Jabárovsk

**Jabárovsk** (en rusu: *Хабаровск*, en chinu: 伯力) ye la capital y ciudá más poblada del krai de Jabárovsk en Rusia, y capital del distritu federal del Llonxanu Oriente. La ciudá asítiase a 25 km de la frontera con China, ente los ríos Amur y Ussuri, y ye la segunda más poblada del Estremu Oriente rusu tres Vladivostok, con una población de .

La ciudá de Jabárovsk foi fundada en 1858 como puestu militar pol gobernador de Siberia Oriental Nikolai Muravyov-Amursky, mientres la so campaña pol Amur contra los manchúes. Sicasí, el so nome recibir del esplorador del sieglu XVII Yeroféi Jabárov. Darréu foi sede del Comando Militar del Estremu Oriente y nun tuvo zarrada a los estranxeros mientres la dómina soviética, lo que favoreció'l so actual multiculturalismu con comunidaes coreanes, xaponeses y chines. Jabárovsk ye una ciudá bien industrializada y trés cuartes partes de la población dedicar al sector industrial.

## Historia

### Oríxenes
Les tierres cercanes a la confluencia de los ríos Ussuri y Amur, onde s'alza anguaño Jabárovsk, fuera habitada enantes polos pueblos tunguses, posiblemente emparentaos colos yurchen nel pasáu y/o los hezhen nel presente. Espediciones chines llegaron a esta zona a empiezos del sieglu XV, cuando les flotes d'un eunucu de los Ming, Yishiha, atracaron na zona procedentes de Ciudá Jilin nel so camín al territoriu rusu de Tyr.

### Esploradores rusos en s. XVII
A mediaos del sieglu XVII, el valle del Amur convertir n'escenariu d'hostilidaes ente los cosacos rusos, tratando d'espandise na rexón y recoyer impuestos de los nativos, y la dinastía Manchú de los Qing, que trataba d'asegurar la rexón.

L'esploradores rusos del sieglu XVII instalaron campamentos fortificaos, *[[ostrog|ostrógs]]*, na rexón del Amur. La mayor parte d'éstos usáronse namái unos meses y más tarde fueron destruyíos. El primeru d'estos campamentos foi construyíu na zona na qu'anguaño s'asitia la ciudá de Jabárovsk y recibió el nome de **Achansk** (en rusu: Ачанск, o Ачанский городок), llevantáu polos cosacos del esplorador rusu Yeroféi Jabárov en setiembre de 1651. La fortaleza recibió'l so nome de la tribu local a la que los homes de Jabárov llamaron "Achans".
 El 8 d'ochobre, el fuerte foi atacáu ensin ésitu polos Achans y los Dyuchery (que calteníen males rellaciones colos cosacos por cuenta de los altos impuestos que los cobraben y los sos métodos pa llogralos) mientres los rusos atopábense ausentes. A finales de payares, los homes de Jabárov empecipiaron una campaña de tres díes contra Zaksor y sometiendo al so pueblu a la voluntá del zar rusu. Entamáronse ataques similares posteriores contra'l xefe de los Dyuchery lloñe d'Achansk.

Ente'l 24-26 de marzu de 1652, el fuerte Achansk foi atacáu polos manchúes lideraos pol comandante Haise y ayudaos por tropes Dyuchery. Sicasí, los cosacos rusos caltuviéronse firmes na batalla que s'allargar mientres un día, llegando inclusive a faese colos suministros del enemigu que llegaben al traviés de les llinies de suministru. Cola llegada de la primavera, l'exércitu de Jabárov destruyó'l fuerte y zarparon.

Jabárovsk, llamada asina pol esplorador rusu Yeroféi Jabárov, foi fundada en 1858 como puestu d'observación militar y más tarde aportó a un importante centru industrial pa la rexón.

