open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Borneo Central

La **provincia de Borneo Central** (indonesiu: *Kalimantan Tengah*) ye una provincia de la República d'Indonesia asitiada na islla de Borneo. La ciudá capital ye Palangka Raya.

La superficie de la provincia ye principalmente plana, solo'l norte ye montascosu. Grandes zones pantanoses a lo llargo de la mariña de contribúin a la inaccesibilidá de la rexón.
 
La rexón perteneció dende'l sieglu XVII al Sultanatu de Banjarmasin, antes del sieglu decimonovenu foi colonizada polos holandeses. Dempués de la independencia d'Indonesia creóse esta provincia nel añu 1957. Nel deceniu de 1990, en delles ocasiones, hubo conflictos violentos ente los dayak y los inmigrantes d'otres provincies.

## Territoriu y población
Esta provincia ye'l llar d'una población compuesta por unes 1.912.747 persones. La estensión d'esta provincia ye de 153.564 quilómetros cuadraos. La densidá poblacional ye de 12,45 habitantes per quilómetru cuadráu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mar Tirrenu

El **mar Tirrenu** () ye la parte del mar Mediterraneu que s'estiende al oeste de la península itálica ente les islles de Córcega, Cerdeña y Sicilia y les mariñes continentales de Toscana, Lazio, Campania y Calabria. Ta xuníu al mar Xónicu pol estrechu de Messina y separáu del mar de Liguria pola islla d'Elba. La so fondura máxima ye de 3731 metros. Atópase próximu a la falla qu'estrema África d'Europa polo qu'abonden les cadenes montascoses y los volcanes.

Toma'l nome del antiguu pueblu tirrenu, más conocíu como etruscu; Heródoto cuenta que, dende Anatolia occidental, el pueblu trepu emigró buscando una nueva patria empuestu pol príncipe *Tirrenu*, y que al llegar a les mariñes de la península italiana, n'agradecimientu al so príncipe, tomaron el nome de tirrenos.

## Delimitación de la IHO
La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional, considera'l mar Tirrenu como una subdivisión del mar Mediterraneu. Na so publicación de referencia mundial, *Limits of oceans and seas* (‘Llendes d'océanos y mares’, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 28 (y) y define les sos llendes de la forma siguiente:

## Ver tamién
* Mar Xónicu
* Mar de Liguria

## Referencies

## Enllaces esternos
Ma Wan

**Ma Wan** () ye una islla de la Rexón alministrativa especial de Ḥong Kong, asitiada ente la islla de Lantau y la islla de Tsing Yi al sur de China. La islla pertenez al Distritu de Tsuen Wan. Tien una superficie de 0,96 km². ye güei más conocida como "Park Island" (Islla del parque, una urbanización privada na isla). 

Dos canales dixebren Ma Wan d'otres islles importantes. Al este ta'l canala Ma Wan, que dixebra a la islla Ma Wan de la islla de Tsing Yi, al suroeste esta la canal Kap Shui Mun, que dixebra a Ma Wan de la islla de Lantau. La primer llinia de sablera al norte atopa frente Tsing Lung Tau nos llamaos Nuevos Territorios. Al Sur esta la islla Tang Lung Chau. 

La sablera Ma Wan Tung Wan ta asitiada na isla. 

Los templos de la diosa Tin Hau tamién s'atopen na islla. Unu foi reconstruyíu na sablera norte y foi edificáu orixinalmente polos pirates locales como Cheung Po Tsai, que de cutiu s'ocupaba de la xente local. Otru atópase na parte antiguu del pueblu de Tin Liu. 

La islla tenía habitantes prehistóricos a finales del neolíticu como lu demuestren les recién escavaciones. Tamién hubo habitantes equí mientres la dinastía Han. Más apocayá, nos postreros 250 años tratar d'un pequeñu pueblu de pescadores llamáu Liu Tiu, accesible solamente por barcu o tresbordador. Un parque temáticu, llamáu Ma Wan Park foi propuestu, y la primer fase foi inaugurada'l 1 de xunetu de 2007.

## Ver tamién
* Xeografía de Hong Kong
* Xeografía de China

## Referencies
Estrechu de Messina

L**'estrechu de Messina**  ye un estrechu marín que dixebra la islla de Sicilia de la Italia peninsular, comunicando'l mar Tirrenu col mar Xónicu. Na so parte más angosta, el norte, el so anchor ye de tan solo 3 km. 

Un tresbordador coneuta la ciudá de Messina (Sicilia) col continente en Villa San Giovanni, en Calabria. Na actualidá esiste un proyeutu pa xunir Sicilia col continente por aciu una ponte de 3.300 metros de llargor anque esiste un gran discutiniu n'Italia sobre la conveniencia de la so execución dada la dificultá téunica del proyeutu, por tratase d'una zona d'intensa actividá sísmica y azotada con avezamientu por fuertes vientos.

## Mitoloxía
Dellos investigadores opinaben, yá dende l'antigüedá, que l'estrechu de Messina yera'l pasu identificable col llugar onde habitaben Escila y Caribdis, una a cada llau del estrechu.

## Correspondencies
* *[[Villa San Giovanni]] - [[Messina]]*:
** Desenvuélvese un intensu tráficu nel trayeutu, que dexa tresportar persones, automóviles y convóis ferroviarios ente les dos rexones.
 
* *[[Regio Calabria]] - [[Messina]]*:
** Esisten conexones rápides ente los dos puertos por aciu barcos y aliscafos que dexen el tresporte de persones ente les dos ciudaes.

** Hai tamién conexón rápida col muelle del Aeropuertu de Reggio Calabria.

## Les ciudaes del estrechu
Les dos provincies que s'asomen al estrechu (Provincia de Messina y Provincia de Reggio Calabria) axustaron apocayá les bases pa formar el Área Metropolitana Integrada del estrechu, un proyeutu que va tender a crear la *Ciudá del estrechu,* una sola metrópolis coles dos ciudaes costeres integraes.

Otres ciudaes a veres del estrechu son les siguientes:
* Calabria:
** Regio Calabria
** Scilla
** Villa San Giovanni
* Sicilia

## Galería

Ficheru:Capo Peloro.JPG|Vista del cabu Peloro y del estrechu de Messina.
Ficheru:Archi RC.jpg|Sicilia vista dende Calabria.
Ficheru:Stretto di messina - bottleneck, sicilia, from the peloritani.jpg|Estrechu de Messina vistu dende'l monte Dinnammare, 1130 m.


## Ver tamién
* Ponte del estrechu de Messina
* Mar Xónicu, Mar Tirrenu.
* Faru de Messina
* Terremotu de 1908

## Referencies

## Enllaces esternos

* Proyeutu pa construyir una ponte
Kowloon

**Kowloon** (, en cantonés: Gáulùhng, lliteralmente 'nueve dragones') ye un distritu allugáu na ciudá de Ḥong Kong (República Popular China), constituyíu pola península de Kowloon y la zona Nueva Kowloon. Tien una población de 2&nbsp;019&nbsp;533 habitantes y una superficie de 47&nbsp;km² (densidá de 43&nbsp;033 hab/km² en 2006). Ye, poro, la ciudá con mayor densidá de población del mundu, siguida de Macáu.

