open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llingua alministrativa

La **llingua alministrativa** ye aquella que ye adoptada como única pa ser utilizada na comunicación d'una Institución o un estáu. El conceutu de llingua alministrativa ta rellacionáu col conceutu de **[[llingua oficial]]**, que sería aquella que tolos súbditos d'un Estáu, por una llexislación cimera, tienen obligación de conocer. Esto significa que toles llingües oficiales son alministratives, pero non toles alministratives son oficiales. 

Tamién se rellaciona colos conceutos de:
* **Llingua diplomática** (la usada nes rellaciones internacionales, como lo fueron el caldéu, l'araméu, el griegu y el llatín na Antigüedá, el mesmu llatín na Edá Media occidental y nos primeros tiempos de la Edá Moderna; l'español nos sieglos XVI y XVII; el francés nel sieglu XVIII y XIX y l'inglés dende mediaos del XX hasta los nuesos díes). 
* **Llingua de comunicación** (la qu'utilicen una serie de comunidaes con intereses comunes, anque non toes elles tener como vernácula; por casu, l'español n'América, o l'usu del inglés na comunidá científica).
* **Llingua comercial** (la que s'usa pa establecer y caltener rellaciones comerciales, como'l chinu mandarín nel comerciu oriental, o l'inglés nel mundu económicu actual; vease *[[llingua franca]]*).

Les primeres llingües alministratives n'Occidente fueron el griegu y el llatín: la so aplicación supunxo la desapaición de la mayor parte de les llingües prerromanes occidentales y orientales mientres l'Imperiu. Na Edá Media, el llatín foi sustituyíu, adulces, polos romances y les llingües xermániques. La primera llingua moderna que puede ser considerada como alministrativa ye'l castellán, según les ordenaciones de mediaos del sieglu XIII d'Alfonsu X el Sabiu, quien lo impunxo en tola alministración de la Corona de Castiella. Nel sieglu XIV, el castellán convertir en llingua alministrativa n'Aragón y Navarra, sustituyendo al llatín y al navarroaragonés. Adulces, toles Cortes europees fueron asumiendo les sos llingües vernácules como alministratives, procesu que remató a fines del sieglu XV.

A partir de 1500, l'enclín a la multiplicación de llingües alministratives invirtióse, yá que torgaba'l bon gobiernu de los Estaos que s'apiguraron nesta dómina. Asina, ye Francisco I de Francia el primer monarca qu'impunxo una llingua sobre les demás que s'usaben nel so reinu: en 1501 prohibió l'usu de cualquier llingua que nun fora'l francés na comunicación alministrativa y nel ámbitu xudicial. Esti exemplu siguir nos Estaos italianos (que fueron adoptando'l toscanu), nel Sacru Imperiu (onde se xeneralizó'l alemán, arrequexando variantes xermániques, llingües eslaves y finu-ugrias) y en Gran Bretaña (onde se prohibió l'usu alministrativu de les llingües céltiques), y, yá nel sieglu XVIII, n'España (onde s'impunxo l'usu alministrativu del castellán a tolos territorios; vease Decretos de Nueva Planta).

## Ver tamién
* Llinguaxe alministrativu
* Comunidá imaxinada
* Idioma oficial
* Llingua propia
* Llingua estranxera
* Segunda llingua 
* Llingua artificial
* Llingua auxiliar
* *[[Llingua franca]]*
* Política llingüística
* Predominiu llingüísticu

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingua común

En tipoloxía llingüística, recibe'l nome de **llingua común** l'idioma real o supuestu del que remanez un tueru llingüísticu o familia d'idiomes. Nel casu de les llingües romániques, nes que s'inclúi l'asturianu, la *llingua común* ye'l llatín.

Supónse tamién la esistencia d'una llingua común indoeuropea y céltica.

Coles mesmes, dende'l puntu de vista de les ideoloxíes llingüístiques y de la glotopolítica, entiéndese por **llingua común** aquella llingua que desempeña o pretende desempeñar un papel cohexonador y vertebrador d'una sociedá plurillingüe, que por esta razón tien un estatus políticu y xurídicu superior al del restu de les llingües coles que convive, y que representa o pretende representar una identidá común a les identidaes grupales subordinaes. Nun territoriu determináu, el papel de "llingua común" puede exercelu bien una llingua orixinaria de dichu territoriu, bien una procecente d'otros llugares; y puede adquirir esi papel como resultáu bien d'un procesu democráticu, bien d'un procesu impositivu (nesti casu, davezu nel marcu d'un procesu de xunificación política y homoxeneización cultural).

## Fontes
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Llingua controlada

Una **llingua controlada** ye una forma especial de comunicación basada nuna llingua natural (una llingua utilizada bonalmente por un grupu) de la cual utilízase un vocabulariu acutáu y construcciones gramaticales consideraes simples.

L'usu principal de llingües controlaes ye l'espardimientu de material y conteníos a grandes audiencies que nun tienen una conocencia avanzada de la llingua base. Por casu en compañíes multinacionales pa la redaición de manuales, o na divulgación d'actividaes comuñales en grupos d'inmigrantes.

## Ver tamién
* Llingua construyida
* Basic English, Simple English y Special English.
* Idioma filipín
Laísmo

El **laísmo** ye, n'español, l'usu de los pronomes personales d'oxetu direutu femenín "la" y "les" como oxetu indireutu pa referentes femeninos, en llugar de formar estándar "-y" y "-yos". La Real Academia Española afirma que'l laísmo ye impropiu y nun correspuende a norma culta del español estándar.

Ye abondo común en ciertos dialeutos del español como'l dialeutu madrilanu y el dialeutu castellanu septentrional, polo que ta presente en bona parte de la metá norte de la Península ibérica.

## Orixe
La llingua castellana caltién na so gramática l'antigua declinación llatina y l'usu de los casos llatinos nos pronomes personales. Na evolución temprana del castellán producida mientres la Edá Media, apaeció una ciertu enclín que promovía la eliminación total de los casos llatinos. Les variantes laístas deriven d'aquel enclín, neutralizando la diferencia ente acusativu (complementu direutu) y dativu (complementu indireutu) en favor de la distinción de xéneru.

El laísmo, de forma similar a otros fenómenos rellacionaos col usu non etimolóxicu de los pronomes átonos de tercer persona, como'l leísmo y el loísmo, surde en Castiella mientres la Edá Media. Nel sieglu&nbsp;XIII, produzse la reconquista de casi toa Andalucía, pero esti fenómenu llingüísticu nun llogró estendese na variedá del castellán andaluz y, por ello, tampoco pudo calar nel español atlánticu de Canaries y Hispanoamérica mientres la colonización del Nuevu Mundu.

