open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quercus suber

La  o **sufrera** ye un árbole de tamañu mediu, de fueya perenne, llariegu d'Europa y el norte d'África. Muy extendíu pola esplotación de la so corteya de la que se llogra la llexa.

## Carauterístiques
Les sos fueyes tienen ente 4 y 7 cm de llongura, puen ser llobulaes o serraes, de color verde escuro nel fexe y verde xaro pel revés. Les sos abeyotes son de 2 a 3 cm de llongura.

Tiene una corteya gorda y grebia. Les sufreres viven ente 150 y 250 años. La llexa virxe ye la que s'algama na primer coyeta que se fai cuando l'árbole tien 30-50 años de tiempu. Tres d'ello la llexa puéde acollecháse cada 9 o 14 años, según la estación na que s'afaye la llexa, dacordies cola cuantía de les lluvies. El gordor óptimu de coyeta márcalo'l diámetru de los tapones (que ye'l productu pescanciáu de la llexa col mayor valir añadíu). Un tapón estándar tien 24 mm, polo que un gordor perbonu de llexa sería d'unos 30 mm. La coyeta de la llexa nun manca a l'árbole ya que puede añiciar una nueva capa, faciendo'l recursu renovable dafechu. Los sufrereos algamen una superficie de 2,5 millones de hectáries ente España, Arxelia, Marruecos, Francia, Italia, Tunicia y Portugal ónde dáse'l 50% de la producción mundial.

 

## Ecoloxía
La **sufrera** ye ún de los componentes de la viesca mediterráneo y precisa climes con iviernos más suaves y llentos que l' Quercus ilex, que sustitúilu contramás avanza'l clima continental. Asina ye que'l desendolcu de la llexa paez ser frutu de la evolución de la especie pal percuru escontra'l fueu, corriente n'esti clima de branos escariaos.

El so interés económicu permite la mantenencia d'estenses estayes de monte asina como'l so desendolcu sostenible. L'abeyota ye emplegada por una amplia gama d'animales p'alimentáse, dende non migratorios hasta ivernantes, como les grulles. Nel Parque Nacional de Doñana, la estaya de más altu valir ecolóxicu, conocida como *Las Pajareras*, ye una formación de xigantesques sufreres espardíes na llende'l monte cola xunquera. La sufrera y el so aprovecimientu sostenible tamién favorez el mantenimientu de sistemes adevesaos de gran valir ecolóxicu.

## Ver tamién
* Parque Natural Los Alcornocales

## Referencies

## Enllaces esternos
Tyto alba

La  ye una ave rapaz qu'esnala de nueche. Tien cerca de 34 cm y pesa sobre 325 gramos y ensin desemeyanza aparente ente sexos. La so tiesta tien forma de corazón. Posee una vista y un oyíu peraguzáu. Suel facer ñeros n'árboles y roques.

L'área de distribución d'esti rapaz inclúi los cinco continentes, nos que podemos atopar delles subespecies.

## Descripción

Tien un carauterísticu discu facial con forma de corazón y partes ventrales blanques en ***T. alba alba***, anque pue variar n'otres subespecies. Los tarsos tán emplumaos, y tienen los deos cubiertos con plumes modificaes de color abuxáu.

Les ales, rellativamente curties y arrondaes, nun faciliten los vuelos llargos y poderosos, magar que la particular estructura de les filoplumes, especialmente nidies y desflecaes, permíten-y a esti rapaz un vuelu silenciosu, de mou qu'al veles volar, más paeciera que llexaren primero qu'aletiar.

Emiten un berru quexumosu y estridente, magar que la gran variedá de soníos que producen enzanca la identificación, a esceición del inconfundible *siséu* qu'emite cuando siéntese amenaciada o les críes piden alimentu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma polacu

El **polacu** ye un llingua eslava occidental del greyu indoeuropéu falada por cerca de 50 millones de persones, la mayoría d'elles viven en Polonia. Amás fálase en Lituania (400.000 falantes), Bielorrusia (un millón), Ucraína y nos Estaos Xuníos. Seique ye la llingua eslava más falada dempués del rusu.

## Pronuncia y alfabetu

Hai amás siete dígrafos: 

## Dialeutos

La llingua falada nes fasteres polaques nun s'estrema abondo. Pue falase de dialeutos namái nos siguientes casos:

* Dialeutu mazovianu ("Mazur") 
* Dialeutu silesianu (Śląskie)
## Historia de la llingua

La historia de la llingua polaca tien cuatro periodos:
* polacu antiguu (sieglos XII - XVI)
* polacu mediu (sieglu XVI - 1780)
* Polacu nuevu (1780 - 1945)
* Polacu modernu (l'actual)

## Frases corrientes

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma eslovenu

L**'eslovenu** (*slovenščina, slovenski jezik*) ye una llingua eslava meridional del greyu indoeuropéu falada na República d'Eslovenia y nas fasteiras llindantes d'Italia, Austria ya Hungría.

## Dialeutos
Posúi un grande númberu de dialeutos rexonales, ente muitos d'ellos nun hai intellixibilidá.

Los dialeutos principales son:

* koroško (carintio) 
** vzhodno (oriental) 
* severovzhodno (nororiental) 
* zahodno (occidental) 
* osrednje (central) 
* gorenjsko (d'Alta Carniola) 
* belokranjsko (de Carniola Branca o Interior) 
* dolenjsko (de Baxa Carniola) 
* primorsko (llitoral) 

## Frases corrientes
* **Eslovenu**: *slovenski*
* **Hola**: *živjo*, *zdravo*
* **Ta llueu**: *nasvidenje*
* **Gracies**: *hvala*
* **Por favor**: *prosim*
* **¿Cómo tas?**: *Kako si?*
* **¿Cómo ta?**: *Kako ste?*
* **Bien**: *dobro*
* **Sí**: *ja* (habitual), *da* (formal)
* **Non**: *ne*
* **Comprendo**: *razumem*
* **Non comprendo**: *ne razumem*

## Referencies

## Enllaces esternos
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw**  foi un dramaturgu irlandés premiáu col Nobel de Lliteratura en 1925.

## Biografía
Nació en Dublín nuna familia protestante irlandesa. So madre yera una talentosa cantante amateur y so padre un comerciante. La educación de George foi davezu irregular por mor del so tarrecimientu pa col enseñu organizáu, asina, de mozu va trabayar a una oficina a Londres. Ellí, convirtióse en conseyeru del barriu de St. Pancras, aplicando la so esperiencia en resolución de problemes cotidianos de la xente, y la reforma social del barriu, esto foi siempres una presencia na so obra y na so vida.