En 1894, el Departamentu de la Sociedá Xeográfica Rusa formar en Jabárovsk y empezó a empecipiar la fundación de biblioteques, teatros y museos na ciudá. De magar, la vida cultural de Jabárovsk florió. Gran parte de la historia indíxena local foi bien caltenida nel Muséu del Saber Rexonal y el Muséu d'Historia Natural y en llugares como cerca de la población nanaiana de Sikhachi-Alyan, onde pueden atopase dibuxos nes roques de hai más de 3.000 años. El Muséu d'Arte de Jabárovsk exhibe una rara coleición d'antiguos iconos rusos.

A diferencia de Vladivostok, la ciudá nunca foi cerrada a los estranxeros y retién el so históricu sabor internacional. Mientres doce años, foi la capital del Llonxanu Oriente soviéticu, dende 1926 hasta 1938, esperimentando a partir del colapsu de la Xunión Soviética, una fuerte medría de la presencia asiática. Envalórase qu'un millón de chinos viaxen escontra y al traviés de Jabárovsk y la inversión estranxera de corporaciones xaponeses y coreanes creció nos últimos años.

La ciudá de Jabárovsk foi tamién el sitiu de los xuicios por crímenes de guerra, na cual dolce exmiembros del exércitu xaponés de Kwantung fueron enxuiciaos pola fabricación y usu d'armes biolóxiques mientres la Segunda Guerra Mundial.

Delles islles nel ríu Amur fueron oxetu d'una disputa fronteriza ente China y Rusia mientres los años sesenta.

## Mapes

Amurrivermap.png|Mapa del ríu Amur onde ta a la derecha Jabárovsk (Khabarovsk)
Amur.svg|Mapa en rusu del Amur (Амур) onde ta Jabárovsk (Хабаровск)
Rs-map.png|Mapa de Rusia onde ta embaxo a la derecha Jabárovsk (Khabarovsk)


## Xeografía
La ciudá ta asitiada nel continente asiáticu, cerca de la confluencia de los ríos Amur y Ussuri, 753 km al norte de Vladivostok y 30 km al este de la frontera con China. Jabárovsk tien un área de 37.200 hectárees, partíes a lo llargo de la vera del Amur y les canales d'Amur —45 quilómetros— y un anchor máximo de 10 km (cerca del aeropuertu ye de 18,7 km). Asitiáu nuna llomba nel marxe derechu del Amur, el relieve ye variáu y complexu. La parte central de Jabárovsk estender a lo llargo de los nidios cantos de la rimada con un altor de 70-90 metros sobre'l nivel del mar y les elevaciones relatives de 20-30 metros.

### Clima
La ciudá de Jabárovsk tien un clima templáu, continental húmedu y monzónicu, con iviernos fríos y húmedos, ente que los branos son templaos y húmedos.

La temperatura medio en xineru ye de -20,5° C, la temperatura medio en xunetu de 21,4° C y la temperatura medio añal ye de 2,2° C. El mínimu absolutu ye de -41,4° C, temperatura que se rexistró en xineru de 2011. El máximu absolutu ye 35,7 ° C, valor rexistráu en xunetu de 1974. En xunu de 2008 la temperatura llegó a 35,1° C, convirtiéndose nel día de xunu más calorosu de la historia de la ciudá, pero'l 27 de xunu 2010 el récor superar en 0,3 graos.

La precipitación añal permediu de 686 mm. La precipitación máxima per día ye de 121,2 mm, que se rexistró en xunetu de 1985. El mes más húmedu foi agostu de 1981 y xubió a 434 mm.

## Economía

Los principales sectores de la economía de Jabárovsk ye la industria, la construcción y, sobremanera, el tresporte. Nel apartáu industrial destaca'l sector enerxéticu —que representa'l 36,5% del volume de producción industrial de Jabárovsk—, el sector de procesamientu d'alimentos, la inxeniería mecánica y la metalurxa.

Tres la disolución de la Xunión Soviética, Jabárovsk, sufrió llargos periodos d'incertidume. Al igual que'l restu del país, la ciudá desconocía'l funcionamientu d'una sociedá de mercáu, polo que les autoridaes llocales tuvieron que buscar soluciones alternatives pa impulsar el sector financieru y evitar el colapsu de la economía de la ciudá. A finales de la década de 1990, la economía de Jabárovsk carauterizar por altos niveles d'inflación, una disciplina de pagu pocu seria y una grave tasa d'endeudamiento públicu. La vida económica de Jabárovsk basábase, principalmente, nel pequeñu negociu.

