open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oxetivu catadióptrico

Tamién conocíos como **oxetivos réflex** y **oxetivos d'espeyos**, los **oxetivos catadióptricos** tán diseñaos con una combinación de lentes y espeyos curvos que dexen grandes distancies focales nun oxetivu pequeñu.

## Carauterístiques
Son oxetivos bien llixeros, bien pequeños en rellación a la so distancia focal, nun producen aberraciones cromátiques y son bien baratos. Como inconvenientes cunten con una apertura de diafragma fixa, nun son lluminosos (f:8 ye avezáu) y tienen un bokeh carauterísticu bien pocu apreciáu.

Al tener una apertura de diafragma fixa, la fondura de campu nun ye ajustable. La esposición afacer por aciu la velocidá de obturación o con un xuegu de filtros gris
Pa cámares de pequeñu formatu les distancies focales van dende 200 mm hasta 2000 mm.

## Productos
En 2003 Minolta ufierta un oxetivu de gran valor ópticu y mecánicu de 500mm f:8 autofoco. De fechu foi'l primer oxetivu catadióptrico nos años 90. Tamién Jenoptik fabrica un catadióptrico de 500mm f:4.
Sigma pela so parte ufierta un modelu de mayor distancia focal, 600mm f:8, con un tamañu de 12cm de llargu, malapenes un quintu de la distancia focal efectiva.

Los oxetivos más grandes que se fabriquen son los Pentax (K y M 2000mm f:13,5), Nikon (2000mm f:11), Minolta (1600mm f:11) y Minolta (1600mm f:11), pero solo fabríquense por encargu. Esiste un Canon (5200mm f:14).

### Pentax
*** Montadura K**
** smc Pentax K Reflex 2000mm F13.5 (1979-1982)
** smc Pentax M Reflex 2000mm F13.5 (1982-2004)
** smc Pentax K Reflex 1000mm F11 (1977-2004)
** smc Pentax K 400-600mm F8-12 Reflex (1984-1999)

*** Montadura 6x7 (formatu mediu)**
** Reflex-Takumar 6X7 1000mm F8 (1971 - ?)
### Otres marques
*** Montadura rosca T**
**Samyang 500mm F6.3
**Samyang 440mm F5.6
Diseñu de circuitos

El diseñu de circuitos ye la parte de la electrónica qu'estudia distintes metodoloxíes col fin de desenvolver un circuitu electrónicu, que puede ser tantu analóxicu como dixital.

En función del númberu de componentes que formen al ser integraos falar de distintes escales d'integración. Les fronteres ente les distintes escales son difuses, pero denominar SSI (Small Scale of Integration) los circuitos de baxa complexidá (delles docenes de componentes nun mesmu chip), MSI (Medium Scale of Integration) y LSI (Large Scale Integration) los circuitos de media y alta complexidá, y finalmente VLSI (Very Large Scale Integration) pa circuitos extraordinariamente complexos, hasta cientos de millones de transistores. Nesta última categoría entraríen los microprocesadores modernos.

El diseñu realizar a distintos niveles. Per una parte tenemos la parte física, onde se diseña la estructura real de los componentes electrónicos que constitúin el circuitu, les sos dimensiones, materiales. Percima podemos atopar métodos de diseñu de cada vez más altu nivel, hasta llegar a los llamaos llinguaxes de descripción de hardware. Estos dexen introducir descripciones de los distintos bloques funcionales d'un sistema pal so simulación, verificación ya inclusive pa la xeneración automática del circuitu físicu cola ferramienta de síntesis apropiada. Dalgunos de los llinguaxes de descripción de hardware más conocíos y emplegaos son VHDL y Verilog. Polo xeneral los circuitos analóxicos nun dexen esti grau d'automatización y ríquese un diseñu más artesanu, onde la distribución física de los componentes desempeña un papel fundamental na resultancia final

## Ver tamién
 
* Electrónica
* Microelectrónica
* componentes electrónicos

## Referencies

## Enllaces esternos
* Teoría de Circuitos
* VHDL
* VLSI
* Xilinx
* Alteria
* IEEE
* ICGrid.net
Amplificador

Un **amplificador** ye tou dispositivu que, por aciu l'usu d'enerxía, magnifica l'amplitú d'un fenómenu. Anque'l términu aplícase principalmente al ámbitu de los amplificadores electrónicos, tamién esisten otros tipos d'amplificadores, como los mecánicos, neumáticos, y hidráulicos, como los gatos mecánicos y los *[[booster]]s* usaos nos frenos de potencia de los automóviles
Amplificar ye engrandar la intensidá de daqué, polo xeneral, soníu. Tamién podría ser lluz o magnetismu, etc. En términos particulares, un amplificador ye un aparatu al que se-y coneuta un dispositivu de soníu y aumenta la magnitú del volume. En música, usar de manera obligada nes guitarres llétriques y nos baxos, pos eses nun tienen caxa de resonancia, la señal llógrase porque les cuerdes, metáliques y ferrosas, cimblen sobre una cápsula electromagnética, y esa señal nun ye oyible, pero tresformada por un amplificador adquier el so soníu característicu. Por aciu el so interfaz puede amestáse-y distintos efeutos, como trémolo, aburuyes o reverb ente otros. Les radios y les televisiones tienen un amplificador incorporáu, que se remana cola pería o telecomando del volume y dexa que varie la intensidá sonora.

