open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Achamán

**Achamán** yera'l nome que recibía una de les entidaes mitolóxiques divines nes que creíen los guanches, antiguos pobladores de la islla de Tenerife −Canaries, España−.

Yera consideráu'l Ser Supremu de la mitoloxía guanche, siendo rellacionáu col cielu.

## Etimoloxía
El términu Achamán foi traducíu polos primeros historiadores como 'el cielu' o a cencielles como 'Dios', anque otros indiquen qu'Encamen significa 'sol'. Pa llingüistes modernos Achamán, que la so forma primitiva sería *aššamen*, pue ser traducíu como 'el Celestial' o 'el Centelleante' basándose en comparances con voces bereberes qu'aluden al rescamplu y al rayu.

Nos primeros testos históricos el términu apaez xeneralmente formando parte de la llocución **Achguayaxerax, Achorom, Achaman**, que traducíen por 'el sustentador de cielu y tierra', anque paez qu'esto namái alude a Achguayaxerax, siendo la traducción completa de la llocución 'he equí l'Espíritu que sofita l'universu, el Celestial, el Centelleante'.

Apaez na documentación tamién coles variantes *Achamón*, *Encamen* y *Ataman*, calteniéndose amás otros nomes polos que yera conocíu según los atributos que tenía: **Achuhurahan** 'el que ta no encesu o brillante', **Achuhucanac** 'el que ta na agua', **Achguayaxerax** 'he equí l'Espíritu que sostién el firmamentu', **Atguaychafanataman** 'he equí la causa de la lluz de los rescamplos', y **Achuguayo** 'el que ye espíritu'.

## Mitoloxía

### La creación de los seres humanos
De los mitos guanches caltener na documentación posterior a la conquista de la isla'l de la creación del ser humanu, según el cual Achamán creara a un grupu d'homes y muyeres de l'agua y la tierra, dándo-yos ganaos pal so sustentu. Más tarde creó a más persones, pero nun-yos dio ganaos, indicándo-yos que teníen de sirvir a los primeros. Esti mitu d'orixe esplicaba les distintes clases sociales qu'esistíen nel pueblu guanche.

### Achamán y Guayota
Una lleenda lliteraria moderna que nun apaez nes fontes tradicionales pero que se popularizó apocayá alude a un enfrentamientu ente Achamán y l'espíritu malinu Guayota, quien zarrara al dios del sol Magec nel interior del volcán Teide, sumiendo a tol mundu na escuridá. Los guanches pidieron clemencia a Achamán, quien tres una encarnizada llucha consiguió ganar a Guayota, lliberar a Magec y taponar el cráter con Guayota nel so interior.

## Los nomes del dios supremu nes otres islles
Nel restu d'islles del archipiélagu la divinidá suprema tenía otros nomes, pudiéndose referir al mesmu dios, o colos mesmos atributos:

* **Abora** o **Abara** en La Palma.
* **Acoran** o **Acorán** en Gran Canaria.
* **Eraoranhan** n'El Hierro.

Desconozse'l nome que daben al ser supremu los aboríxenes de la islla de La Gomera, ente que pa Lanzarote y Fuerteventura el naturalista Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent recoyó la forma **Althos**, que sicasí historiadores posteriores dan como dudosa.

## Ver tamién
* Mitoloxía guanche

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Achuguayo

**Achuguayo** yera'l nome que daben los guanches, primeros pobladores de la islla de Tenerife −Canaries, España−, a una de les sos deidaes.

El nome apaez per primer vegada na obra *Historia del Pueblu Guanche* del médicu ya historiador Juan Bethencourt Alfonso, quien se basó en fontes orales pa la redaición de gran parte del so trabayu.

Pa esti autor, Achuguayo «ye la voz caltenida ente'l vulgo» pa referise al Ser Supremu −Achamán− de la relixón guanche, siendo pa él la personificación del Bien n'eternu conflictu con Guayota, representante del Mal.

Dellos llingüistes traducieron el términu como 'he equí'l que ye espíritu, causa, orixe o guarda'.

## Referencies

## Ver tamién
* Mitoloxía guanche
* Achamán
Adji-boto

**Adji-boto** ye un xuegu mancala tradicional xugáu polos *saramacos*, esto ye los *[[criollos]]* que viven nes veres del ríu Saramacca, en Surinam. Ye similar a ciertes mancalas que se xueguen n'África Occidental, especialmente en Benín, y puede ser consideráu una variación del xuegu llamáu Oware, que ye'l xuegu mancala más común d'América.

El xuegu desempeña un rol importante na vida social de los saramacanos, y ta bien venceyáu colos ritos funerarios. Al producise la muerte d'una persona, el xuegu ye xugáu mientres diez díes antes del enterramientu; pela nueche, el tableru ye dexáu fuera al escampleru de forma que los *[[yorkas]]* (espíritus de los muertos) puedan xugar con él. La intención ye atraer a los espíritus escontra la villa de forma tal que eventualmente puedan aceptar al espíritu del muertu na so comunidá. Solo les viudes pueden fabricar los tableros. 

## Bibliografía
* M.J. Herskovits, *Adjiboto, an African Game of the Bush-Negroes of Dutch Guiana*. In «Man: A Monthly Record of the Royal Anthropological Institute», 1929,. 29 (90): 122-127. 
* M.J. Herskovits, *Wari in the New World*. In «Journal of the Royal Anthropological Institute», 1932, 62: 23-37. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Regles del xuegu
Adramelec

**Adramelec**, tamién denomáu Adramelech, Adramelek o Adar-malik, ye un dios de la mitoloxía fenicia (Fenicia) y la mitoloxía cartaxinesa (Cartago).

## Descripción
El so nome remanez de "Melec", que significa "el Rei". Foi una especie de dios solar. El centru de la so adoración yera la ciudá de Sefarvaim (2 Reis 17:31). El so cultu foi traíu polos colonos de Sefarvaim en Samaria.

Tamién esistió un dios llamáu "Baal Adramelec"; la parte del so nome "baal" significa "señor". Na mitoloxía asiria, el títulu Baal usóse pa munchos dioses, y ye descritu como un fíu de Senaquerib, rei d'Asiria (2 Reis 19:37; Isaíes 37:38). Nos tiempos posteriores, acomunó con Moloch de Cartago. Esto de cutiu conduz al conceutu de que los neños yeren sacrificaos como tributu pa él. Tradicionalmente interpretóse Moloch como'l nome d'un dios, probablemente denomináu'l rei, pero pronunciáu arremente como *Molek* en cuenta de *Melek* usando les vocales de la pallabra hebrea bosheth (inominia). El conceutu de sacrificar neños nuna foguera o asitiándolos dientro d'una estatua de bronce (con calefaición) del dios vien del griegu y nun ye históricamente comprobable de manera arqueolóxica qu'una estatua tan grande de bronce esistiera.

