Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (chinu: 秦始皇, pinyin: Qín Shǐhuáng, Wade-Giles: **Ch'in Shih-huang**, payares o avientu de 260 e.C. - 10 de setiembre de 210 e.C.), de nome propiu **Zheng**, foi'l rei del estáu chinu de Qin del 247 e.C. hasta'l 221 e.C.) y dempués el primer emperador d'una China unificada del 221 e.C. al 210 e.C., reinando sol nome de **Primer Emperador**.

Unificando China, él y el so primer ministru Li Si introducieron una serie d'importantes reformes coles mires de reforzar la recién unificación, y llevaron a cabu hercúleos proyeutos de construcción, más concretamente la versión precursora de l'actual Gran Muralla China con un saldu de 2 millones de muertos. A pesar de tola tiranía del so mandatu autocráticu, Qin Shi Huang ye inda consideráu anguaño como una especie de colosal fundador na historia china, como un superhombre que la so unificación de China duró más de dos milenios (con interrupciones).

## Convenciones de nomes
Qin Shi Huang nació nel mes chinu zeng (正), el primer mes del añu nel calendariu chinu (nel sieglu 3 e.C. l'añu chinu empezaba enantes del solsticiu d'iviernu y non dempués como asocede anguaño), y polo tanto recibió'l nome **Zheng** (政), siendo dambos calteres utilizaos de forma intercambiable na antigua China. Naquellos tiempos, la xente nun xunía'l nome propiu y el de la familia como ye costume anguaño, asina que ye anacrónicu referise a Qin Shi Huang como *Qin Zheng*. El nome propiu nun s'usaba nunca, sacante polos parientes cercanos; polo tanto ye incorreutu tamién referise a Qin Shi Huang como *príncipe Zheng* o *rei Zheng de Qin*. Como rei, denominábase-y **Rei de Qin**. Si recibiera un nome póstumu dempués de la so muerte, al igual que'l so padre, sería conocíu polos historiadores como *Rei NN. (nome póstumu) de Qin*, pero esto nunca asocedió.

Dempués de conquistar l'últimu estáu chinu independiente nel 221 a. de C., Qin Shi Huang convertir nel rei d'un estáu de Qin qu'apoderaba toa China, daqué que nun tenía precedentes. Ansiosu d'amosar que yá nun yera más un simple rei, como los soberanos d'antaño mientres el periodu de los Reinos Combatientes, creó un nuevu títulu, **huangdi** (皇帝), combinando la pallabra *huang* (皇) que s'usaba pa referise a los llexendarios trés *Huang* (Trés augustos) que reinaron nel amanecer de la cultura china, y la pallabra *di* (帝) que s'usaba pa referise a los míticos cinco *Di* (soberanos) que reinaron darréu dempués de los trés Huang. Estos trés Huang y cinco Di fueron consideraos gobernantes perfectos, con inmensos poderes y llargues vides. La pallabra *huang* tamién significa «grande» o «magníficu». La pallabra *di* tamién se refería al dios supremu nos cielos, creador del mundu. Poro, xuniendo estos dos pallabres, daqué que naide fixera enantes, Qin Shi Huang creó un títulu al par cola so carauterística de xunir l'a'l paecer infinitu territoriu de los reinos chinos, xuniendo de fechu el mundu (los antiguos chinos, al igual que los antiguos romanos, creíen que'l so imperiu entendía'l mundu na so totalidá).

La pallabra *huangdi* foi traducida na mayoría de los llinguaxes occidentales como «emperador», una pallabra con una llarga historia que data de la dómina de l'antigua Roma, y que los europeos consideraben cimeru a la pallabra «rei». Qin Shi Huang tomó'l nome de **Primer Emperador** (Shi Huangdi, lliteralmente, emperador qu'empieza). Abolió los nomes póstumos, polos que los antiguos reis yeren conocíos dempués de la so muerte, xulgándolos desavenientes y contrarios a la piedá filial, y decidió que les xeneraciones futures referir a él como Primer Emperador (Shi Huangdi); el so socesor sería conocíu como'l Segundu Emperador (Er Shi Huangdi, lliteralmente, emperador de segunda xeneración), el socesor del so socesor como Tercer Emperador (San Shi Huangdi), y asina d'equí p'arriba, mientres diez mil xeneraciones, yá que se suponía que la casa imperial diba gobernar en China mientres diez mil xeneraciones («diez mil» ye equivalente a «para siempres» en chinu, y amás significa «bona fortuna»).

