Gelves

**Gelves ** ye un conceyu de la provincia de Sevilla (Andalucía, España). Atópase na contorna del Aljarafe, xunto al ríu Guadalquivir.

## Xeografía
El nucleu urbanu ta asitiáu a 3,5 quilómetros de la capital de la provincia. El conceyu tien un territoriu a 3,5 quilómetros, nel interior del conceyu de Bollullos de la Mitación, onde s'atopen les Parceles de Porsiver y de la facienda de Torrequemada.

El términu municipal estremar en dos zones claramente estremaes. La cimera estender pola cornisa del Aljarafe, alluga delles urbanizaciones y un parque natural de propiedá municipal. La inferior ta compuesta pol cascu urbanu y la vega de Gelves.

El conceyu cunta con tres parques. El parque del Cañuelo atópase na zona meridional, cerca del recintu ferial y de les piscines del Cañuelo. Alluga los restos de l'antigua facienda del Cañuelo, de la qu'esisten referencies dende 1558, y tamién s'atopa nél la portada manierista d'una antigua mina d'agua. El parque del Panderu, llamáu asina por atopase nuna finca del mesmu nome, alluga los restos d'un acueductu árabe. El parque de los Manantiales atópase xunto al cascu urbanu.

Gelves cunta con un puertu deportivu nel Guadalquivir, que s'atopa a 89 quilómetros del océanu Atlánticu. Tien capacidá pa 150 atraques y una canal d'entrada de 40 metros.





## Demografía
Evolución del númberu d'habitantes nos últimos años.





## Alministración política
Los alcaldes electos del conceyu dende 1979 fueron:

## Historia

Hai constancia de que la zona tuvo habitada dende'l Paleolíticu. Esisten diverses teoríes sobre l'orixe del conceyu. Esta zona atopar nel antiguu reinu de Tartessos. Según Rodrigo Caro l'actual Gelves corresponder cola antigua Vergentum, que foi citada por Plinio. Esta cita haise trescritu como "Vergentum, quod Iulii Genius" y "Vergentum, quod Iulii Genitor". Serrano Ortega afirma que na dómina turdetana llamábase Gelduva y que los árabes llamar Gue-Baal, que significa "monte de recréu". Gelduba ye'l nome d'un castiellu romanu de Germania mentáu por Plinio, polo qu'esisten delles teoríes sobre l'orixe de la pallabra.

Na dómina almohade cobró cierta importancia como llugar fortificáu. Foi reconquistada en 1247 por Pelay Pérez Correa, maestre de la Orde de Santiago. Nel repartimento d'Alfonso X de 1253 el rei tomó esti llugar como almacén propiu. En 1370 foi concedíu a Fernán Sánchez Tovar. Nel reináu de los Reis Católicos pasó a pertenecer a la Casa de Guzmán. Darréu, pasó a la Casa de Tovar. En 1527 el rei Carlos I concedió la venta d'esti llugar a Jorge Alberto de Portugal y Melo y a la so esposa Isabel Colón de Toledo (fía de Diego Colón y nieta de Cristóbal Colón). En 1529 creóse'l condáu de Gelves. El fíu de Jorge ya Isabel, Álvaro de Portugal, casóse con Leonor de Milán. Leonor foi mecenes d'una gran cantidá d'artistes ya inspiró-y una gran cantidá de versos al escritor sevillanu Francisco Herrera. El matrimoniu vivía na casa de Merlina, xunto a les llombes del Balcón y del Pintado, que foi descrita en 1565 pol escritor Juan de Mal Lara, amigu del matrimoniu, como una casa placentera nun llugar de clima prestosu. En 1537 Carlos I creó'l títulu de duque de Veragua, que pasó a los condes de Gelves. En 1902 el títulu de conde de Gelves pasó a la Casa d'Alba. En 1974 la Casa d'Alba vendió les propiedaes que tenía nel conceyu.

Mientres el sieglu XVIII Gelves foi famosa peles sos agües y paisaxes, y so la propiedá de los duques adquirió una vida social importante. En 1736 sufrió una de les mayores catástrofes de la so historia cola llena del ríu Guadalquivir que provocó grandes estroces y la perda de numberosos vecinos.

En 1766 el títulu de conde de Gelves ostentar Pedro Manuel Florentín Colón de Portugal, que treslladó la so residencia oficial a la corte, lo que produció que'l pueblu perdiera importancia.

Nel sieglu XIX, cola desapaición de los señoríos constitúyese'l so conceyu constitucional según la Constitución de Cádiz de 1812.

El pueblu foi mentáu en conocíes obres lliteraries: *[[La vida de Lazarillo de Tormes]]* (anónimu, sieglu XVI), *[[Guzmán de Alfarache]]* (Mateo Alemán, 1599), *[[El diañu cojuelo]]* (Luis Vélez de Guevara, 1641), *[[Don Álvaro o la fuercia del sinón]]* (1834), *[[Simón Verde (novela)|Simón Verde]]* (Fernán Caballero, 1857) y *[[Blood and Sand (novela)|Blood and Sand]]* (Vicente Blasco Ibáñez, 1908). Nel sieglu XX, tamién foi mentada n'obres de Francisco Rodríguez Marín, Pedro Salinas, José María Pemán y Camilo José Cela. Foi visitáu por Washington Irving nel viaxe que fizo per Andalucía nel sieglu XIX. Apaez tamién na guía turística d'España y Portugal realizada por Karl Baedeker.

