open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vigna mungo

El **fréxol negru**, el 
**[[phaseolus vulgaris|frijol]] negru**, la **[[lens
culinaris|llenteya]] negra**, el
**mungo** o'l
**poroto mung** (*Vigna mungo*) ye una llegume que se cultiva enforma nel sur d'Asia, forma parte de los dal emplegaos na cocina india, onde se denomina ***urd***.
## Descripción
Puede estremase de *[[Vigna radiata]]* (Linn.) Wilczek pelos pelos más llargos nes vaines y el cantu-aril plantegáu claramente alredor del hilio de les granes y el color de les granes, que ye de color verde puercu nesti casu.
## Usu melecinal
*Vigna mungo* utilizar na medicina tradicional de la India ( Ayurveda ). Farmacológicamente, los sos estractos demostraron actividá inmunoestimulante n'aguarones.

## Taxonomía
*Vigna mungo* describióse por (L.) Hepper y espublizóse en *[[Kew Bulletin]]* 11(1): 128. 1956. 
;Etimoloxía
***Vigna***: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu italianu Domenico Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.

***mungo***: epítetu 
;Sinonimia: 
* *Azukia mungo* (L.) Masam. 
* *Phaseolus hernandezii* Savi 
* *Phaseolus max* sensu auct.
* *Phaseolus mungo* L. 
* *Phaseolus mungo var. radiatus* sensu Baker 
* *Phaseolus radiatus* Roxb. non L. 
* *Phaseolus roxburghii* Wight & Arn.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les fabacees

## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# Cowan, C. P. 1983. Flora de Tabasco. Llistaos Floríst. Méxicu 1: 1–123.
# Isely, D. 1990. Leguminosae (Fabaceae). 3(2): xix, 1–258. In Vasc. Fl. S.E. U. S.. The University of North Carolina Press, Chapel Hill.
# Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
# Pérez J., L. A., M. Sousa Sánchez, A. M. Hanan-Alipi, F. Chiang Cabrera & P. Tenorio L. 2005. Vexetación terrestre. 65–110. In J. Bonu, F Álvarez & S. Santiago Biodivers. Tabasco. CONABIO-UNAM, Méxicu.
# Zamora Villalobos, N. 2010. Fabaceae. 119(5): 395–775. In B. E. Hammel, M. H. Grayum, C. Herrera & N. Zamora Villalobos (eds.) Man. Pl. Costa Rica. Missouri Botanical Garden, St. Louis.
## Enllaces esternos

* Vigna mungo (L.) Hepper
Viburnum lantana

El  ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les adoxácees.

## Descripción
Arbustu caducifoliu o pequeñu árbol que puede algamar los 4 a 5 m d'altor. Les cañes son velloses, abuxaes y flexibles. Les fueyes son opuestes, ovaes a llanceolaes d'unos 6-13 cm d'anchu y 4-9 de llongura con márxenes finamente serruchaos. El viesu ye densamente velloso con unos nervios bien prominentes. Les pequeñes flores (5 mm) hermafrodites, de color blancu cremosu, nacen en corimbos terminales y mestos de 4-10 cm de diámetru. La corola consta de 5 pétalos soldaos, que formen un tubu llargu na so base. Floria a principios del branu y ye polinizada por inseutos. El frutu ye una drupa oblonga estruyida de 8 mm de llargu, verde de primeres, tornándose colorada y finalmente negra al maurecer. Los páxaros esvalixen les granes cuando se comen el frutu y dir tremando nos sos deposiciones.

## Distribución y hábitat
Ye nativa de la Europa central, meridional y occidental, de la rexón noroeste d'África y el suroeste d'Asia
. N'España distribuyir pola rexón mediterránea, principalmente nos montes caducifolios secos (carbayeraes de *[[Quercus pubescens]]* o quejigales de *[[Quercus faginea]]*) y les sos comunidaes de degradación (boxeos, etc.). Tamién puede atopase en montes caducifolios más húmedos.

## Cultivu y usos
Davezu cultívase como planta ornamental poles sos flores y bayes, creciendo óptimamente en suelos alcalinos.
Tien propiedaes melecinales y usu pa moblame, construcción y ferramientes.

El frutu ye llixeramente tóxicu y puede causar vultures y diarrea si inxerir en grandes cantidaes.

## Taxonomía
*Viburnum lantana* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 268. 1753. 
;Etimoloxía:
***Viburnum***: nome xenéricu del nome clásicu llatín d'una especie d'esti xéneru, *[[Viburnum lantana]]*, llamada'l "árbol caminante".

***lantana***: epítetu llatín en referencia a que la inflorescencia ye similar al xéneru *[[Lantana]]*.
;sinonimia:
**Viburnum lantana var. sphaerocarpum* Gray ex Fern.
**Viburnum tomentosum* Lam. [1779]
**Viburnum pallidum* Salisb. [1796]
**Viburnum farinosum* Stokes

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les adoxacees
## Referencies

## Enllaces esternos
Vigna unguiculata subsp. cylindrica

**Catjang** (*Vigna unguiculata* subsp. *cylindrica*) ye una subespecies de *[[Vigna unguiculata|V. unguiculata]]*. Ye nativa d'África.

## Descripción
Ye un erecto arbustu densamente ramificáu perennifoliu de los trópicos del Vieyu Mundu. Agora crez n'otres rexones templaes, tamién. Nos EE.XX., cultívase principalmente como forraxe , pero n'otros llugares utilízase como cultivu alimenticiu. El nome provién d'Indonesia y Malasia de kacang , una pallabra xenérica pa los frijoles y les nueces.

## Nutrición
Catjang ye baxa en grases enchíes y ye una bona fonte de fibra dietética, proteína, fierro, fósforu, cinc, cobre y manganesu y una bien bona fonte d'acedu fólico y magnesiu.
 
 
## Taxonomía
*Vigna unguiculata* subsp. *cylindrica* describióse por (L.) Verdc. y espublizóse en *[[Kew Bulletin]]* 24(3): 544. 1970. 
;Etimoloxía
***Vigna***: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu italianu Dominicu Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.