Qin Shi Huang convirtiérase entós nel primer emperador del estáu de Qin. El nome oficial de l'apocayá unificada China yera entá **Estáu de Qin**, asimilando Qin al restu d'estaos. El nome China (中華 o 中國) nunca s'usó oficialmente pal país de China hasta 1912, cuando se fundó la República de China(中華民國). Los contemporáneos de la dómina llamaben al emperador "Primer Emperador" desfacer del «del estáu de Qin», que yera obviu ensin necesidá de dicilo. Sicasí, pocu dempués de la muerte del emperador, el so réxime derrumbóse, y China foi asediada por una guerra civil. Más tarde, nel 202 a. de C. la dinastía Han iguar pa unificar China na so totalidá, que s'empezó a llamar a partir d'entós el Estáu Han(漢國), que tamién puede ser traducíu como l'imperiu d'Han. Qin Shi Huang nun podía ser llamáu más tiempu'l Primer Emperador, una y bones esto implicaría que yera'l primer emperador del estáu d'Han. Empezó entós el vezu de preceder el so nome con Qin(秦), que nun se refier yá más al estáu de Qin, sinón a la dinastía Qin, una dinastía que ye reemplazada pola dinastía Han. La pallabra *huangdi* (emperador) nel so nome, foi encurtiada por *huang*, asina que se-y llegó a conocer como Qin Shi Huang. Quiciabes *huangdi* foi encurtiáu pa llograr un nome de tres ideogrames, que coincide colos nomes de tres ideogrames del pueblu chinu (que raramente utilizaron a lo llargo de la historia nomes de cuatro o más).

Esti nome, Qin Shi Huang (esto ye, Primer Emperador de la dinastía Qin) ye'l nome qu'apaez nos Alcordances históriques escritos por Torca Qian. Y ye'l nome que se prefier en China cuando se fai referencia al Primer Emperador. Los occidentales dacuando escriben Qin Shi Huangdi, que ye una eleición pocu acertada, pos ignora les convenciones chines nos nomes.

## Mocedá y Rei de Qin: El Conquistador

Nel momentu de la nacencia del mozu Zheng, China atopábase estremada ente estaos feudales en guerra. Esti periodu de la historia China ye referíu como'l periodu de los Reinos Combatientes. La competición ente ellos yera desaxeradamente feroz, y pol 260 AC solamente quedaben unos pocos d'ellos (siendo'l restu conquistáu y anexonáu a los vencedores), pero l'estáu de Zheng, Qin, yera'l más poderosu. Yera gobernáu so la filosofía llegalista y centróse dende los sos empiezos nos asuntos militares.

Zheng nació en Handan (邯鄲), la capital del estáu enemigu de Zhao. Yera fíu de Zichu, un príncipe de la casa real de Qin que foi rehén nel estáu de Zhao por un alcuerdu ente los estaos de Qin y Zhao. Zichu darréu volvió al estáu de Qin dempués de delles aventures cola ayuda d'un ricu mercader llamáu Lü Buwei, y iguar pa xubir al tronu de Qin, convirtiéndose Lü Buwei en canciller (primer ministru) de Qin. Zichu ye conocíu póstumamente como'l rei Zhuangxiang de Qin. Según una historia bien espublizada, Zheng nun yera realmente'l fíu de Zichu, sinón el fíu del mercader Lü Buwei. Esta historia surdió porque la madre de Zheng fuera orixinalmente una concubina de Lü Buwei, primero que ésti dar al so bon amigu Zichu, poco enantes de la nacencia de Zheng. Sicasí, la historia ye dudosa una y bones los confucianos atoparíen más fácil denunciar a un gobernante que'l so nacencia fuera illexítimu.

