottentot linguistic studies,* pp 51-60. ed. Anthony Traill. Communications from the African Studies Institute, non 2. University of the Witwatersrand. Johannesburg.

## Enllaces esternos
* ǃKorana grammar at Cornell
* Ethnologue Report for Korana
Idioma korubo

El **korubo** ye una llingua indíxena non clasificada falada polos korubo, un pequeñu grupu étnicu non contactáu efeutivamente hasta 1996. Los korubo viven nel valle del Javari nel estremu occidental del estáu brasilanu d'Amazones y envaloróse el so númberu nunos 150 (1996).

Dada'l so allugamientu xeográficu y otres evidencies suxirióse que'l korubo, podría ser una llingua pano ya inclusive una variante de marubo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma kumzari

L**'idioma kumzari** ye un idioma de la familia de llingües iranies faláu polos miembros de la tribu shihuh na mariña de Kumzar, na península de Musandam, al norte d'Omán. Ye l'únicu idioma d'esta familia, que ye faláu na península arábiga. El kumzari ye faláu tamién nes ciudaes de Dibah y Khasab, según delles villes y na isla Larak. Son descendientes de pescadores qu'habitaron la mariña del golfu Pérsicu y el golfu d'Omán.

L'idioma desenvolver del persa modernu tempranu y ta bien rellacionáu al dialeutu minabi del sur de Baluchistán. La mayoría del vocabulariu, según la gramática y la estructura sintáctica del idioma, ye iraniu, a pesar qu'una gran cantidá de pallabres árabes esisten na conversación común.

El númberu de falantes de kumzari envalorar en menos de 10.000 falantes nativos, a pesar que los miembros de la tribu ronda aproximao en 21.000 miembros (estimación del 2000). La nueva xeneración tiende a aprender árabe sobre la so llingua natal. L'idioma nun tien forma escrita y nun tener lliteratura.

## Referencies

* The Rosetta Project: The All Language Archive (n'inglés)
*Ethnologue report for Kumzari (n'inglés)
Idioma kuot

El **kuot** o **panaras** ye una llingua aisllada de la provincia de Nueva Irlanda en Papúa Nueva Guinea. De fechu ye la única llingua d'orixe non-austronesiu de la isla. Tien unos 2400 falantes, concentraos principalmente na mariña noroeste de Nueva Irlanda. Seique pol pequeñu númberu de falantes, nun paez esistir variación dialeutal singinificativa nel dominiu del Kuot.

## Descripción llingüística

### Fonoloxía
L'inventariu consonánticu del kuot vien dau por:

El númberu de vocales fonolóxicamente contrastivas ye 5:

Los alófonos vocálicos son:

### Alternances morfofonémicas
El fonema  de ciertos marcadores de posesión, tales como "*-tuaŋ*", "*-el toŋ*" y "*-tuo*" apaez como  cuando sigue a un raigañu acabáu en vocal, compárense:
: *ira-ruaŋ* 'el mio padre'
: *luguan-tuaŋ* 'la mio casa'
: *i'rama-ruo* 'el mio güeyu'
: *nebam-tuaŋ* 'la mio pluma'

Otra alternanza ye'l "apócope de vocales finales", qu'asocede cuando una forma de tercer persona singular marculina col prefixu "*-oŋ*" usar nun nome qu'acaba en vocal, esta vocal de normal dexa de pronunciase. Por casu "*amaŋa-oŋ*" pronúnciase como , non como .

La "regla de sonorización" porta que cuando sufixos con vocal inicial xunir a raigaños qu'acaben en consonantes sordes, estes consonantes articúlense como sonores. Por casu:
:   *estremar [en dos]*
:   *bebe*
:   *ruega*
El fonema  da llugar a , non a .
:   *sale [fuera]*
:   *los sos güeyos [d'ella]*

## Gramática
El kuot usa preferentemente l'orde sintácticu VSO. Y el so morfoloxía ye de tipu aglutinante. Esisten dos xéneros gramaticales (masculín y femenín), distinción que s'aplica inclusive a toles formes de la primer persona (singular, dual, plural; inclusiva y esclusiva).

Por casu, la oración *parak-oŋ ira-ruaŋ kamin* significa lliteralmente 'el mio padre como bonitato'. *Parak-oŋ* indica un aspeutu continuu del verbu 'comer', *ira* significa 'padre', *-ruaŋ* ye un sufixu usáu pa indicar posesión inalienable ('el mio padre'), y *kamin* ye un nome que significa 'camote, bonitato'.