## Usu normativu

El laísmo defínese como l'usu de *la* y *les* en función de complementu (oxetu) indireutu; cuando'l referente ye femenín, en vegada del *-y* y *-yos* usáu nes variedaes non laístas. Asina n'árees laístas son comunes formes como:
:*doler la cabeza* (variedá laísta) ('[a ella] dolía-y la cabeza') -> Nesti casu [a ella] ye complementu indireutu y la cabeza ye suxetu.
:*doler la cabeza* (variedá laísta) ('[a elles] dolía-yos la cabeza')

Un casu más interesante ye la distinta interpretación que puede faese de ciertes oraciones en variedaes laístas y non laístas, asina nun área laísta, una oración como:
:*Pegar*
al ser oyíu por un falante d'una variedá non laísta el pronome ye interpretáu como 'una cosa' referida foi pegada (con un adesivu) y non "cutida", que ye lo que'l "laísta" quería dicir.

El *-y* indireutu ye ambiguu; pa quitar l'ambigüedá puede utilizase un segundu pronome con preposición:
:*Da-y un besu, a ella (a él)*.

## Variedaes laístas
* L'área puramente laísta se circunscribe básicamente a la zona central y noroccidental de Castiella, Salamanca, esti de Cáceres y de Lleón, según bona parte de Cantabria. 
* El laísmo ye frecuente nel dialeutu madrilanu y otres zones del centru peninsular. Los verbos colos qu'apaez más el laísmo son: *dicir*, *dar*, *gustar*, *poner*, *cuntar*, *quitar*, *ver*, *escribir*, *preguntar*.

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Ver tamién
* Leísmo
* Loísmo
* Transitividá (gramática)
Llatín de los canteros

El **llatín de los canteros** o ***latín dos canteiros*** ye'l llinguaxe utilizáu pol gremiu de canteros de Galicia, especialmente na provincia de Pontevedra. Denominaben a esti idioma "latín dos canteiros" o "verbo das arginas"; y tresmitíen, al traviés d'esti llinguaxe crípticu, de xeneración en xeneración, los sos saberes nel arte de tallar la piedra.

(1)**Ballesteros Curiel, Julio.— Verbo das arginas. Jeríifi-lattii de los canteros. Pontevedra, 1919. páx, 33**.

Traducción:

**Ballesteros Curiel, op. cit.**

En vascu, *hargin*, 'canteru'. 
Y en xíriga, *ergue* o *erguín*, 'pedernal, piedra cortante'.

## Referencies

* O latín dos canteiros en Cabana de Bergantiños 
* Fernando Sánchez Drago (1978): "Teatru críticu, sobre xírigues de gremiu y iniciación nel gran tueru Xacobéu, *El Basiliscu*, númberu 3, xunetu-agostu 1978, Madrid.
Llingua de señes adamorobe

La **Llingua de señes Adamorobe** (LSAda), conocer al sureste de Ghana, en África, onde s'atopa un pobláu que los sos habitantes na so mayoría oyentes, desenvolvieron una llingua de señes.

Nesi pueblu, llamáu Adamorobe, fai cerca de 200 años apaeció un xen que produz la sordera, y que se manifiesta con muncha frecuencia ente los pobladores. 

Según delles fontes, viven en Adamorobe 1400 persones (Nyst, 2003); según otres, 3000 (SIL, Ethnologue, 2006): toes coinciden, sicasí, n'afirmar que siquier 300 d'ellos son sordos. Con siquier un 15% de población sorda, Adamorobe tien unu de los niveles d'incidencia de sordera más altos del mundu. Munchos de los oyentes del pobláu son billingües en LSAda y akan, la llingua falada nesa rexón.

Esta llingua de señes desenvolvióse independientemente de la usada nes ciudaes de Ghana, cola cual nun guarda nenguna rellación. 

Los habitantes de Adamorobe nun recuerden que'l so pueblu esistiera ensin sordos dalguna vegada. La sordera nun ye considerada polos habitantes de Adamorobe una llimitación. Al ser conocida pola mayoría de los habitantes, la LSAda ruempe les barreres comunicacionales ente ellos.

## Referencies

*Cultura Sorda
* Nyst, Victoria (2003) “The phonology of name signs: a comparison between the sign languages of Uganda, Mali, Adamorobe and The Netherlands”. En Baker et al. (ed.) *Cross-linguistic Perspectives in Sign Language Research.* Hamburg: Signum, páxs. 71-80
* SIL: http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=ADS, visitada'l 13 d'abril de 2006
Llingua de señes arxentina

La **llingua de señes Arxentina** o **LSA** (ISO/DIS 639-3: aed) ye la llingua de señes emplegada pola comunidá sorda n'Arxentina. El so orixe puede remontase a la comunidá nacida nes primeres escueles pa sordos de Buenos Aires a finales del sieglu XIX y empiezos del XX, de resultes de la fundación del Institutu Nacional de Sordomudos, anque en diches escueles buscábase la instrucción oral y desterrar l'usu de señes.

## Historia
El so orixe puede remontase a les primeres escueles pa sordos de Buenos Aires, ente los años 1880 y 1910: la Bartolomé Ayrolo, pa homes; y la Osvaldo Magnasco, pa muyeres. Estes escueles surdieron por iniciativa del Institutu Nacional de Sordomudos, per mediu de la llei 1662 del 19 de setiembre de 1885. Dicha llei indicaba como fin que se “*enseñen a los sordomudos a usar la pallabra yá que si nun van permanecer nun estáu d'incapacidá moral ya intelectual*”.
El primer direutor del institutu, el maestru italianu Serafino Balestra, foi'l primeru n'implementar la metodoloxía oralista en América llatina. Al so curtiu periodu asoceder ensin cambeos los médicos arxentinos Garañao y Facio; y en 1892, l'italianu Luis Molfino.

Nesi momentu, nun yeren usaes mientres les clases, pero los estudiantes fueron desenvolviéndola y usar per fora d'éstes; sicasí, los alumnos de dambes escueles desenvolvieren llingües distintes. En 1912 conformóse la primer asociación de la comunidá, ASAM (Asociación de Sordos d'Arxentina) na que s'incorporaron gradualmente gran parte de los alumnos de dambes escueles y formaron distintos tipos de llazos sociales, incluyendo la formación de nueves families.

Les persones sordes asisten a escueles pa sordos, y usen variaciones locales fora de clase. Esiste siquier un sistema pa la escritura en LSA, anque inda'l so usu nun ta bien espublizáu: el Sistema Camps pa la escritura de llingües de señes.

