open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loxodrómica

Denómase **loxodrómica** o **loxodromia** (del griegu *λοξóς* -oblicuu- y *δρóμος -carrera, cursu-), a la llinia que xune dos puntos cualesquier de la superficie terrestre tayando a tolos [[meridianu|meridianos]] col mesmu ángulu. La loxodrómica, poro, ye cenciella de siguir, namái fai falta caltener el mesmu [[rumbu]] marcáu pola [[brúxula]]. La so representación nel [[mapa]] dependerá de la mena de [[proyeición]] del mesmu, por exemplu na proyeición [[Mercator]] ye una [[reuta]].

La loxodrómica ye xunto a la [[ortodrómica]] y la [[isoazimutal]], una de les tres llinies que puen trazase ente dos puntos cualesquier de la superficie terrestre.

*'Pedro Nunes*', xeógrafu portugués, asoleyó'l so descubrimientu en [[1546]]: *Tratáu de la ñavegación'', con grandes implicaciones pa la navegación. Enantes camentábase que marchando sobro la superficie terrestre con un rumbu fixu, ye dicir, formando un ángulu constante cola meridiana, la llinia percorría yera un círculu máximu o, n'otros términos, qu'un barcu que siguiese esti derroteru aportaría teóricamente a dar la vuelta al mundu, tornando al mesmu puntu de partía. Nunes foi'l primeru en solliñar la falsedá d'esti conceutu tan enrraigonáu, amosando rigurosamente que, lloñe de ser asina, la curva recorría va averándose al Polu, alrodiu del que da un númberu de vueltes infinites, ensin aportar enxamás a él; Dicho en llinguax téunicu, tien el polu por puntu asintóticu.
## Gráficu comparativu:

## Ver tamién
:* Navegación loxodrómica
:* Xeografía
:* Cartografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Astrolabiu

L**'astrolabiu** ye un instrumentu que permite determinar les posiciones de les estrelles na bóveda celeste. La pallabra astrolabiu remanez del griegu (*Astro*, "estrella" y *labio* "el que gueta"). Etimolóxicamente "el que gueta estrelles". Sinesiu de Ptolemais (sieglu IV) atribúi la so invención a Hiparco de Nicea, alrodiu del añu 150 e.C. Pal sieglu VIII ya yera enforma conocíu nel mundu islámicu y n'Europa entró nel sieglu XII.
 
Durante los sieglos XVI hasta'l XVIII l'astrolabiu foi usáu como'l tarecu principal pa la ñavegación hasta la invención del sestante. Los astrolabios servíen pa conocer la hora y con ellos podía determinase la llatitú, adicando a les estrelles.

El fundamentu del astrolábiu sofítase na proyeición estereográfica de la esfera. Los primeros namái servíen pa una llatitú. Hasta que nel sieglu XI l'astrónomu **al-Zarqallu**, inventó una placa que servía pa toles llatitúes, y que dexaba conocer, el llau del mundu nel que se taba, la hora, l'altor d'una torre cualesquier, la distancia a esa torre, l'allugamientu del Sol nel cielu, y poro, el signu del zodiacu nel que taba nesi momentu.

## Ver tamién
* Esfera armillar
* Sestante

## Referencies

## Enllaces esternos

* Astrolabios  
* Astrolabes
137 e.C.

## Fechos
*Galicia - Espedición de Décimo Junio Bruto.

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
138 e.C.

## Fechos
* Fundación de la ciudá de Valencia.
* Zhang Qian entama les sos esploraciones n'Asia central pal emperador chinu Han Wu Di.

## Nacencies
* Luciu Corneliu Sila, penúltimu Dictador romanu.

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
139 e.C.

## Fechos
* -

## Nacencies
* -

## Muertes
* Viriatu: héroe lusitanu escontra los invasores romanos, traicionáu por tres compañeros sobornaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gran círculu

El **gran círculu**, denomáu tamién **círculu mayor** o **círculo máximu**, ye'l círculu resultante d'una seición fecha a una esfera per aciu d'un planu que pase pel so centru y la dixebre en dos hemisferios idénticos; la seición circular algamada tien el mesmu diámetru que la esfera.

La distancia más curtia ente dos puntos de la superficies d'una esfera ye siempres el trammu del círculu máximu que los xune. 

En xeografía y cartografía, los círculos máximos que pasen pelos Polos xeográficos determinen les llinies de llonxitú (meridianos). Na llatitú, per contra, esiste namái un círculu máximu: L'ecuador terrestre. Les demás llatitúes tan determinaes polos círculos menores paralelos al ecuador (paralelos).

Na xeometría riemanniana esti conceuto val pa amosar cómo hai espacios au hai puntos (los antipodales) qu'almiten más d'una xeodésica contrastando lo qu'asocede nos espacios euclídeos au per dos puntos cualesquier namái pasa una única xeodésica.

## Ver tamién
*Loxodrómica 

## Referencies

## Enllaces esternos
Arcu (xeometría)

Na xeometría euclidiana, un **arcu** ye un segmentu zarráu d'una curva derivable nel planu bidimensional; por exemplu, un **arcu circular** ye un segmentu d'un círculu. Si'l segmentu perteneciente al arcu ocupa un gran círculu (o gran ellipse), entós l'arcu considérase un gran arcu.

Tres puntos son necesarios pa definir un arcu: el punto d'entamu, el puntu final, y un puntu na trayeutoria.

El llargo d'un arcu de círculu con radiu *r* que subtiende un ángulu θ (medíu en radianes) col centru de círculu ye igual a θ*r*. Pa un ángulu α medíu en graos, el tamañu de radianes ye dau por (α/180°) × π, tal que'l llargu d'arcu ye igual a (α/180°)π*r*.

## Ver tamién
* Llonxitú d'arcu

## Referencies

## Enllaces esternos
140 e.C.

## Fechos
* Fecha más antigua de la dable composición del llibru bíblicu I Macabeos.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
142 e.C.

**142 e.C.** foi un añu del calendariu romanu pre-xulianu. Na dómina, esti añu foi conocíu como *Añu del Consuláu de Calvu y Servilianu* (y tamién, menos frecuentemente, como añu *612 [[Ab urbe condita]]*). La denominación 142 e.C. tien usáose de magar l'entamu de la Edá Media, cuando'l calendariu *[[Anno Domini]]* convirtióse na forma avezada de denomar los años n'Europa.

## Fechos
* -

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
145 e.C.

## Fechos
* Unvien añalmente a Hispania, a los dos cónsules de Roma.

## Nacencies

## Muertes
*Ptoloméu VI, rei d'Exiptu.

## Referencies

## Enllaces esternos
146 e.C.

## Fechos
* Roma ambura Cartago y afárala.
* Grecia, provincia romana.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
149 e.C.