Como otros dioses paganos, **Adramelec** foi convertíu nun demoniu na tradición xudeo-cristiana. Según el llibru "Collin de Plancy's" sobre demonoloxía, **Adramelech** fíxose'l presidente del senáu de los demonios. Ye tamién el Canciller del Infiernu y supervisor del guardarropa de Satán. Ye xeneralmente representáu con un torsu y tiesta humanos, y el restu del cuerpu d'una mula (o dacuando como un pavu real).

Una descripción poética d**'Adramelec** pue atopase na coleición d'hestories curties d'un cuentu de Robert Silverberg. Adremelec ye descritu como "L'enemigu de Dios, más grande entá n'ambición, astucia y aiciones que Satán. Un demoniu más malditu - un hipócrita más fondu".

## Referencies

* *Esti artículu incorpora testu de dominiu públicu del diccionariu Bíblicu Easton, publicáu orixinalmente en 1897.*

## Enllaces esternos
Africa Star

La **Estrella de África S.A.** foi una empresa española, fundada en Ceuta en 1953, como *Africa Star* pola sociedá "Fíos de Joseph Damm", darréu absorbida por *[[Cerveces Alhambra|Alhambra]]* y escastada en 1992.

## Historia

Fundada nel barriu d'El Tarajal de Ceuta nel añu 1.953, por Damm S.A. formáu de la mesma poles sociedaes "Fíos de Joseph Damm", les posibilidaes d'esta empresa amenorgar cola independencia de Marruecos en 1956. La so producción y venta caltener en niveles modestos, hasta que cesó la so actividá en 1992.

Les sos principales marques fueron:
* *Leda*
* *Olsen*
* *Africa Star Pilsen* 

## Galería d'imáxenes


Ficheru:EstrellaAfrica.gif|Etiqueta
Ficheru:Botella Africa Star 1.JPG|Botella Africa Star
Ficheru:Botella Africa Star Reverso.jpg|Reverso botella
Ficheru:Chapa Africa Star 1.JPG|Chapa de Africa Star



## Referencies

## Enllaces esternos
*
Agoyo

En ciertes rexones de Guinea, rindíase la máxima veneración al fetiche *Agoyo*, especie d'ídolu de bon agüeru que se caltenía na cabaña del bruxu principal. La so forma yera perrrara, cuasi inconcebible: una talla d'unos cuarenta centímetros d'altor, mediu home y mediu sapu, afatada con cintes coloraes lo mesmo que la vasía invertida que lu sirvía de pedestal. Na cabeza llevaba un estrañu tocáu termináu nun dardu, constituyíu por un llagartu so una media lluna, otru más pequeñu y horizontal, un cachu de llanza, plumes, culiebres y más llagartos, tou esto asitiábase nuna mesa con tres cuenco y dieciocho bolita de folla.

Pa consultar a esti ídolu yera precisu face-y un sacrificiu acompañáu d'un arrogante regalu al bruxu mayor, que tenía la esclusiva d'esi oráculu; si, al vertir les bolines delles vegaes nos concos, salía un númberu impar, la respuesta yera afirmativa y, en casu contrariu, negativa.

## Ver tamién
* Relixón por cultures 
* Deidaes nes cultures africanes

## Referencies

## Enllaces esternos
Ahia Njoku

**Ahia Njoku**, tamién conocida como **Aha Njoku**, ye una diosa de la mitoloxía igbo, venerada pol pueblu Igbo de Nixeria. Ella ye la responsable de los ñames, que ye un ingrediente importante na dieta igbo, y de les muyeres que s'ocupen d'ellos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aksha

**Aksha** yera una llocalidá asitiada en Nubia (nel actual Sudán) na vera izquierda del Nilu, al norte del segundu tabayón, a 20 km d'Uadi Halfa, que foi cubierta pol llagu Nasser (o llagu de Nubia) en 1964.

Empezó siendo un asentamientu y fortificación fundáu por Seti I pal control de caminos, ríu, poblaciones, comerciu y mines de piedres semipreciosas y auríferas de la zona, como les d'Uadi Alaki. El faraón empezó a construyir un templu que sería rematáu pol so fíu Ramsés II. Sicasí, pudiéronse caltener restos de la capiya de Seti I y de la ciudá de la so dómina.

Darréu, Ramsés II, dientro del so programa espansivu, monumental y propagandísticu, mandó edificar en Nubia ocho templos, siete d'ellos, Beit el-Wali, Gran templu de Abu Simbel, Templu menor de Abu Simbel, Derr, Uadi el-Sebua, Gerf Hussein y el mesmu de Aksha na Baxa Nubia y unu na Alta Nubia, el d'Amara Oeste.

El templu de Ramsés II, taba dedicáu a Amón-Ra y al propiu faraón divinizáu ya incluyía programes decorativos ya ideolóxicos, amosando al faraón xunto a Amón-Ra, como xefe del exércitu y como dios, amás de representalo ganando a los sos enemigos, describiendo matances de prisioneros. 

Adosáu al templu atopaba la residencia del gobernador de Nubia. Tamién s'escavó la casa de Mahy, sacerdotesa d'Isis y la tumba d'un funcionariu exipciu de la dómina d'Amenhotep II.

Tamién s'atoparon en socesives ocupaciones posteriores, un cercu de la dómina de Merenptah, restos de cacía de cerámica de la dómina meroítica (sieglu I e.C. a sieglu IV d.C.) y una necrópolis de la cultura Ballana. De la dómina cristiana, cuando'l templu llegar a utilizar como ilesia quedaron restos, ente otros, de capiteles y una gárgola.

## Campañes de rescate
Ante la inminencia del enllena de la zona pola construcción de la gran presa d'Asuán, favorecíu pola UNESCO y los gobiernos de Sudán y Exiptu, dar# en una campaña de rescate, preservación ya investigación d'arqueólogos. La zona de Serra Oeste foi axudicada a arqueólogos arxentinos y franceses, dar# en realizar tres campañes d'escavaciones ente 1961 y 1963.

Por tou ello, el gobiernu de Sudán donó distintes pieces arqueolóxiques a Francia y a Arxentina. N'Arxentina, col material llográu pasar a construyir en 1977 una recreación del templu de Ramsés II nel Muséu de La Plata. Los restos del templu de Ramsés II fueron treslladaos al Muséu nacional de Sudán en Ḥartum en 1961. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Ramesses II and his temples'' (n'inglés).
* ''The Function of “Emblematic” Scenes of the King's Domination of the King's domination of foreign enemies and narrative battle scenes in Ramesses II's nubian temples'', por Heather Lee McCarthy (n'inglés).
Afroloxía

**Afrología** ye la traducción española del términu inglés *Afrology*, ye utilizáu pa identificar un movimientu o escuela de reflexón sobre'l desarrollu socioeconómico del continente africanu, que quier proponer soluciones de política pública innovadores y ser un foru consultivu pa nueves idees.

## Contestu
La Afrología quier ser, en términos xenerales, un estudiu científicu y un alderique sobre la organización de les estructures sociales contemporánees d'África. 

