open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mileniu XVII e.C.

El **Mileniu XVII e.C.** abarca del añu 17000 e.C. al 16001 e.C..

## Fechos destacaos
* Continúa la ocupación humana de les principales cueves con arte rupestre n’Europa occidental, incluyendo fases tempranes de la cultura magdaleniense.
* Empiecen a consolidase estructures rituales y sociales más complexes, con división del trabayu ente homes y muyeres nes comunidaes cazadores-recoleutores.
* N’Asturies, atopáronse evidencies de presencia humana nel Abrigu de La Viña (actual Uviéu), con restos d'industria lítica y ósea datables nesti mileniu..

## Restos arqueolóxicos
* N'Europa central y oriental, hai presencia d'asentamientos como Pavlov o Dolní Věstonice (actual Chequia), onde s’atopen estructures de cuartu, figurines d’arte mueble, y crematorios rituales..
* Empiecen los primeros usos sistemáticos del pigmentu como parte del simbolismu funerariu y del arte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mileniu XVIII e.C.

El **Mileniu XVIII e.C.** abarca del añu 18000 e.C. al 17001 e.C..

## Fechos destacaos
* Siguen les migraciones y ocupaciones estacionales en zones de clima fríu o templáu, especialmente n’Europa, onde s’identifiquen cultures gravetienses y protomagdalenienses.
* Espárdese l’usu del marfíl, los güesos tallaos y los pigmentos d’ocres en rituales funerarios y artísticos, como se ve en diversos xacimientos del sur de Francia y del norte de la Península Ibérica.

## Restos arqueolóxicos
* La cueva d'Altamira, na actual España, presenta una de les primeres ocupaciones proto-magdalenianes, anque la mayoría de les sos pintures son posteriores. Dalgunos de los niveles más fondos tán fechaos alredor d'esti mileniu.
* Na actual Italia, el xacimientu de Paglicci sigue amosando niveles ocupaos con arte mueble y [pintures parietales] datables nesta etapa..
* N’[Europa oriental, empiecen a apaecer estructures semisoterraes d’habitabilidá temporal, con restos de [combustión]] y evidencies d’animales grandes como mamús o bisontes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mileniu XIX e.C.

El **Mileniu XIX e.C.** abarca del añu 19000 e.C. al 18001 e.C..

## Fechos destacaos
* Consolidación del arte mueble y rupestre na Europa occidental, especialmente dientro de les cultures gravetiense y aurignaciense tardía.
* Empezaríen a usase sistemes más avanzaos de caza coleitiva, con evidencies de trampes y acanalamientos n'árees de caza de renos y bisontes.
* El desarrollu d'asentamientos temporales de forma repetida n'abrigos rocosos y cueves, xenera estratigrafíes arqueolóxiques bien definíes en munchos puntos d’Europa.
* Posible presencia de rituales funerarios con ofriendes o elementos simbólicos (pigmentos, marfíl, conches) en sepultures múltiples o individuales.

## Restos arqueolóxicos
* El xacimientu francés d'Abri Pataud, en Dordoña, amuesa ocupación humana continua nesti periodu con evidencia d'actividaes de caza, talla de piedra y vida familiar..
* N'Alemaña, la cueva de Geißenklösterle, na rexón del Xura Suabu, sigue proporcionándo datos sobre’l so arte mueble primitivu, posiblemente asociaos a rituales o simbolismu relixosu..

## Referencies

## Enllaces esternos
Mauke

**Mauke** ye una de les Islles Cook, archipiélagu llibre nel Océanu Pacíficu asociáu a Nueva Zelanda. Tien una población de 300 habitantes.

Mauke tien la metá d'estensión en circunferencia que Rarotonga. La so mariña estiéndese 18 kilómetros ente que la de Rarotonga xube a 32 km. La topografía de Mauke ye distinta a la de la so hermana mayor, yá que consiste n'una placa volcánica central con altores d'hasta 30 metros y atópase arrodiáu como les demás islles por una barrera de petón fosilizáu. Nun hai ríos polo que l'agua d'agua concentrase en poces similares a les qu'esisten na islla de Mangaia. Ente la islla y el petón atópase xuna llaguna estrecha, pero dende ellí puede observase el batir incesante de les foles topetando contra el petón.

La área centro sur de Mauke da una sensación de ser un paisaxe rural européu, si non fora polos cocoteros. L'antigua pista d'aterrizaxe del interior recorvirtióse n'una carretera. 
Nun hai carreteres pavimentades, tán cubiertes por sable coralín, tal que taben les de Rarotonga nos años 50, antes de la llegada de turistes estranxeros. De la mesma forma qu'en Aitutaki, en Mauke nun hai perros, anque sí hai gochos selvaxes en númberu abondosu. 

## Historia
Mauke tien importantes buelgues prehistóriques. Esisten 11 llugares denominaos 'marae'. Esta palabra tien un significáu distintu en Nueva Zelanda. En Mauke refierse a una estructura pa ceremónies similar a les atopaes al este de Polinesia. llévense a cabu ceremonies nes que se recuerda a los antepasaos. En Nauke nun apaecen les estructures de roca destinaes al mesmu fin que pueden reparase nel grupu meridional de les Islles Cook, en Tahití y les Islles de la Sociedá.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Britannica, Mauke island,
Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques

L**'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques** ye una asociación que representa a los estudiantes de matemátiques n'España. Amás, encargase d'entamar actividaes de divulgación de les matemátiques, de crear un venceyu ente l'alumnáu de matemátiques n'España y de promover el papel de los matemáticos nel mundu llaboral.

Mientres l'Asamblea Xeneral añal escuéyese una xunta directiva, responsable de dirixir y representar a los estudiantes de l'Asociación n'otres asociaciones relevantes, y de supervisar y sofitar les idees dientro del ámbitu de l'asociación. Dende xunetu de 2025 la directiva ta compuesta por Javier Polo (presidente), Pepe Molina (vicepresidente), Santiago Puyol (secretariu) y Andrea Díaz (tesorera).

## Hestoria
La idea de crear l'asociación surdió nel terceru Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques en 2002.

L'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2011 formó parte del centenariu de la Real Sociedá Matemática Española.

Dende 2017 l'asociación publica añalmente la revista TEMat, qu'espubliza trabayos de matemátiques.

En redol al Día Internacional de les Matemátiques de 2017, l'Asociación entamó per primer vegada'l *Concursu del Día Pi*.

