open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
70 Pine Street

**70 Pine Street** (conocíu enantes como **American International Building**) ye un rascacielos de la ciudá d'Estaos Xuníos de Nueva York. Asítiase nel númberu 70 de la cai Pine (*70 Pine Street*), ente les cais Cedar (*Cedar Street*) y Pearl (*Pearl Street*). Tien un altor de 290 m (952 pies) y 66 pisos. 

Construyóse en 1932, por encargu del magnate del petroleu y el gas Henry Latham Doherty, pola compañía constructora Cities Service Company. El so cumal, con una torre con chapiteles d'estilu góticu, ye típica de los años 30 del sieglu XX, una dómina de gran desarrollu d'esti tipu d'arquiteutura na ciudá y de gran competencia por ver quién facía l'edificiu más altu. Cuando acabó de construyise l'edificiu yera'l terceru más altu del mundu, per detrás namái que del Empire State Building y el Chrysler Building. Foi, amás, l'últimu rascacielos construyíu nel Lower Manhattan anantes de la Segunda Guerra Mundial, y el más altu de la zona hasta que se construyó'l World Trade Center.

L'edificiu llamose primero **Cities Service Building**, una y bones yera propiedá de la Cities Service Company. Cuando esta empresa llevó la so sede a la ciudá de Tulsa (Oklahoma) vendió-yla a la compañía de seguros American International Group (AIG). Los problemes financieros d'esta compañía obligáronla a vendelu a la compañía Youngwoo & Associates in 2009. Esta planea alquilar los pisos baxos pa oficines y convertir les plantes superiores n'apartamentos de luxu. L'edificiu tien proteición, tanto de les sos fachaes como del interior (*New York City Landmark*, y *New York Interior Landmark*), dende xunu de 2011. Dende la venta a los nuevos propietarios el nome oficial del edificiu ye 70 Pine Street, pero ye tovía ampliamente conocíu como American International Building.

La so estructura ye d'aceru, y la so fachada ye de plaques de piedra caliar. Tien un espaciu útil de 80.360 m². La so torre, de piedra caliar recubierta, recuerda un monte col cumal neváu. Nella, nel pisu 66, hai un observatoriu acristaláu que ufre les meyores vistes posibles del Lower Manhattan. L'observatoriu, anantes abiertu al públicu, quedó dempués pal esfrute esclusivu de los trabayadores del edificiu. Otra peculiaridá del edificiu ye que foi diseñáu con ascensores de dos pisos, que xubíen xente a dos plantes a la vez, pa intentar facer más rápidu l'accesu de los trabayadores nesta torre, bastante estrencha y con pocos ascensores. L'inventu duró poco tiempu, sicasí, porque foi mui criticáu polos sos usuarios. Pese a ello, los constructores del Citigroup Center volvieron a usar esi sistema nos años 70.

## Enllaces esternos
*  Ficha del edificiu na web Skyscrapercenter.com 
*  Ficha del edificiu na web Emporis.com
*  

## Referencies
Iñaki Tejada

**Ignacio Tejada Fernández** , más conocíu como **Iñaki Tejada**, ye un ex-futbolista y entrenador de fútbol español. 

El Real Sporting de Xixón contratólu nel añu 1996 pa trabayar nel campus de branu de la Escuela de fútbol de Mareo, y quedóse definitivamente. En Mareo entrenó al equipu xuvenil del Sporting, foi coordinador del fútbol base xunto con Emilio de Dios y tamién segundu entrenador del Real Sporting de Xixón "B" que dirixía Marcelino García Toral. Ente la temporada 2003/04 y mediaos de la 2011/12 realizó la mesma función nel primer equipu del Sporting col propiu Marcelino, en la campaña 2005/06 con Ciriaco Cano y, finalmente, con Manolo Preciado.

El día 31 de xineru de 2012, tres la destitución de Preciado, toma'l relevu como téunicu del Sporting. Dirixó al equipu dos partíos nos que consiguió un empate, ente'l C. A. Osasuna, y una derrota, ente'l Valencia C. F.. Dos selmanes dempués de la so designación, el 13 de febreru, Javier Clemente fizose cargu del banquillu, anque siguió formando parte del cuerpu téunicu del primer equipu. Pa la temporada 2012/13 foi designáu como segundu entrenador del Sporting "B" acompañando a Abelardo Fernández.

## Clubes
### Como xugador

### Como entrenador

## Referencies
The Orion

**The Orion** ye un rascacielos de la ciudá d'Estaos Xuníos de Nueva York. Asitiáu nel númberu 350 de la cai 42 Oeste (*West 42nd Street*), ente la octava (*Eighth Avenue*) y novena (*Ninth Avenue*) aveníes, nel barriu de Clinton, nel distritu de Manhattan. Mide 184 m (604 pies) sobro'l nivel de la cai y tien un total de 58 plantes d'usu residencial. Pesie al so altor, pequeñu comparáu col d'otros rascacielos, esti edificiu residencial domina'l paisaxe de la cai 42 al oeste de Times Square dende que foi techáu en setiembre de 2005, y dende ellí hai bones vistes de la ciudá en toles direiciones.

L'edificiu foi diseñáu pol estudiu d'arquiteutura CetraRuddy, que diseñó tamién el One Madison Park. La so estructura ye d'hormigón, y tien una fachada de cristal en color azul claro.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  The Orion na web Skyscraperpage.com
*  The Orion na web Emporis.com
Dialeutu granadín

El dialeutu granadín (Llamáu en delles ocasiones andaluz oriental) ye un dialeutu del castellanu que fálase nes actuales provincies d'Almería, Granada, Málaga y Jaén, amás de la ciudá autónoma de Melilla.

Forma parte de los dialeutos castellanos meridionales. Comparte asina munches traces colos sos vecinos dialeutales: andaluz, manchegu y murcianu, siendo esti postreru al que más s'asemeya y non al andaluz.

## Orixe del dialeutu granadín
Dende la Reconquista (1492) hasta'l fin de la Rebelión de les Alpujarras (1571) la mayor parte de la población del Reinu de Granada yera mudéxar, siendo mínima la población procedente de los reinos cristianos. Asina, tres les deportaciones asocedíes en 1569, 1570 y 1571, el Reinu de Granada quedó práuticamente despobláu; d'esta forma, fueron espulsaos 140.000 mudéxares.

La procedencia de los repobladores esplica la evolución del dialeutu granadín. Na actual provincia d'Almería, cuasi la metá de los repobladores que s'asitiaron nella yeren murcianos, siendo'l restu valencianos y de Jaén y, en menor midida, cordobeses, sevillanos y castellanos.

