Ribedeva

**Ribedeva**, o **Ribadeva**, ye un conceyu d'Asturies. Llenda al norte cola mar Cantábrica, al sur con Peñamellera Baxa, al oeste con Llanes y al este con Cantabria pel ríu Deva.

## Historia

### Prehistoria

La presencia de vida humana na zona remóntase a la época paleolítica. D'esta dómina son los xacimientos descubiertos nes cueves de *Mazaculos* y la de *L'Espinosu* asitiaes en La Franca, cerca del ríu Cabra. Na cueva de Tinamayor afayóse una conchera y na arredolada de Pimiango s'alcuentra la famosa cueva del Pindal onde apaecen grabaos y pintures d'animales como bisontes, caballos, venaos, pexes y mamuts.

De la etapa epipaleolítica son dellos los asentamientos y xacimientos alcontrados como los de *Las Covariellas*, *Tina* y *Tronía*. Amás, a esti periodu correspuende'l desapaecíu enterramientu del *Molín de Gasparín*, afayu con connotaciones de ritual funerariu, y nel que tamién s'atoparon trés picos asturienses, lo que rellaciona los descubrimientos cola etapa asturiense.

Del periodu neolíticu son una bruesa de piedra pulimentada alcontrada n**El Cazarru'' y los túbmulos funerarios de ''La Ḥayuquera'' ([[Villanueva (San Juan)|Villanueva]]), de ''El Trabe'' y de ''Boxes''. De la [[edá del bronce]] y [[edá del fierro|de hierro]] poco o nada se pue afirmar, namás la presencia na zona d'[[orgenomescos]], que yera un pueblu [[Cántabros|cántabru]].

=== Edá media ===

Na alta [[edá media]]'l conceyu, xunto con [[Llanes]], forma parte de la rexón Premoriense. D'esta dómina, concretamente del [[sieglu X]] apaez mentáu'l templu de ''[[Santa María de Tina]]'' en [[Pimango]], na que s'alcontró una necrópolis y restos d'otra edificación que se creye pertenecíen a los primeros tiempos del [[Reinu d'Asturies]]. La primer mención de Ribedeva como entidá propia dientro d'Asturies, ye un documentu de [[1157]], del archivu de San Salvador de [[Celoriu (Llanes)|Celoriu]] y otru de 1169 de la mesma procedencia, que fala de don Gómez, teniente d'Aguilar (actual Llanes) y Ribedeva.

Tres la unión de los reinos de Lleón y Castiella en [[1230]] baxo mandatu de [[Fernandu III de Castiella]]'l territoriu de Ribedeva, xunto con Peñamellera, ye escindíu del reinu y amestáu al reinu de Castiella, concretamente a la merindá denomada [[Asturies de Santiyana]], anque eclesiásticamente entá dependía d'[[Uviéu]]. Esta situación caltiénse hasta [[1833]]. En [[1376]] el rei [[Alfonsu XI]] concede al pueblu ciertos privilexos, otorgándo-y el poder d'escoyer a los sos cargos conceyeros y a los sos propios xueces.

Haza los sieglos XIII y XIV allúgase la construcción de la torre de [[Noriega (Ribedeva)|Noriega]], esponente máximu del poder señorial qu'exercía la familia Noriega nel conceyu. En [[1517]] tiense constancia del pasu del emperador [[Carlos I d'España]] pela capital Colombres, y de la que recoyó'l cronista Laurent Vital como "mala aldea o cabañal".

=== Edá moderna ===


Na [[edá moderna]] Ribedeva forma parte del correximientu de les ''[[Xermandía de las Cuatro Villas|cuatro villas de la Costa de la Mar]]'', y a partir de [[1749]] del partíu del [[Bastón de Laredo]], teniendo representación nes xuntes cántabres de [[1778]] a [[1815]]. Nel [[sieglu XVIII]] recibe'l conceyu'l nome de ''Real Valle de Ribedeva'' siendo los sos habitantes "fidalgos" non sometíos a señoríu dalu. El gobiernu exercíase en cada pueblu que llamaba al so propiu conceyu y nomaba un rexidor dependiente de la Xusticia ordinaria. D'esti mou organizábase'l valle alministrativamente, amás hai que destacar el privilexe que tien el conceyu cola exención del pagu d'alcabales.