## Referencies

### Bibliografía
* Ross, Malcolm (2005). "Pronouns as a preliminary diagnostic for grouping Papuan languages". In Andrew Pawley, Robert Attenborough, Robin Hide, Jack Golson, eds. *Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples*. Canberra: Pacific Linguistics. páxs. 15-66. ISBN 0858835622

## Enllaces esternos
*
Idioma kurripako

L**'idioma kurripako** (*kurri*=non, *páaku*=fala; "Falen con non") (tamién llamáu ***wakwe***, *wa-* 'la nuesa', *kue* 'llingua' y **baniwa de Içana**) ye una llingua de la familia arawak, falada cotidianamente pol 42% del pueblu kurripako y entendida pol 86,4% de les persones d'esa etnia indíxena.

## Orixe
Esti idioma tuvo'l so orixe hai unos 3 mil años, cuando se produció la segunda migración de falantes proto-maipure escontra l'altu ríu Negro, hasta les cuenques de los ríos Isana, Guainía y Atabapo y l'altu Orinoco.

## Distribución
Los falantes de kurripako habiten anguaño nes cuenques de los ríos Isana y Guainía, según del baxu Inírida, el Atabapo y l'altu Orinoco nel departamentu colombianu de Guainía; ente'l ríu Guaviare y el Orinco, nel Vichada, Colombia; nel estáu venezolanu d'Amazones y nel Ayarí y São Gabriel da Cachoeira, Amazones (Brasil).

## Dialeutos
Conócense 6 dialeutu d'esti idioma:
***folia kurri**: ríu Guainía
***oju karro**: ríos Isana, Cuyarí, Querarí y Ayarí; Brasil
***éje khenim**: Tonina; Venezuela ***güeyu
ñame**
***uju**: Ríu Inírida
***ñiame**: Alto Isana

## Fonoloxía

### Vocales
Rexistra 4 vocales curtios y les correspondientes 4 llargues.

La posterior ****, que dellos llingüistes prefieren representar como , realízase como semicerrada [] nel interior de la pallabra y como la casi zarrada semiposterior  a la fin de la pallabra.

La {{IPA|a realízase como la casi abierta central  cuando antecede a una consonante nasal o dacuando cuando antecede la fricativa glotal; sicasí realízase como media central  a la fin de la pallabra.

### Consonantes
Presenta 16 fonemes consonánticos:

Cuando anteceden a la fricativa glotal //, les consonantes sonores xunir nun namái fono cola fricativa glotal a la cual asimilen y realícense como sonores:
*// como  antecedida de les vocales //, //; y como  () antecedíu de //, /;
*// como ;
*// como , que varia dacuando con ;
*// como , que varia llibremente con ;
*// como , que varia llibremente con ;
*// como  (), que varia con  según el dialeutu;
*// como  y en dellos dialeutos como .

Les oclusives qu'anteceden a la fricativa glotal // realícense conxuntamente con ésta asimilándola, como oclusives aspiraes , , , .

L'africada alveolar sorda // cuando antecede la // realízase conxuntamente con esta asimilándola como l'aspirada ; en cualesquier otru contestu en dellos dialeutos puede variar llibremente o ser sustituidapor ; pero, siempres y en tolos dialeutos realízase como africada postalveolar sorda  antes de la vocal //.

L'africada alveolar sonora // nun se presenta en dellos dialeutos, nos que ye sustituyíu pola //. N'otros dialeutos asocede como palatal . Antes de la vocal / realízase como la postalveolar , que nos dialeutos onde sumió'l fonema africáu sonoru ye sustituyida por //.

La oclusivu billabial sonora //, ye un fonema qu'asocede en bien poques pallabres, anque esti presente nos diversos dialeutos.

## Referencies
Idioma kven

L**'idioma kven** ye una llingua urálica del grupu balto-fínica falada por ente 2000 y 8000 persones en Noruega, ye usada pola población kven del nordeste de Noruega y tien reconocencia oficial como llingua minoritaria. Tradicionalmente fuera considerada como un dialeutu fínico. Recibió'l so estatus d'oficialidá en 2005 dientro del tratu d'idiomes de rexones y minoría de la Xunión Europea.

Ta estrechamente emparentáu col meänkieli y más distantemente rellacionáu col careliu.

## Exemplu

## Referencies
Idioma kutenai

La **llingua kutenai** (tamién llamada **kootenai** o **llingua ktunaxa**) ye falada polos miembros de la tribu kootenai, de los cualos recibe'l so nome, y que son habitantes nativos d'un área que se correspuende coles actuales Montana y Idaho, n'Estaos Xuníos y la Columbia Británica, en Canadá. 

El kutenai ye una llingua aisllada que nun tien rellación demostrable con nengún otru llinguaxe. La hipótesis más probable sobre una conexón con otres llingües ye la propuesta de que tea rellacionada lejanamente coles llingües salish. Esta hipótesis xeneralmente considérase creíble, anque falta la so demostración.

