open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mancomunidá Filipina

La **Mancomunidá Filipina** o **Commonwealth de Filipines**, foi la designación de Filipines dende 1935 a 1946, cuando'l país formó una mancomunidá colos Estaos Xuníos. Antes de 1935, les Filipines fueron un área insular non acomuñada y enantes un territoriu d'Estaos Xuníos.

La creación de la Mancomunidá o Estáu Llibre Acomuñáu, foi según la Llei d'Independencia Filipina, popularmente conocida como la Llei Tydings-McDuffie (*[[Tydings]]-[[McDuffie]] Act*), una regulación provisional mientres un periodu de 10 años, trescurríu'l cual sería-y concedida la plena independencia y soberanía.

Supunxo'l fin de la era colonial y un cambéu na denominación del país, pasando del términu tradicional “les islles Filipines” del periodu colonial, al singular “Filipines” que ye un símbolu d'unidá, soberanía ya identidá nacional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Salomón del Norte

Les **Islles Salomón del Norte** yeren el grupu d'islles más septentrional del archipiélagu de les islles Salomón sobre les qu'Alemaña declaró un protectoráu en 1885. Primeramente'l **Protectoráu Alemán de les Islles Salomón** incluyó Choiseul, Santa Isabel, les Shortland y les islles Ontong Java, pero en 1900 estes islles fueron tresferíes al Protectoráu Británicu sobre les Islles Salomón (1899-1978). La mayor de les Islles Salomón, Bougainville, siguió so alministración alemana hasta la Primer Guerra Mundial cuando cayó en manes australianes; dempués de la guerra, pasó formalmente a xurisdicción australiana so mandatu de la Lliga de Naciones.

Na actualidá, les Islles Salomón del Norte orixinales tán estremaes ente la Rexón Autónoma de Bougainville en Papúa Nueva Guinea y l'estáu independiente socesor del Protectoráu Británicu de les Islles Salomón qu'oficialmente ye conocíu como "Islla Salomón".

## Historia
El 17 de febreru de 1568 l'archipiélagu foi afayáu pol esplorador español Álvaro de Mendaña y Neyra, quien les nomó *Islles de Salomón*.

N'abril de 1885 foi declaráu un protectoráu alemán (*Schutzgebiet*) sobre les Islles Salomón del Norte: Bougainville, Buka, Choiseul, Santa Isabel, y Ontong Java. 

En 1893 los británicos declararon un protectoráu sobre les Islles Salomón meridionales de Nueva Xeorxa, Guadalcanal, Malaita, y San Cristóbal, y esti protectoráu foi conocíu como Protectoráu Británicu de les Islles Salomón (1899-1978). En 1898 los británicos amestaron les islles de Santa Cruz y Rennell y Bellona.

Nel añu 1900, so los términos del Tratáu de Berlín (1899), Alemaña tresfirió les islles de Choiseul, Santa Isabel, les Shortlands y Ontong Java al Protectoráu Británicu de les Islles Salomón, pero retuvo Bougainville y les sos islles alredor. Alemaña concedió esta reclamación en cuenta de que los británicos abandonaren toa reclamación sobre Samoa.

## Misiones

La católica *Prefactura Apostólica de les Islles Salomón del Norte* foi establecida'l 23 de mayu de 1898, segregada del Vicariado Apostólicu de Nueva Pomerania, ya incluyó les islles d'Isabel, Choiseul, Bougainville, y toles isletas so protectoráu alemán.

En 1897 les islles fueron puestes so la xurisdicción de Mgr Broyer, Vicariu Apostólicu de Samoa, y en 1898 formaron una nueva prefeutura baxu Mgr Joseph Forestier, quien moraba en Kieta, na islla de Bougainville. La fiebre yera tan frecuente na misión que la mayoría de sacerdotes que fueron a la islla en 1898 fueron sacaos en camiya pola enfermedá. 

En 1911 la misión contenía: 3 ilesies; 3 estaciones; 10 padres maristes; 5 hermanos llaicos; 7 hermanes de la Tercer Orde de María; 2 catequistes samoanos; 5 escueles católiques, con 140 alumnos; 2 orfanatos; y unos pocos centenares de católicos. Los misioneros maristes pertenecíen a la Provincia d'Oceanía, el superior de los cualos moraba en Sydney, Nueva Gales del Sur.

## Biblioteca
*
*World Statesmen – Solomon islands
Territoriu de Papúa y Nueva Guinea

El **Territoriu de Papúa y Nueva Guinea** foi establecíu por una unión alministrativa ente los territorios australianos de Papúa y Nueva Guinea en 1949. En 1972, el nome del territoriu camudó a "Papúa Nueva Guinea", y en 1975 convertir na nación independiente de Papúa Nueva Guinea.

## Establecimientu del territoriu

Tres la rindición de Xapón en 1945, l'alministración civil de Papúa y Nueva Guinea foi restauráu, y so l'Acta d'Alministración Provisional de Papúa Nueva Guinea (1945-1946), los antiguos territorios de Papúa y Nueva Guinea combinar nuna unión alministrativa col nome de "Territoriu de Papúa y Nueva Guinea". La llei aprobaba formalmente l'allugamientu de Nueva Guinea nel marcu del réxime d'alministración fiduciaria internacional y confirmó la unión alministrativa de los territrios antes mentaos sol títulu de "Territoriu de Papúa y Nueva Guinea". Coles mesmes, previo un Conseyu Llexislativu (que foi establecíu en 1951), una organización xudicial, un serviciu públicu, y un sistema de gobiernu1 llocal de La Casa de l'Asamblea reemplazó al Conseyu Llexislativu en 1963, y la primer asamblea de Papúa y Nueva Guinea inauguró'l 8 de xunu 1964.

En 1972, el nome del territoriu foi camudáu a "Papúa Nueva Guinea". Sol mandatu del ministru australianu de territorios esteriores Andrew Peacock, el territoriu adoptó l'autogobiernu esi mesmu añu. Les eleiciones de 1972 vieron la formación d'un ministeriu encabezáu pol Primer Ministru Michael Somare, quien se comprometió a llevar a Papúa Nueva Guinea al autogobiernu y depués a la independence. El 15 de setiembre de 1975, mientres el mandatu del gobiernu Whitlam n'Australia, el territoriu convertir nel Estáu Independiente de Papúa Nueva Guinea.

## Ver tamién
* Historia de Papúa Nueva Guinea
* Historia de Nauru
* Fideicomiso de Naciones Xuníes

## Referencies
Clan Tokugawa

El  foi unu de los clanes más poderosos de Xapón. Algamaron el dominiu de Xapón mientres el periodu Edo, onde estableceríen el shogunato Tokugawa ente 1603 y 1868.

