open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Función d'estáu

En termodinámica, una **función d'estáu** ye una magnitú física macroscópica que caracteriza'l estáu d'un sistema n'equilibriu, y que nun depende de la forma en que'l sistema llegó a dichu estáu. Dau un sistema termodinámicu n'equilibriu puede escoyese un númberu finito de variables d'estáu, tal que los sos valores determinen unívocamente l'estáu del sistema.

El valor d'una función d'estáu namái depende del estáu termodinámicu actual en que s'atope'l sistema, ensin importar cómo llegó a él. Esto significa que si, nun intre dau, tenemos dos sistemes termodinámicos n'equilibriu con *n* graos de llibertá y midimos un mesmu valor de *n* funciones d'estáu independientes, cualesquier otra función d'estáu va tener el mesmu valor en dambos sistemes con independencia del valor de les variables n'intres anteriores. Polo xeneral, los sistemes fuera del equilibriu nun pueden ser representaos por un númberu finito de graos de llibertá, y la so descripción ye muncho más complexa.

## Variables d'estáu
Delles variables d'estáu d'un sistema n'equilibriu son
* la enerxía interna
* la presión
* la temperatura
* el volume
* la entalpía
* la entropía
* la densidá
* la polarización
* la enerxía llibre de Gibbs

## Ecuación d'estáu
Cada sistema o tipu de "sustancia" carauterizar por una ecuación d'estáu o ecuación constitutiva que rellaciona dalgunes de les variables d'estáu ente sigo, yá que, como se dixo, los sistemes n'equilibriu termodinámicu tienen un númberu finito de graos de llibertá acordies cola regla de les fases de Gibbs.

## Carauterización matemática
El conxuntu d'estaos d'equilibriu puede representase como una variedá diferenciable \mathcal{Y} de dimensión *n* (espaciu d'estaos d'equilibriu). Una función d'estáu ye cualquier magnitú definida como una función real sobre dicha variedá: M:\mathcal{Y} \to \R. Nótese que'l calor intercambiáu, por casu nun almite una representación asina, yá que polo xeneral va ser una función de la curva que siga'l procesu C \subset \mathcal{Y}. Nesi sentíu les "diferenciales exactes" corresponder con 1-formas exactes definíes sobre l'espaciu cotagente a la variedá diferenciable \mathcal{Y}, ente que les "diferenciales inexactes" corresponder con una 1-forma que nun ye exacta. La integral de 1-forma non exacta polo xeneral va depender del camín a diferencia de lo qu'asocede coles 1-formes exactes. Nótese que na terminoloxía de formes diferenciales les variables d'estáu son precisamente les 0-formes definíes sobre l'espaciu d'estaos d'equilibriu.

Dau un conxuntu de más de *n* funciones d'estáu, non toes pueden ser independientes, polo qu'una función d'estáu ye una rellación funcional ente elles. Pol teorema de la función implícita un conxuntu de *m* > *n* funciones d'estáu diferenciables que satisfaen la ecuación constitutiva pueden ser convertíes nuna parametrización llocal del espaciu d'estaos \mathcal{Y}.

## Ver tamién
* Potencial termodinámicu

## Referencies

## Enllaces esternos
Enerxía llibre termodinámica

La **enerxía llibre termodinámica** ye la cantidá de trabayu qu'un sistema termodinámicu puede realizar. El conceutu ye útil na termodinámica de procesos químicos o térmicos na inxeniería y na ciencia. La enerxía llibre ye la enerxía interna d'un sistema, menos la cantidá d'enerxía que nun puede ser utilizada pa realizar trabayu. Esta enerxía non aplicable ta dada pola entropía d'un sistema multiplicada pola temperatura absoluta del sistema.

Al igual que la enerxía interna, la enerxía llibre ye una función d'estáu termodinámica.

## Descripción xeneral
La enerxía llibre ye aquella porción de cualesquier enerxía de la primer llei que ta disponible pa realizar trabayu termodinámicu, esto ye, el trabayu per mediu d'enerxía térmica. La enerxía llibre ta suxeta a una perda irreversible nel cursu d'esti trabayu. Puesto que la enerxía de la primer llei siempres se caltién, resulta entós evidente que la enerxía llibre ye un tipu d'enerxía de la segunda llei, expandible que puede realizar trabayu dientro de ralos de tiempu finitos (enerxíes llibres).
 
Ye posible formular delles funciones d'enerxía llibre a partir de criterios de sistemes. Les funciones d'enerxía llibre son tresformaes de Legendre de la enerxía interna. Para procesos termodinámicos qu'arreyen un sistema que s'atopa a una presión constante *p* y temperatura *T*, la enerxía llibre de Gibbs ye la más útil una y bones amás d'incluyir tou cambéu d'entropía producto del calor, fai lo mesmo pal trabayu *p*d*V* riquíu pa "dexar espaciu pa molécules adicionales" producíes de resultes de diversos procesos. (D'ellí la so utilidá pa los químicos trabayando con soluciones-fases, incluyíos los bioquímicos.) La enerxía llibre de Helmholtz tien una importancia teórica especial yá que ye proporcional al llogaritmu de la función de partición pal conxuntu canónicu en mecánica estadística. (D'ellí la so utilidá pa los físicos; y pa los químicos ya inxenieros trabayando con fase gaseosa, que nun deseyen ignorar el trabayu *p*d*V*.) 

La enerxía llibre de Helmholtz conceutu históricamente desenvueltu en primer llugar ye definida como *F* = *O* - *TS*, onde *O* ye la enerxía interna, *T* ye la temperatura absoluta, y *S* ye la entropía. El so cambéu ye igual a la cantidá de trabayu reversible realizáu sobre, o obtenible de, un sistema a *T* constante. D'ellí la so denominación "conteníu de trabayu". Puesto que nun fai referencia a nenguna cantidá arreyada en realizar trabayu (tales como *p* y *V*), la función de Helmholtz ye dafechu xeneral: el so amenorgamientu ye la máxima cantidá de trabayu que puede ser realizáu *por* un sistema, y puede aumentar a lo sumo pola cantidá de trabayu realizáu *en* un sistema.

La enerxía llibre de Gibbs *G* = *H* - *TS*, onde *H* ye la entalpía. (*H* = *O* + *pV*, onde *p* ye la presión y *V* ye'l volume.)

Históricamente, estos términos utilizáronse de manera inconsistente. Nel ámbitu de la física, *enerxía llibre* de cutiu fai referencia a la enerxía llibre de Helmholtz, indicada cola lletra *A*, ente que na química, *enerxía llibre* referir a la enerxía llibre de Gibbs.