En xunu de 2018 convertir n'una de les firmantes del *Manifiestu de la Rede de Divulgación Matemática para la reconocencia de la divulgación de les matemátiques*, promovido pola Rede de Divulgación Matemática.

N'abril de 2019 convertir n'una de les instituciones impulsoras del Muséu de Matemátiques d'Aragón.

Dende 2023 ye la organizadora de la Liga Matemática.

El 4 de febreru de 2024 anuncióse que l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques sofitaría'l Congresu Européu de Matemátiques de 2024.

En xunu de 2025 l'Asociación denunció la decisión de la Xunta de Galicia d'esaniciar el Máster en Matemátiques de la USC, sofitando la plataforma En defensa do mestrado de Matemáticas da USC.

## Presidencia

El presidente o presidenta ye a máximu representante de l'asociación. Escuéyese añalmente nel Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, mientres l'asamblea xeneral, por mayoría absoluta, dientro d'una candidatura. La candidatura a la xunta directiva inclúi presidencia, vicepresidencia, secretaría y tesorería.

# Juan Miguel Ribera Puchades (escoyíu en 2007)
# Esther Ramos (escoyida en 2010)
# Adrià Alcalá Mena (escoyíu en 2011)
# Jaime Sánchez Fernández (escoyíu en 2012; fuera vicepresidente)
# José Luis Ríos Calle (escoyíu en 2013, reelexíu en 2014)
# Jaime Ferrer Velasco (escoyíu en 2015; foi la primer vegada que si votaba ente más d'un candidatu)
# Andrés Mateo Piñol (escoyíu en 2016)
# Guillem García (escoyíu en 2017, reelexíu en 2018)
# Alfonso Márquez (escoyíu en 2019, reelexíu en 2020)
# Clara Martínez (escoyida en 2021, reelexíu en 2022)
# Marina Díaz (escoyida en 2023, reelexida en 2024)
# Javier Polo (escoyíu en 2025)

## Referencies
Facultá de Matemátiques de la Universidá Complutense de Madrid

La **Facultá de Ciencies Matemátiques de la [[Universidá Complutense de Madrid]]** ye el centru encargáu d'impartir los estudios rellacionaos coles matemátiques. 

Atopar en Ciudá Universitaria, na Plaza de les Ciencies. 

La so festividá patronal ye el 15 de payares, San Alberto Magno.

## Historia
Los oríxenes de la Llicenciatura y Doctoráu en Ciencies Esactes remontar al Real Decretu de 14 de marzu de 1860,​ onde s'establez que la UCM (antigua Universidá Central de Madrid) va ser la primera n'España con dichos estudios.

L'actual Facultá de Ciencies Matemátiques nació de resultes de la separación nel añu 1974 de la Facultá de Ciencies nes diverses facultaes de Físiques, Químiques, Biolóxiques y Xeolóxiques​ y ta asitiada, dende 1992, nel edificiu qu'agora ocupa.

## Referencies
Javier Polo

**Javier Polo Noche** (12 de marzu de 2002, Vigo) ye un matemáticu gallegu y presidente de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques dende xunetu de 2025.

Como matemáticu, centra la so investigación na teoría de númberos.

## Trayectoria
Estudió nel Colexu Compañía de María de Vigo, onde foi escoyíu para'l Estalmat en 2015.

Más palantre, estudió nel IES del Castru de Vigo. Nel 2018, consiguió un premiu como acertantes del Enigma de les arques de la revista Ombú na modalidá de Bachilleratu.

Estudió matemátiques na Universidá de Santiago de Compostela. En xunetu de 2023, participó nel equipu de la USC que ganó una medaya de plata na Open Mathematical Olympiad fuera University Students.

En 2023, xuntu con Diego Martínez García, Yago Méndez Domínguez, Francisco Morales Vidal, Ángel Mourelle Abelenda y Lois Omil Palacios, recibió unu de los XVIII Premios a la calidá llingüística en llingua gallega de la Xunta de Galicia poner trabayo "Campañes electorales: un modelu de fluxu de votantes nun sistema cuadripartidista" (Departamentu de Ciencies) na categoría d'artículu académicu.

Foi'l primer delegáu de Funtor de Breogán na primer edición de la Liga Matemática, liderando'l so equipu para ser unu de los cuatro finalistes.

En 2024, participó na ceremonia d'entrega de los premios Estalmat Galicia.

Na Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques celebrada mientres Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2024, foi nomáu miembru de la Política Universitaria de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, so la presidencia de Marina Díaz.

En mayu de 2025, xunir a la plataforma En defensa do mestrado de Matemáticas da USC. Na so cuenta de Twitter, dixo:A nivel personal, creo que nun podemos quedar paraos cola tema del Máster y les acciones tienen que tar bien pensaes para tener el mayor impactu y la mayor unidá posibles…En xunetu de 2025, mientres l'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2025, foi escoyíu presidente de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques.

## Referencies
Victoria Otero

**María Victoria Otero Espinar** (1962, Lugo) ye una matemática española quién sirve tan presidente de la Real Sociedá Matemática Española dende xineru 2025.

## Vida
Otero ganó'l so doctoráu na Universidá de Santiago de Compostela, y entós obráu nos EE.XX. y Francia. Teniendo tornáu a España, ye una profesora nel Departamentu d'Estadístiques, Optimización y Analises Matemáticos na Universidá de Santiago de Compostela.

Ente 2007y 2019, Oteru presidió la Comisión Profesional de la RSME. De 2010 a 2014 sía presidenta de la Conferencia de Decanos y Directores de Centros de la USC. En 2016 nomada presidenta de la Comisión RSME-RAE y qu'añu mesmu, y hasta que 2017, presida la Conferencia de Decanos de Matemátiques. En 2022 tea nomada primer vicepresidenta de la Sociedá Matemática española Real. En 2025, ye Presidenta. Ye la tercer muyer  pa dirixir la sociedá, dende entós  tea fundáu en 1911, dempués de qu'Olga Gil y Eva Gallardo.

## Referencies
Marina Díaz Fernández

Dende xunetu de 2023 hasta xunetu de 2025, foi presidenta de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques.

Foi miembru del Comité Organizador del Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2023 y vicepresidenta de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2022 a 2023.

## Trayectoria

Dempués de realizar la educación secundaria en Madrid, gradiar en Matemátiques pola Universidá d'Estremadura. En 2023 foi nomada presidenta de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, asocediendo a Clara Martínez Martínez.