Orixinalmente son descendientes del emperador Seiwa (56º emperador de Xapón, 850-880) de parte d'una caña del clan Minamoto, el clan Nitta. Del clan Nitta baxa'l clan Matsudaira, que tuvo como base'l castiellu Okazaki y apoderó la provincia de Mikawa a partir del sieglu XV. En 1567, Matsudaira Takechiyo recibió'l permisu del emperador pa tomar l'apellíu Tokugawa, y camudó el so nome a Ieyasu.

A partir d'entós, nos últimos años de la era Sengoku, Ieyasu empezó a exercer poder sobre tierres vecines y espandió la influencia del clan en Xapón hasta que, en 1603, asumió'l títulu de sogún (en xaponés, shōgun). En total, unos quince sogunes apoderaron Xapón mientres un periodu de dos sieglos y mediu, carauterizáu por una paz relativa, hasta qu'en 1868 el poder de los Tokugawa pasó al emperador Meiji quien, sofitáu por dellos clanes rivales de los Tokugawa, llevó a cabu la Restauración Meiji.

## Miembros de la familia
*Tokugawa Ieyasu
*Tokugawa Hidetada
*Tokugawa Nobuyasu
* Amás, ente otros, son miembros del Clan Tokugawa, trés fíos de Tokugawa Ieyasu, lo que se conoz como Gosanke: Clan Owari, Clan Kishu y Clan Mitu.

## Vasalles

### Cles
*Clan Abe de la Provincia de Mikawa
*Gosankyo [Tres rama (Tayasu, Hitotsubashi, y Shimizu) del Clan Tokugawa, distintes a los trés cles (Owari, Kishu y Mitu) del Clan Tokugawa del llamáu Gosanke]
*Clan Baba
*Clan Honda
*Clan Ii
*Clan Ishikawa
*Clan Sakai
*Clan Toa

### Vasallos importantes

*Abe Masakatsu
*Akamatsu Norifusa
*Akaza Naoyasu
*Amano Yasukage
*Ando Naotsugu
*Ando Shigenobu
*Aoyama Tadanari
*Ariyama Toyouji
*Asano Nagaakira
*Baba Nobushige
*Fukushima Masanori
*Fukushima Masayori
*Furuta Shigekatsu
*Hattori Hanzō
*Hattori Masanari
*Hiraiwa Chikayoshi

*Hirose Kagefusa
*Hisamitsu Sadakatsu
*Honda Hirotaka
*Honda Masanobu
*Honda Masazumi
*Honda Narishige
*Honda Shigetsugu
*Honda Tadakatsu
*Honda Tadamasa
*Honda Tadatoki
*Honda Tadatsugu
*Honda Tadazumi
*Honda Yasushige
*Honda Yasutoshi
*Hoshina Masamitsu
*Hoshina Masanao

*Hoshina Masatoshi
*Ii Naomasa
*Ii Naotaka
*Ii Naotsugu
*Ina Tadatsugu
*Ishikawa Kazumasa
*Ishin Sūdean
*Kikkawa Hiroie
*Kobayakawa Hideaki
*Koriki Kiyonaga
*Kutsuki Mototsuna
*Mizuno Nobutomo
*Naito Ienaga
*Naito Nobunari
*Natsume Yoshinobu
*Ogasawara Ujisuke

*Ogawa Suketada
*Okubo Tadayo
*Okubo Tadasuke
*Okubo Tadachika
*Okubo Nagayasu
*Okudaira Sadamasa
*Sakai Tadatsugu
*Sakakibara Yasumasa
*Suganuma Sadamitsu
*Torii Tadayoshi
*Torii Mototada
*Uemura Masakatsu
*Wakisaka Yasuharu
*Watanabe Moritsuna

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Dinastía Shun

La **dinastía Shun** () foi una dinastía imperial de China creada nel curtiu periodu de tiempu ente la dinastía Ming y la dinastía Qing. 

## Historia
La dinastía foi fundada en Xi'an el 8 de febreru de 1644, el primer día del añu llunar chinu, por Li Zicheng, el líder d'una gran rebelión llabradora. Li, sicasí, namái adoptó'l títulu de rei (), non el d'emperador (). Tomar de Beixín poles fuercies Shun n'abril de 1644 marcó'l final de la dinastía Ming pero Li nun consiguió consolidar el so mandatu: a finales de mayu foi vencíu na batalla del pasu de Shanhai poles fuercies del xeneral Ming Wu Sangui y l'exércitu manchú del príncipe Dorgon. Cuando fuxó de vuelta a Beixín a principios de xunu, Li proclamóse emperador de China y abandonó con priesa la capital. La dinastía Shun remató cola muerte de Li en 1645. 

Tres la creación de la dinastía Shun, Li Zicheng ordenó a los soldaos matar a los resistentes Ming que quedaben en Beixín. Esto derivó en fuertes rebeliones de les fuercies de los Ming del Sur. A esto sumóse-y la llucha de los ministros Shun pol poder, lo que contribuyó a que la dinastía durara menos d'un añu.

## Xenerales y líderes
* Niu Jinxing (牛金星).
* Gu Jun'en (顧君恩).
* Li Yan (李岩).
* Song Xiance (宋獻策).
* Liu Zongmin (劉宗敏) xeneral.
* Yuan Zongdi (袁宗第).
* Tian Jianxiu (田見秀).
* Hao Yaoqi (郝搖旗). xeneral.
* Li Guo (李過) xeneral.
* Gao Jie (高傑) xeneral.
* Gao Guiying (李妻高氏). Esposa de Li Zicheng; xeneral.

## Referencies

## Enllaces esternos
Yuan del Norte

La **dinastía Yuan del norte**, o **Seis Tumen y los cuatro Oirats Tumen**, foi una dinastía formada a partir de la espulsión de los mongoles de China cuando se creó la dinastía Ming. Yera una confederación nómada. Tuvo vixente dende 1368 hasta 1635 cuando la dinastía paso a formar parte de la dinastía Qing. La so capital foi Karakórum (ciudá) y la so llexislación foi la mesma que la del imperiu mongol la so relixón foi'l xamanismu hasta insertamientu del budismu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
*http://www.laguia2000.com/china/dinastia-yuan
*https://web.archive.org/web/20121115113931/https://qir.kyushu-o.ac.jp/dspace/handle/2324/9498
Kanatu de Kara-Kitai

El **kanato de Kara-kitai**, o **Liao Occidental** ( *Kara Kitad*; ) (1124-1218) foi un imperiu kitai n'Asia Central. La dinastía foi fundada por Yelü Dashi, quien guio a los restos de la dinastía Liao a Asia Central dempués de fuxir de la conquista Jurchen de la so tierra natal en Manchuria. L'imperiu foi usurpáu polos naimanos baxu Kuchlug en 1211; les fontes tradicionales chines, perses y árabes consideren esta usurpación como'l final del imperiu. L'Imperiu foi destruyíu polos mongoles en 1218.