## Alministración
El distritu de Kowloon estremar en 5 distritos menores:
*Ciudá de Kowloon
*Kwun Tong
*Sham Shui Po
*Wong Tai Ensin
*Yau Tsim Mong

## Toponimia
El nome Kowloon ye una treslliteración del cantonés 九龍 (Gau2 Lung4), que significa nueve dragones; según una lleenda ye por ocho montes al norte que coinciden en forma de dragón y un emperador, otru argumentu suxer que nueve significa tar más cercanu al diez.

## Ciudá Cercada de Kowloon

La ciudá cercada de Kowloon foi una anomalía política de la historia colonial de Hong Kong: Un pequeñu exclave chinu allugáu nel Hong Kong británicu. Carauterízase polo interesao de la so esistencia hasta la so baltadera en 1993, siendo na actualidá un parque.

L'establecimientu remontar a la dinastía Song, cuando foi utilizáu como puestu de vixilancia contra los pirates qu'amenaciaben el comerciu de sal na zona. Asitiada na península de Kowloon, xunto a la islla de Hong Kong, foi reconstruyíu a mediaos del sieglu XIX como fortaleza. Tres la cesión de Hong Kong al Imperiu británicu en 1842, les autoridaes chines establecieron na Ciudá Cercada un puntu de control pa supervisar l'actividá de la zona. El conveniu pa l'anexón de nuevos territorios (1898) a favor de Gran Bretaña escluyía la Ciudá Cercada, lo que dexó a China caltener les sos tropes nel llugar, en cuanto non entorpeciese l'actividá británica. La población yera tan solo de 700 persones. 

A empiezu de los años 1980, la población envalorar en más de 35&nbsp;000 habitantes. La ciudá ensin llei yera conocida polos sos escesos, los sos fumaderos d'opiu, los sos traficantes de cocaína, los sos casinos, los puestos de comida nos que se sirvía carne de perru y les fábriques secretes de falsificaciones diverses. Curiosamente, Kowloon yera famosa tamién pola cantidá de dentistes qu'ellí desenvolvíen la so actividá, de forma inimaginablemente antihigiénica. 

En 1991 empieza'l desallugu de l'antigua ciudá cercada, que nun concluyiría hasta 1993 non ensin la oposición d'habitantes y comerciantes que consideraben insignificantes les indemnizaciones y ayudes que recibieron (2.700 millones de HK$).
Kowloon algamara una población cimera a los 50.000 habitantes, malviviendo nos sos escasos 0,026km², ostentando'l récor de tener la mayor densidá de población del planeta con 1.923.076,92 habitantes per km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Península de Kowloon

La **península de Kowloon** () ye una península que forma la parte sur de la masa principal del territoriu de Ḥong Kong. La península de Kowloon y l'área de Nueva Kowloon conócense colectivamente como Kowloon.

Xeográficamente, el términu "península de Kowloon," tamién puede referise a la zona sur de les sierres de Beacon Hill, Lion Rock, Cairn Tate, Kowloon Peak, etc. La península entiende cinco de los dieciocho distritos de Hong Kong. Kowloon Bay ta allugáu al nordeste de la península.

## Xeoloxía
El principal tipu de roca de la península consiste nun monzogranito biotita de granu finu con dellos afloramientos de granitu finu.

## Historia
Antes del establecimientu de les llendes reales de Kowloon, la península de Kowloon foi unu de los primeros destinos pa escapar mientres la dómina dinástica de China. En 1287, l'últimu emperador de la Dinastía Song, el Emperador Bing taba fuxendo del líder mongol Kublai Kan que tomo abellugu nuna cueva na península de Kowloon. Nel añu 1600, dempués de la cayida de la Dinastía Ming, munchos de los siguidores del emperador tamién atoparon abellugu na península de Kowloon pa escondese de los manchúes.

Históricamente falando, la península de Kowloon referir a los territorios cedíos de Kowloon en 1860 como parte de la Convención de Beixín, pero xeográficamente cubre la totalidá sur de les sierres de Lion Rock, y Kowloon Peak y otros cuetos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Warres, Smith D. [1990] (1990). European Settlements in the Far East: China, Japan, Indo-China, Straits Settlements, Malaysia. Stanford University Press. Non ISBN Digitized
Victoria Harbour

El **Victoria Harbour** ye un puertu que s'atopa ente la península de Kowloon y la islla de Ḥong Kong. Tien un área d'unos 41.88&nbsp;km², la so fondura natural y el so allugamientu tentó a que los británicos por qu'ocuparen la islla de Hong Kong mientres la Primer Guerra del Opiu, y darréu establecieron ellí una colonia y un puestu comercial.

El puertu ye famosu polos sos espectaculares vistes panorámices, y constitúi una atraición turística. Ye un puntu natural d'interés del territoriu, y los habitantes de la ciudá considerar un elementu natural esencial de la ciudá. Esti sentimientu de conexón quedó demostráu apocayá cuando'l gobiernu intentó realizar xeres de rellenu p'aumentar la superficie disponible, y produciéronse grandes protestes populares oponiéndose a dichos proyeutos, a pesar de que nel últimu sieglu realizárense delles actividaes de rellenu nel puertu.

## Xeografía

### Islles
Les islles del puertu son:
* Islla Verde (na llende occidental del puertu)
* Pequeña Islla Verde
* Roca de Kowloon
* Islla de Tsing Yi (na llende occidental del puertu)

Antigües islles coneutaes a tierres axacentes ganando terrén al mar:
* Islla de los Cortadores de Piedres - agora coneutada a Lai Chi Kok, Nueva Kowloon
* Roca de la Canal - agora coneutada a Kwun Tong, Nueva Kowloon
* Islla de Kellet - agora coneutada a Badea de Causeway, Islla de Hong Kong
* Islla de Hoi Sham - agora coneutada a To Kwa Wan, Kowloon
* Nga Ying Chau - agora coneutada a Islla de Tsing Yi, Nuevos Territorios
* Tsing Chau - agora coneutada a Kwai Chung, Nuevos Territorios
* Mong Chau - agora coneutada a Kwai Chung, Nuevos Territorios
* Chau Tsai - agora coneutada a Islla de Tsing Yi, Nuevos Territorios

## Referencies

## Enllaces esternos
* Hong Kong Port Development Council. 
* Cap 1 Sched 3 Boundary of the Harbour.
* Live webcam of Victoria Harbour.
Ap Lei Chau

**Ap Lei Chau** (), o **Aberdeen Island**, ye una islla de Ḥong Kong, China asitiada nel suroeste de la islla de Ḥong Kong, xunto al Puertu de Aberdeen y de la canal d'Aberdeen. Ocupa 1,32 km² y alministrativamente forma parte del Distritu Sur. Ap Lei Chau ye la islla más densamente poblada del mundu.