El censu d'Estaos Xuníos de 1990, sumaba 102 Kutenai étnicos nel país, ente que'l censu de Canadá contabilizaba 220. Anque de paez que nun esiste más d'una docena de falantes fluyentes de la llingua, siendo'l restu semifalantes o persones con una conocencia deficiente de la llingua.

## Referencies

### Bibliografía
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Mithun, Marianne (2000) The Languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7
* **Traducíu direutamente de English Wikipedia*

## Enllaces esternos
* Ethnologue entry
* Páxina de les llingües de les primeres naciones de Columbia Británica
* Llingua Ktunaxa en languagegeek.com
Idioma kwasio

L'idioma **Kwasio**, tamién conocíu como **Ngumba/Mvumbo**, ** Bujeba**, y **Gyele/Kola**, ye un idioma de Camerún, faláu nel sur a lo llargo de la mariña y na frontera con Guinea Ecuatorial per cerca de 70 000 miembros del pueblu ngumba, pueblu kwasio, pueblu gyele y pueblu mabi. Munchos autores ven al Kwasio y l'idioma Gyele/Kola como llingües distintes. 
Nel Ethnologue, los idiomes polo tanto reciben distintos códigos: Kwasio tien el códigu ISO 639-3 *nmg*, ente que'l gyele tien el códigu *gyi.* Los Kwasio, Ngumba y Mabi son llabradores de les aldegues; los Gyele (tamién conocíu como Kola o Koya) son nómada Pygmy (cazador-pañador) que viven na selva tropical.

Los dialeutos son Kwasio (tamién conocíu como Kwassio, Bisio), Mvumbo (tamién conocíu como Ngumba, Ngoumba, Mgoumba, Mekuk) y Mabi (Mabea). Los Gyele falen los subdialeutos de Mvumbo, Gyele nel norte y Kola tamién conocida como Koya nel sur, dacuando "Giele, Gieli, Gyeli, Bagiele, Bagyele, Bajele, Bajeli, Bogyel, Bogyeli, Bondjiel" y * Likoya, Bako, Bakola, Bakuele *, tamién * Bekoe *. El términu peyorativu llocal pa los pigmeos, * Babinga *, tamién s'usa. * Glottolog * amiesta idioma shiwa.

El kwasio ye una llingua tonal. Como llingua bantú, tien un sistema de clasificación de sustentivos. El sistema de la clase del sustantivu de kwasio ye daqué amenorgáu, calteniendo solamente 6 xéneros (un xéneru que ye un axugamientu d'un singular y de una clase sustantiva plural).

## Ver tamién
El términu Pueblo de Kola (Bakola) úsase tamién pa los pigméos de la rexón fronteriza del Congo-Gabón del norte, que falen el idioma ngom.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Serge BAHUCHET, 2006. "Languages of the African Rainforest « Pygmy » Hunter-Gatherers: Language Shifts without Cultural Admixture."http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/54/82/07/PDF/Bahuchet_2006--Leipzig_Version1.pdf In *Historical linguistics and hunter-gatherers populations in global perspective*. Leipzig.
*Bakola documentation project, DoBeS
Idioma kwazá

El **kwazá** o **koaiá** (tamién **koaya**, **coaia** y **quaiá**) ye una llingua indíxena de Brasil falada nel estáu de Rondônia por unes 25 persones, pertenecientes a namái dos clanes familiares.

## Fonoloxía
### Vocales
L'inventariu vocálicu vien dau por:
:
:Toles vocales, sacante , pueden apaecer como nasalizadas.

### Consonantes
L'inventariu consonánticu vien dau por:
:

## Referencies

### Bibliografía
* 
*
Idioma kwegu

El **kwegu** (tamién llamáu **bacha**, **koegu**, **kwegi**, **menja** o **nidi**) ye una llingua nilo-saḥariana del grupu súrmico, falada nel sureste d'Etiopía, sobre la vera occidental del ríu Omo.

## Referencies

### Bibliografía
* Hieda, Osamu. 1998. "A sketch of Koegu grammar: Towards reconstructing Proto-Southeastern Surmic" in Gerrit Dimmendaal and Marco Last (eds.), Surmic Languages and Cultures. Köln: Rüdiger Köppe Verlag. pp 345–373.

### Enllaces esternos
* Ethnologue information on Kwegu
* World Atlas of Language Structures information on Kwegu
Idioma kweyol

El **kwéyòl** o **criollu francés de Santa Lucía** (*kwéyòl*) ye una varinte del criollu antillanu faláu nel oriente del Caribe, particularmente nes islles de Dominica y Santa Lucía y nes Antilles Menores.