Zheng xubió al tronu nel 247 e.C., con dolce y mediu d'edá, y foi rei so un rexente hasta'l 238 e.C. cuando a los veiuntiuno y mediu d'edá planió un golpe nel palaciu y tomó tol poder. Siguió la tradición d'atacar de forma aportunante y defender los estaos feudales (tornando'l famosu intentu d'asesinatu del rei Jing Ke mientres esi tiempu), y finalmente tomando'l control de toa China nel 221 e.C., ganando al últimu estáu chinu independiente, el Estáu Qi.

Entós, nesi mesmu añu, a la edá de 38, el rei de Qin proclamóse **Primer Emperador**.

## Primer Emperador: El unificador

Pa evitar l'anarquía del periodu de los estaos guerreros, Qin Shi Huang y el so primer ministru Li Si abolieron dafechu'l feudalismu. Lo que fixeron foi estremar l'imperiu en 36 provincies empobinaes caúna por trés gobernadores, unu civil, otru militar, y un postreru pa mediar ente estos dos. Cada unu d'ellos yera nomáu pol emperador y podía ser destituyíu por él. El gobernador civil yera reasignado a una nueva provincia cada pocos años pa prevenir qu'atropara una base de poder.

Qin Shi Huang ordenó a tolos antiguos miembros de les cases reales de los estaos conquistaos que se treslladaren a Xiangyang(咸陽), la capital de Qin, no que ye l'actual provincia de Shaanxi, pa ser calteníos so una vixilancia estrecha, y prevenir actividaes rebalbes.

L'emperador tamién desenvolvió una estensa rede de carreteres y canales coneutando les provincies p'acelerar el comerciu ente elles y p'acelerar los desplazamientos militares a les provincies qu'opunxeren resistencia.

Qin Shi Huang y Li Si unificaron China económicamente por aciu la estandarización de pesos y midíes, la moneda, el llargor de les exes de los carros (tal que tou carru pudiera movese ensin problemes peles rutes de les nueves carreteres), el sistema llegal, etc.

Pero quiciabes lo más importante de too, foi que la escritura china foi unificada. Un nuevu conxuntu de calteres foi desenvueltu por Li Si, llamáu de los sellos pequeños, basándose nel conxuntu de calteres usaos nel estáu de Qin, y esti nuevu conxuntu foi fechu obligatoriu, desfacer polo tanto de tolos sistemes d'escritures locales y de los calteres qu'esistíen en dellos estaos chinos. Los edictos escritos con esti nuevu conxuntu de calteres fueron tallaos nos murios de montes sagraos por toa China, como los famosos edictos que s'atopen nel monte Tai, pa faer saber al Cielu de la unificación de la tierra so un emperador, y tamién p'arrobinar el nuevu conxuntu de calteres ente'l pueblu.

## Muerte y consecuencies

L'emperador morrió mientres s'atopaba faciendo un viaxe pola China oriental, en busca de les llexendaries islles de los inmortales (más allá de la mariña este) y el secretu de la vida eterna. La so muerte asocedió a empiezu de setiembre del añu 210 e.C. nel palaciu de la prefeutura de Shaqiu, que taba a dos meses de distancia de la capital Xiangyang. El primer ministru, Li Si, que lu acompañaba, taba gravemente esmolecíu de que les nueves de la so muerte pudieren disparar un alzamientu xeneral en tol imperiu, daes les polítiques brutales del gobiernu, y la rensía de la población forzada a trabayar en proyeutos hercúleos como la gran muralla nel norte de China, o nel mausoléu del emperador. Llevaría dos meses al gobiernu algamar la capital y nun sería posible detener el llevantamientu. Li Si decidió despintar la muerte del emperador y volver a Xiangyang.