El **149 e.C.** ye un añu del sieglu II e.C.

## Fechos
* Empieza la Tercer Guerra Púnica ente Roma y Cartago (149–146 e.C.).
* Agnimitra, conviértese nel segundu emperador de la dinastía Shunga, socediendo a so padre, l’emperador Pushyamitra Shunga y reinó ocho año según les fontes purániques, hasta'l 141 e.C.

## Nacencies
* Amílcar (fíu d’Hannón), militar cartaxinés (m. 122 e.C.)
* Cayo Xuliu César (padre), políticu romanu (m. 85 e.C.)
* Li Ling, militar chinu (m. 74 e.C.)
* Li Yannian, músicu chinu (m. 90 e.C.)
* Quintu Serviliu Cepión, cónsul romanu (m. 90 e.C.)
* Zenón de Sidón, filósofu epicúreu (m. 75 e.C.)

## Muertes
* Chunyu Yi, soberanu (n. 204 e.C.)
* Heshang Gong, soberanu (n. 199 e.C.)
* Antígonu, (n. 151 e.C.)
* Demetriu I Sóter, soberanu (n. 186 e.C.)
* Dióxenes de Babilonia, soberanu (n. 239 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
151 e.C.

El **151 e.C.** ye un añu del sieglu II e.C.

## Fechos
#### Cartago
* La delda de Cartago con Roma queda pagada dafechu, polo que, según los cartaxineses, el tratáu cola Roma, establecíu a la fin de la Segunda Guerra Púnica, yá nun ta vixente. Los romanos nun tán d'alcuerdu con esta interpretación. Al contrariu, ven el tratáu como una declaración permanente de la subordinación cartaxinesa a Roma.
* Numidia llanza otra incursión na frontera en suelu cartaxinés, asediando una ciudá. En respuesta, Cartago organiza una gran espedición militar (25.000 soldaos) pa espulsar a los invasores númides.

#### República Romana
* A pidimientu de Polibiu, Escipión Emilianu llogra'l sofitu del estadista romanu Catón el Vieyu (que'l so fíu casó cola hermana d'Escipión, Emilia) pa una propuesta de lliberar (y devolver a l'Antigua Grecia) a los 300 prisioneros aqueos que siguíen reteníos ensin xuiciu tres ser deportaos a Roma nel 167 e.C..
* Les fuercies romanes ayuden al prósperu puertu comercial griegu de Masalia a combatir les incursiones de los celtes de la Galia Cisalpina.
* Los exércitos romanos, baxo'l mandu del pretor Serviu Sulpiciu Galba y del procónsul Luciu Liciniu Lúculu, lleguen a la Hispania Ulterior y empiecen el procesu de someter a la población llocal. Frenen la revuelta de los celtíberos de Numancia.

#### India
* Agnimitra asocede al so padre Pushyamitra Shunga como emperador de la dinastía Shunga.

## Nacencies
*Antígonu, políticu de l'Antigua Grecia.
*Aulu Postumio Albino, políticu de l'Antigua Roma.
*Marcu Xunio Silanu, políticu de l'Antigua Roma.
*Quintu Ceciliu Metelu Numídicu (m. 90 e.C.), políticu de l'Antigua Roma.

## Muertes
* Liu Bo, príncipe chinu de la dinastía Han.
* Ptolomeo Eupátor, príncipe y correxente d'Exiptu (n. 165 e.C.).
* Zhang Cang, eruditu y canciller chinu de la dinastía Han (n. 252 e.C.).
* Luciu Valeriu Flacu, políticu de l'Antigua Roma (n. 198 e.C.).
* Marcu Emiliu Lépidu, políticu y *pontifex maximus* de l'Antigua Roma (n. 229 e.C.).
* Marcu Porciu Catón Licinianu, políticu y xurista de l'Antigua Roma (n. 191 e.C.).

## Referencies

## Enllaces esternos
152 e.C.

El **152 e.C.** ye un añu del sieglu II e.C.

## Fechos
*Tres de ser valtada, Lusitania pide la paz con Roma.

## Nacencies
* -

## Muertes
*Marcu Miliu Lépidu, políticu romanu, cónsul, Pontífiz Máximu y censor.
*Marcu Porcio Catón Licinianu, xurista romanu, fíu de Catón el Vieyu y la so primer esposa, Licinia.
*Zhang Cang, eruditu, xeneral y primer ministru chinu (n. 253 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
153 e.C.

## Fechos
*Entamen les Guerres Celtibériques
*Los cónsules romanos tomen posesión el 1ᵘ de xineru, en llugar del 1ᵘ de marzu. Por eso l'añu **153 e.C.** ye la primer vegada que'l 1 de xineru da entamu al añu.
*El 23 d'agostu, consagráu a Vulcano, los Celtíberos, faen 6.000 baxes al cónsul, Quintu Fulviu Nobilior, no viniente, *día nefando*, pa los romanos.
*Unvíase añalmente un cónsul a Hispania Citerior.]]
*Partes importantes de la ciudá de Sición quedaron destruyíes por un terremotu.

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
154 e.C.

## Fechos
*Roma declara la guerra a la ciudá de **Segeda**, de los bellos, por nun esbarrucar les sos muries.

## Nacencies
*Cayu Semproniu Gracu, fíu de Tiberiu Semproniu Gracu y Sempronia.
*Marcu Liviu Drusu, políticu romanu (m. 108 e.C.)
*Publiu Deciu Subulón, políticu romanu (m. 150 e.C.)

## Muertes
*Cayo Casio Longino, políticu romanu (n. 214 e.C.)
*Emperatriz viuda Bo, emperatriz china (n. 250 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
Yasser Arafat

**Muhammad Abd ar-Ra'uf Quduwa al-Husayni** (n'árabe, **محمد عبد الرؤوف قدوة الحسيني**), más conocíu como **Yasir Arafat** (**ياسر عرفات**, tamién trescritu Yaser o Yasser) y en Palestina como **Abu Ammar** (**أبو عمار**) foi un políticu y líder palestín . Foi un líder palestín qu'entamó usando desemeyaes táutiques de resistencia escontra Israel con métodos terroristes, magar que finó dedicándose a la política, aportando a ser xunto con Isaac Rabin y Shimon Peres, el Premiu Nobel de la Paz en 1994.

