open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Folgueiras (Piantón)

**Folgueiras** ye un llugar de la parroquia de Piantón, nel conceyu asturianu d'A Veiga. Ta asitiáu a 342 metros d'altitú ente los regatos Lormes y Montouto, dambos afluentes del ríu Suarón. Tien una población de . 

Ta 7 quilómetros d'A Veiga, la carretera AS-11 altraviesa'l pueblu. Carauterízase polos fuertes vientos que lu azoten demientres l'iviernu.

## Galería de semeyes


Imaxe:Fuente de folgueiras.jpg|Fonte de Folgueiras
Imaxe:Arroyo montouto.jpg|Arroyo Montouto
Imaxe: Vista de folgueiras.jpg|Vista de Folgueiras



## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Avilés (dixebra)

El términu **Avilés** pue referise a:

*Avilés, conceyu y ciudá Asturiana.
*Avilés, una parroquia del conceyu asturianu anterior.
*Avilés, una pedanía de Lorca, na provincia española de Murcia. Na mesma provincia esiste la llocalidá d'Avileses, na pedanía de Jerónimo y Avileses.
*L'axetivu *avilés* aplícase tamién, en castellán, a lo perteneciente o rellacionao cola ciudá d'Ávila o cola so provincia, anque ye más emplegáu'l sinónimu *abulense*.

## Referencies
Divinidaes griegues primordiales

Los **dioses primordiales de la mitoloxía griega**, nomaos tamién **Protogonos** (del griegu nacíos primeros o primordial)) yeren les deidaes que xurdieron nel intre de la creación y les sos formes costitúin la cadarma básico del Universu. El primeru xurdió de la Nada o del Caos y los otros nacieron d'él.

Esisten al rodiu d'estes divinidaes delles teogoníes estremaes, malque dalgunes presentaben personaxes comunes, ye enforma abegosu facer un repartu únicu d'estos dioses primeros pa los antiguos griegos, yá qu'amás tamién varia la función de caúna d'elles.

Si qu'asina, davezu emplégase la teogonía **[[Hesiodu]]** pa entamar el repartu de deidaes que xurdieron de la Nada en primer llugar. Anque tamién rescampla Homeru que na so obra facía amiyar tolos dioses d'Océanu y Tetis, él venceyabalos a la mar.

## Divinidaes Primordiales d'[[Hesiodu]]
Na so **Teogonía** tuviera primeru'l Caos -"valeru"", "furacu"-, vendríen dempués y socesivamentes; 
*Gaia -la Tierra-; 
*Tártaru -les coraes de la Tierra; 
*Eros -el Deseyu-; Nix -la Nueche- y 
*Érebu -la Escuridá-. 
A éstos siguieronlos 
*Uranu -el Cielu-, 
*Éter -el Cielu superior- y;
*Hemera -el Día-.

## Referencies

## Enllaces esternos
Virxe de Cuadonga

La **Virxe de Cuadonga**, conocida popularmente como *la Santina*, ye una semeya de la Virxe María que s'alcuentra nuna cueva en Cuadonga, conceyu de Cangues d'Onís, Asturies.

Ye una talla policromada cubierta de ropaxe y mantu, anque foi concebida p'amosase ensin el ropaxe y el mantu ta pintáu sobre la madera nun color azul verdosu orniáu con flores colloraes. La capa ye de color colloráu colos bordes doraos, asina como'l cinturón y los baxos del faldón tallaos na escultura. La Virxe suxeta al Neñu Xesús en so manu esquierda y na drecha suxeta una flor y sobre la so tiesta figura una corona dorada con perlles nes sos aristes y brillantes incrustaos. Del arcu que describe la parte cimera de la corona escolinga un aigla arodiada d'un circulu de brillantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Aragonés

**Luis Aragonés**  foi un futbolista y entrenador español. En 1958 ficha pol Real Madrid magar que nun debuta hasta'l 11 d'avientu de 1960 como xugador del Real Uviéu. Un añu dempués marcha pal Betis, hasta qu'en 1964 aporta al Atlético de Madrid, club col qu'algamaría los sos mayores ésitos. Ente ellos solliñar la final de la Copa d'Europa de 1974, onde marcó un gol , y numberosos campeonatos de lliga y de copa. Tien el pichichi de la temporada 1968-1969.

Foi ún de los máximos goliadores españoles y ún de los meyores llanzadores de faltes.

Cola Seleición Española xugó 11 partíos.

En 1974 entama la so carrera como entrenador algamando 1 intercontinental, 1 lliga, 4 copes del rei y 1 supercopa d'España.

## Clubes como xugador
* Real Uviéu: 1960-1961
* Real Betis: 1961-1964
* Atlético de Madrid: 1964-1974

## Clubes como entrenador
* Atlético de Madrid: 1974-1980
* Real Betis: 1981-1982
* Altético de Madrid: 1982-1987
* FC Barcelona: 1987-1988
* Espanyol: 1990-1991
* Atlético de Madrid: 1991-1993
* FC Sevilla: 1993-1995
* Valencia CF : 1995-1997
* Real Betis: 1997-1998
* Real Uviéu: 1999-2000
* RCD Mallorca: 2000-2001
* Atlético de Madrid: 2001-2003
* RCD Mallorca: 2003-2004
* Seleición Española: 2004-

## Títulos como xugador
* 3 Lligues españoles (Atlético de Madrid, 1966, 1970 y 1973)
* 2 Copes d'España (Atlético de Madrid, 1965 y 1972)
* 1 Pichichi (1968-1969)

## Títulos como entrenador
* 1 Lliga española (Atético de Madrid, 1977)
* 4 Copes del Rei (3 col Atlético de Madrid, 1976, 1985 y 1992; y 1 col FC Barcelona, 1988
* 1 Supercopa d'España (Atlético de Madrid, 1985)
* 1 Copa Intercontinental (Atlético de Madrid, 1974)

## Referencies

## Enllaces esternos
Harmonía (dixebra)

col nome d**'Harmonía** podemos referinos a:

**[[Música]]*: **[[Harmonía]]** ye tolo que ta rellacionáu colos soníos simultanios (acordes).
**[[Astronomía]]*: **[[40 Harmonia]]** ye un asteroide.
**[[Historia]]*: 
****[[Harmonia]]** foi la ñeta de Demarata y Andranodoros de Siracusa.
**[[Fonética]]*: **[[harmonía vocálica]]** ye un fenomenu fonéticu qu'afeuta a les vocales d'una mesma pallabra que les fai d'una mesma cualidá.
**Mitoloxía*: Harmonia, personaxe mitolóxicu.
*Ideal d'orde encarnáu pol cosmos griegu

## Referencies

## Enllaces esternos
Harmonía

En música, l**'harmonía** ye tolo que ta rellacionáu colos soníos simultanios (acordes). Pue entendese com l'aspeutu "vertical" de la música, demientres que la melodía sería l'aspeutu "horizontal".