La mayor parte del repartu imperial qu'acompañaba al emperador nun foi informáu de la so muerte, y acaldía Li Si entraba na so dilixencia, onde se suponía que viaxaba l'emperador, pretendiendo faer qu'aldericaben asuntos d'estáu. La secretista naturaleza del emperador mientres vivía dexó qu'esta estrataxema funcionara y que nun espertara duldes ente los cortesanos. Li Si ordenó tamién que dos carros que conteníen pexe llevárense darréu enantes y dempués de la dilixencia del emperador. La idea tres estos yera evitar que la xente percibiera'l cheirientu golor proveniente de la dilixencia del emperador, onde'l so cuerpu taba empezándose a descomponer severamente. Finalmente, pasaos dos meses, Li Si y la corte imperial tuvieron de vuelta en Xiangyang, onde s'anunció la noticia de la muerte del emperador.

Qin Shi Huang nun gustaba de falar alrodiu de la muerte y nunca escribió realmente un testamentu. Dempués de la so muerte, Li Si y el xefe eunucu Zhao Gao persuadieron al so segundu fíu Huhai de fabricar el testamentu del emperador. Obligaron al so primer fíu Fusu a suicidase, arrampuñaron el mandatu sobre les tropes a Meng Tian -- un partidariu lleal de Fusu -- y mataron tamién a la familia de Meng. Huhai convertir nel segundu emperador (*Er Shi Huangdi*), conocíu polos historiadores como Qin Er Shi.

Qin Shi Huang foi soterráu nel so mausoléu, colos famosos Guerreros de terracota, cercanu a la moderna Xi'an (Provincia de Shaanxi), pero la so cámara funeraria entá tien que ser abierta.

Qin Er Shi nun foi nin de lloñe tan capaz como lo foi'l so padre. Les revueltes rápido brotaron, y cuatro años dempués de la muerte de Qin Shi Huang, el so fíu taba muertu, el palaciu imperial y los archivos estatales quemaos, y la dinastía Qin acabada.

La siguiente dinastía china, la dinastía Han, refugó'l llegalismu en favor del Confucianismu y moderó les lleis, pero caltuvo les reformes políticu y económicu básiques de Qin Shi Huang intactes. D'esta manera'l so esfuerciu foi siguíu a lo llargo de los sieglos y convirtióse nuna traza carauterística de la sociedá china.

## Qin Shi Huang na historiografía

Na historiografía china tradicional, el primer Emperador yera casi siempres retratáu como un tiranu brutal, supersticiosu (resultancia del so interés na inmortalidá y na so obsesión pol so posible asesinatu) y de xemes en cuando como un gobernante mediocre. Los prexuicios ideolóxicos contra l'estáu llegalista de Qin establecer nuna fecha tan temprana como'l 266 e.C., cuando'l filósofu confunciano Xun Zi comparar a les tribus bárbares y escribió "Qin tien el corazón d'un tigre o un llobu... [y ye] avariciosu, maldadosu, ansiosu de beneficios, y ensin sinceridá."

Darréu, los historiadores confucianos condergaron al emperador que quemara los clásicos y soterráu vivos a estudiosos confucianos. Eventualmente compilaron la llista de los "Diez crimen de Qin" pa destacar les sos aiciones tirániques. El famosu poeta y home d'estáu de la dómina Han, Jia Yi, concluyó'l so ensayu *Les faltes de Qin* colo que se diba a convertir nel xuiciu habitual confucianu de les razones del colapsu de Qin. L'ensayu de Jia Yi, almiráu como una obra maestra de la retórica y el razonamientu, foi copiáu dientro de dos histories Han y tuvo una influencia d'un gran algame nel pensamientu políticu chinu como una ilustración clásica de la teoría confuciana. Él esplicó la suprema debilidá de Qin como la resultancia de la despiadada busca de poder del so gobernante, el mesmu factor que-y fixera tan poderosu; porque como Confucio enseñara, la fuercia d'un gobiernu ta basada n'última instancia nel sofitu del pueblu y la direición virtuosa del gobernante.