## Ver tamién
*Exergía
*Merle Randall

## Referencies
Estáu termodinámicu

Un **estáu termodinámicu** ye un conxuntu de los valores que tomen les propiedaes d'un sistema termodinámicu que tienen de ser especificaes pa reproducir el sistema. Los parámetros individuales son conocíos como variables d'estáu, parámetros d'estáu o variables termodinámiques. Una vegada qu'una cantidá abonda del conxuntu de variables termodinámiques foi especificáu, los valores de toles otres propiedaes del sistema son determinaes namái. El númberu de valores riquíos pa especificar l'estáu depende del sistema, y nun ye siempres conocíu.
Interferencia

En física, la **interferencia** ye un fenómenu nel que dos o más ondes se superponen pa formar una onda resultante de mayor, menor o igual amplitú. L'efectu d'interferencia puede ser reparáu en tolos tipos d'onda, como ondes de lluz, radio, soníu, ente otros. 
La ecuación de la onda ye la suma alxebraica de les funciones de les ondes que se tán superponiendo.

## Superposición d'ondes de la mesma frecuencia

Na superposición d'ondes cola mesma frecuencia la resultancia depende de la cantidá y de la diferencia de fase \delta. Si sumamos dos ondes y_1=A\sin{(\omega t-kx)} y y_2=A\sin{(\omega t-kx + \delta)}, la onda resultante nun va tener la mesma frecuencia, y nel casu que \delta seya 0, 2\pi, etc., l'amplitú sera 2A. Esti tipu d'interferencies da llugar a *patrones d'interferencia*, una y bones dependiendo de la fase, la interferencia va ser **[[Interferencia destructiva|destructiva]]** (les ondes atópense desfasaes 180 graos o \pi radianes) o **[[Interferencia constructiva|constructiva]]** (desfase de 0 graos/radianes).

La superposición d'ondes de frecuencies ƒ1 y ƒ2 bien cercanes ente sigo produz un fenómenu particular denomináu pulsación (o batíu).

Nesos casos el nuesu sistema auditivu nun ye capaz de percibir xebradamente los dos frecuencies presentes, sinón que se percibe una frecuencia única permediu (ƒ1 + ƒ2) / 2, pero que camuda n'amplitú a una frecuencia de (ƒ2 - ƒ1) / 2.

Esto ye, si superponemos dos ondes senoidales de 300 Hz y 304 Hz, el nuesu sistema auditivu va percibir un únicu soníu que la so altor correspuende a una onda de 302 Hz y que la so amplitú varia con una frecuencia de 2 Hz (esto ye, dos veces per segundu).

## Pulsaciones o batíos

Si da'l casu de que la frecuencia de dambes ondes nun ye igual (f_1, f_2), pero si son valores bien cercanos ente sigo, la onda resultante ye una onda modulada n'amplitú pola llamada "frecuencia de batíu" que'l so valor correspuende a f_{\text{batíu}}=\Delta f= | f_1 -f_2|, la frecuencia d'esta onda modulada correspuende a la media de les frecuencies qu'interfieren.

## Ver tamién
* Dispersión de la lluz
* Reflexón de la lluz
* Refraición de la lluz
* Propagación de la lluz
* Polarización de la lluz
* Dispersión de la lluz
* Difracción de la lluz

## Referencies

## Enllaces esternos

* i-Wireless Proyeutu qu'estudia les interferencies de les redes Wi-Fi.
Filosofía renacentista

La **filosofía renacentista**, o filosofía del Renacimientu, ye la filosofía que se desenvolvió principalmente ente los sieglos XV y XVI, empezando n'Italia y avanzando escontra'l restu d'Europa.

Na Renacencia, la filosofía inda yera un campu bien amplio que tomaba los estudios que güei s'asignen a delles ciencies distintes, según a la teoloxía. Teniendo eso en cuenta, los trés campos de la filosofía que más atención y desenvolvimientu recibieron fueron la filosofía política, l'humanismu y la filosofía natural.

Na filosofía política, les rivalidaes ente los estaos nacionales, les sos crisis internes y l'empiezu de la colonización europea d'América anovaron l'interés por problemes alrodiu de la naturaleza y moralidá del poder políticu, la unidá nacional, la seguridá interna, el poder del Estáu y la xusticia internacional. Nesti campu destacaron los trabayos de Nicolás Maquiavelo y Jean Bodin.

L'humanismu foi un movimientu que enfatizó el valor y la importancia de los seres humanos nel universu, en contraste la filosofía medieval, que siempres punxo a Dios y al cristianismu nel centru. Esti movimientu foi, de primeres, un movimientu moral y lliterario, protagonizáu por figures como Erasmu de Rotterdam, Santu Tomás Moro y Michel de Montaigne.

La filosofía de la naturaleza del Renacimientu quebró cola concepción medieval de la naturaleza en términos de fines y ordenamientu divín, y empezó a pensar en términos de fuercies, causes físiques y mecanismos. Hubo amás una torna parcial a l'autoridá de Platón por sobre Aristóteles, tantu na so filosofía moral, nel so estilu lliterariu como na relevancia dada a la matemática pal estudiu de la naturaleza. Nicolás Copérnico, Giordano Bruno, Johannes Kepler, Leonardo da Vinci y Galileo Galilei fueron precursores y protagonistes nesta revolución científica, y Francis Bacon aprovió un fundamentu teóricu pa xustificar el métodu empíricu qu'habría de carauterizar a la revolución. Per otra parte, na medicina, el trabayu d'Andreas Vesalius en anatomía humana revitalizó la disciplina y brindó más sofitu al métodu empíricu.

## Filósofos importantes
* Erasmu de Rotterdam
* Michel de Montaigne
* Nicolás Maquiavelo
* Pietro Pomponazzi
* Bernardino Telesio
* Johannes Reuchlin
* Giordano Bruno
* Tommaso Campanella
* Gerolamo Cardano
* Luis Vives
* Leonardo da Vinci

## Ver tamién
* Humanismu renacentista

## Referencies
Filosofía contemporánea

La **filosofía contemporánea** ye'l periodu actual de la historia de la filosofía. Por estensión, llámase tamién con esti nome a la filosofía producida por filósofos qu'entá tán vivos. Ye'l periodu que sigue a la filosofía moderna, y el so entamu suelse afitar a finales del sieglu XIX o principios del sieglu XX.

Les tradiciones filosófiques más significatives y abarcadores del sieglu XX fueron la filosofía analítica nel mundu anglosaxón, y la filosofía continental na Europa continental. El sieglu XX tamién vio'l surdimientu de nueves corrientes filosófiques, como'l positivismu lóxicu, la fenomenoloxía, l'esistencialismu y el postestructuralismo.