## Notes


## Referencies
* Biran, Michal. *The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World*, Cambridge, CUP, 2005 (Cambridge Studies in Islamic Civilization), 298 pp., ISBN 0-521-84226-3
Imperiu selyúcida

L**'Imperiu selyúcida** foi un estáu turcu y estendióse polos actuales Irán, Iraq y Anatolia ente los sieglos XI y XIII.

Los selyúcides yeren orixinarios del norte del mar d'Aral. Nel sieglu X se islamizan adoptando la caña del sunismu d'esta relixón. El so primer xefe llamábase Selyuq, d'onde provién el nome del imperiu, y empecipiaron un periodu de conquistes militares primeru pola rexón persa del Jorasán. A partir d'esi momentu adoptaron la llingua y les costumes perses. Togrul, nietu de Selyuq, tomó Bagdag nel añu 1055 otorgándose'l títulu de «Sultán y rei d'oriente y occidente». El so socesor Alp Arslan estableció la capital imperial a l'actual Teḥrán ente otres victories conquistó Alepo y Armenia y venció l'emperador Romanu IV, del Imperiu bizantín, l'añu 1071 na batalla de Manzikert, lo que significó l'entamu del poder turcu n'Anatolia.

Los territorios bizantinos formaron la llamada caña *Rum* del imperiu, el Sultanatu de Rüm. L'apoxéu del imperiu foi con Malik Shah que gobernó tamién sobre Xerusalén y Asia Menor.

L'imperiu selyúcida tenía un poderosu exércitu y una alministración civil bien eficiente. Les escueles fomentaben el sunismu.

A partir de 1243, les incursiones mongoles afararon el sultanatu que se fraccionó en munchos emiratos turcomanos vasallos de los mongoles. Hacia l'añu 1276 los selyúcides del Rüm perdieron tol so poder anque nominalmente l'imperiu caltener hasta 1307.

## Ver tamién
* Dinastía selyúcida

## Referencies

be-x-old:Сэльджукі
Thema Armeniacu

El **Thema Armeníaco** (; treslliteración: *[thema] Armeniakon*), llamáu tamién **Thema de los armeniacos**, foi un *[[thema]]* bizantín (provincia cívicu-militar) alcontráu na rexón nordeste d'Anatolia. 

Constituyó unu de los cuatro *themas* orixinales, fundaos nel sieglu VII, llegando a convertise unu de los más importantes del Imperiu. Arrexuntó a los remanentes del exércitu bizantín, cuando s'empecipió la espansión musulmana, y debíu al fechu que los sos xenerales encabezaron una serie de revueltes, el poder imperial tuvo que subdividilo. Permaneció sol control bizantín hasta'l sieglu XI, cuando foi conquistáu polos turcos selyúcides.

## Historia

El **Thema Armeniaco** foi unu de los cuatro themes orixinales fundaos nel sieglu VII. Anque esistió una mención en 629 d'un tal «Jorge turmarca de los armeniacos», mientres les guerres romanu-sasánidas del emperador Heraclio (r. 610-641), que pudo suxerir la esistencia del *thema* nesta dómina, la primer referencia inequívoca nos rexistros data de 667-668, fecha na cual asocedió la revuelta del so xeneral, Saborio. El Thema Armeniaco foi creáu colos restos d'unu de los exércitos del antiguu Imperiu romanu d'Oriente, dempués de les desastroses derrotes sufiertes nel intre de la primera fola de conquistes musulmanes, un procesu que probablemente se completó a fines de la década de 640. Por tal razón, l'exércitu del *[[magister militum]]* de l'Armenia romana (los «armeniacos») foi retiráu y establecíu nes árees del Ponto, Paflagonia y Capadocia, que da'l nome a la rexón.

La capital del *thema* yera Amasia, gobernada por un *[[Strategos]]*, quien xunto colos otros estrategos del Thema Anatólico y del Thema Tracesiano, ocupaben el primer nivel na so categoría, con un salariu añal de 20 quilos d'oru. Nel sieglu IX, esti personaxe comandaba unos 9000 homes y controlaba 17 fortaleces. El so tamañu ya importancia estratéxica por ser la frontera nordés del Imperiu bizantín, estremeru colos musulmanes, fixeron del so gobernador una figura poderosa, amás, les fuercies del *thema* participaron en delles revueltes nel sieglu VIII. De resultes d'ello, foi estremáu nel sieglu sieglu IX: les provincies más pequeñes de Carsiano y Capadocia formáronse, primero como *kleisourai* y más tarde como *themas*, ente que pel añu 819, los *themas* costeros de Paflagonia y Caldia dixebráronse, siguíos más tarde pel área de Coloneia (primero so un dux, y por 863, so un *Stratego*), dexando un menguáu *thema* Armeniaco tomando malapenes el Ponto occidental.

El *thema* permaneció so control bizantín hasta finales del sieglu XI. En 1073, dempués de la desastrosa batalla de Manzikert, mercenarios francos al mandu de Roussel de Bailleul tomaron el control de la rexón, gobernándola per dellos meses, hasta que l'autoridá bizantina aportó a restaurada pol xeneral Alejo I Comneno. Sicasí, darréu dempués tola rexón foi invadida polos turcos selyúcides.

## Ver tamién
* Imperiu bizantín
* Thema Anatólico
* Thema de Licando
* Thema Opsiciano
* Caldia

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Dinastía ziyárida

La **dinastía ziyárida** () foi una dinastía dailamita d'Irán, que duró dende 928 hasta 1043.

## Historia

La dinastía ziyárida toma'l nome de Mardavich ibn Ziar, qu'asumió'l control del Irán septentrional como vasallu de la dinastía Samánida, gobernando les provincies de Gorgán y Mazandarán. Independizáronse gracies a una rebelión del exércitu samánida. Darréu, nel 931, espulsaron a los abasíes del Irán central, conquistaron les ciudaes de Hamadán, Kashán y Isfahán y tomaron el títulu d'emir (gobernador) de Persia. Dempués del so asesinatu nel 935, el poder ziyarí empezó a tornar rápido, col ascensu del Imperiu gaznávida; los ziyaríes reconocieron la so supremacía y empezaron con ellos una política d'aliances matrimoniales. Cuando los turcos selyúcides presentar en Mazandarán en 1077, los ziyaríes retirar a les zones montascoses de mal accesu al sur del mar Caspiu, onde gobernaron hasta cerca del 1090. 