## Referencies

## Enllaces esternos
Isaac Rabin

**Isaac Rabin** (**יִצְחַק רָבִּין**, ***Yitzjak Rabin***). Militar y políticu israelín  —el primeru nacíu nel país— y otra vegada ente 1992 hasta'l so asesinatu en 1995. Recibió'l Premiu Nobel de la Paz pol so enfotu en llograr la paz que se robló nos Alcuerdos d'Oslu. Tamién foi merecedor del Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional. Dambos premios concediéronse-y en 1994.

So padre y so madre, Nehemiah y Rosa, fueron pioneros de la tercera Aliyá. Nejamia Rubichov, nacíu nuna pequeña ciudá ucraína en 1886, perdió a so padre cuando yera mui neñu y dende mozu trabayó pa sofitar a la so familia. A la edá de 18 años, emigró a los Estaos Xuníos, onde se xunió el partíu de Poalei Zion (Trabayadores de Zion) y modificó'l so apellíu a Rabin. En 1917 foi a Palestina colos voluntarios del Hagdud Ha’ivri (Lexón Xudía), determinaos p'asentar Eretz Israel (Tierra d'Israel). La madre d'Isaac, Rosa Cohen, nació en 1890 en Mohilev en Bielorrusia. So padre, un rabín, opúnxose al movimientu sionista, y envió a Rosa a una escuela secundaria cristiana pa señorites en Homel, permitiéndo-y adquirir una amplia educación xeneral. Dende xoven, Rosa tomó interés en causes polítiques y sociales, pa ser pionera y activista nel Movimientu Socialista. En 1919, realizó la so *aliyá* a Palestina na famosa embarcación *Roselán*, primera embarcación de *olim* depués de la Primer Guerra Mundial. Depués de trabayar nun kibutz nes oriellaes del Kineret (Mar de Galilea), treslladóse a Xerusalén.

## El magnicidiu

El sábadu 4 de payares de 1995, col enfotu de reforzar a los partidarios del procesu de paz, foi convocáu un mitin multitudinariu na Plaza de los Reyes d'Israel (güei plaza Yitzjak Rabin), de Tel Aviv, col slogan *«Si a la Paz, non a la violencia»*, cola participación d'artistas y políticos de centroizquierda y izquierda, encabezaos pol propiu Primer Ministru. Nel so últimu discursu a los miles de participantes declaró: 
 

en acabando el mitin, y depués de cantar *«La canción de la paz»* (שיר השלום) a les 21:40, procedió Rabin a retirase del llugar, baxando del estráu por unes escaleres llaterales, al final de les que lu esperaba un fanáticu relixosu, que-y disparó pola espalda, momentos anantes de subir al so coche oficial. Isaac Rabin, gravemente firíu, foi lleváu urxentemente al hospital Íjilov asitiáu nes proximidaes, onde foi fue declaráu muertu al cabo de 40 minutos del so ingresu.

## Referencies
Congresu

Un **congresu** ye un conceyu de persones xuntes pa discutir sobre daqué, xeneralmente con envís políticu. 

## Asamblea llexislativa

Un **Congresu** ye diferente d'un parllamentu al que se-y cede la iniciativa llexislativa. Nun *sistema congresional* el poder executivu y llexislativu son divisiones nidiamente desemeyaes. El cargu de Xefe d'estáu y Xefe de gobiernu tan polo xeneral apareyaos, y los miembros del gabinete rares vegaes son elixíos pol congresu..

Asinamesmo, ye'l nome del recintu o llugar au se aconceya el cuerpu del poder llexislativu d'un estáu, baxo'l *sistema congresional*.

### Congresos Nacionales
*Congresu de la Nación Arxentina, ye'l poder llexislativu bicameral d'Arxentina. 
*Congresu Nacional de Bolivia, ye'l poder llexislativu bicameral de Bolivia. 
*Congresu Nacional de Brasil (en portugués *Congresso Nacional*), ye'l poder llexislativu bicameral de Brasil. 
*Congresu de Colombia, ye'l poder llexislativu bicameral de Colombia. 
*Congresu de los Estaos Xuníos (n'inglés *United States Congress*), ye'l poder llexislativu bicameral de los Estaos Xuníos. 

### Cámares baxes
*Congresu de los Diputaos d'España ye la cámara baxa del Parllamentu d'España.

## Ver tamién
* Parllamentu
* Poder executivu
* Poder llexislativu
* Poder xudicial

## Referencies

## Enllaces esternos
Parllamentu

El **parllamentu** ye'l muérganu constitucional d'un Estáu con sistema parllamentariu, compuestu polos representantes elixíos pol pueblu que tien atribuyía la misión principal, d'espresar la voluntá d'ésti, ellaborando y aprobando normes xurídiques de calter xeneral ya interviniendo na integración y funcionamientu d'otres instituciones del Estáu. La so misión ye la mesma que la del **[[Congresu]]**, pero ésti caberu tien más definía la separtación de poderes llexislativu y executivu y ye ermunu del sistema presidencial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sitiu web

Un **sitiu web** o **sitiu Web** (n'inglés: **website**) ye un conxuntu de páxines web, típicamente comunes a un dominiu d'Internet o subdominiu na World Wide Web n'Internet

Una páxina web ye un documentu HTML/XHTML accesible xeneralmente per aciu del protocolu HTTP d'Internet. 

Tolos sitios web públicamente accesibles constitúin una descomanada "World Wide Web" d'información. 

A les páxines d'un sitiu web apórtase dende una URL raíz común denomada portada, que reside davezu nel mesmu servidor físicu. Les URLs tresnen les páxines nuna xerarquía, magar que los hiperenllaces ente elles remanen cómo el llector inxirga la cadarma xeneral y cómo el tráficu web cuerre pente les diferentes partes de los sitios.

## Ver tamién
*World Wide Web
*World Wide Web Consortium
*navegador web

## Referencies

## Enllaces esternos
155 e.C.

## Fechos
*El cónsul Décimo Junio Bruto funda la ciudá de València.

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
156 e.C.

## Fechos
*Escomienza la primer guerra dálmata, qu'enfrentó a la República romana colos dálmates.

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
160 e.C.

