open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Muñoz Molina

Ye conocíu principalmente poles sos noveles, que figuren ente los llibros más vendíos de la lliteratura castellana conteporánea. Algamó, ente otros premios, el Planeta, el Nacional de Narrativa y el de la Crítica.

## Elementos biográficos
Antonio Muñoz Molina nación n'Úbeda (Jaén), el 10 de xineru de 1956. Fizo estudios de periodismu en Madrid, y llicencióse n'Historia del Arte na Universidá de Granada.

Nos años ochenta entamó a escribir artículos en Diario de Granada y Ideal, que s'axuntaron en dos recopliaciones, *El Robinsón urbano* y *Diario del Nautilus*, publicaes respeutivamente en 1984 y 1985. Posteriormente tamién collaboró nel diariu El país.

En 1986 publicó la so primer novela, *«Beatus Ille»*. Esta obra ta ambientada na ciudá ficticia de Mágina, inspirada de la so Úbeda natal y qu'apaez n'obres posteriores.

En 1987 algamó'l *premiu de la Crítica* y el *premiu nacional de narrativa* con *«El invierno en Lisboa»*. En 1991 foi'l ganador del premiu Planeta con *El jinete polaco*, obra que tamién recibió'l premiu nacional de narrativa en 1992.

Delles obres suyes, como *«Beltenebros»* o *«Plenilunio»* fueron adaptaes al cine.

En 1995 foi elixíu miembru de la Real Academia Española.

Ente los años 2004 y 2006 dirixó l'Institutu Cervantes de Nueva York.

Ta casáu cola escritora Elvira Lindo.

## Obres
### Narrativa
*1986 *Beatus Ille*.
*1987 *El invierno en Lisboa*.
*1988 *Las otras vidas*. Rellatos.
*1989 *Beltenebros*.
*1991 *El jinete polaco*.
*1992 *Los misterios de Madrid*.
*1993 *Nada del otro mundo* . Rellatos.
*1994 *El dueño del secreto*.
*1995 *Ardor guerrero*.
*1997 *Plenilunio*.
*1998 *La colina de los sacrificios*.
*1999 *Carlota Fainberg*.
*2000 *En ausencia de Blanca*.
*2001 *Sefarad*.
*2005 *La poseída*.
*2006 *El viento de la Luna*.

### Ensayu
*1991 *Córdoba de los Omeyas*.
*1992 *La verdad de la ficción*.
*1993 *La realidad de la ficción*.
*1995 *Las apariencias*.
*1996:
** *La huerta del Edén: escritos y diatribas sobre Andalucía*.
** *Destierro y destiempo de Max Aub*.
*1997 *Escrito en un instante*.
*1998 *Pura alegría.*

### Otros
*1984 *El Robinson urbano.* Artículos periodísticos.
*1985 *Diario del Nautilus*. artículos periodísticos.
*1999 *La huella de unas palabras*. Antoloxía dialogada realizada por José Manuel Fajardo.
*2000 *Unas gafas de Pla*. Artículos periodísticos.
*2002 *La vida por delante*. Artículos periodísticos.
*2004 *Ventanas de Manhattan*. Diariu de viaxe.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jeb Bush

**John Ellis Bush** , más conocíu como **Jeb Bush**, ye un politicu d'Estaos Xuníos d'América, miembru del Partíu Republicanu). Ye l'hermanu pequeñu de George W. Bush. De cuatro fíos él ye'l más pequeñu de toos.

Gorbernador de Florida dende'l 5 de xineru de 1999. Nel 2000 fizo impautu nes eleiciones del so xermanu, que lu fizo presidente de los Estaos Xuníos d'America. Foi nesti estáu nel qu'unos resultaos ensin estremaes deferencies, ficiéron-y algamar la victoria eleutoral.

## Historia eleutoral
***Eleiciones a gobernador nel 2002**
**Jeb Bush (R) (inc.), 56%
**Bill McBride (D), 43%
***Eleiciones a gobernador nel 1998**
**Jeb Bush (R), 55%
**Buddy MacKay (D), 45%
***Eleiciones a gobernador nel 1994**
**Lawton Chiles (D) (inc.), 51%
**Jeb Bush (R), 49%

## Referencies

## Enllaces esternos
Partíu Republicanu de los Estaos Xuníos

El **Partíu Republicanu** ye ún de los dos estremaos partíos políticos de los Estaos Xuníos. Ye'l partíu más conservador de los dos grandes.

Naz en 1854 y dende 1874 el so símbolu ye un elefante.

## Referencies

## Enllaces esternos
Partíu Republicanu

Hai dellos partíos nel mundu que tienen el nome de **Partíu Republicanu**:

* Partíu Republicanu, en Costa Rica.
* Partíu Republicanu, nos Estaos Xuníos d'América.
* Partíu Republicanu, en Portugal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Texas Rangers Division

La **Texas Ranger Division**, conocida polo xeneral como **Texas Rangers**, ye una policía d'ámbitu estatal con base n'Austin, capital del estáu de Texas nos Estaos Xuníos. Pente la so trayeutoria tuviere tanto funciones policiales como paramilitares, al ser la principal fuercia de seguridá de la República de Texas nel periodu 1836-1845. 

Los Texas Rangers foron fundaos d'un mou extraoficial por Stephen F. Austin en 1823, y formalmente constituyéronse en 1835. 

Dende 1935, el cuerpu forma parte de la *Texas Department of Public Safety* (Estaya de seguridá ciudadana de Texas), na que desendolquen el llabor d*'Oficina Estatal d'Investigación* con un total de 118 efectivos en 2005.

Los *Rangers* tienen participao en bona parte de los fechos históricos más importantes del estáu de Texas, y viéronse envueltos en bien de sucesos de gran repercusión na opinión pública americana. Les referencies al so llabor n'obres lliteraries de cine, cómic o televisives enxertáronlos na mitoloxía del Oeste xabaz norteamericanu.
Sócrates

**Sócrates** (en griegu, Σωκράτης, *sōkrátes*)  foi un filósofu ateniense.

Yera fíu de Sofronisco y de Fainarate. Dizse que cuando Sócrates nació, so padre recibió del oráculu'l conseyu de dexar crecer llibre a so fíu, ensin reprimir los sos deseos.

Dende bien mozu destacó lo brillante de los sos razonamientos y la facilidá de pallabra, amás de la fina ironía y el so incoformismu énte la inorancia. El so llabor más valoratible foi la creación de la mayéutica, métodu inductivu que-y permitía llevar a los sos alumnos a la resolución de problemes, al traviés d'entrugues coles que la lóxica diba llevando al entendimientu. Pa Sócrates, el conocimientu y l'autodominiu diben permitir restaurar la rellación ente'l ser humanu y la naturaleza.

