Idioma burushaski

El **burushaski** ye la llingua falada polos **[[burušo]]**, un pueblu d'unes 87&nbsp;000 persones en Paquistán, na zona noroccidental de los territorios del Norte o Dardistan, al norte del estáu indiu de Jammu y Caxmir, nos valles d'Hunza y de Nagar. Tol dominiu llingüísticu atopar a más de 2000 m sobre'l nivel mar, nun territoriu cercanu al Karakórum y por que trescurren los ríos Gilgit y Hunza. Amás unos 300 burušo viven en Srinagar, India. Otros nomes que se dieron a esta llingua son Brugaski, Kanjut (= inglés *Kunjoot*), Verchikwār, Boorishki, Brushas (Brushias) y El miośāski.

## Clasificación ya historia
Nun pudo ser clasificada dientro de nenguna de les grandes families llingüístiques, anque se fixeron intentos de rellacionala coles families caucásica, dravídica y munda y coles llingües sumeria y ket. Sicasí, dica agora nun tien parientes demostraos.

Los burušo son el remanente que quedó de la población nativa pre-indoeuropea qu'habitó nel norte del Indostán. D'antiguo falóse esta llingua no qu'anguaño ye'l territoriu del dárdico y comparte coles llingües dárdiques indoeuropees, delles carauterístiques superficiales, resultáu de la convivencia de sieglos. Na zona ente los valles de Nagar y Yasin, onde d'antiguo se faló dalguna forma de burushaski, fálase anguaño shina, una llingua dárdica.

Dacuando'l términu burushaski úsase extensivamente pa designar conxuntamente, al burushaski (*burušaski* puramente dichu) y al *weršikwar* una variante emparentada col burshaski pero mutuamente intelixible col primeru, esta última llingua falar nel valle del ríu Yasin en Caxmir.

## Descripción gramatical

### Fonoloxía
La llingua burushaski tien cinco vocales /i, y, a, o, o/. Dellos contactos ente vocales dan llugar a vocales llargues. Les vocales tóniques (marcaes con acentos agudos na trescripción de Berger) tienden a ser fonéticamente daqué más llargues y menos abiertes que les sos correspondientes átones ([i y a o o] frente a ). Tamién pueden apaecer vocales llargues en préstamos y en delles poques pallabres onomatopéyiques (Grune 1998). Toles vocales tienen alófonos nasales en Hunza y en Nager.

Amás, Berger (1998) reporta'l siguiente inventariu de fonemes consonánticos, pa los que s'usó la trescripción correspondiente al IPA:

Notes:
: [a] La pronunicación varia ente: .
: [b] La pronunicación varia ente: .
: [c] El dialeutu de Yasin escarez d'africaes aspiraes y usa nel so llugar les correspondientes simples.
: [d] Dacuando pronunciáu como .
: [y] Dacuando pronunciáu como .
: [f] Berger (1998) considera a [w] y [j] como alófonos de /o/ and /i/ qu'asoceden xunto a vocáles tóniques.
: [g] Esti fonema tien delles pronunciaciones o alófonos, toes elles son tipológicamente rares nes llingües del mundu. Les descripciones d'estos alófonos inclúin: "Una sibilante retrofljea con un estrechamientu simultáneu envés-palatal (daqué como ) (Berger 1998); "una *r* fricativa, prononciada cola llingua en posición retroflexa" (daqué como , un soníu que tamién apaecen en chinu mandarín estándar, escritu *r* en Pinyin) (Morgenstierne 1945); y "un interesáu soníu que la so realización fonética varia d'una aproximante retroflexa espirantizada a una fricativa retroflexa velarizada" (Anderson, en prensa). En tolos casos, esos soníos nun apaecen nel dialeutu de Yasin, ente que nel de Hunza y el de Nager namái apaecen n'interior de pallabra.

### Morfosintaxis
El substantivo estrema cuatro clases o xéneros gramaticales pa los nomes: pa seres masculíns, seres femeninos, otros seres animaos (animales, etc.) y tou lo que nun ta incluyíu nos trés categoríes anteriores. Tamién s'estremen dos númberos gramaticales: singular y plural, formándose'l plural de delles formes bien heteroxénees, anque dos sufixos comunes son *-o* y *-anc*, como bales 'páxaru', plural *balašo*. El marcador indefiníu ye *-an* como sufixu nos nomes.

Los verbos estremar en primarios con futuru, pasáu y imperativu y secundarios coles demás conxugaciones.

En cuanto al alliniadura morfosintáctica el burushaski ye una llingua ergativa col orde de la frase siendo suxetu, oxetu y verbu.

### Léxicu
Los númberos del 1 al 10 son *hin, altan, isken, walto, suplo, el miošindo, balto, altambo, hunco, torumo*. Los númberos más altos de 1000 basar en múltiplos de 20 y 40.

## Referencies

### Bibliografía

### Enllaces esternos