Corea del Norte

**Corea del Norte**, oficialmente **República Popular Democrática de Corea**, ye un estáu del este d'Asia qu'ocupa la metá norte de la península de Corea. Llenda al sur con Corea del Sur y al norte con China y Rusia.

## Historia

Corea del Norte algamó la so independencia tres la Segunda Guerra Mundial, que desanició la ocupación xaponesa de la Península de Corea. L'armisticiu acabó cola dixebra de Corea, quedando la zona al norte'l paralelu 38 embaxo alministración soviética y al sur xestionada poles fuercies aliaes.

En 1948 promúlgase el primer testu constitucional de la República Democrática Popular de Corea, qu'establez un réxime de corte estalinista con Kim Il Sung como Presidente de l'Asamblea Popular Suprema y Xefe d'Estáu. Esta reaición foi provocada en respuesta a l'aniciu nel sur de la península de un réxime capitalista sofitau polos EEXX y tuvo la reconocencia de la URSS darréu.

Dende entós, les engarradielles y tensiones foron constantes na frontera intercoreana, hasta que'l 25 de xunu de 1950, les tropes del Exércitu Popular de Corea adiéntrense al sur del paralelu 38 y entama, asina, la nomada Guerra de Corea. La incursión foi refugada pola intervención del exércitu los Estaos Xuníos, que malapenes llogró formar una coallición de países p'axuntase escontra les fuercies del Norte. L'avance de les tropes del Sur propició la entrada dafechu na guerra de la Xunión Soviética, lo qu'estabilizó de nuevo la frontera nes llendes del paralelu 38. Foi nel 27 de xunetu de 1953, en Pamunjon, cuando firmose l'armisticiu (que non oficialmente la paz). 

L'alcuerdu finxó la frontera nel paralelu 38 y incluyó crear una Zona Desmilitarizada, de cuatro quilómetros d'ancho a lo llargo de 248 quilómetros de frontera. Nos años siguientes, ambes "corees" afondaron les tensiones caúna embaxu la órbita de les dos grandes potencies de la segunda metá del Sieglu XX.

Nel 1972, Corea del Norte reforma la so Constitución y instaura la ideoloxía juche, propia de Corea, inspirada nel comunismu y que fai de l'autarquía ún de los pegoyos del Estáu.
El 8 de xunetu de 1994 muerre Kim Il-sung nun momentu d'incertidumbre pal país poles tensiones de la cabera etapa de la Guerra fría. Entámase un procesu de socesión que fina col nomamientu del so fíu Kim Jong-il comu presidente de la Asamblea Popular Suprema, poro, Xefe d'Estáu.

Cola caída del bloque socialista y la URSS, entamó'l periodu nomáu como *ardua marcha* nel que la fame ya'l desabastecimientu fixeron llaceries na población y nel país. Dende entoncies, el país ye ún de los países más aisllaos del mundiu, l'únicu estáu collaciu que tien ye China y, hai poco, Irán dio-y sofitu na Crisis de 2013. Tres de la muerte de Kim Il-sung, l'aisllamientu fizo que Kim Jong-il entamara'l camín faza un estáu autárquicu ya permilitarizau, nel que'l espoxigue militar yera finxu cimeru, (política de *lo militar primeru*). Ideolóxicamente, el marxismu-leninismu ya'l comunismu fonon abandonaos pol país, que sofita un pensamientu de tipu ultranacionalista ya autárquicu desendolcáu por los trés dirixentes que'l país tuvo, el juche. Nel 17 d'avientu de 2011 morrió Kim Jong-il siendo socedíu nel poder pol so fíu Kim Jong-un.

Económicamente sabese poco del país pero ye l'únicu nel mundiu que sigue una economía de planificación central.

## Xeografía

El país tien una superficie de 120.540 metros cuadrados, llenda cola bahía de Corea y el mar del Este (2.495 km de costa), al norte con China (1.416 km de frontera) y Rusia (19km), y al sur con Corea del Sur (248 km). El so territoriu ye enforma montañosu, con delles depresiones. Llanures na costa Este y tarrén irregular na Oeste. El puntu más altu ye'l monte Paektu (2.744 metros). 

* Coordenaes xeográfiques: 40ᵘ N, 127ᵘ E. 
* Clima: templáu con lluvies frecuentes nel branu.

## Economía

En Corea del Norte rixe un sistema económicu intervencionista, d'inspiración comunista. L'autarquía de la que fizo gala el réxime de Pyongyang dende la so fundación, amosóse ficticia cola caída del bloque soviéticu. La perda del forte sofitu de la URSS provocó una grave cris económica qu'amosose con especial fuercia na primer metá de la década de 1990, con bien de la población esfamiada y un desplome de los índices de productividá de los sectores económicos cabezaleros.
La situación entamó a camudar cola entrada d'aida exterior, y cola apertura de joint-ventures o alcuerdos de tipu empresarial con industries foriates (de Corea del Sur, China, Australia, Rusia y la Xunión Europea fundamentalmente). Bien dellos asítiense na zona de llibre comerciu de Kaesong. Güei, el desenvolvimientu de polítiques enfotaes nuna meyor rellación pente les dos "corees" ta abriendo delles víes de collaboración empresarial. Nel 2004, Rusia y Corea del Norte algamaron amás un alcuerdu pal desenrollu de les interconexones enerxétiques entrambos países y col Sur.

## Ver tamién
* Kim Jong-il
* Kim Il-sung
* Juche

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial de la Korean Friendship Association
* Korean Central News Agency