Nun dexó nengún escrito, les fontes de les que se disponen p'averase a la so persona son los diálogos de Platón, los testos de Xenofonte y la comedia d'Aristófanes *Les Nubes*, escrita cuando Sócrates tenía 41 años, y onde lu ridiculiza. 

Sócrates morrió a los 70 años tres tomar cicuta, velenu qu'escoyó d'ente los ufiertaos pol tribunal que lu xulgó, por nun reconocer a los dioses atenienses y por corromper a la mocedá. Tres la so muerte surdieron les escueles socrátiques, l'Academia Platónica, les menores, dos de moral y dos de dialéutica, que tuvieron en común la busca de la virtú al traviés del conocimientu de lo bono.

## Referencies

## Enllaces esternos
Boru

|-
| colspan="6" align="center" | 10B pue ser ente 19,1% y 20,3% en muestres naturales.Poro, 11B sería ente 80,9% y 79,7%.

El **boru** ye un elementu químicu, de númberu atómicu 5 y símbolu **B**, allugáu nel grupu 13 de la tabla periódica. Ye un elementu metaloide, semiconductor y trivalente qu'existe abondosamente nel mineral bórax.

Hai dos alótropos del boru; el boru amorfu ye un polvu amarronao, pero'l boru metálicu ye prietu. La forma metálica ye dura (9,3 na escala de Mohs) y ye un mal conductor a temperatura ambiente. Nun s'atopa llibre na natura.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  ATSDR n'Español - ToxFAQs™
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye Elemental
Litiu

El **litiu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 3 y símbolu **Li**, allugáu nel grupu 1 de la tabla periódica. El so nome vien-y del griegu λιθoς (*lithos*, piedra). Pertenez a la serie química de los metales alcalinos. Na so forma pura ye un metal blandu de color blanco plateao, que s'oxida aína n'aire o agua. Ye l'elementu sólidu más llixeru y emplégase especialmente n'aleaciones conductores del calor, en bateríes llétriques, y les sos sales nel tratamientu de ciertos tipos de depresión.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye Elemental 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del litiu.
La Familia Castañón

**La Familia Castañón, xente llano de Xixón** foi una tira diaria creada pol dibuxante Ígor Medio y asoleyada nel suplementu de veranu del diariu La Nueva España.

La tira surde a finales del mes de xunu de 1997 por encargu del periodista Javier Cuervo y tenía como destín el suplementu *La Escalerona*. El formatu yera d'un cuartu de páxina a lo ancho en blanco y negro, aunque tamién vieron la lluz delles aventures a páxina completa.

La familia compónenla el Güelu (bebedor y castrón), el Guaje (adictu a los videu xuegos), la Mama (esclava de la familia), el Papa (metalúrxicu y con gorra) y la Guaja Castañón (adolescente). Diariamente, a lo llargo de los meses de xunetu y agostu, apaecen nel periódicu relatando socedíos de la vida cotidiana d'una familia xixonesa en vacaciones que pasa buena parte del so tiempu na playa o viaxa, a bordo del so utilitariu, a les fiestes de más sonadía de la xeografía asturiana.

La Familia Castañón sigue'l camín entamáu na historieta asturina por Alfonso Iglesias colos sos personaxes Pinón, Telva y Pinín y por Adolfo García con La Familia Fariñones, aunque nel casu de los Castañón nun se trata de xente del mediu rural, sinón d'una familia que vive nun entornu urbanu.

A lo llargo de los años el grafismu de los personaxes sufrió delles modificaciones tendentes a simplificar dellos aspectos de los mesmos.

La serie tuvo presente durante nueve temporaes ente 1997 y 2005, magar la última aventura de la familia apaeció nel exemplar del periódicu del día 1 de xunetu de 2006 con motivu d'un homenaxe a Ígor Medio que morriera n'accidente de circulación el 24 de xunu y formaba parte de les que yá tenía entregaes pal veranu de 2006. Nel añu 2004, l'autor fizo una recopilación de les tires asoleyaes y editó un llibru con elles tituláu “Too Castañón. 1997-2004” (ISBN 84-37005427-01-3)

## Referencies

## Enllaces esternos
Bedoniana

***Bedoniana*** ye una publicación cadañera, asoleyada con motivu de les fiestes de San Antolín, que tienen llugar en Beón y Naves, nel conceyu de Llanes (Asturies). El primer númberu vio la lluz nel añu 1999 continuando la so cita hasta l'añu 2010 nel que se publicó l'últimu númberu.

L'anuariu, editáu por Alvízoras Llibros, foi impulsáu pol profesor Juan Carlos Villaverde Amieva, y nél apaecen artículos sobre etnografía, llingüística, xeografía, fotografía, arte, historia,... y too aquello que tenga como puntu de referencia los citaos llugares de Beón y Naves.

Completa l'anuariu un álbum publicitariu de les empreses y comercios que collaboren na edición del mesmu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Morris

**Morris**, de nome verdaderu **Maurice de Bevere**, ye un dibuxante y guionista de cómic. Nació'l 1 d'avientu de 1923 en Cortrique, en Bélxica y morrió'l 17 de xunetu de 2001 como consecuencia d'una cayida accidental.
A los venti años trabaya como entintador nun estudiu belxicanu de dibuxos animaos (CBA) y alcuéntrase con André Franquin, Peyo y Eddy Paape. Más sero, col mesmu Franquin, Will y Jijé, formará un grupu d'ilustradores que llamarán "La Banda de los Cuatro". 
En 1945, Morris fai la ilustración pa "Le Moustique" y "Het Laatste Nieuws". En 1946, crea'l personaxe de Lucky Luke nuna aventura llamada "Arizona 1880" qu'apaez a finales d'esi añu en "L'Almanach Spirou" d'ediciones Dupuis. El so grafismu, que presentaba nidies influencies de los dibuxos animaos, personalizóse aína.
En 1947, l'entamu de "La Mine d'or de Dig Digger" apaecerá nel selmanariu "Spirou".
 