***unguiculata***: epítetu llatín que significa "con una garra"

***cylindrica***: epítetu llatín que significa "cilíndrica"
;Sinonimia:
* *Dolichos catiang* L.
* *Phaseolus cylindricus* L. 
* *Vigna sinensis var. catjang* (Burm.f.) Chiov. 
* *Vigna sinensis subsp. cylindrica* (L.) Van Eselt. 
* *Vigna unguiculata var. catjang* (Burm.f.) Bertoni 
* *Vigna unguiculata subsp. catjang* (Burm.f.) Chiov. 
* *Vigna unguiculata var. catjang* (Burm.f.) H.Ohashi 
* *Vigna unguiculata var. cylindrica* (L.) H.Ohashi 
* *Vigna unguiculata var. cylindricus* (L.) H.Ohashi
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les fabacees
## Referencies

*Cowpeas, catjang, mature seeds, cooked, boiled, with salt, at Self (magacín)

## Enllaces esternos
Vinca difformis

***Vinca difformis***, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye orixinaria de la cuenca del Mediterraneu.

## Descripción
*Vinca difformis* estender pol suelu con llargues cañes cubiertes por fueyes arrondaes, brilloses y opuestes. Les flores son de color azul nidiu, dacuando pueden paecer blanques, tienen un llargu tubu que s'abrir en cinco lóbulos un pocu asimétricos, que recuerden un pocu la imaxe d'una héliz. Floria mientres el iviernu y la primavera.
## Distribución y hábitat
Ye orixinaria de la cuenca del Mediterraneu. N'España alcuéntrase en Alicante, Barcelona, Girona, Islles Baleares, Tarragona y Málaga. Ye camefito, atopándose en zones avesees, bardiales y márxenes de caminos y riegues.

## Propiedaes
Contién alcaloides distintos a los de les otres especies del xéneru, ente los que destaquen alcuéntrase la vincamedina y la sarpagina. 
## Taxonomía
*Vinca difformis* describióse por Pierre André Pourret y espublizóse en *[[On the Asclepiadeae]]* 30. 1810.
;Citoloxía:
Númberu de cromosomes de *Vinca difformis* (Fam. Apocynaceae) y taxones infraespecíficos: 2n=230. 2n=46.
;Sinonimia:
* *Vinca Entemedia*

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les apocynacees
## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Vinca difformis'' en Herbarivirtual
Vincetoxicum hirundinaria

La  ye una especies de la familia de les asclepiadácees. 

## Calteres
Erecta, casi glabra, de cutiu perenne retorcida d'hasta 120 cm. Fueyes llargamente ovaes a llargamente llanceolaes agudes, peloses en nervios y márxenes per debaxo. Flores blanques o marielles, de 3-10 mm de diámetru, nuna inflorescencia laxa de parte cimera bastante palna. Lóbulos corolinos 5, ovaos, carnosos, con escames membranoses 2/3 la llongura de los lóbulos. El frutu ye un par de folículos fusiformes. Especie bien variable. Floria a final de primavera y nel branu.

## Hábitat
Montes, maleces, riberes seques, turries cascayoses, meyor en suelos caliares.

## Distribución
Gran parte d'Europa, sacante Islandia, Gran Bretaña ya Irlanda.

## Propiedaes

### Principios activos
Contién alcaloides, acedu clorogénico y acedu sinápico, flavonoides y cetonas terpénicas. Heterósidos ésteres como la vincetoxina (paecida a la condurangina). Tamién contién almidón.

### Virtúes melecinales
Ye diurética, suduífica, expectorante y depurativa. Tomada en grandes cantidaes ye tóxica y provoca vultures y fories.

## Taxonomía
; Nome común

; Sinonimia:
**Antitoxicum laxum* (Bartl.) Pobed.
**Antitoxicum officinale* Pobed.
**Asclepias vincetoxicum* L.
**Cynanchum laxum* Bartl.
**Cynanchum luteum* (Miller) Steudel
**Cynanchum vincetoxicum* var. *vincetoxicum*
**Cynanchum vincetoxicum* (L.) Pers.
**Vincetoxicum laxum* (Bartl.) C.Koch
** Vincetoxicum ruscinonense* Timb.-Lagr.

## Referencies

## Enllaces esternos
Viola saxatilis

El **pensamientu** o **trinitaria** (***Viola saxatilis***) ye una especie de la familia de les violacees.
## Descripción
Planta perenne, inodora, bien variable. Fueyes dentaes, ovales o acorazonaes. Estípules lobulaes, con lóbulu central bien llargu. Flores de 20-35 mm, les más de les vegaes tricolores (marielles, blanques y violetes), colos pétalos más llargos que los sépalos y con espolón curtiu.

## Distribución y hábitat
Ye planta de los Pirineos y los Alpes. Habita en camperes altes, llugares majadeaos, veres de pistes, en suelos removíos y nitrogenaos.
## Taxonomía
*Viola saxatilis* describióse por Franz Wilibald Schmidt y espublizóse en *Fl. Boëm. 3: 60*, nel añu 1794.
## Importancia económica y cultural
;Usos
Úsase en cosmética pa ellaborar lociones y cremes. Les sos fueyes fresques usáronse pa combatir infeiciones de la piel, aplicándoles direutamente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Viola tricolor

La  ye una especie selvaxe común d'Europa, que crez como añal o de curtia vida perenne. Foi introducida en Norteamérica, onde s'espandió enforma, conocida como **Johnny saltarín** (anque ésti ye aplicáu a similares especies como *[[Viola pedunculata]]*). Ye'l proxenitor del cultiváu **pensamientu** *[[Viola tricolor hortensis]]*; primero que'l pensamientu fora desenvueltu, "pensamientu" yera un apellativu alternativu de la forma selvaxe.

## Descripción
Ye una pequeña planta de vezu trepador, algamando siquier 15 cm d'altor, con flores de 15 mm de diámetru. Crez en pacionales baxos, en suelos acedos o neutrales. Acepta media solombra. Floria borealmente d'abril a setiembre; pueden ser púrpures, azules, marielles o blanques. Son hermafrodita y autofértil, polinizáu por abeyes.

## Taxonomía
*Viola tricolor* describióse por Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]] 2: 935–936*, nel añu 1753. (1 May 1753)
;Variedaes aceptaes:
**[[Viola tricolor f. tenella]]* (Muhl.) Farw.
;Sinonimia:

## Usu melecinal
Tien una llarga historia d'usu en herbalismo. Foi encamentada, amás d'otros usos, en tratamientu d'epilepsia, asma, enfermedaes de la piel y eczema. Tien propiedaes expectorantes, contra bronquitis, Tos ferina o tos convulsa. Tamién ye diuréticu, liderando'l so usu en tratar reumatitis y cistitis.