## Vocalismu del granadín
El sistema vocálicu del granadín disitingue más tiembres que'l castellanu estándar. Esto foi bien tempranamente reconocíu como atestigüen los trabayos de T. Navarro Tomás (1939) y E. Alarcos Llorach (1949), esti postreru dixo que s'atopaben nueve vocales. Otros llingüistes como M. Alvar (1955) amplíen esti sistema entá más hasta les diez unidaes distintives , y un sistema similar de diez unidaes foi propuestu por G. Salvador Caja (1957), anque depués amenorgar a nueve realmente distintives. A diferencia del castellanu estándar, el granadín posé diez sonído vocálicos
:

La oposición ente vocales abiertes y zarraes percibir na formación del plural por casu:
:
La diferencia d'obertura dexa estremar singular de plural, inclusive naquellos dialeutos onde'l reflexu aspiráu de /-s/, ye dicir [h] o [ʰ], sumió.

## Ver tamién
*Castellanu
*Dialeutu murcianu
*Dialeutu andaluz
*Dialeutu manchegu
*Rexón de Granada

## Referencies
Exxon Building (Nueva York)

L**'Exxon Building** (tamién conocíu pol nome de la so llocalización, 1251 Avenue of the Americas) ye un rascacielos de la ciudá d'Estaos Xuníos de Nueva York. Forma parte de la cabera expansión del Rockefeller Center, desarrollada nos años 60 y 70 del sieglu XX. Esa expansión, nomada *XYZ Buildings*, ta asitiada na sesta avenida (*Sixth Avenue*, tamién nomada *Avenue of the Americas*) de Manhattan. Los planos d'esti conxuntu d'edificiu foron diseñaos, en 1963, pol arquiteutu de la familia Rockefeller, Wallace Harrison, del despachu d'arquiteutos Harrison and Abramovitz.

Les lletres de los trés edificios correspuenden al so altor. L'Exxon Building ye l'edificiu X, el más altu colos sos 229 m y 54 plantes; foi'l segundu n'acabar de construyise, en 1971. L'edificiu Y ye'l McGraw-Hill Building, asitiáu nel 1221 de la sesta avenida; foi'l primeru en construyise, en 1969, y ye'l segundu mayor con 205 m y 51 plantes. L'edificiu Z, el más pequeñu y el más xoven, ye'l Celanese Building, asitiáu nel 1211 de la sesta avenida; tien 180 m d'altor y 45 pisos.

L'Exxon Building ye'l segundu edificiu más altu del conxuntu del Rockefeller Center dempués del GE Building. Pese a que'l so altor fai d'elli ún de los 100 edificios más altos de los Estaos Xuníos ye imposible velu dende la distancia, porque ta arrodiáu d'edificios de más de 150 m d'altor.

No que cinca a la so estructura arquitectónica, ye una torre rectangular con armadura d'aceru. La so fachada, igual a la de los otros dos edificios del conxuntu, ye de cristal separtaos por bandes verticales estreches d'aluminiu y piedra caliar. Na so decoración interior destaca, nel so atriu, una reproducción autorizada y fecha aposta pa ubicala ellí d'un tapiz fechu por Pablo Picasso pal ballet Mercure.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  L'Exxon Building na web Emporis.com
*  L'Exxon Building na web Skyscraperspage.com
Aeropuertu Internacional Carriel Sur

L' **Aeropuertu Internacional Carriel Sur** ye un aeropuertu de Chile asitiáu na comuna de Talcahuano, a unos 8 km del centru de Concepción.

## Destinos y aereollinies
Tien rutes coles siguientes compañíes y destinos:

*  **[[LAN Airlines]]**
** Santiago de Chile, Chile / *[[Aeropuertu Internacional Comodoro Arturo Merino Benítez]]*

*  **[[Sky Airline]]**
** Santiago de Chile, Chile / *[[Aeropuertu Internacional Comodoro Arturo Merino Benítez]]*
** Temuco, Chile / *[[Aeropuertu Maquehue]]*
** Pucón, Chile / *[[Aeropuertu de Pucón]]* 
** Puerto Montt, Chile / *[[Aeropuertu Internacional El Tepual]]*

*  **[[PAL Airlines]]**
** Santiago de Chile, Chile / *[[Aeropuertu Internacional Comodoro Arturo Merino Benítez]]*

## Ver tamién
* Gran Concepción

## Referencies

## Enllaces esternos
*web de l' ''Aeropuertu International Carriel Sur''
Club Voleibol Noreña

El **Club Voleibol Noreña** ye un club de voleibol de Noreña, (Asturies).

## Historia
El club fundóse en 1993, oficialmente'l 29 de xunu.Creábase, como dicíen los sos estatutos orixinales, cola fin de fomentar el voleibol ente los xóvenes de Noreña, especialmente ente les moces, al ver que yera'l sector de la mcoedá más desfavorecíu nel ámbitu deportivu. El club foi creáu por Elena Ruiz, Ana María Sánchez, Azucena Bermejo, María del Carmen Díaz y Martina Reguero. 

Na primer temporada, la de 1993-1994, el club partía con un equipu infantil y otru alevín, con una veintena de xugadores. Col pasu del tiempu el club llegó a cuntar con equipos en práuticamente toles categoríes, tanto femeninos como masculinos.

A finales de la década de 1990, celebró delles ediciones de les Xornaes de Cultura Deportiva "Villa de Noreña" que cuntaron cola participación d'importantes deportistes y personalidaes relacionaes col deporte. 
 

## XX Aniversariu
El CV Noreña celebra en 2013 el XX aniversariu de la so creación, cuntando con una decena d'equipos y un centenar llargu de xugadores.

## Palmarés

* 2013 - Equipu xuvenil femenín campeón de la Copa d'Asturies de Voleibol.

## Xugadores na [[Seleición asturiana]]

* 1998 - Seleición asturiana infantil: Daniel Gutierrez, Jonathan Fernández y Pelayo Fuente. 
* 1996 - Seleición asturiana cadete: Pablo Pérez.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial del club  
* Federación de Voleibol del Principáu d'Asturies
Helmut Kohl

**Helmut Joseph Michael Kohl**  foi un políticu alemán de la Unión Demócrata Cristiana (CDU).

Foi canciller d'Alemaña del añu 1982 al 1998.

Kohl lideró'l procesu de la Reunificación d'Alemaña, que s'anició cola caída del Muru de Berlín el 9 de payares de 1989 y que remató formalmente'l 3 d'ochobre de 1990.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gardenia (xéneru)

La **gardenia** ye un xéneru de la familia de les rubiacees orixinaria de China, El nome científicu de la especie más común ye *Gardenia jasminoides*. Ye un arbustu de fueyes perennes de color verde claro, brillosos y llises. Les sos flores son blanques, similares a les roses y úsense comúnmente como plantes ornamentales. Una flor, asitiada nun vasín con agua, puede arumar con un intensu y prestosu arume una habitación mientres un par de díes.

