Alfarnate

**Alfarnate** ye un conceyu de la provincia de Málaga, Andalucía, asitiáu na contorna de l'Axarquía, nel norte de la provincia, llendando cola provincia de Granada, a unos 50 Km de la capital malagueña.

En 2016 cuntaba con una población de 1.135 habitantes.

## Toponimia
El nome del pueblu paez provenir de la pallabra árabe *Al-farnat*, que significa molín de farina. Ello ye que yá apaez documentada la referencia a Alfarnate nel sieglu X como zona de fuerte producción de farina. Nel vecín pueblu de Alfarnatejo inda pueden contemplase dos molinos fariñeros que funcionaben cola agua del regueru (en sieglos anteriores d'enforma caudal) y que dan una idea de lo que yera esta zona naquellos tiempos. 

Alfarnate ye usualmente carauterizáu como pueblu de la Axarquía, anque realmente forma parte d'una zona estremera ente la citada Axarquía y la llanura d'Antequera. Xunto con Alfarnatejo, Colmenar y Casabermeja, Alfarnate forma parte d'una especie de zona de transición que dacuando se vieno llamando **"Montes Orientales de Málaga"**. Alministrativamente suélse-y incardinar na Axarquía de Vélez, a pesar de nun tener cuasi nada de mancomún colos pueblos axárquicos. Alfarnate anguaño pertenez al partíu xudicial de la ciudá de Málaga, ciudá cola que caltién cuasi la totalidá de rellaciones comerciales según la mayoría de contactos per tresporte de viaxeros. Tradicionalmente, Alfarnate caltuvo la mayoría de contactos per carretera con Málaga, Granada y cola cercana ciudá de Loja. Coles mesmes, tien una historia de mancomún con pueblos cercanos como son Zafarraya (cuasi colonizada con alfarnateños nel sieglu XIX) y Villanueva del Trabuco, principalmente.

## Xeografía

Asitiáu nel norte de la provincia, ye'l pueblu más altu (les cais tán asitiaes a 925 metros sobre'l nivel del mar) y el so términu ta dafechu arrodiáu de sierres pertenecientes al movimientu xeolóxicu de la Subbética con formaciones de dolomías y margocalizas como la Sierra de Camarolos pol suroeste, la Sierra del Jobo, que les sos visos formen la frontera del so términu per oeste y noroeste, col picu del Chamizo (1.641 msnm). El norte xeográficu ye tamién, col puertu de los Alazores, la divisoria cola Sierra de Alhama que la percuerre de norte a sureste, coles formaciones como'l Tajo de los Palombos (1.302 m), p'atopase nel Puertu del Sol (1.100 m) cola Sierra de Enmedio que la delimita pel sur con picos como'l de Vilo (1.415 m), Gallu (1.361 m) y el Morrón de Malinfierno que protexe'l pueblu pel sur (1.077 m). Metanes estes sierres de consederable altor, Alfarnate gocia d'un formosu valle a más de 900 metros que fai d'ésti unu de los más raros exemplos de pueblos de monte n'Andalucía.

### Hidrografía
Les sos corrientes d'agües, los regueros de Palancar y Morales, -esti postreru conocíu como regueru de Juan Lorca- conflúin al sur del pueblu pa formar el ríu Sabar. Tamién tien numberosos manantiales como'l de Barrionuevo, Castillejo y l'Ejido qu'alimenta la Villa.

## Historia
El nome se Alfarnate, como'l del so hermanu menor Alfarnatejo, ye un términu d'orixe árabe formáu a partir de “Al-farnat” que significa molín de farina. Tamién se-y quier identificar col axetivu antiguu de “alfarnate” que significa pillu o fistol. Tanto'l términu como l'asentamientu d'actual Alfarnate fueron habitaos dende la Prehistoria polos primeros pobladores de la rexón, como se queda patente nos restos que s'atopen nes terraces del regueru Palancar y Morales, y na confluencia de dambos, onde s'alluga la villa, que se remonten al periodu Musteriense. Yá nel Neolíticu se documentan talleres de xiles en redol al puertu de los Alazores y les primeres muertes d'asentamientos estables que pudieron perdurar hasta dómines históriques.
La primer referencia escrita de la que tenemos noticia'l de los Alfarnates, nel sieglu X, como zona o alquerías de fuerte producción de farina, por ello'l so nome.