## Historia
La islla apaez yá nun mapa fecháu na dinastía Ming, onde ta incluyida la villa de Heung Kong Tsuen que se traduz lliteralmente como la Villa de Ḥong Kong (香港村). Probablemente'l nome de Ḥong Kong surde d'equí.

Ap Lei Chau ye un escelente abellugu pa protexese mientres los tifones, y yera una villa de pescadores antes de la Primer Guerra del Opiu. Nel añu 1841, de resultes del Tratáu de Nanjing, foi cedida a los británicos xunto cola islla de Ḥong Kong. Dende entós perdió protagonismu.

En 1968, el gobiernu empezó a construyir una central llétrica na islla pa suministrar lletricidá en tola islla de Ḥong Kong. En 1980 construyóse una ponte d'unión cola islla de Ḥong Kong que sirvió pa impulsar un rápidu desarrollu económicu. Construyéronse viviendes públiques p'agospiar a persones que sufrieron la quema nel abellugu de Aberdeen.

En 1989 la central llétrica foi treslladada a la Islla Lamm y baltóse l'antigua. El terrén recuperáu utilizar pa edificar la zona residencial, conocida como Horizontes del Sur, ganando terrén al mar.

## Xeografía y demografía
El nome de Ap Lei Chau surde de la forma de la islla, que paez una llingua de coríu. *Ap* quier dicir *coríu*, *Lei* quier dicir * llingua* y *Chau* quier dicir *islla*. El norte de la islla ye la parte más densamente poblada.

El monte más altu de la islla ye'l Yuk Kwai Shan (tamién conocíu como Mount Johnston)

Tien cuatro barrios residenciales principales -Barriu de Lei Tung, Cai principal de Ap Lei Chau, barriu de Ap Lei Chau y South Horizons- cada unu de los cualos tien diversos rascacielos. Nel sur de la islla hai una zona industrial.

Ap Lei Chau tien una población de 86.782 habitantes, ocupando un área de 1,32 km², lo que da una densidá de población de 66.755 habitantes/km², siendo la islla más densamente poblada del mundu. Island Superlatives

Ap Lei Chau tamién da nome a la formación xeolóxica de Ap Lei Chau, que s'estiende pela mayor parte del sur de la islla de Ḥong Kong.

## Llugares d'interés
El Templu Hung Shing, que data del añu 1773, ye unu de los más antiguos de la so tipoloxía; asítiase na cai principal. Los dragones qu'hai na parte cimera yeren vistos como una proteición ante "l'amenaza del quexal del tigre".

Na islla tamién ta la primera vinatería de Ḥong Kong.

## Referencies
Atolón Kaafu

**Atolón Kaafu** o **Atolón de Malé** ye un atolón alministrativu de les Maldives. Esti atolón alministrativu tien 4 atolones de formación natural na cual inclúyense (de norte a sur): Kaashidhoo, Gaafaru, Atolón Malé del norte y l'Atolón Malé del sur.

Malé, la capital de les Maldives, ta allugáu nel Atolón Malé del norte La so economía ta basada fuertemente nel turismu.

## Islles

### Habitaes
Dhiffushi, Gaafaru, Gulhi, Guraidhoo, Himmafushi, Hulhumalé, Huraa, Kaashidhoo, Malé, Maafushi y **[[Thulusdhoo (Atolón Kaafu)|Thulusdhoo]]**

### Non habitaes
Aarah, Akirifushi, Asdhoo, Baros, Biyaadhoo, Bodubandos, Bodufinolhu, Boduhithi, Boduhuraa, Bolifushi, Dhigufinolhu, Dhoonidhoo, Ehrruh-haa, Enboodhoo, Enboodhoofinolhu, Eriyadhoo, Farukolhufushi, Feydhoofinolhu, Fihalhohi, Funadhoo, Furan-nafushi, Gasfinolhu, Giraavaru, Girifushi, Gulheegaathuhuraa, Helengeli, Henbadhoo, Hulhulé, Huraagandu, Ihuru, Kagi, Kalhuhuraa, Kandoomaafushi, Kanduoih-giri, Kanifinolhu, Kanuhuraa, Kudabandos, Kudafinolhu, Kudahithi, Kudahuraa, Lankanfinolhu, Lankanfushi, Lhohifushi, Lhosfushi, Maadhoo, Madivaru, Mahaanaélhihuraa, Makunudhoo, Makunufushi, Maniyafushi, Medhufinolhu, Meerufenfushi, Nakachchaafushi, Olhahali, Olhuveli, Oligandufinolhu, Ran-naalhi, Rasfari, Thanburudhoo, Thilafushi, Thulhaagiri, Vaadhoo, Vaagali, Vabbinfaru, Vabboahuraa, Vammaafushi, Velassaru, Velifaru, Veliganduhuraa, Vihamanaafushi, Villingili, Villingilimathidhahuraa, Villingilivau y Ziyaaraiffushi

## Bibliografía
* H.C.P. Bell, *The Maldive Islands, An account of the physical features, History, Inhabitants, Productions and Trade.* Colombo 1883, ISBN 81-206-1222-1
* Xavier Romero Frías, *The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom.* Barcelona 1999, ISBN 84-7254-801-5

## Referencies

## Enllaces esternos
* Gobierno del Atolón Kaafu
* Gobiernu de Maldives
Archipiélagu d'Estocolmu

L**'archipiélagu d'Estocolmu** () ye'l más grande de Suecia y unu de los más grande del mar Bálticu.

El archipiélagu estender dende les costes de la ciudá d'Estocolmu hasta 60&nbsp;km nel mar abiertu. Tien 24&nbsp;000 islles ente les costes d'Uppland y Södermanland, dende Björkö-Arholma al norte hasta la islla d'Öja, Nynäshamn col faru de Landsort nel sur. Conéctase tamién col archipiélagu de Åland.

L'añu 1719 tenía una población de 2800 persones en total. De ser pobláu primeramente por pescadores, anguaño tresformóse nun sitiu de veranéu pa la población d'Estocolmu y turistes. La población permanente concentrar nes islles de Vaxholm, Värmdö y n'otres grandes similares. Munchos d'ellos viven en forma permanente ellí y trabayen na ciudá. Calcular en 50&nbsp;000 les cases partíes na zona. 

El tresporte públicu col restu de la ciudá realizar por barcu cola Waxholmsbolaget.

L'archipiélagu foi fonte d'inspiración pa munchos escritores, pintores y otros artistes, ente ellos tán August Strindberg, Roland Svenssonn, Ernst Didring y Aleister Crowley.