## Enllaces esternos
Avilés (parroquia)

La **parroquia d'Avilés** ye una parroquia que pertenez al conceyu asturianu del mesmu nome. Tien una superficie de  y una población de , toos na villa d'Avilés. La so densidá de población, 7268,58 hab/km², ye una de les mayores de toa Asturies. 

## Llugares
Darréu s'amuesa la llista completa de llugares de la parroquia:

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'alcaldes d'Avilés

El cargu d**'alcalde d'Avilés** ye'l cargu que tien el máximu mandatariu del ayuntamientu nel conceyu asturianu d'Avilés.

## Llista d'alcaldes

#Todas las longitudes se miden en píxeles
ImageSize = width:1600 height:550 #Tamaño de la imagen: ancho, alto 
PlotArea = width:50 height:500 left:50 bottom:10 #Tamaño de la gráfica en sí dentro de la imagen: ancho, alto, margen izquierdo, margen derecho
DateFormat = yyyy #Formato de fechas= y-cifra de año, m-cifra de mes, d-cifra de día.
Period = from:1979 till:2019 #Período de tiempo representado: desde, hasta
TimeAxis = orientation:vertical #Orientación del eje de tiempos: horizontal o vertical
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1979 #Escala

# No se da cuenta de cuándo chocan dos frases, así que hay
# que moverlas a mano cola variable $dx

Define $dx = 35 # shift text to right side of bar

PlotData=
#barra, color, ancho, ?, alineamiento, tamaño de fuente (XS,S,M,L,XL)
 bar:Líderes color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:M
 
 #desde hasta color desplazamiento($dx, píxeles) testu y enlace
 from:1979 till:1988 shift:($dx,0) text:Manuel Ponga Santamarta, PSOE (1979)
 from:1988 till:1995 shift:($dx,0) text:Santiago Jesús Rodríguez Vega, PSOE (1988)
 from:1995 till:1999 color:blue shift:($dx,0) text:Agustín González Sánchez, PP (1995)
 from:1999 till:2007 shift:($dx,0) text:Santiago Jesús Rodríguez Vega, PSOE (1999)
 from:2007 till:2015 shift:($dx,0) text:Pilar Varela Díaz, PSOE (2007)
 from:2015 till:2019 shift:($dx,0) text:Mariví Monteserín, PSOE (2015)



## Referencies

## Enllaces esternos
Santiago Rodríguez Vega

**Santiago Jesús Rodríguez Vega** nacíu nel conceyu asturianu d'Avilés en 1957 foi l'Alcalde d'Avilés nos periodos 1988-1995 y 1999-2007.

## Biografía

Nació na parroquia de Valliniello d'Avilés en 1957. Llicenciáu en Ciencies Económiques y Empresariales pola Universidá d'Uviéu, entamó la so vida llaboral como emplegáu de la Caxa d'Aforros d'Asturies (CAXASTUR) en 1982. 

Nel añu 1983 y hasta l'añu 1988 formó parte del Gobiernu Socialista na Casa Conceyu avilesina como Conceyal de facienda pa darréu, ente 1988 y 1995, pasar a dirixilu yá como Alcalde, cargu pal que foi otra vuelta elixíu en xunu de 1999 y que desempeñó hasta 2007, añu nel que nun se presentó a la reeleición. Demientres los años 1988-1995 formó parte de la Comisión Executiva de la FEMP.

## Ver tamién
*Llista d'Alcaldes d'Avilés

## Referencies

## Enllaces esternos
Agustín González Sánchez

**Agustín González Sánchez**  foi un políticu asturianu.

## Biografía
Aportó a alcalde d'Avilés depués de que'l Partíu Popular venciese por primer vez na ciudá nes eleiciones a conceyu celebraes en 1995. 

El so gobiernu en minoría enfrentóse a numberosos pilancos como la falta de presupuestos demientres cuatro años y la crisis del Partíu Popular n'Asturies que-y torgó l'apoyu que-y brindó'l gobiernu de Sergio Marqués. 

Demientres el so mandatu, llogró la rehabilitación del estadiu Román Suárez Puerta, la reurbanización de los barrios de La Carriona y Versalles o la construcción d'un centru comercial n'El Vallín, amás d'entamar les obres d'urbanización del Parque Empresarial Principáu d'Asturies, ente otros llogros. 

El deterioru del so grupu municipal, la crisis rexonal y la perda del mercáu selmanal de ganaos provocaron que perdiere les eleiciones a conceyu de 1999. Dempués de cuatro años na oposición, abandonó la política activa y retiróse a la so casa de La Vega'l Ciigu, en conceyu Ḷḷena.

Morrió'l 9 de xunu de 2014 a los 69 años d'edá.

## Ver tamién
*Llista d'alcaldes d'Avilés

## Referencies

## Enllaces esternos
Partido Popular

El **Partido Popular** o **PP** (**Partíu Popular** n'asturianu) ye un partíu políticu d'España, anteriormente conocíu como **Alianza Popular**, al que se unieron pa la formación del partíu el Partido Demócrata Popular y Partido Liberal Español en 1989.

Alianza Popular (AP) yera una federación de pequeños partíos conservadores fundada'l 9 d'ochobre de 1976, lideraos na mayor parte por ex-ministros franquistes: *Reforma Democrática* (Manuel Fraga Iribarne), *Aición Regional* (Laureano Lopez Rodó), *Aición Democrática Española* (Federico Silva Muñoz), *Democracia Social* (Licinio de la Fuente y de la Fuente), *Unión del Pueblo Español* (Cruz Martínez Esteruelas), *Unión Social Popular* (Enrique Thomas de Carranza), *Unión Nacional Española* (Gonzalo Fernández de la Mora) y otros. 

Nes primeres eleiciones de la Transición democrática, en 1977, AP algamó unos resultaos eleutorales discretos col 8,2% de los votos y 16 escaños.

El so primer secretariu xeneral y llueu presidente en 1979 foi Manuel Fraga, ex-ministru d'Información y Turismu del gobiernu de Franco. Jorge Verstrynge Rojas fue secretariu xeneral dende avientu d'esi añu hasta 1986, que lo sería Alberto Ruiz Gallardón. 

En 2019 el PP ye'l primer partíu de la oposición nel Senáu y nel Congresu de los Diputaos.

El 14 de xunetu de 2019 Teodoro García Egea rexistró la marca España Suma pa dir en coalición con Ciudadanos

## Políticos actuales del Partido Popular (2010)
*Mariano Rajoy Brey (Presidente Nacional)
*María Dolores de Cospedal (Secretariu Xeneral)
*Manuel Fraga (Presidente Fundador)
*José María Aznar (Presidente d'Honor)

Tamién tan nel PP Eduardo Zaplana, Esperanza Aguirre (ex-presidenta de la Comunidá de Madrid), Francesc Camps (presidente de la Comunidá Valenciana), Jaume Matas, Alberto Ruiz Gallardón (ex-alcalde de Madrid y ex-ministru de Xusticia), Javier Arenas Bocanegra y otros políticos como Rodrigo Rato y Jaime Mayor Oreja.

