Socialismu del sieglu XXI

El **socialismu del sieglu XXI** ye un conceutu qu'apaez na escena mundial en 1996, al traviés de Heinz Dieterich Steffan. El términu adquirió espardimientu mundial desque foi mentáu nun discursu pol ex-presidente de Venezuela, Hugo Chávez, el 30 de xineru de 2005, dende'l V Foru Social Mundial. Los países que defenden estes idees son Cuba, Venezuela, Nicaragua y Bolivia.

El modelu d'Estáu socialista del socialismu del sieglu XXI ye un socialismu revolucionario que debe direutamente de la filosofía y la economía marxista, y que se sofita en cuatro eje: el desarrollismu democráticu rexonal, la economía d'equivalencies, la democracia participativa y protagonista y les organizaciones de base. Dieterich, na so obra *Socialismu del Sieglu XXI* fundir na visión de Karl Marx sobre la dinámica social y la llucha de clases. Dieterich revisa la teoría marxista con ánimu d'actualizala al mundu de güei, incorporando les meyores de la conocencia, les esperiencies de los intentos socialistes, develando les sos llimitaciones, apurriendo propuestes concretes tantu na economía política como na participación democrática de la ciudadanía pa construyir una sociedá llibre d'esplotación. Resumiendo, el socialismu del sieglu XXI supón que ye necesariu un reforzamientu radical del poder estatal democráticamente controláu pola sociedá p'avanzar el desenvolvimientu.

Nel marcu de la Revolución Bolivariana, Chávez señaló que pa llegar a esti socialismu va haber una etapa de transición que denomina como *Democracia Revolucionaria*. Hugo Chávez espresó *“Asumimos el compromisu de dirixir la Revolución Bolivariana escontra'l socialismu y contribuyir a la sienda del socialismu, un socialismu del sieglu XXI que se basa na solidaridá, na fraternidá, nel amor, na llibertá y na igualdá”* nun discursu a mediaos de 2006. Amás, esti socialismu nun ta predefinido. Más bien, dixo Chávez *“tenemos de tresformar la manera de capital y avanzar escontra un nuevu socialismu que se debe construyir acaldía”*.

Nuna emisión de *[[Aló Presidente]]* en 2003, Hugo Chávez tamién presentó la propuesta de Giulio Santosuosso pal Socialismu del Sieglu XXI, Socialismu nun paradigma lliberal, nel cual l'autor cunta que nel mundu ta en cursu una estensa realineación ideolóxica, consecuencia del cambéu de paradigma en cursu na economía; el vieyu modelu morrió, pero inda nun apaecieron los nuevos criterios que van dexar la realineación conceptual.

Pa contribuyir a la busca de dichos criterios, propón relleer la hestoria de la economía política, porque na so opinión dalgunos d'ellos nun llogren faese manifiestos por tracamundios conceptuales nesa disciplina: la primera, asocedida a lo llargo de los doscientos últimos años, identificó al capitalismu col lliberalismu; la segunda, asocedida nesti sieglu, identificó al socialismu col estatismu.
La so tesis ye que'l camín más expedito p'algamar la sociedá más xusta a la que toos naguamos por, consiguir con una alianza ente'l socialismu y el lliberalismu, una vegada que'l socialismu dexara a un llau al estatismu y el lliberalismu dexara a un llau al capitalismu.

## Estructura ideolóxica

Dieterich nun establez un modelu únicu y absolutu pa llograr una sociedá democrática, participativa, socialista y ensin clases sociales. Más bien establez una metodoloxía pa ellaborar lo que denomina **El Nuevu Proyeutu Históricu** que los sos pilastres estratéxiques son el **Bloque Rexonal de Poder (BRP)** que sería la integración económica y política de los Estaos Progresistes de la rexón y el **Bloque Rexonal de Poder Popular (BRPP)** que correspondería a la coordinación continental de los movimientos sociales que sofiten a la implementación del Socialismu del sieglu XXI. A eso, sumir la collaboración igualitario y solidario ente los Estaos y los movimientos sociales, esto ye, ente'l BRP y el BRPP. L'autoxestión y la idea de Comunidaes Creatives y Sostenibilidá, ideariu d'Ezio Manzini y la **Rede Mundial pal Diseñu Sostenible** son igualmente práutiques tanxibles d'esti nuevu modelu.