Por causa de esti sistemáticu prexuiciu confucianu per parte de los estudiosos na dómina Han, munches de les histories calteníes alrodiu de Qin Shi Huang son de dudosu valor históricu y munches fueron inventaes pa enfatizar les sos traces negatives.

Por casu, l'acusación de que fizo executar a 460 sabios faciéndo-yos ser soterraos con solo les sos cabeces percima de la superficie, y dempués ser degollaos, ye siquier pocu probable que seya dafechu verdá y tamién ye probable que l'incidente fuera inventáu pa crear una lleenda de martirios confucianos. Hai tamién histories variaes alrodiu de la roxura del Cielu contra'l Primer Emperador, como la historia d'una piedra cayida del cielu llabrada con pallabres de denuncia al emperador y profetizando el colapsu del so imperiu dempués de la so muerte. Casi toes estes fueron desacreditadas polos modernos sinologistas como bilordios y lleendes. La mayor parte d'elles fueron ellaboraes pa deslustrar la imaxe del Primer Emperador.

Solo nos tiempos modernos fueron los historiadores capaces d'enfusar más allá de les llendes de la historiografía tradicional china. El refugu políticu de la tradición confuciana como una torga a la entrada de China nel mundu modernu abrió'l cambéu por que surdieren nueves perspectives. Nos trés décades tres la cayida de la dinastía Qing y l'españíu de la Segunda guerra mundial, cola cada vegada más fonda insatisfaición cola debilidá y falta d'unidá de China, surdió una apreciación nueva del home qu'unificara China. Nel tiempu nel qu'escribía, cuando'l territoriu chinu taba siendo invadíu por naciones estranxeres, el destacáu historiador del Kuomintang, Xiao Yishan, enfatizó el papel de Qin Shi Huang en repeler a los bárbaros del norte, particularmente na construcción de la Gran muralla. Otru historiador, Ma Feibai (馬非百), publicó en 1941 una completa biografía revisionista del Primer Emperador titulada *Qin Shi Huangdi Zhuan* (秦始皇帝傳). Dixo que Qin Shi Huang foi unu de los más grandes héroes de la historia china. Ma comparar col líder contemporaneu Chiang Kai-shek y vio munchos paralelismos nos percorríos y polítiques de los dos homes, siendo almirador de dambos. La espedición del norte de Chiang a finales de los años 20, que xustamente precedió al nuevu gobiernu nacionalista en Nankín foi comparada a la unificación llevada a cabu por Qin Shi Huang.

Cola llegada de la revolución comunista en 1949, nueves interpretaciones salieron a la superficie. L'establecimientu del nuevu y revolucionariu réxime significó otra revaluación del Primer Emperador, esta vegada siguiendo la teoría marxista. La nueva interpretación que se daba de Qin Shi Huang yera xeneralmente una combinación de visiones modernes y tradicionales, pero esencialmente crítica. Esto se ejemplifica na *Historia Completa de China* que se compiló en setiembre de 1955 como una revisión oficial de la historia china. El trabayu describía los pasos más importantes del Primer Emperador faía la unificación y estandarización como correspondía a los intereses del grupu dominante y de la clase comerciante, non de la nación o'l pueblu, y la subsecuente cayida de la so dinastía como una manifestación de la llucha de clases. El perenne alderique de la cayida de la dinastía Qin foi esplicáu tamién en términos marxistes, la rebelión de los llabradores siendo una revuelta contra la opresión - una revuelta que socavó la dinastía, pero que taba destinanda a fallar pola mor del compromisu colos "elementos de la clase propietaria"