Les flores sirven como tintura mariella, verde, azul verde, mientres les fueyes pueden usase pa faer un indicador químicu.

Muncho primero del desenvolvimientu d'híbridos, esta especie acomuñar col "pensamientu" nel "llinguaxe de les flores", pol so apellativu de pensamientu: asina Ofelia diz en *[[Hamlet]]* de William Shakespeare, "There's pansies, that's for thoughts" (hai "pensamientos" que son pensamientos). Y lo que tenía Shakespeare en mente yera'l "pensamientu selvaxe", non los modernos pensamientos de xardín.

Shakespeare fai una más direuta referencia al "pensamientu selvaxe" en *[[A Midsummer Night's Dream]]*. Oberón unvia a Puck a coyer "una pequeña flor oesteña" que se llamaría "Amor na galbana". Oberon's account is that he diverted an arrow from Cupidu's bow aimed at "a fair vestal, throned by the west" (supuestamente Sabela I d'Inglaterra) to fall upon the plant "before milk-white, now purple with love's wound". El "imperial vot'ress" pasaxe a "fancy-free", destined never to fall in love. El xuiciu al "pensamientu" agora, clama Oberon, "on sleeping eyelids laid, Will make or man or woman madly dote Upon the next live creature that it sees." Forníu con tales poderes, Oberon y Puck controlen los destinos de dellos calteres nel rol de da-y una estructura esencialmente dramática y cómica a Shakespeare pa la obra.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Enllaces a imáxenes, coleicionaes por Texas A&M University Bioinformatics Working Group 
* Información de la especie en Plants for a Future database
Viola riviniana

***Viola riviniana*** ye una flor del xéneru ''Viola'' de la familia de les violacees. Ye natural de toa Europa y de la rexón del Mediterraneu, (Arxelia, Marruecos, Tunicia y El Líbanu.

## Descripción
Planta yerbácea, perenne, de tendida a ascendente, d'unos 20 cm. 

Fueyes simples, peciolaes, de llimbu suborbicular y base acorazonada; les basales, en roseta y les caulinares, alternes; con estípules filamentosas. 

Flores inodoras, solitaries, de color azul violeta, d'hasta 25 mm de diámetru, zigomorfes (de simetría billateral). Periantu con 5 sépalos agudos y 5 pétalos, l'inferior de los cualos presenta un espolón. Androcéu formáu por cinco estames, coles anteres aplicaes alredor del ovariu, que ye unilocular, con estilu senciellu. Florien nel periodu d'abril a mayu nel hemisferiu norte.

Frutu llampiñu, d'unos 10 mm, tipu cápsula, dehiscente en tres valves, espulsando les granes, que son de color castañu y miden unos 2 mm.

El so hábitat, son los montes, sebes y árees arbustives, tantu en carbayeres y fayedales de monte, como montes de ribera ya inclusive quejigares.

## Taxonomía
*Viola riviniana* describióse por Rchb. y espublizóse en * Iconogr. Bot. Pl. Crit. 1: 81*, nel añu 1823.
;Etimoloxía:
Foi nomada n'honor del botánicu alemán, Augustus Quirinus Rivinus (1652-1722).

## Usos y aplicaciones
Melecinal contra la tos, sudorífica y expectorante. Llógrense esencies que s'utilicen en perfumería.

Son purgantes y vomitives cuando se comen, polo cual el ganáu evitar.

## Referencies

## Bibliografía
* Partridge, James (2007) Viola × bavarica: the punctual Dog-violet BSBI News 106:8-9 (illustrated with colour photographs on inside back cover of this edition) 
* Werner Rothmaler, E. Jäger, Klaus Werner: *Exkursionsflora von Deutschland.* Bd 4. Fischer, Jena 1958, Spektrum Akad. Verlag, Heidelberg 2000. ISBN 3-334-60831-X, ISBN 3-8274-1496-2
* Rudolf Schubert, Günther Wagner: *Botanisches Wörterbuch.* UTB. Ulmer, Stuttgart 1988, 1993, 122000. ISBN 3-8252-1476-1
* Ruprecht Düll, Herfried Kutzelnigg: *Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands.* Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2005. ISBN 3-494-01397-7

## Enllaces esternos

* Taxonomía de Viola riviniana
* Páxina de GRIN
* Flora de Francia
*
Vitex mollis

***Vitex mollis*** ye una especie botánica d'árbol caducifoliu na familia de les lamiacees. Recibe los nomes comunes de **taruma**, **pechiche** y en Méxicu **agüilote**.
## Distribución
Ye un árbol medianu d'hasta 15 m d'altor. Tien casi siempres 3 fueyes con un tallito llargu. Les flores crecen en recímanos, son de color azul-blancu o lila-blancu, con una guedeya de pelinos y fragantes. Los sos frutos son globosos y carnosos.
## Descripción
D'orixe desconocíu, esta especie habita en clima templáu y semicálido ente los 300 y los 1600 msnm. Crez a veres de regueros y regatos, acomuñáu al monte tropical caducifoliu alteriáu y monte d'encina.
## Propiedaes
Nel Estáu de Méxicu, Guerrero, Michoacán, Morelos y Sonora, ye relevante'l so emplegu pa compensar los efeutos de la picadura d'alacrán o otros animales ponzoñosos. Con esti propósitu, tómase la decocción de les fueyes, anque tamién ésta puede aplicase de forma direuta na zona de la picadura. Si a esta decocción amiéstense-y fueyes del papayo (*[[Carica papaya]]*) entós úsase a manera de cataplasma. 

Coles mesmes, ye importante'l so usu en trestornos dixestivos. En Nayarit ye útil nel tratamientu de la soltura, remexu o foria que causa dolor d'estómagu, falta de mambís y ganes de sacupar con frecuencia, l'escrementu ye líquidu. En Jalisco contra la foria cuecen la corteza de guamuchil (*[[Pithecellobium dulce]]*), la de tepehuaje (*[[Lysiloma acapulcensis]]*), cogollu de ahuilote (*Vitex mollis*) y el de quebraplato (*[[Solanum nigrum]]*); d'esto alministren un té tres veces al día.