## Fechos
*  -

## Nacencies
*  -

## Muertes
* Lucius Amelius Paullus, xeneral de l'Antigua Roma.

## Referencies

## Enllaces esternos
164 e.C.

## Fechos
*Rodes firma un pautu con Roma

## Nacencies
* -

## Muertes
*Tiberio Sempronio Graco fíu de Tiberio Sempronio Graco y Sempronia.

## Referencies

## Enllaces esternos
167 e.C.

## Fechos
* El xeneral romanu Lucius Amelius Paullus recibe'l mandáu del Senáu romanu d'atacar al reinu d'Epiru por ser aliaos de Macedonia. Magar qu'esi reinu nun tenía ayudao al rei macedoniu Perseo na so guerra escontra Roma setenta de les sos ciudaes foron destruyíes y 100.000 de los sos habitantes foron esclavizaos y llevaos a Roma pa vender. Con ellos Lucio llevó prisioneru a la capital imperial al rei macedoniu Perseo y un botín pergrande. Tanto que'l gobiernu romanu-yos quita los impuestos direutos a los sos ciudadanos. En reconocencia de la so victoria el Senáu concéde-y a Lucius Amelius Paullus el derechu d'usar el nomatu de "Macedoniu".

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
169 e.C.

## Fechos
* Claudio Marcelo funda l'asentamientu romanu de Corduba.
* Roma conquista Macedonia

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
Gomeru

El términu **gomeru** pue facer referencia a estes coses:

*Gomeru, un utensiliu pa llanciar oxetos a distancia.
*Gomeru, un grupu musical asturianu.
*El Gomeru, revista de cómic n'asturianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gomeru (grupu)

**Gomeru** ye un grupu musical asturianu. El so estilu musical avérase al punk pero tienen influencies d'otros estilos como'l rock, ska, hardcore o funk, tan carauterizaos por canciar n'asturianu incluyendo la gaita como instrumentu tradicional nos sos cancios. Son un de los principales grupos impulsores de la llingua asturiana na escena musical alternativa astur. Ye un grupu con tendencies polítiques claramente marcaes nel Nacionalismu asturianu y la ideoloxía marxista.

## Historia

El **gomeru** ye un arma que representa la llucha nes cáis d'Asturies, un arma fecha a mano escontra la represión, un arma del pueblu y sobre to de la clas obrera. D'ehí vien el nome d'esti grupu d'Uviéu qu'acaba d'asoleyar el so caberu trabayu 'Bales de rabia', rabia que amosan nes sos lletres que mos fálen de la represión que ta sofriendo la cultura del so pueblu, asina como'l movimientu obreru o el movimientu antifacista ya independentista. Los sos cantáres tienen un ñidiu mensax anticapitalista que tamién lleven a la práutica al distribuir les sos maquetes autoproducíes (Griesca na Cai, 2006) y (Bales de Rabia, 2008) en llocales sociales, bares, radios y conciertos direutamente ensin tener que pasar pol cánon de la SGAE o viender en grandes centros comerciales como fáen otros grupos que presumien d'esto.

En cuantu al so estilu musical podemos dicir que fáen un punk-rock contundente fusináu con ritmos ska, hardcore y col folk tradicional asturianu al enxertar la gaita nos sos cantáres. Grupu permozu que ya ta faciéndose un pequeñu furacu na música comprometía asturiana, nel so myspace puedes sentir d'algunos de los sos cantáres http://www.myspace.com/gomeruasturies.

## Nome

La pallabra *gomeru* ("tirachinas" en castellán) foi'l nome escoyío pol grupu, especialmente influenciáu pola llucha obrera de los trabayaóres d'empreses como Izar o Duro Felguera, los cuales empleguen el *gomeru* pa defendese ante les fuercies del orden. Dende entós, la pallabra tien adquiríes unes connotaciones antirepresives y llibertaries perclares.

## Formación
La so formació actual ta compuesta por **Hugo** (voz), **Chupa** (guitarra solista), **Fula** (batería), **Carlos** (gaita y saxo), **Palicio** (bajo) y **Toño** (guitarra rítmica).

## Ex componentes
**Banzi** (baxu), **Pablo** (baxu), **Anael** (guitarra) y **Rubio** (batería).

## Discografía
****Grieska Na Cai*** - Autoproducíu, 2005
#*Tuerques y torniellos*
#*Dos sieglos de llucha*
#*La causa*
#*Oficialidá*

****Tributo a la Polla Records Dende Asturies***, 2006
#*La Futbolera*

****Bales De Rabia*** - Autoproducíu, 2008
#*Independencia*
#*Actúa Ya*
#*Griesca Na Cai*
#*Llucha Armada*
#*Lluna de llobos*
#*I.R.A.*
#*Ochobre'l 34*
#*Tierra Llibre*
#*Nun son les tos pintes*

## Referencies

## Enllaces esternos
*Myspace oficial
179 e.C.

## Fechos
*Entama'l so reináu Perseo de Macedonia.
*Conquista por Sempronio Graco de la ultima Celtiberia.
**Pautu de Tiberio Sempronio Graco coles ciudaes de los celtíberos.

## Nacencies
* -

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
180 e.C.

## Fechos
* Apolonio d'Alexandría ye nomáu bibliotecariu de la Biblioteca d'Alexandría.
* Fulvio Flaco, Consul de la Hispania Ulterior, ataca la *ulterior Celtiberiae ager*.

## Nacencies
Viriato: héroe lusitanu lluchador escontra los invasores romanos

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
181 e.C.

## Fechos
* Primera cita d'Apiano, de los Lusones (celtíberos).

## Nacencies
*Ptoloméu VI, rei d'Exiptu.

## Muertes
* -

## Referencies

## Enllaces esternos
183 e.C.

## Fechos
* -

## Nacencies
* -

## Muertes
* Suicidiu d'Aníbal Barca, xeneral cartaxinés.

## Referencies

## Enllaces esternos
186 e.C.

## Fechos

### Per llugar

#### República de Roma
* El senáu romanu torga por llei (*Senatus consultum de Bacchanalibus*) la celebración de bacanales, que namás puen reemplazase pol antroxu.

#### Anatolia
* Eumenes II de Pérgamu derrota a Prusias I de Bitinia.

#### China
* Celébrase'l primer enterramientu nel famosu llacimientu arqueolóxicu de Mawangdui, demientres la Dinastía Han de China.

## Nacencies
* Ptoloméu VI, rei d'Exiptu, quien reinó fasta'l 180 e.C. (muertu nel 145 e.C.)

## Muertes
*

## Referencies

## Enllaces esternos
187 e.C.

## Fechos
* Seleucu IV asciende al tronu del Imperiu Seléucida.

## Nacencies
* Antíocu III Megas del Imperio Seléucida.

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
192 e.C.

## Fechos
* Anexón d'Esparta pola Lliga Aquea.

## Nacencies
*  -

## Muertes
*  -

## Referencies

## Enllaces esternos
Universidá Internacional de Florida

La **Universidá Internacional de Florida** o **Florida International University** ye una universidá pública de los Estaos Xuníos d'América asitiada en Miami (Florida). Fundóla la colonia de Florida en 1965. Cuenta con 2.974 profesores, 30.000 estudiantes de primer ciclu y 9.000 de segundu distribuyíos en 26 facultaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Florida International University
Poliedru

Un **poliedru** ye, nel sen dau pola Xeometría clásica al términu, un cuerpu xeométricu que la so superficie ta compuesta d'una cantidá finita de polígonos planos que zarren un volume finitu y non nulu.