Marina considera qu'una mala percepción pública de les matemátiques na enseñanza secundaria de matemátiques ye la causa del escasu interés poles matemátiques y de que n'España haya menos estudiantes que quieran realizar estudios de grau en matemátiques. Considera que la medría de places para les titulaciones de matemátiques n'España ye necesariu siempres que les Universidaes puedan asumilo, que ye una realidá qu'atrai más al sector empresarial que al docente. Para desaniciar la escasez de profesoráu de matemátiques n'España, nun cree que sía necesariu que el profesores tengan estudios de matemátiques, pero sí cree que ye bien recomendable.

## Referencies
GaUB

**GaUB** ye l'equipu de la Universidá de Barcelona na Liga Matemática.

## Historia
El 18 de febreru de 2024 apostóse personalmente nel Muséu de Matemátiques de Cataluña'l partíu contra GalUAB, equipu de la Universidá Autónoma de Barcelona. El 24 de payares de 2024 apostóse personalmente'l partíu entre contra GalUAB nel Muséu de Matemátiques de Cataluña.

El 19 de marzu de 2025, l'equipu de la GaUB participó nel Matefest 2025.

GaUB foi convidada al Congresu d'Estudiantes de la UB.

El delegáu na Liga Matemática 2024-2025 foi Bernat Esteve. Clasificar pa la Fase Final de la Lliga Matemática 2024-2025, llogrando un segundu llugar, perdiendo contra DerUVAda.

## Referencies
Mileniu XIV e.C.

El **Mileniu XIV e.C.** abarca del añu 14000 e.C. al 13001 e.C..

## Fechos destacaos
* Continúa la desglaciación progresiva al final del Pleistocenu, cola retraición de les capes de xelu n'Europa y América del Norte, lo que permite la espansión de los hábitats templados y favorez patrones nuevos de migración humana.
* N'Anatolia y el Próximu Oriente empiecen formes tempranes d'ocupación semisedentaria en zones como Hallan Çemi y Körtik Tepe..
* Prosigue la presencia humana en zones polares y de tundra, especialmente n'Europa del Norte, onde s'atopen preseos y arte mueble rellacionaos cola cultura Magdaleniense.

## Restos arqueolóxicos
* En Mezmaiskaya, nel Cáucasu, atópense restos humanos y estratigrafía cultural que indican la supervivencia de comunidaes humanes depués del máximu glacial..
* Restos de fauna y utillaxe nel sitiu d'Abri Pataud (actual Francia), inclúin representaciones artístiques y niveles d'ocupación que se remonten a esti mileniu..

## Referencies

## Enllaces esternos
Mileniu XV e.C.

El **Mileniu XV e.C.** abarca del añu 15000 e.C. al 14001 e.C..

## Fechos destacaos
* Asístese al periodu tardíu del Pleistocenu, con xelaes severes y habitats fríos en gran parte d’Europa y Asia, onde l'actividá humana depende d’un altu grau d'adaptación al clima glacial.
* Desarrollu de l’arte parietal y mueble en refuxos prehistóricos como Altamira, Chauvet y otres cueves europees, amosando una importante actividá simbólica de les comunidaes magdalenienses..
* Espansión de grupos humanos pel norte d’América y Asia oriental, favorecida poles variaciones climátiques y la esistencia de pasos terrestres ente Siberia y Alaska, como l'estrechu de Bering..

## Restos arqueolóxicos
* La Cueva d'El Castillo, en Cantabria, presenta pintures rupestres que podríen remontase a esti mileniu..
* Sítios como Kostenki (actual Rusia) y Pavlov (actual Chequia) indiquen poblaciones estables con estructures sociales complexes y actividá artística y ritual..

## Referencies

## Enllaces esternos
Alphabet Inc.

**Alphabet Inc.** ye una empresa multinacional d'Estaos Xuníos con sede en Mountain View, California. Créose en 2015 como empresa matriz de Google y d’otros negocios rellacionaos, col fin de reorganizar les actividaes del grupu y dar más autonomía a les sos divisiones.

Alphabet ye una de les empreses más grandes del mundu por capitalización bursátil y ye considerada parte de les *[[Big Tech]]*, xunto con Apple, Amazon, Meta Platforms y Microsoft.

Los sos principales filiales inclúin:

***[[Google]]**: motor de busca, sistema operativu Android, Chrome, YouTube, etc.
***[[Waymo]]**: vehículos autónomos.
***[[Verily]]**: investigación en salú.
***[[DeepMind]]**: intelixencia artificial.
***[[Calico]]**: estaya d’estudiu sobre l’avieyamientu.

La estructura d'Alphabet permite separtar les operaciones más arriesgaes (conocíes como *Other Bets*) de los servicios más rentables de Google.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sitiu web oficial d'Alphabet Inc.
BYD Auto

**BYD Auto** ye un fabricante d'automóviles con sede en Shenzhen, Guangdong, República Popular de China. Ye una división del conglomeráu **BYD Company Ltd.** y ye conocíu principalmente pola producción de vehículos llétricos y híbridos enchufables.

## Historia
La compañía matriz BYD fundóse en 1995, especializándose en bateríes pa teléfonos móviles. En 2003, adquirió la empresa automovilística Qinchuan Vehicle Factory y fundó la división BYD Auto como subsidiaria de BYD Company (especializada hasta entós en bateríes), la marca llogró un crecimientu rápidu convirtiéndose nún de los mayores productores mundiales de coches llétricos. En 2023 y 2024, BYD superó a Tesla como'l principal fabricante mundial de vehículos llétricos puros en dalgunes categoríes de volume.

BYD ye ún de los *“Big Five”* (Cinco Grandes) de la industria automovilística china y destaca por desarrollar dende bateríes hasta la propia plataforma de los sos vehículos, incluyendo buses llétricos, coches de gama urbana y SUV.

## Gama de modelos
*BYD Seagull
*BYD Dolphin
*BYD Atto 3
*BYD Han
*BYD Tang
*BYD Seal
*BYD Song Plus
*BYD Yuan Plus
*BYD e6
*BYD Qin
*BYD Destroyer 05
*BYD Blade Battery (teunoloxía de bateríes)

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu web oficial de BYD Auto (n'inglés/chinu)
*
Wang Chuanfu

**Wang Chuanfu** (  ye un químicu, empresariu multimillonariu y entamador chinu. Ye'l fundador, presidente y direutor executivu de la compañía BYD Company.

## Biografía
Wang nació nuna familia probe d’agricultores na provincia d'Anhui, China. Estudió metalurxa y llogró un títulu universitariu y un máster. Depués de trabayar como direutor nuna empresa de bateríes, fundó la so propia compañía, BYD, nel añu 1995 con un empréstamu de so primu.