Morris marcha a Estaos Xuníos nel añu 1949 onde conocerá a Jack Davis y a Harvey Kurtzman y asiste al nacimientu del *magazine* MAD en 1950. Viaxó pel país colos sos collacios Jijé y André Franquin, y vivió ellí durante seis años, nesi tiempu atropó material pa les aventures del so personaxe. Ellí conocerá a René Goscinny, que será guionista de Lucky Luke a partir de 1955. El so primer álbum común apaecerá na revista "Spirou" n'agostu de 1955 col episodiu tituláu "Des rails sur la prairie". Les primeres 31 histories de Lucky Luke asoleyaránse en "Spirou", pero depués Morrís, col so personaxe, pasará, en 1968 a la revista *[[Pilote (cómic)|Pilote]]*. Morris y Goscinny collaborarán hasta la muerte del guionista, en 1977.

De 1964 a 1967, Morris y Pierre Vankeer realicen "La Chronique du 9e Art", asina como delles histories curties, asoleyaes en "Spirou". 

Tres la muerte de Goscinny, Morris trabayó con otros guionistes como Xavier Fauche, Bob de Groot, Jean Léturgie, Hartog van Banda, Vicq, Guy Vidal, etc., utilizando alternativamente los servicios d'unu o otru según los álbumes.

En 1983, Lucky Luke dexa de fumar y cambia'l so pitu por una espiga. El 7 d'abril de 1988, en Xinebra, Morris ye recompensáu pola OMS (Organización Mundial de la Salú) dientro de la Xornada Mundial ensin Tabacu.
 
A partir de 1987, Morris crea la serie Rantanplan (el perru babayu de les histories de Lucky Luke).

En 1990, funda "Lucky Productions" actualmente "Lucky Comics", asociáu a "Dargaud". 

El 27 de xunu de 1992, recibe'l Gran Premiu Especial de XX Aniversariu del "Salón Internacional del Cómic d'Angoulême".

Morris ye unu de los pocos autores consagraos dafechu a un solu personaxe. 

## Les sos series
* Lucky Luke
* Rantanplan
Bob Marley

**Robert Nesta Marley**, conocíu como **Bob Marley**  yera un músicu reggae de Xamaica.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial (n'inglés)
Joaquim Veríssimo Serrão

**Joaquim Veríssimo Serrão**  foi un historiador portugués especialista na Edá Media. Foi rector de la Universidá de Lisboa (1973 - 1974), caderalgu xubiláu de la Facultá de Lletres de la mesma universidá, y presidente de l'Academia Portuguesa d'Historia ente 1975 y 2006.

La so obra más destacada ye *História de Portugal*, qu'entamó a asoleyar en 1977 y que terminó en 2008 cola espublización del volume 18, relativu al gobiernu de Salazar.

En 1995 recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de Ciencies Sociales, xunto a Miquel Batllori, pola so contribución a les ciencies sociales de *História de Portugal*.

Dende 1996 collaboró cola fundación Escuela Asturiana d'Estudios Hispánicos na organización d'un cursu de branu en La Granda so les rellaciones hispano-portugueses.

## Obres destacaes
Joaquim Veríssimo Serrão ye autor de munches obres. Les mes destacaes son:
* *História de Portugal*, 1977-2008.
* *Itinerario del Rey Don Sebastián e Itinerários del Rei D. João II (1481-1495)*, 1993.
* *Marcello Caetano: Confidências no Exílio*, 1985.

## Referencies
Beriliu

El **beriliu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 4 y símbolu **Be**, allugáu nel grupu 2 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los alcalinotérreos, bivalente, tóxicu, de color buxu, duru, llixeru y quebradizu. Emplégase principalmente como endurecedor n'aleaciones, sobre manera de cobre.

El beriliu tien ún de los puntos de fusión más altos ente los metales llixeros. El so módulu d'elasticidá ye al rodiu d'un 33% mayor que'l del aceru. Tien una conductividá térmica escelente, ye non magnéticu y resiste l'ataque con ácidu nítricu. Ye abondo permeable a los rayos X y, lo mesmo que'l radiu y el poloniu, llibera neutrones cuando ye bombardeáu con partícules alfa (del orde de 30 neutrones por millón de partícules alfa). En condiciones normales de presión y temperatura'l beriliu resiste la oxidación del aire, anque la propiedá de rayar al cristal débase seique a la formación d'una delgada capa d'óxidu.

El beriliu suel atopase como constituyente de delles roques, minerales y xemes:
# cristal de beriliu doráu
# heliodore
# esmeralda
# aguamarina
# morganita

## Referencies

## Enllaces esternos

*  ATSDR n'Español - ToxFAQs™
*  Xeoquímica recreativa: El beriliu, metal del futuru 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del beriliu
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye Elemental 
*  WebElements.com
Milímetru

El **milímetru** ye la unidá de llonxitú equivalente a la milésima parte d'un metru.

L'abreviatura ye **mm**.

*1 mm = 1x10<sup>-3</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 m = 1.000 mm

: 1 mm = 1.000 µm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Sun Tzu

**Sun Tzu** (孫子 en pinyin: **Sūn Zǐ**) foi l'autor de *[[L'arte de la guerra]]*, un influyente llibru chinu sobre estratexa militar principalmente, abarcando tamién la táctica. Ye ún de los primeros realistes en ciencies polítiques.

La fonte única sobre la vida de Sun Tzu ye la biografía escrita nel sieglu II pol historiador Sima Qian, quien-y describió como un xeneral que vivió nel estáu de Wu nel sieglu VI e.C.. Sicasí, la biografía nun ye coicidente con otres fontes del periou y la forma y conteníu del llibru indican que posiblemente fuera escritu ente 400 e.C. y 320 e.C..
Sūnzĭ Bīngfǎ

***L'Arte de la Guerra*** (Chinu:孫子兵法 Pinyin:Sūnzĭ Bīngfǎ, lliteralmente: "Estratexa Militar, por Sun Zi") ye un liibru sobre táutiques y estratexes militares, inspiráu por Sun Tzu y depués compiláu en trece tomos por **Sun Wu**, ún de los discípulos de Sun Tzu. El testu definitivu y conocíu anguaño atribúise a **Sun Pin**, descendiente de Sun Wu.

*L'Arte de la Guerra* ye ún de los llibros más vieyos que se conocen. Foi'l primer intentu conocíu so lleiciones de guerra. Sicasí, inda güei ye emplegáu pol mor de que les sos enseñances pueden ser aplicaes en delles estayes de la vida nes que hai conflictu.