El xéneru foi nomáu por Carl Linnaeus n'honor d'Alexander Garden 1730-1791), un naturalista escocés.

Unu de los sos principales requerimientos de cultivu ye que precisen crecer en tierres acedes compuestes de fierro y con abondosu mugor. Pueden llegar a tener un altor permediu de 2 m, dependiendo de la especie. Les temporaes más fayadices pal so cultivu son primavera y seronda.

## Simboloxía
La gardenia, especialmente envalorada en China, ye'l símbolu de la gracia femenina, la sotileza y del méritu artísticu.

## Delles especies
**[[Gardenia cordata]]*
**[[Gardenia carinata]]*
**[[Gardenia cornuta]]*
**[[Gardenia fortunei]]*
**[[Gardenia gummifera]]*
**[[Gardenia imperialis]]*
**[[Gardenia jasminoides]]*
**[[Gardenia latifolia]]*
**[[Gardenia mannii]]*
**[[Gardenia philastrei]]*
**[[Gardenia posoquerioides]]*
**[[Gardenia pseudopsidium]]*
**[[Gardenia remyi]]*
**[[Gardenia resinifera]]*
**[[Gardenia resiniflua]]*
**[[Gardenia sootepensis]]*
**[[Gardenia spatulifolia]]*
**[[Gardenia taitensis]]*
**[[Gardenia ternifolia]]*
**[[Gardenia thunbergia]]*
**[[Gardenia tubifera]]*
**[[Gardenia turgida]]*
**[[Gardenia volkensii]]*

## Referencies

## Enllaces esternos

* www.infoagro.com/flores/flores/gardenia
Valdesoto Club de Fútbol

El **Valdesoto Club de Fútbol** ye un club de fútbol d'Asturies, de la parroquia de Valdesoto, nel conceyu de Siero. Foi fundáu en 1961 y xuega na .

## Estadiu
El Valdesoto C. F. xuega, dende la so fundación nel añu 1961, los sos partíos como llocal nel Estadiu Villarea (Faes, Valdesoto - Siero). 

L'estadiu asítiase nos terrenos concíos como *El Fontascu*, cedíos al club por Amalia Vereterra y Armada, VIII Condesa de Villarea. Por embargu, esta donación nun foi escriturada fasta'l 10 d'abril de 1968 y nella recuéyese que'l destín de los terrenos tien que ser la construcción d'un campu de deportes que tien que llamase Estadiu Villarea, pudiendo revocase la donación si camuda'l so usu.

Les instalaciones de Villarea ocupen una superficie de 20.554,60 metros cuadraos ocupaos pola sede social del club, un edificiu qu'abelluga los vestuarios y les oficines, un polideportivu y dos campos de fútbol: Villarea I (de yerba natural, provistu con grada y onde xuega los sos partíos oficiales el Valdesoto C. F.) y Villarea II (de tierra, que ta destináu a campu d'entrenamientu).

## Uniforme
Varies fueron les razones poles que l'uniforme del Valdesotu C. F. ta compuestu por camiseta de rayes verticales granates y azules, pantalón azul y medies a rayes horizontales, tamién granates y azules:
*Nun coincidía cola de nengún de los anteriores equipos de la parroquia: l'Asturias F. C., l'Imperio F. C. y la Estrella de Leceñes F. C..
*Estremábase tamién de la del Real Sporting de Gijón y de la del Real Oviedo.
*Rendía homenaxe a la Condesa de Villarea, pues los colores coincidíen colos qu'identifiquen a la Casa Carreño.

## Trayeutoria
*Temporades en Tercera RFEF / 3ᵉʳ División = 7
*Temporades en 1ª Asturfútbol / Rexonal Preferente = 32
*Temporades en 2ª Asturfútbol / 1ª Rexonal = 22
*Temporades en 3ª Asturfútbol / 2ª Rexonal = 3
*fasta la temporada 2025-26, incuyía esta*

## Entrenadores y presidentes
Na historia del club, doce persones ocuparon el cargu de presidente, destacando penriba de tolos ocho años de Secundino Somonte y sobre too los ventiséis de José Enrique Gutiérrez (presidente dende la temporada 1988-89).
No tocante a los entrenadores, venticinco foron los que pasaron pel banquillu de Villarea. Aníbal López ye hasta la fecha'l que más temporades completó (ocho ente 1996 y 2004). Hai que destacar l'apuesta polos proyeutos llargos de los últimos años: sacante José Antonio Redondo, que completó la temporada 2008-09 cuando dimitió José Ángel Prada, tolos entrenadores dende 1996 tuvieron nel equipu polo menos cuatro temporades.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Rosa

**Rosa** pue referise a:

* El rosa, un color colorao mecío con blanco.
* La flor del rosal.
* La rosa de los vientos, círculu colos puntos cardinales qu'indica toles direiciones posibles del vientu.
Alhambra (Ciudad Real)

**Alhambra** ye un conceyu d'España, na provincia de Ciudad Real, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien un área de 580,25 km² con una población en 2011 de 1.105 habitantes y una densidá de 1,90 hab/km².

Al conceyu d'Alhambra, unu de los más estensos de la provincia de Ciudad Real n'alcordanza de la so importancia histórica mientres la Edá Media, pertenez la *pedanía* de Pozo de la Serna.

## Patrimoniu
* Castiellu d'Alhambra: Construyíu sol dominiu omeya, sobre una primer construcción árabe anterior. La definitiva forma poligonal qu'agora puede vese débese al conde Álvaro Núñez de Lara. A pesar de la so importancia histórica, esti monumentu ta incluyíu dientro de la Llista Colorada de Patrimoniu en peligru de l'asociación **Hispania Nostra**.
* Ilesia de San Bartolomé apóstol: la so construcción empecipióse nel añu 1214, sobre los restos d'un anterior templu romanu. Ye deplanta de cruz llatina, d'una sola nave, con dos capielles llaterales nel cruceru. Nel esterior de la ilesia, la disposición de los sos murios ta formáu por moldures convexes semicirculares y puntales de lladriyos, buscando'l refuerzu de les esquines y de la fachada baxa con grandes bloques, qu'amuesen restos de grabaos pertenecientes al anterior edificiu. Nel interior, una falsa bóveda con llunetes y vanos termales usaos como ventanes p'allumar el templu. Nunes escavaciones arqueolóxiques recientes, afayóse una cripta sol altar mayor. El retablu ye modernu, sustituyendo al anterior que foi quemáu, xunto con toles imáxenes, na Guerra Civil española. L'antigua capiella del bautismu, allugada na base de la torre del campanariu, descubre un arcu de mediu puntu construyíu con bloques de moliz, dando accesu a la mesma. 
* Los antiguos llavaderos públicos, construyíos nos años 40, de planta rectangular, con pilones centrales, chimenea, y cuartos independientes. Grandes ventanares, d'arcos acorvaos, empobinaos al saliente y al poniente, dan llume natural al interior del edificiu. Nel esterior asítiase'l pozu qu'abastecía d'agua'l pilón central, qu'entá caltién la tubería de plomu que surtía'l llavaderu.