### Economía d'equivalencies

Dieterich nel *Socialismu del Sieglu XXI* propón un modelu económicu que nun tea basáu nel preciu de mercáu, fundamentu de la economía de mercáu y del capitalismu, a los que considera fontes de les asimetríes sociales y de la sobre esplotación de recursos naturales.

Propón lo que denomina una economía de valores fundáu nel valor del trabayu qu'implica un productu o serviciu y non nes lleis de la ufierta y la demanda. Esti **valor del trabayu** midiríase cenciellamente pol tiempu de trabayu que precisa un determináu productu o serviciu; amás de los valores amestaos a dichu trabayu, esto ye, el tiempu de trabayu que s'usó pa producir les ferramientes o servicios que s'empleguen nel trabayu mesmu, lo cual de la mesma lleva a un ciclu complexu de tiempos de trabayu sumaos recíprocamente. Pa solucionar el problema práuticu qu'implica la teoría de la **Economía de valores** Dieterich suxer usar la Rosa de Peters.

Pa Dieterich, el modelu de mercáu punxo la so atención principalmente nos algames de la ganancia y la propiedá, desvirtuando dafechu'l sentíu de la economía. Nesti sentíu, el modelu respuende a lo que denomina "crematística", una perversión de la economía onde l'acentu ta puestu na ganancia. Según él, la economía política nun tien d'operar como la forma en qu'unos pocos se faen ricos, sinón con un criteriu de productividá.

Nesti sentíu, el preciu, como principiu operativu y cibernéticu de la economía, determina ónde invertir, por cuanto trabayar, cuanto y qué mercar, cuánto y cuándo aforrar y ye, poro, la hebra ordenadora del sistema.

Por que el mercáu funcione eficientemente, tendría d'esistir el suficiente poder adquisitivu pa mercar, una formación llibre del preciu, un mercáu que nun sía monopólico y un Estáu de derechu eficiente y non corruptu.

Ante la eficiencia ordenadora del sistema de llibre mercáu, la planificación d'un modelu socialista resulta insuficiente y deformadora de la interconexón nun mundu globalizáu. Asina, los incesantes intentos históricos pa remediar les inxusticies de la economía de mercáu fracasaron sistemáticamente. Les correiciones del sistema al traviés de la educación, la redistribución estatal, la espropiación y la democracia obrera, nun resolvieron satisfactoriamente la eficiencia cibernética que'l modelu de llibre mercáu impon nes redes globales.

El modelu del socialismu del sieglu XXI tendría de tar basáu nuna ecuación onde'l valor (preciu) del productu, venceyárase la equivalencia sobre los tiempos de producción y a la democracia participativa. D'esta manera, la redistribución y los cambeos a nivel d'educación tendríen de recoyer los intereses reales de les persones que estructuran y definen los sistemes políticu-económicos. Pa Dieterich, el socialismu del sieglu XXI ye l'ampliación y profundización de la democracia participativa, onde les dimensiones de lo cotidiano, lo estético y lo racional-críticu tienen de tar incorporaes al cambéu social.

### Constante reformulación
Heinz Dieterich Steffan, a la fin de la so obra, llapada a un alderique abierto y constructivo p'ameyorar el proyeutu del **Socialismu del Sieglu XXI**, lo cual indica que dicha ideoloxía sigue reformulándose.

Dieterich plantega que "la estatización de los medios de producción nun resuelve'l problema de la economía socialista del Sieglu XXI. El problema económicu de la nueva civilización ye informáticu, la sustitución del preciu pol valor oxetivu del trabayu".

### Representatividá Democrática: Tricameralidad y Democracia Direuta
Los proponentes de la tricameralidad argumenten que la representación de la comunidá en cada nivel (municipal, autonómicu o estatal, nacional o federal, etc.) ye un problema complexu y que tien tres fuentes (la ideolóxica, la sindical y la territorial). Pa resolvelo se postura la esistencia de trés cámares en cada unu de los niveles citaos (municipal, autonómicu o estatal y nacional o federal/confederal).

La Constitución Bolivariana de 1826 ye un exemplu de Constitución Tricameral. La centralización y concentración del Poder Llexislativu yera consecuencia inevitable de la cooptación y tamién del arbitraxe que s'esperaba de la so composición tricameral. La tricameralidad –según Simón Bolívar– tenía de resolver los conflictos amenaos ente les Cámares “por falta d'un xuez árbitru, como asocede onde nun hai más que dos Cámares” y nenguna llei quedaría ensin efeutu, o, a lo menos, sería “vista una, dos y tres veces, antes de sufrir la negativa.