## Tipos d'amplificadores
* Electrónica II-E35:
** Amplificador electrónicu d'un solu polu
** Amplificador operacional
** Amplificador con realimentación
** Amplificador diferencial
** Amplificador de transconductancia variable
** Amplificador realimentado en corriente
** Amplificador d'aislamientu
** Amplificador d'instrumentación
** Amplificador de potencia
** Amplificador de voltaxe.
** Amplificador de corriente.
** Amplificador de transconductancia.
** Amplificador de transresistencia. 
* Física:
** Amplificador d'enerxía
** Amplificador ópticu
** Amplificador de televisión
** Amplificador de Casares

## Referencies

## Enllaces esternos
Corriente continua

La **corriente continua** (embrivida **CD** n'español y **DC** n'inglés, de *direct current*) referir al fluxu continuo de carga llétrica al traviés d'un conductor ente dos puntos de distintu potencial, que nun camuda de sentíu col tiempu. A diferencia de la corriente alterna, na corriente continua les cargues llétriques circulen siempres na mesma direición. Anque comúnmente identifícase la corriente continua con una corriente constante, ye continua toa corriente que caltenga siempres la mesma polaridá, asina mengüe la so intensidá conforme va consumiéndose la carga (por casu cuando se descarga una batería llétrica).

Tamién se diz corriente continua cuando los electrones muévense siempres nel mesmu sentíu, el fluxu denominar corriente continua y va (por conveniu) del polu positivu al negativu.

## Conversión de corriente alterna en continua

Munchos aparatos precisen corriente continua pa funcionar, sobre tolos que lleven electrónica (equipos audiovisuales, ordenadores, etc). Pa ello utilicen fontes d'alimentación que rectifiquen y converten la tensión a una fayadiza.

Esti procesu de rectificación, realizar por aciu dispositivos llamaos rectificadores, d'antiguo basaos nel emplegu de tubos de vacíu y anguaño, de forma cuasi xeneral inclusive n'usos d'alta potencia, por aciu diodos semiconductores o tiristores.

## Polaridá
Xeneralmente los aparatos de corriente continua nun suelen incorporar proteiciones frente a un eventual cambéu de polaridá, lo que puede acarretar daños irreversibles nel aparatu. Pa evitalo, y yá que la causa del problema ye l'allugamientu desaparente de les bateríes, ye común que los aparatos incorporen una diagrama qu'amuese cómo tienen d'asitiase; asina mesmu, los contactos estrémense emplegándose convencionalmente un muelle metálicu pal polu negativu y una placa pal polu positivu. Nos aparatos con bateríes recargables, el tresformador - rectificador tien una salida tal que la conexón col aparatu namái puede faese d'una manera, torgando asina la inversión de la polaridá. Na norma sistemática europea'l color negru correspuende al negativu y el colloráu al positivu.

Nos casos d'instalaciones de gran valumbu, por casu, centrales telefóniques y otros equipos de telecomunicación, onde esiste una distribución centralizada de corriente continua pa tola sala d'equipos empleguen elementos de conexón y proteición afechos pa evitar la conexón errónea de polaridá.

## Referencies

## Ver tamién
* Guerra de les corrientes
* Voltaxe

## Enllaces esternos
* New York Times 14/11/2007 Sumen les últimes instalaciones de corriente continua en Nueva York.
*
Procesamientu de señales

El **procesamientu de señales** ye'l procesamientu, amplificación ya interpretación de señales. Les señales pueden venir de diverses fontes. Hai dellos tipos de procesamientu de señales, dependiendo de la naturaleza de les mesmes.
* Procesamiento de señales dixitales - pa señales dixitalizaes. El procesáu facer por aciu circuitos dixitales, microprocesadores y ordenadores.
* Procesamientu analóxicu de señales - para señales analóxiques, toes aquelles que son continues nel tiempu *
Procesamientu de señales d'audiu - pa señales electróniques que representen sonido *
Procesamiento de señales de voz - p'analizar señales de voz humana *
Procesamientu de señales de videu - pa interpretar movimientos n'escenes 
* Procesamiento de matrices

## Ver tamién
* Muestreo
* *[[Aliasing]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Pantalla plana

Una **pantalla plana** ye un monitor o televisión de poca grosez gracies a l'ausencia d'un tubu de rayos catódicos. Les pantalles planes funcionen con principios bien distintos a les de tubu, más grueses y pesaes. Hai delles clases de pantalles planes acordies cola so teunoloxía.
Les pantalles de plasma, les LCD (pantalles de cristal líquidu) y les pantalles de LED.

Les pantalles planes empezar a emplegar en Televisiones (les de plasma), relós como'l apple y samsumg imprentadores, copiadores, xuguetes, dispositivos portátiles como móviles y tablets y ordenadores portátiles. Col trescurrir del tiempu, los monitores de PC, les televisiones y otros dispositivos con pantalles fueron dexando de fabricase con tubos de rayos catódicos y pasóse a construyilos con pantalles planes de cristal líquidu o de plasma. Na actualidá (2014) yá nun se fabriquen televisiones con CRT y les pantalles más avanzaes son de LED.

## Historia
La primer propuesta d'inxeniería pa una televisión de pantalla plana foi realizada por General Electric como resultáu del so trabayu en monitores de radar. La so publicación de los sos afayos dio tolos fundamentos de les futures televisiones de panel planu y monitores. Pero GE nun siguió cola R&D riquida y nunca construyó un panel planu de trabayu nesi momentu. La primer producción de pantalla plana foi'l tubu Aiken, desenvueltu a principios de los años 1950 y producíu nun númberu llindáu en 1958. Foi daqué usáu nos sistemes militares como visualización head-up, pero les teunoloxíes convencionales superaron el so desenvolvimientu. Los intentos de comercializar el sistema pal so usu na televisión doméstica producir con problemes continuos y el sistema nunca foi llanzáu comercialmente. El Philco Predicta presentó una instalación de tubu de rayos catódicos relativamente plana (pal so día) y sería el primer "panel planu" llanzáu comercialmente en 1958; El Predicta foi un fracasu comercial.