El nome ye una variación de la pallabra criollu en francés (*créole*). En términos xenerales la llingua entemez el léxicu de la llingua francesa cola sintaxis de los idiomes africanos y namái hasta apocayá empezó a escribise. Nos postreros 10 años dalgunos talleres d'ortografía impartiéronse y na actualidá un grupu multidisciplinario compuestu por espertos de la Universidá de les Indies Occidentales, la Universidá de les Antilles en Guyana, el Grupu d'Estudiu ya Investigación del Espaciu Criolloparlante (en francés, *Groupe d'étude et de Recherche en Espace Créolophone, GEREC*) y dellos otros movimientos locales diéronse la xera de desenvolver tou un sistema d'escritura *ad hoc*.

Según dellos autores (Parkvall, 1997) en 1995 unes 123 mil persones falar na isla de Santa Lucía, y a nivel internacional el númberu xubía a unos 985 mil. Ente'l kweyol faláu en Santa Lucía y el faláu en Dominica esiste d'un 97 a 99% de semeyanza, ente que namái'l 10% de la población de Santa Lucía entiende'l francés continental. En Santa Llucía los discursos políticos suelen ser en kweyol, y tamién esisten periódicos, programes de radio y estaciones de televisión qu'utilicen l'idioma. La clasificación del idioma d'alcuerdu a la SIL International ye **dom** y **acf** y el códigu ISO 639-2 pal mesmu son **cpf**.

*[[Ethnologue]]* rexistra falantes en Panamá pola inmigración.

## Exemplos
Exemplos de la semeyanza ente'l kweyol y el francés:

## Ver tamién
*Arte y cultura de Dominica
*Arte y cultura de Santa Lucía

## Referencies

## Enllaces esternos

*Reporte de Ethnologue avera del kreyol (n'inglés).
*Ed Ford and Leonie St. Juste-Jean: ''St. Lucian French Creole (Kwéyòl)'' (n'inglés).
*Abe Gunschel: ''The Kwéyòl of Dominica'' (n'inglés).
Idioma laal

El **laal** ye una llingua ensin clasificar falada por unes 750 persones en tres aldees distribuyíes na prefeutura chadiana del Chari mediu (Chari-Moyen) a dambes veres del ríu Chari. Recibe distintos nomes nes sos llocalizaciones. En Gori denómenla *lá*, y en Damtar *ɓual*.

## Usu y distribución
Según el SIL-Chad el *laal* ye una llingua amenazada, yá que dientro del grupu étnicu la mayor parte de posibles falantes de menos de 25 años usen anguaño agora como llingua vehicular el baguirmi.

La llingua atraxo l'interés académicu de los llingüistes per primer vegada, en 1977, con trabayu de campu Pascal Bayeldieu ente 1977 y 1978. El trabayu fechu por esti llingüista basóse principalmente na fala d'un únicu falante, M. Djouam Kadi de Damtar.

## Clasificación
Anque podría tratase d'una llingua aisllada, davezu considérase una llingua ensin clasificar por cuenta de que daveres esiste poca evidencia pa concluyir un parentescu, amás ye una llingua non escrita, y los únicos testos son compilaciones tomaes por llingüistes pa fines d'estudiu.

## Referencies
Idioma lacandón

L**'idioma lacandón** (autoglotónimu: *jach-t’aan*) ye una llingua mayense falada polos indíxenes que viven na selva Lacandona y que se llamen lacandones. Ye una llingua rellacionada de cerca col maya yucateco y anguaño ta casi n'estinción, porque'l númberu de falantes de lacandón ye bien baxu; alredor de 800 persones entá la falen.

La fala conformar por vocablos de nueve llingües mayenses: cakchiquel, chol, huasteco, kekchí, mam, quiché, tzeltal, tzutujil y yucateco.

## Referencies

### Enllaces esternos
*
Idioma laghu

L**'idioma laghu** ye un idioma de la familia austronesia, yá estinguíu que se falaba pela zona de Santa Isabel, nes Isla Salomón. El so postreru falante finó en 1984. Nos llugares onde solía ser faláu, esto ye, nos pueblos de Baolo y Samasodu, agora fálase'l idioma zabana. 

Anguaño ye un idioma conocíu por investigadores, que fixeron un estudiu por que nun se perdiera'l Laghu.

El cantante chinu, Sa Ding Ding, interpreta dalgunes de los sos cantares en laghu.

## Referencies

### Bibliografía
### Enllaces esternos
*Páxina n'inglés
*Páxina n'inglés
Idioma lak

La llingua **lak** ye falada por 120.000 persones nel sur de la rexón rusa de Daguestán. Escríbese usando l'alfabetu cirílicu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* ''Lak House'' — Lak culture and society site
* ''Лакку Билаят'' — Lak national forum
Idioma limbu

L**'idioma limbu** ye un idioma faláu de la familia de les llingües tibetano-birmanes en Nepal, Bután, Caxmir, el Distritu de Darjeeling na India, Sikkim y por grupos limbues. El limbu tien un sistema d'escritura propio. Los falantes de limbu en Nepal son na so inmensa mayoría billingües. L'idioma limbu ye unu de les más falaos y escritos en Nepal, Sikkim y otres zones de la India. Ye llingua oficial en Sikkim.