Los poliedros concíbense como cuerpos tridimensionales, pero hai semeyantes topolóxicos del conceutu en cualesquier dimensión. D'esta miente, el polígonu ye'l semeyante topolóxicu de dos dimensiones del poliedru; y el polícoru'l de cuatro dimensiones. Toes estes formes son conocíes como politopos; polo que podemos definir un poliedru como un **politopu tridimensional**.

## Elementos d'un poliedru
Nún **poliedru** cualesquier podemos distinguir los siguientes tres elementos notables principales:
*Les sos cares, que son les porciones de planu que llenden el cuerpu, en forma de polígonos.
*Les sos aristes, que son los segmentos nos que s'alcuentren dos cares.
*Los sos vértices, que son los puntos del poliedru nos que se xunten tres o más aristes.
Arriendes, tamién se pue falar de:
*Les sos diagonales, que son los segmentos que xunen vértices non consecutivos del poliedru (aquellos que nun tan xuníos ente sí per una arista).
Paralelepípedu

Un **paralelepípedu** ye un poliedru de seis cares, y nes que cada una d'elles ye un paralelogramu, que son paraleles ya iguales dos a dos.

## Menes de paralelepípedos
*Un **paralelepípedu** *oblícu* ye'l que nenguna de les sos aristes ye perpendicular a les cares.
*Un **paralelepípedu** *reutu* ye aquel que tien dalguna de les sos aristes perpendicular a un par de cares. Ye al empar un prisma, nel que les sos bases son paralelogramos.

## Casos particulares
*Un **paralelepípedu** nel que toles sos bases son rectángulos, y poro toles sos cares son perpendiculares ente sí, ye un ***[[ortoedru]]***. Ye una mena particular de paralelepípedu reutu.
*Un **paralepípedu** nel que toles sos bases son rombos ye un ***[[romboedru]]***.
*Un **paralepípedu** nel que toles sos bases son cuadraos ye un **[[hexaedru regular]]** o ***[[cubu]]***. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Prisma (xeometría)

:*Pa otres aceiciones de la pallabra ver* Prisma

En xeometría, un **prisma** ye un poliedru formáu por dos copies paraleles de dalguna base poligonal xuníes por cares que son rectángulos o paralelogramos. Cuando les cares que lu formen son rectangulares, tamos falando de un **prisma reutu**

El *prisma rectangular* o *[[cuboide]]*, y el *prisma octagonal* alcuéntrense ente les menes de prisma reutu, con una base rectangular y octagonal, respeutivamente.

El Volume d'un prisma ye'l productu del área d'una de les bases y la distancia ente elles ( o la llonxitú de los llaos de xunión, nel casu de prismas reutos).
***V = A<sub>b</sub> x h***

## Ver tamién
* Prisma (óptica)
* Cilindru
* Paralelepípedu
* Cubu

## Referencies

## Enllaces esternos
Hexaedru

Un **hexaedru** ye un cuerpu xeométricu denomáu poliedru de seis cares. Con esti númberu de cares tien de ser a la fuercia un poliedru convexu, y les sos cares tienen de ser polígonos de cinco llaos o menos. Si les seis cares del hexaedru son cuadraos congruentes, l'hexaedru denómase **[[Hexaedru regular]]** o **[[cubu]]**, siendo entós ún de los denomaos sólidos platónicos.
Arcu la vieya

L**'arcu la vieya** ye un fenómenu ópticu y meteorolóxicu que produz l'apaición d'un espectru de lluz continu nel cielu cuando los rayos del sol trespasen pequeñes partícules de mugor conteníes n'atmósfera terrestre. La forma ye la d'un arcu multicolor col roxo hacia la parte esterior y el viola hacia la interior. El arco iris duble, ye menos avezau a vese, y tien los colores invertíos, esto ye, el roxo hacia dientro y el viola hacia l'esterior.

Magar que l'arcu iris amuesa un espectru continu de colores (toos), suel aceutase como siete el númberu de colores que lu forma, bermeyu, naranxa, mariellu, verde, cian, azul y viola.

## Otros nomes
Otros nomes polos que se conoz esti fenómenu son:
* Arcu iris, arcu d'iris, arcu pintáu, arcu'l señor
* Cereza del cielu
* Meiruelu
* Tizón

## Los siete colores del arcu iris

Isaac Newton demostró ente 1670 y 1672 que la lluz blanca taba formada por bandes de colores que podíen separtase per duana d'un prisma. Nel so llibru Opticks de 1704, señaló nun círculu de colores (discu de Newton) que la lluz, lo mesmo que l'arcu iris, compónse de siete colores y fizo una analoxía colos siete díes de la selmana y les siete notes musicales. Estos 7 colores son los siguientes:

## Ver tamién

*Arcu iris llunar
*Arcu iris de borrina

## Referencies

## Enllaces esternos
Cubu

Un cubu, arriendes de ser un hexaedru, pue clasificase tamién como paralelepípedu, reutu y rectángulu, darréu que toles sos cares son de cuatro llaos y paraleles dos a dos, ya inclusive como un prisma de base cuadrangular y altor equivalente al llau de la base.

El hexaedru regular, cumple'l Teorema de poliedros d'Euler, darréu que tien seis cares, ocho vértices y doce aristes (8+6=12+2).

### [[Volume]], [[área]] y desenrollu
Dau un **hexaedru regular** d'arista ***a***, podemos calcular el so Volume ***V*** per aciu de la siguiente fórmula: V = a^3 

Y l'área total de les sos cares ***A*** (que ye 6 vegaes l'área d'una d'elles, ***A<sub>c</sub>***), per duana de la fórmula:  A=6 \cdot A_c=6 \cdot a^2 

## Ver tamién
*Hexaedru
*Poliedru

## Referencies

## Enllaces esternos
C

La **C** ye la tercera lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la segunda de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **ce** y el so plural ye les **ces**.

Ye una consonante fricativa interdental sorda.