A partir del añu 2000, la ciudá, al traviés d'un plan de desenvolvimientu socioeconómico, llogró atraer nueves inversiones, facilitar el desenvolvimientu de la pequeña y mediana empresa y fortalecer la política social, cuantimás con families de baxos ingresos. Ente'l periodu de 2000-2004, l'alministración municipal de Jabárovsk inyectó 44,8 millones de rublos (1,5 millones de dólares) a más de trenta empreses llocales, aumentando nun 82,5% la productividá de la economía de la ciudá. Estos datos nun pasaron desapercibíos pa los nuevos inversores, que víen a la ciudá de Jabárovsk como un focu incipiente d'oportunidaes, lo que provocó que'l volume total d'inversiones algamara los 59 billones de rublos (1,96 billones de dólares) nesi mesmu periodu.

Nel añu 2000, el presupuestu de la ciudá de Jabárovsk yera de 63,9 millones de rublos, ente qu'en 2004 algamó los 192,5 millones de rublos. Jabárovsk foi escoyida como la "ciudá más desenvuelta y alcontradiza de Rusia" en 2005, 2006, 2008 y 2009. En 2010, la revista *[[Forbes]]* clasificó a Jabárovsk como la segunda ciudá más fayadiza pa los negocios privaos en Rusia por detrás de Krasnodar.

## Educación

Na ciudá de Jabárovsk atópense les siguientes instituciones d'enseñanza cimera:
*Universidá Nacional del Pacíficu (antigua Universidá de Teunoloxía Estatal de Jabárovsk)
*Universidá Estatal del Estremu Oriente d'Humanidaes
*Universidá Médica Estatal del Estremu Oriente
*Academia Estatal de Jabárovsk d'Economía y Derechu
*Universidá Estatal del Estremu Oriente de Tresporte
*Academia del Estremu Oriente de Servicios Gubernamentales
*Universidá Estatal del Estremu Oriente d'Educación Física
*Institutu Estatal de Jabárovsk d'Arte y Cultura

## Cultura y artes
La ciudá de Jabárovsk cunta con dellos museos de distintos temátiques, según teatros y otres instituciones culturales.

Unu de los museos más destacaos de la ciudá ye'l Muséu Históricu-Etnográficu N. Grodekov, qu'abrió les sos puertes el 19 d'abril de 1894 por iniciativa de la Sociedá Xeográfica del Imperiu Rusu. En 1900 foi construyíu l'edificiu actual del muséu y cuenta con unes esposiciones constantes, dedicaes a la naturaleza, la historia antes y dempués del periodu soviéticu. Dalgunes de les sos coleiciones fueron espuestes en Nóvgorod, Kazán, Chicago y París. L'esplorador y escritor Vladímir Arséniev dirixó'l muséu ente los años 1910-1919 y 1924-1925.

El Muséu d'Arte del Llonxanu Oriente tien importantes coleiciones d'arte del mundu antiguu, Europa occidental y los pueblos d'Oriente, la Revolución rusa y l'arte soviético, l'arte del Norte y del Llonxanu Oriente. Pela so parte, el Muséu d'Historia abrió les sos puertes na ciudá de Jabárovsk nel 146º aniversariu de la ciudá, el 31 de mayu de 2004. Les coleiciones del muséu inclúin muestres de la historia de Jabárovsk dende la so fundación hasta los nuesos díes, incluyendo'l periodu pre-revolucionariu, la revolución de 1917 y la guerra civil en Jabárovsk, la Gran Guerra Patria y la posguerra, los años de la Perestroika y Jabárovsk nel presente.