El nome de *limbu* ye un exónimo d'orixe inciertu. Los limbues referir a sigo mesmos como *yakthungba* y a la so llingua como **Yakthung Pan**. Dientro d'esta llingua esisten cuatro dialeuto principales Panthare, Phedape, Chatthare y Tambar Khole. 

El dialeutu estándar ye'l Panthare y el Phedape ye igualmente faláu y entendíu pola mayoría.

L'idioma limbu tien una escritura propio y distinto que constitúi una evolución de la escritura tibetano y del sistema d'escritura devanágari.

La mayoría de los falantes de limbu alfabetizados viven en Nepal, ellí apaez la mayoría de les publicaciones nesi idioma, usualmente acompañaes de traducciones al nepalés. Dende 1995 publicar diarios y revistes en limbu. Tamién son publicaos testos lliterarios nesti idioma.

 

Antes de la introducción de la escritura sirijonga ente los kiratas, la escritura *Rong* yera popular na parte este de Nepal, especialmente nos oríxenes del estáu Maurong. La escritura sijonga tuviera en desusu cerca de 800 años y volvió emplegase de nuevu por Te-ongsi Sirijunga Xin Thebe.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma lomaiviti

El **lomaiviti** ye un idioma oriental d'Islles Fixi, faláu per cerca de 1600 persones nes islles de Koro, Makogai, Levuka, Ovalau, Batiki, Nairai y Gau.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Idioma lomaiviti en Etnologue
Idioma lozi

El **lozi** (tamién conocíu como **silozi** y **rozi**) ye una llingua bantú (familia níxer-congu) falada por grupo étnicos específicos de Botsuana, Namibia, Zambia, y Zimbabue.

Envalórase que ye faláu por unes 700.000 persones, la mayoría d'ellos habitantes de Zambia, onde lo fala cerca del 6% de la población (aproximao 560.000 persones).

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma macushí

L**'idioma macushí**, **makushí**, **macuxí** o **macusí** pertenez a la familia d'idiomes caribes. Fálase primero de too en Brasil, concretamente nel estáu de Roraima, con dellos falantes en Venezuela y Guyana. L'idioma más paecíu ye'l pemón. Y endémicu del pueblu Macushí.

## Referencies

### Bibliografía
* Dixon, R.M.W. (1999). *Amazonian Languages*. Nueva York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-57021-3.

## Enllaces esternos
* Testemunhas de Jeová (en macushí); Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Idioma makasae

El **makasae** o **makassai** ye una de les "llingües nacionales" de Timor Oriental, falada per cerca de 70&nbsp;000 persones (1989) nos distritos de Baucau y Viqueque. Tien l'estatutu de "llingua oficial" de Timor Oriental xunto col tetun y el portugués.

Anque la llingua foi influyida por llingües austronesies en ciertos aspeutos, el makasae ye una llingua papú. Por cuenta de la llarga historia d'ocupación y guerra civil, esta llingua al igual qu'otres de Timor Oriental taben mal documentaes hasta tiempos recién. La primer gramática del makasae publicada n'inglés data de 2008.

## Descripción llingüística
Makasae ye una llingua aislante n'alto grau. Per otra parte la so gramática adquirió munches carauterístiques de les llingües austronesies vecines, anque caltién traces frecuentes ente les llingües papúes como l'orde básicu SOV típicu d'estes llingües. Resulta especialmente interesante'l marcaje de los papeles temáticos, al traviés del cual esiste ciertu grau de flexibilidá sintáctica del que podría llograse col estrictu orde SOV.

### Vocabulariu
* *o* - unu *
*loloi* - dos
* *lolitu* - trés
* *lolo'y* - cuatro *
*llima* - cinco *
*douhisi* - seis
* *fitu* - siete *
*afo* - ocho *
*siwa* - nueve *
*ruru-o* - diez

## Referencies

### Bibliografía
* Juliette Hubner (2008): *Makasae*, Languages of the World/Materials 195, Lincom, ISBN 978-2-89586-140-6.

## Enllaces esternos
* Macassai en Ethnologue
Idioma yukude

El **yukude** or **macu** (dacuando tamién **máku**) ye una llingua ensin clasificar falada a lo llargo de la frontera ente Brasil y Venezuela a lo llargo del ríu Uraricoera.