## Carauterístiques
El grupu d'alderique *Afrology*, fundáu por Gustav Ahadji, entiende un *[[Think Tank]]* consagráu a la ellaboración y espardimientu de soluciones de política pública, col fin d'influyir sobre los protagonistes del procesu de decisión política n'África.

El *Think Tank* de *Afrology*, dirixíu por Ekoué Amaïzo, ye una estructura independiente ensin nengún oxetivu codalosu, y asítiase como una fonte tresparente d'analís ya información, pa contribuyir a les busques de soluciones y evaluación de les responsabilidaes polítiques. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web oficial d'esti grupu de pensamientu y alderique
Agadez

**Agadez** (tamién llamada **Agadès**) ye una ciudá asitiada nel Desiertu d'El Sáḥara, nel centru de Níxer, al suroeste de los montes d'Aïr. Ye la capital de la rexón homónima. N'avientu de 2012 presentaba una población de .
 
Históricamente, foi bien importante por ser la capital de la rexón de Aïr, una de les federaciones tradicionales de los Tuareg. En 2013, la Unesco decidió nomar el centru históricu de Agadez como Patrimoniu de la Humanidá.

## Historia
Agadez foi fundada antes del sieglu XIV y gradualmente convirtióse na ciudá más importante de los Tuareg, restando importancia a Assodé. Creció gracies al tresporte y el comerciu transahariano. La so economía básase na sal de Bilma, que traíen les caravanes.

En 1449, Agadez convertir nun sultanatu, ente qu'alredor del añu 1500 foi conquistada pol Imperiu songhai. Naquel momentu, la ciudá tenía una población d'alredor 30.000 persones y yera un pasu principal pa les caravanes medievales que comerciaban ente les ciudaes africanes del oeste de Kano y de Tombuctú y los oasis africanos del norte de Ghat, Ghadames, y Trípoli, na mariña mediterránea. El cayente empezó dempués de la invasión marroquina, y la población fundir a menos de 10.000 habitantes.

## Entamu del "camín del infiernu"
Bien de cutiu, **Agadez**, nel cantu del desiertu del Teneré, ye'l puntu de partida de lo que los migrantes subsaḥarianos llamen "el camín del infiernu", esto ye, la travesía del desiertu de Libia hasta Sabha. Trátase d'una estensión de terrén bien difícil de cruciar, al cargu de los traficantes, y por desgracia, munches persones nun consiguen travesalo. 
Hai un testimoniu particularmente duru d'un mozu que consiguió crucialo y describe esti desiertu como un campusantu por cuenta de la gran cantidá de cadabres que vio.

## Referencies

## Ver tamién
* Ermu de Teneré

## Enllaces esternos

*
Akwa Akpa

**Akwa Akpa**, conocíu polos colonialistes británicu como **Vieya Calabar** (Old Calabar) o **Duke Town** foi una ciudá estáu Efik que florió nel sieglu XIX nel actual sureste de Nixeria. L'estáu tomaba les llendes de la moderna ciudá de Calabar.

## Oríxenes y sociedá
Los Efik son un subgrupu del pueblu Ibibio,
que falen una llingua del subgrupu obolo del grupu de les llingües nixerocongoleses.
Los Efik algamaron enforma poder políticu nel área de la mariña del golfu de Benín dende finales del sieglu XVIII hasta principios del sieglu XIX, al traviés de los líderes de les families Duke y Eyamba. Los sos asentamientos consistíen en grandes y fortificaes ciudaes asitiaes próximes de corrientes fluviales, federaes nuna confederación de ciudaes estáu laxa ensin estructura de poder clara, y con economíes basaes na pesca y l'agricultura. Les ciudaes más importantes fueron Ikot Itunko, Obutong y Iboku Atapka, llamaes polos británicos Creek Town, Old Town y Duke Town.

## Monarques independientes
Reis de la ciudá estáu:
* Ekpenyong Offiong Okoho (1786–1805)
* Ekpenyong Effiom Okoho Eyamba III (1805–1814)
* Effiom Edem Ekpo Effiom I Eyamba IV (1814–1834)
* Edem Ekpenyong Offiong Okoho Eyamba V (1834–1847)
* Effiom Okoho Asibong I Ekpo Minika (mayu de 1849 - febreru de 1852)
* Ededem Effiom II (abril de 1852 - agostu de 1858)
* Eyo Asibong II (marzu de 1859 - agostu de 1872)
* Edem Asibong III Eyamba VIII (1872 - mayu de 1879)
* Orok Edem Eyamba IX (1880–1896)

## Ver tamién
*Reinu de Calabar
*Símbolos Nsibidi

## Referencies
Alexine Tinne

**Alexandrine Pieternella Françoise Tinne** , más conocida como Alexine Tinne, foi una esploradora neerlandesa y la primer muyer europea n'intentar cruciar el desiertu d'El Sáḥara. 

## Antecedentes familiares
Alexine yera la fía de Philippe Frédéric Tinne (1772-1844) y la baronesa Henriette van Capellen. Philip Tinne yera un fanegueru comerciante holandés que s'estableciera n'Inglaterra mientres les guerres napoleóniques y que más tarde tornó a la so tierra natal. Casar en segundes nupcias con Henriette van Capellen, que yera fía d'un afamáu vicealmirante holandés, Theodorus Frederik van Capellen. Alexine nació cuando'l so padre tenía sesenta y trés años y morrió cuando ella tenía diez años, dexándola como la muyer más rica de los Países Baxos. Foi educada na so casa y desenvolvió gran dominiu del pianu.

## Viaxe a África
Alexaine salió d'Europa nel branu de 1861 pa visitar la rexón del Nilu Blancu. Acompañada pola so madre y la so tía, partió'l 9 de xineru de 1862. Dempués d'una curtia estancia en Ḥartum, la espedición xubió'l Nilu Blancu hasta Gondókoro, asina fueron les primeres muyeres europees en llegar ellí. Alexine cayó enfermu y viéronse obligaos a tornar, llegando a Ḥartum el 20 de payares. En 1863 empecipiaron una segunda espedición pela zona xunto a Theodor von Heuglin y Hermann Steudner, na que perecieron la so madre y Steudner.

## Espedición a El Sáḥara y muerte
En xineru de 1869 realizó otru intentu d'algamar a les tribus de touaregs. Partió de Trípoli con una caravana, intentando algamar el llagu Chad. En Murzuq atopar col esplorador alemán Gustav Nachtigal, xunto al qu'intentó cruciar el desiertu. Na madrugada del 1 d'agostu, na ruta dende Murzuk a Ghat foi asesinada xunto con dos marineros holandeses de la so partida, al paecer por tuareg en connivencia con miembros del so escolta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Allatu

**Allatu** o **Allatum** ye una diosa del inframundu que tuvo como modelu a la diosa mesopotámica Ereshkigal y foi adorada polos pueblos semites, incluyíos los cartaxineses.