Nel socialismu del sieglu XXI redefínese'l conceutu Soberanía nos sos dos aguaes:
# **[[Soberanía política]]:** frutu de los representantes escoyíos polos ciudadanos nos órganos habilitaos pa ello: parllamentos y partíos políticos.
# **[[Soberanía social]]:** representada por dos ámbitos distintos del ideolóxicu (que taría representáu pol puntu 1) el socioeconómico (sindicatos y el conseyu económicu social y/o patronal) y el territorial ciudadanu (Senáu).

Frente a les grandes innovaciones propónse una constante reformulación de pequeños cambeos qu'a medianu o llargu plazu producen una meyora continua del sistema. Pa esti rol cobren especial relevancia tolos actores:
# **Actores de la [[democracia representativa]]:** representantes de la soberanía política (partíos políticos) + representantes de la soberanía social (senáu + cámara socioeconómica).
# **Actores de la [[democracia direuta]]:** la reformulación ideolóxica parte d'un procesu de meyora continua que parte de la base ciudadana, d'alta implicación y de la so continua interacción colos axentes de la democracia representativa.

### Oxetivu: Una Democracia calidable Total

La Democracia calidable Total constitúi una metodoloxía de meyora continua del sistema democráticu. Esta metodoloxía ye aplicada dende un puntu de vista de Democracia representativa más la Democracia participativa.

Los sos principios:
# **Orientación al Ciudadanu**: el ciudadanu ye productor de Democracia. Constitúi mediu y fin. La cadena detiénse cuando un ciudadanu (?)
# **Identificación d'Axentes**: Comunidá ideolóxica o política, comunidá territorial, comunidad socio-económica. Preséu: Parllamentu Tricameral (Senáu/Parllamentu/Cámara Sociu-Económica).
# **Principiu d'[[Autonomía (filosofía y psicoloxía)|Autodeterminación]]**: toos participen na comunicación/determinación de metes.

La Democracia calidable Total, oxetivu del Socialismu del Sieglu XXI, tien como metodoloxía activa'l **[[Kauzolan]]**. El Kauzolan combina la filosofía o metodoloxía xaponesa del Kaizen, aplicada orixinalmente nel sistema granible industrial, coles perantigues esperiencies participatives como'l auzolan vascu, l'andecha gallega, el coor irlandés o les práutiques comunales andines denominaes minka. Dos son por tanto les bases de la metodoloxía d'una Democracia calidable Total: Kaizen + Auzolan, a saber:

#### [[Kaizen]]
La puesta en práutica de la metodoloxía Kaizen tendría como efeutu:

# Flexibilidá y Adautación el ciudadanu nun contestu sociu-políticu globalizáu: Shojinka.
# Fomentu de la Participación y de les idees innovadores: Soifuku.
# Autocontrol o Vetu de la ciudadanía ante los defectos políticu-gubernamentales : Jidoka.

#### [[Auzolan]]
Ye una forma perantigua de trabayu de mancomún vecinal. Ye'l conceyu o la simple xunta de vecinos onde se determina cuándo y por quién hai d'efectuase la prestación. La institucionalización del auzolan ver cristalizada nes cofraderíes alministradores de montes y tierres comunales.

## Partíos Políticos

## Socialismu del sieglu XXI en Llatinoamérica

### Venezuela

Mientres el gobiernu de Hugo Chávez, presidente de la República Bolivariana de Venezuela dende 1999 hasta'l 2013, plantegaba que'l so proyeutu políticu la Revolución bolivariana taba basáu na tercer vía y el bolivarianismu hasta que Chávez decidió qu'avanzara escontra'l socialismu del sieglu XXI ensin dexar el bolivarianismu. El presidente Chávez dixo que'l tipu de socialismu que se desenvuelve en Venezuela tamién s'inspira nel cristianismu, inclusive llamó a Xesús de Nazaré como «socialista», Chávez tamién afirmó compartir idees trosquistes como la revolución permanente ya idees gramscianas. Nel añu 2007 Hugo Chávez plantegó una reforma a la Constitución venezolana pa modificar 69 artículos onde se proponía la formación d'un Estáu socialista, cambeos económicos, estructurales, institucionales, políticos, ente otros, pero dicha propuesta foi refuga democráticamente nel referendu constitucional de 2007.