BYD creció rápido y, a partir de 2003, entró na industria de la fabricación d’automóviles. Sicasí, la empresa yá yera reconocida como unu de los mayores fabricantes de bateríes pa teléfonos móviles del mundu. La so división BYD Auto convertiríase darréu nel mayor fabricante mundial de vehículos híbridos enchufables y coches llétricos puros.

Wang ye consideráu ún de los principales impulsores de la movilidá llétrica n’Asia, y la so visión d’un futuru sostenible fizo d’él una de les figures más destacaes de la industria automovilística china del sieglu XXI.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manihiki

**Manihiki**, antes **Humphrey**, ye un atolón de les Islles Cook septentrionales. Ta asitiáu a 1160 km al norte de Rarotonga. Les sos coordenaes son 10° 24′ S 161° 0′ O.

## Xeografía
El atolón, de forma triangular, ta formáu por cuarenta islles que zarren una llaguna fonda ensin nengún pasu navegable. Amás, tien unos pequeños castros nel centru de la llaguna. La superficie total ye de 5,4 km².  

El atolón ye famosu poles sos perlles negres, que se cultiven en gran cantidá, produciendo grandes beneficios. Amás, ye un puntu d'atracción polos aficionaos al submarinismu y a la pesca n'alta mar.

El centru alministrativu ta en Tauhunu, y esiste otra villa llamada Tukao. La población total yera de 515 habitantes nel censu del 2001.

## Historia
Envalórase que los polinesios estableciéronse en Manihiki siquier dende l'añu 1500. Foi afayáu polos europeos el 1822 pol capitán estadounidense Patrickson que lo denominó *Humphrey Island*. El nome tradicional yera Tapuahua.

Los habitantes de Manihiki y Rakahanga vivíen tradicionalmente alternando ente un atolón y l'otru, según les reserves alimentarias que teníen en cada atolón. El viaxe de 44 km de distancia ente dambos atolones, realizáu con piragües dacuando resultaba peligrosu. L'añu 1852 los misioneros europeos convenciéronlos de que s'estremaren ente los dos atolones y punxeron fin a esta alternanza.

## Referencies

## enllaces esternos

*air rarotonga, detalles de la islla, 
*https://cookislands.travel/how-to-book/faq Documentos necesarios pa viaxar a les islles Cook, .
Maniquín

Un **maniquín** ye una figura o modelu tridimensional, xeneralmente con forma humana, utilizada con fines práuticos o artísticos. El so usu más estendíu atópase na exhibición de prendes de vistir en tiendes, escaparates y feries de moda, anque tamién s'emplega na formación profesional, la investigación, la medicina y les artes visuales.

## Fabricación
El desenvolvimientu industrial del sieglu xix impulsó la producción en serie de maniquinos, especialmente en París y Londres, onde popularizáronse nel comerciu minorista de moda.

Históricamente, los maniquinos fabricábense con madera tallada, cera o papel maché. Nel sieglu xxi, predominen materiales como fibra de vidriu, plásticu moldiáu, espluma recubierta ya inclusive metales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pukapuka

**Pukapuka** ye unu de los atolones de coral de les Islles Cook (estáu acomuñáu a Nueva Zelanda). De toles islles habitaes del archipiélagu (600 habitantes en total) ye la más aisllada. Unu de los nomes para **Pukapuka** ye **Islla del Peligru**, que nun tien de ser confundida cola Islla Danger del archipiélagu de Chagos nel océanu Índicu y el nome col que foi bautizada la islla polos esploradores españoles, **Islla de San Bernardo**. Foi nomada asina pel día de 1595 nel que foi columbrada por Álvaro de Mendaña, la festividá de San Bernardo de Claraval.
Pukapuka foi afayáu por navegantes del oeste fai unos 700 años y, de resultes, la so cultura ta muncho más rellacionada cola de Samoa y Tokeláu que col idioma y les costumes de la Polinesia oriental.

Anque les infraestructures tán bien calteníes, los vuelos escontra Pukapuka son raros pos la islla ta muncho más cerca de Samoa que del restu de les Islles Cook. Robert Dean Frisbie inmortalizó la islla na so obra *The Island of Desire* escrita nos años 1930. En febreru de 2005 Pukapuka y la so vecina Nassau fueron cutíes pol ciclón *Percy* que causó graves daños a les propiedaes ya infraestructures de les islles. La población llocal fala pukapukano.

Pukapuka ye única ente les 15 islles de les Islles Cook. Dizse que desciende de tan solo 15 polinesios y los sos fíos que sobrevivieron a un tsunami catastróficu fai unos 300 años; más de 400 persones viven agora nesti remotu llugar.

L'aislamientu de Pukapuka y el peligru pal saléu significaron que foi la postrera de les Islles Cook en ser cristianizada, en 1857, trenta y seis años dempués de que Paheiha y Williams traxeren per primer vegada l'evanxeliu a Aitutaki.

## Referencies

## Enllaces esternos
Matemágicos

**Matemágicos** ye l'equipu de la Universidá Pública de Navarra na Liga Matemática.

## Hestoria
La delegada del equipu na Liga Matemática 2023-2024 yera María Virto. El xugadores fueron Iñigo Larraza de la Torre, Hugo Lozano Mendoza, Pablo Alfaro Lasa, Red Cordido Pérez, Xavier Praturlon Francés y Alberto Yustes.

En xineru de 2024, Virto señalaba n'una entrevista en Cadena COPE Navarra como magar ser un equipu ensin formar por estudiantes de matemátiques, diba primer de grupu.

El 25 de xineru de 2024, mientres el Congresu Biañal de la Real Sociedá Matemática Española de 2024 xugaron el partíu de la Liga Matemática contra EHUler en directu. Quedaron una resultancia de 2-2.

La delegada del equipu na Liga Matemática 2024-2025 yera María Virto. El xugadores fueron Íñigo Aguirre, Íñigo Larraza de la Torre, Hugo Lozano Mendoza, Martín Pascual García, Iván Nieto Gutiérrez, Xavier Praturlon Francés, Alberto Yustes.

El 17 de xineru de 2025, xulgóse'l partíu entre EHUler y Matemágicos mientres el Congresu de Mozos Investigadores de la Real Sociedá Matemática Española de 2025. La resultancia foi 3-1 victoria para l'equipu vascu.

El 8 de febreru de 2025, publicar en Navarra Televisión un reportaxe sobre los Matemágicos.