Dientro del cascu urbanu d'esta villa (al pie de la ilesia parroquial), caltiénense dellos restos de dómina romana. Dellos historiadores identifiquen esta villa (o na so contorna), cola importante ciudá romana de Laminium, citada por numberoses fontes clásiques.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina del Conceyu d'Alhambra ''(n'español)''.
Genevieve Hannelius

**Genevieve Hannelius** ye una actriz y cantante d'Estaos Xuníos, conocida profesionalmente como **G. Hannelius**. Ella interpretó'l papel de Emily en *[[Dean Brother]]*, una Película Orixinal de Disney Channel tamién protagoniza por Hutch Dano y pol so papel co-protagonista como Amy Little en *[[Leo Little's Big Show]]*. Hannelius tamién ye la nueva voz de Rosebud nes películes de *[[w:en:Air Bud (series)|Air Buddies]]*.

## Primeros años
G. Hannelius nació Boston, Massachusetts y camudóse a Maine, cuando tenía apenes un añu d'edá. Ella empezó a actuar a una edá bien nueva. Los sos papeles teatrales inclúin a Madeline en Madeline's Rescue y Jenny nel teatru de *Tales of a Fourth Grade Nothing with Children* con Children's Theatre of Maine y Maine State Music Theater. Ella camudóse a California mientres 3 meses pa probar les audiciones, y tuvo tanto ésitu que la so familia treslladóse definitivamente a Los Angeles en 2008.

## Actuación
Hannelius interpretó Courtney Patterson en *[[w:en:Surviving Suburbia|Surviving Suburbia]]*. Tuvo un papel recurrente en *[[Sonny with a Chance]]*, una serie orixinal de Disney Channel, como Dakota Condor, un papel como convidada en *[[Hannah Montana]]* como una fan llamada Tiffany y ella tien un papel recurrente en *[[Good Luck Charlie]]* como Jo Keener. Hannelius ye los alumnos de Los Angeles-based Young Actor's Studio. Ella interpretó a Madeline na producción de Children's Theater of Maine de *Madeline's Rescue* nel branu de 2002. Tamién interpretó a Emily Pearson en DenBrother en 2010, y foi la talentosa voz de Rosebud no nueva *[[w:en:Spooky Buddies|Spooky Buddies]]* de 2011. Ella ta llamada a interpretar Wednesday Malone na nueva serie de Disney Channel *[[Madison High]]* a estrenase en 2012. 

## Música
N'abril de 2011, ella llanzó el so primer y segundu cantar "Staying Up All Night" y "Just Watch Me" en iTunes. G tamién escribió un cantar pa un amigu cercanu títulada "Two In A Billion". G anguaño ye una artista ensin discográfica.

## Filmografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Olivia Holt

**Olivia Holt**  ye una actriz y Cantante d'Estaos Xuníos, meyor conocida por interpretar a Kim na serie de Disney XD *[[Kickin' It]]*.

## Vida personal
Holt nació en Germantown, Tennessee, fía de Mark y Kim Holt. Tien una hermana mayor llamada Morgan, y un hermanu menor llamáu Cade. A los 3 años mudóse a Nesbit, Mississippi, onde creció. Anguaño vive en Los Angeles, California cola so familia.

## Carrera
La so carrera empezó cuando taba faciendo producciones de teatru locales. Apaeció en dellos anuncios de televisión, incluyendo Hasbro, Mattel y les muñeques Bratz.

Holt fizo una audición pa la serie d'artes marciales de Disney XD *[[Kickin' It]]*, que s'estrenó en 2011. Teniendo habilidaes en ximnasia, recibió la llamada de los productores y xunióse al repartu en 2011. Apocayá anovóse la serie pa una tercer temporada.

Holt protagoniza la película orixinal de Disney Channel *[[Girl vs. Monster]]*. Ella interpreta'l personaxe principal Skylar, una adolescente qu'afaya qu'ella vien d'una llarga llinia de cazadores de bisarmes y ye la siguiente pal trabayu. La película estrenóse n'ochobre de 2012.

## Filmografía

## Discografía

## Premios

## Referencies

## Enllaces esternos
Germantown (Tennessee)

**Germantown** ye una ciudá allugada nel condáu de Shelby nel estáu norteamericanu de Tennessee. Nel Censu de 2010 tenía una población de 38.844 habitantes y una densidá poblacional de 749,81 persones per km².

## Xeografía
Germantown alcuéntrase allugada nes coordenaes Según la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos, Germantown tien una superficie total de 51.8 km², de los que 51.72 km² correspuenden a tierra firme y (0.15%) 0.08 km² ye agua.

## Demografía
Según el censu de 2010, había 38.844 persones viviendo en Germantown. La densidá de población yera de 749,81 hab./km². De los 38.844 habitantes, Germantown taba compuestu pol 0.09% blancos, el 0% yeren afroamericanos, el 0.21% yeren amerindios, el 0.01% yeren asiáticos, el 0.02% yeren isleños del Pacíficu, el 0.43% yeren d'otres races y el 1.07% pertenecíen a dos o más races. Del total de la población el 1.89% yeren hispanos o llatinos de cualquier raza.

## Referencies

## Enllaces esternos
Las Mesas

**Las Mesas** ye un conceyu d'España, na provincia de Cuenca, comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una superficie de 87,21 km² con una población de 2.533 habitantes (INE 2009).

## Toponimia
El nome orixinariu yera "*Las Mesas rubias*" debíu al color de les ceberes que se semaben entós daquella.

## Historia
Esta villa pertenecía al Marquesáu de Mendoza. Les primeres notes sobre los sos oríxenes atópense hacia'l sieglu XIII.

Nun documentu mandáu ellaborar por Felipe II “Rellaciones topográfiques de los pueblos d'España”(1578), cúntase que los vecinos de Las Mesas allaben un monte encinar comunal que-yos apurría una parte notable de la so dieta, sobremanera nos años malos pa la cebera.