Allatu ye la diosa de la cópula, la esposa de Nergal. Tamién puede ser oldeada cola diosa cananea Arsay.

El so nome ta rellacionáu cola diosa Allat, ello ye que una forma plural.

## Referencies

## Bibliografía
* Michael Jordan, *Encyclopedia of Gods*, Kyle Cathie Limited, 2002.
Amarna Royal Tombs Project

**Amarna Royal Tombs Project** (ARTP) o **Proyeutu de Tumbes Reales d'Amarna** ye una espedición arqueolóxica dedicada al Periodu d'Amarna. Foi establecida en 1998 pa determinar sobre'l terrén y nos rexistros de l'antigüedá el destín de los sumíos muertos reales d'Amarna, que fueron tresferíos tres l'abandonu d'El-Amarna al Valle de los Reis mientres el reináu del faraón Tutankamón de la Dinastía XVIII. Nicholas Reeves de la Universidá de Durham ye'l direutor del proyeutu.

## Ver tamién
* Theban Mapping Project
* Valle de los Reis

## Referencies

## Enllaces esternos
* The Amarna Royal Tombs Project. Sitiu oficial. Consultáu'l 5 de febreru de 2018.
American Colonization Society

***American Colonization Society*** ye'l nome (traducible al español como "**Sociedá Americana de Colonización**") de la organización, rellacionada col gobiernu d'Estaos Xuníos, que tuvo encargada de la fundación de Liberia, un territoriu costeru del África occidental que instituyó como colonia en 1817 coles mires de treslladar ellí a ex-esclavos negros estauxunidenses. La *American Colonization Society* controló'l desarrollu de Liberia hasta 1847 cuando foi declarada república independiente. Hasta 1867 consiguiera unviar unes 13.000 persones escontra'l nuevu país. La organización foi formalmente eslleida en 1964.

Ente los sos fundadores tuvieron Charles Fenton Mercer, Henry Clay, John Randolph of Roanoke y Richard Bland Lee.


Ficheru:StuartGilbertJohnRandolph.jpg|John Randolph de Roanoke
Ficheru:Henry Clay.JPG|Henry Clay
Ficheru:Richard Bland Lee I.JPG|Richard Bland Lee I .

## Referencies
 
* El mosaicu Afro-americanu na Biblioteca del Congresu de los Estaos Xuníos (n'inglés)
Akwamu

**Akwamu** foi un antiguu Estáu de la rexón llamada Mariña d'Oru nel África occidental, perteneciente a lo qu'anguaño ye Ghana. La llingua principal d'esti estáu foi'l twi.

Foi fundáu pol pueblu akan cerca del añu 1600, creciendo pola so bayura en oru. En plena puxanza a principios del sieglu XVIII, Akwamu estender por más de 400 km a lo llargo de la mariña, dende'l reinu de Whydah (güei Ouidah en Benín) nel este, hasta más allá de Winneba (na actual Ghana) al oeste.

Pal añu de 1710, l'estáu empezó a ser primíu por otros grupos sociales, como los ashanti, qu'aumentaron el so poderíu na zona y pa 1731 Akwamu dexó d'esistir.

## Referencies
Amset

Na mitoloxía exipcia, **Amset** (tamién escritu Amsety, Imseti, Imset, Mesti, Mesta) ye unu de los cuatro fíos de Horus: Amset, Hapi, Duamutef y Kebeshenuef; dioses custodios de les coraes embalsamaes de les persones finaes y momificadas nel Antiguu Exiptu.

Representábase-y con cabeza humana y figuraba nuna de les tapes de los cuatro vasos canopos onde se guardaben les coraes de los muertos

Amset guardaba'l fégadu; y taba asitiáu al llau sur, mientres los sos hermanos apaecíen con cabeces d'animales y dispuestos nos sos respeutivos puntos cardinales. Amset yera l'únicu que tenía forma humana.

## Ver tamién
* Vasos canopos

## Referencies

## Enllaces esternos
Amosis, fíu d'Abana

**Amosis** o **Ahmose**, **fíu d'Abana**, foi un militar del Antiguu Exiptu, que sirvió nel so exércitu so los faraones Amosis I, Amenofis I y Tutmosis I. El so autobiografía (*[[Les guerres d'Ahmosis]]*) llegó hasta los nuesos díes y ta intacta nes parés de la so tumba d'El Kab (Tumba EK5) y demostró ser una pervalible fonte d'información sobre finales de la Dinastía XVII y principios de la Dinastía XVIII d'Exiptu.

Amosis nació na ciudá de Nejeb (el modernu El Kab), nel sur d'Exiptu. El so padre, Bebe, militar, lluchó mientres el reináu de Seqenenra Taa pa espulsar a los hicsos d'Exiptu. El mozu Amosis apuntar na marina. Dempués de la muerte del faraón Seqenenra Taa y del so fíu Kamose, Amosis empezó a sirvir como oficial de la marina sol faraón Amosis I. Participó na batalla d'Avaris (la capital de los hicsos nel Delta oriental), onde mató a dos de los hicsos y foi condecoráu col 'oru del valor' por dos vegaes. Amosis foi premiáu amás con esclavos y otru tipu de botín dempués de que Avaris fuera tomada y escalada. 

Amosis tamién participó nel asediu, que duró trés años, de la ciudá estáu de Sharuhen al sur de Canaán onde fuxeren los hicsos dempués de la so derrota en Avaris. Dempués de la victoria, Amosis foi compensáu con oru y prisioneros de guerra por que sirvieren como esclavos. Siguió al so rei a Nubia, onde tuvo que faer frente a tres rebeliones.

So Amenofis I, qu'asocedió al so padre, lluchó contra los nubios, llegando hasta Cush, al sur del segundu tabayón del Nilu, prindando al xefe nubiu y siendo compensáu pola so valentía con oru, dos esclaves y prisioneros de guerra.

Mientres el reináu de Tutmosis I, volvió participar nuna campaña naval contra tribus nubies, siendo xubíu a "xefe de los marinos" (equivalente a almirante). Tamién siguió a Tutmosis nuna campaña contra'l reinu de Mitani, conocíu como Naharina llegando al ríu Éufrates.

La so madre llamábase Abama, posiblemente, una muyer bien importante. Taba casáu con Apu y della concibió un fíu llamáu Kem, escriba real y tutor del príncipe Uadymés, unu de los fíos de Tutmosis I. Del so matrimoniu con Atefrura nació Paheri, escriba y sacerdote de la diosa Nejbet, qu'aportó a nomarca d'El Kab y d'Esna y supervisó la construcción de la tumba del so güelu.