## Referencies
Meta Platforms

**Meta Platforms, Inc.** ye una empresa multinacional teunolóxica d'Estaos Xuníos con sede en Menlo Park, California. 

Meta ye propietaria y opera dellos de los principales servicios y plataformes de redes sociales y comunicación, ente ellos Facebook, Instagram, Threads, Messenger y WhatsApp. Tamién xestiona una rede de publicidá pa los sos propios sitios y pa terceros; , la publicidá representaba'l 97,8% de los sos ingresos totales.

La compañía fundóse en 2004 col nome de **TheFacebook, Inc.**, y en 2005 cambi'l so nome a **Facebook, Inc.**. En 2021, la empresa adoptó'l nome de **Meta Platforms, Inc.** pa reflexar un cambiu estratéxicu enfocáu al desarrollu del metaversu: un ecosistema dixital interconeutáu basáu na realidá virtual y la realidá aumentada.

Meta considérase una de les cinco grandes compañíes teunolóxiques d'Estaos Xuníos, xunto con Alphabet (Google), Amazon, Apple y Microsoft. En 2023, ocupó'l puestu 31 na llista *[[Forbes Global 2000|Global 2000]]* de *[[Forbes]]*, que rexistra les mayores compañíes cotizaes del mundu. A lo llargo de 2022, foi la tercer empresa del mundu que más gastó n'investigación y desarrollu, con un total de 35.300 millones de dólares nesta partida.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu web oficial de Meta
*Meta Platforms – Portal d'inversores
*Facebook
*Instagram
*WhatsApp
*Threads
Presidente de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques

El **presidente de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques** ye el máximu representante de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques.

Ye escoyíu añalmente nel Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, mientres l'Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques por mayoría absoluta, dientro d'una candidatura de Xunta Directiva, a la que pueden presentase delles candidatures, caúna presentando un Presidente, Vicepresidente, Secretariu y Tesoreru.

Dende 2025, Javier Polo, de la Universidá de Santiago de Compostela, ye l'actual presidente de l'Asociación.

## Llistáu

# Juan Miguel Ribera Puchades (escoyíu en 2007)
# Esther Ramos (escoyida en 2010)
# Adrià Alcalá Mena (escoyíu en 2011)
# Jaime Sánchez Fernández (escoyíu en 2012; fuera vicepresidente)
# José Luis Ríos Calle (escoyíu en 2013, reelexíu en 2014)
# Jaime Ferrer Velasco (escoyíu en 2015; foi la primer vegada que si votaba ente más d'un candidatu)
# Andrés Mateo Piñol (escoyíu en 2016)
# Guillem García (escoyíu en 2017, reelexíu en 2018)
# Alfonso Márquez (escoyíu en 2019, reelexíu en 2020)
# Clara Martínez (escoyida en 2021, reelexíu en 2022)
# Marina Díaz (escoyida en 2023, reelexida en 2024)
# Javier Polo (escoyíu en 2025)

## Referencies
TEMat

**TEMat** ye una revista científica que publica trabayos d'estudiantes de matemátiques, patrocinada pola Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques.

Ye la primer revista nacional que busca publicar trabayos d'estudiantes de divulgación. Dende 2019, collabora cola Real Sociedá Matemática Española.

## Característiques
TEMat busca publicar trabayos de divulgación sobro matemátiques, escritos principalmente por estudiantes. Les condiciones son que nun tomen temes yá trataes nos cursos de matemátiques de grau y que tean escritos de suerte que los estudiantes de matemátiques puedan lleer los artículos. La revista escuerre dos oxetivos principales: apurrir a los estudiantes de matemátiques la oportunidá de publicar los sos primeros artículos y ufiertar a les sos llectores información sobro distintos aspeutos del vastu mundu de les matemátiques. El públicu oxetivu son principalmente estudiantes universitarios nuevos, pero tamién ta abierta'l tolos estudiantes de matemátiques y la cualquier persona comenenciuda nes matemátiques.

Ente los antiguos editores tán Ander Lamaisón, Juan Miguel Ribera Puchades y Miguel Camarasa, ente otros.

## Referencies
DerUVAda

**DerUVAda** ye l'equipu de la Universidá de Valladolid na Liga Matemática.

## Hestoria
Clasificáronse para la Fase Final de la Liga Matemática 2023-2024, llogrando un segundu llugar, perdiendo 3-2 contra GalUALs.

Consiguió'l primer puestu na Liga Matemática 2024-2025, cuando ganó por 2-0 al equipu de la Universidá de Barcelona, GaUB.

## Referencies
GalUALs

**GalUALs** ye l'equipu de la Universidá de Almería na Liga Matemática.

## Hestoria
Clasificáronse para la Fase Final de la Liga Matemática 2023-2024, ganando 3-2 na semifinal contra Funtor de Breogán. Quedaron primeros na primer edición, venciendo na Final al DerUVAda, ganando tolos partíos de la edición.

GalUALs ye'l primer equipu que llogró pasar la fase regular de la Liga Matemática invictu.

El delegáu na Liga Matemática 2024-2025 fou Álvaro Otero Sánchez y los xugadores fueron Juan Francisco Cuevas, Alberto Márquez, Miguel Vargas, Pedro Casado, Ciro Revaliente, Darío Sánchez, Juan Luis Fernández, Andrés Daza, Álvaro Lozano, Andrea Estrada y Javier Cantón.

## Referencies
Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2025

L**'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2025** foi'l 26 Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques que si llevó a cabu en Granada del 22 de xunetu al 27 de xunetu de 2025.

Foi la cuarta vegada que Granada acueya l'Alcuentru, pasando amás 25 años de la celebración del primeru, l'Alcuentru del 2000, en Granada. Esta edición apuesta por reivindicar l'impactu de les matemátiques na empresa y la sociedá.

Espérase la participación de más de 350 persones.

## Historia
Granada presentarse mientres l'Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques en marzu de 2024. Fíxose una presentación na Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques celebrada en València en febreru de 2025.

La inauguración foi el 22 de xunetu de 2025 y tuvo el vicerrector d'Estudiantes y Vida Universitaria de la Universidá de Granada, Juan Luis Benítez, la presidenta de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, Marina Díaz, el presidente del Comité Organizador del Alcuentru, Adrián García, el decanu de la Facultá de Ciencies de la Universidá de Granada, Manuel Pérez Mendoza y el conceyal de mocedá del Conceyu de Granada, Fernando Parra Moreno.

