Friedrich Engels

**Friedrich Engels**  foi un filósofu y revolucionariu alemán.

Collaciu y collaborador de Karl Marx, foi coautor con él d'obres fundamentales pa la nacencia del movimientu socialista y comunista, y dirixente políticu de la Primer Internacional y de la Segunda Internacional.

Engels yera de familia burguesa, fíu mayor d'un prósperu industrial testil, protestante y conservador. Por embargu, dende'l so pasu pela Universidá de Berlín (1841-42) interesóse polos movimientos revolucionarios de la dómina: rellacionóse colos hegelianos d'esquierda (Hegel) y col movimientu de la Xoven Alemaña. El so pá unviólu a Manchester a ocupase de la fábrica d'algodón de so propiedá, y de la esperiencia de les penoses rellaciones llaborales vixentes xurdió la obra entitulada *La situación de la clas obrera n'Inglaterra* ("¿Qué será de tantos millones de seres que nun poseen absolutamente res?"). Polos mesmos años espublizó nos Anales Franco-Alemanes, de los que Karl Marx yera coeditor, un testo entituláu *Elementos d'una crítica de la Economía Política*. D'esa dómina vien la so amistá con Marx, al que reconocía una superior capacidá teórica y mayor orixinalidá nes idees. N'adelantre Engels convirtióse nel pegollu de Marx, al que caltuvo xunto a la so familia demientres los años en que se dedicaba a ellaborar *[[El Capital]]*. Nesa primera estancia en Manchester, Engels vinculóse tamién al activismu políticu llocal, militando nel movimientu cartista y collaborando en *El Nuevu Mundiu Moral* (*The New Moral World*), ún de los periódicos de Robert Owen.

Más sero, en Bruxeles, abellugu de munchos esquierdistes europeos, participó cutivamente con Marx na *[[Lliga de los Xustos]]*, convertía ceo na *[[Lliga de los Comunistes]]*. Marx y Engels encargáronse de redautar un curtiu panfletu colos entamos políticos del nuevu movimientu y que describe'l capitalismu con una claridá que los sos siguidores consideren non superada. Asoleyáu a la fin col títulu de *Manifiestu del partíu comunista* (o *[[Manifiestu comunista]]*) aportó a tiempu de tornáse y espardese per Europa enantes de los movimientos revolucionarios de 1848. Marx y Engels tornaron a Alemaña a participar na llucha, y Engels foi ayudante de campu d'August Willich demientres la rebelión de Baden-Palatináu. Por mor del fracasu'l movimientu Marx y Engels tuvieron qu'exiliase en Londres.

En Londres, en 1850, contribuyó a la *Nueva Gaceta Renana*, editada por Marx y espublizada n'Hamburgu. Tamién dio a la emprenta la primera edición de *Les guerres campesines n'Alemaña*. Engels tornó pa Manchester, a la fábrica na que trabayara y de la que convirtióse en copropietariu. Anque Marx permaneció en Londres eso nun-yos torgó caltener una estrecha collaboración, basada nuna correspondencia cásique diaria. A la fin Engels treslladóse a Londres en 1870, faciendo más intensa entá la collaboración hasta la muerte de Marx en 1883. Engels asoleyó o preparó nesos años delles de les sos obres más notables, comu *Contribución sobre'l problema de la vivienda*', *El papel del trabayu na tresformación del monu n'home*, *La revolución de la cencia d'E. Dühring* (más conocida como *Anti-Dühring*), *Del socialismu utópicu al socialismu científicu* o *L'orixe de la familia, la propiedá privado y l'estáu*. Nesos años Engels apaecía comu un miembru más de la familia en casa de Marx, cuyes fíes nomaben-y “El Xeneral”.

Tres la muerte de Marx, que-y afeutó fonderamente, Engels dedicóse a correxir y preparar pa espublización los arragüeis que Marx dexara na so preparación d*'El Capital*. El tomu II s'asoleyó en 1885 y el III en 1894. Esta obra foi'l centru de los sos esmolecimientos hasta la so muerte, qu'asocedió enantes de que pudiere asoleyar lo que sería un tomu IV. El nome d'Engels non figura en forma dala na autoría d'esos volúmes, pero ye indubiable qu'hai munchu de la so manu n' ellos. Engels siguió espublizando obres orixinales, comu *[[Ludwig Feuerbach]] y la fin de la filosofía clásica alemana*, asina como artículos militantes en *La Nueva Gaceta*.

Engels nun tuvu namái protagonismu propio comu teóricu del socialismu, pesie de lo contradictoria que mos apaez la so doble condición d'empresariu y revolucionariu, sinón que siguió participando activamente nel movimientu socialista y comunista. Foi secretariu de la Primera Internacional obrera (la AIT) dende 1870, y participó tamién na fundación de la Segunda Internacional. Intervieno, poles sos responsabilidaes, na vida política de los partíos afiliaos a la Internacional nel Sur d'Europa (España, Portugal ya Italia) y nel Este (Rumanía, Rusia,…) y escribió llibros y artículos al respeutu.

Tres la muerte de Marx en 1883, Engels convirtióse nel líder indiscutíu de la socialdemocracia alemana, de la segunda Internacional y del socialismu mundial, salvaguardando lo esencial de la ideoloxía marxista, a la qu'él mesmu añadiera matices relativos a la desapaición futura del Estáu, a la dialéutica y a les complexes rellaciones ente la socadarma económica y les supercadarmes polítiques, xurídiques ya culturales. Engels opusóse al radicalismu esquierdista, pero tampocu concilió cola evolución reformista del movimientu revolucionariu, reeditando la *Crítica al programa de Gotha* o *Les guerres civiles en Francia* y a la fin espublizando la *Crítica al programa socialdemócrata (alemán) de [[1891]]*. Dio llugar asina a la revisión que conduxo al *Programa d'Erfurt*, col que sí s'identificaba. El so collaborador Eduard Bernstein y otros dirixentes empobinaron a la socialdemocracia alemana haza'l reformismu parlamentarista, estrayendo del legáu d'Engels una llexitimidá que ye ñegada por otra parte del movimientu, la que conduxo a la formación de los partíos comunistes y la III Internacional.

Engels nun sóly aplicó'l materialismu históricu nos sos escritos, sinón que desendolcó y aplicó tamién el materialismu dialéuticu, que llegaría a ser la filosofía oficial del movimientu comunista depués de la revolución rusa de 1917. Elementos importantes de les sos caberes conceiciones filosófiques alcuentrense en *Dialéutica de la Ñatura*, anque munchos de los sos anális o exemplos perdieren yá valir cuandu s'espublizaron en 1925, nún marcu de xorrecimientu esplosivu de la cencia natural y de debate epistemolóxicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Marx y Engels. Biblioteca d'autores socialistes con testos completos na Universidá Complutense de Madrid. Inclúi un sistema de búsqueda de testu dientro de les obres recopilaes