Nos primeros díes d'abril de 1487 pasó por Alfarnate procedente de Villanueva del Trabuco, pol puertu de los Alazores, un cuerpu d'exércitu formáu por 12.000 homes d'a caballu y 50.000 d'a pies a les órdenes de D. Fernando, pa la conquista de Vélez. Una vegada conquistada la contorna nun apaez como ye habitual, nes primeres referencies parroquiales de 1505 y 1510, sicasí como la puebla de Los Alfarnates dambes villes van correr históricamente xuntes hasta'l sieglu XVII en que s'estremen cola actual nomenclatura. Siendo anecdóticu les males rellaciones ente los dos pueblos hasta va pocos llustros.

Tres la Guerra de la Independencia y el desarrollu del s.XIX, el so términu, como'l de Alfarnatejo, va ser pasu escontra la mariña y abellugu de bandoleros nes sos carroceríes, ente que yeren escorríos pola Guardia Civil, moteyada como lo “migueletes”.

## Monumentos y llugares d'interés

* **Bien antigües Cases Consistoriales**: na estructura urbana del pueblu destaca l'edificiu del Conceyu, obra del sieglu XVI, formáu por una planta noble que fuelga sobre portalaes con arcos de mediu puntu nel pisu baxu. D'ente los edificios que funcionen como conceyu ye'l más antiguu de la provincia de Málaga. D'antiguo foi'l pósito municipal, onde s'efectuaba'l pagu d'impuestos n'especie (ceberes, etc). Tres una importante restauración na so fachada ya interiores, mientres los años 80, l'edificiu de la casa consistorial alfarnateña afayó los arcos de mediu puntu que permanecieren ocultos al esterior mientres sieglos, según verdugadas de lladriyu que percuerren tola so fachada. L'interior ye dignu de ver, formáu por bóvedes de mediu cañón y de crucería. 

* **Ermita de La nuesa Señora de Monsalud**: ta asitiada nun cuetu dientro del pueblu, ente'l Barriche -el barriu altu- y el Egido. Al traviés de los sieglos, foi una de les ermites coles rentes más altes de tola diócesis de Málaga, debíu al gran númberu de fieles que tenía y al gran númberu de tierres que taben dedicaes a sufragar los sos cultos. Ye una obra del sieglu XVI que consta de dos naves separaes por arcos formeros de mediu puntu. Les cubiertes son de madera, de par y nudiellu na principal, y de colgadizo na llateral. La cabecera ta formada por dos bóvedes de media naranxa y un camarín exagonal d'estilu barrocu, exentu del edificiu, bien paecíu na so forma esterior al de la ilesia del conventu de los Remedios d'Antequera. El camarín nel que s'asitia la imaxe de la venerada patrona del pueblu que da nome a esti templu, cubrir con una bóveda formada por arcos cruciaos de mediu puntu, con mapa d'adornos de yeserías barroques, pilastres, foyarasca, y guirlandes. La fachada de la ermita, orixinal onde les haya y única nel so estilu en tola provincia de Málaga, contién una portalada de tres arcos de piedra, de mediu puntu, según una espadaña na cubierta, na qu'hai asitiada una campana que data de 1627. Nel altar mayor destaca'l retablu d'estilu neobarrocu, de mediaos del sieglu XX, procedente de la parroquia ya instaláu equí nel añu 1957. A los pies de la nave principal, esiste coru eleváu. D'antiguo esti coru comunicar cola casa rectoral amiesta a la edificación de la ermita, dende la cual tamién había pasu escontra'l presbiteriu y el camarín de la Virxe. De la casa yá nun queda nada al ser baltada nos años 70. 