## Aspeutos internos
Va celebrase una asamblea xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques ente la tarde del 24 de xunetu y la mañana del 25 de xunetu. Esperábase que mientres esta Asamblea escueya un nuevu presidente de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, dempués de que Marina Díaz dixo qu'esti sería'l so últimu añu.

El Presidente escoyíu na Asamblea celebrada el 25 de xunetu de 2025 ye Javier Polo, el Vicepresidente ye Pepe Molina, el Secretariu ye Santiago Puyol y la Tesorera ye Andrea Díaz.

Tamién s'escoyeron a los Vocales qu'integren la Xunta Directiva Ampliada de l'Asociación, ente ellos, a Marina Benito Gascueña, de Redes Sociales, Laura Lorenzo Martín, de Xestión de Socies, Jorge Rico Castellón, de Comunicación y Cooperación, Adrián Toledo Martínez, de Política Universitaria, Raquel Izquierdo Pato, de Xestión de Miembros, María Ruiz de Temiño Martín, d'Igualdá y Diversidá, Fabricio Olivos Hernández, de TIC y María González García, d'Actividaes. Coles mesmes, escoyer por unanimidá les sedes de la Universidá d'Uviéu pa la próxima Asamblea Xeneral y Madrid pa la Fase Final de la Liga Matemática 2025-2026.

## Referencies
Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2026

L**'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2026** va ser el 27 Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques que si va llevar a cabu en Santiago de Compostela pel branu de 2026.

## Historia
El llugar escoyer mientres l'Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques en febreru de 2025.

## Referencies
Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2024

L**'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2024** foi'l 25 Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques que si llevó a cabu en Madrid del 22 de xunetu al 27 de xunetu de 2024.

## Historia
El 3 de marzu de 2023, aprobar mientres l'Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques celebrada en Granada a elección de Madrid como sei del ventiavu quintu Alcuentru.

Mientres Atopar, llevar a cabu charres de manos d'espertos sobro diverses temes de les matemátiques, meses redondes p'aldericar cuestiones d'actualidá y talleres y microchalas entamaes poner mesmos estudiantes y empreses. Coles mesmes, va celebrase un foru d'empléu cola presencia de diverses empreses y entidaes públiques que realicen actividaes rellacionaes coles matemátiques.

La empresa tecnolóxica OGA participó nel Alcuentru.

## Aspeutos internos
Mientres l'Asamblea Xeneral de l'Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques, celebrada na Escuela Politécnica Cimera de la Universidá Carlos III de Madrid (en Leganés) el 25 de xunetu, escoyer a la noticia Xunta Directiva de l'Asociación.

Reelexir a la Xunta Directiva. Marina Díaz foi reelexida cómo presidenta, Laura Pons cómo vicepresidenta, Marina Polo cómo secretaria y Andrea Díaz cómo tesorera. Tamién s'escoyeron los vocales que van dirixir, van representar o van coordinar distintes secciones o grupos de trabayu de l'Asociación: Javier Polo Noche en Política Universitaria, Lucas de Uña Ocampo en TIC, Ezequiel López Serrano en Redes Sociales, María Ruiz de Temiño Martín n'Igualdá y Diversidá, José Molina Gil n'Actividaes, Nicolás Atanes Santos en Competencies Matemátiques, María González García en Xestión de Socies y Claudia Itxaso Herrero Garmendia en Xestión de Miembros.

Amás, aprobóse'l nomamientu de Enrique García Sánchez cómo miembru d'honra de l'Asociación con 62 votos a favor, 3 astenciones y 1 votu ensin emitir. La candidatura presentada pola Universidá de Valencia y l'Universidá Politécnica de Valencia foi escoyida automáticamente como sei pa l'Asamblea Xeneral común del primeru trimestre de 2025. La Universidá d'Uviéu foi escoyida cómo sei pa la Fase Final de la Liga Matemática 2024-2025 con 45 votos, frente a los 18 votos de la Universidá Complutense de Madrid y 3 astenciones.

## Referencies
Kadavu

**Kadavu** ye la cuarta islla más grande de Fixi, y la islla más grande del grupu Kadavu, un archipiélagu volcánicu formáu por Kadavu, Ono, Galoa y una cantidá d'islles nel gran petón d'Astrolabiu. El so principal centru alministrativu ye Vunisea, que tien un aeropuertu, una escuela secundaria, un hospital y una estación gubernamental. Suva, la capital de les islles Fixi, alcuéntrase a 88 kilómetros al norte de Kadavu. La islla pertenez a la provincia de Kadavu na División Este.

## Historia
William Bligh foi'l primer européu conocíu en columbrar Kadavu, qu'afayó en 1792 mientres el so segundu viaxe a Fixi a bordu del HMS Providence. Siguiólu en 1799 el barcu d'Estaos Xuníos *Ann & Hope*, encabezáu por C. Bently, procedente d'Australia. En 1827, el comandante francés Dumont d'Urville casi fixo naufragar el Astrolabe nel petón qu'agora lleva el so nome. Darréu, la islla convirtióse nel llar de comerciantes, lo mesmo que de balleneros de Sydney (Australia) y Nueva Inglaterra (Estaos Xuníos). El puertu de Galoa convirtióse nun puertu d'escala habitual pa los barcos que tresportaben corréu ente Sídney, San Francisco y Auckland.

## Flora y fauna
Kadavu caltién el 75% de la so selva tropical orixinal y una rica diversidá d'aves, incluyendo cuatro especies endémiques de la islla: el lloru carmesí, el mieleru de Kadavu, Meliphacator provocator y l'abanicu de Kadavu, Rhipidura personata​, Tilopo de Kadavu, (Ptilinopus layardi). amás de delles subespecies endémiques (como una subespecie del zorzal isleñu). Mar adientro, estendiéndose al sur, al este y depués al norte, alcuéntrase'l Gran Petón Astrolabe, un gran petón de coral que constitúi unu de los principales centros de bucéu de Fixi.

El so nome provién de la pallabra griega que significa "casa" y provién de un área de 7800 hectárees que toma l'interior de la parte oriental de la islla ye l'área mas importante pa les aves de Kadavu Oriental. Alberga poblaciones de la vulnerable paloma terrestre tímida, el lloru carmesí brillante y el petrel de collar. 

## Vulcanismu
Nabukelevu ye un volcán allugáu na parter suroeste de la islla de Kadavu, Fixi. Tien 805 metros d'altor y la so última erupción producióse alredor de 1660. Formó domos de lava Nabukelevu ye la única zona del oeste de la islla de Kadavu que caltién un estensu monte primariu. Una zona de 2900 hectárees con centru en Nabukelevu constitúi el paisaxe único del monte que contribúin a la so importancia nacional, como se describe na Estratexa y Plan d'Acción sobro Biodiversidá de Fixi.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Britannica - Kadavu, .
* Estrategia climática Nacional de Fixi,
3500 e.C.