El primer diccionariu de la Llingua de Seña Arxentina foi publicáu pola Dra. María Ignacia Massone en 1993, depués de más de 7 años d'investigación y la participación de más de 200 persones Sordes arxentines. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*  (en francés ya inglés)
Llingua de señes colombiana

La **Llingua de Señes Colombiana** o **L.S.C.** (ISO/DIS 639-3: csn), ye la llingua de señes emplegada pola comunidá sorda en Colombia. Ta emparentada filoxenéticamente cola llingua de señes francesa. Según Ethnologue, dellos signos son similares a aquellos de les llingües de señes española, americana y salvadoreña. La **llingua de señes** ye l'idioma natural col que se comuniquen les persones sordes, cuenta con una gramática propia y difier d'otres llingües. Amás, ye una llingua ágrafa, ye dicir nun tien escritura.

## Historia
Les primeres escueles pa sordos fueron creaes en 1924, dos en Bogotá y dos en Medellín.
El so orixe data de 1984 cola creación del "llinguaxe manual colombianu" per parte de la Federación Nacional de Sordos de Colombia (FENASCOL). El primer cursu de Llinguaxe Manual Colombianu foi publicáu en 1993. Foi reconocida oficialmente por aciu la Llei 324 de 1996 como "la llingua de señes propia de la comunidá sorda del país".
En 2006 el INSOR (Institutu Nacional pa Sordos) y l'Institutu Caro y Cuervo cola collaboración de Fenascol, publiquen el primer Diccionariu Básicu de la llingua de señes colombiana.

## Alfabetu
L'alfabetu manual colombianu utilizar pa estremar los signos de la LSC ya incorporar pallabres colombianes al roblar. Ta compuestu de 32 configuraciones manuales y usa les 27 lletres del alfabetu español

## Traductor Virtual de llingua de señes Colombiana
Esiste anguaño un *Traductor Virtual de Llingua de Señes Colombiana* creáu pol inxenieru Colombianu Jorge Enrique Leal, que ye'l direutor de la Fundación HETAH (ferramienta tecnolóxico p'ayuda humanitaria). Esta ferramienta virtual ye gratuita, que consiste nun sistema unidireccional pa traducir frases n'español por aciu intelixencia artificial, que realiza un analís gramatical p'atopar una secuencia d'imáxenes correspondientes, que va empobináu a persones oyentes colo cual búscase incluyir socialmente a la persona sorda.

Esti sistema nun cumple coles normes gramaticales propia de la Llingua de Señes Colombiana LSC, y nun ye encamentáu pa la realización de comunicación con Persones Sordes. La mayoría de la comunidá sorda nun responder# por l'usu d'esti sistema de traducción virtual.

## Otres llingües de señes de Colombia
La llingua de señes de Providencia foi ellaborada y tresmitida polos habitantes de la Isla de Providencia que forma parte del departamentu de San Andrés, Providencia y Santa Catalina de manera direuta y ensin influencia esterna. Nun tien rellación con nenguna otra llingua conocida. Los contactos coles llingües falaes pola población oyente (un criollu de base inglesa y español) y la llingua de señes son mínimos. Los Sordos de la Isla nun fueron escolarizaos y nun incorporen información de les llingües falaes de la so en redol a la so propia llingua. Nun esiste tampoco un alfabetu manual ente ellos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* FENASCOL  Federación Nacional de Sordos de Colombia *
CALSC Cursu d'autodeprendimientu de la llingua de señes colombiana *
INSOR  Institutu Nacional pa Sordos
Llingua de señes de Tijuana

La **Llingua de señes de Tijuana** ye una llingua de señes de Méxicu para sordos, al paecer nun guarda rellación cola llingua de señes mexicana.

Henri Whittman, plantega que ye una llingua aisllada (un *prototipu* de llinguaxe de señes) a pesar de que se desenvolvió al traviés del espardimientu d'un aguiyo llinguaxe de señes esistente, probablemente de la familia de la llingua de señes francesa.

## Ver tamién
* Llingua de señes yucateca
* Llingua de señes mexicana
* Llingua de señes americana

## Referencies
Llingua de señes ecuatoriana

La **llingua de señes ecuatoriana** o **d'Ecuador** (**LSEC**) ye la principal llingua de señes emplegada pola comunidá sorda n'Ecuador. Como toles llingües de señes naturales, ye un idioma con gramática y vocabulariu propios, non una adautación de la llingua falada.

## Carauterístiques
La LSEC ta clasificada como una llingua aisllada: nun se-y demostró orixe en nenguna otra llingua de señes esistente. Sicasí, por cuenta de décades d'estensu contautu ente la comunidá sorda ecuatoriana ya instructores y pares d'otres nacionalidaes, alredor del 30 % del vocabulariu de la LSEC provién de la llingua de señes americana y cerca del 20 % provién de la llingua de señes española. Les señes d'orixe estranxeru son más comunes nel llinguaxe de los mozos. Ente los dirixentes de la comunidá sorda ecuatoriana esiste un movimientu purista que busca remover les señes d'orixe d'Estaos Xuníos y reemplazales por señes ecuatorianes natives.

Tal como asocede na llingua española falada n'Ecuador, esisten dos geolectos con llixeres diferencies de vocabulariu: el dialeutu costeño, centráu en Guayaquil, y el dialeutu Rexón interandina del Ecuador serranu, centráu en Quitu.

## Diccionarios
El principal diccionariu de la llingua de señes ecuatoriana ye'l «Gabriel Román » (2014), desenvueltu pol Conseyu Nacional d'Igualdá de Discapacidaes (CONADIS) en collaboración cola Federación Nacional de Sordos del Ecuador (FENASEC) y la Universidá Teunolóxica Indoamérica. El diccionariu inclúi la traducción de 5.000 señes y una pequeña descripción querológica del idioma.

En 2012 la Vicepresidencia de la República presentó'l «».

## Referencies
Llingua de señes otomana

La **llingua de señes otomana**, que tamién se conoció como **llingua de señes de serrallo** o **llingua de señes de [[harén]]**, foi una llingua de señes de les persones sordes nel ámbitu de la corte del Imperiu Otomanu.
## Historia
Nada se sabe d'esta llingua, pero esiste evidencia de que dexaba comunicar idees de cualquier grau de complexidá. Tresmitir de xeneración en xeneración al traviés de fábules, narraciones y escritures.