El nome "maku" nun tien de ser confundíu coles llingües makú, que nun paecen estrechamente emparentaes col yukude. De fechu el término "maku" son formes procedentes del arawak pa referise a pueblos que les sos llingües son inintelixibles.

## Historia
Magar l'últimu allugamientu conocíu de los yukudes ye a lo llargo del ríu Uraricoera, el so hábitat anterior taba ente los ríos ríu Padamo y Cunucunuma.

Esisten cifres discordantes sobre'l númberu de falantes, dellos autores consideren que la llingua escastar nos años 1970. En 1986, rexistráronse 2 falantes, anque Kaufman (1994) sostienía qu'habría unos 10 falantes dientro d'un grupu étnicu formáu por 100 persones. Aryon Rodrigues y Ernesto Migliazza estudiaron esta llingua.

## Descripción llingüísticu
### Fonoloxía
Yukude tien seis vocales orales, , y cuatro vocales nasales, . La cantidá vocálica ye contrastiva y namái en sílabes de tipu CV en pallabres polisílabes. La sílaba más complexa que puede apaecer na llingua ye CCVC. Nun esiste tonu nin acentu contrastivo. 

Les oclusives de la llingua son , esiste una africada , y cuatro fricatives , dos nasales , y una llateral "r" (quiciabes ), y dos aproximantes .
L'inventariu consonánticu ta formáu poles siguiente consonantes:

### Gramática
El yukude ye polisintéticu n'alto grau y usa predominantemente sufixos. Los pronomes estremen inclusividad anque la llingua escarez de xéneru gramatical o de clasificadores nominales. El sistema d'afixos TAM ye bien complexu.

### Clasificación
Suxiriéronse un númberu importante de posibles parentescos qu'inclúin:
* les llingües arawak
* el idioma warao
* les llingües kalianas, qu'incluyiría a les llingües arutani-sapé
* les llingües makú-puinave, que englobarían a les llingües makú, les llingües catuquinas y les llingües arutani-sapé
* les llingües macro-tucanas, según Joseph Greenberg

## Referencies

### Enllaces esternos
* Proel: Llingua Yukude

### Bibliografía
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. Y. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.
Idioma malayu minahasa

L**'idioma malayu minahasa** ye tamién conocíu como *malayu manado* o *manado bahasa*, porque ye una llingua falada en Manado, Indonesia; pol grupu étnicu minahasa.

La llingua ye usada xeneralmente pa la comunicación, escarez d'un ente que regule la so ortografía. Tien aproximao unos 800.000 falantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma mapoyo

L**'idioma mapoyo** o **wanai** ye un idioma caribe que ye una llingua amenazada d'estinción, faláu inda por delles persones na cuenca del ríu Suapure, bien cercanu al yabarana.

El mapoyo ye una llingua de tipu ergativo, como la mayor parte de llingües caribes.

## Historia
El grupu étnicu mapoyo ta formáu por unes 400 persones y escontra 2014 solu cuatro d'elles yeren falantes competentes de la llingua mapoyo, yá que dientro de la comunidá úsase principalmente l'español. Los mapoyos viven nel conceyu Cedeño del estáu Bolívar, na vía que xune a la población de Caicara del Orinoco y Puerto Ayacucho nel estáu Amazones.

La comunidá habita en viviendes de bahareque y palma cerca del Macizu guayanés, les sos téuniques artesanales, la caza, pesca, llantadera de la tierra y el manexu de la llingua mapoyo son parte importante nel caltenimientu de la so cultura.

El 25 de payares de 2014 foi incluyíu na llista de Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá, na llista de salvaguardia urxente y ye la primer llingua indíxena venezolana declarada pola UNESCO.

## Referencies

## Bibliografía
* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. *[http://www.ethnologue.com/ Ethnologue]: Languages of the World*, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.
* Desmond C. Derbyshire & G. K. Pullum, 1991:*Handbook of Amazonian Languages*, ISBN 978-0-89925-813-3 ([referencia](http://www.jstor.org/sici?sici=0097-8507(200106)77%3A2%3C360%3AHOAL%3Y2.0.CO%3B2-N&cookieSet=1)).
* Dixon, R.M.W. (1999). *Amazonian Languages*. Nueva York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-57021-3.
* William J. Frawley (2003) [1997]. *[https://books.google.cl/books?id=sl_dDVctycgC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set]*. Tomu I. Nueva York: Oxford University Press. ISBN 0-19-516783-X.
* Rodrigues A. D., 2000, "‘Gue-Pano-Carib’ X ‘Jê-Tupí-Karib’: sobre rellaciones llingüístiques prehistóriques en Suramérica", in L. Miranda (ed.), *Actes del I Congresu de Llingües Indíxenes de Suramérica,* Tome I, Lima, Universidad Ricardo Palma, Facultá de llingües modernes, p. 95-104.