## Taxonomía
*Vitex mollis* describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en *[[Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)]]* 2: 245. 1818.
;Sinonimia:
* *Cornutia ternata* Sessé & Moc. 
* *Vitex hawaiiensis* H.J.Lam 
* *Vitex lasiophylla* Benth. 
* *Vitex mollis f. iltisii* Moldenke
## Nome común

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de verbenacees 

## Referencies

## Enllaces esternos
Voacanga africana

***Voacanga africana*** ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye orixinaria d'África tropical.
## Descripción
Ye un árbol qu'algama un tamañu d'hasta 6 m d'altor. Tien fueyes que miden hasta 30 cm de llargor, y l'árbol produz flores marielles o blanques, que se converten en bayes con granes marielles.
## Usos

 
La corteza y les granes del árbol utilizar en Ghana como un venenu, estimulante , afrodisiaco , y ceremonial sicodélicu. Estos efeutos deber a la presencia d'un amiestu complexo d'alcaloides iboga como la voacangina, voacamina, vobtusina, amataina, akuammidina, tabersonina, coronaridina y vobtusina.

;Usos melecinales:
Un númberu d'estos compuestos tienen usos farmacéuticos. d'interés farmacéuticu en particular ye la voacangina, que ye un precursor común na semi-síntesis de la medicación anti-adicción ibogaína. Pequeñes cantidaes de ibogaína alcuéntrase na corteza del raigañu, pero non la cuenta pa tener enforma efeutu melecinal. 

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Stapf ex Scott-Elliot y espublizóse en *[[Journal of the Linnean Society, Botany]]* 30(206): 87–88. 1894.
;Sinonimia:
* *Voacanga angolensis* Stapf ex Hiern 
* *Voacanga angustifolia* K.Schum. 
* *Voacanga bequaertii* De Wild. 
* *Voacanga boehmii* K.Schum. 
* *Voacanga eketensis* Wernham 
* *Voacanga glaberrima* Wernham 
* *Voacanga glabra* K.Schum. 
* *Voacanga klainii* Pierre ex Stapf 
* *Voacanga lemosii* Philipson
* *Voacanga lutescens* Stapf 
* *Voacanga magnifolia* Wernham 
* *Voacanga puberula* K.Schum.
* *Voacanga schweinfurthii* Stapf 
* *Voacanga schweinfurthii var. parviflora* K.Schum. 
* *Voacanga schweinfurthii var. puberula* (K.Schum.) Pichon
* *Voacanga spectabilis* Stapf

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les apocinacees

## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# Flora of China Editorial Committee. 1995. Flora of China (Gentianaceae through Boraginaceae). 16: 1–479. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
Warburgia ugandensis

***Warburgia ugandensis***, ye una especie d'árbol de fueya perenne orixinariu d'África.

## Descripción
Ye un árbol qu'algama un tamañu d'hasta 42 m d'altor, pero de cutiu ye bastante pequeñu (± 5 m).

## Ecoloxía
Alcuéntrase nel monte tropical de tierres baxes, monte siempreverde secu en tierres altes y les sos reliquies en carbes secundaries y pacionales, llombes de termites y nel monte de banzáu; a una altitú de 800-1100-2400 msnm. (N'África oriental)

## Usos
La madera ye resistente al ataque d'inseutos y bien fuerte. Utilízase comúnmente pal xugu de carros tiraos por gües. Los primeros inmigrantes indios a Kenia, trabayando na construcción de la vía ferrial, utilicen les fueyes p'arumar les sos curries enantes de la introducción xeneral de la planta de chili. El sabor ye intensamente caliente y sutilmente distintu a los chiles.

Los estractos de *W. ugandensis* fueron reportaos p'amosar delles propiedaes antipalúdicas, antifúngicas y antibacterianas in vitro o en modelos animales.

Sobrar esplotación insostenible de la corteza amenorgó la población de la subespecie *longiflora* a la Reserva Forestal Rondo en Tanzania, lo que llevó a la UICN a la llista como vulnerable na Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.

## Taxonomía
*Warburgia ugandensis* describióse por Thomas Archibald Sprague y espublizóse en *[[Journal of the Linnean Society, Botany]]* 37: 498. 1906.

;Sinonimia:
* *Dawea ugandensis* Sprague ex Dawe

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les canellacees

## Referencies

## Bibliografía
* 

* AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.

## Enllaces esternos
* http://www.worldagroforestrycentre.org/sea/Products/AFDbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=1699
Widdringtonia wallichii

***Widdringtonia wallichii*** (**ciprés de Clanwilliam**) ye una especie de *[[Widdringtonia]]*. 

## Hábitat
Ye nativo de Sudáfrica, onde ye endémicu de les Montes Cederberg al nordeste de Ciudá del Cabu na Provincia Occidental del Cabu. Ta amenazada pola destrucción d'hábitat.

## Descripción
Ye un árbol perennifoliu que crez a un altor de 5–7 m (raramente 20 m) . Les fueyes paecer a escames, 1,5&nbsp;mm de llargu y 1&nbsp;mm d'anchu nos pequeños biltos, d'hasta 15&nbsp;mm de llongura nos biltos de fuerte crecedera, y tán dispuestos en pares decusaos. Los conos son globosos a rectangulares, de 2–3&nbsp;cm de llargor, con cuatro escames.

Yera enantes llamada "cedru de Clanwilliam" pero foi renomada ciprés de Clanwilliam pa reflexar meyor les sos rellaciones botániques.

## Propiedaes
L'aceite esencial deriváu de les fueyes contién terpineno-4-ol (36,0%), sabineno (19,2%), γ-terpineno (10,4%), α-terpineno (5,5%) y mirceno (5,5%). La madera contién thujopseno (47,1%), α-cedrol (10,7%), widdrol (8,5%) y cupareno (4,0%).

## Taxonomía
*Widdringtonia wallichii* describióse por Endl. ex Carrière y espublizóse en *[[Synopsis Coniferarum]]* 34. 1847.
;Etimoloxía:
***Widdringtonia***: nome xenéricu que foi dau pol botánicu austriacu Stephan Ladislaus Endlicher pa honrar al comandante británicu Samuel Edward Cook, alies Widdrington ( 1787 - 1856 ), espertu en montes de coníferes españoles. En 1842 Widdrington publicó'l postreru d'una serie de tres artículos sobre les especies de *[[Pinus]]* y *[[Abies]]*, ente que nel ínterin Endlicher buscando un nome pal xéneru; ello ye que dos nomes propuestos por él, enantes fueren adoptaos oficialmente pa otros dos especies. Endlicher nun perdió l'humor y propunxo el nome de Widdrington, qu'acababa de camudar el so propiu nome (de Cook, nome sol que publicara los sos dos primeros trabayos en 1839, pol de Widdrington en 1840).