Nesti periodu la mayoría de los filósofos más importantes trabayaron dende les universidaes, especialmente na segunda metá del sieglu. Dalgunos de les temes más aldericaes fueron la rellación ente'l llinguaxe y la filosofía (esti fechu dacuando ye llamáu «el xiru llingüísticu»). Los principales esponentes d'esti xiru» fueron Martin Heidegger na tradición continental y Ludwig Wittgenstein na tradición analítica.

## Tradiciones

### Filosofía analítica

### Filosofía continental

### Filosofía ibero-americana

* Coriolano Alberini
* Lluis Xabel Álvarez
* Arturo Ardao
* Sergio Bagú
* Víctor Andrés Belaúnde
* Gustavo Bueno
* Mario Augusto Bunge
* Antonio Caso
* Vicente Fatone
* José Pablo Feinmann
* José Ferrater Mora
* Risieri Frondizi
* José Gaos
* Francisco García Martínez
* Manuel García Morente
* Humberto Giannini

* Francisco Giner de los Ríos
* Elí de Gortari
* Pedro Henríquez Ureña
* José Inxenieros
* Alejandro Korn
* Pedro Laín Entrialgo
* Felipe Martínez Marzoa
* Jorge Mañach
* Jorge Millas
* Enrique Molina Garmendia
* Eduardo Nicol
* José Ortega y Gasset
* José Luis Pardo
* Samuel Ramos
* Luis Recaséns Siches
* Miguel Reale

* Arturo Andrés Roig
* Francisco Romero
* Alberto Rougès
* Adolfo Sánchez Vázquez
* George Santayana
* Félix Schwartzmann
* Enrique José Varona
* José Vasconcelos Calderón
* Carlos Vaz Ferreira
* Miguel Ángel Virasoro
* Luis Villoro
* María Zambrano
* Juan Zaragüeta
* Leopoldo Zea
* Xavier Zubiri

## Ver tamién
* Filosofía continental
* Filosofía analítica
* Fenomenoloxía
* Postmodernidad
* Esistencialismu
* Postestructuralismo
* Historia de la filosofía occidental

## Notes y referencies
Opinión

El términu **opinión** tien distintos significaos y diversos usos según ciertos contestos:

* **[[Opinión (Filosofía)]]**: Grau de posesión de la verdá respeuto d'una conocencia que s'afirma como verdaderu ensin tener garantía de la so validez.
** **[[Opinión pública]]**: Estáu de creencia que s'atribúi a una determinada sociedá nel so conxuntu.
* **[[Opinión (Periodismu)]]**: Xéneru periodísticu que se caracteriza pola esposición y argumentación del pensamientu d'un personaxe o mediu de comunicación reconocíu alrodiu de una tema.

## Referencies

## Enllaces esternos
Virtú

Una **virtú** ye una "disposición de la persona pa obrar d'alcuerdu con determinaos proyeutos ideales como'l bien, la verdá,la xusticia y la guapura". La virtú oponer al viciu, y tien una gran importancia pa la vida ética.

## La noción de virtú a lo llargo de la historia

El mundu griegu daba una gran importancia a la virtú, que vía como la excelencia o la plenitú que puede algamar una realidá, y de manera especial l'home. El términu usáu, que puede traducise de diverses maneres, ye *[[areté]]*. Con esta pallabra, que va más allá de lo que güei se conoz como virtú, aludir a "la perfeición y plenitú de les potencies constitutives d'una naturaleza".

Sócrates cuntaba que la virtú ye aquello que nos ayudar a consiguir el bien por aciu razonamientos y la filosofía.

Platón plantega que'l ser humanu dispón de trés poderoses ferramientes: el intelectu, la voluntá y la emoción. Pa caúna d'estes esiste una virtú: la sabiduría, la valentía y l'autocontrol. La sabiduría dexa identificar les aiciones correutes, saber cuándo realizales y cómo realizales. El valor dexa tomar estes aiciones a pesar de les amenaces, y defender los ideales propios. L'autocontrol dexa interactuar coles demás persones y ante les situaciones más adverses cuando se ta realizando lo que se debe faer pa llograr los fines propios.

A estos trés virtúes añade una cuarta, la xusticia, que dexa convivir en derechu responsablemente y con seguridá yá que ensin seguridá podríes salir de la to casa y ser asaltáu (por falta de xusticia).

Aristóteles ellabora, nes sos étiques (por casu na Ética nicomáquea) amplies reflexones sobre la virtú, qu'estrema en dos grandes grupos: étiques y dianoéticas.

Los estoicos sosteníen que la virtú consistía n'actuar siempres acordies cola naturaleza, que, pal casu del ser humanu, concebíu como ser racional, identificar con actuar siempres acordies cola razón, evitando en tou momentu dexase llevar polos *ciños* o *pasiones*, esto ye, tou lo irracional qu'hai en nós, que nun puede controlase y por tanto tien d'evitase. Los estoicos consideraben que la virtú, como facultá activa, yera'l bien supremu.

La Edá media recueye diverses definiciones de virtú. Una ta presente en santu Tomás d'Aquino, que ve la virtú como cierta perfeición d'una potencia o facultá.

## Virtúes con un papel fundamental

Les cuatro virtúes cardinales son:
* Templanza (del griegu σωφροσύνη, en treslliteración *sōphrosýnē*)
* Prudencia (del griegu φρόνησις, en treslliteración *phrónēsis*)
* Fortaleza (del griegu ανδρεία, en treslliteración *andreía*)
* Xusticia (del griegu δικαιοσύνη, en treslliteración *dikaiosýnē*)
Estes virtúes eventualmente fueron incorporaes a distintes relixones.

## Ver tamién
* Virtúes cristianes
* Virtúes romanes
* *[[Ética nicomáquea]]*

## Bibliografía adicional
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
A priori y a posteriori

Les espresiones ***a priori*** (en llatín: «previu a») y ***a posteriori*** («posterior a») utilizar pa estremar ente dos tipos de conocencia: la conocencia *a priori* ye aquel que, en dalgún sentíu importante, ye independiente de la esperiencia; ente que la conocencia *a posteriori* ye aquel que, en dalgún sentíu importante, depende de la esperiencia.

Por casu, la conocencia de que «non tolos cisnes son blancos» ye un casu de conocencia *a posteriori*, pos se riquir de la observación de cisnes negros p'afirmar lo establecío. Los xuicios *a posteriori* verifíquense recurriendo a la esperiencia, son xuicios empíricos, referir a fechos. Tienen una validez particular y contingente. Exemplos: «los alumnos de filosofía son aplicaos», «los vieyos son seles». Sicasí, la conocencia de que «nengún solteru ye casáu» nun riquir de nenguna investigación pa ser establecíu como verdaderu, polo que ye un casu de conocencia *a priori*.

