Gino Bartali

**Gino Bartali**  moteyáu *il Ginettaccio* foi un ciclista italianu, profesional ente los años 1935 y 1954, mientres los que consiguió 91 victories. Ganador dos vegaes del Tour de Francia (en 1938 y 1948) y tres veces del Giro d'Italia (en 1936, 1937 y 1947).

Con posterioridá a la so muerte, afayóse la so participación mientres la Segunda Guerra Mundial nuna rede que consiguió salvar a 800 xudíos italianos de ser deportaos a campos de concentración n'Alemaña.

## Biografía

Nacíu na Toscana, nel senu d'una familia humilde que se dedicaba a trabayar el campu, Bartali empezó a correr gracies a que'l so padre atopó-y trabayu nun **taller** d'arreglu de bicicletes. El so dueñu, contentu pol trabayu de Gino, regaló-y una y animó-y a que s'entrenara. A partir d'ende les serrapatoses carreteres de la rexón fueron el so espaciu natural.

En 1936, con un Giro d'Italia yá ganáu, Bartali tuvo a puntu d'abandonar el ciclismu por causa de la muerte del so hermanu **Giulio**. Afortunadamente pa tolos aficionaos al ciclismu, Bartali siguió compitiendo.

Ganador dos vegaes del Tour de Francia (en 1938 y 1948) y tres veces del Giro d'Italia (en 1936, 1937 y 1947), en dambos casos con una década de diferencia ente'l so primer trunfu y el postreru, el so yá de por sí nutríu palmarés viose perxudicáu pola suspensión de les carreres motivada pola Segunda Guerra Mundial. La gran **rivalidá** deportiva y al empar la gran amistá que caltuvo col so compatriota Fausto Coppi ye unu de los episodios de la historia del ciclismu más recordaos.

Home de fuerte calter, quiciabes foi unu de los postreros representantes del **ciclismu clásicu**, nel que la tenacidá y la capacidá física innata inda nun dieren pasu al ciclismu más tecnificado y sistemáticu que representó primero'l so rival Fausto Coppi y darréu la irrupción del francés Jacques Anquetil. El periodista y célebre escritor italianu Dino Buzzati retratar nes sos cróniques pal Corriere della Sera del Giro de 1949 bebiendo vinu tinto nes comíes y **fumando** dalgún qu'otru pitu ente etapa y etapa, daqué impensable nel mundu del ciclismu de competición tan solo unos años dempués.

La estraordinaria repercusión de les sos fazañes deportives na solmenada Italia de la posguerra, contribuyó al apandamientu del país nunos momentos bien difíciles. Asina, en 1948, cuando'l líder del Partíu Comunista Italianu, Palmiro Togliatti, recibió un disparu nel pescuezu mientres salía del parllamentu, les victories de Bartali nel Tour de Francia ayudaron a menguar les enormes **tensiones** que teníen a Italia en cantu d'una revolución aquel mes de xunetu. Como señaló l'ex primer ministru Giulio Andreotti años dempués: *"Dicir que la guerra civil evitar por una victoria nel Tour de Francia ye ensin dulda escesivu, pero ye innegable que nesi 14 de xunetu de 1948, día del ataque a Togliatti, Bartali contribuyó a solliviar les tensiones."*

En retirándose de la competición, siguió amestáu al mundu del ciclismu, primero como direutor del modestu equipu San Pellegrino (onde en 1959 tuvo a los sos órdenes a Fausto Coppi) y dempués como **comentarista** de la RAI y como asesor téunicu de firmes industriales, vendiendo bicicletes col so nome y vinu chianti de la so Toscana natal.

Polos sos estraordinarios méritos deportivos, Bartali foi nomáu *"Cavaliere di Gran Croce *'OMRI**"'' (Caballeru de la Gran Cruz al Méritu de la República d'Italia).

Mientres la Segunda Guerra Mundial, collaboró viviegamente pa salvar la vida de 800 xudíos, escondiendo'l so **secretu** mientres casi sesenta años. Nel añu 2000 dir a la tumba con él y solo un descubrimientu casual dexó conocer la dimensión humana qu'algamó unu de los más grandes ciclistes del sieglu XX. Foi nomáu "[[Xustos ente les naciones|Xusto ente les Naciones]]" pol Gobiernu d'Israel el 23/9/2013.