**3500 e.C.** ye un añu del mileniu IV e.C.

## Fechos
* Espárdese la cultura de Liangzhu nel área alta del delta del Ríu Yangtsé (provincies de Zhejiāng y Jiangsu (China), considerada entá una de les sociedaes estatales más antigües del Neolíticu chino. Estudios arqueolóxicos amuesen que'l so centru xurde como un asentamientu urbanu con estructures ellaboraes y sociedá estratificada.

## Arte
* La cultura Liangzhu destaca pola producción d’oxetos llabraos en xade de gran refinamientu (como los *cong* y *bi*), la presencia de centros rituales y la diferenciación social visible nos enterramientos. Estos elementos indiquen que foi una de les formaciones estatales más avanzaes del Neolíticu mediu–final.

## Referencies

## Enllaces esternos
Funtor de Breogán

**Funtor de Breogán** ye l'equipu de la Universidá de Santiago de Compostela na Liga Matemática.

## Historia
L'equipu que participa cada corderu escuéyese al traviés de la participación n'unes batalles matemátiques que si celebren en nuesa facultái tolos años a mediaos de setiembre abiertes la cualesquier estudiante de la universidá. Nelles, resuélvense un manizu de problemes por grupos, para depués llevar a cabu una "batalla" na que, alternativamente para cada problema, unu de los equipos trata de defender la corrección de la so solución del problema ente que lo otru trata de xustificar que nun ye válida. En función del grau de convencimiento que llogre consiguir cada equipu consigue una mayor puntuación, ganando l'equipu que llogre más puntos.

Clasificáronse para la Fase Final de la Liga Matemática 2023-2024, perdiendo 3-2 na semifinal contra GalUALs, equipu de la Universidá de Almería. Enantes el delegáu yera Javier Polo y Ibai Otero y Pedro Vidal yeren xugadores.

El delegáu na Liga Matemática 2024-2025 ye Héctor Folgar. L'equipu ta integráu por Fernando J. Álvarez, Iván Castro, Ada Domínguez, Carla Dopazo, Diego Fernández, Antón Figueroa, Raquel Freire, Martín García, Francisco Morales, Ángel Rey Rodríguez, Laura Salgueiro, Yago Sánchez, Pablo Soutullo y Inácio Suárez.

## Referencies
Liga Matemática 2025-2026

La **Liga Matemática 2025-2026** va ser la tercer edición de la Liga Matemática.

Va empezar en septiembre de 2025 y va rematar en 2026.

## Hestoria
A Asociación Nacional d'Estudiantes de Matemátiques confirmó n'abril de 2025 qu'habría una tercer edición de la Liga. Espérense nuevos equipos, según nuevos participantes, incluyíu Miguel Cores.

Mientres l'Alcuentru Nacional d'Estudiantes de Matemátiques de 2025, Madrid foi escoyíu pa la Fase Final.

## Equipos

## Referencies
Ascensor Bailong

L**'Ascensor Bailong** (; lliteralmente, «Ascensor del Cielu de los Cien Dragones») ye un ascensor de dos pisos de cristal construyíu nun cantil na zona de Wulingyuan, en Zhangjiajie, China. Esti llugar ye conocíu por más de 3.000 pilares de cuarcita y gres, munchos d’ellos de más de 200 metros d’altor.  

Pa xubir a la parte cimera d’ún d’estos pilares y evitar una ascensión a pie de dos hores, l’ascensor cubre la so altura de  en namás 1 minutu y 32 segundos tres una modernización en 2015.  

## Construcción
La construcción empezó n'ochobre de 1999 y abrió al públicu en 2002. L’ascensor ta integráu na cara de cuarcita de la peña, con los 154 metros inferiores incrustaos dientro de la roca y los 172 metros superiores compuestos por una estructura d’aceru.  

L'impautu medioambiental del ascensor foi oxetu de debate y controversia, puesto que l'área de Wulingyuan foi declarada Patrimoniu de la Humanidá en 2002. Les operaciones detuviéronse 10 meses ente 2002 y 2003, supuestamente por motivos de seguridá y non medioambientales, pola so llocalización nuna zona propensa a terremotos.  

## Récor Guinness
Foi reconocíu pol Guinness World Records como l’ascensor esterior más altu del mundu’l 16 de xunetu de 2015 y tamién se diz que ye l’elevador de pasaxeros más rápidu con mayor capacidá de carga.  

## Ver tamién
* Llista d'edificios más altos del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ascensor de dos pisos

L**'ascensor de dos pisos** ye un tipu d’ascensor diseñáu con dos cabines superpuestes que funcionen de manera simultánea dientro del mesmu furacu. Esti sistema permite tresportar a un mayor númberu de pasaxeros ensin aumentar la superficie ocupada pola instalación, optimizando l’usu de l’espaciu vertical nos edificios o estructures.

## Carauterístiques
Nun ascensor de dos pisos, cada cabina ta dixebrada por un pisu intermediu, de manera que mientres una cabina para nún de los niveles, la otra detiénse xusto enriba o embaxo, sirviendo asina a dos pisos diferentes al empar. Esti diseñu ye habitual n'arrascacielos y centros de gran afluyencia, onde ye necesario xestionar un gran tránsitu de pasaxeros.

La so implementación puede incluyir sistemes de control intelixente qu'asignen la cabina más eficiente según el destín de los usuarios.

## Ventayes
* Mayor capacidá de tresporte.
* Reducción del tiempu d’espera y del consumu enerxéticu per pasaxeru.

## Inconvenientes
* Costu más altu d’instalación y caltenimientu.
* Necesidá de diseñu específicu de pisos pa coordinar les paraes de les cabines.

## Exemplos
Dalgunos exemplos notables d’ascensores de dos pisos inclúin los de la Torre Eiffel (París), l'Ascensor Bailong (Zhangjiajie, China) y l'Edificiu Burj Khalifa (Dubái).

## Referencies

## Enllaces esternos
Zhangjiajie

**Zhangjiajie** () ye una ciudá-prefeutura de la provincia de Hunan, en China. Ta asitiada nel noroeste de la provincia y tien una superficie de más de 9.500 km². Ye conocida pol so paisaxe montascosu y los sos recursos turísticos naturales.