Tradicionalmente, la conocencia *a priori* acomuñar cola conocencia de lo universal y necesariu, ente que la conocencia *a posteriori* acomuñar colo particular y contingente. Como la esperiencia sensorial na que xeneralmente se basen les xustificaciones de les proposiciones *a posteriori* non siempres ye confiable, estes proposiciones pueden refugase ensin cayer en contradicciones. Sicasí, y especialmente a partir del trabayu de Saul Kripke, anguaño alderícase la posibilidá de la conocencia contingente *a priori* y la conocencia necesaria *a posteriori*.

## Historia

Nel so momentu esta tesis supunxo una revolución, comparable a la revolución de Copérnico que treslladó'l centru del universu de la Tierra al Sol. De la mesma forma, la conocencia ye humanu, suxetu a les sos condiciones trascendentales, que nun puede superar y dir más allá del campu de la esperiencia. La metafísica nun ye posible como ciencia.

Pal filósofu matemáticu teutón, Gottfried Leibniz, les verdaes de razón, verdaes eternes o primeres verdaes son a priori; lo a priori quier dicir pa esti pensador, la posibilidá de la so verdá, les condiciones que faen de les *vérités de raison*, verdaes eternes y intemporalmente válides, en contraste a les *vérités de fait*, actuales, del presente y contingentes, que son a posteriori.

En realidá, lo que Kant pretende ye xustificar la esistencia de la conocencia científica, consolidáu yá como ciencia moderna cola física de Newton. ¿Cómo ye posible que podamos afirmar, con garantía de verdá universal y necesaria, les lleis científiques?

Según Kant, los xuicios sintéticos a priori nun son posibles na metafísica, pero sí nes matemátiques y na parte racional de la física. El mesmu Kant pon los siguientes exemplos: «4 + 3 = 7», «la llinia recta ye la distancia más curtia ente dos puntos», «la cantidá de materia del universu caltiénse invariable», «en tou movimientu aición y reaición son siempres iguales». Tamién los xuicios sintéticos tienen que ver cola lóxica; exemplu: «xuba pa enriba», «sala pa fuera».

## Referencies

## Ver tamién
* Distinción analíticu-sintética
* Xuiciu sintéticu a priori
* Llocuciones llatines
Filosofía de la relixón

La **filosofía de la relixón** ye la caña de la filosofía que s'ocupa del estudiu reflexivu a fondura de la relixón, incluyendo argumentos sobre la naturaleza y esistencia de Dios, el problema del mal, la rellación ente la relixón y otros sistemes de valores como la ciencia y l'ética. Ye frecuente estremar ente la filosofía de la relixón y la *filosofía relixosa*. La primera refier al pensamientu filosóficu *sobre* la relixón, que puede ser lleváu a cabu por creyentes y non-creyentes por igual, ente que la segunda alude a la filosofía inspirao y empuesto pola relixón, como la filosofía cristiana y la filosofía islámica. Sicasí, pueden considerase dientro del analís filosóficu de la relixón, cuestiones basaes na estructura de toles relixones; a manera de comparanza ente caúna, en proporción con temátiques qu'enceten interrogantes sobre la perfeición y el sentíu de la esistencia en rellación con un cosmos perfectu y por tanto un ente perfectu que los creó. D'ende que pueden considerase dientro de les distintes relixones otres manifestaciones de la filosofía de y sobre la relixón, conforme a doctrines orientales como l'hinduismu y el budismu, interesaos fuertemente na idea d'un tou absolutu, una esencia que la reviste tou; por cuanto crea esperanza y espierta l'interés humanu nel desenvolvimientu d'una dimensión más espiritual. 

Nesi sentíu la filosofía de la relixón intenta responder a interrogantes tales como: ¿D'ónde surdimos?, ¿Cuál ye la verdadera naturaleza humana?, ¿Cuál ye la naturaleza de dios(a)?, ¿Ye dios una creación del meyor inxeniu humanu o ye un ente cimeru a tou real y con cualidaes humanes?, ¿Cómo s'entienden el cielu o l'infiernu (o inframundu?,¿Qué nos creó?, ¿Los milagros son casualidá o obra divina? ente otres.

## Referencies

## Enllaces esternos
* pensamientu abiertu-a-la fe/ La moderna filosofía anglosaxona de la relixón
Espiritualidá

El términu **espiritualidá** (del llatín *spiritus*, espíritu), depende de la doctrina,
escuela filosófica o ideoloxía que la trate, según del contestu en que s'utilice.

Nun sentíu ampliu, significa la condición espiritual. Nesti sentíu, y referíu a una persona, referir a una disposición principalmente moral, psíquica o cultural, que tien quien tiende a investigar y desenvolver les carauterístiques de la so espíritu. Esta decisión implica davezu la intención d'esperimentar estaos especiales de bienestar, como la salvación o la lliberación. Rellaciónase coles mesmes cola práutica de la virtú.

## Práutiques espirituales

Per un sitiu ye posible falar de práutiques espirituales ensin tar específicamente so lo que davezu consideramos una relixón entamada, anque xeneralmente nun dexen de ser práutiques tradicionales.

Nel occidente rellacionóse davezu'l términu con doctrines y práutiques satániques, especialmente na perspeutiva de la rellación ente'l ser humanu y un ser cimeru (Dios), según coles doctrines rellacionaes cola salvación de l'alma, anque anguaño amplióse enforma'l so usu, y nun son éstes les úniques formes en que se fai usu del términu.

Dizse tamién d'estilo o formes de vida qu'inclúin perspectives rellacionaes col ámbitu espiritual y les sos práutiques, buscando, por casu, la lliberación. Otros enfoques distintos tamién son posibles: (iniciación, ritu).

Igualmente, puede entendese ensin referencia dalguna a nengún ser cimeru o esterior al ser humanu, utilizándose'l términu pa referise a una "espiritualidá atea", o "ensin dios".

## Na filosofía

Dellos puntos de vista filosóficos utilicen el términu pa faer referencia a la oposición ente materia y espíritu, o ente interioridá y exterioridad.

Sicasí, otra manera, la postura filosófica de los prauticantes del budismu Zen concibe la "unidá" de los opuestos: 

## Nes artes
Dacuando tamién, nel ámbitu lliterariu, el términu obedez namái a aspeutos estéticos y estilísticos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Relixosidá popular

**Relixosidá popular** ye un conceutu de les ciencies sociales nel ámbitu relixosu, especialmente de l'antropoloxía de la relixón, de la socioloxía de la relixón, la historia de les relixones y otres ciencies de la relixón. Dacuando utilízase de forma intercambiable otres espresiones, como la de piedá popular, que de forma estricta nun son del tou equivalentes.