Provién de la lletra gimel del alfabetu feniciu, que los griegos convirtieron na gama cuando adautaron l'alfabetu feniciu y crearon l'alfabetu griegu. Nestos alfabetos, el caráuter representaba al soníu de la oclusiva velar sonora /g/, pero los etruscos, al adautar l'alfabetu griegu nel alfabetu etruscu, asignáron-y el valor de la oclusiva velar sorda, pesie a que n'etruscu nun s'estremaba la sorda de la sonora; como los llatinos crearon el so alfabetu con base nel alfabetu etruscu, el soníu asignáu a la lletra C foi'l de /k/, y non el de /g/ orixinal.

## Referencies

## Enllaces esternos
D

La **D** ye la cuarta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la tercera de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **de** y el so plural ye: les *des*.

Ye una consonante dental sonora.

## Referencies

## Enllaces esternos
E

La **E** ye la quinta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la segunda de les sos vocales. El so nome ye femenín: la **e** y el so plural ye: les *es*.

Ye una vocal palatal d'abertura media.

## Referencies

## Enllaces esternos
{{
A

L**'a** ye la primer lletra del alfabetu asturianu, del orde llatín internacional y ye la primer vocal. El so nome ye femenín: l**'a** y el so plural ye **as**. Ye la vocal de máxima abertura.

## Evolución

## Referencies

## Enllaces esternos
B

La lletra **B**, ye la segunda lletra del abecedariu, del orde llatín internacional y ye la primera consonante.
El so nome ye femenín: la **be**, el so plural ye: les *bes*.
Ye una consonante oclusiva o fricativa billabial sonora.
## Evolución

## Referencies

## Enllaces esternos
F

La **F** ye la sesta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la cuarta de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **efe** y el so plural ye: les *efes*.

Ye una consonante llabio-dental, fricativa y sorda.

## Fonética
La trescripción gráfica del soníu nel Alfabetu Fonéticu Internacional, **AFI**, ye [f].

## Referencies

## Enllaces esternos
G

La **G** ye la sétima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quinta de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **gue** y el so plural ye: les *gues*.

Ye una consonante fricativa velar sonora.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ḥ

N'asturianu, la **Ḥ**, *hache aspirada* o *hache sopuntiada*; ye una consonante fricativa glotal sorda, y que se representa por un signu de puntuación embaxo de la lletra H, esto ye: **Ḥ** o **ḥ**, y que suena como *h* n'otres llingües. Úsase pa pallabres como **[[ḥou]]**, **[[ḥenu]]**, o **[[ḥoquei]]**.

## Referencies

## Enllaces esternos
I

La **I** ye la novena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la tercera de les sos vocales. El so nome ye femenín: la **i** y el so plural ye: les *is*.

Ye una vocal palatal d'abertura mínima. 

## Referencies

## Enllaces esternos
K

La **K** ye una lletra ayena al alfabetu asturianu. El so nome ye femenín: la **ka** (pl. *kas*).

Ye una consonante oclusiva velar sorda.

La "**K**" namái se usa pa pallabres estranxeres, y tuvo usu na Península na Dómina visigoda. Según encamienta l'ALLA pallabres como *kilogramu*, *Irak*, *vikingu* deben escribise quilogramu, Iraq, viquingu magar qu'estranxerismos como "kárate", "kelvin", "kan", "kuwait" o "káiser" caltienen la grafía "k"

## Referencies

## Enllaces esternos
M

La **M** ye la oncena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la octava de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **eme** (pl. *emes*).

Ye una consonante nasal y billabial.

## Referencies

## Enllaces esternos
N

La **N** ye la docena lletra del abecedariu asturianu y la novena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **ene** (pl. *enes*).

Ye una consonante nasal y alveolar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ñ

La **Ñ** ye la trecena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la décima de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **eñe** (pl. *eñes*).

Ye una consonante nasal y palatal (AFI: //). Nun tien equivalente nel alfabetu llatín.

## Referencies

## Enllaces esternos
O

La **O** ye la catorcena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la cuarta de les sos vocales. El so nome ye femenín: la **o** (pl. *os*).

Ye una vocal velar d'abertura media.

## Referencies

## Enllaces esternos
P

La **P** ye la quincena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la oncena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **pe** (pl. *pes*).

Ye una consonante oclusiva, billabial, sorda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Q

## Usu fonéticu
Ye un fonema velar oclusivu sordu de soníu asemeyáu al de la k delantre de les vocales **[[e]]**, o **[[i]]**, interponiendo una **[[u]]** "muda" (**que**, **qui**).

## Referencies

## Enllaces esternos
L

La **L** ye la décima lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la séptima de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **ele** (pl. *eles*).

Ye una consonante líquida llateral y alveolar.

## Ll
El dígrafu **Ll**, n'asturianu, aymara, catalán, gallegu, castellanu, quechua y euskera, representa tradicionalmente un fonema llateral palatal (AFI (IPA) /ʎ/); el so nome ye femenín: la **elle**, (pl. *elles*).

Un dígrafu ye un grupu de dos lletres que representen un solu soníu. Dalgunos d'estos dígrafos correspuenden a un soníu que nun ta representáu por una sola lletra nel idioma correspondiente.

## [[Ḷḷ]] ó [[Che vaqueira]]

Ye un dígrafu representáu como **Ḷḷ** o **ḷḷ**; Consonante alvéolo-palatal, africada, apical y sorda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dígrafu

Un **dígrafu** ye un grupu de dos lletres que representen un mesmu soníu. Dalgunos d'estos dígrafos correspuenden a un soníu que nun ta representáu por una sola lletra nel idioma correspondiente.

N'asturianu los dígrafos que correspuenden a soníos non representaos por una lletra individual son:
:*«**ch**» pal fonema /t͡ʃ/;
:*«**ll**» pal fonema /ʎ/;
:*«**qu**» y «**gu**», entrambos delantre de «e» y de «i», pa los fonemes /k/ y /ɣ/ respeutivamente;
:*«**rr**», que solo apaez ente vocales, pal fonema /r/.

Los soníos d'estos tres postreros dígrafos tamién se representen por lletres simples, respeutivamente «**c**» (y nunos pocos de casos «**k**»), «**g**» y «**r**».

Hai qu'añader tamién trés dígrafos d'usu dialeutal, que son:
:*«**ḷḷ**» pa la realización [ʈʂ] (y otres) del fonema /ʎ/;
:*«**ts**» pa la realización [t͡s] del fonema /t͡ʃ/;
:*«**yy**» pa la realización [kɟ] del fonema /ʝ/.

El soníu de la lletra «**[[ñ]]**» represéntase n'otros idiomes como un dígrafu («**nh**» en portugués y n'occitanu, «**ny**» en catalán y n'húngaru, o «**gn**» en francés y n'italianu).

La llingua con mayor númberu de dígrafos n'España ye'l catalán con más de diez (el númberu esautu depende del dialeutu del catalán usáu).