Fueron proteutores de les artes y les ciencies; el científicu y xeógrafu al-Biruni allegó de cutiu a la corte de Qâbûs ibn Voshmgir, al que dedicó'l so *Cronoloxía* del añu 1000, onde se rexistren eclises de lluna de la zona. Keykavús, que reinó del 1049 al 1090, foi l'autor del *Qabus-name*, unu de los primeros «espeyos de príncipes» de la lliteratura persa islámica.

## Arquiteutura
Una de les construcciones más interesantes d'esta dinastía ye la torre de Gonbad-y Qabús. Esti mausoléu ye unu de los monumentos arquiteutónicos más antiguos, con una inscripción que sobrevivió na actualidá que diz:. 

La torre construyida con lladriyos cocíos ye un enorme cilindru coronáu por un techu cónicu. La planta circular esta ventilada por 10 accesos, tien 17 metros de diámetru y les parés tienen 5 metros d'espesura, la torre llega a los 49 metros d'altor. Según la lleenda, el cuerpu de Qabús tando enfermu foi asitiáu dientro d'un círculu de vasos de café suspendíu nuna de les cámares del interior de la torre.

## Cronoloxía de gobernantes ziyáridas
* Mardavich ibn Ziar 927-935
* Zahîr ad-Dawla Vushmagîr 935-967 (hermanu)
* Zahîr ad-Dawla Bîsutûn 967-978 (fíu)
* Qabus ibn Voshmgir 978-1012 (hermanu)
* Falak al-Ma`âlî Manuchir 1012-1030 (fíu , recuperó Ravy y reconoció la soberanía de los Búyidos)
* Anûchirvân 1030-1049 (dende'l 1041 los Selyúcida controlen Gurgan)
* Dârâ 1035-1049 (gobernador d'Isfahán pol Imperiu gaznavida)
* `Unsur al-Ma`âlî Kay Kâ´ûs 1049-1069 (fíu d'un hermanu de Manuchir llamáu Va Dar Iskendar)
* Gilan Ben Kabus al-Ziyari 1069-1077

En 1077 los Selyúcida prinden la provincia de Mazandarán y espulsen a los ziyadires a zones montascoses de mal accesu: 

* Keykabus 1049-1090
* Gilân Shâh ?-1090

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Qarluq

Los **karlouks**, **karluk** o **qarluq** (que significa *neváu* en llingua turca, de *gar*: nieve) yeren, nel so orixe, una tribu turca nómada establecida nes estepes de Transoxiana (allugada al este y al sur del mar d'Aral, n'Asia central). Yeren parientes próximos y, mientres un tiempu, aliaos de los uigures. Supónse que, tamién mientres una dómina, fueron aliaos de los oguz, que vivíen nes fronteres occidentales.

Mientres los años 600 les tribus qarluq formaron un janato empobináu por un *Yagbhu* (príncipe), pero fueron absorbíes pol imperiu de los Köktürks a finales del sieglu VII. Célebres poles sos alfombres na dómina preislámica, fueron consideraos como un estáu vasallu de la dinastía Tang tres la conquista final de les rexones de Transoxiana llevada a cabu polos chinos escontra 744. Quedaron so la influencia china y participaron viviegamente nel combate contra la espansión musulmana de la rexón, hasta que traicionaron a los Tang na batalla del Baltes, en 751. Tres la retirada de los chinos del Asia Central, los qarluq convirtiéronse colectivamente al islamismu.

Mientres los años 900, los Qarajanides, que dicíen ser una nueva cla de los qarluq, conquistaron la rexón controlada pol antiguu janato y crearon un imperiu qu'entendía'l norte del Irán actual y delles partes del Turquestán. La rexón quedó sol control de los Qarakhanidas (y, en distintos periodos, fueron tamién controlaos polos selyúcides y los kara-kitanos, hasta'l 1206 que volvieron ser un estáu vasallu de los mongoles. Permanecieron como vasallos independientes hasta la invasión mongólica de 1221.

## Ver tamién
* Historia d'Uzbequistán

## Referencies

## Enllaces esternos
Inscripciones d'Orkhon

Les **Inscripciones d'Orkhon**, tamién llamaes *Runes túrquiques*, son les más antigües muestres conocíes d'escritura en llingües pertenecientes a la gran familia llingüística de les llingües turques, caña altaica, que la so área xeográfica estender dende l'occidente de China hasta los Balcanes, polo que los sos primeros escritos apaecen nel interior d'Asia Central.

Fueron escrites en dos monolíticos alzaos nel Valle del Orkhon (Mongolia) ente los años 732 y 735 n'honor a dos príncipes túrquicos *[[Köktürks]]* llamaos Kütigin y Bilge Kagan. Formen parte del sitiu patrimonial denomináu "Paisaxe cultural del Valle del Orkhon" declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.

Les inscripciones fueron afayaes y publicaes por rusos: Nikolái Yádrintsev afayar nel cursu d'una espedición al Valle del Orkhon, actual Mongolia, en 1889 y publicar Vasili Rádlov. Depués fueron descifraes pol filólogu danés Vilhelm Thomsen en 1893. La escritura ye bien similar a l'apaecía en monumentos de la dómina de Tu-jue (突厥, pinyin: tu² jue²), en China mientres la dinastía Tang.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Inscripciones Orkhon Testu completu 
*Orkhon Alphabet page from Omniglot
*''turkicworld.org'' 
*''Tongiris''
Kaganatu uigur

L**'Imperiu uigur**, o **Kaganatu uigur**, o **País ''Toquz Oghuz*** foi un imperiu [[Pueblos túrquicos|túrquicu]] qu'esistió mientres casi un sieglu ente los sieglos VIII ya IX. Yera una confederación tribal de la nobleza de la [[etnia uigur]] a la que los chinos referíense como *Jiu Xing* ('Nueve clan'), traducción direuta del nome *Toquz Oghuz''.

## Referencies

* The Uighur Empire: According to the T'ang Dynastic Histories, A Study in Sinón-Uighur Relations, 744-840. Author: Mackerras, Colin. Publisher: Australian National University Press, 1972. 226 pages.
Dinastía saffarí

La **dinastía saffarí** ( *Sasah ṣafāryān*) gobernó ente 861 y 1003 en Sistán, nel sureste del actual Irán y suroeste d'Afganistán. Foi la primer dinastía surdida n'Irán tres la conquista musulmana de Persia que trató de caltener elementos de la cultura llocal –ente ellos el cultivu cortesanu de la llingua persa– xunto a la relixón islámica, introducida polos árabes. 