Nos sieglos XVI y XVII, los paxes, porteros, verdugos y acompañantes del sultán que fueren sordomudos yeren particularmente apreciaos pola so habilidá pa comunicase en silenciu, pola so incapacidá pa escuchar información mientres les negociaciones secretes, y pola dificultá que los estraños atopaben pa comunicase con ellos o sobornalos. Na corte valorábase enforma'l silenciu, y dellos sultanes preferíen que s'utilizara la llingua de señes na so presencia. Podíen bromiar con ellos de tal manera que fora inadecuadamente familiar en turcu. El sultán Osman II foi seique'l primeru n'aprender la llingua de señes y dio-y la orde a dellos oyentes de la so corte d'aprendela tamién. Nel meyor momentu ye probable qu'hubiera más de cien cortesanos sordos. Considerábase indignu que'l sultán dirixérase oralmente a los sos súbditos, y bien indecoroso que quien s'atoparen na so presencia falaren en voz alta o secreteasen.

Nun ta claru si dio-y llugar a la llingua de señes turca, yá que nun se rexistraron señes.

## Referencies

## Bibliografía
* Nicholas Mirzoeff, 1995, "Framed: the deaf in the harem". In Terry, Jennifer, and Jacqueline Urla, *Deviant bodies: critical perspectives on difference in science and popular culture.* Indiana University Press, p.49–77.
* Kristina Richardson, "New Evidence for Early Modern Ottoman Arabic and Turkish Sign Systems," Sign Language Studies (Winter 2017) 17.2: 172-192. doi=10.1353/sls.2017.0001 https://muse.jhu.edu/article/648902
Llingua de señes turca

La **llingua de señes turca** () ye la llingua de señes de les persones sordes en Turquía. 

Nun ta claru si deriva de la llingua de señes otomana.
## Referencies

## Enllaces esternos
*Llingua de señes turca 
*Turkish National Deaf Federation
Llingua de señes uruguaya

La **llingua de señes uruguaya** (**LSU**) ye la llingua de señes de les persones sordes n'Uruguái. 

Ta n'usu dende 1910. Según la revista Ethnologue, tien unos 7.000 usuarios (datu de 2009).

Dende 2001 pola Llei Nᵘ17.378 ye llingua oficial.) 

La Universidá de la República ufierta una tecnicatura en llingua de señes.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Diccionariu en llinia de la llingua de señes uruguaya
*The Uruguayan Deaf Community - Elizabeth Parks y Holly Williams, SIL International (2013)
Llingua de señes peruana

La **Llingua de Señes Peruana** (sigles: **LSP**) ye la llingua de señes que foi creada y utilizada pola comunidá sorda nel Perú. Como toa llingua, tien la so propia sintaxis, gramática y léxicu, distintes de les del idioma oficial del país, l'español. Al igual qu'otres llingües minoritaries usaes nel Perú, anguaño ta reconocida pol Estáu por aciu la Llei 29535 (anque la so reglamentación ta pendiente). La LSP aniciar a partir de la comunidá sorda y la so necesidá de comunicase. La LSP cuenta con delles influencies de vocabulariu en señes utilizáu n'otros países, como la llingua de señes americana, ente otres.

El Ministeriu d'Educación, nel añu 1987 publicó un Manual de Llingua de Señes. Esti material foi bien importante yá que per primer vegada emítese un material oficial del Ministeriu d'Educación sobre la llingua de señes y el so vocabulariu. En 1996 se reimprimió el material.

Nel añu 2000 un grupu de persones formaron una mesa de trabayu denominada “Manes Que Falen - Proyeición Social de la Llingua de Señes Peruana”, integrada por persones naturales y xurídiques ente les cualos tuvo l'Asociación de Sordos de Perú. Esta mesa trabayó coles mires de poner n'axenda de les Asociaciones de Sordos y les persones sordes, la situación de la llingua de señes. Empecipiáronse actividaes pa la realización d'un estudiu sociollingüísticu de la mesma, que'l Ministeriu d'Educación realizó parcialmente. 

Nos últimos años, empecipiáronse distintos estudios sobre la naturaleza llingüística de la LSP, que s'atopen en procesu d'ellaboración. N'unu d'ellos, lleváu a cabu pol Grupu d'Investigación Señes Gramaticales, ellaboróse'l primer corpus de LSP, disponible de manera dixital nel Archivu Dixital de Llingües Peruanes de la Pontificia Universidá Católica de Perú.

## Propiedaes de la Llingua de Señes Peruana
La LSP nun s'estudió de manera refecha entá, anque hai delles propiedaes que yá se pueden identificar según los especialistes: 
# Nun ye uniforme en tol Perú, pos presenta diferencies según la rexón na que s'emplega, lo mesmo que les llingües orales como'l castellán 
# Foi creada pola mesma comunidá sorda peruana, y ye polo tanto distinta a otres llingües de señes n'otros países, a pesar de que recibió la influencia de la Llingua de Señes Americana 
# Los xestos faciales y corporales tamién cumplen un rol gramatical, como en toles llingües de señes 
# Ye un idioma vivu, en constante cambéu y evolución 
# Tien una gramática propia que nun depende del castellán faláu nel país; por casu, l'orde básicu ye Suxetu-Oxetu-Verbu, anque hai muncha llibertá nel orde de les señes. 

## Enllaces esternos
* Sordera y Más, Blogue de Susana Stiglish, investigadora y educadora sorda 
* Señes Gramaticales | Grupu d'Investigación PUCP sobre la Llingua de Señes Peruana
* Repositorio de la Llingua de Señes Peruana de la Pontificia Universidá Católica de Perú 

## Referencies

## Ver tamién
* Llingua de señes
* Families de llingües de señes
* Sordera
* Cultura Sorda
Llingua de señes yucateca

La **llingua de señes yucateca** ye una llingua de señes usada en Méxicu y Guatemala, por comunidaes mayas (sociedá con altes tases de sordera hereditaria, non habitual). En dellos casos, tantu oyentes como sordos pueden usar la llingua de señes. Al paecer nun ta rellacionada col llinguaxe de señes guatemalianu y la llingua de señes mexicana.

## Ver tamién

* Llingua de señes mexicana
* Llingua de señes de Tijuana
* Llingua de señes americana
* Llingua de señes española

## Referencies

## Fuentes
* Patricia Valdata
* Fox Tree, Erich (2004). Meemul Ch'aab'al (Llingua de señes de les Tierres Altes): The Invisible Visible Vernacular of an Indigenous Underclass. Society for Linguistic Anthropology.
* **Johnson**, Robert E. (1991). *Llinguaxe de señes, cultura y comunidá nun pueblu yucateco tradicional*, en Sign Language Studies 73:461-474 (1991).
* **Shuman**, Malcolm K. & Mary Margaret Cherry-Shuman. (1981). *Breviariu de la Llingua de señes yucateca* Language Sciences, 3, 1 (53), 124-185. 
* **Shuman**, Malcolm K. (1980). *O som do silêncio em Nohya.* Ciências da Linguagem, 2, 1 (51), Mar, 144-173. 
* **Du Bois**, John W. (1978). *Llingua de señes maya.* Apresentado non 77º encontro añal da Associação Antropolóxica Americana, Los Angeles.