La pantalla de plasma foi inventada en 1964 na Universidá d'Illinois, acordies con «The History of Plasma Display Panels». La primera visualización empobinada de matriz activa foi fecha pol departamentu de Thin-Film Devices de T. Peter Brody en Westinghouse Electric Corporation en 1968. En 1977, James P. Mitchell fixo un prototipu y más tarde demostró lo que quiciabes foi la primer pantalla de televisión de panel LED planu monocromático. En 2012, el 50% de la cuota de mercáu mundial na producción de pantalles planes (FPD) ye de fabricantes taiwaneses como AU Optronics y Chimei Innolux Corporation.

## Carauterístiques de les pantalles planes
Les pantalles planes carauterizar polos siguientes parámetros:
* Diagonal de pantalla Diagonal. Ver tamién pantalla panorámica.
* Resolvimientu (de normal pa un monitor de 15" 1024&nbsp;×&nbsp;768, y pa 17" y 19" de 1280&nbsp;×&nbsp;1024 hasta 1600&nbsp;×&nbsp;1200).
* Tiempu de reacción (de normal de 2 a 25 mms de gris a gris).
* Contraste (de normal de 300:1 hasta 5000:1).
* Rellumo (de normal de 200 hasta 500 cd/m²).
* Ángulu de visión (ente 140° y 178° de normal).
* Resolvimientu relativu

## Referencies

## Enllaces esternos
Navegación per estima

La **navegación per estima** ye la navegación y allugamientu d'un vehículu (barcu, avión o otros) per medios analíticos, teniendo en cuenta la situación inicial, la so aldu y el so velocidá.

Utilícense nos siguientes ámbitos:

* Navegación per estima (náutica)
* Navegación a estima (aeronáutica)
* ''Dead reckoning'' (robótica)

## Referencies

## Enllaces esternos

*Timonel,
Papel de llixa

El **papel de llixa** o a cencielles **llixa**, ye una ferramienta que consiste nun soporte de papel sobre'l cual xúntase dalgún material abrasivo, como polvu de vidriu o esmeril.

Usar pa quitar pequeños fragmentos de material de les superficies pa dexar les sos cares llises, como nel casu del detalláu de maderes, a manera de preparación pa pintar o barnizar. Tamién s'emplega p'apolazar hasta esaniciar ciertes capes de material o en dellos casos pa consiguir l'efectu contrariu a l'apolazadura y llograr una testura aspra, como nos preparativos pa encoladura.

## Ver tamién
* Llixadora de banda

## Referencies

## Enllaces esternos
Garlopa

La **garlopa ** ye un tipu de cepiyu de carpinteru que consiste nun paralelepípedu rectángulu de madera llamáu caxa procurando que l'altor vaya menguando un pocu escontra les estremidaes. La superficie inferior ye perfectamente plana. A delles pulgaes de la estremidá posterior acóplase una especie de puñu pa impeler el preséu y cerca de la estremidá delantera afítase un botón. 

Metanes la caxa hai una abertura llamada *lumbrera*, na cual asítiense'l *fierro* y la *cuña*. La lumbrera ye de boca ancha percima y termina inferiormente nuna ranura angosta. La superficie de la lumbrera sobre que se sofita'l fierro ye inclinada a 45º; esto ye, que tien l'enclín de la diagonal d'un cuadráu perfectu. 

La superficie opuesta de la lumbrera tien menos enclín. El fierro ye planu. Consta d'una fueya de fierro y otra d'aceru soldaes y templaes. Afílase gastando la fueya de fierro de cuenta que resulte un chaflán de 45° y que la corte tenga una combadura imperceptible escontra les esquines con cuenta de que nun acanale la madera. El fierro asegurar na lumbrera per mediu d'una cuña abierta pola metá que se mete con mazu y aflóxase cutiendo la caxa nuna de les sos estremidaes.

## Variantes

### Semigarlopa
La *semigarlopa* ye más pequeña, de lumbrera más inclinada, raxa más ancha y fierro de chaflán redondu. Arrinca forgaxes más grueses que la garlopa y sirve pa *enalbar*, esto ye, pa forgar o afayar la superficie de la madera.

### Garlopa de inglete
La *garlopa de inglete* ye más pequeña y sirve pa les obres d'esta dimensión. Hai garlopas de inglete de dellos tamaños y con fierros de distintu enclín. Hai de dos fierros que nun faen doladuras y hai tamién con plantía de fierro, lumbrera bien inclinada pa maderes dures o que les sos fibres han de ser cortaes transversalmente.

### Acanalador
Un *acanalador* (tamién llamáu *canalador* y *guillame de ensamblar*) ye una especie de cepiyu qu'usen los carpinteros p'abrir nos cercos y peinazos de puertes y ventanes les canales en que los qu'entren y queden aseguraos los tableros.

### Cepiyu de contrafibra
El *cepiyu de contrafibra* ye un pequeñu guillame de carpintería que ta diseñáu pa cortar al aviesu y ye lo suficientemente diminutu pa ser utilizáu con una sola mano.

### Garlopín
Un *garlopín* ye un cepiyu más pequeñu que la garlopa. Ye d'unos 20 cm y con una sola cuchiella. Utilizar pa forgar.