La capital safárida taba en Zaranj (agora n'Afganistán). La dinastía foi fundada —y de él tomó'l so nome— por Yá'qub bin Laith as-Saffar, un home d'oríxenes humildes que s'alzó dende unos empiezos modestos como artesanu del cobre (*saffar*) pa convertise nun señor de la guerra. Controló la rexón de Sistán, conquistando tol Afganistán, lo qu'anguaño ye Irán oriental y partes de Paquistán. Yá'qub empezó la so campaña como ''ayyar'' y col tiempu consiguió'l poder d'actuar como un gobernante independiente. Usando la so capital (Zaranj) como base pa una espansión agresiva escontra l'este y l'oeste, derrocaron a la dinastía tahirida y anexonáronse Jorasán en 873. Al morrer Yá'qub en Jundai Sahpur en 879, conquistara'l valle de Kabul, Sind, Tocaristán, Makrán (Beluchistán), Kermán, Fars, Jorasán y cuasi llegó a Bagdag pero entós foi ganáu poles fuercies del califa abbasí en Dayr al-'Aqul en 876.

L'Imperiu saffarí nun duró muncho depués de la muerte de Yá'qub. El so hermanu y socesor Amr bin Laith foi ganáu nuna batalla colos samánides del emir Ismail Samani en 900. Amr bin Laith viose obligáu a apurrir la mayor parte de los sos territorios a los nuevos gobernantes. Los saffaríes quedaron entós confinaos nel so centru de Sistán, viéndose amenorgaos al papel de vasallos de los samánidas y los sos socesores.

## Gobernantes de la dinastía saffarí
* Yá'qub bin Laith as-Saffar (867-879)
* Amr bin Laith (879-901)
* Tahir I (901-908)
* Laith (908-910)
* Mohammed I de Persia (910-912)
* Amr II (912-913)
* Ahmad I bin Mohammed (922-963)
* *[[Wali-ud-Dawlah]]* (un títulu) Khalaf I (963-1003)

## Ver tamién
* Historia d'Afganistán
* Historia de Paquistán
* Historia d'Irán
* Monarquía n'Irán

## Referencies

## Enllaces esternos

* Britannica - Saffarid Dynasty
* Nancy Hatch Dupree - An Historical Guide To Afghanistan
Mongoles Khalkha

Los **khalkha**, **jalja** o **molgoles khalkha** (autogltónimo: &#1061;&#1072;&#1083;&#1093; *Halh*) son un grupu de mongoles nómades, probablemente'l más numberosu nel país de Mongolia. Tamién tán presentes n'otres rexones de Asia Central. Según la so tradición son los auténticos herederos de Gengis Kan.

La llingua oficial de Mongolia ta basáu nel mongol khalka.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ḥong Kong británicu

Denomínase **Ḥong Kong británicu** () al territoriu de Ḥong Kong mientres foi una colonia británica y dempués un Territoriu Británicu d'Ultramar baxo alministración británica dende 1841 a 1997.

## Galería

File:1930 in Hong Kong.jpg|Hong Kong británicu hacia 1930.
File:Hong Kong British Passport.jpg|Pasaporte británicu emitíu a los ciudadanos de Hong Kong.
File:City of Victoria, Hong Kong.jpg|Victoria City hacia 1890.


## Bandera del Ḥong Kong británicu

File:Flag of Hong Kong 1871.svg|Bandera de Hong Kong (1871-1876).
File:Flag of Hong Kong 1876.svg|Bandera de Hong Kong (1876-1910).
File:Flag of Hong Kong 1876.svg|Bandera de Hong Kong (1910-1959).
File:Flag of Hong Kong 1959.svg|Bandera de Hong Kong (1959-1997).
File:Flag of Hong Kong (1959–1997, unofficial Red Ensign).svg|Pabellón coloráu non oficial usáu antes de la tresferencia a la República Popular China en 1997.


## Bibliografía
* Tsang, Steve (2004). *A Modern History of Hong Kong*. I. B. Tauris. ISBN 1-84511-419-1.

## Ver tamién
* Ḥong Kong

## Referencies

## Enllaces esternos
Reinu d'Holanda

El **Reinu d'Holanda** (neerlandés: *Koninkrijk Holland*; en francés: *Royaume de Hollande*) foi un estáu satélite instauráu por Napoleón Bonaparte pal so tercer hermanu, Luis Bonaparte, p'asina controlar meyor los Países Baxos. El nome de la provincia principal, Holanda, foi utilizáu entós pa nomar al país enteru.

El rei Luis nun satisfixo les mires que Napoleón tenía puestes sobre él —intentó sirvir a los intereses neerlandeses en cuenta de a los del so hermanu— y el reinu eslleir en 1810, dempués de lo cual, los Países Baxos s'anexionaron a Francia hasta 1813. El reinu d'Holanda cubría'l territoriu correspondiente a los actuales Países Baxos, cola esceición de Limburgu y partes de Zelanda, que yeren territorios franceses. Frisia oriental (anguaño n'Alemaña) tamién yera parte del Reinu.

## Escudu d'Armes

Luis Bonaparte, l'hermanu de Napoleón, instauróse como Rei d'Holanda'l 5 de xunu de 1806. Nun principiu, l'escudu d'armes del nuevu reinu diba paecese al del Reinu d'Italia: una águila llevando un escudu - col escudu de los Países Baxos Xuníos, el lleón coronáu rei. N'avientu de 1806, A. Renodi diseña'l nuevu escudu en París, cola águila napoleónica y el lleón de los Países Baxos Xuníos. Alredor del escudu taba'l mandatu francés del ‘*Grand Aigle*'. Detrás del escudu había - típicu na heráldica napoleónica - cetros cruzaos y percima del escudu la estrella de Napoleón. 

El 20 de mayu de 1807, el rei Luis - agora llamáu ‘*Lodewijk*' - alteria l'escudu d'armes, añadiendo un cascu, sustituyendo la estrella del so hermanu y quitando el mandatu del Grand Aigle pol testu en neerlandés ‘*Eendracht maakt macht*' (n'español: *[[La unión fai la fuercia]]*). Como exemplu de la innovación de la heráldica napoleónica son los dos manes que salen de les nubes detrás del escudu con espaes, designando al Rei Luis como ‘*[[Condestable|Connétable]] de France*'.

Imaxe:Lodewijk Napoleon Bonaparte 1807.svg|Escudu d'armes del Reinu d'Holanda (1806)
Imaxe:Wapen van het Koninkrijk Holland en Lodewijk Bonaparte (1808).svg|Escudu d'armes del Reinu d'Holanda (1808)


## Ver tamién

* República Bátava
* Lluis I d'Holanda
* Historia de los Países Baxos

## Referencies
Estáu satélite

**Estáu satélite** ye unu de los axetivos peyorativos que se-y da en política internacional a cualesquier Estáu que, magar ye nominalmente independiente y ye reconocíu por otros, na práutica atópase supuestamente suxetu al dominiu políticu o ideolóxicu de dalguna potencia. Al igual qu'asocede con términos similares como *[[gobiernu títere]]*, la catalogación d'un Estáu como *satélite* ye considerada partidista y mesma de los detractores de los gobiernos en cuestión.