La [[guerra peninsular|guerra peninsula]] tevo una gran repercusión en tola zona, estableciendo l'exércitu asturianu la so llinia de defensa nos ríos Deva y Pesués baxo mandu del xeneral Ballesteros. Esta defensa foi atacada pol xeneral francés Bonet, franquiándola y invadiendo la zona rápidamente. Les [[guerres Carlistes]] tamién tuvieron la so parte d'historia nel conceyu asitiándose na zona les partíes del coronel Arroyo y de Flórez.

=== Sieglu XIX endelantre ===

L'acontecimientu históricu más relevante d'esti sieglu ye la integración a terrén asturianu, segregándo-y de Cantabria, de los territorios de Ribedeva en 1833, por mor de la [[División territorial d'España en 1833|nueva distribución territorial]] d'España; un añu más tarde soliciten xunto al valle de [[Peñamellera]] el reingresu na [[Cantabria|Provincia de Sanander]]petición que será denegada constituyéndose esi mesmu añu'l primer [[ayuntamientu]] baxo dependencia de la provincia d'Uviéu. A partir de mediaos d'esti sieglu escomiencen a efectuase les emigraciones ultramarines a América, consiguiendo grandes fortunes que reinvertiríen en meyores urbanístiques y de servicios básicos de los pueblos.

A entamos del [[sieglu XX]] únense les llinies ferroviaries que comuniquen Asturies con Cantabria y se meyoren les carreteres. Na república'l conceyu queda en manes del frente popular, hasta que se produz el llevantu militar qu'anicia la [[Guerra Civil Española]] y que tien la so repercusión nel conceyu cola entrada de les tropes nacionalistes na zona en setiembre de [[1937]]. En [[1948]] la playa de La Franca foi escenariu del ataque y posterior asesinatu de los guerrilleros Corsino y Eduardo Castiello.

== Xeografía ==

Nel ámbitu xeolóxicu Ribedeva presenta terrenos [[arenisca|areniscos]] pela zona de Pimiango correspondiente a la [[mesozoicu|era mesozoica]], tamién presenta na sierra de Tina conglomeraos [[cuarzu|cuarzosos]], arenisca roxo y [[caliar|calices]]. Los materiales más abondosos de la zona son [[manganesu]], [[fierro]], [[plomu]] y [[cinc]].



=== Orografía ===

Dende el puntu de vista orográficu'l conceyu dixébrase en trés sistemes. La [[sierra de Cuera]] col [[Picu Xana (Cuera)|Picu Xana]] nel postreru oriental y el [[Picu Tabladiellu|Tabladiellu]] na occidental, más al norte alcontrámonos cola [[sierra de García]] onde na so parte oriental s'afaya la capital, Colombres. Y llendando cola mar tenemos la [[Sierra de Tina|sierra de Tina]] onde destaca el [[Picu del Cañón]] perriba de la ría de Tinamayor pela so parte oriental. Dende esti puntu y hasta la ría de Santiuste nel so llímite con [[Llanes]], estiéndese 9,5 km de costa y cantiles.

=== Hidrografía ===

Dientro de la so [[hidrografía|rede hidrográfica]] destaquen en Ribedeva dos ríos. El [[ríu Cabra]], que naz na [[sierra del Cuera]] y sirve de llímite col conceyu vecín de Llanes, morriendo na [[Mar Cantábrica|Cantábrica]] pela ría de Santiuste. Y el [[ríu Deva]], que mos señala'l llímite oriental del conceyu con [[Cantabria]] y acaba na mar pela ría de Tinamayor. Otros accidentes fluviales del conceyu son el [[ríu Aíḥo]] que da les sos agües al Cabra, y la ñora de Salcea que flúi nel Deva.