## Ver tamién
* Acanalador
* Guillame
* Cepiyu de contrafibra
* Garlopa mecánica

## Referencies

## Enllaces esternos

*El conteníu d'esti artículu incorpora material del Diccionariu Enciclopédicu Hispanu-Americanu del añu 1892, que s'atopa nel [[dominiu públicu]].*
Pandu brasilanu

**Pandu brasilanu** () ye la denominación xeográfica d'un gran macizu o llanura estensa (pandu), que cubre la mayoría de les rexones oriental, meridional y central del Brasil. Enllargar ensin una marcada solución de continuidá per territoriu de los Estaos vecinos: la rexón oriental de Paraguái, la Mesopotamia arxentina, y gran parte del territoriu uruguayu. Les sos llendes son: al norte, la Llanura amazónica; al este, l'océanu Atlánticu; al sur, la Llanura pampeana y l'estuariu del Ríu de la Plata; y, al oeste, la Llanura chaqueña y el Pantanal del gran Mato Grosso. Ocupa una superficie d'ente 4 y 5 millones de km², casi la metá del país.

Los sos principales cordales son la sierra de Mantiqueira, la sierra del Mar, y la sierra Geral. El permediu d'altitú de los picos son de 1&nbsp;200 metros sobre'l nivel del mar, anque sobresalen ciertos cumes más elevaos que lleguen casi a los 2&nbsp;900 m. Los cuetos más elevaos d'esti macizu son los picos d'Agulhas Negres (2&nbsp;791 m) na sierra de Mantiqueira y Maior de Friburgu (2&nbsp;230 m) na sierra del Mar.

Esti escudu, llanura, o sistema orográficu ta subdividíu en trés partes como macizu meridional, macizu central, y macizu del Atlánticu

## Ver tamién
* Macizu de Brasilia

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu guayanés

L**'Escudu guayanés** (*Guiana Shield* o *Guiana Highlands* n'inglés) (*Plateau des Guyanes* o *Bouclier guyanais* en francés) (*Hoogland van Guyana* en neerlandés) (*Planalto das Guianas* o *Escudu Guianês* en portugués), conocíu tamién como **Macizu Guayanés** o a cencielles como **Guayana**, ye una rexón xeográfica allugada al nordeste d'América del Sur. Trátase d'una formación xeolóxica bien antigua, siendo una de les zones más antigües de la Tierra, qu'abarca la República de Guyana, Surinam, Guayana Francesa, la rexón venezolana denomada Guayana venezolana, qu'inclúi los estaos federales venezolanos d'Amazones, Bolívar y Delta Amacuro, los estaos brasilanos d'Amapá, d'antiguo denomináu *Guayana Portuguesa*, Roraima y territoriu parcial del estáu de Pará, el departamentu colombianu de Guainía y parte del de Vichada y n'ocasiones son incluyíos tamién parte del estáu brasilanu d'Amazones y los departamentos colombianos de Vaupés, Caquetá y parte de Huila.

Les sos llendes son el ríu Orinoco al norte y al oeste, y la selva Amazónica al sur. Tien una forma irregular y ta constituyíu, dende'l puntu de vista xeolóxicu, por un macizu o escudu antiguu de la yera precámbrica, con una cobertoria sedimentaria tamién bien antigua, formada por arenisques y cuarcites bien resistentes a la erosión. Esta cobertoria sufrió un llevantamientu y plegamientu cuasi dende'l mesmu momentu de formación del planeta Tierra, lo cual anició unes pandos bien elevaes y de rimaes verticales, denominaes tepuyes, un términu d'orixe indíxena (de la llingua pemón) que significa **monte**.

Equí atópase la cayida d'agua más alto del mundu: el Salto Ángel/Kerepacupai Vena, de 979 m. Los ríos de la zona a midida que el macizu xubía, fueron erosionando y afondando los sos calces hasta formar verdaderos cañones polos que güei cuerren.

Nestos pandos predominen les sabanes y los montes en galería a lo llargo de los ríos. Escontra l'este, onde l'altor ye menor, desenvuélvense selves tropicales y manglares sobre les mariñes del Atlánticu. En dellos sectores les roques tán cubiertes de sedimentos que contienen importantes depósitos de minerales, ente ellos el fierro y la bauxita, que s'esploten con intensidá.

Ye una de les rexones con mayor biodiversidá del mundu. La Guayana cunta con más de 2200 especies de vertebraos. L'escudu guayanés ta cubiertu pola mayor masa forestal tropical inalterada del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hindú Kush

L**'Hindú Kush** o **Hindukush**, o tamién **Hindu Qūh** (en persa: هندوکش) ye un macizu montascosu d'Asia, asitiáu ente Afganistán y el noroeste de Paquistán. Ye l'allongamientu más occidental de los cordales del Pamir, el Karakórum y el Himalaya. Con una estensión d'aproximao 1000 km, gran parte d'esti sistema orográficu supera los 5000 m d'altitú sobre'l nivel del mar, por casu nel *[[Tirich Mir|Tirich Mīr]]* con 7690 m (unos 40 km al norte de Chitral) o nel *[[Kuh-y Fuladi|Kūh-y Fūlādī]]* de 5135 metros (unos 80 km al sureste de Bāmīān). Xunir colos montes de Karakórum y solo el bien eleváu y estrechu valle del Wakhan dixébra-y del nuedu del Pamir.

## Nomes
Na antigüedá foi conocíu polos griegos mientres la espedición d'Alexandru Magnu, y llamáu por éstos ***Paropamisos*** (Παροπαμισος); depués los autores llatinos denominar *Paropamisus* o ***Caucasus Indicus***. Nos testos sánscritos ye llamáu ***Pāriyātra Parvata*** (पारियात्र पर्वत).

## Xeoloxía y formación
Geologicamente, el cordal ta enraigonada na formación d'un subcontinente de la rexón de Gondwana que s'alloñar d'África oriental hai 160 millones d'años, cerca del periodu Xurásicu mediu. El subcontinente indiu, australianu y les islles del océanu Indico esvalixáronse entá ye más, escontra'l nordés, col subcontinente indiu topetando cola placa euroasiática hai 44 millones d'años, escontra'l final del Paleocenu. Esti choque anició al Himalaya, incluyendo'l cordal Hindú Kush.