* **Insigne ilesia parroquial de Santa Ana**: Monumentalmente, xunto cola ermita, la obra artística más importante del pueblu, tamién del sieglu XVI, llevantada sobre planta de salón con tres naves separaes por pilastres cuadrangulares, sobre los que se sofiten arcos de mediu puntu. Les naves cubrir con armadura de madera de par y nudiellu na central y de colgadizo nes llaterales. Tien tres puertes esteriores y ta totalmente exenta, al nun esistir edificiu dalgunu que fuera construyíu xunto a ella. Ye por esto una de les poques nel so estilu dientro de la provincia de Málaga. El so artesonado foi remozado nes obres de restauración que tuvieron llugar nos años 90 (concluyeron en marzu de 1994). Exteriormente, la ilesia parroquial de Santa Ana rematar na fachada con una torre mudéxar de tres altures, con machón central alredor del cual xuben les escaleres sosteníes por bóvedes interiores de lladriyu, de mediu cañón dignes de contemplar y tien cuerpu de campanes con seis baldíos. La ilesia parroquial tien coru eleváu a los pies de la nave central, y un gran bautisterio a los pies de la nave de la epístola que se cubrir con bóveda de crucería. Ye dignu de mención el canciellu, talláu en nocéu y pinu, con pilastres y motivos florales, que foi apocayá restauráu n'anguaño de 2010. el citáu canciellu salvar de la so quema total mientres la Guerra Civil, gracies a la intervención de D. José Pascual Moreno, vecín del pueblu que camudó por lleña les puertes que diben ser quemaes polos milicianos en 1936. Hasta eses feches esti templu cuntaba con una impresionante ayalga de talles, retablos, y orfebrería, que se perdió cuasi na so totalidá. Nesti últimu añu, el Excelentísimo Conceyu enguapeció tola redolada de la ilesia parroquial y amás allumar artísticamente, colo cual ganó enforma esti edificiu monumental de Alfarnate.

* Tamién yeren dignos de mención los dos **pontes** de lladriyu que comunicaben dambes partes del pueblu salvando'l Regueru del Palancar -qu'estrema al pueblu en dos metaes-. Nos años 80 baltóse'l principal (Ponte del Pilar), non ensin oposición de bona parte del pueblu, ente que la segunda ponte, más pequeñu pero tamién cuntando con sieglos d'esistencia, foi coles mesmes baltáu nos años 90. Los dos dir per parte del Conceyu de Alfarnate, en nome d'un supuestu "progresu y modernidá".

## Política y alministración
L'alministración política del conceyu realízase al traviés d'un Conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal. El censu eleutoral ta compuestu por tolos residentes empadronaos en Alfarnate mayores de 18 años y nacionales d'España y de los restantes estaos miembros de la Xunión Europea. Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal de Alfarnate ta formada por 9 conceyales. Na llexislatura vixente (2007-2011), el Partíu Socialista Obreru Español d'Andalucía (PSOE-A) tien 5 conceyales frente a los 3 que tien Izquierda Xunida Los Verdes-Convocatoria por Andalucía (IULV-CA) y l'únicu cocejal que tien el Partíu Popular (PP).Salvador Urdiales (PSOE) foi escoyíu alcalde de Alfarnate el 7 d'avientu de 2013, en sustitución de José María Ruiz Lizana, que'l pasáu 26 de payares arrenunció al cargu por amor, pa dise a formar una familia a Panamá xunto a la so novia.