## Economía
Municipio dedicáu principalmente a l'agricultura. La vide ye'l so mayor recursu económicu. 

Los domingos acueye un mercadín que ye conocíu y visitáu por tola contorna.

## Demografía

## Monumentos
* Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción.
* Ermita del Santu Neñu de la Bola.
* Ermita de San Isidro.
* Ermita de San Cristóbal.
* Molín (asitiáu na zona del *Toledillo)*.

## Fiestes y tradiciones
Como bon pueblu manchegu tien les sos propies tradiciones como ye la celebración del "escote" les nueches del 1 de payares y del 24 de d'avientu. Tampoco hai qu'escaecer les fogueres que se prenden el 13 de xineru n'honor del patrón.

P'agospiase cuenta con un hotel y una casa rural pa poder conocer y esfrutar de la hospitalidá del llugar.

Pueblu agrícola. La vide ye'l so mayor recursu económicu. Los domingos acueye un mercadín que ye conocíu y visitáu por tola contorna.

## Referencies

## Enllaces esternos

Portal web d'información y comercial del pueblu de Las Mesas
Yerba

En botánica, una **yerba** ye una planta que nun presenta órganos decididamente maderizos. Los tarmos de les yerbes son verdes y muerren xeneralmente al acabar la bona estación, y sustitúyense por otros nuevos si la yerba ye viviega.

Munches yerbes son añales, naciendo de grana al empiezu de la estación favorable y nun dexando al acabar ésta sinón granes nueves nel suelu. Esisten tamién yerbes viviegues, que retoñen dende **tarmos soterraños** o asitiaos a ras de suelu. Los órganos soterraños implicaos son rizomes (tarmos horizontales) y bulbos. Munches yerbes biañales formen una roseta de fueyes pegada al suelu nel so primer añu, nel que nun se reproducen, y un tarmu altu y floríu, l'escapu floral, nel so segundu añu.

Llámense *megaforbies* (yerbes xigantes) a plantes que respondiendo formalmente al conceutu anterior, algamen un porte considerable, inclusive de dellos metros. Ésti ye'l casu, por exemplu, de les diverses especies de *bananes* (xéneru *[[Musa (planta)|Musa]]*).

Nel llinguaxe común aplícase tamién a cualquier planta que tien valor culinariu (yerbes arumoses) o *melecinal* (yerbes medicinales), con independencia del so calter yerbaceu o arbóreu, cuando la parte de la planta que s'usa son les fueyes o tallos tienros. Otra manera, les especies son les granes, bayes, corteyes, raigaños o otres partes de la planta.

"Yerba" o "la yerba" ye tamién un términu de la xíriga emplegada pa denominar al cannabis.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hibiscus

***Hibiscu***, comúnmente **hibiscos**, tamién llamáu *Carloti* o *Cattor* o *Catto* llamaos *cayena* en Llatinoamérica, formen un ampliu xéneru d'unes 150 especies aceptaes, de les más de 1.000 descrites, de la familia Malvaceae, típiques d'ambientes templaos, en rexones tropicales y subtropicales. Ye orixinariu d'América y África. 

## Descripción
El xéneru inclúi plantes yerbales, añales o perennes, dende pequeños arbustos a árboles de pequeñu porte. Les fueyes son alternes, simples, d'ovaes a llanceolaes, de cutiu con marxe serráu o lobuláu. Les flores son llargues, conspicues, con forma de trompeta, con cinco pétalos, de tonos blancos a roses, colloraos, moraos o mariellos, de 4 a 15 cm de tamañu. El frutu ye una cápsula que contién delles granes en cada lóbulu, que llibérense cuando la cápsula s'abre, nel so maduror.

## Usos
Munches especies cultívense poles sos llamatives flores o úsense como arbustos en paisaxismu. Tamién son un ingrediente principal en tés de yerbes.

Una de les especies, conocida como **kenaf** (*[[Hibiscus cannabinus]]*) úsase llargamente na ellaboración de papel.
La **rosa de Xamaica** (*[[Hibiscus sabdariffa]]*), úsase como verdura y pa ellaborar fervinchos de yerbes y mermelaes (n'especial nel Caribe). En Llatinoamérica, ye abondo popular la bébora conocida como agua de Xamaica, ellaborada a partir de los cáliz d'esta especie y n'Exiptu y Sudán utilícense los pétalos pa faer un fervinchu.

La especie *[[Hibiscus rosa-sinensis]]* tien usos médicos na Fitoterapia china. 
La corteza, bien fibrosa, emplégase na Polinesia.
La *Ciudá d'Hibisco* ye'l llamatu de la ciudá de Chengdu, en China.
 
## Plagues
Les especies d'hibiscos son sustentu de canesbes de dalgunos lepidópteros, como *Chionodes hibiscella* o *Hypercompe hambletoni*.

## Taxonomía
El xéneru describiólu Linneo y espublizólu en *[[Species Plantarum]] 2: 693*, nel añu 1753. La especie tipu ye *[[Hibiscus syriacus]]* L.
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* llinia del tiempu de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les malvácees

## Referencies

* Llaboratoriu Rexonal de Reproducción d'Axentes de Control Biolóxicu. Badea de Banderes,Nay.Méxicu

## Bibliografía
* Fryxell, P. A. 1992. Malvaceae. Fl. Veracruz 68: 1–255.
* Molina R., A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
* Standley, P. C. & J. A. Steyermark 1949. Malvaceae. In Standley, P.C. & Steyermark, J.A. (Eds), Flora of Guatemala - P art VI. Fieldiana, Bot. 24(6): 324–386.
* Stevens, W. D., C. Ulloa O., A. Pool & O. M. Montiel 2001. Flora de Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85: i–xlii, 1–2666. 

## Enllaces esternos

* Tropical Hibiscus
* Aplicaciones y formes de cultivu del Hibiscu
Día de Zamenhof

El **Día del Esperantu** celébrase internacionalmente'l 15 d'avientu, en conmemoración de la fecha del ñacimientu de L. L. Zamenhof (1859-1917), aniciador del esperantu, polo que tamién recibe n'ocasiones el nome de ***Día de Zamenhof***', y constituye la conmemoración más ampliamente celebrada na cultura esperantista. Nesi día (o n'otro d'esa selmana) los esperantistes de tol mundiu organicen alcuentros para festexar la ocasión. L'ideariu del esperantu y la proximidá d'esti día cola Navidá, propicien que los asistentes intercambien regalos (preferiblemente llibros escritos n'esperantu) y felicitaciones. Ye frecuente que mientres estos alcuentros se celebren tamién conferencies y charres sobre L. L. Zamenhof.