Chávez afirmaba que'l socialismu del sieglu XXI acepta la propiedá privada (a diferencia de la postura marxista-leninista), pero refuga la propiedá privada cuando «dexenera na acumuladura egoísta». Nel programa de Gobiernu d'Hugo Chávez pal periodu 2013-2019 conocíu como «Plan de la Patria» se promueve distintos tipos de propiedá, incluyida la privada, pero dizse que la nueva economía socialista tien de construyise «sobre la base d'un ampliu sustentu públicu, social y coleutivu de la propiedá sobre los medios de producción» y xenerar «rellaciones de producción ya intercambiu complementaries y solidaries». Chávez tamién afirmaba que'l socialismu del sieglu XXI tien de nutrise de les corrientes más auténtiques del cristianismu, dientro d'una democracia participativa y protagonista que tien de conxugar igualdá con llibertá. Tamién dientro del chavismu se promueve la creación de comuñes socialistes col so sistema económicu comunal, el sofitu al control obreru per mediu de l'autoxestión obrera y la coxestión, la intervención del Estáu na economía, el desenvolvimientu de programes sociales conocíos como misiones bolivarianas y la espropiación d'empreses.

L'actual presidente venezolanu, Nicolás Maduro, tamién se comprometió en siguir el proyeutu del socialismu del sieglu XXI en Venezuela tres el fallecimientu d'Hugo Chávez en marzu de 2013.

### Ecuador

L'ex presidente ecuatorianu Rafael Correa asegura que'l desenvolvimientu del socialismu del sieglu XXI nel so país tien carauterístiques mesmes y «que difier totalmente de dir una estatización de los medios de producción y del socialismu tradicional», pero da-y al Estáu un rol protagonista pa impulsar la economía. Correa afirma tamién, que «el capital (ten de tar) al serviciu del ser humanu y non al aviesu» y débese impulsar la democratización de los medios de producción. El presidente Correa tamién sofita la participación de los trabayadores na xestión de les empreses, acepta la propiedá privada pero diz que ten de ser democratizada y afirma que'l socialismu del sieglu XXI tampoco niega'l mercáu pero que «hai que gobernalo, por que nun nos gobierne a nós».

### Bolivia

Evo Morales, presidente del Estáu Plurinacional de Bolivia y máximu dirixente del Movimientu al Socialismu boliviano declaróse tamién a favor de construyir el socialismu del sieglu XXI al traviés d'una revolución cultural anticolonial y de la creación d'una sociedá plurinacional na que coesista la democracia representativa con formes comunales ya indíxenes de democracia. El Gobiernu de Evo Morales tamién se caracterizó pola nacionalización d'hidrocarburos, aceptación de la propiedá privada y implementación de programes sociales. Evo Morales asegura tamién que'l so modelu socioeconómico «ta basáu na solidaridá, la reciprocidá, la comunidá y el consensu, porque la democracia ye pa nós un consensu».

N'ochobre de 2013, aprobóse una llei que dexa a los trabayadores tomar empreses privaes quebraes o liquidaes y convertiles n'empreses sociales, constituyéndose asina en empreses recuperaes.

## Socialismu del sieglu XXI n'Europa

El socialismu del sieglu XXI foi especialmente acoyíu n'España per parte del Partíu Comunista d'España y Izquierda Xunida (España), n'Alemaña de mano del Die Linke, de distintos movimientos universitarios y d'ex altos cargos de la República Democrática Alemana como Egon Krenz, y en Rusia pol partíu Rusia Xusta. Tamién en Rusia, el Partíu Comunista de la Federación Rusa manifestó como la so meta estratéxica» la construcción d'un anováu socialismu en Rusia, el socialismu del sieglu XXI», convirtiéndose asina nuna de les sos ideoloxíes oficiales, xunto al Marxismu-Leninismu y el internacionalismu
 