El términu, analoxía de los cuerpos celestes qu'orbiten alredor d'unu mayor, foi primeramente utilizáu pola prensa capitalista pa referise a los países del Pactu de Varsovia y la so estrecha rellación cola Xunión Soviética mientres la Guerra Fría. Otros Estaos socialistes, como Corea del Norte (particularmente nes décades posteriores a la Guerra de Corea) o Cuba (especialmente dempués d'integrase nel CAME) tamién fueron nel so momentu catalogaos como «satélites soviéticos». Pela so parte, la prensa del campu socialista solía usar definiciones de similar calibre pa referise a Estaos capitalistes periféricos y los aliaos d'Estaos Xuníos na OTAN, contracara del Pactu de Varsovia. Asina, tantu la prensa de la República Democrática Alemana como la d'otros países socialistes, referíase frecuentemente a l'Alemaña Occidental como un gobiernu títere de la OTAN y los Estaos Xuníos.

## Acusaciones d'Estaos de ser satélites soviéticos

A la fin de la Segunda Guerra Mundial, diversos países d'Europa Oriental y Central pasaron a tar influyíos, política y militarmente, pola Xunión Soviética. Tropes soviétiques permanecieron nesos países dempués del fin de la guerra, anque de dalgunos retiráronse.

Los Estaos acusaos de ser satélites de la Xunión Soviética fueron: Albania (en 1960 rompería cola Xunión Soviética), Alemaña Oriental, Bulgaria, Checoslovaquia, Hungría, Polonia y Rumanía n'Europa y Mongolia n'Asia.

Yugoslavia, dacuando tamién foi calificada como un satélite soviéticu», anque s'alloñó de la URSS tres la rotura Tito-Stalin y darréu ayudó a formar el Movimientu de Países Ensin Alliniar. La República Popular d'Albania, sol lideralgu del estalinista Enver Hoxha, rompió les rellaciones cola Xunión Soviética en 1960, dempués de la desestalinización soviética. Estos países fueron toos miembros del llamáu Bloque del Este.

## Usu del términu tres el final de la Guerra Fría
Dellos observadores espresaron la so esmolición por que les intervenciones militares y diplomátiques d'Estaos Xuníos n'Oriente Mediu podríen derivar nel equivalente d'un Estáu satélite. William Pfaff alvirtió de qu'una presencia norteamericana permanente n'Iraq sería «convertir a Iraq nun Estáu satélite d'Estaos Xuníos». El términu tamién s'utilizó pa describir la rellación ente El Líbanu y Siria, que foi acusáu d'intervenir nos asuntos políticos d'El Líbanu.

## Ver tamién
* Gobiernu títere
* Estáu vasallu
* Suzeranía

## Referencies
Reinu d'Odoacru

El **Reinu de Odoacru** foi proclamáu n'Italia polos invasores hérulos d'Odoacru nel añu 476, que depués nel 477 espulsen a los vándalos de Sicilia, pero nel 493 cayó en manes de los ostrogodos, poles conquistes de Teodoricu.

L'Imperiu romanu d'Occidente, a la llegada d'Odoacru yá taba destruyíu; pos la mesma ciudá de Roma yá fuera escalada dos veces: Nel 410 polos visigodos y nel 455 polos vándalos.

Nel añu 492, el rei ostrogodu Teodoricu enfusa n'Italia destruyendo al añu siguiente'l Reinu de Odoacru siendo suplantáu pol Reinu Ostrogodu d'Italia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Reinu Xuníu de los Países Baxos

El **Reinu Xuníu de los Países Baxos** (en neerlandés: *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*; en francés: *Royaume-Uni des Pays-Bas*, n'alemán: *Vereinigtes Königreich der Niederlande*) foi un reinu formáu polos actuales Países Baxos, Bélxica, Luxemburgu y parte d'Alemaña, dende 1815 a 1830 y por un curtiu tiempu en 1839.

Foi creáu a partir de territorios conquistaos pol Primer Imperiu Francés tres la disolución d'este mientres el Congresu de Viena en 1815. Esti estáu, usualmente llamáu **Reinu de los Países Baxos**. Foi gobernáu mientres 25 años, dende 1815 hasta 1840, pol primer rei Guillermu I, polo cual la Casa d'Orange-Nassau convertir na posesora del tronu nel nuevu país.

La intención cuando se creó esti estáu yera formar una organización territorial estable al norte de Francia pa compensar les nueves ambiciones franceses na zona y eslleióse cuando les provincies del sur xunir a la naciente Bélxica, anque les provincies del norte solo reconocieron la independencia belga en 1839, cuando formaron el Reinu de los Países Baxos. El gran ducáu de Luxemburgu sería dominiu de los Orange holandeses hasta 1890, cuando fina Guillermu III. Les muyeres de la familia nun podíen ocupar el tronu por cuenta de la Llei Sálica, y Luxemburgu dixébrase como nuevu estáu dominiu de los Weilburg, caña de la casa de Nassau formada en 1783.

Toos estos territorios pertenecen a estaos que güei formen parte de la Xunión Europea dende la so creación.

## Ver tamién
* Benelux
* Confederación Xermánica

## Referencies

## Enllaces esternos
Estáu Llibre de Prusia

L**'Estáu Llibre de Prusia** (n'alemán: *Freistaat Preußen*) foi un estáu alemán formáu dempués de l'abolición del reinu de Prusia de resultes de la so derrota na Primer Guerra Mundial. Foi'l mayor estáu alemán mientres la República de Weimar, teniendo cuasi cinco octavos del so territoriu y población. Nel so nome prefirió l'usu de "Estáu Llibre" a "República", pos esti postreru recordaba a la cultura llatina, que yera acomuñada con Francia pola mayoría de los alemanes.

## Historia

Sacante polos sos colonies imperiales y Alsacia y Lorena, toles perdes territoriales alemanes yeren perdes prusianes. El tratáu de Versalles especificaba la entrega de Eupen y Malmedy a Bélxica, del norte de Schleswig a Dinamarca, del territoriu de Memel a Lituania, de Hultschin y de la mayor parte del Saargebiet a Francia.

La mayor parte de les perdes territoriales de Prusia pasaron a Polonia, incluyendo la mayor parte de les provincies de Posen y Prusia Occidental, y una seición d'Este de Silesia. Danzig foi asitiáu so l'alministración de la Sociedá de Naciones como Ciudá Llibre de Danzig. Estes perdes dixebraron a Prusia Oriental, el trubiecu del II Imperiu Alemán, del restu del país, agora namái accesible per ferrocarril o pol corredor polacu o per mar.

