Harry Hay

**Harry Hay**  foi un activista y líder del movimientu gai nos Estaos Xuníos, conocíu por fundar la Mattachine Society en 1950 y les Radical Faeries («faes radicales») en 1979.

## Mocedá
Hay nació en 1912 na llocalidá minera de Worthing, Sussex, Inglaterra onde se crió, nuna familia católica, hasta que los sos padres emigraron a California en 1919.
 
En 1934 ingresó nel Partíu Comunista de los Estaos Xuníos.

Hay con Roger Barlow y LeRoy Robbins dirixeron un curtiumetraxe, *Even As You and I* (1937) na qu'apaecíen Hay, Barlow y Hy Hirsh.

## Fundador de la Mattachine Society
Harry Hay empezó con un puñáu de partidarios fundando na Mattachine Society en Los Angeles alredor de 1950. Nesa dómina, diecinueve años antes de Disturbios de Stonewall, práuticamente nengún gai o lesbiana salía públicamente del armariu, yeren illegales les xuntes públiques d'homosexuales n'EE. XX. y l'American Psychiatric Association definía entá la homosexualidá como una enfermedá mental. Adulces foi incorporando miembros al grupu. La Mattachine Society axuntábase de callao, los miembros de cutiu faíense acompañar d'amigues pa evitar ser identificaos como gais. El mesmu Hay tuvo una esposa "*barba*", como se definía a les compañíes femenines que daben la impresión d'heterosexualidá, en Anita Platky.

Anque'l grupu pro derechos gai de Henry Gerber, The Society for Human Rights desenvolviérase fugazmente en Chicago venti años antes, foi rápido clausurada poles autoridaes. Pol so ésitu creando una organización duradera puede considerase a Hay virtualmente el fundador del movimientu de reivindicación de los derechos LGBT n'América.

Anque Harry Hay declaró nun oyer nada avera del movimientu de lliberación inicial n'Alemaña, promovíu pelos círculos d'Adolf Brand, Magnus Hirschfeld y Leontine Sagan, que lu inspirara nel so manifiestu gai, ye posible qu'oyera daqué de los emigrantes llegaos a América. El mesmu cofundador de la sociedá Mattachine, Rudi Gernreich, yera un emigrante austriacu, anque llegó a América con 16 años y, cuando se conocieron, el manifiestu yá taba escritu. Esti manifiestu, escritu en 1948, empezaba asina:

Con esti llinguaxe apologético ufiertó'l restu de les sos idees. Anque puedan paecer bien anticuaes anguaño, el grupu yera bien avanzáu y radical naquel tiempu. Harry Hay y la Mattachine Society fueron de los primeres n'argumentar que los gais nun yeren a cencielles individuos sinón representantes d'una minoría cultural”. Inclusive fixeron llamamientos a marches d'homosexuales, antemanándose asina a les manifestaciones del arguyu gai. El conceutu d'Hay de minoría cultural provenía direutamente de les teoríes marxistes y la retórica qu'usaben él y el so colega Charles Rowland reflexaben la tradición de la retórica comunista. La sociedá Mattachine creció formando célules locales, inspiraes nes comunistes que conocíen los sos fundadores, tomando midíes pa protexese mientres la caza de bruxes de McCarthy. Darréu esto fadría-yos perder el lideralgu tres Stonewall, por ser consideraos una organización ríxida y asimilacionista.
 
El partíu comunista d'Estaos Xuníos nun almitía a los gai ente los sos miembros, proclamando que la homosexualidá yera una esviación, y quiciabes tamién por tarrecer que la homosexualidá d'un miembru pudiera ser utilizada pa chantajearlo y poner en riesgu la seguridá de tola organización nesta dómina de persecución. Esmolecíu por evitar dificultaes al partíu y pa tener más tiempu pa la sociedá Mattachine, Hay informó a los líderes del partíu y encamentó-yos que-y espulsaren de partíu. En cavilgando, la direición de PC refugó la espulsión d'un miembru respetáu del partíu y teóricu mientres 18 años, nel so llugar releváron-y de les sos funciones como midida de seguridá y anunciando que sería un Amigu pa tola vida del Pueblu”.

## Fundador de Radical Faeries
Más tarde Hay convertir nun críticu del asimilacionismo gai, lo que lu llevaría a romper cola organización. En 1979 fundó dos organizaciones, con Jesse Jackson la Coalición Rainbow, y el grupu pa gais Radical Faeries, amás d'implicase nos movimientos de reivindicación de los nativos americanos. Hay daquella afirmó lo siguiente:

De primeres de los años 1980 Hay protestó pola esclusión de la North American Man/Boy Love Association (NAMBLA) de la participación nel movimientu LGBT. Anque nunca foi miembru d'esta organización dio dellos discursos nes xuntes de NAMBLA y en 1986 desfiló na manifestación del arguyu de Los Angeles, que vetara la participación d'esta organización, con un lletreru que dicía: "NAMBLA camina conmigo."

## Vida privada
En 1963, a la edá de 51, conoció al inventor John Burnside, que se convertiría na so pareya pa tola vida. Primero vivieron en Los Angeles y dempués nuna reserva d'Indios pueblo de Nuevu Méxicu. En tornando a Los Angeles pa entamar les Racical Faerie con Don Kilhefner, la pareya treslladar a San Francisco, onde Harry Hay viviría hasta la so muerte a los 90 años por cáncer de pulmón.

La vida d'Hay foi la tema pa la película documental de Eric Slade *Hope Along the Wind: The Life of Harry Hay* (2002). Tamién apaeció n'otros documentales como *[[Word is Out: Stories of Some of Our Lives|Word Is Out]]* (1978), nel qu'apaez cola so pareya, Burnside.

Tres la muerte del actor Will Geer, que se fixera famosu como'l güelu Walton na serie de televisión *[[The Waltons]]*, Hay afirmó que Geer fuera unu de los sos primeros amigos, a principios de los años 30. Tamién escribió alrodiu del so activismu político, una y bones dambos tuvieron na fuelga xeneral de San Francisco en xunetu de 1934.

## Ver tamién
* Radical Faeries
* Homosexualidá n'Estaos Xuníos
* Comunismu y homosexualidá

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* Hay, Harry. Edited by Will Roscoe (1996). *Radically Gai: Gay Liberation in the Words of its Founder*. Boston: Beacon Press. ISBN 0-8070-7080-7
* Obituariu
* On Important pre-Stonewall Activists
* A Gai Conservative article critical of Hay
* 
* ''Hope Along the Wind: The Story of Harry Hay'' filme's website