***wallichii***: epítetu dau n'honor del botánicu danés Nathaniel Wallich.
;Sinonimia:
* *Callitris arborea* Schrad. ex D.Y.Hutchins 
* *Widdringtonia cedarbergensis* J.A.Marsh 
* *Widdringtonia wallichiana* Gordon

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
*Llista d'árboles autóctonos de Sudáfrica

## Referencies
 

## Enllaces esternos
*
Wikstroemia indica

***Wikstroemia indica*** ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Thymelaeaceae. 

Ye una de les 50 yerbes fundamentales usaes na medicina tradicional china col nome chinu de *liǎo gē wáng* ()
## Descripción
Ye un pequeñu arbustu con fueyes brilloses, les flores pequeñes de color verdosu -mariellu y los frutos coloraos, tóxicos. Crez nos montes y en fasteres arbustives predreses nel centru y el sureste de China, Vietnam, India y Filipines.
## Propiedaes
*Wikstroemia indica* contién el principiu activu daphnoretin.

## Taxonomía
*Wikstroemia indica* describióse por Carl Anton von Meyer y espublizóse en *[[Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg]]* 1: 357. 1843.
;Sinonimia:
* *Wikstroemia indica var. viridiflora* (Wall. ex Meisn.) Hook. f. 
* *Wikstroemia ovalifolia* (Meisn.) Decne. 
* *Wikstroemia pachyphylla* Merr. 
* *Wikstroemia pulgarensis* Elmer 
* *Wikstroemia purpurata* (L.) Druce 
* *Wikstroemia rotundifolia* (L. f.) C.A. Mey. 
* *Wikstroemia shuttleworthii* Meisn. 
* *Wikstroemia subcoriacea* Merr. 
* *Wikstroemia valbrayi* H. Lév. 
* *Wikstroemia viridiflora* Wall. ex Meisn. 
* *Wikstroemia viridiflora var. acuta* Lecomte
## Ver tamién
* Fitoterapia china
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les rubiacees

## Referencies

## Bibliografía
# Flora of China Editorial Committee. 2007. Flora of China (Clusiaceae through Araliaceae). 13: 1–548. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Enllaces esternos
* ''Wikstroemia indica'' (Google Images)
Vitis coignetiae

***Vitis coignetiae*** ye una especie de planta del xéneru *[[Vitis]]* orixinaria de les zones templaes d'Asia, onde se distribúi pol Alloñáu Oriente, (Sakhalin); Corea; y Xapón (Hokkaido, Honshu, Shikoku). 

## Descripción
La vide ye bien brengosa, coles fueyes caduques de color púrpura, son grandes (15 a 30 cm de diámetru), simples, orbiculares, dentaes, con peciolu de fondura. Primero verde, que se van volver de color coloráu-naranxa na seronda.

Pueden ser de sexu masculín, femenín o hermafrodita. Los clusters son grandes coles pequeñes bayes y granes grandes de color púrpura. Alcuéntrase nes rexones montascoses de Xapón y hasta 1.300 m d'altitú en Corea.
## Usos
N'Asia oriental cultívase como planta ornamental pola so xamasca carmesí de seronda; y como una planta melecinal.

Utilizar pa producir vinos en Corea y Xapón. Estos son primeru amargos, pero anidiar cola adición d'azucre.
## Historia
El nome de la especie dedicar a señor y la señora Coignet que al paecer traxeron granes al tornar del so viaxe a Xapón en 1875. Tamién s'atopó en 1884 nes rexones nevaes de Xapón por Henri Degron unviáu a Asia Oriental a buscar vides monteses resistentes a la filoxera. Degron unvió muestres al Profesor Planchon de Montpellier que los nomó *Vitis coignetiae* pero nun los retuvo por cuenta de la so baxa resistencia a la filoxera. Degron llantó un viñéu en Crespières, Île-de-France, onde una de les viñes algamó un llargor de 32,8 metros y un altor de 2,8 metros. Nel clima más frescu la vide produz un vinu amargoso, ricu en color y estractu. 
 
## Química
La planta contién estilbenoides ε-viniferina y rapontigenina.
## Taxonomía
*Vitis coignetiae* describióse por Pulliat ex Planch. y espublizóse en *[[La Vigne Américaine (et la Viticulture en Europe); sa culture, son avenir en Europe]]* 7: 186. 1883.
;Etimoloxía:

***Vitis***; nome xenéricu que ye tomáu direutamente del Llatín *vītis, vitis*, la vide, el sarmiento, *vitis vinea* siendo'l vinu

***coignetiae***: epítetu dau n'honor del señor y la señora Coignet que al paecer traxeron les granes al tornar del so viaxe a Xapón en 1875.
;Sinonimia:
* *Vitis amurensis var. coignetiae* (Pulliat ex Planch.) Nakai 
* *Vitis kaempferi* K. Koch 

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica 

## Referencies
 
## Enllaces esternos
Withania somnifera

La **bufera** (***Withania somnifera***), tamién conocida como **ashwagandha**, **ginseng indiu**, **oroval**, **orval** o **yerba moro mayor**, ye una especie botánica de planta de la familia de les solanacees (Solanaceae). 

En munches zones del mundu utiliza l'antiguu nome en sánscritu, **ashwagandha**, que la so traducción lliteral ye "arume de caballu", pol particular golor qu'esprende.

## Descripción
Ye un arbustu erecto que suel algamar altores cimeros a 15 dm . Al igual que'l tomate, que ye de la mesma familia, la so flor ye mariella y la so frutu ye coloráu, anque con forma y tamañu de baga.

## Hábitat
Crez sobremanera n'India, Paquistán y Sri Lanka, anque tamién puede atopase nel sur d'Europa, nordés d'África, y na Macaronesia. Na Península Ibérica alcuéntrase esporádicamente nel sur y zona mediterránea.

## Propiedaes
El nome de la especie (*Withania somnifera*) alude a les propiedaes sedantes del raigañu de la planta. Sicasí, el so usu principal en Āyurveda ye similar al del ginseng na medicina china tradicional: funciona como adaptógeno. Por esta razón, n'Occidente dáse-y el nomatu de **ginseng indiu**.

## Taxonomía
*Withania somnifera* describióse por (Linneo) Dunal y espublizóse en *[[Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis]] 13(1): 453*, nel añu 1852.