El cordal sigue geologicamente activa y sigue alzándose. La zona ye propensa a los terremotos.

## Principales ríos
El ríu Kabul recueye l'agua de la so aguada meridional.

Tamién pola so aguada meridional recueyen agües, pa escurrir depués escontra l'oeste:
* El ríu Hari Rud, que depués cuerre escontra Herat;
* El ríu Farah, que pasa por Farah;
* El ríu Helmand tamién.

El ríu Amu Darya naz nel macizu de Pamir y escurre pola aguada norte del Hindú Kush.

## Referencies
Montes Elburz

Los **montes Elburz** (en persa البرز), tamién escritu **Alburz** o **Alborz** o inclusive **Elbruz**, ye una cordal al norte d'Irán, que s'estiende dende les llendes d'Armenia hasta'l mar Caspiu, y termina nes llendes de Turkmenistán y Afganistán. Inclúi'l mayor altor d'Oriente Mediu, el monte Damavand con 5.610 m d'altitú.

Formen una barrera ente'l Caspiu y la pandu de Qazvin-Teḥrán (parte norte de la gran meseta iranina). Estender en direición oeste-este a lo llargo d'un arcu de 600 km, que la so estensión mínima ye de 60 km y la máxima de 130 km. Ta conformada por series sedimentaries que daten del altu Devónicu al Oligocenu, predominantemente caliares xurásiques sobre un nucleu de granitu.

Ente los sitios d'interés tán la fortaleza medieval d'Alamut y delles estaciones d'esquí, dalgunes de les cuales son consideraes de los meyores del mundu, como Dizin.

Esti cordal nun tien de confundise col monte Elbrus nel Cáucasu, que'l so nome tamién deriva del llexendariu monte *Harā Bərəzaitī* del Avesta.

## Principales montes

## Referencies

## Enllaces esternos

* Mapes, semeyes y llista de picos (n'inglés)
Depresión del Turán

La **depresión del Turán**, dacuando tamién llamada *llanura del Turán* o, a cencielles, **Turáni caguayuqui** (; ) ye una vasta depresión d'Asia Central, bañada pelos ríos Amu Daria y Sir Daria. El Amu Daria percuerre en direición sureste-noroeste al traviés d'estes tierres baxes. Forma la mayor parte del territoriu de Turkmenistán y toma árees significatives en Kazakstán y Uzbequistán. 

La depresión ta allugada al este del mar Caspiu y el sureste del mar d'Aral. Ye una de les más grandes estensiones de sable del mundu. De media, la rexón recibe menos de 381 mm d'agua per añu. El desiertu de Karakum queda na porción meridional de les tierres baxes de Turán. Trés de les más grandes ciudaes na depresión del Turán son: Daşoguz en Turkmenistán, Nukus n'Uzbequistán y Urgench, tamién en Uzbequistán. Vpadina Akchanaya, en Turkmenistán, llega a 81 metros sol nivel del mar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanura del Norte de China

La **llanura del Norte de China** (), asitiada nel nordeste de China, ye una amplia rexón xeográfica formada polos sedimentu de los ríos Mariellu y Huai, que lleguen a tener hasta 900 metros de fondura. Ye la mayor llanura aluvial del Asia oriental y una de les zones más densamente poblaes del mundu.

## Xeografía
Ta delimitada pelos montes Yan, al norte, y pelos Taihang, al oeste. Escontra'l sur xunir cola llanura del ríu Yangzi. Dende'l nordés hasta'l sureste, llega hasta les mariñes de los mares de Bohai y Mariellu. El ríu Mariellu flúi pola llanura hasta la so desaguada nel mar de Bohai. Na llende noroeste de la llanura atópase Beixín y na so mariña nordés Tianjin. La mayor parte de la llanura atopar a menos de 50 metros d'altor sobre'l nivel del mar.

## Economía
Ye la zona de mayor producción de sorgu, miyu, maíz y algodón de tola República Popular China. Tamién se cultiva trigu, sésamu, cacagüés y tabacu. Cuenta con importantes xacimientos petrolíferos en Dagang (Tianjín) y en Shengli (Shandong).

## Importancia na historia de China

La xeografía de la llanura tuvo fondes implicaciones culturales y polítiques dende hai miles d'años. Al contrariu que'l sur de China, esta zona nun ta estremada per montes o ríos, polo que les comunicaciones a caballu yeren rápides. Como resultancia, la fala de la zona ye relativamente uniforme en contraste cola plétora de dialeutos del sur del país. Yá antes de la dinastía Qin, l'actual Luoyang y les sos árees cercanes fueron consideraes "el centru del mundu". La sede política de la dinastía Xia alcontrábase en redol a Songshan y el valle del ríu Yiluo.

Por cuenta de que el fértil suelu de la llanura xúnese gradualmente coles estepes y los desiertos del Asia Central, ensin barreres naturales ente les distintes rexones, la zona foi propensa a les invasiones procedentes d'esa zona y tamién de Manchuria, lo que llevó a la construcción de la Gran Muralla China.

Anque'l so suelu ye fértil, el tiempu ye impredicible, pos s'atopa nun puntu d'intersección ente los vientos húmedos del Pacíficu y los secos del interior, lo cual provoca alternativamente tanto seques como hinchentes. Estes lleguen a tener desastroses consecuencies cuando los diques de contención de los ríos sufren daños. D'acordies con munchos historiadores, estos factores fomentaron el desenvolvimientu d'un estáu chinu centralizáu col fin de caltener abastecíos los almacenes de granu y de caltener les obres hidráuliques y les fortificaciones construyíes como defensa contra los pueblos de la estepa.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Imáxenes de satélite del Foreign Agricultural Service d'Estaos Xuníos.
* The North China Plain Agriculture Project (NCPA) (n'inglés).
Kunlun

El cordal montascosu **Kunlun** () ye una de les más llargues cadenes montascoses d'Asia, estendiéndose a lo llargo de más de 3.000 km. 