## Ver tamién
* Nueves Xeneraciones del Partíu Popular
* Partíos políticos n'España
* Alianza Popular

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Ponga Santamarta

**Manuel Ponga Santamarta**  foi'l primer alcalde democráticu d'Avilés tres la transición.

## Biografía
Nació en Xixón nuna data cargada d'historia: el 19 de xunetu de 1936. Les sos inquietúes llevaronlu a integrase en movimientos de mena, primeramente cristiana, pa pasar depués a l'aición sindical, y terminar afiliándose al Partíu Socialista nel añu 1976.

Ye entós cuando los sos compañeros de partíu proponen-y como cabezaleru pa l'alcaldía d'Avilés nes primeres eleiciones democrátiques. La llista más votada foi la d'UCD con Ricardo Fernández (alcalde fasta'l momentu), como cabezaleru. Tres un pautu posteleutoral col Partíu Comunista, Manuel Ponga ye nomáu alcalde, cargu que desempeñaría demientres nueve años (1979-1988).

De 1988 a 1996, foi delegáu del gobiernu español n'Asturies. Dende 1999 a 2007 presidió l'Autoridá Portuaria d'Avilés, cargu del que presentó la so dimisión el 5 de setiembre de 2007.

## Ver tamién
*Llista d'alcaldes d'Avilés

## Referencies

## Enllaces esternos
Málaga

**Málaga** ye una ciudá española, capital de la provincia homónima, allugada na comunidá autónoma d'Andalucía al sur d'España. Colos sos 560.631 habitantes en 2006 la ciudad de Málaga ye la sesta por población de toa España y la segunda d'Andalucía tres Sevilla. Ta situada nel estremu oeste del mar Mediterraneu, a poco más de 100 km del Estrechu de Xibraltar. Demográficamente ye la estaya urbana más densamente poblao (arriendes de ser la capital) del conxuntu de llocalidaes que s'alluguen a lo llargo de 180 km de la costa mediterránea, conocida como la **Costa del Sol**. Málaga ye candidata a «Capital Europea de la Cultura» en 2016.
La ciudá de Málaga alcuéntrase arrodiada de sistemes montañosos (Montes de Málaga). Dos ríos, el Guadalmedina y el Guadalhorce, pasen pela ciudá desembocando nel Mediterraneu.

## Llista d'alcaldes

### <center>Alcaldes de Málaga</center>


image:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 13-13-30.jpg|Casa de nacencia de Pablo Picasso


## Clima
El clima de Málaga ye mediterraneu sotropical húmedu. La temperatura media añal ye de 18&nbsp;°C, siendo la so máxima media de 25.4&nbsp;°C n'agostu y la mínima media de 11.9&nbsp;°C en xineru. Les xelaes son inesistentes, magar qu'estes tienen daose hasta los años sesenta y setenta del pasáu sieglu XX, y los branos son calurosos, normalmente mugorosos sacante cuando sopla el vientu *terral*, vientu escu del interior, que dispara les temperatures. Nestes situaciones Málaga tien algamao los 44&nbsp;°C (1978 y 1994).

La humedá media ye de 66 %, con 43 díes de lluvia al añu, concentraos nos meses más fríos, tanto ye asina qu'ente los meses de payares y xineru cai el 50% de la precipitación media añal, que ye de 524 mm.
Al añu hai 2.815 h de sol.

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Murcia

**Murcia** ye un conceyu y la capital de la Rexón de Murcia (España). Ta allugada nel sureste de la Península Ibérica y atravesada pol ríu Segura. Con 436.870 habitantes (INE 2009), Murcia ocupa el 7ᵘ puestu na llista de conceyos d'España por población.

## Galería d'imáxenes

image:Murcia University.jpg|Campus de la Merced
image:Murcia CathedralSquare1.jpg|Plaza Cardenal Belluga
image:Murcia Cathedral.jpg|Catedral de Santa María


## Museos
Murcia cunta con una gran bayura de museos, munchos d'ellos recién restauraos como'l Muséu Salzillo o el Muséu de Belles Artes de Murcia. Solliñar el Muséu de Santa Clara inauguráu en 2005.

Los diferentes museos de la ciudá de Murcia son:

## Alministración

## Referencies

## Enllaces esternos
Cayetano Álvarez Bardón

**Cayetano Álvarez Bardón** , más conocíu como **Caitano**,  foi un militar y escritor llionés.

Militar de profesión, sábese que participó na Guerra d'África y qu'ellí algamó'l grau de capitán. Más tarde viviría n'Uviéu, onde exerció como auxiliar de mayoría nel gobiernu militar y de Delegáu Gubernativu en Llanera y La Ribera. Casáu con Juana García de Casielles López.

Anque descendía d'una familia procedente d'Oumaña y asentada en La Cepeda, Caitano nunca residió nesta comarca. Únicamente permanecería de manera temporal en dellos momentos de la so infancia. La so casa familiar de Quintana, tovía en pie, porta una placa conmemorativa colocada'l 7 d'agostu de 1999. 

## Obra

Cayetano Álvarez Bardón foi un estudiosu del asturllionés, procedente elli mesmu de la Provincia de Lleón. La so obra más conocida ye *[[Cuentos en dialecto leonés]]*. Publicada en 1907, ta considerada l'entamu del reconocimientu per parte de la sociedá llionesa de la so llingua propia, siendo un llibru mui exitosu que se reeditó en 1920, 1971 y 1987.

El so llabor foi consideráu capital pa los estudios sobre'l l'idioma asturianu llevaos a cabu por Ramón Menéndez Pidal, ya que daba muestres de las formes dialeutales propies de La Cepeda. Inclusive güei ye tomáu como fonte de referencia en datos llingüísticos, como la propia recuperación del nome autóctonu de la rexón, qu'apaez nos sos testos na forma semicastellanizada como «Lion». Fixo bien d'escritos pa la creación d'una *Historia de la Provincia de León* que, llamentablemente, foron destruyíos.

Güei la so dedicación a la cultura llionesa ta honrada na ciudá de Lleón, con una cai de la capital que lleva'l so nome nel barriu d'El Ejido dende l'añu 2000.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Alberto Flecha llee un testu n'asturllionés n'homenaxe a Caitano Bardón.
Soto

El topónimu *Soto* ta abondo estendíu n'Asturies, amás **Soto** ye ún de los nomes polos que se conocen les viesques de ribera o viesca galería. Poro, **Soto** pue facer referencia a:

## N'Asturies
*Soto, una parroquia del conceyu d'Ayer.
*Soto, un llugar de la parroquia del mesmu nome, n'Ayer. 
*Soto, un llugar de la parroquia de Llorío, nel conceyu de Llaviana.
*Soto, parroquia del conceyu asturianu de Sobrescobiu.
*Soto Ribera, una parroquia del conceyu de La Ribera.
** Soto Ribera, un llugar de la parroquia anterior.