## Referencies

## Enllaces esternos
John Ronald Reuel Tolkien

**John Ronald Reuel Tolkien**  foi un filólogu y escritor de fantasía épica. Foi profesor d'anglosaxón na Universidá d'Oxford ente 1925 y 1945, y profesor de llingua y lliteratura ente 1945 y 1959. Dotramiente ye l'autor d'obres como *[[El Hobbit]]* (*The Hobbit*), *[[El Señor de los Aniellos]]* (1954-55) y *[[The Silmarillion]]* (asoleyada póstumamente en 1977 pol so tercer fíu, Christopher Tolkien), y nel que se narra la mitoloxía que concibiera pa una etapa antigua na historia d'Arda.

## Referencies

## Enllaces esternos

* La Sociedá Tolkien (The Tolkien Society)
* Sociedá Tolkien Española
La Corredoria (Uviéu)

**La Corredoria** ye un llugar de la parroquia d'Uviéu (del que se considera un barriu más), nel conceyu asturianu del mesmu nome. Otros sitios dientro la llocalidá son: La Corredoria Baxo, La Corredoria Riba y Los Cuatro Caños. Destaquen la fonte de los Cuatro Caños, Bien d'Interés Cultural dende 1993, y el moyón de la media llegua.

## Situación
Allúgase a menos de 2 km al norte de la capital del conceyu y llinda colos territorios de Cualloto, Llugones, y La Monxina. Ta asistiáu a un altor de 170 m sobre'l nivel de la mar. La estación de La Corredoria, asitiada nel norte de la llocalidá, ye una de les más usaes de toles llinies de Cercaníes.

## Población
Tien una población de . Ye una de les llocalidaes de crecimientu más rápido dende entamos de sieglu. Xunto al barriu de Llugones (Siero) forma un *continuum* urbanu con más de 22.300 habitantes (2005).

## Deportes
Tien tamién un equipu de fútbol nomáu S.D. La Corredoria, el so campu ye'l Fernández de la Vega, u tamién xuega'l Real Uviéu Femenín. Na temporada 2006-2007 La Corredoria xugó na Segunda Rexonal Asturiana, grupu 2. Igualmente nel planu deportivu, La Corredoria cuenta con un equipu de ḥoquei sobre patinos.

## Ver tamién
* Estación de La Corredoria
* IES Margarita Salas

## Referencies

## Enllaces esternos
Texas Rangers

**Texas Rangers** pue facer referencia a:

*Texas Rangers Division, un serviciu policial de Texas (Estaos Xuníos).
*Texas Rangers, un equipu de beisbol del anterior estáu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Centímetru

El **centímetru** ye la unidá de llonxitú equivalente a la centésima parte d'un metru.

Ye unidá derivada del metru nel Sistema Internacional, al empar qu'unidá básica de llonxitú nel Sistema Ceguesimal d'Unidaes.

L'abreviatura ye **cm**.

*1 cm = 1x10<sup>-2</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 m = 100 cm

: 1 cm = 10 mm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Xesús

**Xesús de Nazaré** o **Xesucristu**  foi un predicador xudíu que vivió al entamu'l sieglu I nes rexones de Galilea y Xudea (anguaño Israel) y morrió crucificáu en Xerusalén al rodiu l'añu 30.

Magar que la mayoría d'historiadores y espertos bíblicos opinen qu'estos datos puen dase por ciertos, por mor de la concordancia de fontes, una minoría d'estudiosos dubia de la historicidá de Xesús de Nazaré. Esiste, per embargu, una bultable cantidá d'escritos cristianos (canónicos y apócrifos) al rodiu de la so figura.

Llamáu tamién Cristo o Xesucristu, ye'l personax central de les relixones denomaes cristianes, de les que la mayoría afiten como dogma de fe que foi'l fíu de Dios, redimió cola so muerte al xéneru humanu y resucitó al tercer día depués de la so crufixón. L'Islam considéralu ún de los sos profetes más importantes y ye ún de los personaxes que más influyeren na cultura occidental.

Consérvense abondos testos so la so vida, xenéricamente nomaos evanxelios, pero foron escritos, como mínimu, 30 ó 40 años depués de la so muerte y tienen dafechu un enfotu catequéticu, polo que resulta abegosu enforma estrayer d'ellos información biográfica fidedigna. Namái son mencionaos por unes poques fontes non cristianes. Sicasí, los más de los estudiosos nun dubien de la so historicidá y esiste una amplia corriente que considera posible reconstruyir les llinies esenciales de la so vida y el so mensaxe.

## Referencies

## Enllaces esternos

* EarlyChristianWritings.com/theories.html (Teoríes so'l Xesús históricu, n'inglés).
* JesusNeverExisted.com (Xesús nunca nun esistió, web na que se caltién esta teoría, n'inglés).
* Jesus.Teologia.UPSA.es  (“El Xesús históricu”, por Santiago Guijarro Oporto, de la Universidá Pontificia de Salamanca, n'español).
Decímetru

El **decímetru** ye la unidá de llonxitú equivalente a la décima parte d'un metru.

L'abreviatura ye **dm**.

*1 dm = 0,1 m = 1x10<sup>-1</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 m = 10 dm

: 1 dm = 10 cm = 100 mm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Decámetru

El **decámetru** ye la unidá de llonxitú equivalente a 10 metros.

L'abreviatura ye **dam** o **Dm**.

*1 dam = 10 [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 m = 0,1 dam

: 1 km = 100 dam

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Hectómetru

L**'hectómetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 100 metros.

L'abreviatura ye **hm**.

*1 hm = 100 [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 m = 0,01 hm

: 1 km = 10 hm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Miriámetru

El **miriámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 10.000 metros.

L'abreviatura ye **mam**.

*1 mam = 1x10⁴ [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 mam = 10 km

: 1 Mm = 100 mam

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Santu Tomás

Col nome de **Santu Tomás** podemos referinos a:

## Relixón
*Tomás d'Aquino, santu de la Ilesia Católica.
*Tomás Moro, santu de la Ilesia Católica.
*Tomás l'Apóstol, apóstol direutu de Xesús.

## Divisiones alministratives
*Santu Tomás, llugar de la parroquia de Morea, nel conceyu asturianu d'Ayer.
*Santu Tomás, un sitiu de la parroquia de Turón, nel conceyu asturianu de Mieres.

## Referencies
Terámetru

El **terámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1 billón de metros.

L'abreviatura ye **Tm**.

*1 Tm = 1x10<sup>12</sup> [[metru|m]]*

Emplégase n'astronomía pa midir distasncies interplanetaries, sobre manera de los oxetos que s'alluguen más acullá de la órbita de Plutón.