Morrió nel añu 2000 (a los 85 años d'edá) na so llocalidá natal, por cuenta de un ataque al corazón. Taba casáu dende 1940 con Adriana Balli, cola que tuvo trés fíos (Andrea, Biancamaria y Luigi). Adriana, que recibió'l **reconocencia** que se fixo a títulu póstumu al so home pol so comportamientu mientres la guerra, finó en 2014, a los 95 años d'edá.

== Carrera ciclista ==

Primero que fuera unu de los cuatro ***Campionissimos*** de la historia del ciclismu italianu, Bartali taba consideráu como'l ciclista del réxime de [[Mussolini]]. El Duce, nel so deliriu, suañaba con ver a un italianu ganando a los franceses nel Tour y toles miraes volver escontra Bartali, qu'en 1936 yá s'axudicara'l Giro y yera una celebridá en tol país. En 1937 una cayida atayó la so misión.

En 1938 cumplió'l suañu de [[Mussolini]], aventayando al segundu clasificáu en más de **venti minutos** nel Tour de Francia. Cuando la carretera empinábase, cuando'l calor y el polvu ensugaben los gargüelos, Bartali nun atopaba rival. Pero la [[II Guerra Mundial]] dexó-y ensin los años nos que podría habese llabráu un palmarés espectacular, cuando [[Fausto Coppi]] entá yera un mozu meritoriu que corría al so llau.

Como se señaló, la so carrera deportiva viose atayada pola guerra. Antes d'esta, en [[1939]], nun pudo yá defender la so victoria nel [[Tour de Francia]] del añu anterior. Gino Bartali tomaríase la revancha en [[1948]], consiguiendo la so **segundu Tour** d'una forma espectacular, con siete victories d'etapa. Con estos dos victories, convertir nel únicu ciclista hasta la fecha, vencedor de dos Tours nun intervalu de 10 años. Circunstancia que tamién llogró nel Giro coles sos victories en [[Giro d'Italia 1936|1936]] y [[Giro d'Italia 1946|1946]]


Bartali foi un **escepcional escalador**, vencedor del gran premiu del monte del Giro d'Italia en siete causes y del Tour de Francia en dos. Foi pioneru n'utilizar el cambéu de marches, escurríu pol fabricante italianu [[Campagnolo]]. Enantes, les bicicletes incorporaben dos piñones (unu a cada llau de la exa trasera) y el cambéu ente ellos significaba tener que parar, desmontar la rueda trasera y volvela a poner dándo-y la vuelta, de forma manual. Con esti nuevu sistema, el ciclista podía realizar el cambéu de piñón ensin necesidá de baxase de la bicicleta. Esta operación convirtióse rápido nuna señal de que Bartali taba dispuestu a llanzar un ataque.

Amás de les sos victories en [[Grandes Vueltes]], Bartali ganó en cuatro causes el campeonatu nacional italianu y delles [[clásica|clásiques]] d'un día, como la [[Milán-Sanremo]] y el [[Giro de Lombardía]].

Foi'l gran rival de [[Fausto Coppi]], **rivalidá** qu'estremaba a los italianos, tanto deportiva como política y relixosamente (les sos postures polítiques y relixoses tamién taben enfrentaes). Sicasí, percima d'aquella rivalidá, Coppi y Bartali taben xuníos por una gran amistá; compartieron equipu mientres años y, en munches ocasiones, l'unu actuó de gregariu del otru y viceversa. El [[Tour de Francia 1949]], que ganaría Coppi per delantre de Bartali, podría ser la meyor muestra d'esto. Dambos italianos estrozaron la carrera nos [[Alpes]], pero siempres "de la mano". Nel Tour de 1952 producióse unu de los últimos episodios d'esta épica historia, afigurada nuna **famosa fotografía** na que dambos s'intercambien una botella d'agua. La polémica sobre quién taba ayudando a quién, inda sigue viva ente los aficionaos al ciclismu italianos más de sesenta años dempués.