;Nome común:

;Sinonimia:
**Withania sicula* Lojac.
**Hypnoticum somniferum* Rodati ex Boiss. 
**Physalis alpini* J.Jacq. 
**Physalis flexuosa* L. 
**Physalis scariosa* Webb & Berthel. 
**Physalis somnifera* L.
**Physalis sugunda* Buch.-Ham. ex Wall. 
**Physaloides somnifera* Moench basónimu
**Withania kansuensis* Kuang & A.M.Lu 
**Withania microphysalis* Suess.

## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# Flora of China Editorial Committee. 1994. Fl. China 17: 1–378. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.

## Enllaces esternos

*''Withania somnifera'' Photos (Google Images)
*Monograph By Dr Ajay Padmawar
Wrightia

***Wrightia*** ye un xéneru de 23 especies d'arbustos y árboles plantes de flores de la familia Apocynaceae, nativos d'África, Asia y Australia.
*Wrightia antidysenterica* dacuando ye tratada nel xéneru Holarrhena, como *[[Holarrhena pubescens]]*. Foi largamente conocida na India la tradición ayurvédica, y llámase "kuţfolia" en sánscritu.

## Sinonimia
**Balfouria* R.Br. (1810).
**Piaggiaea* Chiov. (1932).
**Scleranthera* Pichon (1951).
**Walidda* (A.DC.) Pichon (1951).

## Descripción
Son arbustos o pequeños árboles con cañes delgaes. Fueyes opuestes. Inflorescencia terminal o corimbos axilares de visos. Mota con 5 lóbulos, lóbulos romos, xeneralmente coles escales o les glándules internes. Corola hipocrateriforme. Los folículos llibres o connaos, delgaos, cilíndricos con granes estruyíes lliniales; comes caducifolios.

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Robert Brown y espublizóse en *[[Memoirs of the Wernerian Natural History Society]]* 1: 73. 1811. La especie tipu ye:

## Especies
**[[Wrightia antidysenterica]]*
**[[Wrightia arborea]]*
**[[Wrightia coccinea]]*
**[[Wrightia laevis]]*
**[[Wrightia pubescens]]*
**[[Wrightia relixosa]]*
**[[Wrightia sikkimensis]]*
**[[Wrightia tinctoria]]*

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les apocynacees

## Referencies

## Enllaces esternos
Wrightia antidysenterica

***Wrightia antidysenterica*** ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia Apocynaceae.

## Distribución y hábitat
Ye nativa de les rexones tropicales d'Asia, cuantimás de les zones montiegu y secu d'India, Myanmar, Tailandia, Vietnam y Malasia.

## Descripción
Ye un arbustu qu'algama los 15 metros d'altor. Tien la corteza gris y esponxosa con gran cantidá de latex. Les fueyes son de 8–12&nbsp;cm de llargor y 4–6&nbsp;cm d'anchu, son opuestes, ovales-llanceolaes y acuminaes con una gran cantidá de venillas na so viesu. Les flores son de color blancu y atópense arrexuntaes en visos terminales o axilares, tienen cinco pétalos y cinco sépalos. Son bien arumoses. Los frutos son folículos dobles, llongures y estrechos que tienen 40–50&nbsp;cm de llargor y solo 1.5&nbsp;cm d'anchu. Les granes son planes con pelillos sedosos.
## Propiedaes
* Utilizar contra la foria y disentería amebiana.
* Ye antihelmíntico n'especial contra los oxiuros.
* Emplegáu contra les infeiciones vaxinales por tricomones.
## Taxonomía
*Wrightia antidysenterica* describióse por (L.) R.Br. y espublizóse en *[[Memoirs of the Wernerian Natural History Society]]* 1: 73. 1810[1811].
;Sinónimos:
* *[[Nerium antidysentericum]]* L., Sp. Pl.: 209 (1753).
* *[[Echites antidysentericus]]* (L.) Roxb. ex Fleming, Asiat. Res. 11: 166 (1810).
* *[[Holarrhena antidysenterica]]* (L.) Wall., Numer. List: 1672 (1829).
* *[[Walidda antidysenterica]]* (L.) Pichon, Mém. Mus. Natl. Hist. Nat., B, Bot. 1: 74 (1951).
* *[[Nerium zeylanicumv]]* L., Cent. Pl. II: 12 (1756).
* *[[Nerium divaricatum]]* Lour., Fl. Cochinch.: 142 (1790), nom. illeg.
* *[[Wrightia zeylanica]]* (L.) R.Br., Asclepiadeae: 59 (1810).
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les apocynacees
## Referencies

## Enllaces esternos

## Bibliografía
* Govaerts, R. (2003). World Checklist of Selected Plant Families Database in ACCESS: 1-216203. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.
* On the Asclepiadeae. A Natural Order of Plants Separated from the Apocineae of Jussieu. London 63. 1810 (Mem. Wern. Nat. Hist. Soc. 1:74. 1811)
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [Data from 07-Oct-06]. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?451290
Yucca schidigera

***Yucca schidigera*** Roezl ex Ortgies ("yuca de Mojave") ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia Asparagaceae.

## Distribución
Ye nativa del Desiertu de Mojave y del Desiertu de Sonora al sureste de California, Baxa California, sur de Nevada y oeste d'Arizona.

## Hábitat
Crez nos desiertos predresos y de creosota ente 300-1200 m d'altitú, raramente sobre los 2500 msnm . Precisen enforma sol y escelente drenaxe. Ta rellacionáu con (*Yucca baccata* Torr.), que se distribúi nes mesmes árees.

## Descripción
La yuca de Mojave ye un pequeñu árbol qu'algama los 5 m d'altor con una trupa corona de fueyes dispuestes como en bayoneta a la fin del tueru basal. La corteza ye de color gris-marrón y ta cubiertu poles fueyes muertes cerca de la copa. Les fueyes son de 3-15 dm de llargor y 4-11 cm d'anchu na base, cóncavu-convexes, grueses, bien ríxides y de color mariellu-verdosu a azul verdoso. 

Les flores son de color blancu y delles vegaes con tintes púrpures, acampanaes y de 3-5 cm de llargor que se producen en compactos grupos de 6-12 dm d'altor a la fin del tarmu. El frutu ye una cápsula carnosa y verde que al maurecer, a finales del branu, tórnase coriácea y marrón escuro. Los frutos miden de 5 a 11,5 cm de llargor y de 3 a 4 cm d'anchu.