Partes esteriores del archipiélagu (*Stockholms yttre skärgård*, un área de 15&nbsp;000 ha) tán protexíes dende'l 12 de xunu de 1989 como sitiu Ramsar (nᵘ ref. 435).

## Islles y llugares d'interés
* Aspö
* Blidö
* Dalarö
* Finnhamn
* Furusund
* Grinda
* Husarö
* Ingmarsö
* Ljusterö
* Möja
* Norrö
* Norröra
* Nåtarö
* Nämdö
* Ornö
* Rindö
* Rånö
* Sandhamn
* Stomnarö
* Stora Björn
* Svartsö
* Söderöra
* Utö
* Vaxholm
* Yxlan
* Yxlö
* Ålö
* Öja

## Ver tamién
* Islles del mar Bálticu
* Estocolmu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Guía de turismu
Centru históricu de San Petersburgu

El **centru históricu de San Petersburgu y conxuntos monumentales anexos** ye'l nome utilizáu pola Unesco cuando fueron designaos los edificios de l'antigua ciudá rusa de San Petersburgu, según los conxuntos allugaos nes cercaníes de la zona de Patrimoniu de la Humanidá en 1990.

El sitiu foi reconocíu pol so patrimoniu arquiteutónicu y l'increíble y única fusión del barrocu, neoclásicu, y poles sos influencia de l'arquiteutura rusa.

## Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Furness

**La península de Furness** ye una pequeña península del Reinu Xuníu alcontrada na parte central de la islla de Gran Bretaña, na mariña occidental bañada pol mar d'Irlanda. Alministrativamente, ta nel sur de Cumbria, n'Inglaterra. Na so estensión más ancha, considérase que toma tou North Lonsdale, aquella parte de la *[[Hundred (división)|hundred]]* de Lonsdale que ye un enclave del condáu históricu de Lancashire, que queda al norte de la badea de Morecambe.

La zona estremar en Low Furness y High Furness. Low Furness ye la península; entra nel mar d'Irlanda y delinea el cantu occidental de la badea de Morecambe. L'estremu meridional de la península ta apoderáu poles marismes de marees de la badea. La llarga y estrecha islla de Walney queda frente a la mariña suroeste de la península. High Furness ye la parte meridional de la zona, aquella yera parte de North Lonsdale pero nun ta na península en sí. Gran parte d'ella ta dientro del Parque Nacional del Distritu de los Llagos, y contién los Furness Fells. Llenda col llagu más ampliu d'Inglaterra, Windermere. Amás, la península de Cartmel ye de cutiu incluyida nes definiciones de Furness. Falando en sentíu estrictu, sicasí, Cartmel nun ye parte de Furness, formando una península separada ente los estuarios de los ríos Leven y Kent. Dambes árees xuntes formen les penínsules de Cumbria meridional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Golfu de Gdansk

El **golfu o badea de Gdansk** (en polacu: *Zatoka Gdańska*; en casubio: *Gduńskô Hôwinga*; en rusu: *Гданьская бухта*; n'alemán: *Danziger Bucht*) ye un golfu asitiáu nel mar Bálticu, frente a les mariñes de Polonia y Rusia. Recibe'l so nome de la ciudá portuaria de Gdansk.

## Xeografía
El golfu estender dende badea de Puck al oeste hasta'l estrechu de Baltiysk al este. Atópase separáu de la llaguna del Vístula pol gordón del Vístula. Los principales ríos que desagüen na badea son el Pregolya y el Vístula, que lo fai al traviés d'un delta que los sos brazos reciben los nomes de Leniwka, Śmiała Wisła y Martwa Wisła. La mesma llaguna del Vístula tamién realiza apurras d'agua al golfu.

En redol al golfu, qu'apurre proteición natural a los navíos, desenvolviéronse numberosos puertos ente los que destaquen los de les ciudaes polaques de Gdansk, Sopot, Gdynia, Puck y Hel, y la rusa de Baltiysk.

El puertu polacu d'Elblag y los rusos de Kaliningráu y Primorsk tán asitiaos na llaguna del Vístula y tienen accesu al golfu al traviés del estrechu de Baltiysk.

## Historia
El florecimientu de los asentamientos entorno al golfu viose amontáu col desenvolvimientu comercial de la Lliga Hanseática, amás de les lluches territoriales ente Polonia, la Orde Teutónica, Rusia y estaos alemanes. Col tiempu Prusia llegó a controlar tol golfu. Tres la Primer Guerra Mundial, les sos veres quedaron estremaes ente tres estados: Polonia, la ciudá llibre de Dánzig y Prusia Oriental (Alemaña). Terminada la Segunda Guerra Mundial, les sos veres pasaron a manes de Polonia y Rusia.

Nel golfu desenvolviéronse dos grandes batalles: la batalla de Oliwa, que tuvo llugar nel marcu de la guerra suecu-polaca, y la batalla del golfu de Gdansk, que tuvo llugar nel intre de la Segunda Guerra Mundial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cíclades

El **archipiélagu de les Cícladas** (en griegu, *Κυκλάδες*) ye un archipiélagu griegu asitiáu nel centru del mar Exéu ente los paralelos 36-38 de llatitú y meridianos 24-26 de llargor. Pertenez a la periferia d'Exéu Meridional. El 1 de xineru de 2011, cola nueva división alministrativa de Grecia estremar en nueve unidaes perifériques: Andros, Ceos-Citnos, Milos, Míkonos, Naxos, Paros, Siros, Santorini y Tinos.
La población total de l'antigua prefeutura ye de 112.615 habitantes (censu de 2001).

## Toponimia
El so nome deriva de la pallabra griega *κύκλος, (círculu)*. Con él, los antiguos xeógrafos faíen referencia a la peculiar distribución del archipiélagu, que paez estendese como un círculu en redol a la sagrada islla de Delos (patria de los dioses Apolo y Ártemis), en contraposición al restu de les islles del Exéu, a les que llamaron Espóradas (del griegu: *Σποράδες, esperdigaes*).

## Xeografía
Les Cícladas entienden alredor de doscientes venti islles, siendo les principales (ordenaes por tamañu): Naxos, Andros, Paros, Tinos, Milo, Ceos, Amorgos, Díivos, Citnos, Miconos, Siros, Santorini (antigua **Thera**), Serifos, Sifnos, Síkinos, Antíparos, Anafi, Kímolos, Folégandros y otres doscientes islles menores, de les cualos hai que destacar pola so importancia histórica y arqueolóxica la islla de Delos.

La xeografía de les islles ye montascosa. El clima ye secu, calorosu pel branu y templáu pel hibiernu. Una de les poques islles fértiles ye Naxos, famosa pola so producción de pataques, aceite d'oliva, frutes y otros productos mediterráneos. Nes islles prodúcense olivares, uves, hortolices, frutes, cítricos y algodón. Amás hai mines de fierro como les de Serifos, magnesiu, azufre como les de Milo, plata y cinc. Los fuertes y frecuentes vientos marinos dacuando provoquen problemes de comunicación a los barcos qu'enllacen la islla col restu de Grecia. 