## Enllaces esternos
* Llingua de señes maya yucateca
*
Llingua exipcia media

La **llingua exipcia media** o más sencillamante, **exipciu mediu** ye la forma típica del exipciu escritu del aproximao 2000&nbsp;e.&nbsp;C. al 1300&nbsp;e.&nbsp;C. (dempués del exipciu antiguu y antes del exipciu tardíu). Caltiénense alredor de 900 xeroglíficos.

Foi mientres l'Imperiu Mediu d'Exiptu cuando s'estableció como llingua oficial y clásica y mientres l'Imperiu Nuevu la llingua, fundamentalmente nos sos contestos alministrativu y epistolar, foi contaminada pol fala vulgar, llamada asina, neoegipcia que aportaría a la llingua oficial hasta ser sustituyida pol exipciu demóticu nel Periodu tardíu d'Exiptu.

A pesar de la evolución al exipciu tardíu dende'l sieglu XIV&nbsp;e.&nbsp;C., l'exipciu mediu caltuvo'l so usu como llingua estándar lliteraria hasta'l sieglu IV. Como tal, ye la variante clásica del exipciu que, históricamente, atraxo más l'atención de la exiptoloxía. Ente que la mayoría del exipciu mediu ta escritu en monumentos por aciu xeroglíficos, tamién s'escribe por aciu una variante cursiva y la hierática rellacionada. 

Hai que notar que suel ser habitual referise, equivocadamente y de manera simplaya, que los "xeroglíficos", fueron la primera y más utilizada forma de la llingua exipcia antigua. 

Les meyores na comprensión del exipciu mediu deber a Adolf Erman y al so "Escuela de Berlín". Erman tamién publicó la primer gramática d'exipciu mediu en 1894, namái superáu en 1927 pol importante trabayu d'Alan Gardiner. Dende mediaos del sieglu XX, los exiptólogos consideraron que la so comprensión del exipciu mediu yera práuticamente completa, y empezaron a centrase nel exipciu antiguu, pero l'alderique sobre la gramática del exipciu mediu foi vueltu a entamar por Hans Jakob Polotsky y el so "teoría estándar" a partir de 1944.

## Bibliografía
* James P. Allen: *Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs*. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
* A. H. Gardiner: *Egyptian Grammar*. Oxford, 1927, 3ª ed. 1957.

## Ver tamién
* Llingües exipcies

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingua filosófica

Una **llingua filosófica** ye un idioma artificial que foi diseñáu pa reflexar dalgún aspeutu de la filosofía, particularmente al respective de la naturaleza o potencial del llinguaxe.

Una de los aproximamientos a les llingües filosófiques son les asina llamaes llingües taxidérmiques. Estes son llingües nes cualos les pallabres constrúyense de tala forma que reflexen un árbol de la conocencia, onde les pallabres con raigaños comunes representen conceutos rellacionaos. Exemplos d'estes llingües son, por casu, "Real Character" de John Wilkins (1668), "Llingua Universal" de Sotos Ochando (1845) y "Ro" de Edward Powell Foster (1904).

L'idioma ithkuil de John Quijada (1978) foi diseñáu pa una máxima sucintez.

Otres llingües filosófiques reflexen l'idioma dende un puntu de vista filosóficu. Sofitaes o non na hipótesis de Sapir-Whorf, diséñase'l llinguaxe con una filosofía en mente. Asina la escritora Suzette Haden Elgin diseñó l'idioma láadan col fin d'asitiar en vocabulariu y gramática los conceutos y diferencies importantes pa les muyeres, basáu na teoría de grupu mutáu.

El Toki Pona de Sonja Elen Kisa (2001), ta basáu nel taoísmu.

## Historia

Nel diseñu de llingües filosófiques fueron pioneros Francis Lodwick (*A Common Writing*, 1647; *The Groundwork or Foundation laid (or So Intended) for the Framing of a New Perfect Language and a Universal Common Writing*, 1652), Sir Thomas Urquhart (*Logopandecteision*, 1652), George Dalgarno (*Ars signorum*, 1661), y John Wilkins (*Essay towards a Real Character, and a Philosophical Language*, 1668). Toes estes propuestes yeren sistemes basaos en clasificaciones xerárquiques de categoríes descriptives.

Gottfried Leibniz creó la *Lingua Generalis* en 1678. 

En 1855, l'escritor británicu George Edmonds modificó'l sistema de Wilkins, dexando la so taxonomía intacta, pero camudando la gramática, la ortografía y la pronunciación del llinguaxe nun esfuerciu por simplificar la so llectura y escritura.

## Referencies
* Alan Libert, *A priori Artificial Languages*. Lincom Europa, Munich, 2000. ISBN 3-89586-667-9
* Umberto Eco, *The search for the perfect language*, 1993.

## Ver tamién
*Llingua lóxica
Llingua xitana de Colombia

La **llingua xitana de Colombia** ye la variedá llingüística del Idioma romanín o xitanu faláu en Colombia.

## Orixe

Presumir el so orixe en Beluchistán y Sindi hai unos 1000&nbsp;años por migraciones del pueblu xitanu escontra Europa.
L'idioma xitanu llegó a Colombia mientres sieglu XIX, lo que se constata cola esistencia de families de falantes d'hasta cuarta xeneración.

## Distribución y subgrupos

Atópense principalmente nos departamentos d'Atlántico, Bolívar, Nariño, Norte de Santander, Santander y Valle del Cauca, amás de la ciudá de Bogotá. La población xitana nestos centros urbanos formen el 93.47&nbsp;% de tol país.

Los principales subgrupos de la etnia son los bolochoc, los boyrás, los churón, los jhánes, los langoseti y los bimbay; la mayoría d'ellos pertenecen al grupu de los kalderash.
Lingüísticamente pueden identificase dos grupos nel país: los falantes de romanés y los de rumeniaste. Los primeros tán allugaos nes ciudaes de Barranquilla, Bogotá, Cali, Cartagena, Cúcuta, Girón, Itagüí, Pasto y Sogamoso.
El rumeniaste, faláu polos ludar, concentrar en Cúcuta y otres ciudaes de la región Caribe.