## Exemplos
*Distancia media de Saturnu al Sol: 1,4 Tm
*Distancia media de Plutón al Sol: 5,9 Tm
*Distancia media de 2003 UB<sub>313</sub> al Sol: 10,1 Tm

## Otres equivalencies

: 1 Tm = 1.000 Gm = 1.000.000 Mm

: 1 Pm = 1.000 Tm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Petámetru

El **petámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1.000 billones de metros.

L'abreviatura ye **Pm**.

*1 Pm = 1x10<sup>15</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 Pm = 1.000 Tm = 1.000.000 Gm

: 1 Em = 1.000 Pm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Exámetru

L**'exámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1 trillón de metros.

L'abreviatura ye **Em**.

*1 Em = 1x10<sup>18</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 Em = 1.000 Pm

: 1 Zm = 1.000 Em = 1.000.000 Pm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Megámetru

El **megámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1 millón de metros.

L'abreviatura ye **Mm**.

*1 Mm = 1x10⁶ [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 Mm = 1.000 km

: 1 Gm = 1.000 Mm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Xigámetru

Él **xigametru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1.000 millones de metros.

L'abreviatura ye **Gm**.

*1 Gm = 1x10⁹ [[metru|m]]*

Emplégase n'astronomía pa midir distancies interplanetaries, como por exemplu ente un planeta y el Sol, o ente un planeta y un satélite.

## Exemplos
* Radiu de la órbita de la Lluna = 0,384 Gm
* Diámetru del Sol = 1,4 Gm
* Radiu de la órbita de la Tierra = 149,6 Gm = 1 unidá astronómica
* Radiu de la órbita de Saturnu: 1.400 Gm
* Distancia actual de 2003 UB<sub>313</sub> al Sol: 14.500 Gm
* La lluz tarda 3,33 segundos en percorrer 1 Gm

## Otres equivalencies

: 1 Gm = 1.000 Mm = 1.000.000 km

: 1 Tm = 1.000 Gm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Yotámetru

El **yotámetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1 cuatrillón de metros.

L'abreviatura ye **Ym**.

*1 Ym = 1x10<sup>24</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 Ym = 1.000 Zm = 1.000.000 Em

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Yoctómetru

El **yoctómetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a una cuatrillónesima parte d'un metru. 

L'abreviatura ye **ym**.

*1 ym = 1x10<sup>-24</sup>[[metru|m]]* 

## Otres equivalencies

:1 ym = 0,001 zm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Masa atómica

La **masa atómica** ye la masa d'un átomu correspondiente a un determináu elementu químicu. La unidá de midida suel ser la *[[Unidá de masa atómica|uma]]*, que tamién suel denomase Dalton (*Da*) n'honor al químicu inglés John Dalton. En bioquímica y bioloxía molecular, dao que les molécules biolóxiques son grandes, úsase'l *kDa*, un múltiplu equivalente a 1.000 Da.

Delles vegaes llámase tamién **pesu atómicu**, pero esta denominación nun ye correuta por cuenta de que la masa ye una propiedá de la sustancia, pero'l pesu depende non solo d'ésta sinón tamién de la gravedá.

Equival a una doceava parte de la masa del nucleu del isótopu más abondante del carbonu, el 12C. Correspúendese aproximadamente cola masa d'un protón (o un átomu d'hidróxenu).

Les mases atómiques de los elementos químicos suelen calculase cola media ponderada de les mases de los distintos isótopos de cada elementu teniendo en cuenta l'abondanza relativa de caún d'ellos, lo que xustifica la non correspondencia ente la masa atómica espresada n'umes y el númberu de nucleones qu'abelluga'l nucleu del so isótopu más común.

Sicasí, la masa atómica d'un isótopu sí coincide de forma aproximada cola masa de los sos nucleones. Esta diferencia ye porque los elementos nun tán formaos por un únicu isótopu, sinón por una amestanza con ciertes abondances pa caún d'ellos; d'esta miente, cuando medimos la masa d'un isótopu en concreto, nun tenemos en cuenta les abondances. De toes maneres, nin siquieramente la masa atómica de los isótopos se equival a la suma de les mases de los nucleones, debío al defeutu de masa.

**Exemplu:**
Pa calcular la masa atómica del litiu faemos lo siguiente:
:El litiu tien dos isótopos estables: el 6Li (7,59%) y el 7Li (92,41%). Poro, los cálculos son como siguen darréu:
M = \frac{92,41\cdot7,016 + 7,59\cdot6,015} {100}= 6,94

:El valor resultante, como yera d'esperar, ta ente los dos anteriores, anque más averáu al 7Li, que ye más abondante.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gangkhar Puensum

El **Gangkhar Puensum** ye'l monte más altu del Bután y el mayor del mundu qu'inda nun foi escaláu, con un altor de 7.570 metros y una prominencia topográfica d'unos 2.990 metros. Ta allugáu na fastera oriental del cordal del Himalaya. Dende que Bután permitiere l'alpinismu, en 1983, empobinaron cuatro espediciones que fracasaron nel intentu por algamar la cume en 1985 y 1986. Sicasí, en 1998, un equipu va coronar con ésitu un picu subsidiariu del monte dende Tíbet.

El Gangkhar Puensum, alternativamente trescritu como Gangkar Punsum o Gankar Punzum, que significa "Los tres hermanos del monte", va ser midida per primer vegada en 1922 pero los mapes de la rexón nun son mui exautos y el monte amuésase en diferentes posiciones y con estremaes altures. Poro, el primer equipu qu'entama l'intentu de facer cume nun foi capaz d'algamala.

El llibru de la espedición británica de 1986 asigna al monte un altor de 24.770 pies (7549,90 metros) y afirma que'l Gangkhar Puensum pertenez dafechu al Bután mientres que'l monte Kula Kangri, allugada a unos 30 quilómetros al nordeste, ta completamente nel Tíbet. El Kula Kangri, de 7.554 metros, va ser escaláu per primer vegada en 1986. Fixéronse dellos mapes d'esti monte, sicasí allúgase como perteneciente al Tíbet o al Bután.

Dende 1994, ta prohibíu escalar montes más altes de 6.000 metros en Bután, por respetu a les creyencies espirituales locales, y dende 2003, l'alpinismu ta dafechu prohibíu.
Poro, el Gangkhar Puensum podrá mantener el so *status* únicu per dalgún tiempu: les cumes escalaes avecen ser picos subsidiarios, pero non montes.