Cuerre a lo llargo del cantu occidental de China, escontra'l Sur, al llau de la cordal del Pamir, curvándose depués escontra l'este pa formar la frontera norte del Tíbet. Estender al sur de lo que se denomina anguaño la cuenca de Tarim, el famosu Takla Makan o desiertu de les "cases soterraes na arena", y el desiertu de Gobi. El cordal tien cerca de 200 picos d'altor cimeru a los 6000&nbsp;msnm. Los trés picos más altos son el Kongur Tagh (7719&nbsp;msnm), el Dingbei (7625&nbsp;msnm) y el famosu Mutzagata (7546&nbsp;msnm). Estos picos atopar nel cordal Arkatag dientro del complexu de cordales.

Escontra'l sur, una caña de los montes Kunlun da llugar a la parte de captación de les cuenques de los dos ríos más llargos de China, el Yangtsé y el ríu Mariellu.

El cordal formar nel llau norte de la placa India mientres el so choque a finales del Triásicu, cola placa Euroasiática, dando llugar al zarru del océanu Paleo-Thetys.

## Mitoloxía
Los montes Kunlun son bien conocíes na mitoloxía china, y considérase que zarren el paraísu taoísta. El primeru en visitar esti paraísu foi, según la lleenda, el rei Mu (1001-947 e.&nbsp;C.) de la dinastía Zhou. Supuestamente afayó'l Palaciu de Jade de Huangdi, el míticu Emperador Mariellu, y atopó a Xiwangmu, la Reina Madre del Oeste, que tamién tien el so míticu abellugu nestos montes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pandu Yunnan-Guizhou

La **pandu de Yunnan-Guizhou** o **pandu de Yungui** () ye un gran pandu allugáu nes provincies de Yunnan y Guizhou nel suroeste de la República Popular China. Hai dos árees distintes del pandu: una zona d'alta. Con un permediu de cerca de 2.000 m con picos d'hasta 3.700 m al norte de la provincia de Yunnan, y una zona de llombes, ríos fondos ribayos esculpíos y montes marcaos con falles xeolóxiques na provincia de Guizhou.

## Temperatura
Por cuenta de l'altitú, el clima del pandu ta suxetu a la radiación solar intensa y les temperatures fríes, con una fluctuación diaria grande y poca variación añal. El clima estremar n'estaciones seques y húmedes. Polo xeneral la temperatura varia d'un llugar a otru.

## Glaciares
Mientres el Cuaternariu viniéronse alternando periodos glaciales y interglaciares, cuatro periodos glaciares y trés interglaciares. El pandu del Tíbet del Norte son grandes zones de permafrost, el pandu Quinghai-Tibet atópase inda nun periodu glacial.

## Ríos
Los munchos picos d'altos montes nel pandu Yungui son la fonte de munchos grandes ríos. Dalgunos entemezse y conviértense en grandes ríos que desagüen nel mar, ente qu'otros desagüen en llagos interiores. Dellos de los ríos del sureste son dalgunos de los ríos más importante del continente asiáticu, como'l ríu Yangtsé, el ríu Mariellu, el ríu Indo y el ríu Brahmaputra, conocíu nel so cursu cimeru como ríu Tongtian.

## Llagos
El pandu del Tíbet ye una de les zones cola mayoría de los llagos en China de tolos tamaños y descripciones. La mayoría de los llagos arrexuntar. Un llagu polo xeneral atopar nuna depresión o cuenca. La Rexón Autónoma del Tíbet tien más de 1.500 llagos. El mayor llagu interior ye'l llagu Namtso, siguíu por Seling.

## Flora
Nel sureste'l clima ye lluviosu nel branu, provisionando a los montes trupos, tantu de fueya ancha y coníferes. Los arbustos varien.

## Referencies

## Fuentes
* Enciclopedia bitanica
* Historia china 
* Xeoloxía del tibet
* Xeografía del tibet
* Ríos del tibet
* Llagos del tibet

## Referencies

## Enllaces esternos
* para más visita
* mediu ambiente de China
Llanura de Siberia Occidental

La **llanura de Siberia Occidental** () ye una gran llanura qu'ocupa la parte occidental de Siberia, que foi descrita como la mayor estensión de tierres baxes ininterrumpíes del mundu: más de la metá de la so superficie ta a menos de 100 m sobre'l nivel del mar. 

Cubre un área de 2.700.000 km² (la tercer parte de Siberia), y estiéndese, en direición N-S, 2.500 km, dende l'océanu Árticu hasta'l macizu d'Altái, los montes Sayanes y los montes Baikal; y, en direición E-O, 1.900 km, dende'l ríu Yeniséi a los monte Urales. 

La llanura tien ocho rexones con vexetación distinta: tundra, monte-tundra, taiga septentrional, taiga media, taiga meridional, montes de sub-taiga, bosque-estepa, y estepa. El númberu d'especies animales na llanura de Siberia Occidental va dende unes 107 na tundra a 278 o más na rexón de bosque-estepa. 