En 1884 axúntase a la Sociedá Fabiana onde trabayará por dar un aspeutu de respetabilidá al naciente socialismu, al traviés d'esta sociedá Shaw llegará a ser famosu polos sos enfotos socialistes na ciudá nos vinientes dolce años.

Ye a la final d'esa dómina cuando escomienza escribir les sos primeres obres, toes enllenes de racionalismu críticu y una falta absoluta del respetu pola ortodoxia, plasmándolos con astucia verbal. Los sos drames teatrales gocien más d'una presencia histórica que los tradicionales, averándose más pa cola novela que pa col teatru. Les sos obres yeren perlleíes pero la dificultá de representales fizo que nun s'espardieren hasta los años venti del sieglu XX.

El calter de la so obra ye un amiestu ente lo dramático, lo cómico y lo social que da a los drames de Shaw la so gran importancia lliteraria. En 1925 recibía'l Premiu Nobel de Lliteratura, qu'aceptó pero nun recoyó.

Finó a la edá de 94 años.

## Obres
** Drames**
# ”The Devil's Disciple*
# *Candila*
# *John Bull's Other Island*
# “Androcles and the Lion*
# *Pygmalion*
**Noveles y Ensayos**
# “Commonsense about the War*
# *The Intelligent Woman's Guide to Socialism and Capitalism*
# *The Black Girl In Search Of God''

## Referencies

## Enllaces esternos
Documentu de Kesos

Como ***Documentu de Kesos*** o ***Nodicia de Kesos***, conozse al primer escritu fechu en romance del Reinu de Llión (910-1230), ye dicir en l'antigua llingua asturlleonesa, de la historia. Fechu nel añu 959, conviértese nel primer documentu escritu nuna llingua romance de la Península Ibérica de los que se tienen conocencia.
Poro, podría dicise que l'antigua llingua asturlleonesa, ye'l primer dialeutu romance hispánicu qu'apurre a la Historia de la Llingua un testu escritu, siendo'l segundu tres los *Xuramentos d'Estrasburgu*, en francés. Anguaño caltiénse una copia col nome de *Manuscritu 852* nel archivu catedraliciu de Llión. El documentu foi escritu nel pueblu d'Ardón, güei allugáu na provincia Llión.

(1ª columna)

*(Christus) Nodicia de / kesos que / 3 espisit frater / Semeno: In Labore / de fratres In ilo ba- / 6 celare / de cirka Sancte Ius- / te, kesos U; In ilo / 9 alio de apate, / II kesos; en que[e] / puseron ogano, / 12 kesos IIII; In ilo / de Kastrelo, I; / In Ila uinia maIore, / 15 II*

(2ª columna)

*/ que lebaron en fosado, / II, ad ila tore; / 18 que baron a Cegia, / II, quando la talia- / ron Ila mesa; II que / 21 lebaron LeIone; II / ...s...en / u...re... / 24...que.... / ...c... / ...e...u... / 27 ...alio (?) ... / ... / ... / g...Uane Ece; alio ke le- / 30 ba de sopbrino de Gomi / de do...a...; IIII que espi- / seron quando llo rege / 33 uenit ad Rocola; / I qua Salbatore Ibi / uenit.*

Una versión al asturianu actual de la *Nodicia* podría ser: 

## Referencies

## Ver tamién
* Lleonés antiguu

## Enllaces esternos
* VV. AA. (2003) ''Documentos selectos para el estudio de los orígenes del romance en el Reino de León. Siglos X-XII''. Testimonio, Madrid.
Idioma eslovacu

L**'eslovacu** (slovenčina) ye una llingua eslava occidental del grupu indoeuropéu con un númberu aproximáu de falantes de 6 millones (5 n'Eslovaquia y 1 nos Estaos Xuníos). Amás hai dellos falantes n'Hungría, Rumanía y na República Checa.

## Dialeutos
L'eslovacu faláu tien tres grupos principales de dialeutos:

* Eslovacu oriental
* Eslovacu central, faláu nes redoladas de Liptov, Orava, Tekov, Novohrad y Zvolen. 
* Eslovacu occidental, faláu nes rexones de Kysuce, Bratislava, Nitra y Trenčín.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma ucraín

L**'ucraín** () o **ucranianu** ye una llingua eslava oriental (grupu indoeuropéu) falada principalmente n'Ucraína por unos 40 millones de persones.

## Historia
Ye ún de los tres miembros que faen parte del eslavu oriental xunto al rusu y al bielorrusu. Estrémase d'estos nes influencies polaques que recibió na dominación polaca de la Ucraína Occidental.

Como'l bielorrusu ye fíu del rutenu antiguu, del que se separtó nel sieglu XV.

Tien l'orixe nel Rus de Kiev (sieglos X al XIII), nel que se conocía como rusín. L'ucraín normativu creóse nel sieglu XIX, so la guía del nacionalismu de la dómina. La invasión rusa frenó la so espansión, cola prohibición de falalo en públicu. Cola independencia de 1991, declaróse únicu idioma oficial n'Ucraína.

## Alfabetu ucraín

L'ucraín usa l'alfabetu cirílicu, adautáu a les sos necesidaes. Como en tolos idioms eslavos qu'usen el cirículu, la ortografía respeta bastante bien la fonética.

Nun lleva signos diacríticos y ta formáu por 34 caráuteres.

## Exemplos

## Ver tamién
* Gramática del ucraín

## Referencies

## Enllaces esternos
Picä Tumilho

**Picä Tumilho** son un grupu de música rock que canta en llingua mirandesa. 

So primer discu ye "Sacho, Gaçpóia i Rock’n’Roll". Munches de les canciones son en llingua mirandesa, usandu los instrumentos típicos (gaita de fuolhes, caixa i bombu) o sólu les voces típiques de el pianu.

El CD ta editandu por Sons da Terra.

Los **Picä Tumilho** son una banda portuguesa de Miranda do Douro que canta en mirandés. Ta banda tien un estilu propiu conocidu como *agrícola rock*, na pallabres de los propios «canten el "amor agrícola, a hasta luz de la candea", una corriente musical progresiva a que alguien llamu "surrealismi rural"».

## Trayeutoria

### Comienzos
Los Picä Tumilho surgieron pol Natal de 1998. El gustu común pol rock progresivu na décades de 70 e 80 xunto con cinco xóvenes estudiantes nun proyeutu que, comenzandu nun ‘a-ver-o-que-sai-de equí’, completu ya una década de existencia. Pa trés un discu (Sacho, Gaçpóia i Rock n'Roll) ye munchos conciertos pa públicos heteroxéneos.