En 1998, una espedición xaponesa va consiguir un premiu de l'Asociación d'alpinismu china pa escalar el monte, pero'l permisu foi retiráu por Bután. En cambiu, el mesmu equipu salió del Tíbet y escaló con ésitu'l picu subsidiariu de 7.535 metros conocíu como Liankang Kangri (tamién nomáu Gangkhar Puensum Norte). En contra de la mayoría de mapes, l'informe de la espedición apunta q'esta cume pertenez al Tíbet y que la frontera ente'l Tíbet y Bután ta na cume del Gangkhar Puensum, descritu como'l monte más altu de Bután", a 7.570 metros según les midíes xaponeses, magar que non reconocíes por Bután.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Berry, Steven K. (1988). *The Thunder Dragon Kingdom: A Mountaineering Expedition to Bhutan* (1st ed.). Marlborough: Crowood Press ISBN 1-85223-146-7 i Seattle: Cloudcap Press ISBN 0-938567-07-1. Ye'l llibru de la espedición británica de 1986.

* Nirvana Expeditions Semeyes del monte (n'inglés).

* Himalayan Kingdoms Ltd 

* Tin-Tin Trekking  Mapa d'una parte de Bután que inclúi'l monte (n'inglés).

* Travel Intelligence  Artículu sobro alpinismu en Bután y les sos restricciones.
 
* Informe de la espedición xaponesa de 1999 (n'inglés).
Ríu Shing Mun

El **ríu Shing Mun** (en chinu 城門河; en cantonés [sɪŋ11 mʊn11 hɔ11]; en jyutping sing4 mun4 ho4; en mandarín pinyin Chéng Mén Hé), o **canal del ríu Shing Mun**, ye un ríu allugáu en Sha Tin, Ḥong Kong (China).

## Historia
El ríu Shing Mun orixinal emprimaba en *Needle Hill*, y pasaba per Sha Tin Hoi, una badía poco fonda. Nos años 70 Sha Tin Hoi foi reclamada y convertida nuna nueva ciudá, el ríu Shing Mun espardíase al traviés d'una canal artificial de 7 km de llargo por 200 m d'ancho metanes del área que fluyía hasta Puertu Tolo. Otros ríos qu'empobinaben haza Sha Tin Hoi agora son afluentes del ríu Shing Mun, o van per dalgún de los sos nullah.

La canal del ríu Shing Mun va dende l'área de Tai Wai area, al traviés del centru de la ciudá de Sha Tin, hasta'l Puertu Tolo. Tien tres afluentes principales: Tai Wai Nullah, Fo Tan Nullah y Siu Lek Yuen Nullah. A lo llargo'l ríu Shing Mun hai edificios residenciales, comerciales y industriales de gran altor con abondosos desenrollos poblacionales al rodiu d'ellos. Construyéronse delles pontes pa coneutar les dos rives del ríu Shing Mun.

## Problemes de polución
El ríu Shing Mun River tuvo fondamente contamináu un tiempu pol mor de los vertíos indiscriminaos agrícoles, domésticos, industriales y comerciales. La contaminación orgánica total d'estos vertíos algamó la d'una población equivalente a 160.000 habitantes nos años 80. Daquella, adulces había criatura viviente dala nel ríu.

La calidá de l'agua del ríu Shing Mun ameyoró bultablemente dende 1993. Les formes de vida, amestando los pexes y invertebraos, reapaecieron nel ríu. 

Construyóse un bancu artificial nel ríu nuna seición de 250 metros cerca de Man Lai Court, onde había un relativamente grave acúmulu de sedimentos y problemes d'arrecendor.

## Usu actual
Magar que'l ríu Shing Mun foi diseñáu primermente pa la canalización de l'agua de lluvia dende Sha Tin, con un área d'algame de 37 km², tamién ye un llugar afayadicu p'actividaes d'ociu como remu, pesca, paséu y ciclismu.

El ríu Shing Mun ye un llugar afechiscu pa deportes acuáticos como'l remu, piragüismu, kayak y carresres de barcu dragón. Hai dos astilleros nel ríu Shing Mun, allugaos en Yuen Wo Rd y Shek Mun separately. El ríu Shing Mun tien l'estándar de 2.000 m de llargo pa regates.

## Referencies

## Enllaces esternos
*EPD - Meyores del ríu Shing Mun  (n'inglés)
Akbar

**Jalaluddin Muhammad Akbar** , más conocíu como *Akbar el Grande*, foi un emperador mongol que va expandir l'imperiu al traviés de la India septentrional y central.

Magar que yera analfabetu, va interesase enforma pola cultura, y encamienta a facer delles tornes del sánscritu a otres llingües. Tamién va promover el puxu de l'agricultura y de la economía en xeneral. Desanicia l'impuestu nomáu Gizya que gravaba la relixón islámica y entama una nueva creencia sincrética ente l'islamismu y l'hinduismu nomada *Din-i ilahi* (Relixón divina) col enfotu de xunir al imperiu embaxu una mesa relixón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zeptómetru

El **zeptómetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a una miltrillónesima parte d'un metru. 

L'abreviatura ye **zm**.

*1 zm = 1x10<sup>-21</sup>[[metru|m]]* 

## Otres equivalencies

:1 am = 1.000 zm

:1 zm = 1.000 ym

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
Atómetru

L**'atómetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a una trillónesima parte d'un metru. 

L'abreviatura ye **am**.

*1 am = 1x10<sup>-18</sup>[[metru|m]]* 

Paez que'l diámetru d'un electrón mide aproximadamente 1 attómetru.

## Otres equivalencies

:1 fm = 1.000 am

:1 am = 1.000 zm

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversor d'Unidaes
César Augustu

**César Augustu** (en Llatín: *Caius Julius Caesar Octavianus*) (23 de setiembre 63 e.C. - 19 d'agostu 14 d.C.), conocíu pola mayoría d'historiadores como **Octaviu** mientres el periodu de la so vida anterior al añu 27 e.C., ta consideráu'l primer y más importante de los emperadores romanos, magar qu'él mesmu nun se consideró como talu demientres el so reináu, prefiriendo usar el títulu republicanu tradicional de *princeps*, esto ye, el "primer ciudadanu". Magar qu'Augustu continuó cola imaxe de la República romana, reinó como un autócrata por más de 40 años. Finó con un sieglu de guerres civiles y dio-y a Roma una era de paz, prosperidá y grandeza imperial.