Paheri quixo rindir homenaxe al so güelu Amosis faciendo vivir el so nome por aciu la conmemoración póstuma de les sos fazañes. L'empiezu de la pseudo-autobiografía d'Amosis, fíu d'Abana, amuesa l'arguyu que los exipcios sentíen por sirvir al so faraón:

## Referencies

## Bibliografía
* 
* "Biography of Ahmose, son of Ebana" in *Ancient Records of Egypt*. James Henry Breasted, 2ª Parte, seiciones 1 a 24, 38ff y 78ff.Biography of Ahmose, son of Ebana. Consultáu'l 5 d'ochobre de 2015.
* "The Autobiography of Ahmose Son of Abana" en *Ancient Egyptian Literature*. M. Lichtheim, vol.2, pp. 12ff.

## Enllaces esternos
Antiguos ksour de Ouadane, Chinguetti, Tichitt y Oualata

Los antiguos *ksour* (o “ciudaes fortificaes”) de **[[Ouadane]], [[Chinguetti]], [[Tichitt]]** y **[[Oualata]]**, en Mauritania son ciudaes fundaes nos sieglos XI y XII pa responder a les necesidaes de les caravanes que travesaben el Sáḥara. De centros comerciales y relixosos, estes ciudaes volviéronse baluartes de la cultura islámica, testigos d'una manera de vida tradicional, centráu na cultura nómada, de les poblaciones d'El Sáḥara occidental. Nelles atópense especialmente bien calteníu un texíu urbanu ellaboráu ente los sieglos XII y XVI, la mezquita nel centru, con minaretes cuadraos, parten d'ella les cais estreches, y les sos cases con patiu interior, al que s'abrir.

El conxuntu de cuatro ciudaes iguales foi inscritu pola Unesco, en 1996, na llista de los monumentos que son Patrimoniu de la Humanidá.

Alcontraes nel macizu de Adrar, que traviesa Mauritania, ente los desiertos de Majabat El Koubra y d'Aouker, Ouadane y Chinguetti, atopar al norte, Tichitt y Oualata, al sureste. Estes ciudaes, otrora prósperes, sobreviven güei con munches dificultaes, non solo pol tresformamientu radical de les rutes comerciales, principalmente pola meyora de los sables del desiertu.

## Llocalización de los ksour

## Referencies

## Enllaces esternos
* UNESCO – Patrimonio de la Humanidá – Los antiguos Ksour de Ouadane, Chinguetti, Tichitt y Oualata, en francés ya inglés.
* UNESCO – Le Courrier – les Trésors Ensablés, en francés.
* , n'español.
Anteo

El personaxe de **Anteo** (Ἀνταῖος) ye un xigante de la mitoloxía griega. 

Anteo habitaba na islla d'Irasa, asitiada más allá del estrechu de Xibraltar, yá nel cursu del Océanu. Anteo fundó una ciudá nel estrechu de Xibraltar a la que punxo'l nome de la so muyer: Tingis; la ciudá correspuende a l'actual Tánxer. Sicasí, na mitoloxía bereber, esta ciudá fundar Sufax.

A Anteo atribúyese-y el mitu fundacional d'A Coruña (Galiza), onde s'enfrentó a Heracles, y onde ésti lo mato, enterrandolo na llomba sobre la que construyó un faru, la Torre de Hércules; l'únicu faru romanu en funcionamientu nel mundu y Patrimoniu de la Humanidá. Ello ye que l'escudu de la ciudá ye un faru con unos güesos debaxo, que representen los de Anteo.

Anteo desafiaba y mataba a tou aquél que travesaba los sos dominios, pos fixera votu de construyir un templu a Poseidón con cranios humanos. Siempres vencía nes sos engarradielles, yá que cada vez que cayía en tierra o la tocaba, Gea dába-y fuercies de nuevu. D'esta miente retó tamién a Heracles, quien lo baltó tres veces, pero en devanéu, pos la Tierra, la so madre, alicaba les sos fuercies. Hércules diose cuenta d'ello y llevantar en fierros pa torgar recibir l'aliendu de la so madre, llogrando afogalo. 

Según cuenta Plutarcu, Hércules xuntar con Tingis dempués de la muerte de Anteo. El mitu indica que Anteo sería soterráu en Tánxer nun túmulu de tierra cola forma d'un home baltáu. Dicíase que si se retiraba tierra d'esa tumba empezaría a llover y nun pararía hasta que'l furacu fora tapáu. La lleenda diz tamién que Sertorio fixo abrir el sarcófagu nel que se suponía que taben los güesos de Anteo y, al atopar güesos d'un tamañu descomanáu, ordenó espantáu que volvieren cubrir con tierra.

## Referencies posteriores

* En *[[La Divina Comedia]]* de Dante, Anteo ye un xigante que guarda'l novenu círculu del Infiernu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Filóstrato el Viejo: *Cuadros*; II, 21: *Anteo* (*Ἀνταῖος*).
** Testu billingüe griegu - francés nel sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011).
Archiv für Papyrusforschung

** Archiv für Papyrusforschung und verwandte Gebiete** (embrivíu **AfP**, **ArchPap**), ye una revista alemana de historia antigua dedicada a la papiroloxía. Fundada en 1901 por Ulrich Wilcken, ye la primer revista d'esta disciplina. La so apaición foi abondo irregular na so primer dómina, sobremanera por cuenta de les dos Guerres Mundiales, y namái publicáronse catorce númberos, ente la fecha de la so fundación y 1941, nengunu más hasta 1952.

De primeres foi editada por ediciones Teubner. Mientres la división d'Alemaña la casa editorial biforcar en dos, quedando la revista amestada a la caña de Stuttgart. Dende 1999 editar la Editorial Gruyter.

Los redactores actuales son&nbsp;: Jean-Luc Fournet, Bärbel Kramer, Wolfgang Luppe, Herwig Maehler, Brian McGing, Günter Poethke, Fabian Reiter y Sebastian Richter. Contién testos n'alemán, inglés, francés ya italianu. La revista publicar en cooperación colos Staatliche Museen zu Berlin.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
Arcu de Traxanu

Col nome d**'Arcu de Traxanu** podemos referinos a distintos arcos de trunfu dedicaos o construyíos pol emperador Traxanu:

*L'Arcu de Traxanu de la ciudá d'Ancona, Italia.
*L'Arcu de Traxanu de la ciudá de Benevento, Italia.
*L'Arcu de Traxanu de la ciudá de Canoxa di Puglia, Italia.
*L'Arcu de Traxanu de la ciudá en ruines de Timgad, Arxelia.
*L'Arcu de Traxanu de la ciudá de Mérida (España).

## Referencies
Armando Ligero Morote

**Armando Ligero Morote** (Barcelona, 20 de setiembre de 1920-Madrid, ochobre de 1997) llicencióse en Medicina y Ciruxía pola Universidá de Barcelona en 1946, y foi Especialista en Tocoginecología pola mesma Universidá y Especialista en Medicina Llegal y Forense pola Universidá de Madrid. Amás de les especialidaes mentaes, foi etnógrafu especializáu na cultura bubi, y espertu en Medicina Tropical. Ente otros cargos, foi Direutor Provincial del Serviciu d'Arqueoloxía y alcalde de San Carlos (actual Luba). En 1967 foi nomáu Direutor del Hospital Xeneral de Bata; más tarde treslladóse a Mongomo, aportando a primer direutor del Serviciu Sanitariu de Guinea Ecuatorial hasta mayu de 1969.