### Actuaciones dramátiques
Tal cal óperes-rock, tamién los Picä Tumilho crearon dos personaxes que los acompañen pa todu ladu, el casal Florinda ye Alfredu Picä, quien el grupu deseyaba ver transpuestos pa una cartoon en mirandés. Florinda é "una doncela del campu, sinxela, meiga, trabayadera, madrugadora, que non pierde una misa, fai de música pimba [música kitsch de contenidu muy pobre, gracies fáciles ye franca calidá musical]".
Alfredu "é un vadíu, borrachu, preguizosu, playboy, roqueriu por naturaleza, que non pierde una notada na discoteca".
Según la canción “Se quexeres ser labrador (teneis que tener un tractor)” Florinda lanzose en los brazos de Picä después de saber que esti adquirira un tractor de mil caballos, "nel fondu de una crítica a los abusivos proyeutos agrícoles extraíos a hasta la CEE (agora la Unión Europea)".

## Formación
* Bruno Perez – tecles
* César Paulu – batería
* Emíliu Martines – voz
* Nicolau Morete – baxu
* Pedru Marcos – guitarra

## Discografía
* *Sacho, Gaçpóia i Rock n'Roll* (2000)
* *Faíçca: Ua stória d'amor i laboura* (2008)

## Referencies

## Enllaces esternos
Bruxeles

**Bruxeles** o **Bruseles** (neerlandés: *Brussel*; francés: *Bruxelles*; alemán: *Brüssel*) ye la capital de Bélxica y tamién forma parte de la mayor ciudá el país, xunto col restu de conceyos que formen la Rexón de Bruxeles-Capital, con alredor d'un millón d'habitantes. Pol so caráuter de sede pa munchos muérganos de la Xunión Europea y de la OTAN, recibe a vegaes el calificativu de "capital d'Europa", magar que nun lo seya oficialmente.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Idioma sánscritu

El **sánscritu** () ye una llingua indoeuropea indoirania y la llingua clásica de la India. Escríbese principalmente n'alfabetu devanágari. Lliteralmente, el nome *sánscritu* vien del términu sánscritu *saṃskṛta*, que significa «perfeutamente fechu» o «purificáu», y deriva de les raíces *sam* (‘dafechu’) y *kṛta* (‘fechu’).

Divídese en dos formes principales:
* **Sánscritu védicu**, la variante más antigua, usada nos testos sacros del *Rigveda* y otros Vedes.
* **Sánscritu clásicu**, estandarizáu por Panini nel sieglu VI e.C. o Sieglu IV e.C., usáu en lliteratura, filosofía y relixón.

Caltiénse un númberu perbultable de testos lliterarios y relixosos en sánscritu, ente ellos los *[[Vedes]]*, *[[Upanishads]]*, *[[Puranas]]*, el *[[Mahābhārata]]*, el *[[Rāmāyaṇa]]* y munchos otros. Como llingua sagrada del hinduismu, los sacerdotes y eruditos dedicaron sieglos a preservar la forma pura d'esta llingua, especialmente per tradición oral.

N'época posterior, a partir del sánscritu y otros dialeutos prácritos, desenvolviéronse les principales llingües indoaries modernes como l'hindi, l'urdu, el bengalí, el marathi, el gujarati o'l panjabi.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lémnicu

El **lémnicu** yera la llingua preindoeuropea falada na islla griega de Lemnos y que tuvo viva . L'exonome que los griegos daben a la llingua y a los habitantes yera'l de pelsagos -al igual que dacuando a los etruscos-.

Nel sieglu VI e.C. la islla entra plenamente na historia cola conquista ateniense. La inscripción más conocida ye la de la estela de Lemnos, la cuala atopóse en Karmina en 1885 y tien 34 pallabres escrites nun dialeutu emparentáu col etruscu. Los datos sacaos d'esta estela xunto a otra documentación epigráfica amuesa que la llingua lémnica formaba un grupu familiar con, a lo menos, l'etruscu y el réticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
República Serbia

La **República Srpska** (Република Српска) o **República Serbia** ye una de les dos entidaes polítiques que faen parte de Bosnia y Herzegovina. 

Llenda'l norte con Croacia, al noreste col distritu de Brčko, al este con Serbia y Montenegru y al sur cola Federación de Bosnia y Herzegovina.

## Historia
Na guerra de1992-1995, tres la proclamación de la independencia de Bosnia y Herzegovina de Yugoslavia, los serbios que yeren una minoría na rexón iniciaron col sofitu del exércitu de Serbia y la inacción internacional una llimpieza étnica nel 70% del territoriu de Bosnia que controlaben con asesinatos masivos y violaciones de civiles con cerca de 100.000 víctimes mortales y munchos más desplazaos. En 1995, tres la masacre de Srebrenica na que fueron asesinaos unos 6.000 homes bosnios de la ciudá, los musulmanes bosnios y los croates col sofitu de la OTAN recuperaron parte del territoriu, teniendo los serbios que vivíen nes fasteres recuperaes que fuxir, siendo acoyíos na rexón de Bosnia que güei ye conocida pol nome de República Serbia o Republika Srpska.

La República Serbia ocupa un 49% de Bosnia y Herzegovina, tien unos 2 millones d'habitantes, el 93% d'ellos son d'etnia serbia y relixón cristiana ortodoxa.

Les ciudaes más grandes de la República Serbia son:

Na parte oeste:
* Banja Luka 220.000 hab.
* Prijedor 100.000 hab.
* Doboj
* Bosanska Dubica
* Novi Grad
* Mrkonjic Grad
* Bosanska Gradiška
* Prnjavor
* Laktasi
* Sipovo
* Kozarac 27.000 hab. 

Na parte este:
* Trebinje 30.000 hab.
* Zvornik
* Bijeljina 40.000 hab.
* Pale
* Istočno Sarajevo (Sarajevo este)

## Referencies

## Enllaces esternos
Titán (mitoloxía)

Na mitoloxía griega los **titanes** y les **titánides** tán ente los dioses que llucharon escontra Zeus y los dioses olímpicos. Pa munchos historiadores y mitólogos esta llucha representa la convulsión social d'una dómina d'invasiones d'unos pueblos nuevos sobre otros antigos.

Como en casi tolo referente a la mitoloxía griega, la fonte más emplegada y conocida ye la *[[Teogonía]]* d'Hesiodu, anque nesti casu tamién hai referencies a la Titanomaquia de Tamiris. Poro, anque había notables diferencies ente les fontes, davezu úsase la *Teogonía* pa la conocencia de los titanes na relixosidá griega antigua.

Fálase normalmente de que dos xeneraciones de titanes, los primixenios o descendientes d'Uranu y Gaia y los fíos d'aquellos. Los fíos de Gaia fueron soterraos por Uranu al ver lo terrible que yera la so descendencia, pero la madre alentó a Cronos que se rebelara y ésti, aidáu polos Cíclopes y los Hecatónquiros, venció al padre, a quien castró y asesinó, reinando dempués él cola hermana y esposa Rea.

## La primer xeneración de titanes
* Titanes
** Océanu, el ríu qu'arrodiaba'l mundiu.
** Ceu, la intelixencia.
** Críu, maríu d'Euribia (fía de Pontu y pá de Palas.
** Hiperión, el fueu astral, pá d'Heliu, Selene y Eos
** Xapetu, maríu de Clímene (fía d'Océanu) y pá de Prometéu, ancestru de la raza humana.
** Cronos, el Tiempu, destronóu a Uranu y reinó ente los Titanes. Foi'l pá de los Dioses Olímpicos.
* Titánides:
** Febe, la de la corona d'oru, ma de Leto y Asteria.
** Mnemósine, la Memoria y ma de las Musas.
** Rea, reina de los dioses con Cronos y ma de los principales dioses olímpicos.
** Temis, l'Orde diví, las lleis y los vezos. Mai de las Horas (mitoloxía).
** Tetis, la Mare y ma de los grandes ríos.
** Tea, ma d'Heliu, Selene y Eos
** Dione, anque nun ye una titánida clásica son munches les fontes que la inclúin como la númberu trelce frañiendo asina la continuidá d'esa cifra na mitoloxía griega.

## Segunda xeneración de titanes

Dao que'l casamientu ente hermanos yera daqué corriente na mitoloxía griega, dellos titanes y titánides xuniéronse creando una segunda xeneración de titanes.
* Océanu y Tetis:
** les ninfes, les Oceánidess, los ríos y los manantiales.
* Hiperión y Tea:
** El Sol, la Lluna y l'Aurora.
* Ceu y Febe tuvieron como fíos a:
** Leto y Asteria.
* Cronos y Rea que yeren la pareya más importante, rexíen a los otros titanes tuvieron los seis principales dioses olímpicos:
** Hestia.
** Hera.
** Hades.
** Deméter.
** Poseidón.
** Zeus.
* Los fíos de Xapetu:
** Prometeu.
** Epimeteu.
** Atlas.
** Meneciu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Independencia

Entiéndese por **independencia** en política la situación na que ta un país cuando nun ta sometíu a l'autoridá de nengún otru.

Ye estremada de l'autonomía, na que tovía hai venceya institucional ente dos territorios, anque caún d'ellos tenga poder pa decidir sobre ciertes materies.

## Ver tamién
* Independentismu
* Guerra de la Independencia

## Referencies

## Enllaces esternos
Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana

La **Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana** ye una organización asturiana que dende 1984 vien trabayando na defensa del asturianu. 

Ente les sos iniciatives rescamplen la edición de panfletos y llibros, campañes revindicatives qu'incluyen hasta CD-singles de Músicos pola Oficialidá y la organización tolos años del Conciertu pola Oficialidá.

Tien una estaya de mocedá llamada *[[Xunta Moza]]*.

Forma parte del *[[Conceyu Abiertu pola Oficialidá]]* creáu pa presionar al gobiernu na futura reforma del Estatutu d'Autonomía d'Asturies y conformáu por más de 100 asociaciones y colectivos esmolecíos pol futuru de la llingua asturiana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Selene

La titánida **Selene** yera la divinidá griega qu'encarnaba a la Lluna. Según Hesíodu na so Teogonía yera fía de los titanes Hiperión y Tea, poro, titánida de segunda xeneración. Xunto a los sos hermanos Heliu, el Sol, y Eos, l'Aurora, gobernaban el día y la nueche y la tresición ente éstos.

Represéntasela como una moza con una medialluna na frente, la tiesta tapecida con un velu y una antorcha encesa na manu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Eos

**Eos** ye la divinidá griega qu'encarnaba l'aurora. Según Hesíodu yera una titánida de segunda xeneración fía d'Hiperión y Tea. Hermana d'Heliu y de Selene.

Ente los sos fíos ta Memnone, asasináu por Aquiles nel asediu de Troya; diz la tradición que dende aquel día l'aurora llora inconsolable pol so fíu cada mañana, y les sos llárimes l'orbayu. Poro, Homeru nómala como la diosa de los deos rosaos pol efeutu que se ve nel cielu na alborada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xapetu (titán)

**Xapetu** yera un titán de la primer xeneración d'ellos de la mitoloxía griega fíu d'Uranu y Gaia. Casó cola so sobrina la oceánide Clímene con quien tuvo a Atlas, Prometéu, Epiteméu y Meneciu. 

Rellaciónase cola Humanidá; la civilización d'ésta produzse a traviés de los sos fíos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Titán

**Titán** fai referencia a:

* Na mitoloxía griega conozse como titanes a los fíos d'Uranu y Gaia.
* Titán ye'l nome d'ún de los satélites de Saturnu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ceu

**Ceu** yera un titán fíu d'Uranu y Gaia y, poro, ye consideráu un titán de primer xeneración. Casóse cola so hermana, la titánida Febe, con quien exendró a Leto y Asteria. Por ello tamién yera "güelu" de los dioses Apolu y Artemisa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Críu

**Críu** yera un titán de la mitoloxía griega,fíu d'Uranu y Gaia, y poro ye consideráu un titán de primer xeneración. Casóse con Eurebe con quien tuvo a Palas (mitoloxía), Astréu y Perséu.

Personifica la fuercia y la potencia, atributos qu'heredaron los sos fíos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hiperión

Col términu **hiperión** podemos referinos a:

* Hiperión, titán de la mitoloxía griega.
* Hiperión, satélite de Saturnu.
* Hyperion, novela de Dan Simmons, primera de los "Cantos d'Hyperion".
* La caída d'Hiperión, poema de John Keats.
* Hiperión. Novela en cartes de l'alemán Friedrich Hölderlin.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hiperión (mitoloxía)

**Hiperión** ye un titán griegu de la primer xeneración, esto ye, fíu d'Uranu y Gaia. Representa la vixilancia y la observación. 

El so nome significa "aquel que precede al Sol" y posiblemente fuera nes dómines "escuras" griegues el dios solar principal. Esto paez confirmase con que ye'l pa del Sol, la Lluna y L'Aurora que son frutu del casoriu cola so hermana la titánida Tea; tamién ellos son consideraos titanes pero de segunda xeneración.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xapetu

* Xapetu: Titán de primer xeneración de la mitoloxía griega.
* Xapetu: Satélite de Saturnu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hiperión (satélite)

**Hiperión** ye una lluna o satélite del planeta Saturnu, el séptimu n'orde de distancia dende'l planeta.
Ta n'órbita a una distancia media de 1.481.000 km, realiza una vuelta nun poco más de 21 díes y 6 hores. Ye llixeramente irregular, con un diámetru de cerca de 300 km. Tien una masa mil vegaes inferior a la de la Lluna. Probablemente tea formáu na so mayoría por xelu d'agua.

Descubriólu l'astrónomu William C. Bond en 1848.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sid Vicious

**Sid Vicious**  foi un músicu punk del Reinu Xuníu.

La so fama caltiénse, penriba tou, por tener tocao nos Sex Pistols, grupu decisoriu na historia del punk, y pol so xeitu de vida, estremu y destructivu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Réticu (preindoeuropéu)

El **réticu** ye l'exonome que los romanos dieron a la llingua falada nel territoriu que correspuende a l'antigua Retia, el cantón de los Grisones y territorios averaos (más o menos ye la rexón que ta ente los Alpes, l'Altu Danubiu y l'Inn).

Esta llingua dexó numberoses inscripciones. Seméyase un pocu al etruscu pero casi tolos investigadores creyen que ye una llingua aisllada. Tres la incorporación de la rexón al Imperiu Romanu como la provincia de Retia, el procesu de llatinización foi pergrande.

## Referencies

## Enllaces esternos
Romanche

El **romanche**, tamién conocíu como **réticu** (*Rumantsch* nel propiu idioma), ye una llingua románica, dientro del dominiu llingüísticu retorrománicu, que se fala nel territoriu de l'antigua Retia, y que correspuende al cantón de los Grisones, Suiza y otros territorios averaos. 

Si bien nos cantones onde se fala ta declaráu oficial y les alministraciones faen un gran esfuerciu por espardelu, la so situación anguaño ye estremadamente grave. Tien mui pocos falantes, siendo l'alemán la llingua d'emplegu habitual na cai. 

En realidá, más que d'un idioma, trátase d'un grupu formáu por cinco llingües, dotada caúna d'elles d'un estándar escritu: *sursilvan* (13.879 falantes ), *sutsilvan* (571 falantes), *surmiran* (2.085 falantes), *puter* (2.343 falantes) y *vallader* (5.138 falantes). Los dos últimos formen el subgrupu conocíu como ladín (*rumantsch ladin*). 

Esiste tamién una forma unificada de la llingua, el *Rumantsch grischun*, na que s'editen dellos documentos oficiales y los manuales escolares.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Retorrománicu
****** Romanche

## Referencies

## Enllaces esternos
Réticu

El **réticu** puede ser:

* Réticu (preindoeuropéu), una llingua preindoeuropea estinta falada na provincia romana de Retia.
* Réticu (retorrománicu), una llingua romance falada en Suiza ya Italia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aranés

L**'aranés** ye la variante del gascón falada nel valle d'Arán. Nesti valle ye l'únicu llugar u l'occitanu tien oficialidá por mor de la llei de la Xeneralidá catalana de 1990 qu'entama la so oficialidá xunto al catalán y el castellanu.

Las calterísticas más definitorias del aranés y que comparte con tolos dialeutos gascones son:

* Cayía d'u final llatina.
* Metátesis de -R: *ventrem*> vrente
* Cayía de f anicial ou aspiracion en deillas comarcas: *ferrum*> hèr/h.èr.
* Pasu de -LL en th: *pullum*> poth.
* Conversión de -L en u semivocálica: *sal*> sau
* Rotacismu de -LL-: *bellam*> bèra
* A protética con R- anicial: *rotam*> arròda
* Cayía de -N-: *lunam*> lua

## Referencies
Balcanorrománicu

El **balcanu-románicu** ye'l grupu más orienal de les llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, nes antigües provincies romanes de Dacia, Macedonia, Grecia y Iliria.

Compuesta pol estintu dálmata y el rumanu; ésta última llingua ye la más peculiar de tola Romania por atopase nuna islla llingüística arrodiada de países de fala eslava .

Los grupos y les sos llingües principales, incluyéndose en cursiva les estintes.0000000 son:
* *[[Dálmata (llingua)|Dálmata]]*. Dacuando consideráu puente ente esti grupu y l'Italorrománicu.
* Rumanu''.
** Moldavu, variedá dialeutal del anterior.
** macedorrumanu 
** Istriorrumanu.
** Meglenorrumanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
### Wikipedia nes llingües d'esti grupu
* Rumana
* Arumana
* Moldava
Xerséi

La **Islla de Xerséi** (n'inglés ***Jersey*** [ ˈdʒɜrzi ], en francés ***Jersey*** [ ʒɛʁzɛ ] y en *jèrriais* ***Jèrri*** [ ʒɛri ]) y oficialmente n'inglés **Bailiwick of Jersey** y en francés **Bailliage de Jersey**, ye una de les islles de la Canal, nes costes de Normandía, Francia. 

Xerséi tien unos 116 km². Ta tarazada en 12 parroquies:

## Economía
La economía de Xerséi, ta considerada pola OCDE como paraísu fiscal. En payares de 2020, investigadores atribuyíen-y a Xuan Carlos I una cuenta activa na islla con casi 10 millones d'euros. Básase na ufierta de servicios financieros, el turismu, el comerciu electrónicu y l'agricultura. Los servicios financieros contribuyen aproximadamente el 60% de la economía de la islla, y la islla ye reconocida como ún de los principales centros financieros estraterritoriales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Macedorrumanu

El **macedorrumanu** o **arrumanu** (en macedorrumanu *limba Makedon-armânâ*, *armâneashti* o *armãneashce*) ye una llingua falada por ente 300 000 y 600 000 persones nel sureste d'Europa. Col rumanu, l'istrio-rumanu y el megleno-rumanu forma'l grupu oriental de la familia de les llingües romániques.

Los falantes de macedorrumanu, conocíos como *arrumanos* o *valacos* viven en comunidaes disperses de Grecia, Macedonia, Bulgaria, Albania, Serbia o Montenegru. Tamién hai dalgunos falantes ente los emigrantes espardíos per América y Oceanía. 

El testu más antiguu nesta llingua data de 1731 y ye una inscripción nun iconu. L'escritor más conocíu ye George Murnu&nbsp;(1868-1957)

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu oriental
***** Balcanorrománicu
****** Macedorrumanu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Macedon Armans Council
* Macedon Armans Association from France
* Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects
Cuentos de Lleón

***Cuentos de Lleón (antoloxía d'escritores lleoneses de güei)*** ye un ensame de rellatos que marca, quiciabes, el puntu dende'l que s'escomienza a considerar la posibilidá de recobramientu y espardimientu de la llingua llionesa, yá que munchos de los sos autores yeren nuevos falantes -amás de manera autodidacta- de la variedá rexonal del asturllionés. Espublizóse pola editorial Alborá de Xixón en 1996, tuvo una tirada de mil exemplares que s'agotó al poco del so asoleyamientu.

La so importancia nun radica namái no anterior, sinón qu'amás yeren variedaes dialeutales toes llioneses, dende'l pachuezu (Las tres fichas), al cepedanu (Ríu Gándara), pasando pol central d'Asturies (Camientos Astrautos) o una primer prueba d'estandarización del llionés (Rellumu de Lluna).
## Autores
* **[[Eva González]]**:*Las tres fichas*.
*** Roberto González-Quevedo**: *La cabaña*.
* **Héctor Xil**: *La nueite ensin fin* y *Güeyos escuros*; *Un trabachu más*, robráu sol nomatu de **Lluis Fasgar**.
* **Pedru V. Álvarez Collar**: *Xicu ya'l caxón de muertu* y *¡Salvái'l vaḷḷe coime!.
* *'Pablo Martínez Muñoz**: ''Ríu Gándara'' y ''Nel branu''.
* **Enrique López Moreno**: ''El rellumu de lluna'', robráu sol nomatu de **Camín García Presa**.
* **Abel Uxeniu Pardo*': *Nun vos da más* y *Camientos astrautos''.

ISBN 84-8756-12-4
 

## Referencies

## Enllaces esternos
Organización del Tratáu del Atlánticu Norte

La **Organización del Tratáu del Atlánticu Norte** (**OTAN**) ye una organización establecía en 1949 col oxetivu de collaborar na defensa política, económica y militar de los países miembros. Nació a raíz d'un alcuerdu firmáu en Washington DC el 4 d'abril de 1949, llamáu Tratáu del Atlánticu Norte. N'inglés y la mayor parte del mundu ye conocida como **North Atlantic Treaty Organisation** (**NATO**).

## Estados miembros

Llistáu de países miembros y la fecha en qu'ingresaron a la organización:

## Secretarios Xenerales de la OTAN

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la OTAN
Lleonés (dixebra)

El términu **lleonés** pue facer referencia a:

*La Llingua lleonesa, una llingua románica del grupu astur.
*Lo relativo a la provincia de Lleón, n'España.
*Lo relativo a la ciudá de Lleón, capital de l'anterior provincia.
*Lo relativo al Reinu de Lleón, tamién conocíu como Corona o Imperiu.
*Lo relativo a la Rexón de Lleón, entidá histórica ensin reconocencia alministrativa allugada n'actual comunidá autónoma de Castiella y Lleón.
Washington

**Washington** pue ser diverses coses:

## Xeografía
### Estaos Xuníos
* Washington DC, capital de los Estaos Xuníos.
* Washington, un estáu nel oeste de los Estaos Xuníos.
* Washington (Nueva Jersey), un borough del condáu de Warren (Nueva Jersey).

## Persones
* George Washington, el primer presidente (1789-1797) d'Estaos Xuníos.
* Denzel Washington, un actor.
Llei

Una **llei** (del llatín, *lex, legis*) ye una regla o norma constante e invariable de les coses. 

En derechu, les lleis puen ser:

# Decretu Llei
# Decretu Llexislativu
# Llei ordinaria
# Llei orgánica cuando ñaz por mor d'un mandatu constitucional pa la regulación d'una materia específica

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma friulanu

La **llingua friulana**, qu'en friulanu se llama *furlan* ye una fala románica del greyu retorrománicu; davezu inclúise dientro del ladín col que tien munches analoxíes pero estrémase nes influyencies d'otres llingües asina como pola so perceución social.

## Historia
La so formación llévase a cabu sobre l'añu 1000, mientres que les sos primeres espresiones lliteraries apaecen nel sieglu XIII cola poesía *Piruc myo doz inculurit* (El mio frutu, dulce y coloríu). Nel sieglu XVI el poeta Ermes de Colloredo dio a la llingua dignidá lliteraria coles sos obres sobro problemes diarios. Pero ye'l sieglu XIX cuando, cola obra poética de Pietro Zorutti y la prosa de Caterina Percoto, se vive la renacencia de les lletres friulanes.

Nesti mesmu sieglu naz el primer pallabreru friulanu, obra del Abade Pirona, y ye la principal figura friulana, el llingüista Graziado Isaia Ascoli, el que saca de la escuridá a esta llingua y crea la Sociedá Filolóxica Friulana pal espardimientu de la fala.

Anguaño, el centru de la llingua ta allugada na discusión sobre la norma gráfica a siguir pal bon desendolcu de la llingua.

## Variantes
Esencialmente, distínguense cuatro, recíprocamente comprensibles ente toes elles. La distinción básase na terminación común de los sustantivos de la viniente forma:
* Friulanu del medio Friul y del arrodiu d'Udine: -e. Ye la forma estándar
* Friulanu de la Carnia: -o/-e.
* Friulanu de la Chanura de Friul y del Isontino: -a.
* Friulanu d'El Pordenonese: -a.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Retorrománicu
****** Friulano

## Bibliografía

* Paola Benincà, Laura Vanelli, *Linguistica friulana*, Unipress, Padova, 2005.
* Franc Fari (cur.), *Manuâl di lenghistiche furlane*, Forum, Udine, 2005.
* Giuseppe Francescato, *Dialettologia friulana*, Società Filologica Friulana, Udine,1966.
* Giovanni Frau, *I dialetti del Friuli*, Società Filologica Friulana, Udine, 1984.
* Sabine Heinemann, *Studi di linguistica friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 2007.
* Carla Marcato, *Friuli-Venezia Giulia*, Laterza, Roma - Bari, 2001.
* Piera Rizzolati, *Elementi di linguistica friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 1981.
* Paolo Roseano, *[http://prosodia.upf.edu/home/arxiu/publicacions/roseano/CeFastu_007_034_Roseano.pdf La pronuncia del friulano standard: proposte, problemi, prospettive]*, Ce Fastu?, LXXXVI (2010), n. 1, p. 7-34. 
* Federico Vicario (cur.), *Lezioni di lingua e cultura friulana*, Società Filologica Friulana, Udine, 2005.
* Federico Vicario, *Lezioni di linguistica friulana*, Forum, Udine, 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ladinu (dixebra)

**Ladinu** puede facer referencia a:

* Ladinu, una llingua del grupu reto-románicu falada n'Italia y Suiza.
* Ladinu, sinónimu del español faláu polos sefardinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Free Software Foundation

La **Fundación del Software Llibre** o **Free Software Foundation** ye una organización creada por Richard Stallman pa difundir el movimientu del software llibre. Tien como oxetivos eliminar les restricciones que hai pa copiar, modificar y usar llibremente los programas de ordenador. 

Tamién desarrolla el conxunto d'aplicaciones GNU, que son conocías sobre todo por formar xunto al kernel Linux el sistema operativu GNU/Linux.

LA FSF ye responsable de llicencias de software como la GPL o la GFDL.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la Free Software Foundation 
* Páxina oficial de la Free Software Foundation Europe
* Free Software Foundation Latin America
Premiu Nobel de Física

El **Premiu Nobel de Física** ye un premiu añal concedíu pola Real Academia de les Ciencies de Suecia a aquellos que ficieren les contribuciones más destacaes pa la humanidá nel campu de la Física. Ye ún de los cinco premios Nobel establecíos por Alfred Nobel nel so testamentu, en 1895, y otórgase dende 1901. El premiu ye alministráu pola Fundación Nobel y ye universalmente reconocíu como'l premiu más prestixosu que puede recibir un físicu. Entrégase n'Estocolmu nuna ceremonia añal celebrada'l 10 d'avientu, fecha del aniversariu de la muerte de Nobel.

## Nominación y selección
El premiu pueden ganalu al empar un máximu de trés premiaos que presenten como muncho dos trabayos diferentes. El procesu de nominación y selección, comparáu col d'otros premios Nobel, ye llargu y rigurosu, y esto fai que la so imortancia dientru del mundu la Física fora medrando hasta convertilu nel más importante del mundu.

Los futuros premiaos son seleccionaos pol Comité Nobel de Física, formáu por cinco persones elixíes pola Real Academia de les Ciencies de Suecia. Nuna primer fase, qu'entama en setiembre, alredor de 3.000 persones (profesores d'universidá seleccionaos, premiaos col Nobel de Física y Química, etc) reciben un formulariu que pueden devolver col nome de los sos candidatos. Tolos formularios han de tar na sede del Comité pal 31 de xineru. Los espertos del comité van seleccionando, hasta nun dexar más de quince, ente tolos candidatos propuestos. El comité unvia un informe, con una serie de recomendaciones, a l'Academia, aú se revisa y discute hasta que se decide'l ganador o ganadores pol votu de la mayoría.

Los nomes de los nomaos inxamás s'anuncien, y ellos nunca saben que foran teníos en cuenta como candidatos a recibilu, y los rexistros del procesu de nominación queden sellaos pa 50 años. Nun se permiten nominaciones póstumes, pero ye posible qu'un individuu lu reciba si muerre nel tiempu que va de la so proclamación (n'ochobre) a la so entrega (n'avientu). Anantes de 1974 permitíense los premios póstumos si'l ganador morriera dempués de tar nomáu.

Les normes del premio desixen que la importancia de los descubrimientos premiaos tengan superao la preba del tiempu. Na práctica, esto significa que'l lapsu ente'l descubrimientu y el premiu ye d'unos venti años, y delles vegaes abondo más. Asina, por exemplu, ún de los ganadores del premiu en 1983 foi Subrahmanyan Chandrasekhar, que desarrollara los sos trabayos sobre la estructura y la evolución estelar na década del 1930. Esi mesmu test del tiempu fai que non tolos científicos que lo mereceríen vivan abondo pa poder ser premiaos, y asina hai dellos descubrimientos perimportantes que nunca se tienen en cuenta pal premiu porque los sos descubridores morrieran primero de que seya evidente l'impactu científicu del so trabayu.

## Llista de ganadores

## Ver tamién
* Premiu Nobel
* Premiu Nobel de Química
* Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina
* Premiu Nobel de Lliteratura
* Premiu Nobel de la Paz
* Premiu Nobel d'Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Premios Nobel
The Flowers of Romance

**The Flowers of Romance** yera un grupu de música punk formáu nel branu de 1976 por Jo Faull y Sarah Hall. El grupu nunca nun tocó en direutu nin grabó nengún discu. Como los London SS o The Masters of the Backsides son más conocíos polos miembros que triunfaron dempués nel mundu la música, como Sid Vicious colos Sex Pistols, Keith Levene con The Clash y llueu con Public Image Ltd o Palmolive y Viv Albertine, que fundaron The Slits.

En 1981 el grupu Public Image Ltd publicó un discu col mesmu nome.

En 1999 una nueva banda emplegó'l nome y dixeron que yeren los socesores del grupu de los 70, anque nun cuntaba con nengún de los miembros orixinales. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*"The Flowers of Romance" en Punk77 (n'inglés)
Poloniu

El **poloniu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 84 y símbolu **Po**, allugáu nel grupu 16 de la tabla periódica de los elementos.

Esti metaloide, del qu'apaecen traces nos minerales d'uraniu, ye mui poco frecuente n'estáu natural. A temperatura ambiente alcuéntrase n'estáu sólidu.

Al ser el primer elementu que descubrió Marie Curie, nel 1898, toma'l so nome del país natal d'esta investigadora, Polonia.

Ente les sos carauterístiques tán la de sublimar mui aína, penriba los 50&nbsp;°C, y la de ser mui radioactivu, muncho más que'l radiu.

El poloniu ye enforma peligrosu, incluso en dósis ínfimes, en casu d'inhalación o inxestión. Al tar presente nos abonos a base de fosfatu de calciu, el tabacu contién poloniu. Poro, el fumu inhalao polos fumadores contién una proporción escasa pero peligrosa de poloniu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Los Alamos National Laboratory
*  Webelements.com
*  Environmentalchemistry.com
Premios Nobel

Los **Premios Nobel** danse a les persones que ficieron investigaciones sobresalientes, inventaron téuniques o equipamientos revolucionarios o ficieron contribuciones notables a la sociedá. Los premios instituyéronse como voluntá final d'Alfred Nobel, un industrial suecu inventor de la dinamita.

## Premios
* Premiu Nobel de Física
* Premiu Nobel de Química
* Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina
* Premiu Nobel de Lliteratura
* Premiu Nobel de la Paz
* Premiu Nobel d'Economía

## Referencies

## Enllaces esternos

* Premios Nobel
* Institutu Nobel Noruegu (Nobel de la Paz)
Italorrománicu

L' **italu-románicu** ye'l grupu de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o se falaron, nes antigües provincies romanes de la península itálica y la islla de Córcega.

Ensin dulda ye'l grupu romance más lluendiu d'estrutura dau que, dependiendo de la escuela filolóxica, la distribución de sos llingües y variantes ye estremada. Asina dacuando nesti grupu inclúise al dálmata y escluínse las variedaes del norte d'Italia. 

Si qu'asina, anguaño nesti grupu tan incluyides toles les variedaes llingüístiques de filiación averada al italianu malque presenten rasgos de llingües puentes o d'otros greyos de llingües romániques como'l galorrománicu.

Los sos principales subgrupos y sos llingües son:

*Subgrupu italianu central
**Toscanu. 
***Italianu estándar, basáu nel toscanu.
**Corsu.
**Laziale, del Laciu.
***Romanescu, fala de Roma..
**Italquianu (xudeoitalianu).
*Subgrupu italianu Altu-merdional.
**Abruzzese.
**Napolitanu.
*Subgrupu sicilianu.
**Salentinu. 
**Calabrés.
**Sicilianu.
*Sogreyu vénetu.
** Vénetu.
** Trentín.
**Giulianu.

## Wikipedies d'esti grupu
* Corsu
* Italianu
* Sicilianu
Dione

**Dione** pue ser:

*Dione, una titánide de la mitoloxía griega.
*Dione, ún de los satélites de Saturnu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dione (mitoloxía)

**Dione** yera una titanide de la primer xeneración de la mitoloxía griega, fía d'Uranu y Gaia.

La so posición ente los mitos ye mui lluendiu, dacuando ye considerada ma d'Afrodita y otres vegaes muyer de Zeus, en llugar d'Hera; nun siempres ye allugada ente les titánides sinón ente les Pléyades o les Oceánides.

Dau'l so nome, sí que paez clara la so importancia yá que Dione ye un términu indoeuropéu que significa Diosa, l'equivalente femenín de Zeus; rellacionáu col nome romanu d'Artemisa, Diana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dublín

**Dublín** (***Baile Átha Cliath*** n'irlandés y ***Dublin*** n'inglés) ye la capital de la República d'Irlanda, asitiada nel centru de la costa este irlandesa na boca'l ríu Liffey. Anguaño alminístrase como condáu independiente, dientro de la Rexón de Dublín.

Ye la ciudá más grande de la República d'Irlanda con una población de 527.612 habitantes y 1.804.156 na estaya metropolitana. Amás ye la capital de la cultura irlandesa.

## Historia
La primer referencia de la ciudá tenémosla nes escritures de Claudiu Ptoloméu, xeógrafu griegu quien, sobre l'añu 140 e.C. noma a la ciudá *Eblana Civitas*. Pero los sos oríxenes vienen del sieglu X col asentamientu viquingu *An Dubh Linn* (Pozu prietu) d'onde remanez el nome d'anguaño y l'asentamientu celta *Áth Cliath* (Váu xunqueru). Tres la invasión de los normandos, Dublín sustitúi a Tara como capital d'Irlanda calteniéndose asina hasta'l día de güei.

## Ver tamién
* Condáu de Dublín
* Leinster

## Referencies

## Enllaces esternos
Febe

**Febe** puede ser:

* Febe, una de les titánides de la mitoloxía griega.
* Febe, una de les llunes de Saturnu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mozárabe (llingua)

Llámase **llingua mozárabe** al conxuntu de fales romances que se falaron na Península Ibérica na Edá Media nes rexones so dominiu musulmán. Conocemos esta llingua poles carxes que rematen les muaxahes compuestes en llingua árabe o hebrea polos poetes andalusíes; y tamién por diferentes elementos conteníos nos trataos andalusíes escritos n'árabe, polos *llibres de repartiment* de los conquistadores catalanes, asina como polos elementos lexicales y toponímicos dexaos nos romances hispánicos que substituyeron el mozárabe nos sos territorios primitivos.

El sustratu de la llingua mozárabe considérase responsable de parte de les diferencies ente'l catalán y el valencianu, ente'l gallegu y el portugués septentrional (d'una parte) y el portugués centromeridional (d'otra), y del castellanu septentrional y meridional.

## Referencies
Febe (mitoloxía)

**Febe** () ye na mitoloxía griega, el *rellumu del inteleutu*, la de la corona d'oru; ye fía d'Uranu y Gaia y, poro, una de les titánides orixinales. Tuvo dos fíes col hermanu Ceu: Asteria y Leto.

Davezu relaciónase cola Lluna y como yera güela d'Apolu y Artemisa, dexó n’herencia a los sos nietos el control del oráculu de Delfos de Tetis pal primeru y l'alvocación de la Lluna pa la segunda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Istriorrumanu

L**'istriorrumanu** ye una variante llingüística del rumanu y poro una llingua romance del grupu balcanorrománicu falada por unes 1.500 persones nun territoriu enforma pequeñu de la península croata d'Istria.

Nun tien casi tradición lliteraria escrita lo que fai que, xunta'l númberu de falantes, tea n'estremu peligru desapaición.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu oriental
***** Balcanorrománicu
****** Istriorrumanu

## Referencies

## Enllaces esternos
* L'istrio-rumanu en Croacia
Albacete

**Albacete** ye una ciudá española, capital de la provincia d'Albacete, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.

## Ubicación
* Llatitú: 38º 59’ 44’’ N
* Llonxitú: 1º 51’ 21’’ O
* Altitú sobre'l nivel del mar: 686 metros

## Datos
* Población: 161.508 habitantes (datos de 2006)
* Superficie términu municipal: 1.234 km²
* Densidá de población del términu municipal: 130,88 hab/km²

## Clima
* Temperatura media anual. 13.4&nbsp;°C
* Temperatura más baxa algamada: -24&nbsp;°C.
* Númberu de díes de precipitaciones: 61

## Referencies

## Enllaces esternos