Los principales ríos de la llanura de Siberia Occidental son el ríu Obi, l'Irtysh, y el Yeniséi. Yá que toos estos ríos desaguan en direición norte escontra l'Árticu, na primavera empiecen a deshelar les partes más meridionales que nun pueden desaguar yá que les partes más al norte entá se caltienen xelaes y por ello toos estos ríos énchense anubriendo amplies zones próximes, dexando grandes llagos y banzaos. Ye una de les mayores zones pantanoses del mundu (créese que'l mayor banzáu individual del mundu son los banzaos de Vasiugán, con un área de 51.600 km²), lo que faen la rexón bien pocu apoderada pa l'agricultura. Les principales ciudaes de la rexón son Surgut y Nizhnevártovsk. Los iviernos na llanura de Siberia Occidental son duros y llongures, con un clima subárticu o continental. 

Hai grandes reserves de petroleu y gas natural. La mayor parte de la producción de petroleu y gas estrayer d'esta zona mientres les décades de 1970 y 1980.

## Referencies

## Enllaces esternos

* la Llanura de Siberia Occidental, curtia reseña y semeya de satélite na entrada «West Siberian Plain», nel portal «earth observatory» de la NASA, diponible en: https://web.archive.org/web/20061011011458/http://earthobservatory.nasa.gov///Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17142.
* Drenaxe de la rexón, en «Topography and Drainage of Russia», nel sitiu «countrystudies», en: http://countrystudies.us/russia/23.htm
* Banzaos de la rexón, nel sitiu «Peatlands Around the World», na entrada «Russian-Siberia», con munches fotografíes, en: https://web.archive.org/web/20060927192045/http://www.ipcc.ie/wpsiberia.html.
Montes Sayanes

Los **montes Sayanes** son una cordal d'Asia, continuación oriental de les Sailughem, o montes d'Altái, que s'estienden dende 89° E hasta 106° E.

Orográficamente son el cantu norte del pandu al noroeste de Mongolia, a la cual dixebren de Siberia. Conozse pocu sobre la so xeoloxía.

Ente que la elevación xeneral del área ronda los 2100 m a 2700 m d'altor, picos individuales, que consisten mayormente de granitos y cayueles metamórfiques, algamen los 3000 m y 3490 m (por casu, Munko Sardyk); los principales pasos ente montes ta a altores de 1800 m y 2300 m sobre'l nivel del mar (por casu, Muztagh, a 2280 m; Mongol, a 1981 m; Tenghyz, a 2280 m, y Obo-sarym, a 1860 m.

A los 92º E, el sistema ta cortáu pol ríu Bel-Kem, o Alto Yeniséi, y a 106º E, nel so estremu oriental, termina na depresión del Selenga-Orkhon. Dende'l pandu de Mongolia, l'ascensu a los montes ye fácil, pero dende les llanures de Siberia ye más serrapatosu, a pesar de que dende esi llau'l cordal quedu amarutada por un cinturón de sierres subsidiarias al estilu alpín, ente elles Usinsk, Oya, Tunka, Kitoi y Byelaya.

Ente l'abertura del Yeniséi y el llagu Kosso-gol, nos 100º 30' E, el sistema recibe'l nome de Yerghik-taiga.

La flora ye xeneralmente probe, anque nes rexones altes tien importantes montes d'alerce, pinu, enebro y abeduriu, con rhododendrons y especies de *Barberis* y *Ribes*. Los peñascos distribuyíos na parte alta tán cubiertos por liquen y mofos.

## Ver tamién
* Ríu Abakán
* Depresión de Minusinsk

## Referencies

## Enllaces esternos
Cordal Verjoyansk

La **cordal Verjoyansk** (; *Verjoyanski jrebet*), ye una cadena montascosa de más de 1.200 km de llargor asitiáu nel norte de la Rusia asiática, a entrambos llaos del círculu polar árticu y, nel centru de la Siberia Oriental. 

Alministrativamente, pertenez a la república de Sajá (o Yakutia) de la Federación de Rusia.

## Xeografía
Esti macizu forma un gran arcu de 1.200 km ente los ríos Lena y Aldán, nel oeste, y el Yana, nel este. Nel cordal nacen munchos ríos: na aguada oriental, Sartang, Durgalach, Yana, Bytantaj y Omolóy; na aguada occidental, ríos más curtios qu'arramen cuasi toos al Lena y al Aldán.

El puntu culminante álzase, nel sur, hasta los 2.389 m. L'asentamientu más importante de la rexón ye Verjoyansk, a veres del ríu Yana, qu'en 2017 cuntaba con 1.307 habitantes. Agües embaxo del Yana, a unos 60 km, atópase otru pobláu, Batagaj. 

Les temperatures rexistraes más baxes en llugares davezu habitaos fueron rexistraes nesta rexón, que permanez xeneralmente cubierta so un fondu mantu de nieve la mayor parte del añu. Mientres la última glaciación el cordal tenía estensos glaciares. El paisaxe pel branu ye'l típicu de los montes alpinos.

Na rexón hai xacimientos de carbón, plata, plomu y cinc. El cordal ta allugada xusto al oeste de la unión ente la placa Euroasiática y la placa Norteamericana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanura indoganxética

La **llanura indogangética** ye una fértil llanura de 2,55 millones de km² (unos cinco vegaes la superficie d'España) qu'abarca la mayor parte del norte y este de la India, l'este de Paquistán y Bangladex. La rexón toma'l so nome de los ríos Indo y Ganges, ya inclúi un gran númberu d'árees urbanes. Llinda pel norte col cordal del Himalaya, qu'alimenta los sos numberosu ríos y ye la fonte del fértil ábanu depositáu a lo llargo de la rexón polos dos sistemes de ríos, al sur cola pandu Chota Nagpur y les sierres de Vindhya y Satpura, y al oeste cola meseta iranina.

