Fulica cristata

***Fulica cristata***, tamién conocida como **focha cornuda** y **gallareta cornuda**, ye una especie d'ave gruiforme de la familia Rallidae qu'habita n'África y España.

## Descripción

La focha moruna mide ente 38 y 45&nbsp;cm de llargu, tien un valumbu alar de 75 a 85&nbsp;cm y pesa ente 585 y 1085&nbsp;g. El plumaxe de los adultos ye totalmente negru, en contraste col blancu del so escudu fronteru y el so picu celeste. Estrémase de la focha común por presentar dos protuberancies coloraes na parte cimera del escudu, ser llixeramente mayor y tener el pescuezu más llargu. La so pates abuxaes tienen deos lobulaos llongures que-y dexen nadar. L'iris del so güeyos ye coloráu. 

Los pitucos recién eclosionados tán recubiertos de plumón abuxáu salvu nel gargüelu y mexelles que son marielles y tien el picu acoloratáu. Al crecer adquieren un tonu abuxáu uniforme. Los xuveniles son pardu buxos, col gargüelu y la parte delantera del pescuezu clares, y escarecen del escudu fronteru. Adquieren el plumaxe adultu a los 3 o 4 meses, pero nun se desenvuelve l'escudete fronteru hasta l'añu d'edá.

## Taxonomía y etimoloxía

La focha moruna como les demás foches pertenez al xéneru *[[Fulica]]*, incluyíu na familia Rallidae, una familia d'aves acuátiques y semiacuátiques de tamañu mediu, anque pequeñes en comparanza col restu de Gruiformes. Les rállidas suelen tener el pescuezu relativamente llargu, la cola curtia, robustes pates con deos llargos y plumaxes discretos en contraste colos sos coloríos picos y escudos fronteros.

La focha moruna describióse científicamente por zoólogu alemán Johann Friedrich Gmelin en 1789, col so nome científicu actual, *Fulica cristata*. *Fulica* en llatín significa a cencielles «focha», y *cristata* significa «crestada», en referencia a los sos carauterísticos bultos coloraos na cabeza.

Nun se reconocen subespecies estremaes.

## Distribución y hábitat

Ye una ave sedentaria que se distribúi por África austral y oriental, amás de Marruecos y el sur y este de la península ibérica, en güelgues con vexetación alta, como los llagos d'agua duce, estanques y marismas. 

Anque enantes yera bien abondosu en tol arcu mediterraneu español, güei solo alcuéntrase en zones húmedes d'Andalucía y dalgunes de la Comunidá Valenciana, dende onde se ta intentando recuperar la especie n'otres como'l delta del Ebro. Anque a nivel global la focha moruna clasifícase como especie so esmolición menor, n'España ta considerada como especie en peligru d'estinción.

## Comportamientu

El comportamientu de la focha moruna ye práuticamente igual al de la focha común. Ye de vezos menos discretos que la mayoría de les demás rállidas. Mientres la dómina de cría ye territorial y agresiva, y suel desafiar y atacar a cualquier intrusu, inclusive a aves de mayor tamañu como'l gansu del Nilo. Puede ser columbrada nadando n'agües abiertes y caminando polos yerbazales cercanos a les veres. 

Tien un vuelu pesáu y suel ser reticente a volar pa curties distancies. Pa escapar o atacar na agua suel correr chapoteando pola superficie aleteando pero ensin llevantar del tol vuelu. Mientres nada suel agachar y xubir la cabeza y puede buciar curties distancies zambulléndose d'un saltu.

Anque la focha moruna ye omnivora, aliméntase principalmente de plantes acuátiques como les especies de *[[Potamogeton]]*. Tamién caza una gran variedá de pequeños animales, incluyíos los güevos y los pitucos d'otres aves acuátiques.

Mientres la dómina de cría ye bien ruidosa y les sos llamaes son abondo distintes de les de la focha común. Emite rápidos *kerrre* similares a los de la pituca bastarda, aspros *ka-haa* y gurníos de tipu "uut uut". Constrúi un nial de cañes seques y cañes cerca del cantu de l'agua o llexando sobre ella fondiáu na vexetación emerxente. Pon alredor d'ocho güevos nel mes d'abril, que guara mientres 25 díes.

## Referencies

## Enllaces esternos