Puesto que esti estáu tenía tanto territoriu y población d'Alemaña, el gobiernu nun empiezu pensó estremar Prusia n'estaos más pequeños y más afechiscos, pero'l sentimientu tradicionalista prevaleció y Prusia siguió inalterada, a pesar de les sos perdes territoriales.

## Ver tamién
* Organización territorial de la República de Weimar

## Referencies

## Enllaces esternos

*Estáu Llibre de Prusia 
*Estaos d'Alemaña dende 1918
Protectoráu del Sarre

El **protectoráu del Sarre** (n'alemán: *Saarprotektorat*; en francés: *Protectorat de Sarre*) foi un territoriu d'Alemaña que tuvo baxu control francés ente los años 1947 a 1956, y que correspuende al actual estáu federáu alemán del Sarre.

## Historia
### Antecedentes: Primer periodu de Protectoráu

Según el Tratáu de Versalles de 1919, el Sarre quedaba so gobiernu de la Sociedá de Naciones alministráu por Francia, mientres un periodu de 15 años a cuntar dende 1920, como compensación de les perdes sufiertes pel país galu mientres la guerra. Tres los 15 años, realízase un referendu sobre'l futuru de la rexón, onde la opción de la vuelta a Alemaña llogra'l 90% del escrutiniu, pasando a formar parte de l'Alemaña Nazi.

### Segundu periodu de Protectoráu
Tres la Segunda Guerra Mundial, Sarre vuelve a dominiu francés dempués de la so ocupación por mandatu de Naciones Xuníes. Celebraes les primeres eleiciones tres la guerra en 1947, el parllamentu vota la unión a Francia so la figura d'un protectoráu, col nome d'Unión económica ente Francia y El Sarre».

En 1954, Francia y Alemaña alcuerden en París l'establecimientu d'un estatutu pal Sarre, definiendo la rexón como territoriu européu, con vistes a la posibilidá d'allugar la capital de les distintes comunidaes europees qu'acabaríen derivando na actual XE.

Aprobáu l'estatutu pol parllamentu, l'estatutu ye votáu en referendu, ganando la opción del **Non**, pese al sofitu del canciller alemán Konrad Adenauer. Debíu al fracasu de la negativa del estatutu, el Primer Ministru francés Guy Mollet y Adenauer alcuerden en Luxemburgu que Sarre vuelva formar parte d'Alemaña, produciéndose'l 1 de xineru de 1957.

## Deportes
El protectoráu del Sarre participó nos Xuegos Olímpicos de Ḥélsinki, y l'equipu nacional de fútbol llegó a tomar parte nes eliminatories pa la Copa Mundial de 1954, teniendo qu'enfrentase a l'Alemaña Occidental, pero nun se clasificó. Tres la incorporación a Alemaña, los sos combinaos deportivos incluyéronse dientro del conxuntu alemán.

## Ver tamién
*Territoriu de la Cuenca del Sarre
*Rellaciones francu-alemanes
*Cronoloxía de la Unión Europea

## Referencies

## Enllaces esternos
*French proposal regarding the detachment of German industrial regions CVCE
República Socialista de Rumanía

La **República Socialista de Rumanía** (en rumanu: *Republica Socialistă România*) foi un Estáu socialista qu'esistió ente 1965 y 1989 nel territoriu qu'anguaño ocupa Rumanía. Ente 1947 y 1965 foi denomada oficialmente **República Popular Rumana** (*Republica Populară Romînă*).

Soler incluyir nel periodu llamáu *Rumanía comunista*, xunto a la República Popular Rumana fundada en 1947. El nome d'esti periodu obedez a que mientres la esistencia de dambos Estaos, la vida del país foi apoderada pol Partíu Comunista Rumanu.

## Historia

A finales de la Segunda Guerra Mundial, el 8 de mayu de 1945, la Xunión Soviética primió pa incluyir al ilegalizado PCR nel gobiernu de la posguerra, lo que al pasu del tiempu dio llugar a la eliminación de los políticos non socialistes de los primeros planos de la vida política nel país. El rei Miguel I de Rumanía foi obligáu a abdicar y se exilió del país el 30 d'avientu de 1947, de la que foi instalada la República Popular.

Mientres los primeros años de la República Popular, una bona cantidá de los recursos financieros del país fueron dirixíos a los alcuerdos *[[SovRom]]*, que taben constituyíos por compañíes de capital rumanu-soviéticu establecíes tres de la Segunda Guerra Mundial. Amás de los obvios motivos de collaboración económica, ye posible qu'esti tipu d'alcuerdos tuvieren como propósitu una asolapada intervención soviética en Rumanía, la mesma qu'esplicaría les repatriaciones de disidentes rusos a la URSS. Por esta dómina, delles persones —el númberu varia ente 137 y decenes de miles— fueron puestes en prisión por razones de índole diversa, pero principalmente por motivos políticos.

Escontra la década de 1960, el gobiernu de la República Popular amosábase más gustante a una política d'Estáu más independiente de la Xunión Soviética. En 1965, Nicolae Ceaușescu ocupó la xefatura del Partíu Comunista y dos años dempués foi escoyíu xefe d'Estáu rumanu, añu en que tamién foi instituyida la República Socialista y reorganizóse el PCR. La denuncia de la intervención militar soviética en Praga (Checoslovaquia) per parte de Ceaușescu, según la relaxación temporal de la represión interna valiéron-y al nuevu réxime socialista un meyoramientu de la so imaxe tantu na mesma Rumanía como nel mundu occidental.

## Ver tamién
* Revolución Rumana de 1989
* Rumanía mientres la Segunda Guerra Mundial
* *[[Scînteia]]*
* Sistematización (Rumanía)

## Referencies

## Enllaces esternos
Principáu de Rumanía

**Principaos Xuníos de Valaquia y Moldavia**, tamién conocíos como **Principaos Rumanos Xuníos** o **Principáu de Rumanía** ye'l nome que recibió Rumanía tres la Unión de 1859 sol gobiernu d'Alexandru Ioan Cuza como príncipe de Valaquia y hasta la constitución oficial de Rumanía nun reinu en 1881 cuando'l príncipe Carol foi coronáu como Carol I, Rei de Rumanía.

## Nome
El reinu tuvo dellos nomes:
* Principaos Xuníos de Valaquia y Moldavia.
* Principaos Rumanos.
* Principáu de Rumanía: Esti nome empezar a utilizar cola entrada a valir de la Constitución en 1866 y perduró hasta 1881, fecha de la creación del Reinu de Rumanía.

## El reináu de Alexandru Ioan Cuza
Alexandru Ioan Cuza tomó midíes pa unificar les alministraciones de los dos principaos rumanos y llograr la reconocencia europea y darréu internacional de la Unión. Tamién adoptó una serie de reformes, ente elles la secularización de les tierres de la ilesia, la introducción de la educación primaria gratuita, un códigu civil y penal inspiraos nel francés, según una reforma agraria llindada y una a les estructures y estamentos del exércitu.