## Referencies

## Enllaces esternos

* De Imperatoribus Romanis (Biografía detallada)
* Octaviu / Augustu
* Augustu y l'Imperiu Romanu – Llealtá y Recompenses Mutues
Quimera d'Arezzo

La estatua de bronce **Quimera d'Arezzo** ye ún de los exemplos más conocíos del arte de los etruscos. Alcontróse n'Arezzo, una antigua ciudá etrusca y romana de la Toscana, en 1553 y foi reclamada darréu pa la coleición del Gran Duque de Toscana, Cósimu I de Medici, que la espunxo públicamente nel Palazzo Vecchio, y colocó les pieces de bronce de menor tamañu nel so propiu estudiu nel Palazzo Pitti, onde "el Duque s'entetenía llimpiándoles elli mesmu, con ferramientes d'orfebre", según Benvenuto Cellini llantó na so autobiografía. La Quimera inda se conserva en Florencia, anguaño del muséu arqueolóxicu. Mide al rodiu de 80 cm d'altor.

Na mitoloxía griega la monstruosa Quimera devastaba'l so llugar natal, Lycia, hasta que la matara l'héroe Belerofonte. De primeres, esta estatua foi identificada como un lleón polos sos descubridores n'Arezzo, por cuenta de que'l rau, qu'habría tener forma de culiebra, taba perdíu. Sicasí, reconocióse ceo que representaba la Quimera del mitu, siendo recaudáu parte del rau d'ente pieces y cachinos de bronce más pequeños que trayeron a Florencia, según Giorgio Vasari. El rau de bronce actual ye una restauración del sieglu XVIII. 

La Quimera yera úna d'ente una ayalga d'estatues de bronce que por seguridá enterraran con procuru na antigüedá. Surdieron por casualidá, mentes se cavaven unes zanxes na redolada la ciudá, xustamente per fuera de la Porta San Laurentino. Anguaño hai una réplica de bronce cerca del llugar.

Na so pata delantera drecha hai una inscripción que foi interpretada de diverses maneres, pero recientemente acordóse que diz TINSCVIL, demostrando que la estatua yera un oxetu votivu dedicáu al dios etruscu supremu del día, Tin o Tinia.

## Ver tamién
* La Lloba capitolina, un bronce etruscu del sieglu IV.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Ugo Bardi, 1997. "La Quimera d'Arezzo"  (n'inglés)
Columna de Focas

La **Columna de Focas**, erixida delantre de los Rostra nel Foru Romanu y dedicada o rededicada n'honor al emperador bizantín Focas el 1 d'agostu del añu 608, foi la postrer añadedura fecha al Foru Romanu. La columna corintia acanalada llevántase 13,6 m dende'l so pedestal cúbicu de mármole blanco y paez tener sío construyida nel sieglu II. El basamentu cuadráu de lladriellos (*ver imaxe*) nun yera visible orixinalmente, porque foi nel sieglu XIX cuando l'actual nivel del Foru foi escaváu hasta'l pavimentu de la época d'Augustu.

Nun se sabe la causa exauta d'esti cenciellu honor, anque Focas donara formalmente'l Panteón al Papa Bonifaciu IV, que lu rededicó a tolos Santos mártires, a los que se-yos amestó la Virxe María na Edá Media (*Santa Maria ad Martyres*). Enriba'l capitel, coronando la columna, Smaragdus, l'Exarca de Rávena, erixó una rellucente estatua dorada de Focas, que probablemente permaneció mui pocu tiempu. N'ochobre de 610 Focas, un usurpador d'orixe humilde, foi capturáu a traición, torturáu, asesináu y grotescamente desmembráu: toles sos estatues foron baltiaes. Más qu'una demostración de gratitú al Papa como dalgunes vegaes se declaró ser, la estatua dorada de la columna yera más un símbolu de la soberanía imperial sobre Roma, que taba esmigayándose aína so la presión de los lombardos, y tamién una muestra personal de gratitú de Smaragdus, que fuera rescatáu por Focas d'un llargu exiliu y taba en delda col emperador por torna-y la so posición de poder en Rávena.

La columna foi reciclada del so usu orixinal pa sofitar una estatua dedicada a Dioclecianu: la inscripción orixinal foi borrada a cincel pa dexar espaciu a la nueva. 

La columna permanez *in situ*. El so allugamientu aislláu y llibre ente les ruines siempre fizo d'ella un puntu de referencia nel Foru, y apaez davezu en *[[Vedutismu|vedute]]* y grabaos. La diferencia de nivel pa con respeutu al suelu ye per aciu la erosión; de fechu, el zócalu de la base taba completamente enterráu cuando Giuseppe Vasi y Giambattista Piranesi fixeron grabaos y aguafuertes de la columna a mediaos del sieglu XVIII.

## Referencies

## Enllaces esternos
*René Seindal, "La Columna de Focas"  (n'inglés)
*''Encyclopaedia Romana'' "Columna de Focas" (n'inglés)
* Roma.viajar-italia.com
*Christian Hülsen, 1906. ''El Foru Romanu: La so historia y los sos monumentos'' (n'inglés)
Dialeutu grecocalabrés

El **dialeutu grecocalabrés** (tamién llamáu **grecobovesianu**) ye la versión del grecoitalianu usáu en Calabria, en contraposición al otru dialeutu grecoitalianu faláu na denomada Grecia Salentina. Los dos idiomes son mentaos xuntos davezu como *grecoitaliota* (Katoitaliótika) o grecánicu o griku, pero les dos versiones son diferentes nel so desenrollu históricu.

El grecocalabrés ye mentáu nel *llibru bermeyu* de la UNESCO d'idiomes en peligru http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html#Italiot, xunto col grecánicu, y amás *Euromosaic* analiza http://www.uoc.edu/euromosaic/web/document/grec/an/i1/i1.html y reconozlu como llingua minoritaria en peligru na Xunión Europea.

Tamién ye mentáu por Ethnologue como un dialeutu del griegu modernu http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ell. La conclusión d'Ethnologue ye daqué duldosa, yá qu'esta llingua desenrollóse paralelamente y de forma dixebrada a partir del griegu bizantín (o inda del griegu clásicu) y por esta razón pue ser vistu más bien como un idioma *hermanu* del griegu modernu que non como un *vástagu*.

Teniendo en cuenta'l puntu anterior, sería más aceñero dicir que ye una versión dialeutal del griegu medieval bizantín y non un dialeutu del griegu modernu.