=== Climatoloxía ===
El clima ye [[clima oceánicu|oceánicu]], templáu y lluviosu, amosándonos una gran suavidá nes [[temperatura|temperatures]], nunca nun sobrepasando la media braniega los 20&nbsp;°C, nin descendiendo de los 10&nbsp;°C de temperatura media n'[[iviernu]], siendo la cainada persistente en bien de veces a lo llargo l'añu.

=== Flora y fauna ===

En cuantes a la so vexetación hai que dicir que predomina'l monte d'[[ocalitu]] sobre les demás especies, anque tamién se puen contemplar viesques de ribes, [[alcéu|alceos]], [[madroña|madroñes]] y [[Smilax aspera|nuégades]]. De la so fauna destacaremos la fluvial, siendo'l Deva uno de los ríos [[Salmo salar|salmoneros]] del país, pudiéndose ver igualmente [[trucha|truches]] en toos ellos.

== Parroquies ==


== Evolución demográfica ==

Ribedeva nun foi una esceición, demográficamente falando, dientro de los conceyos orientales [[Asturies|asturianos]], polo que tamién sofriría los avatares de la [[emigración]], primero a [[América|tierres americanes]] y más tarde a [[centroeuropa]] y les zones centrales más industriales d'Asturies. Asina desque na década de los 30 se produxo la cota máxima de la población con 3.424 habitantes, la perda de la población foi constante y progresiva, dexando'l conceyu güei con una baxa densidá de población y un tipu de poblamientu marcadamente concentráu, siendo [[Colombres]] el nucleu más habitáu.

== Economía ==
El [[sector primariu]] ye'l que predomina en tol conceyu, emplegando a un total del 45,5% de la población activa. La [[ganadería]] ye l'actividá principal del sector, siendo la estabulación vacuna orientada a la producción de [[lleche]] la principal ocupación. La [[Pesca comercial|pesca]] ta representada na ría de Tinamayor onde reside un pequeñu puertu pesqueru con una decena d'embarcaciones, agrupaes colos soos vecinos de [[Ḥunquera]] na cooperativa de Tinamayor, que cuenta con una moderna rula.

El [[sector secundariu]] y el de la construcción representen al 17,08% de los emplegos llocales, mayoritariamente agrupaos en tornu a la edificación y obres públiques, siendo importante pal conceyu tamién la fábrica de productos lácteos qu'hai nel conceyu asitiada en El Peral.

El [[sector terciariu]] de los servicios ye l'únicu que sigue una tendencia en puxu con un 37,42% de los emplegos, gracies sobre too al puxu actual del [[turismu]], cuntando'l conceyu con unes bones infraestructures, tanto d'hoteles, como de restaurantes y de cámpings. Un destacamentu importante del conceyu ye la fundación ''[[Archivu d'Indianos]]'' allugada en Colombres.

<center>









</center>

== Política ==
Nel [[conceyu]] de Ribedeva, dende [[1979]], el partíu que más tiempu gobernó foi'l [[PSOE]], que lo fai dende l'añu [[1991]] ininterrumpidamente (ver [[Llista d'Alcaldes de Ribedeva|llista d'alcaldes de Ribedeva]]). L'alcalde actual ye'l socialista Jesús Bordás Vargas, quien gobierna con mayoría absoluta dende [[2011]].


<center><small>Fontes: [http://www.mir.es Ministerio del Interior]  y [http://www.facc.info Federación Asturiana de Conceyos]</small></center>

== Arte ==


Dientro de los monumentos prehistóricos de la zona hai que destacar los xacimientos descubiertos nes **cuevas del Pindal y Mazaculos** y que fueron declaraos bienes d'interés cultural. La del Pindal allúgase na contorna de Pimiango, foi descubierta en [[1908]] y nella s'alcontraron pintures y grabaos d'animales como caballos, bisontes, mamuts..., formando una de les mayores muestres del [[arte rupestre]] asturianu. Les de Mazaculos son dos que tán asitiaes na arredolada de La Franca. Tamién contienen pintures rupestres, anque sofrieren diversos actos vandálicos.

