Arenys de Lledó

**Arenys de Lledó**, en catalán, o **Arens de Lledó**, en castellán, ye un conceyu de la provincia de Teruel na contorna de Matarraña, na Comunidá Autónoma d'Aragón, España. Tien una población de 217 habitantes (INE 2008) y la so estensión ye de 34,27 km².

El pueblu de Arens de Lledó asítiase na zona más oriental de la provincia de Teruel, nuna fastera montascosa, a la ribera del ríu Algars, que marca la llende cola Tierra Alta y la comunidá autónoma de Cataluña. Nesa ribera, atópase'l Galeró, que ye un llugar de baños bien frecuentáu polos sos habitantes y los visitantes.

Destaca nel so conceyu la Ilesia de l'Asunción de La nuesa Señora, de construcción gótica de sillería (a. XIV y XV) que tien un arcu pasadizo d'orixe medieval. Nel prebisterio tópase una escultura decorativa de dos pexes, emblema d'esta villa. Esta ilesia foi declarada "Bien d'Interés Cultural el 8 de febreru de 1983".

Arens de Lledo atópase bien próxima a Horta de San Juan (Tarragona), conocida per un sitiu por ser la entrada al Parque Natural Els Ports y, por otru, porque Picasso pasó una temporada ellí y empecipió la so etapa cubista. A pocos quilómetros alcuéntrase la capital cultural del Matarraña, Calaceite, llugar frecuentáu por artistes.

## Historia
En 1.785 foi estremada colos privilexos de villa.

### Edá del bronce y periodu íberu
Foi'l primer asentamientu humanu al campu.
Atopáronse nel términu municipal, unos túmulos funerarios íberos que s'atopen en bien bon estáu de caltenimientu y que pueden ser visitaos.

### Dómina islámica
Caltiénse'l cálcer” (del ár. hisp. assúdd, y esti del ár. clás. sudd). Pallabra d'orixe árabe que significa 'barrera', siendo esta habitual p'alzar el nivel d'un caudal o ríu col fin de derivar parte d'esti caudal a les acequias.

### Edá Media
Esisten los restos de la muralla y a 6 km, na ermita de San Hipólito (Sant Pol), tópase la base d'una columna medieval jalona. Tamién s'atopa nesi llugar, una cruz paté templaria.
Esti santuariu inda ye un centru de pelegrinación, nel cual celébrase una romería tolos años, el primer sábadu del mes de mayu, y que remata con una tradicional misa na ermita. La tradición diz que ye'l llugar nel que les muyeres ciscaben una bona maternidá.

Xubir a la ermita al traviés d'un senderu flanqueado por cipreses perantiguos. Nel llugar atopa un primitivu eremitorio.

### Edá contemporánea
La guerra civil española de (1936 a 1939) tamién solmenó a esti pueblu y nesa dómina l'archivu municipal foi quemáu pudiéndose salvar solamente los llibros del rexistru civil. Na cercana llocalidá de Gandesa, Terra Alta, atópase'l centru d'estudios de la Batalla del Ebro.
Por cuenta de la posguerra y a les grandes xelaes, producióse un movimientu emigratoriu, en busca de nueves oportunidaes de trabayu, principalmente escontra Barcelona y el so área metropolitana y Valencia.

## Ermita de San Pol
A 6 km de la llocalidá de Arens de Lledó, dientro del so términu municipal, álzase la ermita de Sant Pol sobre un antiguu eremitorio de la dómina medieval. Ta flanqueada la ermita por ancestrales cipreses que-y otorguen al llugar un aire místico. Ello ye que esi aire místico y l'enclave onde s'atopa, fixo qu'esti llugar fuera un puntu d'alcuentru ente artistes de reconocíu nome que celebraben ellí les sos xuntes pa falar de llibros, pintures y escultures.

## Economía
D'antiguo, en Arens de Lledó, tola actividá agrícola ya industrial d'esta población del Matarraña, xiraba redolada al cultivu de la olivar y la estracción del aceite. Tolos pueblos de la zona teníen dellos molinos d'aceite. Nel Valle del Matarraña en 1950 había 55 molinos, trés de los cualos en Arens de Lledó, güei yá sumíos o inservibles.
L'agricultura ye la principal fonte d'ingresos. Tamién esisten pequeños fataos y granxes d'engorde. Destaquen los cultivos de la olivar, l'almendral y la vide.
L'actividá empresarial basar nel turismu. Esiste una ufierta de cases rurales y hostales, según pequeños negocios y una cooperativa agrícola.

## Demografía
La población del conceyu baxó notablemente, dende los 759 habitantes en 1900, pasando polos 595 en 1950 y los 232 nel 2002. Debíu al curiosu paisaxísticu d'esti conceyu, nun momentu amontóse llixeramente'l censu de población, con persones veníes dende otres comunidaes autónomes y dende l'esterior, principalmente de países europeos. Pero, anguaño'l descensu sigue y a 31 d'avientu de 2015, según l'Institutu Aragonés d'Estadística, había 206 persones censaes.