## Enllaces esternos
* Ethnologue (n'inglés)
* Los dos últimos falantes de mapoyo
Idioma maramba

El **maramba** ye una llingua papú de Papúa Nueva Guinea de clasificación incierta. S. Wurm (1982) dexar como una caña independiente d'un grupu heteroxéneu formáu poles llingües yuat, mongol-lagam y piawi (waibuk), anque anguaño dichu grupu foi refugáu como unidá filoxenética válida. Per otra parte, la clasificación de *[[Ethnologue]]* (2005) caltién la conxetura de Wurm de que'l maramba tien parentescu col yuat, y postula un grupu "yuat-maramba", ente que una edición posterior *Ethnologue* (2009) a cencielles inclúi'l maramba como una llingua yuat más, nun s'argumenta'l porqué d'esta clasificación polo que cual sigue siendo dudosa la so adscripción al grupu.

## Referencies
Idioma marso

El **marso** yera un dialeutu del idioma umbru faláu nel área habitada polos antiguos marsos (Cuenca del Fucino, nos actuales Abruzzo) nel I mileniu&nbsp;e.&nbsp;C. 

Documentáu per primer vegada nel bronce de Antino, dientro de les llingües sabélicas ye, xunto col sabín, de les primeres n'amosar una fuerte influencia del llatín.

Les inscripciones más tempranes daten d'ente'l 300 y el 150&nbsp;e.&nbsp;C., ya inclúin un interesante bronce topáu nel llagu Funcino, que paez llevar grabada una ufrienda votiva a la diosa Angitia, si *A(n)ctia*, como ye probable, yera la forma llocal del so nome. El marso estremábase pocu del llatín d'esa dómina; formes contraíes, como *Fougno* en llugar de *Fucino*, seríen solo cuestión d'ortografía. En sílabes finales, los diptongos *ai*, *ei* y *oi*, toos apaecen como *y*. Per otru llau, la forma más antigua del nome de la tribu (dat. plur. *Martses* = Lat. *Martiis*) amuesa la so derivación y exhibe l'asibilación de *-Tio-* en *-Tso-*, mesmos del idioma oscu pero estrañu nel llatín clásicu.

Los trés inscripciones que llegaron hasta los nuesos díes, de los sieglos III y II&nbsp;e.&nbsp;C., tán escrites en alfabetu romanu.

## Bibliografía
* Giacomo Devoto, *Gli antichi Italici*, 2ª ed. Firenze, Vallecchi, 1951.
* Vittore Pisani, *Le lingue dell'Italia antica oltre il latino*, Torino, Rosenberg & Sellier, 1964. ISBN 978-88-7011-024-1

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma maskoki

L**'idioma creek**, **muscogee** o **maskoki** ye una llingua amerindia falada pola Nación Maskoki y los indios seminola en Florida y Oklahoma. Ye faláu apenes por 4.300 persones. Fai parte de la familia de les llingües muskogui.

## Fonoloxía
La fonoloxía del creek paez ser: https://web.archive.org/web/20080706155250/http://www.wm.edu/linguistics/creek/textbook/pumopunvkv1.pdf, https://web.archive.org/web/20061207080911/http://corpus.linguistics.berkeley.edu/~kjohnson/vow_reduct.pdf

 escríbese ,  ye escribi , y /j/ ye escribi .

## Regles d'acentuación
La sílaba clave d'una pallabra reparar de cutiu con un signu diacríticu. Ésta ye la última sílaba de la pallabra con tonu normal; les siguientes sílabes son menores en tonu:
### Pallabres formaes namái por sílabes llixeres
ifá: 'perru'

itìwanàjipíta: 'coneutar l'unu col otru'

ahìtsitá: 'el que busca al otru'

amìfotsì: 'el mio cachorru'

hitsíta: 'el que ve al otru'

ifótsi: 'cachorru'

isìmahìtsitá: 'el que vixila al otru'

imàhitsíta: 'el que busca a daquién'

## Referencies

## Enllaces esternos

* The Creek Language Archive. This site includes a draft of a Creek textbook, which may be downloaded in .pdf format (*Pum Opunvkv, Pun Yvhiketv, Pun Fulletv: Our Language, Our Songs, Our Ways* by Margaret Mauldin, Jack Martin, and Gloria McCarty).
* Comprehensive Creek Language  materials online.
* The official website for the Muskogee (Creek) Nation of Oklahoma
* Ethnologue report for Creek
* Acoustic vowel reduction in Creek: Effects of distinctive length and position in the word (pdf)
Idioma massep

El **massep** (tamién **masep, potafa, wotaf**) ye una llingua papú pocu documentada falaes por unes 50 persones nuna única aldega. A pesar de lo amenorgao de la población, la llingua tien un usu brengosu. Donohue *et al.* (2002) conclúi que definitivamente nun ye una llingua kwerba, tal como pensaba Wurm (1975), y nun ye capaz d'acolumbrar parentescu con nenguna otra llingua. *Ethnologue* (2009) considerar como una llingua aisllada, ente que M. Ross (2005) nin siquier . Los pronomes nun son bien distintos de los de les llingües tres-neoguineanes, entá cuando'l massep ye xeográficamente alloñáu d'esa familia.