Sicasí, dende 1972, diose prominencia a una visión oficial radicalmente distinta de Qin Shi Huang. Esta nueva apreciación foi llanzada pola biografía *Qin Shi Huang* de Hong Shidi. El trabayu foi publicáu pola imprenta estatal pa ser una historia popular dirixida a les mases, y vendió 1,85 millones de copies nel periodu de dos años. Nesta nueva era, ver a Qin Shi Huang como un gobernante con visión de futuru que destruyo a les fuercies secesionistes y estableció el primer estáu chinu unificáu y centralizáu por aciu el refugu del pasáu. Atributos personales, como la so busca de la inmortalidá, tan enfatizados na historiografía tradicional, apenes se mentaben. La nueves versiones describíen como, nel so tiempu (una era de gran cambéu políticu y social), nun tuvo escupulicios n'usar métodos violentos pa machucar a los contra-revolucionarios, tal como canciller "industrial y comerciante propietariu d'esclavos" Lu Buwei. Desafortunadamente, él nun foi tan minuciosu como tenía de ser y dempués de la so muerte, subversivos ocultos, sol lideralgu del xefe eunucu Zhao Gao, tomaron posesión del poder y usar pa restaurar el vieyu orde feudal.

P'arredondiar esta revaluación, una nueva interpretación del precipitáu colapsu de la dinastía Qin sofitar nun artículu tituláu "Sobre la llucha de clases ente los periodos Qin y Han" por Luo Siding, nun boletín de 1974 de *Bandera colorada*, pa reemplazar la esplicación previa. La nueva teoría proclamaba que la causa de la cayida de Qin xacía na ausencia de minuciosidad de Qin Shi Huang na "dictadura sobre los reaccionarios, inclusive hasta la estensión de dexa-yos enfusar como viérbenes nos órganos de l'autoridá política y usurpar puestos importantes".

En 2006, publicóse la primer biografía en castellanu sobre Qin Shi Huang, titulada "El primer emperador", escrita por José Ángel Martos y editada por Aguilar.

## Miscelánea

Interesar na inmortalidá y visitó la isla Zhifu. Estos fechos convertir nuna historia popular del emperador, cuntando qu'unvió a un isleño de Zhifu, Xu Fu, como'l líder relixosu de barcos con cientos d'homes y muyeres nueves en busca de la píldora de la inmortalidá. Esta xente nunca tornó, y el mitu clama que s'asitiaron nuna de les islles xaponeses.

L'emperador de cutiu realizaba visites a ciudaes importantes dientro del so imperiu pa inspeicionar la eficiencia de la burocracia y pa simbolizar la presencia del prestíu de Qin (foi mientres unu d'esos viaxes cuando morrió). Sicasí, estes salíes apurríen grandes oportunidaes a los asesinos, el más famosu de los cualos foi Zhang Liang.

Nos últimos años de la so vida, dempués que los intentos d'asesinatu repitieren demasiaes vegaes como por que se atopara cómodu, fíxose más paranoicu alrodiu de quedase nun mesmu llugar mientres demasiao tiempu y contrató a sirvientes pa tresllada-y cada nueche a dormir en distintos edificios dientro del so complexu palaciegu. Tamién contrató a dellos sosias pa faer menos claru qué persona yera l'emperador.

## Qin Shi Huang na actualidá

El compositor chinu Tan Dun ("Crouching Tiger, Hidden Dragon) creó la ópera "The First Emperor", por un encargu de la Metropolitan Opera de New York, que foi estrenada'l 21 d'avientu de 2006 con Plácido Domingo nel papel principal. La ópera centrar nel enfotu del Emperador Qin d'unificar la China al traviés de la composición d'un himnu modernu.

Tamién podemos visualizar un pocu la personalidá de Qin, según parte d'unu de los pasaxes de la so vida, na película Héroe, dirixida por Zhang Yimou y protagonizada por Jet Li; onde al traviés d'una serie d'engarradielles d'artes marciales y del usu del color como parte esencial de cada escena, puede entendese un pocu más la perceición que'l pueblu chinu tenía alrodiu de Qin y que según la historia, faltaba enforma de la realidá.

Qin Shi Huang ye la inspiración d'un anime, de nome Kingdom, onde se cunta la historia de cómo unifica China al llau d'un mozu de nome Shin, quien desea convertise nel meyor xeneral del mundu.

## Ver tamién
* Guerreros de terracota
* China
* dinastía Qin
* Historia de China

## Referencies

## Enllaces esternos