## Orixe de la tradición

La tradición orixinóse nos años 1920, cuando, conforme a la propuesta de diversos intelectuales y activistes (ente ellos Julio Baghy y Nikolao Nekrasov), el 15 d'avientu foi adoptáu como día de celebración pola comunidá esperantista. Nun principiu se celebraba como esaltación de la cultura n'esperantu, y especialmente de la so lliteratura, y por esta razón tovía güei se le conoz tamién dientro del mundiu esperantista como **Día del Llibru n'esperantu** (*Tago de la esperanto-libro*). D'esti mou s'anima a los grupos llocales qu'organicen alcuentros durante esi día, a que añadan reseñes de llibros o llectures de poemes al programa, y a anunciar les novedaes editoriales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Día de Zamenhof 2006 Vidéu de la celebración del Día de Zamenhof en'Albersdorf, Alemaña
* Celebración nel 2008
Xazmín

Del árabe hispánicu *yas[a]mín*, de la mesma del árabe clásicu *yāsamīn* y esti del pelvi *yāsaman*, "regalu de Dios".
El **xazmín** ye un arbustu del xéneru *Jasminum*, con alredor de 300 especies. Ye natural de les rexones tropicales y subtropicales del Vieyu Mundu y ye llargamente cultiváu. La mayoría de les especies crecen como trepadores sobre otres plantes o empuestes sobre estructures.

## Descripción

Les flores del xazmín, comúnmente blanques –magar hai delles especies marielles–, tienen de cutiu un dulce ya intensu arume. Estes plantes cultívense principalmente poles sos flores, nel xardín, como planta d'interior o pa flor cortada. La flor dura alredor de 24 hores. Dos hores enantes de abrir el brotu puede coyer y faer biznagues, bien apreciaes n'Andalucía. Les biznagues fáense poniendo cada brotu nes cañes seques d'una planta montesa, llamada "sombrillita". Esta biznaga una vegada ellaborada pínchase sobre una penca que los biznagueros porten na palma de la mano ufiertándoles nos restoranes pela nueche.

Nel sur y sureste d'Asia les muyeres avecen a llevales nel pelo. Tamién s'usen pa faer té, que la so base ye'l té verde y munches especies destilen un aceite col que s'ellaboren arumes. N'aromaterapia, emplégase nel aspeutu emocional como un afrodisiacu, y pola parte física como relaxante muscular y analxésicu.

## Especies

## Ver

* *[[Trachelospermum jasminoides]]*

## Cuidaos del xazmín, xazmineros

**Lluz y situación**: Precisen lluz a esgaya, sobremanera si tán nel interior; nel esterior nun ye conveniente que s'espongan direutamente a los rayos del sol, porque pónense mustios.

**Temperatura:** Nun toleren l'escesu de fríu pel hibiernu yá que nun dexa que la planta florie, unos 13 graos son lo ideal. Pel branu aguanten bien siempres y cuando heba mugor nel ambiente. Puen tolerar los 25ºC ensin problemes. Estrémense enforma los xazminos asitiaos cerca del mar a los del centru de la ciudá, el so arume pela nueche ye más potente.

**Riegu del xazmín:** Cuando tán creciendo pel branu convién regalos cada 2 díes, y pel hibiernu, cuando tán en flor, cada 4 ó 5 díes.

## Observaciones
Ye conveniente rociar la planta con agua, sobremanera cuando ta n'interior, pero nun han moyase les flores yá que quedaríen enllordiaes. Nun ha d'usase abrillantador.

**Dificultá:** con un ivernaderu y daqué d'esperiencia ye una planta de fácil curiáu, ensin ivernaderu riquen ser un espertu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Jasminum sinense y jasminum marianum en cultivu
Escayu (botánica)

Los **escayos** son formaciones agudes , aleznadas, dacuando ramificaes, provistes de texíu vascular, bien riques en texíos de sostén y, de resultes, ríxides. Los escayos pueden tener el so orixe como tresformamientu del tarmu, esto ye, que son cañes amenorgaes, como asocede en *[[Prunus spinosa]]* y *[[Gleditsia triacanthos]]*, y denominar *escayos caulinares*. Nesti casu, el texíu vascular del escayu ye una continuación del tochu del tarmu. *[[Hydrolea spinosa]]*, planta palustre típica de güelgues, ye un exemplu ilustrativu d'escayu caulinar, yá que los sos escayos dacuando lleven fueyes diminutes, al igual qu'un tarmu. Los escayos tamién pueden ser la resultancia del tresformamientu d'una . fueya, como ye'l casu de les cactacees y de les especies del xéneru *[[Berberis]]*, y denominar *escayos foliares*. Finalmente, en casos bien raros, los escayos pueden ser la resultancia del cambéu del raigañu al traviés d'un intensu procesu de lignificación y denominar *escayos radicales*. Dellos términos comúnmente utilizaos en Botánica deriven de la pallabra escayu. Asina «espinosu/a refierse a un texíu, órganu o a una planta que presenta escayos; «espinuloso/a» o «espinescente», cuando los escayos qu'amuesa son pequeñes. 

La presencia d'escayos ye un calter que se topa espublizáu sobremanera en plantes típiques de les rexones grebes, como desiertos, estepes, montes secos y espinares. Nestos casos los escayos son polo xeneral la resultancia del tresformamientu de fueyes y dexen amenorgar la trespiración de la planta y auxiliar a la economía d'agua por cuenta de que nun presenten estomes. N'otres rexones climátiques y en plantes non xerófites tamién apaecen escayos yá que estes estructures duru y afiláu con ápices apuntiaos, dalgunes con puntes en forma de lezna, anzuelu o gabitu, son una escelente defensa contra los animales herbívoros. 
## Aguiyón

En Botánica denominar **aguiyón** o **acúleo** al escayu que naz del texíu epidérmico de delles plantes. A diferencia de los escayos, los aguiyones escarecen de texíu vascular, por ello son fáciles d'arrincar. L'exemplu típicu d'aguiyón ye'l de la rosa; coles mesmes, los aguiyones de *[[Ceiba speciosa]]*, el palu borrachu, y de *[[Fagara rhoifolia]]* son emerxencies formaes por texíos corticales del tarmu.

## Escayos na cultura
Sábese que los homes primitivos utilizaben escayos como ferramientes. La historia humana rexistra gran variedá de referencies culturales a esos agudos mecanismos de defensa vexetales.

El Llibru del Xénesis cunta la creación de los escayos como unu de los castigos impuestos a Adán y Eva pol so pecáu. Una de les imáxenes culturales más perdurables ye la corona d'escayos que, según la Biblia, foi asitiada sobre la cabeza de Xesús enantes de la so crucifixón.