La oposición de los propietarios de tierres, que yeren mayoría nel parllamentu y teníen apoderáu a Cuza, xeneró un golpe d'Estáu nel so contra en 1864. Darréu, instituyó un réxime autoritariu pero'l so sofitu popular, fuerte nel momentu del golpe, menguó gradualmente a midida que la reforma agraria nun llogró llevar la prosperidá a la mayoría llabradora.

Cuza foi obligáu a abdicar en 1866 polos dos principales grupos políticos, los conservadores y los lliberales, que representaben los intereses de los ex-propietarios de grandes terrenales. Anque l'eventu provocó ciertu baturiciu anti-unionista na provincia natal de Cuza de Moldavia , esta foi reprimida poles autoridaes centrales.

## Xefes d'Estáu
El Principáu namái tuvo dos príncipes:
* Alejandro Juan Cuza convertir nel rei Alexandru Ioan I. (1859-1866) 
* Carlos de Hohenzollern-Sigmaringen, un príncipe alemán que más tarde se convertiría nel futuru rei Carol I. (1866-1881)

## Referencies
Tribus maxares

Les **tribus maxares** (*magyar törzsek* n'húngaru) yeren les estructures fundamentales de la organización sociu-política del pueblu maxar nel periodu previo y posterior al so asentamientu na Llanura Panónica mientres la llamada *[[Honfoglalás]]* ("conquista de la patria") del sieglu IX. Nesa dómina (el final de la llamada dómina de les invasiones), les **invasiones maxares** fueron una de les últimes penetraciones de pueblos nel espaciu européu dende l'Antigüedá tardía. Les incursiones de los maxares enllargar mientres tol sieglu X, llegando a llugares tan alloñaos como la España musulmana y Constantinopla; afectando especialmente a los reinos surdíos de la división del Imperiu carolinxu.

## ''Hétmagyar''
L'orixe del sistema de les tribus ente los maxareses nun foi entá descubiertu, pero la distribución en siete tribus foi establecida a mediaos del sieglu IX. Les siete tribus (*Nyék, Megyer, Kürt-gyarmat, Tarján, Jenő, Kér, Keszi*) formaben una confederación llamada *[[Hétmagyar]]* ("Los siete maxares"). Los sos líderes, amás d'Álmos d'Hungría, reciben los nomes míticos d'Előd, Kond, Tas, Huba, Töhötöm y Ond. La so unión espresóse legendariamente como un xuramentu de sangre, qu'implicaba eterna llealtá a Álmos.

La confederación de les tribus taba liderada probablemente por dos grandes príncipes: el *kende* (el so líder espiritual) y el *gyula* (líder militar). Los grandes príncipes yeren escoyíos polos líderes de les tribus o nomaos pol *[[Gran Kan|jagan]]* de los jázaros, qu'exercía inflúi sobre los maxares.

Alredor de 862, les siete tribus dixebrar de los jázaros.

## Unión de los kabaros
Antes de 881, tres tribus túrquiques remontar contra'l jagán de los jázaros, pero estes rebeliones fueron reprimíes. Tres la so derrota dexaron l'Imperiu jázaro y xuniéronse voluntariamente a la confederación *Hétmagyar*. Les tres tribus fueron entamaes nuna sola, llamada Kabar, tomando darréu'l papel de la vanguardia y la retaguardia na formación táctica de les aiciones militares de la confederación.

Cola unión de les tres tribus colos siete previes, convertir en diez, lo que-yos convirtió en onogures, una de los posibles oríxenes de la pallabra *húngaru*.

## Enllaces esternos y referencies

* *Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század)*, főszerkesztő: Kristó, Gyula, szerkesztők: Engel, Pál és Makk, Ferenc (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994)
* Kristó, Gyula: *A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig)* (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
* *Magyarország Történeti Kronológiája I. – A kezdetektől 1526-ig*, főszerkesztő: Benda Kálmán (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1981)
Principáu de Nitra

El **Principáu de Nitra** (n'eslovacu: *Nitrianske kniežatstvo*, o tamién *Nitriansko* o *Nitrava*; n'húngaru: *Nyitrai Fejedelemség*) foi un principáu eslavu que s'estendió pel territoriu sudoccidental de l'actual Eslovaquia. El so centru taba en Nitra, pero estendíase abondo más al norte (Turec, Orava Inferior, rexón del Vag) y al este (Spiš, Gemer y el Zemplín/Zemplén).

Trátase del primer estáu conocíu de los antepasaos de los eslovacos (si nun se considera l'Imperiu de Samo).

Surde a finales del sieglu VIII (como mui tarde alredor del 800). Mientres el reináu de Pribina, nel sieglu IX convertir nuna entidá política independiente del Imperio Franco. Pribina gobierna dende'l 825. Nesta dómina estiende'l cristianismu, constrúyense les primeres ilesies. Asina, nel 828 Adalram de Salzburgu consagra la primer ilesia en *Nitrava* (Nitra). Nel añu 833, Mojmír I de la Gran Moravia se anexona el territoriu y según dellos autores, Pribina ye desterráu y fuxe al sur, instalar na rexón del llagu Balatón como vasallu del rei francu y funda Zalavár, según otros conviértese en vasallu de Mojmír I.

Dende'l 850 ye Svatopluk el Príncipe de Nitra, más tarde, ente'l 871 y el 894 convertir en Rei de la Gran Moravia. Ente'l 894 y el 899 según en 906-907 el Príncipe de Nitra va ser el so fíu, Svatopluk II. El so otru fíu Mojmír II, sicasí, va ser escoyíu Rei de la Gran Moravia.

Tres la cayida de la Gran Moravia ante los húngaros, nel 907, Nitra pasa a formar parte de Hungría.

Los reis Bela I d'Hungría y Ladislao I d'Hungría, por casu recibieron de los sos hermanos mayores el títulu de Príncipe de Nitra, antes de xubir al tronu húngaru como socesores.

En 1108, príncipe real húngaru Álmos el ciegu, hermanu del rei Colomán d'Hungría foi encarceláu en tratando de llograr la corona en delles ocasiones, y con él acaba'l títulu de Príncipe de Nitra. Colomán retiró-y tolos honores, y mandó a cegar al so hermanu Álmos. Tres esto, en 1110 reorganizóse alministrativamente el Reinu d'Hungría y el Principáu de Nitra sumió, estremándose'l so territoriu en distintos condaos (comitates).

## Príncipes
* 825-833: Pribina 
* 867-894: Svätopluk (dende'l 871 rei de la Gran Moravia)
* 894-899 (o 906): Svätopluk II

## Referencies

## Enllaces esternos