## Economía
El sector primariu ocupa casi'l cientu per cientu d'una economía dedicada cuasi n'esclusiva a una vega, regada polos sos regueros, que se cultiva de trigu y de los garbanzos d'indiscutible calidá y fama; dellos olivares y daqué de almendro, complementar con una pequeña cabaña caprina y ovina.
Nos últimos años esplotóse enforma'l cultivu de regadío en tola so variedá, tomates, llechugues, alcachofes, calabacín, fabones, pimientos, melones… esplotando l'agua del sosuelu na que dichu pueblu ye bien rica.
Tamién se fueron introduciendo delles variedaes d'árboles frutales como son les cereces o les mazanes. Ello ye qu'aprovechando la puxanza granible de la cereza na llocalidá, en xunu de 2015 celebróse la IX edición del Día de la Cereza, carauterística pol so tamañu y sabor. El cultivu de dichu frutu ye aparente nesti enclave, una y bones les baxes temperatures de la zona facer aparente pa la producción de la mesma.

## Cultura

### Gastronomía
En Alfarnate podemos destacar como platos típicos, **les migues**, un platu bien tradicional que se foi tresmitiendo de xeneración en xeneración, facer p'aprovechar el pan duro que sobraba nes cases, ellaborar con agua, aceite y ayos, les migues puede acompañase d'un tacu de llombu en mantega, chorizu, morciella, güevos fritos, naranxa, granada, melón o aceitunes.

Otru de los platos a destacar ye'l **morrete**, revueltu de pataques y cogordes, al que la añader un mueyu compuestu de pan, vinagre, pimientu duce, pimientu picante, ayos y agua, esta ensundiosa especialidá, tómase sobremanera pel hibiernu, pa poder entrar en calor.

Les sopes **cachorreñas**, ye un platu bien típicu d'esta llocalidá, tómense pel hibiernu, prepárase poniendo al fueu l'amiestu d'ingredientes, especiada de pimentón y de siguío añader pulgu de naranxa, bacaláu y pan duro.

**Olla**, un platu bien consistente, a base de garbanzos (los de alfarnate son famosos dende l'antigüedá y yá nomaos inclusive por Cervantes), verdura, chorizu o morciella.

Les **farrapes**, ye un postre bien tradicional, de bien bona ellaboración, los sos ingredientes son, lleche, farina, güevos, azucre, canela en caña y pulgu de llimón. Cuando ésti esfrezse de puede añadilu, miel de caña, picatostes y un pocu de canela molida.
Un dulce conocíu en tola provincia ye'l **roscu carrero**, que ye autóctonu de Alfarnate y ta fechu de farina, azucre, güevu, mantega de gochu, anís secu y clavu. A los visitantes qu'alleguen a esti pueblu llámalos enforma l'atención tantu pol so sabor, como la so forma similar a un volcán. Otros dulces típicos de alfarnate son los roscos de vinu, mantecados, y los esquisitos paliyos. Na fiesta de San Marcos ellaboren los **hornazos** (pa los neños) y les **pavitas** (pa les neñes), con masa de pan y güevu cocíu.