## Otros
*Soto del Real, pueblu de la Comunidá de Madrid.
*Soto llocalidá del conceyu cántabru de la Hermandad de Campoo de Suso.
*Soto, una llocalidá del conceyu cántabru de Villacarriedo.
*Soto de la Marina, llocalidá del conceyu cántabru de Santa Cruz de Bezana.
*El Soto, nome d'un regatu, un parque natural y un barriu en Móstoles, Madrid.
*Villa de Soto, llocalidá del Departamentu Cruz del Exe, provincia de Córdoba (Arxentina), Arxentina 
*Sōtō, una de les dos principales seutes xaponeses del budismu Zen.
*Jesús Soto, artista plásticu destacáu nel *[[op-art|Op-Art]]*.

## Ver tamién

## Enllaces esternos
Caños de San Francisco

La **fonte de los Caños de San Francisco** ta asitiada na villa asturiana d'Avilés.

Allugada al llau del Palaciu del Marqués de Ferrera y la ilesia de San Nicolás de Bari dientro del conxuntu Histórico-Artísticu tratase d'una obra civil del sieglu XVII.

El so orixe remanez de les obres de canalización de l'agua na villa d'Avilés a fines del sieglu XVI. Estes canalizaciones d'agua sostitúin a les anteriores formaes por meros cauces d'agua albentestate a mou de pequeños regatos pela ciudad que carecía de toa midida hixénica. Nun intentu d'atayar les malures provocaes por esti agua decidese facer la obra qu'encauzaría l'agua pela ciudá y la distribuyiría per un riestru de fontes. D'estes fontes iniciales, la única que perdura ye esta de los caños de San Francisco.

La fonte ta formada por un frontal del que xurden seis tiestes humanes, de cada boca sal l'agua per aciu d'un*cañu*, que dan a un pilón rectangular nos estremos y ovalada nel centru. Nel frontal, penriba de les tiestes, hai trés escudos heráldicos. A caún de los llaos dos escudos d'Avilés, enriba caún d'una tiesta, y nel centru l'escudu d'armes del Reinu de Castiella.

## Referencies

## Enllaces esternos
Capiella de los Alas

La **capiella de los Alas** ye una pequeña capiella asitiada nel conceyu asturianu d'Avilés. Ta adosada a la ilesia de los Franciscanos na plaza de Carlos Lobo. Trátase d'una pequeña capiella funeraria perteneciente a la familia de *Los Alas*, fundadores del templu. Ye una construcción del sieglu XIV y pertenez al góticu.

La entrada de la capiella ta formada por un arcu que descansa sobre capiteles con tiestes humanes. Na parte cimera, penriba de la puerta, alcuéntrase l'escudu nobiliariu.

## Planimetría
Planimetría ellaborada polos arquiteutos Cosme Cuenca y Jorge Hevia



## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de San Francisco (Avilés)

La **ilesia de San Francisco** d'Avilés ta asitiada nel cascu vieyu de la villa asturiana. Aanguaño esta Ilesia ta dedicada a San Nicolás de Bari.

## Restos arte asturiano
Na ilesia pue güeyase un cacgu d'un cancel apaecíu demientres les obres de remodelación del teyáu en 1867.

## Referencies

García de Castro Valdés, César. Arte Prerrománico en Asturias. Añu 2004. Uviéu: Ediciones nobel S.A. ISBN 84-8459-181-6
Palaciu de Maqua

El **Palaciu de Maqua** ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés.

Edificáu a lo llargo de los sieglos XIX y XX pa la familia Maqua consta de trés pisos de los que rescampla los balcones del tercer pisu.

El palaciu remocicóse en 1983 y 1997.

Declaróse Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 3 d'ochobre de 1991 

## Referencies
Palaciu de Balsera

El **Palaciu de Balsera** o **Sendón** ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés. Anguaño ye la sede del Conservatoriu Municipal de Música Julián Orbón.

Esti palaciu foi construyíu a entamos del sieglu XX, probablemente 1917, pol arquiteutu Palacios pa Victoriano Fernández Balsera, un ricu comerciante avilesín. L'edificiu *«a mediu camín ente'l modernismu y l'eclecticismu»* caracterízase por «un interesante xuegu de volúmenes ascendentes, dende'l chaflán curvu nel ángulu a la esbelta torre d'inspiración historicista».

Ta decoráu de forma profusa y l'interior conservase en perfeutu estáu.

Foi declaráu Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 3 d'ochobre de 1991. 

## Referencies
Palaciu de Campusagráu (Avilés)

El **Palaciu de Campusagráu**, ye un edificiu palaciegu d'estilu góticu tardíu asitiáu na villa asturiana d'Avilés.

Les sos dos fachaes principales foron construyíes nel sieglu XVII, la que da al actual parque del muelle si bien cuando foi construyida daba direutamente a la ría y la que da a la plaza de Campusagráu.

La parte que daba a la ría fusionóse na so creación cola muralla defensiva de la ciudá por mor de que daba direutamente a la ría, esto-y da'l carauter arquiteutónicu de defensivu. Tien trés pisos, l'inferior zarráu con unes pequeñes saeteres, la intermedia con amplies galeríes con diez arcos escarzanos apoyaos en columnes toscanes enllazaes por antepechu de piedra. El tercer pisu ye un añadíu efeutuáu nuna reforma posterior que se cree foi fecha nel sieglu XIX.

La parte que da a la plaza de Campusagráu seique foi diseñada por Francisco Menéndez Camina, arquiteutu avilesín, ente 1693 y 1696. Ye d'estilu barrocu con profusa decoración rescamplando les dos torres con una altura más que'l restu de la edificación y l'escudu d'armes de la familia sobre'l balcón central.

Del interior namás que rescampla la monumental escalera de piedra, yá que l'edificiu foi remocicáu p'agospiar viviendes nos pisos cimeros y tiendes nos baxos colo que desapaecieron tolos elementos interiores,

Anguaño agospia la Escuela Superior d'Arte, dependiente de la Conseyería d'Educación y Ciencia del Principáu d'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Archivu Históricu d'Avilés

L'archivu ocupa l'edificiu remocicáu del Palaciu de Valdecarzana n'Avilés.

Agospia numberosos documentos rellacionaos cola villa de los que rescamplen noventa y seis pergaminos antiguos que van dende l'añu 1155 nel que ta fecháu'l fueru d'Avilés y l'añu 1498 nel que ta fechada una bulda papal d'Alexandru VI.

Otros documentos que se custodien nel archivu son los llibros d'alcuerdos nel conceyu dende l'añu 1479, declaraciones de fidalguíes y estremaes Reales Provisiones dende los Reis Católicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Palaciu de Valdecarzana

El **palaciu de Valdecarzana** ye l'edificiu civil más vieyu de la villa asturiana d'Avilés.