''(Ver l'artículu sobre [[Fausto Coppi]], onde se dan más detalles sobre esti fechu)''

Non tou fueron xornaes de gloria. Na edición del Tour de 1950 tuvo que vivir unu de los más amargosos episodios de la so carrera deportiva, cuando l'equipu italianu lideráu por Bartali decidió **retirase** en bloque, dempués de ser increpados y cutíos polos aficionaos franceses nel [[Col d'Aspin]]. ''"Nun quiero morrer equí"'', declaró entós a la prensa cola so habitual rudez.

== Mientres la Segunda Guerra Mundial: el rescate de xudíos en peligru ==


Gino Bartali morrió nel añu 2000 ensin que naide supiera la so verdadera historia, la del corredor grandiosu que dedicó dos años de la so esistencia a salvar la vida d'ochocientos [[xudíu|xudíos]]. Pa ello valióse de la so bicicleta, onde escondía la **documentación** necesaria pa sacalos d'[[Italia]]. Y asina, so l'apariencia de simples entrenamientos, llevaba los papeles d'un llau a otru. Yera imposible abarruntar naquel momentu d'unu de los grandes mitos del deporte italiano, del home que consiguiera da-y a [[Benito Mussolini|Mussolini]] el [[Tour de Francia 1938|Tour de Francia en 1938]].

Lo que naide imaxinaba ye que naquellos años escuros, Bartali (unu de los símbolos del [[Partíu Nacional Fascista]]), yera en realidá unu de los personaxes clave d'una organización dedicada a salvar la vida de los xudíos italianos a los que los alemanes queríen unviar a los sos fornos crematorios. A pesar de la interrupción del calendariu ciclista por culpa de la guerra, Gino Bartali siguía **entrenando** peles carreteres de la [[Toscana]] y de l'[[Umbría]]. Naide podía suponer que nel cuadru de la so bicicleta o debaxo del so sillín tresportaba documentos y pasaportes destinaos a los xudíos que s'escondíen en dalgunos de los monesterios italianos.

Bartali nun espertaba demasiaos barruntos magar que la guerra torgaba cualquier competición y resultaba estrañu ver a daquién entrenándose naquel ambiente. Corría con ropa na que podía lleese el so nome, lo que-y dexaba percorrer quilómetros recibiendo los saludos efusivos de los soldaos italianos, pa los que yera un auténticu ídolu. Yera'l **corréu** perfectu.

Nos conventos y monesterios la rede entamada por Giorgio Nissim -col sofitu de dellos arzobispos- dedicar a ellaborar los pasaportes destinaos a salvar la vida de cientos de xudíos, documentos que Bartali tresportaba xugándose la vida naquellos viaxes peles carreteres que conocía como naide. Mientres 1943 y 1944 el corredor toscanu, el "''beatu''" Bartali, dedicar a esa misión ensin que naide-y delatara. Acabó la guerra y aquellos entrenamientos **quilométricos** entá-y valieron na so carrera deportiva porque con 32 años pudo ganar en [[Giro d'Italia 1946|1946 el Giro]] y en [[Tour de Francia 1948|1948 el Tour]]. Con 34 años, foi capaz d'imponese nel Tour de Francia nuna demostración colosal nel monte, venciendo nada menos qu'en siete etapes d'aquella edición.

Bartali retirar a la so tierra, a [[Florencia]], y mientres cincuenta años nun dixo nada del so trabayu p'ayudar a los xudíos italianos. Mientres décades sobrevoló sobre él la etiqueta de ser el corredor de los fascistes. Nun lu importó. Morrió nel añu 2000. El mundu solo afayó'l so grandor en 2003, cuando los fíos de **Giorgio Nissim** atoparon un vieyu diariu del so padre nel que detallaba la forma en que funcionó la rede clandestina dedicada a consiguir documentos que salvaren la vida de los xudíos.