Perteneciente a una familia aniciada na islla de Fernando Póo (güei Bioko), el so padre, Armando Ligero y García de Araoz, llegó a Guinea en 1906 y llogró pola so trayeutoria la Encomienda de la Orde d'África en 1954. En 1947, Armando Ligero Morote treslladar a Guinea, onde s'establez en Basacato del Oeste y conviértese en médicu de Luba. Mientres los sos ventitrés años d'estancia na isla, amás de dedicase a la medicina tropical, interesar por conocer a xeitu la etnia Bubi, de la qu'estudió la so cultura y sobre la que realizó numberosos ensayos antropologicos y arqueolóxicos publicaos en publicaciones periódiques y revistes. Productu de les sos escavaciones ya investigaciones por tola isla, axuntó dellos miles de pieces que venció al Muséu Africanista de la Misión Claretiana, según a los museos Etnolóxicu de Barcelona y d'África en Madrid. Ente los años 1989 y 1991 foi presidente de l'Asociación Española d'Africanistes, na qu'impulsó ente otres árees l'interés poles condiciones sanitaries y la medicina tropical al traviés de cursos y conferencies.

## Referencies

* Ligero Morote, Armando, *La sanidá en Guinea Ecuatorial, 1778-1968*, Xaén, 1997
Anjouan

**Anjouan**, tamién conocida como **Ndzuwani** o **Nzwani** trátase d'una islla nes Comores, la mesma tien 424 km² y alcuéntrase nel océanu Índicu. La so capital ye Mutsamudu y la so población en 2006 yera de 277.500 habitantes.

## Historia
En 1500 establecióse'l sultanatu de Ndzuwani que tomó tola islla. Pasó so proteición de Francia en 1866, siendo anexáu dafechu a Francia en 1912 y el sultanatu abolíu. Xunir a les República Federal Islámica de les Comores (anguaño Unión de les Comores) cuando ésta independizóse en 1975. 

En 1997, les islles d'Anjouan y Mohéli declararon fallidamente la so independencia de Comores. El 26 de marzu de 2008 producióse un asaltu anfibiu lideráu pol Exércitu de Comores sofitaos poles fuercies de la Xunión Africana, qu'incluyíen tropes de Sudán, Senegal y Tanzania y sofitu loxísticu de Libia y Francia.

## Presidentes d'Anjouan
* Foundi Abdallah Ibrahim (1997-1999)
* Said Abeid (1999-2001)
* Mohamed Bacar (2001-2007)
* Kaambi Houmadi (2007) (*temporalmente*)
* Dhoihirou Halidi (2007) (*mientres la secesión*)
* Mohamed Bacar (2007-2008) (*mientres la secesión*)
* Ikililou Dhoinine (2008) (*temporalmente*)
* Lailizamane Abdou Cheik (2008) (*temporalmente*)
* Moussa Toybou (dende 2008)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Anjouan.net
* 
* Anjouan.com
* Anjouan.biz
* Anjouan.org
* Web oficial del Bancu Central de les Comoros
Apedemak

**Apedemak**, dios proteutor del faraón nubiu nes batalles, según la mitoloxía exipcia. 

Foi'l principal dios de Nubia, veneráu en Naga y seique Debod, onde ye llamáu *Pa-ere-meky*, nome que significa "el proteutor", quiciabes el so nome n'exipciu. 

Nel templu de Naga represéntase-y como un home con cabeza de lleón. 

Taba casáu con una diosa, de la que nun se conoz el nome, de la cual hai representaciones nel templu de Naga y nuna columna de Mussawarat. 

Apedemak foi'l dios dinásticu de los reis de la dinastía de Meroe. Ganó importancia porque yera un dios d'orixe nubiu y sustituyó progresivamente al dios principal Amón (Amani). Apedemak foi pocu conocíu nel Antiguu Exiptu.

## Referencies

;Referencies dixitales
* Rosa Thode, ''El panteón exipciu'', Apedemak en egiptologia.org

## Enllaces esternos
Arte rupestre de Chongoni

L**'Arte rupestre de Chongoni** nuna zona del monte Chongoni de 2.224 metros d'altor, alcontrada nel Distritu de Dedza, na Rexón Central de Malaui. Ye una concentración d'arte rupestre n'África que foi clasificada como Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 2006.

Les pintures fueron feches por cazadores-pañadores qu'habitaron esa área mientres el Paleolíticu Cimeru. Los símbolos nel arte rupestre, que tán fuertemente rellacionaos con muyeres, inda tienen importancia cultural pa los Chewa y los sitios tán viviegamente rellacionaos coles ceremonies y los rituales actuales.

## Referencies
Asase Ya

**Asase Ya** (tamién **Asase Yaa** o **Asae Efua**), esposa de Nyame, dios del Cielu y creador del Universu, ye la diosa de la tierra y de la fertilidá de los pueblos ashanti, de Ghana, y akan, de Ghana, esti de Costa de Marfil y sur de Togu.

Asase nun tien templos, pos la tierra ye'l so cuerpu y el so templu, de forma que nun hai representaciones antropomórficas de la diosa y ye adorada nos campos, onde favorez a los llabradores.

Asase tuvo dos fíos, Bea (o Bia) y Tano. Coles mesmes, ye la madre d'Anansi, el trickster o pícaru divín, y divina madrasca de los sagraos altos xefes de los ashanti.

Pa los akan, ye la defensora de la verdá. Cuando un miembru de la tribu akan tien que probar la so credibilidá, toca'l suelu colos llabios. Los akan tamién la llamen **Aberewa** (muyer vieya) y Madre Tierra, y solo al traviés d'ella y por aciu la danza y la llibación pueden tener accesu a los ancestros. La tradición diz que los xueves tán acutaos a Asase y esi día los akan abstener de llabrar la tierra.

El so símbolu ye'l planeta Xúpiter.

## Referencies

* http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066721_2066724_2066705,00.html 
* Kathleen E Sheldon: Historical dictionary of women in Sub-Saharian Africa.
* Richard J. Gehman: African Traditional Religion in Biblical Perspective 
* http://www.royalark.net/Zambia/lozi2.htm
* Egerton Sykes,Alan Kendall: Who's Who in Non-Classical Mythology
* http://knowledge.sagepub.com/view/africanreligion/n44.xml
Asdingos

Los **asdingos** fueron un pueblu xermánicu, más concretamente una ramificación de los vándalos que s'establecieron alredor del sieglu II nel área actual de Hungría, Rumanía, Eslovaquia y Polonia. A finales del sieglu III xunir a los silingos y invaden la península ibérica nel 409. Dempués de roblar un foedus colos romanos reciben tierres na Gallaecia, el norte de Portugal y l'actual rexón española de Galicia. Gunderico, el rei de los asdingos, en siendo ganáu polos suevos y los romanos na batalla de los montes Nervasos, colar col so exércitu a la Bética, onde se convierte en rei de dambes cañes de los silingos y los alanos, ente que'l so reinu na Gallecia incorporar al Reinu suevu de Hermerico. Hidacio de Chaves na so crónica nun diz cual foi'l destín de la población del reinu asdingo, si consiguió fuxir a la Bética o como yera costume na dómina, foi amenorgada a la esclavitú. Más tarde, el reinu xuníu de los vándalos y alanos lideráu por Genserico treslladar al norte d'África. 