## Situación sociocultural

Los pueblos xitanos carauterizar por ser nómades, esto apostró-yos socialmente, siendo marxinaos y escorríos pola so situación.
El pueblu xitanu en Colombia ye altamente vulnerable, que presenta altos niveles de probeza y necesidaes, esto provocó que los xitanos sían vistos con malos güeyos pol restu de la sociedá.
Esta problemática vese amontada pol fechu de que los oficios tradicionales de los rom ―como l'ensayamientu de caballos y los actos circenses― cayeron en desusu.

## Referencies
Llingua de señes mongola

La **llingua de señes mongola** (en mongol: Монгол дохионы хэл *Mongol dokhiony khel*) ye la llingua de señes qu'utilicen les persones sordes de Mongolia. Según les estimaciones d'Ethnologue hai d'unos 10&nbsp;000 hasta unos 147&nbsp;000 persones sordes nel país, anque se desconoz cuántes d'elles saben utilizar la llingua de señes.

El primer diccionariu de la llingua de señes mongola foi creáu por Linda Ball, una voluntaria del Cuerpu de Paz en Mongolia. En 2007 el Ministeriu d'Educación, Cultura y Ciencia de Mongolia en cooperación cola Unesco creó otru diccionariu d'esta llingua con unos 3000 términos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingua lóxica

Una **llingua lóxica** ye una llingua construyida que foi diseñada de tala forma que les sos estructures gramaticales nun sían intrínsecamente ambigues.

El primer idioma diseñáu como llingua lóxica foi'l loglan, que pretendía sirvir de base pa probar la hipótesis de Sapir-Whorf la cual propón que l'idioma inflúi nel pensamientu. El proyeutu lojban surdió del trabayu orixinal sobre loglan.

## Ver tamién
* Llingua filosófica
Llingua románica común unificada

La **llingua románica común unificada** (en románica: *lingua romanica commun unificata*) tamién conocida como ***romanica*** o **interlingua románica**; ye una llingua construyida, empecipiada por Josu Lavin el 15 de mayu de 2001 col enfotu de unificar a los falantes de les llingües romániques. Ta basada en interlingua d'IALA, de la cual de cutiu ye comparada como una variante, considerando que tien munchos menos falantes que Interlingua. Anguaño nun se conoz nengún periódicu nin conferencia na llingua; tola actividá paez emponese por internet.

## Gramática
Dempués de la cayida del Imperiu Romanu, los varios dialeutos del llatín vulgar empezaben a divergir, y finalmente aportaron a llingües mutuamente incomprensibles, agora conocíes como les llingües romániques o romances. Les estructures gramaticales y los vocabularios d'estes llingües son inda bien similares.

Como Interlingua, Románica estrayi los elementos comunes d'estes llingües y forma una llingua completa, fácilmente comprensible por cualesquier que conoza una de les llingües fonte. Pero Romanica retién una gramática muncho más complexa que la de Interlingua, por casu con xéneru gramatical, con concordanza ente sustantivos y axetivos, y con conxugación de los verbos con al respective de persona y númberu. Los proponentes de Románica miren esta gramática como más natural pa los falantes de les llingües romániques que la de Interlingua, y dicen que l'estudiu de Románica facilita en gran manera l'estudiu posterior de cualquier llingua románica.

## Vocabulariu
El vocabulariu de Románica atópase esencialmente nel IED (Interlingua-English Dictionary), publicáu pola IALA en 1951, y usáu como la base de la llingua internacional Interlingua. Poro, Románica paezse enforma a Interlingua en múltiples aspeutos. Sicasí, los sos defensores dicen que Románica ye una llingua distinta nel so propiu derechu, y non solamente una variante de Interlingua de IALA. A cencielles podría pensase en Románica como'l denominador común de les llingües descendientes del llatín vulgar.

Pero ello ye que'l vocabulariu de Románica (esencialmente casi idénticu al de Interlingua) ta basáu nel grecollatín latente como esistente en toles llingües d'Europa, y retién ergo el so calter "doctu" ya internacional con múltiples pallabres de forma distinto llatina y non románica. Un exemplu ye "tempore", esperaríase "tempo" nun vocabulariu basáu puramente nes llingües romániques. En adición, delles pallabres frecuentes en Románica, como "et", "aut", "est" ("y", "o", "ye"), fueron emprestaes direutamente del llatín clásicu; irónicamente ye Interlingua el qu'usa les romániques evolucionaes. L'aspeutu interrománico promovíu polos adherentes de Románica esiste por tantu principalmente na so gramática.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitio principal de Románica 

* Wikia en Románica 

* Románica en Facebook
Llinguaxe AB

Denominar convencionalmente **llinguaxe AB** a un dialeutu del inglés mediu ceo, emplegáu na redaición de la *[[Ancrene Wisse]]* y de los testos del denomináu «Grupu Katherine» (sieglu XIII). La «A» y la «B» referir a estractos del llibru publicáu por Joseph Hall *Selections from Early Middle English, 1130-1250*, onde la «A» correspuende a los testos del Grupu Katherine» del manuscritu «Bodley MS 34» y la «B» al manuscritu de la *Ancrene Wisse* conteníu en «Corpus MS 402».

El términu foi acuñáu en 1929 pol filólogu J. R. R. Tolkien, qu'apreció que'l dialeutu de dambos manuscritos taba altamente estandarizado, lo qu'apuntaba a «un llinguaxe estándar basáu n'unu n'usu nos Midlands del Oeste nel sieglu XIII».

## Referencies

### Bibliografía
*. 
*. (Reimpreso en 2000 ).
*.
Llinguaxe de señes guatemalianu

El **llinguaxe de señes guatemalianu** (**Lensegua**) ye la llingua de señes utilizada en Guatemala. El primer diccionariu foi publicáu nel añu 2000. Difier de la llingua de señes mexicana y otros países hispanofalantes, y de la llingua de señes yucateca utilizáu nel altiplanu occidental de Guatemala.

La comunidá de persones que tien discapacidá auditiva y utiliza esta llingua pa comunicase en Guatemala ye un circulo zarráu, pa ellos tener les sos propies señes ye bien importante, polo tanto ye necesariu saber les sos señes a la de comunicase con ellos p'amosa-yos respetu, esto mesma pasa n'otros países y les sos comunidaes. 

## Referencies

*
*Sign Languages of the World, by Name - Gallaudet University Library
*

## Enllaces esternos
Llinguaxe estraterrestre

El **Llinguaxe estraterrestre** ye un términu xenéricu utilizáu pa describir un idioma orixinariu d'una raza alienígena. L'estudiu de tales llingües hipotétiques denominóse **xenolingüística**, anque la terminoloxía alternativa, como **exolingüística** y **astrolingüística** atopáronse y lleváronse a la práctica nes noveles y películes de ciencia ficción. Entendíu en sentíu estensu, el términu *xenolingüística* puede tamién aplicase al estudiu de la comunicación ente y con animales non humanos, de la mesma que'l términu xenotrasplante aplicar a los tresplantes ente distintes especies.