De la so arquiteutura relixosa falaremos de la ilesia de **Santa María de Tina**, templu del [[sieglu XIII]] y que güei s'atopa n'estáu ruinosu. Yera d'estilu [[cisterciense]] y la so cabecera poseyía trés ábsides semicirculares, de los que'l central yera de mayor tamañu y altura. D'esta ilesia yera la imaxe güei conservada na ilesia parroquial de San Roque en Pimiango, de Nuesa Señora de Tina.

Otra ilesia destacable ye la de **Santa María** en [[Colombres]] construyida pol arquiteutu Darío de Regoyos a finales del [[sieglu XIX]]. La so fachada ye historicista y neobarroca y poseye dos torres cuadraes flanquiando'l cuerpu central.

Tamién mentaremos la **Ermida de San Emeterio** en Pimiango, asitiada al llau de la [[Cueva del Pindal]]. Cuenta con una única nave y un pórticu anexu que percuerre tol llateral que ta so la ería y s'apoya en columnes de piedra sobre una muria.

En cuantes a la so arquiteutura popular y señorial tenemos en primer llugar la **torre de Noriega**, edificación medieval del [[sieglu XIII]] que recibió posteriores construcciones. Ye de planta cuadrada, poseye cuatro pisos, tando nel segundu la entrada. Créyese que tenía fuexu y una ponte llevadiza. Amestada al palaciu alcontramos una capiella del [[sieglu XVIII]] asina como una casona.

En Pimiango llocalizamos el ** Palaciu del Pedrosu**, d'orixe medieval y reformáu nos sieglos posteriores. Destaquen nelli un balcón [[barrocu]] y un arcu de mediu puntu na entrada principal.

N'El Peral, destacar l'arquiteutura del so Cementeriu Municipal asina como la "Capiella del Bau" incluyida dientro del percorríu del "Camín de Santiago".

En Colombres podemos esfrutar de la ''Quinta Guadalupe'', edificiu d'estilu eclécticu construyíu en [[1905]]. Anguaño ye la sede del **Archivu d'Indianos**. Tamién en Colombres tenemos la **casa de Piedra**, de principios del [[sieglu XX]] y d'estilu montañés. Güei ta adquiríu pol ayuntamientu p'asitiar ellí la casa de cultura.

Igual d'importante son otros edificios de la capital como l**'ayuntamientu**, **La Casa Encarnada**, o la **Plaza d'Ibáñez Posada'''.

Como se pue observar importante foi l'aportación de la población indiana na zona, lo que llevó a la creación del archivu histórico nel conceyu. Non solo n'edificios privaos invirtieron el so dineru, sinón que collaboraron económicamente na meyora y modernización de los pueblos del conceyu.

## Fiestes
Ente les sos principales fiestes, destacaremos:
* Fiesta de San Xuan Evanxelista en Porquerizu el 27 d'avientu. Fiestae de La Sacramental a mediaos del mes de xunu.

* Les fiestes de San Emeterio en Pimiango nel mes de marzu. 

* Les fiestes d'El Carme en Bustiu nel mes de xunetu.

* Les fiestes de Nuesa Siñora de los Ánxeles el 2 d'agostu en La Franca.

* Les fiestes de Las Nieves en El Peral el 5 d'agostu. 

* Nel mes d'agostu tenemos les fiestes de La Sacramental y el Festival Folclóricu en Colombres.
- El día 9, 10 y 11 d'agostu San Llorienzu en Noriega
* Les fiestes del gloriosu San Andrés ún de los 12 apóstoles el 30 de payares en La Franca. 

Nun puen faltar nes fiestes de los pueblos del conceyu elementos festivos tradicionales como la puya popular de los Ramos, les foqueres, les cortes de tueros, asines como los bailles y paxellos de la zona.

## Ver tamién
* Llista d'alcaldes de Ribedeva

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web del conceyu