## Usos
Les fibres de les fueyes yeren usaes polos nativos americanos pa faer cuerdes, sandalies y ropa. Les flores y frutos pueden ser comíes y les granes de color negru yeren convertíes en farina. Los raigaños yeren usaes pa fabricar xabón. Anguaño estractos d'esta planta usar en alimentación animal y en productos de herboristería. 

## Taxonomía
*Yucca schidigera* foi descritu por Roezl ex Ortgies y espublizóse en *[[Gartenflora]]* 20: 110. 1871. 
;Etimoloxía:
***Yucca***: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo y que deriva por error de la pallabra taína: *yuca* (escrita con una sola "c").

***schidigera***: epítetu 
;Sinonimia:
* *Sarcoyucca mohavensis* (Sarg.) Linding. 
* *Yucca californica* Nutt. ex Baker
* *Yucca mohavensis* Sarg. 

## Ver tamién
* Historia de la botánica
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Descripción de les asparagacees

## Referencies

## Bibliografía

* Fritz Hochstätter (ed.): * Yucca (Agavaceae). Band 1 Dehiscent-fruited species in the Southwest and Midwest of the USA, Canada and Baxa California *, Selbst Verlag, 2000. ISBN 3-00-005946-6
* Fritz Hochstätter (ed.): * Yucca (Agavaceae). Band 2 Indehiscent-fruited species in the Southwest, Midwest and East of the USA*, Selbst Verlag. 2002. ISBN 3-00-009008-8
* Fritz Hochstätter (ed.): * Yucca (Agavaceae). Band 3 Mexico *, Selbst Verlag, 2004. ISBN 3-00-013124-8
*
*
## Enllaces esternos

* Páxina sobre les aplicaciones de la yucca schidigera 

* Flora de Norteamérica: ''Yucca schidigera''
* Jepson Flora Project: ''Yucca schidigera''
* Desert USA entry for Mojave Yucca
* Semeya de flores de Y. schidigera × Keir Morse 
* Mojave yucca, with several pics of plant and fruit
* Info adicional en Mojave Yucca
Zanthoxylum coco

***Zanthoxylum coco*** ye un árbol siempreverde de la familia Rutaceae, natural d'Arxentina y de Bolivia onde crez en montes mayormente colinosos, espiníferos. El so hábitat natural son les sierres pampeanas y les sierres subandinas, ye orófila, hasta 1300 msnm, escepcionalmente más arriba. 

## Descripción
Usualmente topar tantu en grupos aisllaos o solo, nunca en continuos montiegos. Ye un árbolito medianu, ente 5-11m d'altor; copa globosa, fuste rectu d'hasta 8 dm de diámetru. Xamasca abondosa, siempreverde; cañes trabancoses, castañu abuxaes, con aguiyones cónicos partíos irregularmente; fueyes imparipinnaes, presentando aguiyones apariaos presumiblemente en llugar de los foliolos, y son bien notables. Xeneralmente corteza pardu amarellentáu o buxu, con aguiyones.

Fueyes con márxenes serruchaes y venación pinnada. Peciolu y raquis de 1-6 dm de llargu, aguiyones dorsales rectos, dacuando ausentes. 7-13 pares de foliolus llanceolaos, de 4-8 x 1-2 cm

Especímenes monoicos o dioicos. Flores imperfectes, blancu verdoses, pequeñes, de 5 mm de diámetru; 5-sépalos, 5-pétalos, n'arreglu d'inflorescencia panicular de 10-25 cm de llargu; 5-estames na flor estaminada, ovariu súperu na pistilada. 

Frutu folículo, esféricu, de 5 mm de diámetru, rugosos, dehiscente, moraos al maduror, en recímanos pendulares; conteniendo una grana corita, brillante, de testura aceitosa.
Tola planta exhala un característicu golor fededor; d'ellí unu de los sos nomes comunes.

Algama llueu'l so porte arboreu, pero non llonxevu. Floria p'agostu a mayu; y fructifica d'ochobre a marzu.

## Bioquímica
Anque pocu usada na farmacopea xeneral botánica, los texíos de *Fagara coco* son bien ricos en alcaloides. Fagarina, N-metil-iso-coridina, esquiminianina, a-fagarina, fagarina-2, magnoflorina, nitidina, queleritrina, berberina, palmatina, candicina fueron aisllaes de la xamasca y de la madera.
## Taxonomía
*Zanthoxylum coco* describióse por Philip Miller y espublizóse en *[[Botanical Miscellany]] 3: 168*, nel añu 1833.
;Sinonimia:
* *Fagara coco* (Gillies ex Hook. & Arn.) Engl.
* *Zanthoxylum sorbifolium* 
* *Zanthoxylum stipitatum*

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Nome común
Coco, cochucho, *sabugu goliosu*, sabugu fededor, c'co, curá turá

## Referencies

## Bibliografía
* Hieronymus, G. 1882. Plantae Diaphoricae Florae Argentinae - Bs. A.s, Ed. Kraft, 53 - 404 pp.
* Domínguez, J. A. 1928. Contribuciones a la Materia Médico Arxentina, Bs. As., Ed. Peuser, 95 - 433 pp.
* Stucker, G.V. 1930. Contribución al estudiu de *Fagara coco*, Congresu Internacional de Bioloxía, Montevideo, Oct. 1930.
* Fernández Rua, R. 1933. L'alcaloide de la corteza de *Fagara coco*: la fagaridina, Córdoba, foliolu - 12 pp. y tables.
* Boelcke, O. 1989. Plantes vasculares de l'Arxentina - Bs.As., Ed. H. Sur, 2ª reimpresión, 171 - 369 pp.
## Enllaces esternos

* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?16517 (27 dic 2007)
Zanthoxylum dipetalum

***Zanthoxylum dipetalum***, ye una rara especie d'arbustu perteneciente a la familia de les rutácees. Ye nativa de Ḥawai, onde s'atopa nos montes de 3 o 4 de les islles.

## Descripción
Nel raigañu de *Z. dipetalum* atopáronse dellos compuestos químicos, incluyíu canthin-6-one, chelerythrina, nitidina, tembetarina, avicennol, xanthoxyletin, lupeol, hesperidin, sitosterol, y magnoflorina.

## Distribución y hábitat
Tien dos variedaes.
**Z. d.* var. *dipetalum* ta presente en Kauai, nos montes d'Oahu, nes Islles Ḥawai en Hawaii Volcanoes National Park, y posiblemente en Molokai.
**Z. d.* var. *tomentosum* conócense unos 30 individuos nel volcán Hualalai en Ḥawai. Esta variedá ta considerada en peligru d'estinción nos Estaos Xuníos.