## Referencies

## Enllaces esternos
Agustín Argüelles Cuesta

**Agustín Argüelles Cuesta**  foi un cantante de tonada asturianu.

## Biografía
Recibió formación como cantante de parte del xastre Silvino Antuña, dientro de la llamada *Academia de Canción Asturiana* promovida pola Diputación. Acompañó a Diamantina Rodríguez na grabación d'unu de los discos más importantes de la música asturiana, el LP *El cancionaro de Torner en la voz de Diamantina Rodríguez*. Nel añu 1967 formó parte de l'agrupación *Así Canta Asturias*, compuesta, ente otros, por *[[Tarín de Sotrondio]]*, *[[El Tordín de Frieres]]*, Manolo Ponteo, Ataúlfo Lada Camblor, Diamantina,... Igualmente participó na revista *Horizontes* xunto a Diagmina Noval, Alfredo Canga, *[[El Che de Cebaños]], [[Josefina Argüelles]] y el [[Dúu San Juanín]].

Nel añu [[1972]] proclámase Campeón d'Asturies de Profesionales. Igualmente algama premios ente los años [[1965]] y [[1970]] nos concursos de [[L'Entregu]], [[Candás]], [[Ciañu]], [[Xixón]], [[Mieres]], [[Llanes]], [[Sama (Llangréu)|Sama]] y [[Villaviciosa|La Villa]]. Tamién formó parte como xuráu d'una buena riestra de concursos de tonada. Foi premiáu col *Urogallo* de la canción asturiana dau pol *Centru Asturianu de Madrid*, y recibió la medaya d'oru del de [[Barcelona]].

Grabó discos acompañáu por [[El Gaiteru de Veriña]]. Ente los cantares grabaos por Agustín Argüelles y qu'algamaron mayor sonadía, atopamos *Baxaben cuatro alleranos*, *Les Cuatro Poles*, *Non puedo subir al puertu*, *La Pipiona*, *Arrimadín a aquel roble*, *Nun garapiellu*, *Esta noche atapeciendo'', ...

La so voz conoció los escenarios de 18 países, llegando a actuar delantre del presidente d'Arxentina, Raúl Alfonsín.

## Referencies

## Enllaces esternos
R

La **R** ye la diecisietena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la trecena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **erre** (pl. *erres*).

Ye una consonante con soníu líquidu, vibrante y múltiple.

## Usu fonéticu de "R" y "RR"
Nel asturianu, la **R** tien dos pronunciaciones: una producía por una vibración cenciella de la punta de la llingua na zona alveolar (fonema /r/), que se correspuende cola *r* simple intervocálica o darrera de consonante; y otra igual a la *r* simple pero con vibración llingual múltiple (fonema /rr/), que se correspuende cola *r* duble (*[[rr]]*) o la *r* simple anicial (rata) o darrera de /n/, /l/ y /s/ (enredu, alredor, Israel).

## Referencies

## Enllaces esternos
S

La **S** ye la decimoctava lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la catorcena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **ese** (pl. *eses*).

Ye una consonante fricativa xiblante.

## Historia
Correspuéndese cola lletra del alfabetu llatín o romanu, que remanez de la lletra fenicia *sin*, significando dablemente "diente". El signu proto-sinaíticu tenía aldéu redondeáu. Nes lletres primitives del llatín alcuéntrase la forma clásica, fecha con tres trazes.

Nes lletres gótiques apaez la S capital, en posición final, a caberos del sieglu XII. La escritura humanística caltién la "s llarga" a caberos del sieglu XVIII.

## Referencies

## Enllaces esternos
T

La **T** ye la decimonovena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quincena de les sos consontantes. El so nome ye femenín: la **te** (pl. *tes*).

Ye una consonante oclusiva dental sorda.

## Evolución

Los hebreos, nes sos inscripciones y monumentos epigráficos primitivos, representen por **X** el signu *Thau,* equivalente a la **T** de griegos y llatinos.

La **T** ye d'articulación fuerte, sorda, momentánea ó esplosiva, que correspuende a la feble o sonora **d,** que pue ser al empar llingual y dental. Esto desplica la recíproca sustitución ente elles en dalgunes llingües. En dalgunos manuscritos afáyase a vegaes *set* por *sed*, *quot* por *quod*, *haut* por *haud*, *adque* por *atque*. El *tu* del llatín tien por equivalente el *d* del alemán, mientres que *Gott* y *Tag* d'esta cabera llingua formaren *god* y *day* del inglés. 

Los alemanes escribieren el so propiu nome nacional socesivamente **Teutsh** y **Deutsch**.

## Referencies

## Enllaces esternos
U

La **U** ye la ventena lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la quinta de les sos vocales. El so nome ye femenín: la **u** (pl. *us*).

Ye una vocal velar d'abertura mínima.

## Referencies

## Enllaces esternos
W

La **W** ye una lletra ayena al alfabetu asturianu (al empar que la "K" y la "J"). El so nome ye femenín: la **uve doble** (pl. *uves dobles*).

Ye una lletra non tradicional nel idioma asturianu, magar que'l so usu tea almitíu pa representar estranxerismos o préstamos d'otres llingües. 

## Usu fonéticu
Pronúnciase como una U. Xeneralmente, caltiénse la pronunciación de la **W** del idioma d'orixe, magar qu'esto a vegaes nun ye asina.
Esto fai que pueda pronunciase, segun la llingua de la que venga (inglés, holandés..) como, [w] o [b].

## Referencies

## Enllaces esternos
Y

La **Y** ye la vixesimotercera lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la dieciochena consonante. El so nome ye femenín: la **ye** o **i griega** (pl. les *yes* o *i griegues*). Fonemes /y/, /i/

La **Y** fai les veces de consonante y de vocal. 