### Fiestes populares
* **Febreru, 2**: la Candelaria o árgomes na que los habitantes del pueblu faen moñecos de paya y quemar en grandes fogueres que van prendiendo coles árgomes (planta lleguminosa de flores marielles y espinoses), que recueyen del campu y a les que se-yos arreyar una cuerda y los neños y neñes del pueblu abasnar corriendo mientres amburen, antes d'echales a la foguera.
* **Selmana Santa:** procesiones el Xueves y Vienres Santu. Pero lo más interesao ye la **cencerrada** que los neños y neñes del pueblu faen peles cais el Sábadu Santu por cuenta de la gloriosa Resurrección del Señor.
* **Abril, 25: San Marcos**. Se estila dende nun se sabe nin cuando, dir al campu a lo que los habitantes de Alfarnate llama dir de “**Sanmarqueo** al campu”, los llugares más frecuentes tradicionalmente a los que se treslladaben yeren el “Tesorillo” o “Venta seca”, pero anguaño dende los años 80 el más popular ye la zona del Argañal, na llende cola provincia de Granada, nel **puertu de los Alazores**; ye una tradición bien enraigonada pos ye raru'l alfarnateño que nun se va de sanmarqueo colo qu'esi día nun ye aconseyable dir visitar el pueblu pos va tar totalmente despobláu hasta que llegue la nueche, cuando se fai'l **treslláu procesional de la imaxe de la Virxe de Monsalud** dende la ermita del pueblu hasta la ilesia, por que permaneza ellí mientres el mes de mayu pa les novenes que se-y recen diariamente y pa tar presente nes comuniones de los neños y neñes del pueblu; más tarde, el día de San Antonio, en xunu, va ser treslladada de nuevu a la so ermita, onde ta'l restu del añu.
* **Mayu, 15: San Isidro**. La mayoría del arriquecimientu del pueblu y de la so actividá económica deber a la esplotación agrícola y ganadera. Ye por esto que se tien muncha devoción a San Isidro, pos el patrón de los llabradores. Tolos llabradores del pueblu porten al Santu, y llevar pela rodiada del pueblu por que bendiga los trigales, y apurra bones colleches.
* **Xunu, 13: San Antonio**. Suélse-y llamar Feria y faise una procesión n'honor al patrón na que se saca a la Virxe de Monsalud y treslládase dende la ilesia, a la ermita onde va permanecer tol añu hasta que llegue de nuevu'l día de San Marcos.
* **Xunu, 24: San Juan**. Anguaño perdióse un antiguu ritu por aciu el cual pasaben por una blima a los neños que taben “quebraos”, pero güei día a cencielles vase a sanjuanear pela nueche. 

* **Setiembre, redolada al día 12**: **fiestes n'honor a la Virxe de Monsalud**. Suélse-y llamar popularmente **"la Fiesta”**. Ye l'acontecimientu más esperáu de tol añu. Nel intre d'estes fiestes patronales tien llugar la llamada **"Embaxada de Moros y Cristianos"**, que se recuperó nos años 90 tres un llargu tiempu d'ides y veníes na so organización. De primeres perdióse mientres décades tres la Guerra Civil pero recuperóse y agora intenta volver a la so forma orixinal, anque con delles adautaciones que faigan posible la so interpretación na plaza de la Ilesia (antes facer nuna escampada pela rodiada). Ye primero de too una **fiesta de marcáu calter marianu**, pos ta **dedicada a la figura de la Virxe María**. La so finalidá ye aponderar el papel de la Virxe dientro de la fe cristiana, colo que nun podemos dicir que seya una simple fiesta de calter cultural o históricu. Los duelos y batalles ente moros y cristianos qu'asoceden nesta fiesta alfarnateña son solamente'l marcu nel que s'asitia sabiamente la trama pa dexar claro cuál ye'l papel y el llugar teolóxicu de la Virxe María dientro de la Sagrada Escritura y la fe católica. Tolos diálogos ente los caballeros qu'intervienen nel **testu del sieglu XVIII** terminen siempres faciendo alusión a la so fe, y especialmente el cristianu fai gala de poner la victoria final pidida a Dios en manes de la Virxe de Monsalud. Poro, esta fiesta de Moros y Cristianos siempres va ser una fiesta alfarnateña, pero sobremanera relixosa y marcadamente mariana.