## Taxonomía
*Zanthoxylum dipetalum* describióse por Horace Mann y espublizóse en *[[Proceedings of the Boston Society of Natural History]] 10: 319*, nel añu 1866.
;Sinonimia:
**Connarus kavaiensis* H.Mann 
**Fagara dipetala* (H.Mann) Engl. 
**Fagara dipetala var. hillebrandii* Sherff 
**Fagara dipetala var. mannii* Sherff

## Referencies

## Bibliografía
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.

## Enllaces esternos

*USDA Plants Profile
*
Zanthoxylum gilletii

***Zanthoxylum gilletii***, ye una especie del África Oriental, d'árbol del xéneru *[[Zanthoxylum]]*. Los frutos utilizar pa producir la especie uzazi

## Descripción
Ye un árbol semi-perennifoliu qu'algama unb tamañu de 10-35 m d'altor; con tueru rectu, ensin cañes en dellos metros, de 10-30-150 cm de diámetru na base, con escayos corchosas rectes de 1-3 cm de llargu (tamién nes cañes); los tarmos espinosos especialmente cuando ye nuevu; corona abierta paecíu a un *[[Entandrophragma]]*.

## Ecoloxía
Alcuéntrase nel monte húmedu, (de fueya perenne) de los montes tropicales, fluviales y montes de galería; nel monte con *[[Terminalia]]*; nes tierres altes de la selva tropical con *[[Albizia]], [[Macaranga]], [[Croton]], [[Ocotea]]¡¡; na rexeneración de los montes, nes vieyes tierres de cultivu, cerca de los plantíos forestales; na sabana arbolada.

== Propiedaes ==
L'alcaloide [[nitidina]] pue ser aislláu de la planta.

La amida [[N-(4-hydroxyphenethyl)octacosanamida]], [[N-(4-hydroxyphenethyl)hexacosanamida]], [[N-(4-hydroxyphenethyl)decanamida]], [[N-vanilloyltyramina]] y N-[O-docosanoylvanilloyl]tyramina pue ser aislláu de la corteza del tarmu. El lignano [[sesamina]], el N-isobutylamida γ-[[sanshool]], la acridona tamién puede ser estrayida de la corteza [[1-hydroxy-3-methoxy-N-methylacridone]], [[arborinine]], [[xanthoxoline]] and [[1-hydroxy-3-methoxyacridone]] acridona tamién ser estrayíu de la corteza según los alcaloides [[oblongina]], [[tembetarina]] y [[magnoflorina]] y el flavonoide [[hesperidin]].

== Taxonomía ==
*Zanthoxylum gilletii* describióse por ([[Émile Auguste Joseph De Wildeman|De Wild.]]) [[P.G.Waterman]] y espublizóse en *Taxon* 24: 363. 1975.
;Sinonimia:
* *Fagara amaniensis* Engl.
* *Fagara discolor* Engl.
* *Fagara gilletii* De Wild.
* *Fagara inaequalis* Engl.
* *Fagara iturensis* Engl.
* *Fagara kivuensis* Lebrun ex Gilbert
* *Fagara macrophylla* (Oliv.) Engl.
* *Fagara melanorhachis* Hoyle
* *Fagara obliquefoliolata* Engl.
* *Fagara rigidifolia* Engl.
* *Fagara tessmannii* Engl.
* *Zanthoxylum melanorhachis* (Hoyle) Little
* *Zanthoxylum tessmannii'' (Engl.) Ayafor

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les rutácees

## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.

## Enllaces esternos

* 
* http://www.worldagroforestrycentre.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=17988
Yucca glauca

***Yucca glauca*** ye una especie de planta perenne, afecha a condiciones xéricas de crecedera (secu).
## Descripción
*Yucca glauca* forma colonies de rosetes. Les fueyes son llargues y estreches, d'hasta 60 cm de llargu, raramente más de 12 mm de diámetru. La inflorescencia ye d'hasta 100 cm d'altor, dacuando non ramificada. Les flores son colgantes (cayíes, colgando escontra baxo), de color blancu a verde bien pálidu. El frutu ye una cápsula seca con granes de color negru brillante.

## Distribución
*Yucca glauca* ye nativa de centru d'América del Norte: onde s'atopa nes praderíes canadienses d'Alberta y Saskatchewan, en Canadá; al sur al traviés del Great Plains hasta Texas y Nuevu Méxicu n'Estaos Xuníos.

## Polinizadores
La "formiga del miel" (*[[Myrmecocystus mexicanus]]*), ente otres especies, reparóse que recueye'l néctar de la *Y. glauca*.

## Usos
*Yucca glauca* yera una planta de la medicina tradicional nativa americana, utilizada polos Pies negros, Cheyennes, Lakota, y otres tribus.

Ente los Zuñi, les vaines fiérvense y utilícense pa l'alimentación. Les fueyes convertir en pinceles y son utilizaos pa la decoración de la cerámica, mázcares ceremoniales, altares y otros oxetos. Les fueyes tamién se remoyar n'agua p'allandiales y faer cuerdes anoyar xuntes. Les fueyes seques estrémense, trenzaes y son convertíes n'almadines de la cabeza pa portar vasíes con agua. Les fueyes tamién s'utilicen pa la fabricación d'esteres, coxinos y otros artículos. Los raigaños son pulgaes cutiéndoles, convertíes n'espluma y utilízase pa la llavadura de la cabeza, prendes de llana y cobertores.
 
## Taxonomía
*Yucca glauca* describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en *[[Catalogue of New and Interesting Plants Collected in Upper Luisiana]]* non. 89. 1813.
 
;Etimoloxía:
***Yucca***: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo y que deriva por error de la pallabra taína: *yuca* (escrita con una sola "c").

***glauca***: epítetu llatín que significa "de color verde azuláu"
;Sinonimia:
* *Yucca angustifolia* Pursh.
**Yucca glauca* var. *gurneyi* McKelvey
**Yucca glauca* subsp. *stricta* (Sims) Hochstätter
**Yucca stenophylla* Steud.
**Yucca stricta* Sims

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica 

## Referencies
 
## Enllaces esternos

*USDA PLANTS: Profile for ''Yucca glauca'' (soapweed yucca)
*University of Michigan at Dearborn: Native American Ethnobotany - Yucca glauca