Identificar cola forma en que vive la relixón el pueblu entendíu como pueblu llanu; n'oposición terminolóxica cola **relixosidá oficial**, que ye la de les élites, los intelectuales y la xerarquía eclesiástica. Dalgunes de les manifestaciones de la relixosidá popular pueden ser consideraes como supersticiones pola relixosidá oficial.

Les diferencies ente dambes relixosidaes son esencialmente dos: que la oficial considera de la máxima importancia la hierofanía fundacional (la manifestación de lo sagráu) ente que la popular centrar nes práutiques rituales y na forma de caltener una rellación propiciatoria coles entidaes sobrenaturales; y que la oficial tresmitir por aciu mecanismos de socialización internos de les instituciones relixoses (como'l reclutamiento del cleru, los seminarios y otres instituciones d'enseñanza relixosa reglada, que lleguen a tolos niveles -catequesis, escuela dominical-) ente que la popular facer nel ámbitu familiar y local por aciu vivencies coleutives de too tipu (tradiciones populares, festividaes, pelegrinaciones, romeríes, procesiones, ritos de camín -ente la vida y la muerte y los distintos estaos o edaes-, elementos de la vida cotidiana -gastronomía, ropa, etc.-). Tamién podemos considerar que la relixosidá popular ye una manifestación de la fe vivida de cada persona y que nun podemos considerar que sía negativa en cuantes que solo cada unu puede responder de sigo mesmu y la so creencia.

## Ver tamién
*Relixosidá

## Referencies
Relixón comparada

La **relixón comparada** ye un campu d'estudios de les ciencies relixoses qu'analiza les diferencies d'interpretación de temes ya idees comunes a les distintes relixones del mundu. Paralelamente cola mitoloxía comparada, la relixón comparada básase principalmente nel exame del mitu y la espiritualidá; deriva les sos temes esenciales de les metáfores relixoses, y traza de diverses maneres una conexón cultural direuta ente elles. Tamién fai comparances ente los ritos y otros aspeutos de les relixones.

L'estudiu de les **relixones comparaes** contribuyó al surdimientu, dende los años 1960, de les ciencies relixoses como disciplines científiques, anque s'atopen na so historia restos de discursos confesionales. Los testos bíblico y coránico comparen les sos doctrines davezu coles d'otres relixones, atribuyendo frecuentemente nomes de categoría: Goyim (estranxeros) na Biblia hebrea, xentiles (o paganos o naciones) y el *medrosu de Dios* (*PHobeô THeos*) na Biblia griega, xentes del Llibru (*ahl al-Kitàb*) nel Corán. Nel mundu académicu cristianu, les facultaes de teoloxía y los seminarios desenvolvieron la comparanza ente les relixones dende una óptica apologética pal serviciu de les misiones y la confrontación relixosa col Islam (misiología).

## Campos d'estudio
* Mito y creencies sobre la Creación
* Humanismu
* Fundamentalismu

* Relixones abrahámiques
** xudeocristianu
** cristu-islámicu (:en:Christo-Islamic)
** xudeo-cristu-islámicu

* Misticismu y esoterismu
** Cábala (xudaísmu), gnosticismu (cristianismu), sufismu (islam), maniqueísmu (zoroastrismu)
** Chakra
** Ideal de perfeición : « Bāqà » (sufismu), « Nājàt » (islam), Nirvana (budismu), Salvación (cristianismu), Mukhti (hinduismu).

* Comparanza de tradiciones orientales y occidentales
* Paralelismos ente budismu y cristianismu
** Ayyavazhi ya hinduismu
** Xudaísmu y budismu

## Ver tamién
 

## Referencies

## Enllaces esternos
* (n'inglés) 2nd International Online-Conference "Comparative Religion: from Subject to Problem" 
* (n'inglés) Comparative-religion.com
* (n'inglés) Web cristiana protestante de diálogu ente Islam y Cristianismu (erudición y divulgación)
Secularismu

El **secularismu** (de secular) ye aquel pensamientu o actuación que ye perteneciente o relativu a la vida, estáu o costume del sieglu o mundu y, por tanto, que nun tien órdenes clericales y ye ayenu a les práutiques y usos relixosos.

## Definiciones
George Jacob Holyoake, consideráu'l padre del secularismu inglés, definía lo secular como aquello que nesta vida podía ser controláu pola esperiencia.

Barry A. Kosmin estrema ente *secularismu débil* y *secularismu fuerte*:
* El secularismu débil afirma la llibertá de relixón, tando llibre de la imposición de dalguna relixón oficial o gubernamental sobre la xente, dientro d'un estáu o d'una sociedá que ye neutra sobre los asuntos de creencia espiritual, y nun da nengún privilexu estatal o subvención a relixones (mirar tamién la separación Ilesia-Estáu). 
* El secularismu fuerte establez que les decisiones y actividaes humanes, sobremanera polítiques, tendríen de tar basaes no que se consideren pruebes y fechos primero qu'en creencies con influencia relixosa. Les doctrines relixoses tán basaes no que consideren una verdá absoluta, ente que'l secularismu ta basáu na razón que foi desenvueltu mientres la Ilustración. Los secularistas creen que toles actividaes que cayen fora de la esfera privada tendríen de ser seculares; esto ye, non relixoses (vease la Razón pública).

## Ver tamién
* Agnosticismu
* Ateísmu
* Deísmu
* Panteísmu
* Desafiliación relixosa
* Estáu llaicu
* Ética llaica
* Humanismu secular
* Llaicismu
* Llibrepensador
* Secularización
* Separación Ilesia-Estáu

## Enllaces esternos
* Artículu n'español.

## Referencies

## Bibliografía

*
Deidá creadora

Nel ámbitu de la mitoloxía relixosa, una deidá creadora ye aquella responsable de la creación del mundu o del universu.

Nel monoteísmu, la idea de Dios coincide col creador, mientres nes tradiciones politeístes puede esistir divinidá creadora o non.

Delles tradiciones henoteístas dixebren a un *creador secundariu* del ser supremu trascendente identificáu como *creador primariu*

## Ver tamién
*Llistáu de Dioses creadores

## Referencies

## Enllaces esternos
Apoloxética

La **apologética** en teoloxía y lliteratura consiste na defensa de la fe conforme a una posición o puntu de vista. La pallabra *apologética* provién del griegu απολογία (*apoloxía*), que designa la posición de defensa militar contra un ataque.