L'arquiteutura típica de los pueblos, con cases y callejuelas encaladas de blancu y puertes y ventanes de vivos colores (especialmente l'azul), son unu de los mayores activos del turismu griegu, y faen de les Cícladas, cuantimás de Miconos y Santorini unu de los destinos clásicos del turismu de toa Europa.

## Historia
Les islles son el trubiecu de la civilización cicládica, datada ente'l final del neolíticu y los primeros tiempos de la Edá del Bronce (aproximao ente los años 3.300 al 2.000 e.C. )

La cultura cicládica ye conocida poles sos estauínes femenines, de formes esquemátiques y planes, esculpíes en mármol puro de les islles.

Na dómina medieval les islles tuvieron apoderaes polos venecianos, polo qu'entá queda una pequeña minoría católica, una de les poques en Grecia, país de mayoría ortodoxa.

## Ver tamién
* Organización territorial de Grecia
* Rexones de Grecia
* Prefeutures de Grecia

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Saróniques

Les **islles Sarónicas** (griegu Σαρωνικά Νησιά, *Saronikà Nisià*) son un grupu d'islles de Grecia asitiaes nel golfu Sarónico, que s'abrir ente les rexones del Ática y del Peloponeso. Les principales islles habitaes d'esti grupu son Salamina (onde l'armada griega ganó a los perses na famosa batalla de Salamina), Egina, Angistri y Poros. Les islles d'Hidra y Dokos, asitiaes delantre de la mariña de l'Argólida, nel Peloponeso (y qu'en realidá s'atopen ente'l golfu Sarónico y el golfu Argólico), dacuando tamién son consideraes parte de les islles Sarónicas, y entós esti conxuntu suelse llamar *islles Argosarónicas* (en griegu Αργοσαρωνικά Νησιά, *Argosaronikà Nisià*). Ye sobremanera apoderáu na descripción Hidra y Dokos, que realmente nun tán en nengún golfu.
Munchos griegos del continente tienen segundes residencies nestes islles, que tán comunicaes con servicios regulares de ferris dende los puertos del Pireo y del Peloponeso.

## Islles del archipiélagu

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Kerkennah

Les **islles Kerkennah ** (n'árabe: قرقنة) conocíes históricamente n'España como *los Querquenes*, son un grupu d'islles asitiaes na mariña oriental de Tunicia nel golfu de Gabès. Les islles son baxes y nun superen los 13 metros sobre'l nivel del mar. Les islles principales son Chergui y Gharbi. L'archipiélagu tien una superficie de 180&nbsp;km² y una población de 14.400 persones nel añu 2006.

La principal ciudá del archipiélagu de Kerkennah ye Remla (na islla de Chergui), que tien una población de 2.000 habitantes.

Les islles fueron declaraes el 2 de febreru de 2012 sitiu Ramsar (nᵘ1.704).

## Ver tamién
* Xeografía de Túnez
* Xeografía d'África

## Referencies

## Enllaces esternos
*Mapa de les islles en Wikimapia
Golfu de Gabés

El **golfu de Gabes** (árabe: خليج قابس) ye un golfu allugáu na mariña este de Tunicia, nel mar Mediterraneu. El golfu tien 100 quilómetros de llargu y anchu, coles islles Kerkena, al nordeste, y la islla de Yerba, nel sureste. La ciudá de Gabès, que s'atopa nes riberes del golfu, ye unu de los principales centros alministrativos del país.

Nes sos agües hai una importante fauna marina, destacando los atunes y les esponxes, polo que l'actividá pesquera ye importante.

## Nome
Enantes yera conocida como *Syrtis Minor* en llatín o Pequeña Sirte, llamáu asina pa estremalo de *Syrtis Maior* esto ye, el Gran Sirte, en referencia al actual golfu de Sirte.

El nome de *Syrtis* ta tomáu del antiguu griegu onde Surtis (xenitivu de Surtíos), mentáu por Herodoto refier a un montón de sable y roques», formáu a lo llargo de la mariña poles corrientes y otros movimientos de l'agua. Esta pallabra ta más cerca de *Sūrō* términu que significa «barríu», *Surma* pa «impulsáu», *Surmos* pa «rabasera», *Surtos* pa «acarretáu».

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Georgia

El **estrechu de Georgia** (n'inglés: *Strait of Georgia* o *Georgia Strait*; ente 1800-65, *Gulf of Georgia*, en francés: *Détroit de Géorgie*) ye un estrechu marín de la mariña occidental d'América del Norte que dixebra la Islla de Vancouver de la parte continental. Les sos agües y riberes pertenecen principalmente a la Columbia Británica, Canadá, anque la parte más meridional pertenez al estáu de Washington, Estaos Xuníos. 

## Xeografía
Nel estrechu atopen el grupu de les islles del Golfu y la ciudá de Vancouver que ye'l puertu principal del estrechu. Tien unos 240 quilómetros de llargor y na parte meridional enánchase convirtiéndose nuna verdadera badea o golfu que termina na interseición col Puget Sound y l'estrechu de Juan de Fuca. Nel norte, l'estrechu termina nel estrechu de Johnstone y nes embocadures de los entrantes o badees de Bute (*[[Bute Inlet]]*) y Ablayamientu (*Desolation Sound*). L'anchor varia dende 18,5 km hasta los 55 km.

El conxuntu formáu pol estrechu de Georgia, l'estrechu de Juan de Fuca y el Puget Sound, ye llamáu de forma informal como'l mar de los Salish» (n'inglés, *[[:en:Salish Sía|Salish Sía]]*) como un tributu a les poblaciones indíxenes d'esa rexón. 

### Entrantes de mar del estrechu de Georgia

Los principales brazos o entrantes de mar del estrechu son los siguientes: 

* Burrard Inlet; 
* Howe Sound;
* Jervis Inlet;
* Desolation Sound;
* Toba Inlet;
* Bute Inlet.

## Islles del Estrechu de Georgia
Les principales islles del estrechu son los siguientes: 

* Islla de Vancouver 
* Islles del Golfu: 
:* Islles del Golfu del Sur: islles principales: Islla Saltspring, islla Gabriola, islla Galiano, islla Escolgar ya islla de Valdés 
:* Islles del Golfu del Norte: islles principales: Islla Texada, islla Hornby ya islla Lasqueti 

## Historia
### Primeres Naciones

Les veres del estrechu de Georgia tuvieron habitaes dende hai miles d'años por delles poblaciones d'amerindios de Canadá que formaben parte del grupu salish de la mariña. 

### La llegada de los europeos

Los primeros europeos qu'esploraron l'estrechu yeren parte de la espedición liderada pol pilotu José María Narváez en 1791. Un oficial de la espedición, llamáu Francisco de Eliza, nomó l'estrechu como *Gran Canal de La nuesa Señora del Rosariu la Marinera*, nome embrivíu nes cartes españoles como *Canal del Rosario*. 