Los vándalos asdingos fueron movíos polos los hunos de les llanures d'Hungría y n'intentando cruciar el Danubiu, bien defendíu por Estilicón, coles mesmes xeneral de Flavio Honorio emperador d'Occidente, dirixir escontra'l Rin abasnando a los vándalos silingos, esta vegada si travesaron el Rin, concretamente por Mainz y afararon la Galia, yá que Estilicón tuvo que retirar les sos tropes pa defender la península d'Italia de la invasión de los visigodos de la mano del so rei Alaricu I. Foi solo dempués d'esto y non antes ensin afarar Aquitania, cuando cruciaron los Pirineos nel 409 p'asitiase en Galicia y norte de Portugal, en llegando a un alcuerdu colos representantes del emperador.

## Ver tamién
* Vándalos
* Silingos
* Haddingjar

## Referencies

* Hydatii Episcopi Chronicon (en llatín)
Asociación Internacional del Congo

L**'Asociación Internacional del Congo** (Francés: Association internationale du Congo), tamién conocida como la **Sociedá Internacional del Congo**, foi una asociación fundada'l 17 de payares de 1879 por Leopoldu II de Bélxica pa promover los sos intereses nel Congo. Sustituyó al Comité belga pal estudiu del Altu Congo, que formaba parte de l'Asociación Internacional Africana creada pa la esploración del Congo. Los oxetivos de la Sociedá Internacional del Congo yeren establecer el control de la cuenca del Congo y esplotar los sos recursos económicos. La Conferencia de Berlín reconoció a la sociedá como soberana sobre los territorios que controlaba y en 1885 les sos estructures fueron adquiríes pol Estáu Llibre del Congo.
## Propiedá y control
Los accionistes oficiales del Comité pal Estudiu del Altu Congo yeren empresarios holandeses y británicos y un banqueru belga que tenía aiciones en nome del rei Leopoldu. El coronel Maximilien Strauch, presidente de la comisión, yera un secuaz del rei Leopoldu. Henry Morton Stanley, que robló un contratu de cinco años pa establecer bases nel Congo en 1878, non esta claro, si trabayaba pa l'Asociación Internacional Africana, pal Comité d'Estudiu del Altu Congo o pal mesmu Leopoldu. Los contratos d'emplegaos europeos de Stanley prohibíen la divulgación de la verdadera naturaleza del so trabayu.
## Conferencia de Berlín
La Conferencia de Berlín o la Conferencia del Congo de 1884-85 reguló la colonización y el comerciu européu n'África. El rei Leopoldu II foi capaz de convencer a los poderes na conferencia de que'l comerciu común n'África yera'l meyor interés pa tolos países. La Llei Xeneral de la Conferencia estremó a África ente les principales potencies d'Europa y confirmó el territoriu controláu pola Sociedá del Congo como la propiedá privada, qu'esencialmente la convirtió en propiedá de Leopoldu II.

El 10 d'abril de 1884, el Senáu de los Estaos Xuníos autorizó al Presidente Chester A. Arthur a "reconocer la bandera de la AIC como igual a la d'un gobiernu aliáu". El 8 de payares de 1884, Alemaña reconoció la soberanía de la sociedá sobre'l Congo.

## Referencies
Arte contemporáneo africanu

Munches de les denominaes artes tradicionales d'África tán inda en plenu usu y vixencia.

Como en tolos periodos artísticos, coesisten anguaño n'África importantes innovaciones xunto con significativos conservadorismos estilísticos. N'años recién, les meyores nos medios de comunicación esperimentaos nel continente africanu facilitaron la dispersión y espardimientu a gran escala de les diverses formes artístiques ente les sos distintes cultures. Güei, por casu, delles mázcares d'estilu nixerianu tán usándose con avezamientu ente les poblaciones de Ghana y otres tribus de la mariña de Guinea.

L'arte africano tuvo tamién suxetu a influyencies esteriores. Por casu, l'arquiteutura y los motivos decorativos islámicos pueden trate en munches de les manifestaciones artístiques de la zona norte, especialmente en Nixeria, Malí, Burkina Fasu y Níxer. Motivos estampaos similares a los utilizaos na India, atopáronse nes escultures y mázcares de los ibibio y efik, a lo llargo de la mariña sur de Nixeria.

Dellos artistes contemporáneos adoptaron temes cristianes pa los diseños de puertes, artesonados y piles bautismales de les ilesies y catedrales del África cristiana.

En feches recién, los artistes atoparon les sos principales fontes de mecenalgu nos bancos, establecimientos comerciales, oficines gubernamentales y cortes de los nuevos países. El turismu tamién contribuyó a favorecer la demanda d'arte africano, especialmente mázcares decoratives y escultures ornamentales d'ébanu o marfil, dientro de les llendes oficialmente dexaes.

El desarrollu de les escueles d'arte y arquiteutura nes ciudaes del África subsaḥariana afaló a los artistes a trabayar en nuevos materiales, como'l cementu, l'oleu y otres pintures, tinta, piedra, aluminiu y una gran variedá de medios gráficos. Les imáxenes y diseños asina creaos reflexen una vibrante fusión ente la tradición africana y l'Occidente contemporaneu.

Artistes como Twins Seven Seven y Ashira Olatunde, dambos de Nixeria, o Nicholas Mukomberanwa, de Zimbabue, o Eric Adjetey Anang, de Ghana cuntar ente los más brillosos siguidores d'estes nueves formes de creación artística.

## Galería d'arte contemporáneo africanu
*African Contemporary Art Gallery http://www.africancontemporary.com

## Referencies

## Enllaces esternos
Asociación Universal de Desenvolvimientu Negru y la Lliga de Comunidaes Africanes

L**'Asociación Universal de Desarrollu Negru y la Lliga de Comunidaes Africanes** (**UNIA**, poles sos sigles n'inglés) ye una organización internacional creada por Marcus Garvey en Kingston, Xamaica en 1914. Trátase d'una organización de corte panafricanista siendo'l so lema *"Un Dios, un Oxetivu, un Destín"*. La organización ye tamién conocida poles sos sigles n'inglés UNIA-ACL o a cencielles UNIA.
## Ver tamién
*Panafricanismu
## Referencies

*África pa los Africanos Equí y Allá
Ba

**ba**, puede significar les sigles de:
* **.ba** el dominiu de nivel cimeru xeográficu **[[Bosnia y Herzegovina]]**.
* **ba** el códigu ISO 639-1 pal **[[idioma baskir]]**.