La forma orixinal y más antigua d'esta fiesta ye la que sigue: empieza cola Misa del día 12 de setiembre, n'honor a la Virxe de Monsalud, y mientres que'l so desarrollu, los caballeros cristianos y moros -qu'ocupen los primeros llugares frente al presbiteriu, anque en llaos opuestos-, realicen los movimientos de la lliturxa al contrariu; esto ye, cuando los cristianos correutamente pónense de pies, los moros siéntanse, y viceversa. Una vegada terminó la celebración de la Eucaristía, dar# en la reverencia que l'abanderáu cristianu realiza ante la imaxe de la Virxe y que se denomina “la cortesía”; faise dientro de la Ilesia, con una **pesada bandera** (la bandera ye l'antiguu estandarte de la Virxe de Monsalud, propiedá de la parroquia), copia d'otra quiciabes muncho más antigua (l'actual ye de **1891**). Siguiendo la forma antigua de escenificar la Embaxada, pela tarde dambos bandos (formaos por pocos caballeros, a diferencia de l'actual manera de representar más propia de los años 70, enfrentábense siguiendo una trama simple y con bastantes dosis d'improvisación entós daquella, que tenía como causa'l robu que los moros faen de la imaxe de la patrona, la Virxe de Monsalud, n'habiendo “echao la batalla” y de la reclamación que faen los cristianos mandando la so embaxada pa pidir la so devolución, lleéndo-yos el **testu de “les Rellaciones”**, que ye'l mesmu dende'l sieglu XVII. Dempués de dellos diálogos per parte de cristianos y moros n'unu y otru llau, los cristianos, tres un ataque recuperen la imaxe de la so patrona y llevar a la plaza del pueblu onde ye gasayada con flores llevaes poles neñes del pueblu, afatiaes al usu rexonal. Asina se faía la fiesta de la Embaxada, na so forma orixinal **recuperada tres la Guerra Civil nos años 70 gracies al llabor del afamáu abogáu D. Victoriano Frías O'Valle, natural de Alfarnate.** Tres cuasi 20 años d'abandonu de la fiesta, **nos años 90 volvió recuperase** nuna forma más senciella y con menos participación del pueblu. Nel añu 2007 ensertóse una novedá en cuanto al llugar de la representación: **treslladóse a la plaza de la Ilesia**, onde'l marcu de la fachada principal de la parroquia de Santa Ana fai d'escenariu privilexáu pa esta fiesta singular. 

Peculiar ye, amás, **la orixinal vistimienta emplegada** y ellaborada per caúnu, consistente nun traxe paecíu al de curtiu andaluz pa los cristianos, ente que el de los moros formar el **morrión** o especie de turbante decoráu ricamente con varetas de almendro y flores del tiempu, un chaquetu coloráu ensin mangues sobre camisa blanca y un mantoncillo al costazu, faxa colorada y un interesáu pantalón blancu bombachu blancu atáu polos todíos, termináu en ricos encaxes, y cubiertu con faldilla tamién blanca y curtia.

La fiesta de Moros y Cristianos de Alfarnate ye una de les poques que se siguen celebrando y que cunta col sofitu de tol pueblu, anque dacuando non tanta dende les alministraciones locales, cosa que provocó la so desapaición mientres décades.

### Lleendes
Comparte cola villa d'Alfarnatejo una interesada lleenda que ye l'orixe de los sos de los sos respeutivos llamátigos o apellativos cariñosos: “melandros” y “palancos”. El sucesu, anque creíble, nun dexa de tar cubiertu pol velu de la lleenda. Asocedió qu'una piedra de grandes proporciones qu'esistía nel actual “Camín del Malinfierno” (el so nome más antiguu y auténticu ye "Valdeinfierno"), antiguu camín de caballería y únicu qu'enllazaba dambes poblaciones, y que faía les vegaes de separación de términos, rodó de resultes d'una enchente nube hasta que foi a asitiase en mediu del camín, atayando'l so usu; pa reabrilo alcordaron los de Alfarnate llevar fierros y palos que pretendíen usar como palanques (palancos), ente que los de Alfarnatejo facer con picos y palas, pos el so enfotu yera socavar (melandros) la piedra por qu'ésta rodara col so propiu pesu. A la fin venció la propuesta de Alfarnatejo y la piedra rodó hasta'l calce del ríu onde, dicen, entá güei permanez.

No fondero de la cuestión ta la referencia a un llugar llamáu **"el Palancar"**, sito nel llanu de Alfarnate, d'onde-y vien el nome o llamátigu a los alfarnateños (palancos), pudiera ser que por tar ellí un primer asentamientu de les primeres edificaciones del pueblu, cuando Alfarnate a cencielles yera un pequeñu nucleu de cases ensin formar parte inda d'una puebla o una villa como tal. La lleenda anterior ye por tanto, como nun podía ser d'otra manera, solamente una lleenda ensin más.