## Cine

Nesti pequeñu conceyu atópase un cine que proyeuta películes pa los socios de l'Asociación Cultural El Galeró. Esti local dispón d'un escenariu recién reformáu, onde se preve realizar obres teatrales y actuaciones musicales.

## Naturaleza

* **Algars**

El ríu Algars atopar ente Cataluña y Aragón. Ye un afluente del ríu Matarraña. Marca les llendes de la Comunidá d'Aragón y Cataluña.
Nél puédense atopar: llondres, cámbaros autóctonos, madrillas, tortúes y barbos culirrojos. 
El Algars forma nel so percorríu, resquiebros naturales qu'almacenen agua y convídennos al bañu nos díes calorosos del branu. Bien conocíes les sos piscines naturales, ente les que merez destacar: el galeró, zona de baños utilizada por habitantes y visitantes d'esti guapu conceyu.

* **Aves**

Podemos columbrar sobrevolando la zona a les maxestoses: águiles reales y perdiceras. Si enfusamos nos sos montes de pinos, vamos atopar el páxaru picapinos y el rompepiñas.
 
* **Fauna**

Con suerte, vamos acolumbrar dalguna cabra hispánica y seguro que vemos esguiles. Si faemos un percorríu nocherniegu ye posible que cruciemos con dalgún gatu montés, martalena ya inclusive col foín.
 
* **Vexetación**

Montes de pinares del tipu montés y negru, boxe, enebros, pládanos, texos, ablaneros, encines, almendrales, olivares y carbayos. Nos macizos predresos, tamién vamos atopar especies melecinales y arumoses como: el tomillu y el romeru.

## Fiestes
* Víspera de Reyes (5 de xineru). Na Plaza del Conceyu Cabalgata de Reis qu'apurren los sos regalos a los neños y mayores, llamándo-yos pol so nome. Entama ilesia parroquial.

* San Antonio Abá (17 de xineru ó primer sábadu siguiente). Púyense comíes y postres. El total de la puya ye pa faer meyores y contribuyir al sostenimientu de la Ilesia y les sos obres. Entama Comisión de Sant Pol.

* Santa Agueda (11 de febreru): día de les muyeres. Nesti día les muyeres veneren la tradición. Actu relixosu a favor de Santa Agueda. Entrega de la “tetilla”. Comida de muyeres y actos festivos. Entama Comisión Santa Agueda.

* Antroxu. Recuperando esta fiesta. Amarutes con desfile peles cais del pueblu. Entama Asociación Cultural El Galeró.

* Selmana Santa. Procesiones. Entama la ilesia parroquial.

* San Jorge (23 d'abril). Venta de flores y llibros. Actuación d'un espectáculu infantil.Entamen: AMPA y Asociación Cultural El Galeró.

* San Pol. (primer sábadu del mes de mayu). Romería. Tradicional misa na ermita, llugar frecuentáu polos paisanos. Comíes familiares y xuegos infantiles. Tauleta al cargu de los quintos.Entamen: Conceyu de Arens de Lledó, Asociación de San Pol y Comisión de Fiestes.

* San Cristóbal (10 de xunetu). Bendición de vehículos. Entama ilesia parroquial. Cena d'hermandá nel Polideportivu: Entama: Comisión de Fiestes.

* Selmana Cultural (6 al 10 d'agostu). Entama Asociación Cultural El Galeró.

* Fiestes Mayores (Del 12 al 16 d'agostu). Entama Comisión de Fiestes.

* Feria de l'Almendra (Fin de selmana próxima a la festividá del Pilar 12 Ochobre). Recuperación d'una de les fiestes patronales. Feria na que s'ufierten tapes ellaboraes con almendres, degustaciones de productos, charres téuniques sobre'l cultivu de les almendres y venta de productos artesanos y artesanales. Entama la comisión de la Feria de l'Almendra, creada nel senu de l'Asociación cultural El Galeró.

## Asociaciones

* Asociación cultural El Galeró, entama diversos talleres y actos mientres tol añu.
* AMPA, entama actos infantiles, dalgunos d'ellos en collaboración cola Asociación cultural El Galeró.
* Comisión Ilesia parroquial, encargada de la preparación d'actos y fiestes relixoses y del arreglu y decoro de la Ilesia, catalogada como Bien d'Interés.
* Comisión Santa Águeda, encargada d'entamar el día de les muyeres nel mes de febreru.
* Comisión de San Pol, encargada del arreglu y decoro de la ermita de Sant Pol.
* Comisión de la feria, encarga de la organización de la feria de l'almendra.
* Comisión de fiestes, encargada de la organización de les fiestes patronales.
* Xunta Llocal de la AECC (Asociación española contra'l cáncer). Primer Xunta constituyida na contorna del Matarraña.
* Asociación de xubilaos y pensionistes "El Raig".

## Política llocal
### Últimos alcaldes de Arens de Lledó

### Resultaos eleutorales

## Ver tamién
* Ilesia de l'Asunción
* Conceyos de la provincia de Teruel
* Conceyos catalanófonos d'Aragón según l'Anteproyectu de la Llei de Llingües
* Toponimia de los conceyos de la Franxa d'Aragón
## Referencies