Esta versión del griegu nunca nun esperimentó un crecimientu significativu na so historia, y siempre foi usáu namái que p'asuntos cotidianos, ensin xugar rol significativu dalu nos campos de l'alministración, lliteratura o asuntos eclesiásticos. Considerando toos estos elementos, la espansión del grecocalabrés como un dialeutu más que como un idioma tien poco que ver cola falta de carauterístiques distintives y más cola so falta de prestixu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Grecia Calabra (n'italianu)
* Euromosaic (n'inglés)
* Biografía de Leonzio Pilato (n'italianu)
Simón Bolívar

**Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Ponte Palacios y Blanco**  foi un cabezaleru políticu d'América Llatina. Lluchó pola independencia de los territorios baxo dominiu español que güei formen Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú, Panamá y Bolivia. Reverenciado anguaño como héroe nestos países y en bona parte del restu d'América Llatina.

## Primeros años de vida
Bolívar naz en Caraques (güei capital de Venezuela) nuna familia aristocrática, educáu por dellos tutores, ente los que destaca Simón Rodríguez, qu'inflúi muncho nes sos idees.

A la muerte los sos pas, cola pa España en 1799 pa completar la so educación. N'España cásase con María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa en 1802, quien, nuna breve visita a Venezuela, muerre de fiebre mariello en 1803. Bolívar regresa pa Europa en 1804 onde s'axunta al séquitu de Napoleón Bonaparte.

### El llibertador

Bolívar torna pa Venezuela en 1807. Cuando Napoleón convierte a Xosé en rei d'España y de les sos colonies en 1808, Bolívar pasa a participar nes xuntes de resistencia d'América. 
La xunta de Caraques declara la independencia en 1810, y Bolívar marcha pa Inglaterra nuna misión diplomática.

Vuelve a Venezuela en 1811. En xunetu de 1812, el cabezaleru de la xunta, Francisco de Miranda ríndese, y Bolívar tien que fuxir pa Cartagena de Indias. Ye ehí au Bolívar escribe'l *Manifiesto de Cartagena*.

En 1813 lidera la invasión de Venezuela. Entra en Mérida'l 23 de mayu, siendo proclamáu *El Libertador* ("el llibertador"), algama Caraques el 6 d'agostu y proclama la Segunda República Venezolana. Pasa, entós, a comandar les fuercies nacionalistes de Colombia, capturando Bogotá en 1814. Mentantu, depués de dalgún contratiempu militar, Bolívar vese obligáu a fuxir, en 1815, pa Xamaica onde pide aida al cabezaleru haitianu Alexandre Sabès «Pétion».
 
En 1816, concedida esa aida, Bolívar regresa al combate, desembarcando en Venezuela y capturando Angostura (güei, Ciudad Bolívar).

## ''El Integrador''
En 1826, Bolívar intenta promover la integración continental al convocar el Congresu de Panamá. Aconceyen representantes de Colombia, Guatemala, Méxicu, Perú y d'Estaos Xuníos. Yera l'entamu de les *Conferencies Panamericanes*.

Bolívar tuvo munches dificultaes p'alministrar la nomada *Gran Colombia*. Pel añu 1826 delles revueltes asocediéronse en Venezuela, y, a pesar de l'amnistía y del arraigu del gobiernu cola participación de los rebeldes, xorreció la disidencia política na rexón de Nueva Granada.

Bolívar proclamóse dictador en 1828, a pesar de creyer que sería una midida provisional. Sufrió una tentativa d'asesinatu en setiembre de 1828 y, magar que frustráu, esti acontecemiento afectó-y el restu de la so vida.

Bolívar renunció a la presidencia'l 27 d'abril de 1830. Nesti mesmu añu, morrió de tuberculosis en Santa Marta, Colombia.

Dato curioso: Su familiar vivo mas cercano con ascendencia directa es Luis Fernando Hurtado Perez.

## Referencies
Nicanor Piñole

**Nicanor Pedro Vicente Piñole Rodríguez**  foi un pintor.

Con 16 años treslladóse a Madrid pa entamar la so formación artística na Academia de Belles Artes de San Fernando. Seis años más tarde, en 1900, treslladóse a Roma, onde pasó dos años, y a París, onde tuvo un mes, pa regresar a Xixón en 1902. Participa en diverses exposiciones locales y nacionales, como la Exposición Nacional de Belles Artes, obteniendo la tercera medaya na Exposición Universal de Buenos Aires, la segunda na de Madrid de 1917 y la primera honorífica na de Madrid de 1920. Na década de los años venti tamién unvia cuadros a exposiciones n'Estaos Xuníos. 

La so estancia n'Italia y el conocimientu de los impresionistes condicionó la so primera dómina, na que trunfó la pasta y el color. Pero depués diría averándose a les tonalidaes grises p'aclimatase a l'atmósfera cromática asturiana. Les sos composiciones tan llenes de figures, con escenes que narren la vida campesina como son les romeríes, procesiones, o tamién les escenes del trabayu portuariu y d'otros llabores. Otra de les temátiques qu'apaez de forma obsesiva nes sos obres ye'l so autorretratu.

Morrió en Xixón a los pocos díes de cumplir 100 años d'edá. Once años depués la so viuda donó al Conceyu de Xixón más de 700 obres y oxetos del autor, colos que se inauguraría más tarde'l Muséu Nicanor Piñole nel antiguu edificiu del Asilo Pola, a pocos metros de la que fuera la so casa. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Scorpions

**Scorpions** ye un grupu d'hard rock alemán fundáu en 1965. 

Anguaño ta formáu por Rudolf Schenker (guitarrista principal, compositor y coros), Klaus Meine (cantante y autor de les lletres), Matthias Jabs (guitarrista d'acompañamientu y compositor), James Kottak (batería) y Pawel Maciwoda (baxu).

Ente los cancios que-yos dieron la fama destaquen les balaes *Still Loving You* (Tovía te amo) y *Wind of Change* (Vientu de cambéu). 

## Discografía
* Lonesome Crow (1972)
* Fly To The Rainbow (1974)
* In Trance (1975)
* Virgin Killer (1976)
* Taken By Force (1977)
* Tokyo Tapes (1978)
* Lovedrive (1979)
* Animal Magnetism (1980)
* Blackout (1982)
* Love At First Sting (1984)
* World Wide Live (1985)
* Savage Amusement (1988)
* Crazy World (1990)
* Face The Heat (1993)
* Live Bites (1995)
* Pure Instinct (1996)
* Eye To Eye (1999)
* Moment Of Glory (2000)
* Acoustica (2001)
* Unbreakable (2004)
*  (2007)
* Sting in the Tail (2010)
* Comeblack (2011)
* Return to Forever (2015)
* Rock Believer (2022)

## Referencies

## Enllaces esternos