Un mitu popular nel que ta tamién implicada un escayu ye'l d'Androcles, un esclavu fuxitivu de l'antigua Grecia de quien se cunta que entabló amistá con un lleón al estraye-y un escayu de la pezuña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Metal

Llamense **metales** los elementos químicos que puen formar cationes y enllaces iónicos. Los metales constituyen un de los grupos principales d'elementos, xunto colos non metales, semimetales y gases nobles. Na tabla periódica, los elementos que van en diagonal, del boru al poloniu considerense semimetales, los que tan a la izquierda son los metales, y los qu'apaecen a la drecha son los non metales.

De vezu, los metales son brillantes, tienen una densidá y puntu de fusión altos, son dúctiles, duros y bonos conductores del calor y de la lletricidá. Estes propiedaes debense al enllaz metálicu propio de los metales, nel que los electrones esteriores de los metales sólo tan llixeramente enllazaos colos átomos, formando una *mar* d'electrones de gran movilidá que *baña* a tolos átomos. 

Los metales formen la mayor parte de la tabla periódica, y pueden clasificase'n diverses series químiques:

* Metales alcalinos.
* Metaes alcalinoterreos.
* Lantánidos.
* Actínidos.
* Metales de transición.
* Metales del bloque p, o otros metales.

## Referencies

## Ver tamién
* Non metal
* Siderurxa
* Tabla periódica de los elementos

## Bibliografía
*  ISBN 84-291-7253-X.
*  ISBN 84-291-7254-8

## Enllaces esternos
Control d'autoría

El **control d'autoría**, en biblioteconomia y ciencies de la información, ye la práutica de crear i caltener el control sobre los materiales bibliográficos d'un catálogu de biblioteca. El control d'autoría tien dos funciones importantes: 
* Permite que los catalogadores estremen ente nomes asemeyaos o idénticos 
* Los catalogadores usen el control d'autoría pa disponer de materiales que tan rellacionaos de mou llóxicu, anque se presenten de forma diferente

## Referencies

## Enllaces esternos
* Catálogu d'autoría de Cataluña
* Ficheru d'autoría de la Biblioteca del Congresu de los EE.XX. 
* Descripción de los servicios de control de autoría  nel sitiu web *Backstage Library Works*
Federación Española d'Esperantu

La **Federación Española d'Esperantu** (n'esperantu **Hispana Esperanto-Federacio**, **HEF**) ye una asociación independiente y ensin ánimu de lucro fundada nel añu 1947. El so oxetivu ye la promoción de la llingua artificial Esperantu n'España. Tolos falantes d'Esperantu n'España faen parte d'ella. Tamién faen parte diverses asociaciones rexonales y llocales, asina como la so seición moza, la **[[Sociedá Xuvenil Española d'Esperantu]]** (n'esperanto **Hispana Esperanto-Junulara Societo**, **HEJS**). La federación ye miembru coleutivu d'UEA, que tien sede en Rotterdam, Países Baxos.

La Federación proporciona información sobro la llingua esperantu, espubliza material informativu, edita llibros y realiza otres actividaes culturales. Tamién da a conocer la cultura española nos medios esperantistes internacionales. L'asociación apóyase na Fundación Esperantu, pa oxetivos financieros ya informativos. Nel añu de 1993 la Federación foi nomada oficialmente como de "utilidá pública", reconociendo'l so trabayu y oxetivos sociales y d'interés cultural. 

## Funcionamientu
La Federación financiase principalmente poles cotizaciones de los sos miembros. De tiempu al tiempu, recibe apoyu monetariu de parte de persones, asociaciones privaes u organizaciones públiques como donaciones pa realizar proyeutos concretos, como por exemplu la espublización d'un llibru. L'alministración, progresu ya información tan a cargu d'un grupu de voluntarios coordinaos pola Xunta Alministrativa. La so sede principal t'asitiada en Madrid y tien oficines n'otres partes d'España. El presidente actual ye Toño del Barrio.

### N'Asturies
N'Asturies alcuéntrase la seición rexonal **Astura Esperanto-Asocio** (**Asociación Asturiana d'Esperantu**, **AEA**) y tien la so sede na ciudá de Xixón, nel Campus Universitariu de Viesques. L'actividá de l'Asociación desarróllase como parte de la Cátedra Xovellanos d'Estensión ya imparten clases d'esperantu lo díes llunes y miércoles de 18:15 a 19:30. L'Asociación tamién espubliza un boletín y una revista na so web (**Astura Bukedo**).

## Servicios
* Organizar el Congresu Español d'Esperantu
* Espublizar el boletín bimensual oficial de la Federación sobro l'actividá esperantista n'España y el mundiu. Los miembros menores de trece años tamién reciben la revista pa neños **Juna Amiko** y los menores de trenta la revista **[[Kontakto]]** y **Koncize**.
* Cursos d'esperantu a distancia por corréu y na rede.
* Venta de llibros y otros materiales n'esperantu o sobro l'esperantu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* [Páxina d'AEA na web de la [Universidá d'Uviéu].] 
:* Información de como alcontrar la sede d'AEA 
:* Boletín oficial d'AEA
José María Carreño

**José María Carreño Blanco**  foi un políticu de la naciente República de Venezuela, vicepresidente del gobiernu de José María Vargas y Presidente provisional en dos ocasiones. Importante personaxe na hestoria de Venezuela, José María Carreño foi quien prestó-y la so camisa a Simón Bolívar momentos dempués de la so muerte, yá qu'ésti nun tenía camisa pa ser sepultáu.

## Biografía
Nacíu en Cúa, población situada no que güei ye l'Estáu Miranda, el 19 de marzu de 1792. Mientres 1815 hasta 1830 el xeneral Carreño participó na guerra d'independencia, en grandes batallas, xunto con xenerales como José Antonio Páez, Santiago Mariño, Simón Bolívar y otros. Dempués de que terminase la guerra, el xeneral Carreño algamó grandes terrenos en toa Venezuela pola so actuación na Guerra d'Independencia. En 1835 el xeneral Carreño formó parte del gabinete del doctor José María Vargas, hasta dellos díes dempués pol Derrocamientu de Vargas.
Llueu del fracasu del Xeneral Santiago Mariño y la so Revolución de les Reformes, el 27 de xunetu de 1835, el Conseyu de Gobiernu, designó como encargáu del poder executivu, lideráu por Páez, al vicepresidente José María Carreño, José María Vargas retomaría'l poder el 20 d'agostu d'esi mesmu añu.

Dempués de que José María Vargas renunciare a la Presidencia de Venezuela, de conformidá colo establecíu pola Constitución de 1830, a Vargas reemplazólu José María Carreño nel exerciciu de las sos funciones como Vicepresidente de la República, quien xuramentó'l 20 de xineru de 1837 a la edá de 45 años.