## Descripción
Magar la naturaleza y la forma d'estes llingües siguen siendo puramente especulatives, la posibilidá de futuros contactos con vida estraterrestre intelixente fai que la cuestión d'una llingua estraterrestre sía un asuntu creíble pa la especulación científica y filosófica, aun así, el SETI creó los sos propios estudios alrodiu de ello. Apocayá'l *Dr. Doyle*, del proyeutu SETI afirmó que'l xiblu gomero, podría ser la clave pa desentrañar posibles *xenolenguas*.

Amás de crear alderique académicu, la naturaleza potencial d'un llinguaxe estraterrestre tamién foi encetáu en testos académicos http://revistas.upb.edu.co/index.php/escritos/article/view/25/14  y por escritores de la ciencia ficción. Con un pocu de creacionismu en llinguaxes ficticios pa los sos personaxes a utilizar, y otros refugando'l problema d'escritura en dispositivos de traducción o por aciu la creación d'un llinguaxe universal que toles races pueden falar. En dellos casos, el problema de comunicación con estraterrestres desempeñó una gran parte de puxanza nuna zona de la ciencia ficción.

## Llingües estraterrestres ficticies

*Idioma lil pocket
*Idioma na'vi

## Intereses
Na saga de Star Trek de la serie orixinal, unu de los personaxes principales, Nyota Uhura, ye especialista en *Xenología*.

## Referencies
Llinguaxe de Zuyuá

El **Llinguaxe de Zuyua**, o ***Zuyua Than***, ye un términu qu'apaez mentáu nos varios Chilam Balam hasta agora descubiertos. Ye un oxetu de bancia ente los antropólogos, filólogos ya historiadores estudiosos de la civilización maya, yá que esisten delles teoríes alrodiu de qué ye exactamente'l llamáu llinguaxe de Zuyua, y cuál yera la so función real.

Teniendo esto en cuenta, paez esistir un consensu ente los estudiosos de qu'ésti llinguaxe se trata, siquier en parte, d'una manera d'escritura cargao con figures poétiques, metafóriques y retóriques onde ye posible que s'escuendan testos mitolóxicos, relixosos o históricos, detrás d'un aparente conxuntu de paráboles y acertijos.

## Referencies

*http://www.mayas.uady.mx/articulos/lenguajezuyua.html

MITU Y REALIDÁ DE ZUYUA : CULIEBRA EMPLUMADA Y LOPEZ AUSTIN, A. Y LOPEZ LUJAN. Editorial: Fondo Cultura (Mexico).
Llingües a posteriori

Una **llingua ''a posteriori*** (en [[llatín]]: posterior a), d'alcuerdu a [[Louis Couturat]], ye cualesquier [[llingua construyida]], que los sos elementos emprestar o son fechos sobre la base de los idiomes esistentes, n'oposición de les llingües *a priori*.

Les llingües *a posteriori* pueden estremase en tres categoríes:
* Llingües étniques simplificaos, como lo son el [[inglés básicu]] o'l [[latino sine flexione]].
* Llingües naturalistes, esto ye, más cercanes a les llingües étniques reales (con mayor frecuencia a idiomes llatinos o romances), como l'[[idioma occidental]] o'l [[Interlingua]].
* Idiomes autónomes (esquemátiques), na que la gramática ye *a priori*, pero'l vocabulariu ye *a posteriori*, como'l [[esperantu]] o, hasta ciertu puntu, el [[volapük]].

Al estremar si'l llinguaxe ye *a priori* o *a posteriori*, la prevalencia y la distribución de traces respetables ye de cutiu la clave.

== Referencies ==

* Louis Couturat, *-yos nouvelles langues internationales*. París: Hachette. 1907. Con [[Léopold Leau]]. Reeditada en 2001, Olms.
* Louis Couturat, *Étude sur la dérivation dans la langue internationales''. 1910. París: Delagrave. Páxina 100.
Llingües a priori

Una **llingua ''a priori*** (en [[llatín]]: previu a) ye cualesquier [[llingua construyida]] que'l so [[vocabulariu]] nun se basa nes llingües esistentes, a diferencia de les llingües *a posteriori*, que tienen base n'otros idiomes. Son exemplos de les llingües *a priori* el [[idioma ro]], el [[solresol]], el [[mirad]], el [[idioma klingon]], el [[ithkuil]], el [[idioma na'vi]] y los [[idiomes valyrian]]. Otra manera, les llingües *a posteriori* son aquelles que'l so vocabulariu basar nos idiomes esistentes, yá sía como una variación d'un idioma (por casu, el [[Latino sine Flexione]]) o como un amiestu de dellos idiomes.

Dellos idiomes *a priori* tán diseñaos pa ser [[Llingua auxiliar|llingües auxiliares internacionales]] qu'esanicien lo que podría considerase una ventaya inxusta de deprendimientu pa los falantes nativos d'una llingua d'orixe qu'otra manera pa los otros falantes de los idiomes *a posteriori*. Delles llingües *a priori* tratar de categorizar el so vocabulariu, yá sía pa espresar una filosofía de fondu como por que sía más fácil reconocer el vocabulariu nuevu. Estos son tamién conocíos como [[Llingua filosófica|llingües filosófiques o taxonómiques]].

== Referencies ==

* [[Alan Libert]], *A priori Artificial Languages'' (Languages of the World 24. Munich: Lincom Europa, 2000). ISBN 3-89586-667-9.
Llingües ahuanas

Les **llingües ahuanas** constitúin unu de los dos subgrupos de la caña septenterional de les llingües barbacoanes. Esti subrupo inclúi'l awá pit ('llingua de los awá') amás de delles llingües estinguíes ente elles el sindagua que posiblemente tenga d'identificase col atecesor antiguu del modernu awá pit, la barbacoa (dambos falaos en Colombia hasta la so desapaición) y el campera-muellama (faláu n'Ecuador hasta'l sieglu XVII).