N'España destaquen dellos coleutivos socialistes: Sortu, organización independentista vasca y d'esquierda abertzale, qu'adoptó'l socialismu del sieglu XXI na so llinia política, y que tien como personalidá más conocida a Arnaldo Otegi, de bultable ideoloxía marxista, ex miembru de la Mesa Nacional de Herri Batasuna. Pela so parte, el Partíu Carlista con una difusa ideoloxía socialista-monárquica autoxestionaria y de nueva esquierda. Con una base sociolóxica mediana nel País Vascu, en 1998 foi unu de los partíos y asociaciones firmantes del Pactu d'Estella, y en 2005 pronunciar en contra de la Constitución Europea. Venezuela foi destín de munchos militantes d'esta formación mientres la represión franquista. L'ex-presidente del Partíu Carlista, Carlos Hugo de Borbón Parma, en 2004 publicó'l llibru "Delles Reflexones sobre'l Socialismu del Sieglu XXI", que, ente les sos llinies, espresa testualmente lo siguiente:
"El socialismu que morrió ye'l socialismu autoritario empobináu escontra'l control del ciudadanu por una política monopolizada o controlada dende'l partíu únicu, que reclamaba una repartida del frutu de la propiedá y de la producción, pero non una simultánea repartida del poder. Esti socialismu sí morrió. El socialismu como ideal humanu de construcción política, basáu na participación del ciudadanu, nel control de la so vida político y económico, según na repartida de los bienes, nun morrió. Hai que dicilo una y otra vez: un proyeutu socialista faise güei imprescindible."

Tamién Noruega foi descripta como l'únicu estáu socialista del sieglu XXI n'Europa.-y Socialismu del Sieglu XXI foi especialmente acoyíu n'Alemaña de mano del Partíu d'Esquierdes o Die Linkspartei, distintos movimientos universitarios.

## Crítiques
La gran mayoría de les crítiques al socialismu del sieglu XXI provienen de sectores en contra y d'otros tipos, qu'acusen al movimientu de defender idees "caduques" y "perimidas".

El proyeutu d'economía de valores nun ta profusamente detalláu nel socialismu del Sieglu XXI, nin considera'l grau de complexidá de determinaos trabayos qu'esixen especializaciones científiques, y que'l so tiempu de trabayu nun puede ser valoráu de la mesma manera que los trabayos ensin especializar. Tampoco considera'l valor físicu de la producción enerxética Criticasel consumu enerxéticu d'un determináu trabayu, conocíu como tasa de torna enerxética (TRE), daqué fundamental pal desenvolvimientu social, teunolóxicu y humanu d'una sociedá. Anque los partidarios manifiesten que "l'únicu problema que tien ye la definición del númberu de insumos qu'entren nel cálculu. Esto ye un problema metrolóxicu, esto ye, de consensu y estandarización, qu'apaez en casi toles midíes científiques

### Crítiques lliberales
Según Francisco Endara D., inxenieru ecuatorianu d'ideoloxía lliberal llibertaria, el socialismu del sieglu XXI pretende instaurar lo que llamen la economía equivalente, onde cada ciudadanu llogra los sos ingresos a partir del intercambiu de tiempu emplegáu pa realizar un productu o serviciu y nesti marcu los ciudadanos pierden la facultá de decidir cuanto vale'l so trabayu.

### Crítiques marxistes
El marxista británicu Alan Woods criticó a Eduard Bernstein y Karl Kautsky que se presentaben como los “verdaderos discípulos” de Marx mientres impulsaben el revisionismu reformista, so un disfraz d'idees nueves”» «frente a les “vieyes idees” del socialismu revolucionario». De la mesma criticó a Heinz Dieterich por afirmar «inventar una teoría dafechu nueva y orixinal del socialismu del sieglu XXI”». Igualmente Woods diz que «los escritos de Dietrich a cencielles repiten les vieyes idees premarxistas de los socialistes utópicos y presentar como daqué nuevu, una forma de “socialismu” ensin llucha de clases ensin necesidá d'espropiar el capitalismu».