Trátase d'un palaciu construyíu ente los sieglos XV y XVI como casa d'un ricu comerciante avilesín

L'edificiu, perteneciente al estilu góticu sufrió una restauración completa a entamos del sieglu XX pa convertilu nel archivu históricu de la ciudá.

## Referencies

*Adams Fernández, Carmen. El arte asturiano. Añu 2006. Gijón: Picu Urriellu.ISBN 84-96628-00-0
Palaciu de Llano Ponte

El **Palaciu de Llano Ponte**, ta asitiáu na villa asturiana d'Avilés.

Allugáu nuna esquina de la plaza d'España yá na cai Rivero, esti palaciu foi construyíu por un indianu que fizo fortuna en Perú, Rodrigo García Pumarino.

El palaciu construyóse ente 1700 y 1706 n'estilu barrocu según un proyeutu del arquiteutu Francisco Menéndez Camina. Nel añu de 1774, tres la muerte del so fundador, la casa cambióse por una propiedá en Sabugo, pasando a ser propiedá de la familia Llano Ponte, concretamente de Francisco de Llano Ponte.

Inicialmente tuvo patiu y capiella, si bien nun queda nada de la so distribución inicial yá qu'al ser transformáu nel sieglu XX nun cine baltióse tol interior perdiéndose asina tou niciu del so interior. 

El cine denomóse *Marta y María* n'honor al escritor Armando Palacio Valdés que vivió en frente ya inspiróse nel palaciu pa escribir la so obra homónima.

Anguaño namás que queda del edificiu orixinal la fachada de sillar de piedra con arcos. Rescamplen sobre la fachada los escudos de los Ponte y Argüelles a la derecha y de los Alas a la izquierda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llano Ponte

**Llano Ponte** pue referise a:

* Llano Ponte, familia nobiliar asturiana.
* Palaciu de Llano Ponte, n'Avilés,
* Gerardo de Llano Ponte, marqués de Ferrera.
* Rafael de Llano Ponte, monxu cisterciense.
* Xeneral Ponte, militar asturianu participante nel alcíu asturianu escontra les tropes napoleóniques.
* Francisco de Llano Ponte, noble asturianu.
* Antonio de Llano-Ponte y Valicourt.
* Juan de Llano Ponte, obispu d'Uviéu y conde de Noreña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Palaciu del Marqués de Ferrera (Avilés)

El **palaciu del marqués de Ferrera** ta asitiáu na plaza d'España nel conceyu asturianu d'Avilés.

Trátase d'un palaciu barrocu que s'alluga en frente de la Casa Conceyu avilesina. Datase d'a mediaos del sieglu XVII

Tien planta cuadrada con una única torre prismática. Ye d'estilu barrocu anque la so decoración ye escasa y de caráuter desquitáu. Rescamplen los escudos que decoran la fachada principal, n'especial ún de grandes dimensiones que contién les armes heráldiques de los Rodríguez de León, Avilés, Hevia, Estrada y, igualmente, les d'Uviéu. 

La fachada principal tien trés pisos sacante na parte de la torre que tien una altura más. 

Na parte trasera del palacio alcuentrense los xardinos palaciegos (güei parque de Ferrera) y el xardín francés que pertenez anguaño al edificiu.

El palaciu de Ferrera ye ún de los edificios barrocos más antiguos d'Asturies, siendo un claru esponente de lo que se dio en llamar el «ensanche barrocu» haza les afueres del Avilés amuralláu.

Denómase palaciu del Marqués de Ferrera pos yera la casa d'esta familia nobiliar fundada por Juan Alonso de Navia, primer marqués anque'l palaciu ye anterior del llinaxe del güelu del primer marqués, de la familia de los Navia-Arango.

En 2003 finó'l procesu de restauración, remocique y reconstrucción del palaciu pa convertilu nun hotel de cinco estrelles.

## Referencies

## Enllaces esternos
San Llorienzu de Cortina

La ilesia de **San Llorienzu de Cortina** allúgase nel conceyu asturianu d'Avilés.

Nel emplazamientu de Llaranes habría d'esistir un templu prerrománicu que nun llegó hasta los nuesos díes, conservando namás qu'una ventana qu'anguaño ta incluyida nesti templu.

La ventana ta colocada na fachada oeste, enriba de la puerta d'entrada.

## Ver tamién
* Arte asturianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de San Nicolás (Avilés)

La antigua ilesia de **San Nicolás**, güei San Antonio de Padua (o ilesia de los Padres Franciscanos) alcuéntrase na villa asturiana d'Avilés.

Trátase d'una ilesia construyida nel sieglu XII perteneciendo al estilu románicu. 

La ilesia ta fondamente orniada con abondante ornamentación nos capiteles, moldures, canecillos y metopes. De la decoración pue rescamplase la escena del pecáu orixinal llabrada nún de los capiteles.

Anguaño perteneciente al conventu de los franciscanos, que viven nun edificiu al frente del templu.
 
Nesta ilesia alcuéntrase la tumba de Pedro Menéndez, * l'adelantáu de la Florida*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cofradía de Nuestra Señora de los Dolores

La **Cofradía de Nuestra Señora de los Dolores** ye una hermandá cofrade de la villa asturiana d'Avilés. Ye una de les siete que participen na Selmana Santa avilesina, tando la mesma considerada como una Fiesta d'Interés Turísticu Rexonal pol Gobiernu del Principáu d'Asturies.

## Historia
Constituyida en 1953, fai la so primer estación de penitencia el Miércoles Santu del 14 d'abril de 1954, continuándose con esta actividá dende entós de manera ininterrumpida.

L'emblema y los hábitos son obra del diseñador avilesín Castor González. Consiste l'emblema nun corazón (alegóricamente de la Virxe) atravesáu por siete puñales.

## Imaxe
Los sos cofrades masculinos porten la imaxe de la Virxe de los Dolores, que lluz un mantu prietu bordáu n'oru (realizáu pola conocida bordadora, afamada na llocalidá, Chona), esta Dolorosa llora tres el so Fíu.

## Sede
Tien como bas la ilesia parroquial de San Nicolás de Bari d'Avilés.

## Hábitu
L'hábitu ye prietu y doráu pa los homes y prietu con mantilla española pa les muyeres. Los portadores del pasu y los integrantes de la banda van vistíos con túnica prieta de rasu, en tantu que los nazarenos lleven amás capa, tamién prieta, de terciopelu.

## Salida procesional
Esta cofradía realiza estación de penitencia procesionando'l Miércoles Santu (Santo Alcuentru) y el Vienres Santu (Santu Entierru). Una representación de la hermandá tamién participa'l Domingu de Ramos acompangando a la procesión de la Borriquilla.

Demientres la procesión los nazarenos porten un farol, mentanto que les muyeres lleven una vela. La banda de cornetes y tambores d'esta hermandá ye la mayor de toles que procesionen n'Asturies con 40 músicos.