Debíu al fuerte calter militar de la ciudá, el Muséu Históricu Militar del Llonxanu Oriente ye unu de los más importantes de Jabárovsk. Abrió les sos puertes en 1983 ya interésase pola historia de la formación y el desenvolvimientu del exércitu nel Llonxanu Oriente. Equí teníen llugar les muestres al campu d'equipos militares nos últimos años. El Muséu de Xeoloxía foi inauguráu'l 3 de payares de 1977 nuna antigua casona de los Plyusnin, una familia de comerciantes conocíos antes de la revolución de Jabárovsk. Contién una gran coleición de minerales de les distintes árees del Llonxanu Oriente y, inclusive, muestres del suelu llunar.

La ciudá cunta con dellos teatros, ente ellos el Teatru Dramáticu del Krai de Jabárovsk. Foi abiertu al públicu en marzu de 1946 y tien capacidá pa 640 espectadores. Nesti teatru representar dende clásicos rusos y estranxeros hasta obres de dramaturgos modernos. El Teatru de Comedia Musical ye la meyor plataforma escénica de la ciudá; representa tou tipu de musicales, dende operetes hasta obres modernes y tien capacidá pa 916 espectadores. La ciudá tamién dispón del Teatru de Marionetes del Krai de Jabárovsk, el Teatru Xuvenil del Krai de Jabárovsk, la Orquesta Filarmónica Rexonal de Jabárovsk, y les compañíes independientes del Teatru Tríada y el Teatru Blanco.

Dende 1981 la ciudá tien un sistema centralizáu de biblioteques públiques, incluyida la Biblioteca Central de Jabárovsk, que xestiona alredor de dos millones de llibros, publicaciones y material audiovisual pa los ciudadanos. La Biblioteca Científica Estatal del Llonxanu Oriente de Jabárovsk ye una institución creada, tamién, pola Sociedá Xeográfica del Imperiu Rusu y l'edificiu data de 1915. Esta biblioteca ye una de les más importantes de too l'Llonxanu Oriente rusu y cuenta con ediciones de los sieglos XVI-XVIII y material orixinal de la historia de Jabárovsk. Amás esiste la Biblioteca Infantil AP Gaidar y la Biblioteca Científica Estatal de Jabárovsk de Ciencies Económiques y Derechu.

Ficheru:Khabarovsk territorial museum.JPG|Muséu Históricu-Etnográficu N. Grodekov.
Ficheru:Art museum Khabarovsk.jpg|Muséu d'Arte del Llonxanu Oriente.
Ficheru:Milit Museum Khabarovsk.jpg|Muséu Históricu Militar del Llonxanu Oriente.
Ficheru:MuseyGeolog.jpg|Muséu Xeolóxicu de Jabárovsk.


## Deportes

*Jabárovsk ye'l llar d'una franquicia de la Lliga Continental de Ḥoquei, Amur Khabarovsk, que xuega los sos partíos como llocal nel Platinum Arena. Ye l'equipu más oriental basada na lliga.
*El FC SKA-Energiya Jabarovsk ye'l meyor equipu de fútbol de la ciudá, que va xugar na Premier League de Rusia, dende la temporada 2017-18.
*El SKA-Neftyanik xuega en rusu Bandy Superliga, la máxima división del ḥoquei con pelota de Rusia. Dende la temporada 2013-14 que tienen un pabellón deportivu, Yerofey, col nome de Yeroféi Jabárov, como unu de los primeros en Rusia.

### Eventos Internacionales

La ciudá foi sede del Campeonatu Mundial de Bandy de 1981 y del tornéu de 2015. Espérase que los 21 equipos, lo que sería 4 más que'l récor de les 17 decisiones del tornéu de 2014, y el gobernador de Krai de Jabárovsk piensa'l tornéu que va contribuyir a faer bandy nuna disciplina olímpica.

## Tresporte

Jabárovsk tien conexones marítimes, aérees, per ferrocarril y per carretera col norte y oeste del país, col Krai de Primorie, Sakhalin y los puertos internacionales, nacionales y rexonales del Krai de Jabárovsk. Ye un importante centru de tresporte ferroviariu, fluvial y per carretera de la rexón.

### Ferroviariu
Jabárovsk ye una parada importante na ruta del Ferrocarril Transiberianu, y forma parte de la llinia ferroviaria con Komsomolsk del Amur y el ferrocarril Baikal-Amur. -y xestión ferroviaria de la ciudá cuerre a cargu del Ferrocarril del Llonxanu Oriente y hai cuatro estaciones de ferrocarril. La principal ye la estación Jabárovsk-1 (de pasaxeros) y Jabárovsk-2 (de carga).