Los partíos de la Conferencia Internacional de Partíos y Organizaciones Marxista-Leninistes, acusó al socialismu del sieglu XXI de ser una teoría anti-marxista siendo esta critica sintetizada pol Partíu Comunista de Colombia - Marxista Leninista nos siguientes puntos:
* Nun pretende camudar el sistema. Nun s'ataca a los raigaños del mesmu. Pretende reformalo.
* Parte de considerar que los capitalistes, dexarán el so privilexos ensin llucha, abandonaren la so busca del máximu beneficiu n'ares del bienestar de la humanidá.
* Nun preparar al movimientu político y social del pueblu (para nun dicir al proletariáu) pa la llucha polos sos derechos, p'arrincar conquistes a los esplotadores, pa tomar del poder. Al contrariu enséñalu la enfotu nes clases esplotadores. Ye desmovilizador. 
* Efectúa una crítica de la revolución y de la Xunión Soviética, que -contraria al deber d'un investigador ya intelectual honestu- llindar a repitir lo que los intelectuales, grandes medios de comunicación de la burguesía, etc. dedicaos a la defensa del sistema, devuelven darréu. 
* Desconoz el percorríu históricu y lo que ye peor la realidá de la llucha de clases. 
* Parte d'una esencia idealista, ecléctica y de la psicoloxía propia de la pequeña burguesía urbana n'ascensu. Por ello sáquen-y provechu los imperialistes y les burguesíes al espublizala pa pescar en ríu revueltu.
* Ye un socialismu” carente de la esencia clasista, la que-y da base científica a la llucha pol socialismu, llucha que namái puede liderar la única clase que lliberar ella llibera a tola humanidá: la clase obrera.
* Desconoz el papel fundamental de la clase obrera y del so partíu.
* En postreres plantega que'l socialismu algamara productu de la evolución de la sociedá, y non por un procesu revolucionariu, lo cual presta hasta'l más reaccionariu de los burgueses pos niega la necesidá de la violencia revolucionaria de la clase obrera y el pueblu p'algamar la so lliberación

### Crítiques anarquistes
Dende l'anarquismu, el mutualista estauxunidense Kevin Carson dixo qu'Hugo Chávez, a pesar de que pudo ayudar a llabradores ensin tierra y al lumpenproletariado urbanu, «nun lo fixo pola abolición de les formes presistentes de coerción estatal que sofiten el monopoliu del que dependen les rentes del capital y la tierra, sinón al traviés de la contra-coacción» coles mesmes que criticó'l so autoritarismu. Pela so parte, el mutualista español Víctor Logos diz qu'aplicar les idees del partíu políticu Podemos llevaríen a una situación como la de Venezuela con más paru y más miseria y onde «l'Estáu *veríase obligáu* a adquirir un poder cada vez más colosal y centralizáu hasta controlar tola producción y la distribución».

### Crítiques dende Venezuela
Nel casu venezolanu, el políticu venezolanu d'esquierda y opositor al chavismu, Teodoro Petkoff, cree que dos traces del chavismu son el autoritarismu y el militarismu a pesar de que'l chavismu definir a sí mesmu defensor d'un socialismu democráticu. Pela so parte, l'Arzobispu de Mérida, Mons. Baltazar Porres, cuntó que el socialismu del sieglu XXI ye indefiníu ideolóxicamente, que busca "distrayer l'atención" y "paez más bien un supermercáu". Pal Arzobispu, otres carauterístiques d'esti socialismu son el populismu, el autoritarismu y el militarismu.

## Ver tamién
* ALBA
* Bolivarianismu
* Hugo Chávez
* Antimperialismu
* Chavismu
* Antiglobalización
* Tercermundismu
* Filosofía de la Lliberación
* Revolución bolivariana
* Revolución Ciudadana

## Referencies

## Enllaces esternos
* La Revolución Bolivariana y el Socialismu del sieglu XXI Asociación Universitaria Carlos Marx
* The Meaning of 21st Century Socialism for Venezuela (n'inglés)
* ¿Qué ye'l Socialismu del Sieglu XXI? (Venezuela)
* La Revolución Bolivariana y el Socialismu del sieglu XXI
* "En Venezuela creáronse condiciones pa construyir el Socialismu del Sieglu XXI"

### Crítiques
* socialismu-del sieglu-xxi/4266981?productTrackingContext=center_search_results El Socialismu del Sieglu XXI  de Guillermo Rodríguez
* Crítica Al Socialismu del Sieglu XXI de Heinz Dietereich Steffan
* axenda_de_llibertá.pdf América Llatina: Una axenda de llibertá, documentu de crítica ideolóxica al socialismu del sieglu XXI *
sieglu-xxi-neocons.html Socialistes del Sieglu XXI, Neocons Andinos de Aparicio Caicedo Castillo.
*  , articulo del PCC-ML en Revistir Unidá y Llucha de la CIPOML
*  de Santiago Baranga
* , articulo de Santiago Baranga pol PCE (m-l) en Revistir Unidá y Llucha de la CIPOML