Ellí, naquellos legajos, esplicábense minuciosamente los viaxes que faía Bartali, los quilómetros que percorría, los documentos qu'escondía la so bicicleta y, sobremanera, lo **abnegado** de la so dedicación a la causa. Los Nissin cuntaron lo que'l so padre escribió y entós empezó a cobrar sentíu tantu entrenamientu nuna dómina na que costaba ver a un ciclista percorrer una carretera italiana. Italia afayó a unu de los sos grandes héroes. Los Nissin tamién cuntaron el datu más importante qu'escondía los diariu del so padre: **800 xudíos** evitaron el viaxe a dalgún campu de concentración de los alemanes gracies a les piernes de Gino Bartali.

Esta actitú discreta, queda reflexada nes pallabres del so fíu **Andrea Bartali**: ''“El mio padre yera un católicu fervosu. Casi nunca nos faló de lo que fizo mientres la guerra. Dicía tan solo que ‘na vida, eses coses fáense y basta'”''.

== Reconocencies y honores ==
*  Grande ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica italiana ([[Roma]], 27 d'avientu de [[1986]])
*  Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica italiana ([[Roma]], 27 d'avientu de [[1992]])
*  Medaglia d'oru al Merito civile, pola so contribución al salvar xudíos en peligru mientres la Segunda Guerra Mundial ([[Roma]] 31 de mayu de [[2005]])
* En 2001, un añu dempués de la muerte de Gino Bartali, una carrera italiana creada en 1984 pasó a llamase Selmana Internacional [[Fausto Coppi|Coppi]] y Bartali, n'honor a estos dos corredores.
* En 2010, l'estáu de [[San Marín]] emitió dos sellos pa conmemorar el 50ᵘ aniversariu de la muerte de Fausto Coppi y el décimu aniversariu de la de Gino Bartali. Esti dípticu representa l'intercambiu d'una botella mientres una carrera.
* En 2013 ye nomáu a títulu póstumu [[Xustos ente les Naciones|Xusto ente les Naciones]] ([[Israel]]).
* Foi reconocíu como unu de los ciclistes más destacaos de la historia al ser escoyíu nel añu 2002 pa formar parte de la [[Cycling Hall of Fame#Sesión inaugural|Sesión Inaugural del Cycling Hall of Fame]] de la [[UCI]].
* Acordies col so palmarés, figura nel [[Cycling Hall of Fame#Top 100|]] de la "Clasificación de los 100 meyores ciclistes de tolos tiempos" del **Cycling Hall of Fame*' de la UCI.
* En 2018 recibió un homenaxe del [[Giro d'Italia]].

== Palmarés ==


== Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatu del Mundu ==
Mientres la so carrera deportiva consiguió los siguientes puestos nes [[Grandes Vueltes]] y nos [[Campeonatu Mundial de Ciclismu en Ruta|Campeonatu del Mundu]] en carretera:


<small>-: Nun participa<br />
Ab.: Abandonu<br />
X: Ediciones ensin celebrar</small>

== Enllaces esternos ==
* [http://web.tiscali.it/bunkerit/bartali/ Web sobre Il Ginettaccio] (n'italianu)
* [http://www.ciclomuseo-bartali.it/ Muséu del Ciclismu - Gino Bartali] (n'italianu)
* [https://web.archive.org/web/20130929103433/http://www.religionenlibertad.com/articulo.asp?idarticulo=31312 La otra gran victoria de Gino Bartali: les sos peligroses carreres en bicicleta pa salvar a 800 xudíos]. Artículu del diariu dixital [http://www.religionenlibertad.com Relixón en Llibertá]
* [https://elpais.com/diario/2003/04/04/ultima/1049407201_850215.html Diariu "El País". Bartali y el rescate de 800 xudíos italianos]
* [http://ateosdeldeporte.com/2013/04/gino-bartali-pedaliando-pola victoria-y-contra-la muerte/ *Ateos del deporte''. Bartali y Coppi. Biografía de Gino Bartali]
* Diariu El País. Bartali
* 
* Informe Robinson - "El Secretu de Gino Bartali" - Disponible en YouTube (Consultáu'l 20/10/2015)
* Gino Bartali en Yad Vashem

## Referencies