La ciudá ta coneutada escontra l'oeste, por aciu el tren *Rossiya 1*, con Moscú na llinia R8500 (cinco díes y 10 hores de viaxe) y Irkutsk na llinia R5000 (60 hores). En feches pares tamién ta'l tren 43 a Moscú (R5700, cinco díes y 17 hores) y Irkutsk (60 hores, R3350); ente que'l tren 7 dirixir a Novosibirsk (R4550, 91 hores). Escontra l'este, a Vladivostok puede llegase nel tren *Okean* tolos díes (R1500, 13 hores). Los servicios de trenes de cercaníes son operaos por trenes llétricos. En 2009, completóse la reconstrucción de la ponte sobre'l ríu Amur, que ye utilizáu pa ferrocarril y carreteres. La ciudá tamién cunta con trayectos de tren internacionales a Harbin y Pyongyang.

### Carretera y urbanu
Asina mesmu, la ciudá ye puntu d'unión de les carreteres federales M58 (Chitá - Jabárovsk), M60 (Jabárovsk - Vladivostok), R454 Jabárovsk - Komsomolsk del Amur y l'autopista "Esti" (Jabárovsk - Najodka). En 1983 construyir a la estación d'autobuses, qu'inclúi interurbanes que conecten la ciudá coles rexones central y oriental a ciudaes del Krai de Primorie y el Óblast autónomu Hebréu.

El tresporte urbanu incluyi tranvíes, trolebús, buses y taxis. Tamién esiste un proyeutu de construcción de la cadena de tresporte Yunitskiy. Sicasí, la construcción del sistema de metro en Jabárovsk nun llegó a bon términu por cuenta de la complexa rede de ríos soterraños y la presencia desbordante del ríu Amur y los sos afluentes, según el difícil terrén montascosu de la contorna. El llargor de la llinies d'autobús urbanes y tranvía en Jabárovsk ye de más de 500 km. Dende l'añu 2000 construyéronse nuevos intercambiadores nel distritu norte y na interseición de Karl Marx y Leningráu.

Tamién s'empecipió la reconstrucción de carreteres y el sistema de tresporte de la ciudá. Ello oficializóse col Plan de Desenvolvimientu Estratéxicu pa la ciudá de Jabárovsk nel añu 2020, aprobáu nel primer trimestre de 2008, nel que se van dixebrar les llinies de vía de tranvía de la llinia del tren llixeru. Amás, nel desenvolvimientu del sistema de tresporte futuru centrar nel tresporte respetuosos col mediu ambiente por aciu trolebuses y tranvíes. La tranvía de Jabárovsk ta siendo anováu dende 2003 gracies a esti plan y tase sustituyendo por un tren llixeru.

### Aereu
L'Aeropuertu de Jabárovsk Novy asítiase a 7 km al este del centru de la ciudá y ye l'aeropuertu más grande del Llonxanu Oriente. L'aeropuertu atiende a más d'un millón de pasaxeros al añu y coneuta la ciudá coles principales ciudaes nacionales y rexonales como Moscú, San Petersburgu, Vladivostok o Novosibirsk; según vuelos internacionales a Xapón, China, Corea del Norte, Corea del Sur ya Israel. L'aeropuertu tamién sirve como un importante puntu de reabastecimiento de combustible y aterrizaxe d'emerxencia pa vuelos polares ente Norteamérica y Asia.

## Ciudaes hermanes
Jabárovsk tien alcuerdos d'hermandá coles siguientes ciudaes:
* Bucheon, Corea del Sur
* Niigata, Xapón
* Harbin, China
* Villeurbanne, Francia
* Anchorage, Estaos Xuníos
* Portland (Oregón), Estaos Xuníos
* Victoria, Canadá
* Mudanjiang, China

## Ver tamién
* Catedral de la Tresfiguración

## Referencies

## Enllaces esternos