## Tresporte Públicu
Alfarnate nun ta integráu formalmente nel Consorciu de Tresporte Metropolitanu del Área de Málaga, anque les siguientes llinies d'autobuses interurbanos operen nel so territoriu:

## Intereses

La Venta de Alfarnate (la más antigua d'Andalucía de les qu'inda queden de pies), asitiada al pie del picu del Chamizo, y al abrigu ente predreses sierres, data del sieglu XVII y ta documentada siquier dende 1699 nuna acta de notaría llevantada n'Archidona. Esta antigua venta foi abellugu y pasu de bandoleros, y foi alzada sobre otres anteriores posiblemente dende'l sieglu XIII, yá que ye llugar de camín obligáu ente l'interior y la mariña, nel antiguu Camín Real que comunicaba la ciudá de Málaga cola de Granada (güei carretera llocal); yera venta onde se faía'l camín de caballeríes. Güei la conocida como “Antigua Venta de Alfarnate” funciona como un restorán de categoría, y como muséu. Hasta va una década, el so antiguu propietariu Juan Nuño dio-y vida como una especie de “casa de Cultura”, pos nella agóspiense actividaes como esposiciones de pintura y escultura, artesanía, actividaes gastronómiques y nun escaecer el que fuera la sede del Primer Campeonatu del Mundu de tiru con fonda. 

Pero nun acaben ende les anécdotes d'esta peculiar venta, sábese qu'una habitación que tenía acondicionada como cuartón, pasó una nueche'l bandíu Luis Candelas en 1824. La Venta y la so posición estratéxica a mediu camín ente Málaga y Granada, faía que pal llargu viaxe a caballu o en dilixencia, hubiera que faer el cambéu d'apareyos y el merecíu descansu dempués de tan llarga xubida d'altitú. Dientro de la cortil de la Venta había una sala qu'inda güei se caltién, onde los presos que yeren treslladaos escontra la Real Chancillería de Granada pa ser xulgaos, pasaben la nueche. Caltiénse inclusive'l grillete que se-yos ponía nos pies pa evitar la so fuxida. Tamién foi utilizada la Venta como parada pol famosu bandoleru'l "Bizcu del Borge” cuando allegaba a visitar al so amante, -muyer casada con un tal “chirrína”, vecín de Alfarnate-.

A la entrada de la venta, nun mural recuerda una cita del llibru d'Efemérides malagueñes de Luis Segalerva que reza testualmente asina: “El 21 d'abril de 1850 foi robáu nesta Venta'l corréu que diba a Málaga por una partida de 12 homes armaos. Los bandíos demostraron especial enfotu n'apoderase d'un paquete de causes procedentes de la Chancillería de Granada y los peligros del Gobiernu”.

Dicen qu'otru bandoleru afamáu, José María “el Tempranillo”, llegó un día afamiáu a la venta y pidió a unos homes que comíen “olla”, dexára-yos participar nella, a lo que los homes escusáronse y dijéronle que nun teníen cuyares, entós José María tomando la so faca y un cachu de pan al que sacó la miga, emplegar como tal. Cuando terminó de comer dixo que l'agora comíase la so cuyar y por tanto a los acompañantes tamién, y obligó-yos a dar delles canilaes a les sos cuyares de madera. Pero non yá visitar fuxíos de la xusticia y ente los sos inquilinos pernomaos cabo destacar al rei Alfonsu XIII que tomó nueche y fonda ente les sos parés. La mayoría de personaxes pernomaos de la historia de Málaga y d'España polo xeneral (reis, presdidentes del Gobiernu, políticos, militares, ...)pasaron y pararon por esta verdadera xoya del patrimoniu andaluz, nos sos viaxes escontra Málaga ciudá dende Granada y viceversa. La Venta de Alfarnate foi, por tanto, testigu de los cambeos sociales y políticos mientres sieglos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Patrimoniu cultural de Alfarnate. Guía Dixital del Patrimoniu Cultural d'Andalucía. IAPH