## Referencies

### Bibliografía
*
Llingües Sepik-Ramu

Les **llingües Sepik-Ramu** son un filu de llingües hipotéticu formáu por unes 100 llingües falaes nes cuenques fluviales de los ríos Sepik y Ramu nel norte de Papúa Nueva Guinea. Fueron propouest orixinalmente por Donald Laycock (1973) que situú dientro del filu a les llingües del Sepik, llingües del Ramu, les llingües nor-pondo (so Sepik), les llingües de Leonhard Schultze (Walio-Papi), y les llingües yuat, xunto col taiap. Anguaño considérase qu'estes llingües nun constitúin una familia y les clasificaciones más modernes estremen esti grupu de llingües ente delles families:
* Llingües Ramu-so Sepik
* Llingües del Sepik (Alto y mediu Sepik).
* Llingües yuat

La propuesta orixinal de Laycock incluyía unes 100 llingües de les cuenques del ríu Sepik y del ríu Ramu nel norte de Papúa Nueva Guinea con unos 200 mil falantes en total. Tipológicamente estes llingües tienden a tener fonoloxíes simples, con poques consonantes y vocales y usualmente son llingua atonales.

## Historia de la hipótesis
Stephen Wurm, llingüista que propunxo la hipótesis, desenvolver como parte d'un primer intentu de clasificación de les llingües papúes basándose de cutiu en bien escasos datos y él mesmu cree que la hipótesis nun se va caltener so un escrutiniu detalláu. Munches de les carauterístiques emplegaes pa identificar a les llingües sepik-ramu como una familia, como son pronomes personales carauterísticos, pue que nun sían más que traces d'área llingüística. Por casu, les llingües papúes amosáronse aptes pa préstamos de pronomes.

Malcolm Ross y William Foley estudiaron xebradamente la propuesta de les llingües Sepik-Ramu como grupu filoxenéticu en 2005. Nengún de los dos econtró evidencia abonda pa siguir postulando que formaben una familia llingüística. Sicasí, toles sos cañes constituyentes sacante'l yuat, sí paecen families filoxenétiques válides. Amás Ross rellaciona les llingües nor-pondo coles llingües Ramu, y propón una familia Ramu-so Sepik, de la qu'asitia a les llingües de Leonhard Schultze (tentativamente estremaes ente'l grupu Walio y el grupu Papi) dientro d'una familia Sepik (alto y mediu Sepik) tratando'l yuat y el taiap como families independientes.

## Clasificación de Laycock
* ? Idioma gapun (una llingua; Taiap; 80 falantes)
* ? Llingües Leonhard Schultze (6 llingües)
::Walio (4 llingües; 700 falantes)
::Papi (2 llingües, 200 falantes)
* Llingües nor-pondo (so Sepik) (6 llingües)
::Nor (2 llingües, 1200 falantes)
::Pondo (4 llingües, 12.000 falantes)
* Llingües Ramu ? (37 llingües)
:Ramu (28 llingües)
:Yuat-langam (9 llingües)
* Llingües Sepik ? (50 llingües)
:Biksi (2 llingües)
:Sepik cimeru (6 llingües)
:Ram (2 llingües)
:Awtuw (1 llingües)
:Tama (6 llingües)
:Yellow River (3 llingües)
:Sepik mediu (16 llingües, nun inclúi llingües ndu como'l iatmul)
:Sepik de los montes (14 llingües)

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües amto-musanes

Les **llingües amto-musanes** constitúin una familia de llingües que namái engloba dos idiomes conocíos anguaño, l'amto y el musa (siawi), estos dos idiomes son falaos na provincia de Sandaun en Papúa Nueva Guinea. Nengún de los dos idiomes ye intelixible l'unu col otru, dambos tien semeyances col busa, pero nun se probó qu'esti tenga una rellación colos idiomes d'esta familia. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües andines septentrionales

Les **llingües andines septentrionales** son una unidá filoxenética hipotetizada por Greenberg dientro de les llingües andines, que'l so parentescu ye bien dudosu, y foi bien criticáu por dellos especialistes, nun siendo aceptáu pola mayoría d'americanistes.

Según Greenberg, les llingües andines septentrionales incluyiríen les siguientes llingües:
# Culli. La llingua kulyi *(culli, linga)* falar en Huaylas, Perú, allugada por unos ente les andines septentrionales y por otros ente les llingües macro-paezanas.
# Sec. (Llingua estinguida)
# Leco. La llingua leko *(leco, lapalapa, ateniano)* tien unos pocos falantes en La Paz, Bolivia.
# Llingües catacaoanas. La familia de llingües catacaoanas, consiste de 2 llingües dambes muertes :
## Katakao. La llingua catacao *(katakao)* foi falada en Piura, Perú.
## Kolán. La llingua kolán (colán) foi falada en Piura, Perú.
# Llingües cholonas, 2.200 años de diversificación llingüística, consiste de 2 llingües dambes muertes que se falaron en Perú:
## Hívito. La llingua híbito *(hívito)* falar en Perú.
## Cholón. La llingua cholón *(seeptsá)* ye falada nel valle de Huallaga, Perú, por menos de 10 persones.
Nun esiste evidencia sólida de qu'esista un parentescu xenéticu ente estes llingües, les llistes de pallabres apurríes por Greenberg son escases y nun son concluyentes.

## Referencies

### Bibliografía
* 
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Greenberg, Joseph H. (1959): *Linguistic classification of South America*. en: Steward and Faron (1959), páxs. 22–3.
* Greenberg, Joseph H. (1987): *Language in the Americas*. Stanford University Press, CA.- ISBN 0-8047-1315-4
* Migliazza, Ernest C.; & Campbell, Lyle. (1988). *Panorama xeneral de les llingües indíxenes n'América*. Historia xeneral d'América (Vol. 10). Caracas: Institutu Panamericanu de Xeografía y Historia.
Llingües angami-pochuri

Les **llingües angami-pochuri** son un pequeñu grupu filoxenéticu de llingües tibetano-birmanes falaes nos estaos de Nagaland y Manipur nel nordeste d'India.

## Clasificación
Tradicionalmente les llingües angami-pochuri clasificáronse dientro de l'agrupación xeográfica "llingües naga", pero esisten duldes de que diches llingües formen realmente un grupu filoxenéticu dientro del tibetanu birmanu, polo qu'anguaño se suel clasificar a les llingües angami-pochuri como una llingua independiente dientro de la familia tibetanu-birmana, pendiente de la clarificación de les rellaciones interna en dicha subfamilia.

### Llingües de la familia
Comúnmente identificáronse dos grupos angami-pochuri distintes:
* **Llingües angami**: angami, chokri (chakri), kheza, mao (naga mao, sopvoma).
* **Llingües pochuri**: pochuri–meluri, ntenyi, sema, rengma.

.

## Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües angami-pochuri son:
:

## Ver tamién
* Llingües ao

## Referencies

### Bibliografía
* George van Driem (2001) *Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.* Brill.