El capitán británicu George Vancouver esplorar nel regresu de la so espedición de 1792 y dio-y el nome de *Gulphe of Georgia* (modernizáu como'l *Gulf of Georgia* en 1800) n'homenaxe al rei George III. Esti nome caltener n'usu hasta 1865, cuando foi correxíu por iniciativa del capitán George Henry Richards pol d'estrechu de Georgia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llaguna de Términos

La **llaguna de Términos** ye una llaguna costera de Méxicu alcontrada na mariña del golfu de Méxicu, específicamente nel golfu de Campeche, na mariña del estáu mexicanu del mesmu nome, al suroeste de la península de Yucatán.

El nome de llaguna de Términos deber a que la espedición española de Juan de Grijalva qu'afayó la isla del Carmen en 1518 creyó que la llaguna dixebraba lo que se creía entós yera la islla de Yucatán de tierra firme. La llaguna ta alimentada per ríos que contribúin a la esistencia d'un importante y ricu ecosistema tropical.

Vecina de la Reserva de la Biosfera Banzaos de Centla, forma parte de la mayor cuenca hidrolóxica del país. Trátase d'una estensa güelga onde los banzaos peneren l'agua. Mide 70 km de llongura por 40 d'anchu.

Dientro de la llaguna esisten grandes montes de manglares, que constitúin una efectiva barrera contra los hinchentes, y amenorguen l'impautu de fenómenos meteorolóxicos como furacanes y nubes tropicales. Amás, el manglar sirve como reservorio d'especies -crustáceo y peces-, y ye un sitiu aparente pa la anidación d'aves y reptiles.

Foi declarada como área de proteición de flora y fauna el 6 de xunu de 1994 y cuenta con un área de , lo que lo convierte nuna de les árees naturales protexíes más grandes del país.
El 2 de febreru de 2004, esta área incluyir na llista de sitios Ramsar.

Na llaguna desagüen ríos como Palizada, Chumpán y Candelaria, ente otros, y llagunes como les de Pom, Atasta, de la Corte, San Carlos, del Este, de Balchacah y de Palau. Nes sos agües péscase camarón, róbalo, mojarra, cazón, ostión y tortúes. Reparóse una presencia importante de toliñes.

## Ver tamién
* Institutu Via Delphi

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Archipiélagu de les Lluisiaes

El **archipiélagu de les Luisiadas** ye un archipiélagu de pequeñes islles de Papúa Nueva Guinea. Ye una cadena de diez islles volcániques mayores, arrodiaes con frecuencia de petones de coral, y 90 islles de coral más pequeñes, asitiada a unos 200 km al sureste de la islla de Nueva Guinea. Tien una estensión de más de 160 km y estiéndese sobre un área del océanu de 26.000 km², ente'l mar de Salomón, al norte, y el mar de Coral, al sur. La superficie terrestre total de les islles ye d'unos 1.790 km², siendo la islla de Vanatinai (antes Sudest o Tagula como foi nomada polos europeos reclamantes nos mapes occidentales) la mayor. 

Les islles de Sideia y Basilaki son les más próximes de Nueva Guinea, ente que les islles Misima, Vanatinai y Rossel atópense más al este. 

Alministrativamente, l'archipiélagu ta estremáu nes árees de Gobiernu llocal (n'inglés, Local Level Government, LLG) de Luisiadas Rural (parte occidental, con Misima), y Yaleyamba (parte occidental, con Rossell y les islles Tagula). Les árees LLG son parte del Distritu de Samarai-Murúa de la provincia de Milne Bay. La capital de la LLG Louisiade Rural ye Bwagaoia, n'islla Misima, el centru de población mayor del archipiélagu.

## Islles
L'archipiélagu de les Luisiadas consta de los grupos d'islles ya islles siguientes: 

* Islles Bonvouloir (islles East, Hastings y Strathord);
* Cadena d'islles Calvados (Bagaman, Hemenahei, Kuwanak, Motorina, Panatinane, Panawina);
* Grupu d'islles Daloloia (Auriora, Conflict Group, islles Lunn);
* Islles Deboyne (Panaeati ya islles Panapompom);
* Islles Renard;
* Islla Misima;
* Islla de Rossel;
* Islla Vanatinai;
* Islla Yeina;

## Historia ==.

Les islles fueron probablemente reparaes por Luis Váez de Torres en 1606, pero navegantes malayos y chinos podríen visitar les islles antes. Louis Antoine de Bougainville dio-yos nome en 1768 n'honor a Luis XV, el rei de Francia. Les islles fueron más tarde visitaes tamién pol almirante francés Bruni d'Entrecasteaux en 1793, y pol capitán inglés Owen Stanley en 1849. 

El 1942, la batalla del Mar del Coral llibróse cerca, dempués de la ocupación xaponesa nel mesmu añu.

## Selves tropicales del archipiélagu de les Luisiadas
Les islles formen la ecorrexón de pluvisilva de "Selves tropicales del archipiélagu de les Luisiadas".

## Notes

## Referencies
: L'artículu de la Wikipedia n'inglés nun cita referencies.

## Enllaces esternos

* (n'inglés) Louisiade Archipelago rain forests (World Wildlife Fund).
* (n'inglés) .
* (n'inglés) [https://web.archive.org/web/20070707223606/http://eusoils.jrc.it/esdb_archive/EuDASM/Asia/maps/PG2001_2LU.htm detailed (soil) map 1:1.000.000.
Canal de Córcega

La **canal de Córcega** (; ) ye'l brazu de mar que dixebra la islla de Córcega de la islla d'Elba y marca el pasu ente'l mar de Liguria y el mar Tirrenu y tamién ente'l Tirrenu y el mar de Córcega, antes de la mariña norte del cabu Corsu, que tamién marca la llende ente'l mar Mediterraneu occidental y el central.

Esti mar, va dende la mariña septentrional y oriental del cabu Corsu, baña la mariña occidental de la islla d'Elba y entiende dafechu la islla de Capraia y les estorbises d'África del archipiélagu Toscanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cabu Piombino

El **cabu Piombino**  ye un cabu que s'alza al norte de la ciudá de Piombino, nel estremu meridional de la provincia de Livorno, escontra'l final de la mariña de los Etruscos na rexón de Toscana, Italia.. 

Considérase davezu como'l puntu de división ente'l mar de Liguria y el mar Tirrenu. La canal de Piombino dixebrar de la Islla d'Elba.

