Parque y Reserva Nacionales de les Puertes del Árticu

El **parque nacional y reserva Puertes del Árticu** (n'inglés, *Gates of the Arctic National Park and Caltenga*) ye un área natural protexida integrada por un parque nacional de los Estaos Xuníos y una reserva alcontraes n'Alaska, siendo'l parque nacional más septentrional del país, tou él dientro del círculu polar árticu y el segundu n'estensión. Protexe la cordal Brooks, una rexón montascosa de 39.460 km² (casi del mesmu tamañu que Suiza).

## Historia
El nome del parque data de 1929, cuando l'activista en favor de les zones selvaxes, Bob Marshall, esplorando'l Norte del ríu Koyukuk, atopar con un portal de montes, una a cada llau del ríu (los riscos Frigid y el monte Boreal), que bautizó como les Puertes del Árticu».

La zona foi primeru protexida por aciu la so declaración el 1 d'avientu de 1978 como monumentu nacional de los Estaos Xuníos, formando parte d'un grupu de 15 monumentos nacionales n'Alaska que Jimmy Carter, faciendo usu de la prerrogativa presidencial, proclamó nuevos monumentos nacionales, dempués de que'l Congresu de los Estaos Xuníos aplazara una gran compra de tierres nesi estáu que cuntaba con una fuerte oposición estatal. El Congresu aprobó una versión revisada en 1980 (qu'incorporaba la mayoría d'esos monumentos nacionales en zones de parques y reserves nacionales), pero la llei de Caltenimientu de Tierres d'Interés Nacional d'Alaska (*Alaska National Interest Lands Conservation Act.*) tamién llindó l'usu futuru de la prerrogativa presidencial n'Alaska. 

El 2 d'avientu de 1980 el monumentu convertir nun parque nacional y la zona foi darréu ampliada por aciu l'aprobación d'una reserva nacional el 2 d'avientu de 1987. Una gran parte del parque, 29.322 km², tamién foi declarada en 1980 como «zona selvaxe» (*Wilderness Area*), una zona axacente a la zona selvaxe Noatak (*Noatak Wilderness Area*), lo que configura la mayor zona selvaxe de los Estaos Xuníos.

## Carauterístiques
La xeografía del parque destaca pelos picos de la cordal Brooks y los valles en forma d'O cubiertos d'una vexetación de tipu tundra. Ente la fauna atopen los alces, osos Grizzlys, llobos, carneros de Dalli, osos negros y renos. 

Ente los picos más importantes del parque atopen los picos Arrigetch (*Peaks*) y el monte Igikpak. Tamién esisten 6 ríos consideraos como ríu selvaxe y paisaxísticu nacional:

* el ríu Alatna, un tramu de 134 km;
* el ríu John, 84 km;
* el ríu Kobuk 177 km;
* el ramal Norte del ríu Koyukuk (*Koyukuk North Fork*), 164 km;
* parte del ríu Noatak;.
* el ríu Tinayguk, 71 km;

Daqué que ye inusual nos parques nacionales d'Estaos Xuníos ye qu'alredor de 1.500 persones moren en 10 comunidaes pequeñes en «zones de subsistencia de residentes» (*resident subsistence zone*) que sobreviven de los recursos que-yos apurre'l parque. 

Nun s'establecieron caminos, senderos, servicios pa visitantes o llugares p'acampar nel parque. Sicasí, l'autopista Dalton (Dalton Highway, Alaska State Highway 11), averar a unos 8 km de la frontera este del parque y el Serviciu Nacional de Parques caltién abiertu un pequeñu centru de visitantes na autopista, cerca de Coldfoot.

## Referencies

## Enllaces esternos

* (n'inglés) Sitiu oficial: http://www.nps.gov/gaar/
* (n'inglés) Guía de Visitantes
* (n'inglés) Semeyes del parque
* (n'inglés) Guía del parque