El primeru n'usar el términu con dambes connotaciones foi John Henry Newman na so autobiografía espiritualista *[[Apoloxía Pro Vita Sua]]* (1864). Les primeres referencies pueden atopase na *[[Apoloxía de Sócrates]]* de Platón y la obra homónima de Xenofonte, nes que se narra la defensa de Sócrates mientres el so procesu. Sicasí, tamién esisten delles obres de apologetas d'empiezos de la cristiandá como los dos apoloxíes del mártir San Justino, dirixíes al emperador Marco Aurelio.

## Ver tamién
* Sostener la pallabra con argumentos apostolicos eclesialesApoloxía cristiana
* Apologetas griegos

## Referencies

## Bibliografía adicional
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Veneración de santos

La **veneración de santos** ye una práutica nes Ilesies católica y ortodoxa na cual delles persones santes, ye dicir bien cercanes y apurríes a Dios, yá sía que morrieren en gracia o fueren llevaes al cielu (como'l profeta Elías o Enoc) son reconocíes oficialmente pola Ilesia como santos, posterior a una fuerte investigación de los sos milagros y vida. Les imáxenes d'estos santos son calteníes en distintes ilesies p'amosar a los fieles como yeren por que sigamos el so exemplu de "llevar la vida de Jesús a la to dómina". Tal práutica nun ye considerada una forma d'idolatría pola Ilesia católica. 

## Referencies

## Ver tamién
* Veneración d'imáxenes
* Beatificación
* Soli Deo gloria
* Santoral católicu
Inframundu

Nel estudiu de la mitoloxía y la relixón, el **inframundu** ye un términu xenéricu aproximao equivalente al términu llaicu "más allá", faciendo referencia a cualquier llugar al que vaigan les almes de los muertos.

## Inframundos

### Nota inclúyense les criatures guardianes, [[pantasma|pantasmes]] y espíritus tales como [[demoniu|demonios]], [[veli]] y [[Cerbero]].
En Gensokyo puede conocese el Makai, el Hakuhyokurou y l'infiernu de les llapaes enceses que son especies de inframundu a les cualos puede aportase de distintes formes:

Makai: Detrás del templu Hakurei se encuantra una pequeña cueva que conducía a esti llugar, nes sagues actuales el barcu palanquin puede dir y venir ensin problema dalgunu.

Hakugyokurou: Nos cielos de Gensokyo, cerca de la casona Prismriver atópase'l portal que coneuta dambos mundos (abiertu por Yukari)

L'infiernu de les llapaes enceses: Atopar so la casona del antiguu infiernu, curiáu poles mascotes de Satori.

## Ver tamién
* Esperiencia cercana a la muerte
* Psicopompo

## Referencies

## Enllaces esternos
Cisma

La **cisma** ye una división o separación nel senu d'una Ilesia o relixón, o nun grupu o comunidá’. Por antonomasia, falar del Gran Cisma d'Occidente refiriéndose a la rotura del añu 1054 y a la del periodu entendíu ente 1378 y 1417, feches en qu'hubo una rotura de les Ilesies Oriental y Occidental, y una rotura dientro de la Ilesia Occidental, respeutivamente. 

Ente los principales cismes puede destacar:
* La cisma cola Ilesia Copta y les otres Ilesies ortodoxes orientales, acusaes de ser monofisitas. Consecuencia del desalcuerdu nel Conceyu de Calcedonia.
* La cisma d'Occidente.
* La cisma d'Oriente y Occidente.
* La cisma na Ilesia ortodoxa rusa.

La pallabra cisma derivar del griegu σχισμα, *schisma*, que significa ‘división’ o ‘separación’ (de σχιζο, *schizo*). Ente los católicos, estremar a daquién que se dixebró, un cismáticu, d'un herexe, que ye quien persiste nel error en materia de fe; asina, un cismáticu ruempe la unidá de la Ilesia na so organización, pero non na unidá de la fe.

Un cismáticu ye una persona que crea o empecipia una cisma nuna organización o ye un miembru d'una organización cismática.

Cismáticu, como un axetivu, referir a enclinos, idees, polítiques, etc. que lleven escontra o promueven la cisma, o describe una comunidá cristiana que s'alloñó de la Comunión de la Ilesia.

## Ver tamién
* Argumentu de les revelaciones inconsistentes

## Referencies
Denominación relixosa

**Denominación relixosa** ye la traducción lliteral de la espresión inglesa *religious denomination*, utilizada pa describir un sub-grupu nel interior d'una relixón qu'opera sobre un nome, una tradición y una identidá comunes. En socioloxía de la relixón ocupa un llugar entemediu nel *continuum* de tipos ideales "secta"-"ilesia". N'otros idiomes, como'l francés, utilizar de forma equivalente la espresión "confesión relixosa" (*confession religieuse*), que nun hai que confundir col sacramentu de la confesión.

La espresión utilízase particularmente n'Estaos Xuníos pa designar les distintes cañes del cristianismu: catolicismu, episcopalianismu, presbiterianismu, metodismu, evanxelicalismu, etc.

Fora del cristianismu, la espresión aplicar pa designar les cañes en que s'estrema cualesquier otra de les grandes relixones. Por casu, nel xudaísmu considérense "denominaciones" el xudaísmu ortodoxu, el xudaísmu conservador, el xudaísmu reformista (o lliberal), el xudaísmu reconstruccionista (o progresista); nel islam considérense'l sunnismu, el chiismu o'l jariyismu; nel hinduismu el shivaísmu, el shaktismu o'l visnuismu.

## Carauterístiques
Les denominaciones lleguen a la esistencia cuando les ilesies pierden el so monopoliu relixosu dientro d'una sociedá. Una denominación ye una relixón ente munches. Cuando ilesies o sectes convertir en denominaciones, tamién camuden les sos caraterísticas. Ronald L. Johnstone apurre ocho carauterístiques de les denominaciones:
# De forma similar a les ilesies, y al contrariu que les sectes, rellacionar en relativamente bonos términos col Estáu y los poderes secularas y pueden, llegáu'l casu intentar influyir nel gobiernu.
# Caltienen a la rellaciones a lo menos de tolerancia y usualmente d'amistá con otres denominaciones, nun contestu de pluralismu relixosu.
# Confíen principalmente na reproducción biolóxica pa la crecedera del so númberu de miembros, anque tamién acepten conversos; dalgunes pueden ser proselitistes.
# Acepten el principiu de que la doctrina puede camudar, anque seya mínimamente, y practiquen y toleren dalguna diversidá teolóxica y les sos disputes.
# Siguen un ritual más o menos rutinizado, y un serviciu de cultu que explícitamente nun fomenta la espresión emocional bonal.
# Empleguen y entrenen un cleru profesional que tien de cumplir requisitos formales pa ser certificáu como tal.
# Acepten un compromisu de los sos miembros menos estrictu que nes sectes, pero mayor que nes ilesies.
# Nútrense desproporcionadamente de les clases medies y altes.