El cortexu percuerre'l cascu antiguu medieval de la villa. Nel Santu Alcuentru, del Miércoles Santu, figura como'l caberu de los trés pasos, según l'orde en que procesionen, d'esa xornada. Conflúi coles cofradíes de San Juan y de Jesusín na plaza d'España, au tien llugar la celebración del sermón del Alcuentru, continuando la comitiva al so acabu del percorríu.

La procesión del Santu Entierru del Vienres Santu entamase na ilesia de San Nicolás de Bari y tien llugar tres un sermón y la tradicional ceremonia del Desenclavado a cargu de la hermandá de San Juan. Tamién la Cofradía de San Xuan Evanxelista fai un ritual saludu cuando se crucen cola so comitiva nel percorríu, esti saludu consiste nel enclín del pasu de San Xuan, lo que se consigue al doblar la rodía la primera trabayadera.

## Ver tamién
*Selmana Santa d'Avilés

## Referencies

## Enllaces esternos
*Cofradía de Nuestra Señora de los Dolores, de Avilés.
*Selmana Santa en Avilés.
*Cuenta oficial en Twitter.
*Páxina oficial en Facebook.
Selmana Santa d'Avilés

La **Selmana Santa d'Avilés** celebrase nel conceyu asturianu del mesmu nome.

La fiesta abarca tolos actos rellacionaos cola Selmana Santa, tantu de caráuter relixosu como lúdicu. 

## Cofradíes
Les Cofradíes de la Selmana Santa avilesina son siete:

**Ilesia de San Nicolás de Bari:**

* Cofradía de "Nuestra Señora de los Dolores" 
* Cofradía de "San Juan Evangelista" 
* Cofradía del "Santísimo Cristo de Rivero y San Pedro Apóstol"
* Cofradía de "Jesús de Galiana" 
* Hermandá del "Santo Entierro y Nuestra Señora del Gran Dolor"

**Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery:**

* Cofradía de "Nuestra Señora de la Soledad y de la Santa Vera Cruz"

**Ilesia de los Padres Franciscanos:**

* Cofradía de "Nuestro Padre Xesús de la Esperanza"

## Referencies

## Enllaces esternos
*Cofradía de !San Juan Evangelista" 
*Cofradía de "Nuestro Padre Xesús de la Esperanza"
Ensidesa (dixebra)

**Ensidesa** pue facer referencia a:

*ENSIDESA: Acrónimu d*'Empresa Nacional Siderúrgica Sociedad Anónima*.
*C.D. Ensidesa: Club Deportivo Ensidesa, equipu de fútbol de Llaranes (Avilés-Asturies) absorvíu en 1983 pol Real Avilés Industrial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Agustín Argüelles

Hai delles persones que se llamaron **Agustín Argüelles**:

* Agustín Argüelles Cuesta, cantante de tonada asturianu.
* Agustín Argüelles Álvarez, abogáu, políticu y diplomáticu asturianu.

## Referencies
Muséu de cerámica prieto

El **Muséu de cerámica prieto** ta asitiáu nel conceyu asturianu d'Avilés.

Trátase d'un muséu etnográficu agospiáu na casa parroquial que recueye muestres de cerámica prieto recuperao y coleicionao pol sacerdote José Manuel Feito.

## Referencies

## Enllaces esternos
Charca de Zeluán

La **Charca de Zeluán ** ye una charca que pertenez al conceyu asturianu de Gozón y alcuéntrase a pocos metros de la Ensenada de Lloderu, nel conceyu d'Avilés. La superficie total protexida son 23,41 hectárees de les que namás pertenecen a la charca 0,5. Na sablera de Zeluán cuando llega la baxa mar apaez un paisaxe de marisma el qu'espeya la posible esistencia d'un estuariu na zona en tiempos primitivos. La charca ta alimentada por un coleutor que la xune col mar. La so bayura n'aves migratories demientres tol año aporta-y un especial interés ecolóxicu, polo que foi declarada declarada monumentu natural'l 25 de xunetu de 2002.

## Refeencies
Teatru Palacio Valdés

El **Teatru Palacio Valdés** asitiase nel conceyu asturianu d'Avilés.

Esti edificiu foi construyíu pol arquiteutu Manuel del Busto a entamos del sieglu XX. Esti arquiteutu proyeutó un teatru neo-barrocu con disposición llonxitudinal, paralela al frente por mor de los problemes téunicos que-y daba'l solar escoyíu pa la so construcción. L'edificiu empecipió a construyise'l 5 d'agostu de 1900, data de la colocación de la primer piedra nun actu solemne con permunchos convidaos ente los que se pue rescamplar a Clarín. Les obres duraron venti años principalmente por mor a problemes económicos que apararon les obres en dellos momentos. En 1920 inauguróse bautizándolu col nome del rescampláu escritor Armando Palacio Valdés, fíu adoutivu de la villa, qu'acudió al estrenu.

El teatru tuvo abiertu ente 1920 y 1972 representando obres de toa mena y siendo amás emplegáu como sala de cine. En 1972 tres el so pieslle sufrió l'abandonu que lu dexó nun estáu deplorable hasta que nel añu 1992, siendo yá de titularidá del conceyu, foi restauráu ya inauguráu.

Declaróse Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 28 d'avientu de 1982

## Instalaciones
L'auditoriu tien forma de ferradura con varios pisos y palcos. L'aforu total del teatru ye de 747 espectadores.

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
*
*
*Teatru Palacio Valdés en YouTube
*La Red Española de Teatros, Auditorios, Circuitos y Festivales de Titularidad Pública
Fonte de Pando

La **Fonte de Pando** ta asitiada na parroquia del mesmu nome nel conceyu asturianu d'Uviéu (España). Ta declarada Bien d'Interés Cultural cola cateogría de *Monumentu*.

Trátase d'una fonte que vierte agua minero-medicinal de gran calidá rica en sulfatos y calciu.

El cuerpu de la fonte articulase en tres cais, la central más ancha, en forma de medallón, cola viniente inscripción: «Reedificose/año 1820». Baxo'l medallón, un relieve de piedra sujxta l'únicu cañu d'agua. Remátase con un frontón triangular.

La fonte ta adosada y enmarcada por una cerca de piedra que torga argayos.

## Historia
La primer reseña sobre la fonte remóntase a la dómina d'Ordoñu II que-y la da a la Catedral d'Uviéu. La fonte pública, probablemente construyóse nel sieglu XVIII y realizada en sillar d'arenisca. Tien planta rectangular y alzáu neoclásicu.

La Fonte de Pando ye ún de los pocos exemplos de fontes públiques conservaes nel conceyu uvieín.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alcalde d'Ayer

L**'Alcalde d'Ayer** ye'l cargu que tien el cabezaleru del gobiernu del conceyu asturianu d'Ayer.