## Ver tamién
* Populonia
* Etruscos
* Principáu de Piombino
* Archipiélagu Toscanu

## Bibliografía
* A*eroguide Toscana. -y costu, l'Elba y l'Arcipelago*. Novara, Istituto Xeográficu De Agostini, 2000.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* https://web.archive.org/web/20100813035529/http://www.turismo.intoscana.it/intoscana2/export/TurismoRT/sito-TurismoRT/Contenuti/Attivita/visualizza_asset.html_1048999321.html
Archipiélagu Toscanu

El **archipiélagu Toscanu**  ye un pequeñu archipiélagu d'islles costeres alcontráu na mariña occidental d'Italia, formáu por un grupu de siete islles mayores y dellos castros asitiaes ente'l continente, la rexón de la Toscana, y la islla de Córcega. Tán allugaes na canal de Córcega, al sur del mar de Liguria y al norte del mar Tirrenu. 

Alministrativamente, l'archipiélagu pertenez a la rexón de Toscana, y toles islles pertenecen a la provincia de Livorno, salvo la d'islla del Giglio, que pertenez a la provincia de Grosseto.

## Xeografía
El conxuntu de les islles tien una superficie d'unos 295 km² y unos 31.875 habitantes en 2007. La ciudá más poblada del archipiélagu ye Portoferraio, con 12 020 habitantes, n'Islla Elba. El puntu más altu ye'l monte Capanne, tamién na islla d'Elba, con 1 018 msnm.

Les islles mayores son les siguientes: 
* l de Gorgona, con 2 km² y unos 220 habitantes.
* Islla de Capraia, con 19 km² y unos 360 habitantes.
* Islla d'Elba, la mayor islla del grupu, con 224 km² y unos 30 000 habitantes.
* Islla Pianosa, con 10 km² y despoblada.
* Islla de Montecristo, con 13 km² y despoblada.
* Islla del Giglio, con 24 km² y unos 1 550 habitantes.
* Islla de Giannutri, con 3 km² y unos 100 habitantes.

Amás hai pequeñes islles, castros y estorbises:
* Islles menores nel mar Tirrenu:
:* Islote Hormiga Grosseto (Formiche di Grosseto), trés pequeños castros despoblaos ente Islla Elba ya Islla del Giglio.

* Castros más pequeños na canal de Piombino:
:* Islla de Palmaiola
:* Islla de Cerboli

* Delles estorbises:
:* Meloria, nel mar de Liguria.
:* En Elba: Formiche della Zanca, la Ogliera, la Estorbisa de Triglia, la Islla Corbella, la Islla Gemini, el Castru de Ortano, la Islla Topi y l'Estorbisa del Portoferraio.
:* Giglio: les islles Cappa.
:* En Monte Argentario: Isolotto, la Islla Rossa, l'Argentarola.
:* Pianosa: La Scarpa y La Scola.
:* Capraia: La Peraiola.
:* Montecristo: Les Estorbises d'África.

La proximidá de les islles a delles grandes ciudaes convertir nun destín turísticu. L'archipiélagu ta protexíu dende 1996 nel marcu del Parque Nacional Archipiélagu Toscanu.

## L'archipiélagu na cultura popular
La hestoria y la lliteratura facilitaron que la mayoría de les persones tean familiarizaos con delles de les islles del archipiélagu, como cola islla d'Elba, pola mor del exiliu de Napoleón, o la islla de Montecristo, pola novela *[[El conde de Montecristo]]* (1844-45) d'Alexandre Dumas.

## Ver tamién
* Toscana
* Parque Nacional Archipiélagu Toscanu
* Cabu Piombino

## Referencies

## Enllaces esternos

:* (n'italianu) http://www.legambientearcipelagotoscano.it 
:* (n'italianu) Espurechu Nazionale Arcipelago Toscanu
:* (n'inglés) Isole Toscana Portale interamente dedicato all'arcipelago.
República de Pisa

La **República de Pisa** (n'italianu: *Repubblica di Pisa*) foi un estáu independiente *[[de facto]]* creáu pela ciudá costera de Pisa a finales del sieglu XI, asitiáu na desaguada del ríu Arno na Toscana, Italia. Esistió como tal hasta 1406. Xunto a Amalfi, Venecia y Xénova yera una de les cuatro repúbliques marítimes.

La República de Pisa llegó a convertise nuna potencia económica y los sos comerciantes llegaron a controlar gran parte del Mediterraneu, antes de ser superaos polos xenoveses nel sieglu XIII. La dómina de máximu poderíu pisanu ta comprendida ente los sieglos XII y XIII.

## Supremacía
Dende los sos oríxenes, Pisa atópase en continua llucha contra los sarracenos, que controlaben Córcega y Cerdeña. Ante tal amenaza, en 1016, pisanos y xenoveses prindaron dambes islles, empecipiando'l periodu de supremacía pisana nel Mediterraneu occidental. Cuando pocu más tarde, Pisa espulsó a Xénova de Cerdeña, empezó una tirante rellación ente dambes repúbliques.

A partir d'entós, empieza una rápida espansión de la república de Pisa a lo llargo del *mare nostrum*. Ente 1030 y 1035, Pisa conquista Cartago y, ente 1051 y 1052, l'almirante Jacopo Ciurini conquista Córcega a los xenoveses. En 1077, el Papa Gregorio VII reconoz les "lleis y costumes del mar" instituyíes por Pisa. En 1092 el Papa Urbanu II ratifica la supremacía pisana en Córcega y Cerdeña y concéde-y el rangu d'arzobispáu. En 1116, nuna espedición conxunta col conde de Barcelona, asalta Mallorca y Eivissa y establécense puestos comerciales por tol Mediterraneu gracies a la so participación nes Cruzaes: Túnez, Alexandría, Acre, Tiro, Constantinopla...

## Cayente y final
Sicasí la rivalidá ente Pisa y Xénova apinar nel sieglu XIII y españó na batalla de Meloria (1284), que marcó'l cayente del poderíu pisano, col arrenunciu de Pisa a toa pretensión sobre Córcega y la cesión a Xénova de parte de Cerdeña (1299). Tres estes derrotes, el poder marítimo de Pisa escastar de manera definitiva y Xénova, rematando con ésitu una serie d'empreses, pasó a desbancar al so rival na supremacía comercial nel Mediterraneu.

Finalmente en 1402 foi vendida a la República de Florencia polos Visconti y dempués d'una inútil resistencia, la ciudá foi integrada na república florentina.

## Referencies
* Norwich, John Julius. *The Normans in the South 1016-1130*. Longmans: London, 1967.

## Ver tamién
* República de Xénova
* Repúbliques marítimes
* Pisa

## Referencies

## Enllaces esternos
Marca de Toscana

La **marca (o margraviato) de Toscana**, o **[[Tuscia]]**, foi una marca fronteriza asitiada na Italia central, dientro del Reinu d'Italia carolinxu, y llendaba colos Estaos Pontificios pel sur y l'este, pel oeste col mar de Liguria y col restu del reinu d'Italia pel norte. Foi una creación carolinxa, socesora del ducáu de Tuscia lombardu. La marca mesma taba compuesta por una coleición de condaos, principalmente a lo llargo del ríu Arno, centrada alredor del condáu de Lucca, que foi denomináu en delles ocasiones como ducáu.