La mayor parte de los movimientos relixosos cristianos que se formaron tres la Reforma protestante defínense como denominaciones (luteranos, bautistes, adventistes del séptimu día, etc.)

## Ver tamién
*Movimientu relixosu

## Referencies
Panenteísmu

El **panenteísmu** (del griegu:  (pân). 'tou';  (en), 'en'; y  (theós), 'dios') ye un conceutu filosóficu y teolóxicu qu'indica que Dios ye al empar inmanente y trascendente al universu o, n'otres pallabres, que Dios engloba l'universu pero nun se llinda a él, estremándose tantu del panteísmu, qu'afirma la identidá ente Dios y l'universu, como del pandeísmu, qu'afirma que Dios dexa de ser trascendente cuando crea l'universu y fúndese nel mesmu. El Dios del panenteísmu ye'l creador y la *enerxía* vital del universu, según la fonte de la llei natural, polo que ye trascendente ya inmanente.

El creador del conceutu foi'l filósofu alemán y masón heterodoxu Karl Christian Friedrich Krause, quien buscaba reconciliar el teísmu tradicional col panteísmu y el deísmu o relixón natural. Según el so panenteísmu, Dios acaba por reabsorber los "tres términos del mundu", esto ye, la naturaleza, l'espíritu y la humanidá, qu'unifica nun tou orgánicu. El so historicismu remata coles mesmes nuna torna del xéneru humanu a Dios, cual meta última de too progresu; según él, llegar al Ser Supremu non al traviés del común procesu críticu ya inductivu, que'l filósofu denomina "analíticu" y "suxetivu", sinón por mediu d'otru cimeru, que llama "sintéticu" o "oxetivu", que parte de Dios mesmu y da llugar al mundu. Les sos idees sobre Dios influyeron decisivamente nos krausistes españoles y llatinoamericanos, según en filósofos estauxunidenses modernos como Charles Hartshorne.

## Referencies
Teísmu

El **teísmu** (del griegu θεóς, *theós*, «Dios») entiéndese xeneralmente como la creencia en deidaes, o la creencia nun Creador del universu que ta comprometíu col so caltenimientu y gobiernu (cosmogonía).

## Descripción

La pallabra aniciar na Grecia antigua col significáu de la creencia nos dioses tradicionales del Olimpu.

Según el primer significáu, esisten cuatro opiniones principales sobre'l papel que xuega Dios nel mundu nesti contestu:
# Deísmu: unu o más dioses crearon l'universu pero non interactúan o interfieren sobrenaturalmente o direutamente con él; énfasis na trescendencia de los dioses. Dientro d'esta podemos falar tamién del:
#* Pandeísmu: Unu o más dioses creó al universu pero *non interactúan* con él porque l'universu y Dios son lo mesmo; énfasis na inmanencia de dioses.
# Teísmu propiu (segunda definición): los dioses *procuren* l'universu, pero trescender. Puede estremase ente:
#* Monoteísmu: solo esiste un dios.
#* Henoteísmu o monolatría: esistencia de dellos dioses, pero adórase puramente a unu d'ellos.
#* Katenoteísmu: esistencia de dellos dioses, pero solo adórase a unu *al empar*.
#* Politeísmu: esisten dellos dioses.
#* Universalismu: asentimientu de toles relixones.
# Non-teísmu: nun esisten los dioses, pero creyer en ciertes entidaes divines y en diversos conceutos espirituales.
# Panteísmu: l'universu y Dios son unu solo, afirma que "Tou lo qu'esiste ye Dios y Dios ye tou lo qu'esiste". Énfasis na inmanencia de Dios. Dientro d'esta podemos falar tamién del:
#* Panenteísmu: l'universu ta conteníu en Dios, pero esti de la mesma ye más grande que l'universu. Énfasis na trescendencia de Dios.

## Según la benevolencia divina
Finalmente, puede faese una distinción tocantes a la benevolencia de los dioses:
* Teofilia: los dioses son benevolentes y merecen devoción.
* Malteísmu: la evidencia contradiz la noción de que los dioses sían benevolentes, asina que nun son merecedores de devoción.

## Categorización
La siguiente tabla ye un intentu de categorizar dalgunes de les posiciones:

Dalgunes de les posiciones nesta tabla pueden paecer contradictories, o como pocu ensin fundamentu, pero no que concierne al teísmu munchos confíen na fe y pueden tener creencies fuertes escontra coses que nun creen que fueren demostraes o puedan demostrase rigorosamente.

## Ver tamién
* Agnosticismu
* Ateísmu
* Non-teísmu
* Teísmos

## Referencies

## Enllaces esternos
Antiteísmu

El **antiteísmo** ye la oposición activa al teísmu. El términu tuvo un variáu espectru d'aplicaciones; en contestos seculares, típicamente refierse a la oposición direuta a la relixón entamada o a la creencia en cualquier deidá, ente que nun contestu teísta, dacuando refierse a la oposición a un dios o dioses específicos.

## Argumentu

La doctrina antiteísta basar nel principiu d'autoridá formuláu pol anarquista d'orixe francés Pierre-Joseph Proudhon, quien sostién que'l poder políticu sofitar na creencia nun dios qu'anicia, ocupa'l cumal y encabeza la escala xerárquica de dominación, y que esti dios sería'l reflexu y el xustificativu de la esistencia del gobiernu, y viceversa. El principiu d'autoridá, y por tanto la predisposición a obedecer al Estáu, sofítase sobre la creencia de que siempres esiste un ser cimeru, supremu. Asina, esta dependencia del ser humanu respectu de Dios, torgaría-y asumir la so propia humanidá y por tanto la llibertá. La relixón supondría la negación de la realidá del home y por tanto'l so alienación, onde desprecia la naturaleza real y valora la metafísica irreal. Esta idea sería dempués llargamente desenvuelta por Mijaíl Bakunin na so obra *[[Dios y l'Estáu]]*.

Los anarquistes nun planteguen l'ateísmu como daqué obligatoriu nin por decretu, sinón como un llabor d'educación y concienciación voluntaria, nel marcu d'una filosofía naturista y una educación racionalista que nun dea esplicaciones sobrenaturales a los fechos de la realidá.
El antiteísmo anarquista difier del marxismu antirrelixosu, una y bones esti postreru va más allá, al non namái negar la esistencia de dioses, sinón promocionar abiertamente la so oposición a la relixón al traviés del control estatal.