## Historia
La ciudá foi conocida históricamente como *Dayong* hasta 1994, cuando tomó’l nome de *Zhangjiajie* pola presencia del parque forestal nacional de Zhangjiajie, integráu nel área de Wulingyuan, declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1992.

## Xeografía
Zhangjiajie ta formada por montes de cuarcita y gres que formen torres y pilares verticales, dalgunos de más de 200 metros d’altor. El so clima ye subtropical húmedu, con iviernos suaves y branos cálidos.

## Economía y turismu
El turismu ye la principal fonte económica, colos visitantes atrayíos por enclaves como l'Ascensor Bailong, la Ponte de cristal de Zhangjiajie y los paisaxes que sirvieron d’inspiración pa la película *[[Avatar (película de 2009)|Avatar]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Impautu medioambiental

L’**impautu medioambiental** ye l'efeutu qu'una actividá humana o natural causa sobre'l mediu ambiente. Puede ser positivu o negativu y afeutar a elementos como l’aire, l’agua, el suelu, los ecosistemes o la biodiversidá.

## Tipos
L’efeutu puede ser:
* **Direutu**: cuando la intervención afeuta de manera inmediata a un componente ambiental (por exemplu, rozar un monte).
* **Indireutu**: cuando la consecuencia vien mediada por otros procesos (por exemplu, cambéu del fluxu d’un ríu qu'afeuta a la fauna).
* **Acumulativu**: resultante de l’acumulación de pequeños impautos a lo llargo del tiempu.

## Evaluación
La Evaluación d'Impautu Medioambiental (EIA) ye un procesu téunicu y llegal que tien por oxetivu identificar, predicir y amenorgar los impautos primero de realizar un proyeutu..

## Referencies

## Enllaces esternos
Taveuni

**Taveuni** ye una islla de Fixi, asitiada na División Norte. Por estensión, ye la tercera del archipiélagu, dempués de Viti Levu y de Vanua Levu. Tien un área total de 434 km² y alredor de 9000 habitantes, de los cualos un 75 % son indíxenes fixanos, según el censu de 1996. Ye un importante destín turísticu.

## Xeografía
Taveuni ye una islla volcánia asitiada al norte del mar de Koro. Ta dixebrada de Vanua Levu pel estrechu de Somosomo. La islla tien 10,5 km d'anchu y 42 km de llargu, ye un volcán con forma d'escudu que s'alza dende'l llechu del océanu Pacíficu. Ello ye que cunta con cerca de cientu cincuenta conos volcánicos, incluyendo l'Uluigalau, que con 1241 m.s.n.m. ye el mayor picu de la islla y el segundu a escala nacional, y el Picu Des Vœux, con 1195 m.s.n.m. 

Rexistráronse 58 erupciones volcániques dende la llegada de los humanos ente'l sieglu X y el VIII e.C., qu'afectaron los sos dos tercios meridionales. N'efectu, ente'l 300 y el 500 a.C. causaron l'abandonu de la parte sur hasta el 1100. Hubo otra importante erupción con llava en 1550.

Taveuni ye famosa ente otres por ser travesada pel meridianu 180°, conocíu por ser la llinia internacional de cambéu de fecha.

L'aldega principal ye Somosomo, na mariña oeste. Taveuni ye conocida pola so abondosa flora, ye por ello que se conoz como la «islla xardín de Fixi», qu'inclúi delles especies que solo s'atopen na islla. El Parque Nacional del Patrimoniu de Bouma, na mariña este, alluga una selva tropical y trés cascaes, caúna d'unos 20 metros d'altor. 

La copra ye el productu principal. 

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Programa de Volcanismo Global'' : Taveuni. "Smithsonian Institution". Información vulcanolóxica de Taveuni.
Atiu

**Atiu**, tamién conocida como **Enuamanu** (*Tierra de páxaros*), ye una islla que s'alcuentra a 187 km de distancia de Rarotonga, nel grupu meridional de les islles Cook.

Los polinesios afayaron Atiu fai unos 1500 años. Créese que los primeros pobladores de Atiu proveníen del archipiélagu de Tahití. Los polinesios provienen de dalgún llugar d'Asia. A pesar de que los viaxes Kon Tiki de Thor Heyerdah dende Suramérica demostraron que baltes viaxes yeren posibles, anguaño créese que los polinesios llegaron de dalgún llugar del este d'Asia fai unos 4000 años. Les pruebes xenétiques de ADN amuesen que xuna raza llamada lapita expandiose escontra l'este, dexando grupos de persones con xenes similares en Taiwán, un únicu valle en Xapón y cruciando el Pacíficu hasta les Islles Marqueses, Tahití, les Islles Cook, pa finalmente llegar a Nueva Zelanda fai unos 1000 años.

## Xeografía
Atiu ye una islla volcánica arrodiada por un petón de coral que tien parés de coral fosilizáu de hasta 6 metros d'altor. Les parés, de mediu kilómetru d'anchu, bordien la islla formando una plataforma virtual. Ye un tipu d'islla denomináu makatea a partir de la islla *Makatea* de les islles Tuamotu. Nel interior del aníu, la erosión creó una zona de tierra cultivable (café y vainilla), que la so altor crez hasta el centru de la islla onde s'atopa una llomba de 71 metros d'altor. Esta mesma erosión provoca que la mariña tea llena de cueves y túneles, onde añeren diverses especies d'aves.

La superficie total ye de 27 km². la temperatura ye nidia con una media que bazcuya ente los 24 º y 26°c.

## Asentamientos humanos
Al contrariu de la mayoría d'islles de la Polinesia, la población vive nel centru de la islla en cinco aldegues bien cercanes: Areora, Ngatiarua, Teenui, Mapumai y Tengatangi. En marzu de 2003, la población xubía a 571 habitantes.

Foi poblada por migraciones polinesies dende les islles de la Sociedá nel . Los habitantes de Atiu yeren los guerreros más tarrecíos de les islles Cook, y la so historia inclúi diversos ataques sanguinarios a les islles vecines. El primer européu que llegó foi l'inglés James Cook en 1777. El segundu foi l'evanxelista protestante John Williams, que dexó dos misioneros de Tahaa.

## Referencies

## Enllaces esternos

*atiu.info - Atiu birds, Páxaros d'Atiu.
Asociación Internacional d'Estudiantes de Matemátiques

L**'Asociación Internacional d'Estudiantes de Matemátiques** ye l'asociación internacional que representa a los estudiantes y asociaciones d'estudiantes de matemátiques.

## Referencies