**Ba** puede tener los siguientes significaos:

* **[[Bariu|Ba]]** ye'l símbolu del bariu.
* **[[Ba (mitoloxía)]]**, la fuercia anímico na mitológía exipcia.
* **[[Ba (Islles Fixi)|Ba]]**, una ciudá d'Islles Fixi.
* **[[Demba Ba]]**, futbolista de nacionalidá francesa anguaño xugador del Chelsea Football Club
* **[[Papa Malick Ba]]**, futbolista de nacionalidá senegalesa anguaño ensin club
* **[[Ibrahim Ba]]**, futbolista retiráu de nacionalidá senegalesa *
**[[Ríu Ba|Ba]]**, un ríu d'Islles Fixi.
* **[[ب|ba]]**, segunda lletra del alfabetu árabe.
* **[[Ba Football Association]]**, un club de fútbol d'Islles Fixi.

**BA**, puede significar les sigles de:

***[[Bachelor of Arts]]**, grau académicu.
* la **[[Biblioteca d'Alexandría]]**.
***[[Bloque por Asturies]]**, partíu políticu asturianu.
***[[British Airways]]**, aereollinia británica.
***[[Provincia de Buenos Aires]]**, provincia d'Arxentina.
***[[Ciudá de Buenos Aires]]**, capital d'Arxentina.
***[[Banda ancha]]**, tipu de conexón a Internet.

## Referencies

## Enllaces esternos
Baal Hammon

**Baal Hammon** o **Baal Ammon** yera'l principal dios feniciu adoráu na colonia de Cartago, xeneralmente identificáu polos griegos como Crono y polos romanos como Saturnu.

Yera un dios atmosféricu consideráu responsable de la fertilidá de la vexetación. Tradicionalmente representábase como un home barbáu con cuernos de carneru.

## Etimoloxía

*Baal* significa "señor", sicasí, el significáu de *hammon* ye inciertu, siendo posible'l so orixe n'Amón "L'ocultu", símbolu del poder creador y "Padre de tolos vientos" na mitoloxía exipcia.

## Cultu

Nel so nome faíen sacrificios humanos, "molk", como ufrienda relixosa. Mientres dalgún tiempu hubo discutiniu a esti respectu: los restos humanos topaos nel *[[tofet]]* de Cartago atribuyérense a restos procedentes de neños muertos por causes naturales o productos d'albuertos humanos; sicasí, la bayura de restos, la edá de la muerte de los neños, según la presencia de restos animales que se supón yeren sacrificaos en sustitución de dellos neños, probablemente fíos de families poderoses, práuticamente refuga la primer idea.

## Referencies
Bagamoyo

**Bagamoyo** ye una ciudá de Tanzania fundada a finales del sieglu XVIII. Foi capital del África Oriental Alemana, y unu de los puertos comerciales más importantes del este d'África. Na actualidá tien unos 30.000 habitantes y ye la capital del distritu de Bagamoyo. Foi declarada apocayá pola Unesco Patrimoniu de la Humanidá.

## Llocalización
Bagamoyo ta asitiada en , a unos 75 km al norte de Dar es Salaam na mariña del Océanu Índicu, frente a la islla de Zanzíbar.

## Historia

Bagamoyo foi unu de los centros comerciales más importantes del este d'África nel sieglu XIX, la so hestoria viose influyida por comerciantes árabes y indios, por misioneros cristianos y polos colonizadores alemanes.

Nel sieglu XVIII asítiase en Bagamoyo families musulmanes provenientes d'Omán, y escontra la segunda metá del sieglu XIX convertir nun puertu comercial de marfil y d'esclavos. La esclavitú foi prohibida oficialmente en 1873, pero siguió clandestinamente hasta finales del sieglu XIX.

Bagamoyo foi mientres el sieglu XIX puntu de partida de numberoses espediciones europees escontra l'interior del continente, como les de los esploradores británicos Richard Francis Burton, John Hanning Speke, James Augustus Grant o Henry Stanley. Sicasí David Livingstone nun visitó nunca Bagamoyo en vida, pero'l so cadabre tuvo na ciudá antes de ser lleváu a Zanzíbar.

Bagamoyo foi la capital del África Oriental Alemana ente 1886-1891, añu nel que Dar es Salaam pasó a ser la capital de la colonia. Cuando'l Imperiu Alemán decidió construyir una llinia ferroviaria de Dar es Salaam al interior en 1905, la importancia de Bagamoyo empezó a tornar. En 1916, mientres la Primer Guerra Mundial, sufrió un bombardéu naval británicu, los alemanes fueron invadíos y el so fuerte tomáu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Historia de Bagamoyo (n'inglés)
* Bagamoyo-Historical Town.  (n'inglés)
Barca solar

La **barca solar** ye un elementu simbólicu de la mitoloxía exipcia venceyáu al ciclu diariu del Sol y al demiurgu que ye acomuñáu con Ra.

## Carauterístiques
Pa los exipcios de l'antigüedá, el ciclu perpetuu de la llegada y la puesta del Sol ye comparable al ciclu de la vida y de la muerte. Asina, cada mañana el Sol naz n'oriente, crez hasta'l cenit, avieya escontra occidente, y depués sume nel reinu de los muertos, la *[[Duat]]*. El dios solar Ra, efectúa esti viaxe diurnu a bordu d'una barca llamada ''mandyet''. La eleición d'una barca como mediu de tresporte entiéndese fácilmente nuna civilización eminentemente fluvial onde'l Nilu representa la vía principal de comunicación y ye fonte primordial d'alimentos gracies a les fertilizantes crecíes, la regación y la pesca.

El periplu perpetuu de Ra nun conoz posa al atapecer, al contrariu, namái empieza de nuevu. Ye n'otra barca, llamada ''mesektet'', na qu'empieza'l so periplu soterrañu, el que traviesa mientres los dolce hores de la nueche antes de poder renacer pela mañana. Nel reinu de los muertos, tien d'enfrentase coles fuercies del caos, nes que'l representante más poderosu ye la culiebra Apofis. Na barca ye acompañáu por otres divinidaes que, como Seth, ayúdenlu a lluchar contra'l caos.

Los exipcios de l'antigüedá imaxinaron qu'acomuñar col dios solar nel momentu del so viaxe perpetuu a bordu de les barques sagraes, les sos almes viviríen eternamente. Asina ye como'l cultu funerariu quedó fuertemente marcáu por esti mitu solar. Por eso, de normal, les tumbes construyeron sobre la ribera occidental del Nilu, onde "muerre" el Sol, y nel ritual funerariu incluyíase travesar el ríu col difuntu sobre barques asemeyaes a les del dios solar.

## Ver tamién
* Barcu funerariu
* Barca funeraria de Keops
* Mitoloxía exipcia

## Referencies

## Enllaces esternos