El primer margrave toscanu foi Adalberto I (de la familia nobiliaria de los Bonifacios), al que Lluis II el Mozu, rei d'Italia dende 839, concedió-y el títulu en 846. Antes d'él, el so padre y güelu, Bonifaciu II y Bonifaciu I respeutivamente, controlaren la mayor parte de los condaos de la rexón y llograren tamién altos títulos nel Reinu d'Italia carolinxu, como por casu prefeutu de Córcega o duque de Lucca. Los Bonifacios ocuparon la Marca hasta 931. Ente finales del sieglu IX y principios del sieglu X, el sofitu de los margraves de Toscana foi necesariu pa cualquier candidatu qu'intentara convertise en rei d'Italia.

En 931, Hugo d'Arles (de la familia nobiliaria de los Bosónidas), que se nomara a sí mesmu rei d'Italia, quitó a los Bonifacios de la marca de Toscana, nun intentu por consolidar el so poder en tolos feudos importantes d'Italia por aciu la entrega a los sos parientes. Hugo concedió Toscana al so hermanu Boso. La Marca permaneció en manes de los miembros de la familia bosónida hasta l'añu 1001. La Marca tamién caltuvo la so influencia nes eleiciones reales al tronu d'Italia. Tan tarde como 1027, Raniero foi depuestu de la Marca pol emperador Conrado II por oponese a él como Rei coronáu d'Italia y Emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.

En 1027, Toscana pasó a la casa de Canossa. Bonifaciu III utilizó'l títulu *dux et marchio*: duque y margrave. Foi un aliáu de los emperadores del Sacru Imperiu, pero'l so poder aportó a tan grande qu'amenació al que teníen los emperadores como reis d'Italia. Bonifaciu III de Toscana xunió a la marca de Toscana los territorios que proveníen de la Casa de Canossa, que taben en gran parte na Emilia, y mandar a la so fía Matilde. Amás de les sos estenses posesiones na rexón de la Emilia-Romaña, Toscana, sometida a arrendamientu feudal, yera la posesión más importante de Matilde de Toscana y remanar a beneficiu del Papáu na querella de les Invistidures. Dempués de la muerte de Matilde en 1115 ensin herederos direutos, nun se designó a nengún otru margrave y la era de los príncipes feudales terminó na Italia nortiza, pa ser sustituyida pol dominiu de les ciudaes estáu, les repúbliques marítimes y les comuñes medievales.

## Ver tamién
*Gran Duque de Toscana
*República de Florencia
*República de Siena
*Tuscia

## Fuentes
* Wickham, Chris. *Early Medieval Italy: Central Power and Local Society 400-1000*. MacMillan Press: 1981.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Medieval Lands: Marchees de Toscana (n'inglés)
Ducáu de Florencia

El **Ducáu de Florencia** (n'italianu: *Ducato di Firenze*) foi un estáu fundáu en 1533 col nomamientu per parte del Papa Clemente VII de "Duque de Florencia" al so fíu Alejandro de Medici. D'esta manera la República de Florencia sumió de la mano de la familia Médici.

En 1537, tres l'asesinatu d'Alejandro de Médici por orde de Lorenzino de Médici, primu llonxanu del duque, nenguna de les families más importantes taba en condiciones de pretender el puestu de los Médici de manera que s'opunxera al emperador Carlos V, del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]]. Nesi momentu, apaeció Cosme I de Médici, con namái 17 años, siguíu d'unos pocos siervos.

Apenes foi investido emitió un decretu nel qu'escluyía a Lorenzino y a los sos descendientes de cualquier derechu de socesión, desautorizó al Conseyu y asumió l'autoridá absoluta de manera tiránica, causando l'exiliu voluntariu de dellos notables de la ciudá. Estos, col sofitu de Francia, intentaron derrocalo pero fracasaron na Batalla de Montemurlo. Dempués d'esti golpe d'autoridá na rexón, Cosme foi reconocíu como Duque pol Emperador Carlos V en cuenta de la so ayuda contra los franceses.

Esti fechu dexó-y llevar a cabu la espansión de Florencia, conquistando la República de Siena, depués de la Batalla de Marcianu y controlando la mayor parte de la Toscana.

Sicasí, Cosme nun se resignaba a ser un vasallu del Emperador y buscaba mayor independencia política. D'esta manera, trenta y seis años dempués d'establecese l'estáu, en 1569, el Papa Pío V alzó a Cosme de Medici como "Gran Duque de Toscana", poniendo fin al Ducáu de Florencia, y en delantre el gran duque foi coronáu pol Papa en Roma. Por considerar que'l derechu a establecer un Gran Ducáu taba acutáu al Emperador, España y Austria negar a reconocelo, mientres Francia ya Inglaterra aguardaron pa validalo finalmente; col pasu del tiempu, tolos estaos europeos acabaron per reconocer lo. Los Medici siguieron gobernando hasta 1737.

## Gobiernu y política

## Rellaciones esteriores

## Economía

## Cultura

### Lliteratura
En 1531 publicóse póstumamente El Príncipe en Roma, obra del florentín Nicolás Maquiavelo.

## Música

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Ducáu de Lucca

El **ducáu de Lucca** foi un estáu asitiáu nel centru de la península italiana qu'ocupaba una pequeña parte de lo que güei ye la rexón de Toscana.

## Institución
El ducáu de Lucca crear en 1815 por decisión del Congresu de Viena, que nomó duque a Carlos Lluis de Borbón cola so madre María Luisa de Borbón como rexente.

## Historia
Foi unu de los ducaos más curtios en tola Historia d'Italia, una y bones una cláusula precisaba qu'a la muerte de Carlos Lluis de Borbón, el ducáu pasaría a pertenecer al Gran Ducáu de Toscana.
María Luisa de Borbón morrió en 1824 y el so fíu asumió la total soberanía col nome de Carlos I.
Éstos decidieron entamar una política basada na meyora de les víes de comunicación y cola bonificación de dellos territorios. Trató, amás, de promocionar la llocalidá de Bagni di Lucca non yá como centru termal, sinón tamién como llugar d'alcuentru de l'aristocracia y de l'alta burguesía de toa Europa.
Foi precisamente nesa dómina cuando se fundó'l Casino de Lucca, unu de los primeros casinos europeos.
Por causa de los enormes recursos financieros qu'hubo que dedicar pa toes eses actuaciones, surdieron numberosos problemes, qu'impulsaron a Carlos Lluis de Borbón a antemanar a 1847 la cesión del Ducáu de Lucca al Gran Ducáu de Toscana.

## Ver tamién
* Congresu de Viena
* Lucca
* Principáu de Lucca y Piombino
* República de Lucca

## Referencies

## Enllaces esternos
* Banderes na Historia de Lucca
* (n'italianu) Páxina ellaborada pola Rexón de Toscana sobre la hestoria de Lucca