*Como **consonante** el so valor fonéticu suel ser el correspondiente a un fonema d'articulación palatal sonoru, xeneralmente fricativu siendo según los casos d'articulación más o menos abierta, llegando a tener n'asturianu una sonoridá asemeyada a la **j** inglesa y francesa. ("Yelsu", "Yarga")

*Como **vocal**, el so valor fonéticu ye'l mesmu que'l de la **i**. Exemplu: "Ayeri **y** güei."
*Cuando se fai usu de la **-y** como pronome personal átonu de tercera persona del singular en función de complementu indireutu, el so valor fonéticu pue ser tanto /i/, como /y/. Exemplu: "**Dixéron-y**" pronúnciase tanto /i/, como /y/

## Ver tamién
*Y, una llocalidá francesa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Z

La **Z** ye la vixesimocuarta lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la decinuevena consonante. El so nome ye femenín: la **zeda** o **zeta** (pl. les *zedes* ó *zetes*). Fonema /θ/

## Historia
La lletra **Z** remanez direutamente del alfabetu llatín o romanu, que lu toma del griegu pa trescribir la lletra dzeta ζ, que remanez del *zai* feniciu, col significáu d**'arma** n'araméu. La lletra z esistía antiguamente en llatín, pero na dómina del censor Apiu Claudiu, c. 312 e.C., desaniciose; tornó a introducise na metada del sieglu I e.C., pa poder representar el soníu "s sonoru" proveniente del llinguax griegu. Entós allugóse no cabero del alfabetu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lletra

Una **lletra** ye cada signu gráficu d'un sistema d'escritura. Los signos de varies escritures, como dalgunes enforma antigües, son denomaos silabogrames (si describen una sílaba) o logogrames (si reflexen una pallabra u oración, como dalgunos xeroglíficos).
Llista d'asteroides/90001–90100

*... | [[Llista d'asteroides/89901–90000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/90101–90200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
X

La **X** ye la vixesimosegunda lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la diecisetena consonante. El so nome ye femenín: la **xe** (pl. les *xes*).

Pronúnciase como'l soníu "sh" del inglés o "ch" del francés (AFI: ʃ). 
L'orixe esautu del signu **X** desconozse. 

## Referencies

## Enllaces esternos
V

La **V** ye la vixesimoprimer lletra del abecedariu y del alfabetu asturianu y la selcena de les sos consonantes. El so nome ye femenín: la **uve** (pl. *uves*).

La historia de la V ta lligada cola de la B. Como definición de la lletra pue decise que ye: una **u** (que fai l'oficiu de) **ve**

A efeutos d'esta grafía, importa considerar que'l llatín cuntaba col **fonema consonánticu** /b/ (oclusivu sonoru billabial) y col **fonema vocálicu** /u/; el primeru, grafiábase con **B** y el segundu con **V**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Provincia de Las Palmas

**Las Palmas** o **Les Palmes** ye una provincia española de la Comunidá Autónoma de Canaries, formada poles islles de Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote, asina como por una riestra de seis islles menores (Alegranza, La Graciosa, Montaña Clara, Islla de Lobos, Roque del Este y Roque del Oeste). Cunta con 1.024.186 habitantes (2006), siendo la duodecima provincia española en númberu d'habitantes y la primera de les islles Canaries.

La capital de la provincia ye la ciudá de Las Palmas de Gran Canaria, na islla de Gran Canaria.

## Referencies
Llista de conceyos d'Alacant

**Llista de conceyos de la [[provincia d'Alacant]]** (España) según datos del padrón INE del 1 de xineru de 2006. Les denominaciones oficiales apaecen en negrina.



## Referencies

## Enllaces esternos
Llírica

La **llírica** o **xéneru llíricu**, ye un xéneru lliterariu u l'autor amuesa'l so mundu interior y ufierta una interpretación emotiva de la realidá. Abonden los recursos espresivos y los temes más trataos suelen ser la muerte, l'amor, la soledá, la guapura, la señaldá...

Les más de les veces, los testos poéticos escríbense en versu, lo que nun quita pa que tamién hebia prosa poética. Un exemplu de xéneru llíricu ye:

EL REGURU
Binca blincando
pente les yerbes,
esnidia qu'esnidia
pente les peñes.
Baxa un filu
d'agua claro
pel regueru.
Que xuega y cancia
contando cuentos,
que cancia y suaña
en tolos tiempos.
Baxa un filu
d'agua claro
pel reguru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Provincia de Huelva

La **provincia de Huelva** ye una de les ocho provincies qu'ensamen la comunidá autónoma d'Andalucía, España.
Allugada nel oeste de tala comunidá, llenda al norte cola provincia de Badayoz, al este coles provincies de Sevilla y Cádiz, al sur col Océanu Atlánticu y al oeste con Portugal. Pese a la so vecindá cola provincia de Cádiz ye la única provincia española que nun tien comunicación direuta cola provincia na qu'enconta, y p'aportar a la mesma hai de pasar per Sevilla. La capital de la provincia ye la ciudá de Huelva.

La provincia tien una estensión de 10.148 km², con una población de .

## Demografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Cádiz

**Llista de los 44 conceyos de la [[provincia de Cádiz]]**:

## Ver tamién
* Llista de conceyos d'Andalucía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Diputación de Cádiz
* Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía
Llista de conceyos de Córdoba (Andalucía)

**Llista de los 75 conceyos de la [[provincia de Córdoba]], n'[[Andalucía]], [[España]]:**

## Fonte
* Institutu Nacional d'Estadística Español

## Ver tamién
* Llista de conceyos d'Andalucía

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Granada

Llista de los 168 conceyos de la provincia de Granada.

## Fonte
* Institutu Nacional d'Estadística Español

## Ver tamién
* Provincia de Granada
* Rexón de Granada

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Guadalajara

**Llista de los 288 conceyos de la [[provincia de Guadalaxara]]**, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha (España).





## Ver tamién
* Conceyos d'España

## Referencies

## Enllaces esternos
* Diputación de Guadalaxara - Índice de conceyos de la provincia de Guadalaxara
Murzo

**Murzo** ye una comuña ya población de Francia, na rexón de Córcega, departamentu de Córcega del Sur.

La so población ye de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/94001–94100

*... | [[Llista d'asteroides/93901–94000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/94101–94200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Murcia

**Conceyos de la [[Provincia de Murcia|Rexón de Murcia]]**:

* Abanilla
* Abarán
* Águilas
* Albudeite
* Alcantarilla
* Los Alcázares
* Aledo
* Alguazas
* Alhama de Murcia
* Archena
* Beniel
* Blanca
* Bullas
* Calasparra
* Campos del Río
* Caravaca de la Cruz
* Cartagena
* Cehegín
* Ceutí
* Cieza
* Fortuna
* Fuente Álamo de Murcia
* Jumilla
* Librilla
* Lorca
* Lorquí
* Mazarrón
* Molina de Segura
* Moratalla
* Mula
* Murcia
* Ojós
* Pliego
* Puerto Lumbreras
* Ricote
* San Javier
* San Pedro del Pinatar
* Santomera
* Torre Pacheco
* Torres de Cotillas
* Totana
* Ulea
* La Unión
* Villanueva del Río Segura
* Yecla

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Teruel

**Conceyos de la [[provincia de Teruel]]**:

## Ver tamién
* Conceyos d'Aragón
* Provincia de Teruel

## Referencies