## Referencies

### Bibliografía
*Clouse, Duane, Mark Donohue and Felix Ma. 2002. "Survey report of the north coast of Irian Jaya."http://www.sil.org/silesr/2002/SILESR2002-078.pdf
Idioma marrucino

El **marrucino** yera un dialeutu del oscu falada nel área habitada pol antiguu pueblu itálicu de los marrucinos (nel valle del ríu Aterno, nos actuales Abruzzo) nel I mileniu&nbsp;e.&nbsp;C. El principal testimoniu del marrucino ye'l Bronce de Rapino, epígrafe de mediaos del sieglu II&nbsp;e.&nbsp;C.

## Bibliografía
* Giacomo Devoto, *Gli antichi Italici*, 2ª ed. Firenze, Vallecchi, 1951.
* Adriano La Regina, *[http://xoomer.alice.it/davmonac/sanniti/rapino02.html La Tabula Rapinensis. Legge del popolo marrucino per l'istituzione della prostituzione sacra nel santuariu di Giove padre nell'pládanu Tarincra (Rapino)] * 
* Vittore Pisani, *Le lingue dell'Italia antica oltre il latino*, Torino, Rosenberg & Sellier, 1964. ISBN 978-88-7011-024-1

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma maya clásicu

L**'idioma maya clásicu** (o puramente **choltí clásicu**) ye'l más antiguu miembru de la familia llingüística maya históricamente atestiguáu. Ye'l principal idioma documentáu nes inscripciones precolombines de la dómina clásica de la civilización maya.

## Venceyos llingüísticos

El maya clásicu ye un descendiente direutu del proto-maya (como son l'huaxteco y yukateko) y l'ancestru común de la caña cholana de los idiomes mayes. Descendientes contemporáneos del maya clásicu inclúin el ch'ol y el ch'orti'. Falantes contemporáneos del ch'ol y chor'ti' pueden entender munches pallabres en maya clásicu.

## Sistema d'escritura

El maya clásicu ye la principal llingua documentada del sistema d'escritura utilizáu polos mayes precolombinos, y ta especialmente representada nes inscripciones glíficas de les rexones de tierres baxes del periodu de c. 200-900 d. C. La escritura maya tien delles semeyances de función (pero nun ta rellacionáu con) otros sistemes d'escritura logosilábica como sumeriu-acadia cuneiforme, nos cualos utilízase una combinación de signos logográficos y silábicos (grafemes). El *corpus* de grafemes de la escritura componer d'un nucleu de signos silábicos que reflexen la fonoloxía de la llingua maya clásica falada na rexón nesi periodu, que se combinaron o complementaron con un mayor númberu de logógrafos. Asina, les espresiones del maya clásicu pudieron escribise nuna variedá de formes, yá seya como logogramas, ideogrames con complementos fonéticos, logogramas con sílabes, o utilizando una combinación puramente silábica. Por casu, nun patrón común munchos raigaños de verbos y sustantivos dar por logógrafos, ente que los sos afixos gramaticales fueron escritos de forma silábica, al igual que'l xaponés modernu.

## Gramática
Na so tipoloxía básica'l maya clásicu ye verbu-suxetu-oxetu y ergativo, al igual que los demás idiomes mayes. Siendo polisintéticu, utiliza tanto'l prefixu como'l sufixu p'amosar la función gramatical. Los sustantivos non se flexionan por casu o xéneru. Esiste tamién una clase completa d'intransitivos que tresmiten la posición espacial del oxetu. Amás, l'idioma emplega pallabres contables al cuantificar los sustantivos, y utiliza un sistema de numberación vigesimal.
Los verbos nun se conxuguen según el tiempu, sinón que son alteriaos semánticamente por una serie de partícules d'aspeutu.

## Ver tamién
* Idioma ch'olti'
* Llingües cholanas

## Referencies

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Idioma mazandaraní

L**'idioma mazandaraní** o **tabarí** (tamién conocíu como *Mazenik* o *Tabersi*) ye una llingua irania de la caña noroccidental. Ye falada principalmente nes provincies iranines de Mazandarán y Golestán, y ye mutuamente inintelixible con respectu al persa.

## Referencies

## Enllaces esternos