## Economía
Nel pueblu esisten talleres d'artesanía. En 1993 creóse la Escuela de Formación d'Artesanos de Gelves cola fabricación d'oxetos de cerámica. Ente 1996 y 2011 impartióse la especialidá de lutería, pa fabricar preseos musicales. Esta especialidá retomar nesti centru en 2010.

En 2015 había 136 ha de cultivos yerbáceos, de les cualos 70 son de trigu, y 138 ha son de cultivos maderizos, de les cualos 21 son de naranxales y 111 d'olivar.

Nel conceyu atopen los polígonos industriales Citec y Guadalquivir.

## Cultura
La patrona del pueblu ye la Virxe de Gracia. La so festividá celebra l'últimu domingu d'agostu.

El pueblu cunta cola Hermandá de La nuesa Señora del Rocío. Foi fundada en 1980. El simpecado ye una casulla bordada de Servando Charro, capellán de la catedral de Sevilla. La carreta, rematada en 1991, foi diseñada por Francisco Maireles Vela y realizada pol orfebre Manuel Ríos.

El pueblu tien un teatru municipal xunto al conceyu. Foi construyíu en 2008.

## Gelveños pernomaos
Ente los numberosos personaxes célebres nacíos en Gelves atópense:

* Frascu "el Colorao": cantaor flamencu nacíu nel sieglu XVIII qu'exerció esti oficiu nel sieglu XIX. Collaboró con cantaores de Cádiz, Xerez de la Frontera y del barriu sevillanu de Triana.
* Fernando Gómez García "el Gallu": toreru de finales del sieglu XIX. Casóse cola bailladora Gabriela Ortega. Arrendó una casa na güerta del Algarrobo, que ta na actual cai de la Fuente, númberu 2. Equí nació José Gómez Ortega, tamién toreru. Al finar Fernando, la madre y los sos fíos treslladar a una casa na Alamea de Hércules, en Sevilla.
* José Gómez Ortega, "Joselito" y "Gallín III": toreru del sieglu XX. Tien una estatua nel conceyu realizada por Lorenzo Coullaut Valera.
* Domingo González del Campo, "Bagazos": toreru del sieglu XIX.
* Muriel Bujalance Leal: destacada deportista tanto a nivel nacional como internacional na modalidá de taekwondo. Ente los sos llogros deportivos destaquen los de subcampeona del Mundu n'Istambul (Turquía) 1998 y en San Francisco (EEXX) 2002; campeona d'Europa en Nicosia (Xipre) 1999 y en Bonn (Alemaña) 2006; campeona de la Copa d'Europa en Madrid (España) 2002, subcampeona d'Europa en Samsun (Turquía) 2002, Lillehammer (Noruega) 2004 y Riga (Letonia) 2005; medaya de bronce na Copa d'Europa de 2007 en Trelleborg (Suecia); campeona d'importantes abiertos internacionales como'l d'Alemaña (1999), Méxicu (1999), Corea (2000), Holanda (2001 y 2003) y Bélxica (2005); campeona d'España en toles categoríes; campeona de la Copa de S.M. el Rei (2002), Ciudá Real; medaya al méritu deportivu de la Real Federación Española de Taekwondo (2009); y premiu "Xesta Deportiva" pola Federación de Periodistes Deportivos d'Andalucía (2007).

## Ilesia de Santa María de Gracia

La ilesia de Santa María de Gracia foi construyida nel sieglu XVII y reformada nel sieglu XVIII. Ye un templu d'estilu barrocu. Tien una sola nave, cruceru y capiyes llaterales. Cuenta con dos portaes. La que s'atopa a los pies del templu cunta con pilastres almohadilladas y frontón rectu. La que s'atopa nel llateral derechu ta flanqueada con pilastres, ta tamién adintelada y cuenta con un frontispiciu con un retablu cerámicu de Santa María de Gracia. Al noroeste del templu atopa la torre, compuesta por dos cuerpos y chapitel.

El retablu mayor foi realizáu por José Fernando de Medinilla en 1736. Nel centru atopa la Virxe de Gracia, del sieglu XVIII. Tamién alluga una escultura de San Franciscu d'Asís y otres estatues de santos del sieglu XVIII. Les estatues del retablu mayor de San Joaquín y Santa Ana son del sieglu XVII. Nel llau esquierdu atópase la capiya del Sagrariu, con un retablu con imáxenes de la Inmaculada y el Neñu Xesús. Tamién nel llau esquierdu atópase un retablu con un Cristu de la Vera Cruz, del sieglu XVIII. Nel llau derechu atópase un retablu del sieglu XVIII presidíu pola Virxe del Rosariu, flanqueada por Santu Domingu de Guzmán y Santu Tomás d'Aquino, siendo toes estes imáxenes del sieglu XVIII. Toos estos retablos son doraos y d'estilu barrocu.

Xunto al retablu de la Virxe del Rosariu hai un cuadru del sieglu XVII que representa a San Cristóbal. Esti cuadru foi realizáu por Orazio Borgianni ente 1604 y 1612, con influencies de Michelangelo y Caravaggio. Tamién hai un cuadru de Santu Tomás d'Aquino y otru de Santa Teresa d'Ávila.

El templu tamién alluga una talla de San Xosé col Neñu Xesús del sieglu XVIII.

## Ver tamién
* Facienda de San Ignacio de Torrequemada
* Facienda Simón Verde
* Condáu de Gelves

## Referencies

## Enllaces esternos