El Congreso instalóse'l 26 de xineru de 1837, y unu de los primeros actos foi prauticar l'escrutinio de los votos del Colexu Eleutoral pa elixir al Vicepresidente de la República. La cuasi totalidá de los votos favorecieron al candidatu de José Antonio Páez, el Xeneral Carlos Soublette, quien pal momentu encontrábase n'Europa como Ministru Plenipotenciariu, negociando el Tratáu d'Independencia de Venezuela, Paz y Amistá con España.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Poncianu

**San Poncianu** (en llatín Pontianus, n'italianu, Ponziano), foi'l papa númebru 18 de la Ilesia católica del 21 de xunetu de 230 al 21 de setiembre de 235. En 235, nes persecuciones contra cristianos feches por Maximín el Traciu, Poncianu foi esterráu pa la islla de Cerdeña. Arrenunció al pontificáu pa facer posible la eleición d'un nuevu papa.

## Pontificáu
Conozse un pocoñín más de Poncianu que de los sos antecesores, al paecer d'una crónica papal perdida que tuvo disponible pal compilador del *[[Catálogu Liberianu]]* d'obispos de Roma, fechu nel sieglu IV.

El so pontificáu foi relativamente tranquilu baxo'l reináu de Severu Alexandru y ye de destacar sobremanera la condena que se fixo d'Oríxenes nun sínodu fechu en Roma y presidíu probablemente pol propiu Poncianu. L'emperador Maximín el Traciu, sicasí, paró la política de tolerancia cara'l cristianismu que caltuviera'l so predecesor. El papa Poncianu y l'antipapa Hipólitu foron arrestaos y esterraos a trabayos forciaos nes mines de Cerdeña. Por aciu d'esta conderga, el papa Poncianu arrenunció'l 28 de setiembre de 235 pa evitar un vaciu de poder. Esto produció una fin pa la cisma de la ilesia de Roma. Nin Hipólitu nin Poncianu sobrevivieron; Poncianu morrió n'ochobre de 235.

## Alcordanza
El papa Fabián traxo los cuerpos de Poncianu y d'Hipólitu a Roma nel añu 236 o 237, y enterrólos na cripta papal nes Catacumbes de San Calistu na Vía Apia. La llábana de la so sepultura foi descubierta en 1909. Nella ta escrito en griegu *PONTIANOS, EPISK. MARTUR*; la inscripción *MARTUR* foi añadida posteriormente.

El so día festivu yera pel 19 de payares, pero agora celébrase'l 13 d'agostu xunto con Hipólitu.

## Referencies y fontes
* Testu traducíu dende l'artículu de la wikipedia n'inglés, dende esta versión.

## Enllaces esternos
Móstoles

**Móstoles** ye una ciudá española asitiada na Comunidá de Madrid, a 18 quilómetros de la capital. Tien una población de 206.031 habitantes (2012).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tirana

**Tirana** (n'albanés: Tiranë o Tirana) ye la capital y mayor ciudá d'Albania. Foi fundada en 1614 por Sulejman Pasha y convirtióse na capital d'Albania en 1920. Demientres el final de los años 1980 y empiezu de los años 1990, Tirana foi'l puntu central de violentes manifestaciones qu'acabaron cola cayida de la República Popular d'Albania.

## Ver tamién
*Albania
*Balcanes

## Referencies

## Enllaces esternos
Andorra la Vieya

**Andorra la Vieya** () ye la capital y una de les siete parroquies del Principáu d'Andorra, siendo tamién la más pequeña y la más poblada de toes. La población repártese en tres nucleos: Santa Coloma, l'antigua aldea de La Margineda y la mesma Andorra la Vella.

La ciudá alcuéntrase asitiada nos Pirineos, nel cruz de los ríos Valira del Nord y Valira d'Orient que formen el ríu Valira a una altitú de 1.123 metros sobro'l nivel del mar, asitiándola como la capital d'Estáu a mayor altitú sobro'l nivel del mar de toa Europa.

## Historia
La presencia humana n'Andorra data d'antes de la era cristiana. La parroquia d'Andorra ye mentada per primer vegada n'acta de consagración de la catedral de La Seu d'Urgell nel añu 839; ye capital dende l'establecimientu del Principáu en 1278, dempués de que l'Obispáu d'Urgel y el Condáu de Foix decidieren compartir la soberanía del territoriu andorranu.

En 1978 la parroquia d'Escaldes-Engordany dixebróse d'Andorra la Vieya, convirtiéndose na más nueva de les parroquies andorranes.

En 1993 la nueva Constitución estableció un parllamentu democráticu, con sistema executivu, llexislativu y xudicial, toos asitiaos na ciudá.

## Población
La ciudá d'Andorra la Vieya forma una aglomeración urbana d'aproximao 50.000 habitantes, xunto coles parroquies d'Escaldes-Engordany (16.000 hab.) al este y Santuyano de Loria (9.000 hab.) al sur. Esta aglomeración estiéndese en sentíu llonxitudinal siguiendo'l trazáu de la carretera.

Andorra la Vieya tien 22.886 habitantes, según el censu de 2015. La población ta compuesta por un 44% d'españoles, 33% d'andorranos, 11% de portugueses, y 6% de franceses, más dalgunes otres comunidaes minoritaries (6%).

En 2020 Andorra cuenta con una población de 76.177 habitantes.

## Monumentos destacaos
* Casa de la Vall. Unu de los edificios más emblemáticos de la ciudá, ye una casa-fuerte del sieglu XVI qu'anguaño sirve al Consell Xeneral (parllamentu andorranu) dende 1702.
* Ilesia de San Esteban. Ilesia parroquial que caltién l'atriu y el campanariu románicos del sieglu XI. El restu, son remodelaciones feches con posterioridá, les más significatives, nos años 1940 a cargu del arquiteutu modernista Josep Puig i Cadafalch.
* Ilesia de Santa Coloma. Edificiu prerrománicu asitiáu al sur de la parroquia, en Santa Coloma d'Andorra. Tien un campanariu circular.
* Pont de la Margineda. Ponte románica que crucia'l ríu Valira. Asitiáu al norte, na antigua aldega de La Margineda -práuticamente estremera cola parroquia de Santuyano de Loria- tratar de la ponte medieval más grande de los que se caltienen nel Principáu.
* Castiellu ya ilesia de Sant Vicenç d'Enclar. Asitiáu a 1.126 metros d'altor, percima de Santa Coloma d'Andorra. Complexu medieval, d'antiguo fortificáu, que se llevantó sobro construcciones romanes ente los sieglos VII y VIII.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos