William Dieterle

**William Dieterle**  foi un direutor de cine y actor xudíu-alemán nacionalizáu d'Estaos Xuníos en 1937.

## Biografía
Nació nel senu d'una familia xudía askenazí. Yera'l menor de los nueve fíos de Jacob y Berthe Dieterle. De neñu, la so familia tuvo considerables problemes económicos, lo que-y obligó a trabayar como carpinteru y vendedor de chatarra. Llueu Dieterle empezó a interesase, y a los 16 años yá se xuniera a una compañía de teatru ambulante. La so apariencia y ambición ayudáronlu a consiguir papeles de galán en producciones teatrales.

En 1919 atraxo l'atención de Max Reinhardt en Berlín, quien lu contrató como actor pa les sos películes. Dieterle empezó a actuar en filmes alemanes en 1921 pa ganar más dineru y rápido convirtióse nun popular actor de calter. Poco dempués cansóse d'interpretar y quixo empezar a dirixir.

Dirixó la so primer película Wilhelm Dieterle en 1923, *Der Mensch am Wege*, protagonizáu por una nueva Marlene Dietrich. Depués d'esti filme, siguió actuando mientres dellos años en notables películes alemanes como *[[Das Wachsfigurenkabinett]]* y *[[Fausto (película)|Fausto]]*, esta postrera empobinada por F.W. Murnau. En 1927, Dieterle y la so esposa, Charlotte Hagenbruch, crearon la so propia productora, lo que-y dexó dirixir más películes, como *[[Geschlecht in Fesseln]]*, na que tamién interpretó'l papel protagonista.

En 1930, Dieterle, nuna Alemaña onde l'ascensu del nazismu yera imparable, emigró a los Estaos Xuníos, en siéndo-y ufiertáu un trabayu en Hollywood, pa faer versiones alemanes de películes d'Estaos Xuníos. Dieterle afíxose rápido al estilu de Hollywood y llueu tuvo dirixendo películes orixinales. Tradució yá'l so nome al inglés: William Dieterle, y va adquirir la ciudadanía d'Estaos Xuníos nunos años: en 1937.

El primeru d'estos filmes, *The Last Flight* (1931), foi un ésitu, y apocayá foi reivindicáu como una gran obra maestra; tamién lo fueron *Fashions of 1934* o *Fog over Frisco*.

Otres películes que dirixó mientres los años 1930, agora yá con un mayor presupuestu, fueron *[[Jewel Robbery]]*, *[[Adorable (película)|Adorable]]*, *Madame Du Barry*, *A Midsummer Night's Dream* (*A Midsummer Night's Dream, 1935)*, que s'inspiraba direutamente nun montaxe de Max Reinhardt, *La traxedia de Louis Pasteur* (*The Story of Louis Pasteur*, 1936), rellatu bien personal yá, o *The Life of Emile Zola* (*The Life of Emile Zola*, 1937), *Juárez (*Juarez, 1939)*, filme comprometíu coles vicisitúes de Méxicu nel sieglu XIX; y *Esmeralda, la zíngara* (*The Hunchback of Notre Dame*).



Mientres los [[años 1940]] los trabayos de Dieterle tuvieron dotaos d'un calter más románticu y exuberante, y dellos críticos consideren los filmes d'esti periodu como les sos meyores obres. Hai un valor estetiista nes sos obres, que s'afai a cada filme pero nel que se fai bien patente'l so enclín a l'astracción.Dalgunes d'estes películes son *The Devil and Daniel Webster* (*The Devil and Daniel Webster*, 1941), *El príncipe méndigu* (*Kismet*, 1944) y *Te volveré ver* (*I'll Be Seeing You*, 1944), *Cartes a la mio amada* (*Love Letters*, 1945) y *Jennie (Portrait of Jennie*, 1948), especialmente allabada por una fantasía en parte influyida por imáxenes del cine mudu.

La carrera de Dieterle decayó mientres los [[años 1950|años 50]] a consecuencia del [[macarthismo]]. Anque nunca foi incluyíu en nenguna llista negra, el so filme llibertariu como *Bloquéu* (*Blockade*, 1938), según dalgunos de los sos collaboradores habituales, yeren consideraos sospechosos.

Dieterle siguió realizando películes nos Estaos Xuníos mientres los años 1950, ente los que se cunten *La ciudá en solombres* (1950), el [[filme noir]] *The Turning Point*, *Salomé* (*Salome*, 1953)* con Rita Hayworth, *La sienda de los elefantes (Elephant Walk*, 1954) con Elizabeth Taylor y la película biográfica *[[Magic Fire]]*, sobre'l compositor alemán Richard Wagner.

Tamién realizó delles películes n'Alemaña ya Italia, pero hai que cuntar el so fracasu de taquilla con *The Confession*, protagonizada por Ginger Rogers.

## Valoración
Rescampla güei que lo que se denomina'l 'clasicismu' del cine d'EEXX débese, amás d'a los pioneros (Griffith, Chaplin, Keaton) y a figures magnífiques que fueron surdiendo n'América, a decenes de figures que pasaron d'Europa a América, bien exiliaos, bien ante'l reclamu d'una industria poderoso: Murnau, Sternberg, Lang, Wyler, Ophüls, Curtiz, son exemplos desemeyaos. Dieterle foi unu de los que camudaron el llume, coles sos solombres y los sos contrastes: "el cine adquier una complexidá interna que va muncho más allá de los mecanismos narrativos y los condicionanates téunicos, confiriendo a les imáxenes un sigificado independiente de les infraestructures argumentales"; nacen nueves posibilidaes espresives y simbóliques que s'añader a les idees que tresmiten. Ende tuvo'l so llugar Dieterle, que se aporvecha al máximu de les posibilidaes de la imaxe (en parte pola so esperiencia teatral y cinemetográfica europees: Max Reinhardt, F. W. Murnau, Paul Leni.

Sicasí sigue siendo un autor por afayar, tantu nel so cine mudu como nes distintes etapes de la so filmografía sonora.

## Filmografía

## Referencies
* 
* 
* Joaquín Vallet, "W. Dieterle. Europa nel cine d'Estaos Xuníos", en llibretu de *La vida de Y. Zola*, DVD, Notorius, 2012.

## Referencies

## Enllaces esternos

* William Dieterle na Bibliothèque du Film;**[http://www.bifi.fr/public/index.php]** en francés.

* William Dieterle  nel sitio del Deutsches Filminstitut;**[http://deutsches-filminstitut.de/]** n'alemán.