## LLista d'alcaldes dende la democracia ([[1979]])

::::


#Todas las longitudes se miden en píxeles
ImageSize = width:1600 height:550 #Tamaño de la imagen: ancho, alto 
PlotArea = width:50 height:500 left:50 bottom:10 #Tamaño de la gráfica en sí dentro de la imagen: ancho, alto, margen izquierdo, margen derecho
DateFormat = yyyy #Formato de fechas= y-cifra de año, m-cifra de mes, d-cifra de día.
Period = from:1979 till:2023 #Período de tiempo representado: desde, hasta
TimeAxis = orientation:vertical #Orientación del eje de tiempos: horizontal o vertical
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1979 #Escala

# No se da cuenta de cuándo chocan dos frases, así que hay
# que moverlas a mano cola variable $dx

Define $dx = 35 # shift text to right side of bar

PlotData=
#barra, color, ancho, ?, alineamiento, tamaño de fuente (XS,S,M,L,XL)
 bar:Líderes color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:M
 
 #desde hasta color desplazamiento($dx, píxeles) testu y enlace
 from:1979 till:1983 color:orange shift:($dx,0) text:Antonio Manuel García Barettino, CD (1979)
 from:1983 till:2011 shift:($dx,0) text:Gabriel Pérez Villalta, PSOE (1983)
 from:2011 till:2019 shift:($dx,0) text:David Moreno Bobela, PSOE (2011)
 from:2019 till:2023 shift:($dx,0) text:Juan Carlos Iglesias, PSOE (2019)
 


## Referencies

## Enllaces esternos
Alfonsu I

**Alfonsu I**, *el Católicu*,  foi rei d'Asturies dende l'añu 739 al 757.

Fíu de Pedru de Cantabria, yera xenru de Pelayu, yá que taba casáu cola so fía Ermesinda. 

Dio-y fuercia a la Reconquista y conquistó territorios como Galicia nel 740, Lleón nel 754, o La Rioxa, anque nun la pudo repoblar.

## Ver tamién
*Llista de Reis d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Bermudu I

**Bermudu I**, *el Diáconu*, rei d'Asturies del 789 al 791. Yera fíu de Fruela I y polo tanto sobrín d'Alfonsu I y hermanu d'Aureliu. 

Los musulmanes, que continuamente facíen *razzias* nos territorios d'Álava y Galicia, derrotáronlo n'El Bierzu polo que decidió abdicar y regresar a la vida clerical.

## Ver tamién
* Llista de Reis d'Asturies

## Referencies
Ramiru I

**Ramiru I**  foi rei d'Asturies y Galicia de 842 a 850.

Fíu de Bermudu I, socedió a Alfonsu II tres d'una revuelta interna na que derrotó al usurpador Conde Nepocianu na batalla de la Ponte de Corniana, cerca del ríu Narcea. 

Les cróniques rellaten que durante'l so reináu, Ramiru I tuvo de facer frente a ataques normandos y andalusíes. Na afamada y llexendaria *batalla de Clavijo* (La Rioxa), derrotó a un continxente de tropes emirales. Nella, según la lleenda, el Apóstol Santiagu aparecióse montáu sobro un caballu blancu n'aida del exércitu cristianu.

L'arte asturianu algamó gran esplendor baxo'l so curtiu reináu, nel que se construyeron Santa María del Naranco y Samiguel de Lliño. 
 

## Ver tamién
* Llista de Reis d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Ordoñu I

**Ordoñu I** (Uviéu, 821 - Uviéu, 866), rei d'Asturies dende 850 hasta 866. Repobló les ciudaes de Llión y Astorga.

## Ver tamién
* Llista de Reis d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Stain

***Stain*** ye un cantar del grupu de grunge Nirvana. El cantar foi llanzáu orixinalmente nel EP de 1989 *Blew*, y llueu rellanzáu na compilación de 1992 *[[Incesticide]]*. El cantar foi descritu n'entrevistes pol grupu como "la hermana de 'Floyd the Barber'" (qu'apareció nel álbum debú del grupu, *[[Bleach]]*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Baudilio Bernardo Baizán

**Baudilio Bernardo Baizán** foi un políticu asturianu.

## Biografía
Nacíu en Ḷḷamas parroquia del conceyu asturianu d'Ayer, políticu d'idees lliberales y d'izquierdes) foi'l cabezaleru del PCE nel conceyu d'Ayer y Caudal. Foi encarceláu na posguerra, pero foi asueltu llueu ensin cargos pol réxime franquista.
Llaranes

**Llaranes** ye un barriu del conceyu asturianu d'Avilés, construyíu (El Poblao de Llaranes) nos años 50 p'acoyer a los trabayadores que vinieron de tol estáu a trabayar na empresa siderúrxica Ensidesa (actual Arcelor-Mittal). Construyéronse viviendes pa los trabayadores y les sos families, asina como servicios complementarios: colexu, ilesia, campos deportivos, economatu, etc. 

Anguaño'l barriu xébrase en "Llaranes vieyu" (anterior a l'aporte d'Ensidesa y abarca la zona y cais alredor de l'antigua ilesia de San Llorienzu, patrón de Llaranes) y "El Poblao de Llaranes", (bloques de dos pisos y pantalles de trés, construíes nos años 50, asina como La Espina: edificios de 8 a 10 plantes, construíu nos años 70). 

Rescamplen tamién les instalaciones deportives de La Toba, con varios campos de fútbol y un de ḥoquei d'herba artificial, pista d'atletismu, pistes de tenis, polideportivu, etc. 

Hai un estadiu de fútbol llamáu "Estadiu de Santa Bárbara”, onde xugaron l'equipu de fútbol C.D. Ensidesa y llueu el Real Avilés Industrial. 

Hai dos colexos d'educacion primaria colos sos respeutivos parvolinos, el Colexu Públicu de Llaranes y el Colexu Públicu Apolinar Garcia Hevia.

Nel barriu hai un equipu de fútbol, el Llaranes C.F., que milita en Primera Rexonal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castiellu de Gauzón

El **castiellu de Gauzón** alcuéntrase nel conceyu de Castrillón (Asturies), na talaya conocida como *El Picu Altu*.

Güei'l castiellu ta práuticamente desapaecíu, ello ye que gran parte de les piedres que lu conformaben foron sacaes polos vecinos del llugar pa construyir otres edificaciones (cases, ilesies...). La fortificación tien una importancia pergrande pa la historia d'Asturies, ya que nelli endolcóse de piedres precioses la Cruz de la Victoria.

Los historiadores fechaben el so orixe nel sieglu IX basándose nos rellatos de les cróniques, mas les últimes pruebes realizaes con carbonu 14 daten la construcción a mediaos del sieglu VII, lo que pa los investigadores del xacimientu podría poner en dulda la teoría cuadonguista, asina como la situación socio-política asturiana a lo llargo del reinu visigodu.