Esisten otros antiteístas, como Friedrich Nietzsche, quien sostién que l'home européu descendiente de los hiperbóreos hai d'asumir la gran ya inevitable consecuencia de la muerte na sociedá occidental de Dios, del Dios xudeocristianu, el vengatible y cruel Yahvé. La consecuencia de la muerte de Dios ye que los valores vixentes na sociedá occidental viénense embaxo, según el nihilismu, porque la vida escarez de significáu oxetivu, propósitu, o valor intrínsecu. Según Nietzsche la superación del nihilismu va producise cuando'l Übermensch imponga los nuevos valores de la moral de señores, destruyendo los valores de la moral d'esclavos. Resumiendo, destruyimos los valores de los homes pa poner nel so llugar los valores del Übermensch, que va ocupar el llugar de Dios.

## Esponentes
Ente los principales referentes del antiteísmu tán Mikhaíl Bakunin y Friedrich Nietzsche. Anque n'ocasiones acomúñase-y col satanismu simbólicu, esto ye, aquella creencia que nun ve la figura d'un némesis divín nel tártaru, sinón una idea básica d'intelixencia y el raciociniu, de manera que tamién puede considerase como antiteísta a Anton LaVey.

En pallabres de Bakunin:

camudando la frase de Voltaire

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Ver tamién
* Ateísmu
* Antirreligión
* Anarquismu

## Enllaces esternos
* El nuevu ateísmu 
* The Rational Response Squad
Posteísmu

El **Post-teísmu** propón que'l teísmu ye una creencia non tantu refugable, como puramente obsoleta. Trátase d'una variante del Non teísmu.

Nesta postura'l conceutu de dios pertenez a una dómina del desenvolvimientu humanu anguaño histórica y superada. Dientro del non-teísmu, el post-teísmu oldea col antiteísmu. El términu, amás, apaez na teoloxía cristiana lliberal, según nel post-cristianismu.

Frank Hugh Foster en 1918 falaba de como la cultura moderna llegara a una etapa post-teística na que la humanidá tomara posesión de los poderes y la creatividá qu'enantes proyeutara en Dios.

Denys Turner argumenta que Karl Marx nun escoyía l'ateísmu sobre'l teísmu, sinón que más bien refugaba la seleición feuerbachiana, de forma que al ser post-teísta, necesariamente yese post-ateísta.

Apaecen idees similares en "Muerte de Dios", de Friedrich Nietzsche y de forma menos pesimista nel transteísmu de Paul Tillich y Pema Chödrön.

## Ver tamién
* Cristianismu postmoderno
* Dios de los buecos
* Humanismu
* Humanismu secular
* Neopaganismu
* Paganismu virtuosu
* Poscristianismu
* Universalismu
* Deconstruction-and-religion

## Referencies

* H. de Vries (Editor), H. a. Krop, *[http://www.peeters-leuven.be/boekoverz.asp?nr=7002 Post-Theism: Reframing the Xudeo-Christian Tradition] * (2000), ISBN 978-90-429-0853-6

## Enllaces esternos
* Post-colonialism and Post-theism by Christopher Bradley (2007)
Ilesies ortodoxes orientales

Col nome de **Ilesies ortodoxes orientales** arrexuntar a toes aquelles xurisdicciones que se biforcaron del cuerpu de la Ilesia al refugar la Cristoloxía emanada del Conceyu Ecuménicu de Calcedonia l'añu 451. Magar qu'en gran parte de los casos, estos grupos resultaríen na autodenominación de versiones alternatives de la fe y la tradición na so fórmula católica y apostólica.

Tienen de mancomún el credo miafisita (una naturaleza) y el refugu a la doctrina diofisita (dos naturaleces) d'esi conceyu. Por eso acusar de monofisismu (una sola naturaleza). Al igual que les diverses Ilesies bizantines, tienen un marcáu calter étnicu.

## Denominaciones
Pa estes Ilesies, "na actualidá, el nome aceptáu por regla xeneral ye'l d'ilesies ortodoxes orientales". Por esta denominación de "Ilesies ortodoxes orientales", el Conseyu Mundial d'Ilesies estremar d'aquelles otres Ilesies, tamién autodenominaes ortodoxes, que'l Conseyu llama Ilesies ortodoxes bizantines.

Históricamente conocer como Ilesies non calcedónicas, precalcedónicas, anticalcedónicas, porque nun acepten la doctrina cristolóxica (llamada diofisismu) del Conceyu de Calcedonia de 451 y por esta razón los sos detractores llamar monofisitas.

Elles basen la so doctrina nos trés primeros conceyos ecuménicos, y por eso conocer como Ilesies de los trés conceyos.

Llamar tamién antigües Ilesies orientales ya Ilesies orientales menores.

## Les distintes Ilesies
Les Ilesies que constitúin la familia histórica de les *Ilesies ortodoxes orientales* monofisitas partir ente delles tradiciones culturales y estrémense en delles ilesies.

**Ilesies de tradición copta** (ritos alexandrinos) n'África
* Ilesia ortodoxa copta 
* Ilesia ortodoxa eritrea
* Ilesia ortodoxa etíope

**Ilesies de tradición siríaca** 
* Ilesia ortodoxa siria
** Ilesia siriu-ortodoxa francófona

* Ilesia ortodoxa siriu-malankara n'India
* Ilesia cristiana siriu-jacobita n'India

**Ilesies de tradición armenia**
* Ilesia apostólica armenia

## Situación actual
Anque les conoz como *monofisitas*, nenguna d'elles acepta anguaño la doctrina orixinal monofisita d'Eutiques y en diverses declaraciones y alcuerdos cola Ilesia católica romana y les Ilesies ortodoxes alcordaron que profesen una fe común al respective de la cristoloxía, polo que les diferencies teolóxiques que dieron llugar a la separación namái se debieron a la incomprensión de los idiomes de cada una. A pesar d'esos alcuerdos, entá refuguen sicasí'l Conceyu de Calcedonia.

Estes Ilesies en comunión recíproca, son independientes na lliturxa y na organización, pero en xunto constitúin la Comunión ortodoxa oriental ».

## Ver tamién
* Antigües Ilesies orientales
* Denominaciones cristianes
* Ut Unum Sint
* Ilesia asiria del Oriente
* Nestorianismu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Antigües Ilesies orientales **Catholic.net**
* ¿A qué se denomina 'Antigües Ilesies Orientales'?
* Catholicate of the East (n'inglés)