## Referencies
Josefina Díaz-Faes y Martínez Sela

**Josefina Díaz-Faes y Martínez Sela**. Caderalga nacida en Morea d'Ayer, Asturies nel mes de xunetu de 1892. En finando la carrera de Maxisteriu n'Uviéu, consiguió la cátedra d'Escueles Normales, cargu que pasó a ocupar en 1928 na de Girona. Becaria demientres dos cursos socesivos (1935-36) de la Universidá de branu de Santander, en setiembre de 1936 embarcó en San Sebastián con destín a Saint-Jean-de-Luz; yá en Francia, recibió de Madrid, como residente universitaria que yera, la orde de salir de secute pa la capital española, a lo que se ñegó, afalando con ello'l so cese nel escalafón de caderalgos. Poco depués tornaría a la so patria, siendo destinada pol gobiernu establecíu en Burgos a ocupar una cátedra de Paidoloxía en Valladolid. Tres una curtia estancia na so villa natal, al ser tomada Asturies poles tropes golpistes, cuando lo foi Girona fízose cargu de la cátedra qu'abandonara, asina como de la de lliteratura. En 1942 pasó a la Escuela Normal d'Uviéu, onde foi xubilada en 1962. Amás de varies collaboraciones nos periódicos *[[Diariu El Carbayón|El Carbayón]]* y *Región* d'Uviéu, y nes revistes *Covadonga* y *Boletín Teresiano*, ye autora de les publicaciones *Psicología de la atención*, *Historia de la música* y *Arte Asturiano*. Asinamesmo, ye rescamplable'l so llabor nel Comité de Turismu d'Asturies, creáu por Constantino Cabal en 1926 y del que foi secretaria local, con notables trabayos sobre vezos asturianos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Retórica

La **retórica** (del griegu ῥητορικὴ τέχνη *rhêtorik/ề tékhnê]*, "téunica/arte d'oratoria") designa propiamente "l'arte de falar bien" ye l'arte o la téunica de la persuasión, normalmente per aciu del usu de la pallabra. La retórica, la dialéutica y la gramática constituyen el trívium, que forma col quadrívium les siete artes lliberales de la cultura occidental. A la Edá Antigua y la edá media, la retórica taba enfocada na persuasión nos contestus públicos y políticos, asina comu a les asamblees y los tribunales. 

Desti mou, desarrollose dientro de les sociedaes abiertes y democrátiques, los derechos d'expresión, de llibre axuntamientu y los derechos políticos duna parte de la población. 

El conceutu de retórica varió durante los 2500 años d'esistencia de la pallabra. Hasta los nuesos díes, la retórica descríbese nun sentíu ampliu, como l'arte o la práutica de la persuasión sea'l que sea'l mediu de comunicación, pero utilizando'l llinguaxe. Los términos "retórica" o "sofisma" emplégense a menudo con un sentíu negativu, de desinformación, propaganda, o tamién por calificar de dudosu un discursu pseudo-argumentativu. Como l'arte de la persuasión, la retórica continúa xugando un rol importante dientro de la vida pública contemporánea. 

## Definición
La retórica ye a la vez la ciencia (nun sentíu d'estudiu estructuráu) y l'arte (nun sentíu de práuticu recolzada sobre un conocimientu probáu) que refierse a l'acción del discursu de l'alma (l'alma ye quien faba). Nun principiu, la retórica ye únicamente oral, pero evidentemente preocúpase tamién del discursu escritu que ye una trescripción o una mímesis del oral. La definición de retórica cambiará col pasu de los sieglos (aportaciones de los griegos, de los oradores romanos, hasta los europeos).
Ilesia de San Andrés (La Puela)

La **Ilesia de San Andrés** ta asitiada en La Puela, dientro del conceyu d'Allande (Asturies).

Ye una ilesia que magar los sos añadíos modernos, ye una obra d'entamos del sieglu XVI, con perbonos trazos arquiteutónicos y un retablu manierista que remembra la escuela de Berruguete. Esti templu góticu dedicáu a San Andrés sufrió munchos añadíos que desllucieron la creación inicial. Tien bóveda nervada y el retablu mayor, de mediaos del sieglu XVI, ye manierista de la escuela palentina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Casa torre de Santo Miyao

La **Casa de la Torre** constitúi un elementu arquiteutónicu que s'asitia nel pueblu de Santo Miyao, nel conceyu asturianu d'Allande.

La construcción llevantase sobre un perímetru rectangular del que'l centru ye la torre, na que coles dos cruxíes formen un patiu interior arrodiáu per un altu muru. Por mor del desnivel del tarrén, la torre y los dos cuerpos formen un pisu más nel esterior, demientres que nel patiu interior l'espaciu ye más modestu.

Lo más significativu d'esta construcción, a la que se-y atribui una cronoloxía del sieglu XVI, ye l'emplegu de materiales llariegos, mampostería a base de llábanes de pizarra y sillar de pizarra pa enmarcar puertes y ventanes, que-y da un color singular; pero lo que-y da orixinalidá a la Casa de la Torre ye la cubierta de pizarra que, como un mantu, cai sobre los estremaos volúmenes de la edificación.

La torre ta decorada por cuatro escudos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* BOPA, 60, 14 de marzu de 1994
Casa Conceyu d'Allande

La **Casa Conceyu d'Allande** ye la Casa Conceyu del conceyu asturianu d'Allande. Ta allugáu na parroquia de La Puela. 

Ye obra del arquiteutu Regino Pérez de la Sala y data de 1907. Tien frontones curvos y reutos, pilastres acanalaes y cartela.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web de la Casa Conceyu d'Allande
Conxuntu Torre del Valledor

El conxuntu denomáu **Torre del Valledor**, asitiáu en Samartín, nel conceyu asturianu d'Allande perfaenlo cuatro edificaciones: la Torre, la Capiella y la Casa del Ciruxanu de los sieglos XVII y XVIII, y una panera del sieglu XIX.

La Torre ye l'edificiu más rescamplable del conxuntu. Tien planta cuadrada que s'adapta a les irregularidaes del tarrén. Nel frente principal presenta trés altures y sobre la fachada asitiase l'escudu de los Valledor. La construcción ye a base mampostería pizarrosa y sillar de pizarra nes esquines. La cubierta a cuatro agües ye a base de llábanes de pizarra.

La *Casa del Ciruxanu* ye una edificación tradicional de dos plantes, destinada la baxa a cuadra y la cimera a vivienda. El sistema constructivu ye idénticu a la Torre.

La *Capiella* ye de planta cuadrada y de pequeñes dimensiones, ta precedida d'un pórticu y la cubierta ye a base de llábanes de pizarra.

El Conxuntu completase con una *[[panera]]* construida nel sieglu XIX. Llevántase con ocho pegollos de llábanes de pizarra sobre una construcción inferior. Nel llau sur tien un corredor en voladizu, y nel llau este tien un tetrasquel talláu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Torre del Valledor