## Historia
La rexón ye conocida pola Cultura del valle del Indo, que ye responsable de la nacencia de l'antigua cultura del sur d'Asia. El planu y fértil terrenal facilitó'l surdimientu y espansión de dellos imperios, incluyendo'l Imperiu Gupta, Jarsha Vardhana, Magadha, Imperiu Maurya, Dinastía Pala, Imperiu mogol y Sultanatu de Delhi —toos ellos tuvieron centros políticos y demográficos na llanura indogangética—. Mientres el Periodu védicu de la historia de la India, esta rexón foi conocida como la tierra de los arios, y mientres el periodu islámicu, como Indostán, derivación del términu persa pal ríu Indo. Darréu esti términu usar pa referise a tola India.

## Referencies
Ghats occidentales

Les **Ghats occidentales** (en tulu/; en marathi/konkani: सह्याद्री; en malayalam: സഹ്യാദ്രി / സഹ്യപര്‍വതം; y ), tamién conocíos como los **montes Sahyadri**, son una cadena montascosa allugada na India. Percuerre a lo llargo'l cantu occidental del pandu del Decán, y dixebrar un estrechu llanu costeru a lo llargo de la mariña del mar Arábigu. 

Empiecen al sur del ríu Tapti cerca de la frontera de Gujarat y Maharastra, y percuerre aproximao 1.600 quilómetros polos estaos de Maharastra, Goa, Karnataka, Kerala, y Tamil Nadu, hasta algamar el cabu Comorin (na ciudá de Kanyakumari), nel sur de la península india. 

La elevación media ta alredor de los 900 metros. Tamién son conocíes como los montes **Sahyadri** en Maharastra y al norte de Karnataka y la rexón de Malabar en Kerala. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 2012.

## Los montes
Los picos más altos atópase na seición norte en Maharastra, notablemente destáquense'l Kalsubai 1.646 m, el Mahabaleshwar 1.438 m y el Harishchandragad 1.424 m. Al suroeste del estáu de Karnataka, tán tamién el Kudremukh 1.862 m y el Mullayanagiri 1.925 m. Na parte sur de la sierra, ta'l Anai Mudi, nel estáu de Kerala con 2.695 m, que ye'l picu más altu nes Ghats occidentales.

### Picos
De siguío una llista de dalgunos de los picos más altos de los Ghats Occidentales:

## Ver tamién
* Fienda Palakkad

## Referencies

## Enllaces esternos
Sijoté-Alín

**Sijoté-Alín** (en rusu: Сихотэ-Алинь) ye una cordal nel krai de Primorie y el krai de Jabárovsk, Rusia, que s'estiende aproximao por 900 km escontra'l nordés dende'l puertu rusu nel Pacíficu de Vladivostok. La mayor elevación correspuende al Monte Anik (1.933 msnm).

El Sijoté-Alín entiende una de les más estraordinaries zones templaes del mundu. Especies típiques de la taiga tales como'l renu y el osu pardu coesisten con especies tropicales como'l tigre siberianu, el lleopardu del Amur y el osu tibetanu.

El gran abellugu de vida natural del Sijoté-Alín foi creáu pa caltener el so inusual vida selvaxe. En 1978, la Unesco inscribió Sijoté-Alín como Reserva de la Biosfera. Nel 2001, convertir en Patrimoniu de la Humanidá, citando la Unesco la so importancia pa la sobrevivencia d'especies amenaciaes como'l tigre siberianu. Dos son los elementos d'esti llugar natural, Patrimoniu de la Humanidá: 

Ente 1910 y 1920, el Sijoté-Alín foi extensivamente esploráu por Vladímir Arséniev (1872–1930) quien describió la so aventura en dellos llibros, especialmente *[[Dersu Uzala]]* (1923), qu'en 1975 foi lleváu al cine por Akira Kurosawa, consiguiendo un Oscar.

Nel añu 1947 una agua de meteoritos producir na zona dando llugar al meteoritu de Sijoté-Alín.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sikhote-Alin as a World Heritage Site, n'inglés
Montes Pónticos

Los **montes Pónticos** o **Alpes Pónticos** () son una cordal alcontrada nel norte de Turquía, que'l so estremu oriental estender pol sureste de Xeorxa.

El cordal escurre en direición E-O, en paralelu y cerca de la mariña meridional del mar Negru. El picu más altu nel cordal ye'l Kaçkar Dağı, que s'alza hasta les . La falla del Norte d'Anatolia y la falla Esti d'Anatolia, que son dos falles de tipu transformante que van d'este a oeste, percuerren el llargor de la cadena.

Los montes tán polo xeneral cubiertes por mestos montes, predominantemente de coníferes. El monte d'Anatolia septentrional ye una ecorrexón que toma la mayor parte del cordal, ente que el monte mistu del Cáucasu estiéndense cruciando l'estremu oriental del cordal, conocida como los montes Kaçkar. La rexón ye'l llar de fauna xavaz euroasiática como'l *[[Tetrao mlokosiewiczi|gallo lira caucasianu]]*, mierlu capiblanco, *[[Serinus pusillus|verducu de cabeza colorada]]* y treparriscos. La estrecha franxa costera ente los montes y el mar Negru, conocida como'l Ponto, ye'l llar del monte de frondosas del Ponto Euxino y la Cólquide, una formación de montes templaos húmedos. La pandu d'Anatolia, que queda al sur del cordal, tien un clima considerablemente más secu y de clima continental que la mariña húmedo y nidio. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanura europea oriental

La **llanura europea oriental** o la **llanura rusa** () ye una llanura qu'abarca un conxuntu de cuenques de ríos n'Europa Oriental. Xunto cola llanura nordeuropea forma la gran llanura europea. Ye la parte llibre de montes más grande del paisaxe européu. 

La llanura toma aproximao 4.000.000 km² y la media ye de 170 metros d'altor. El puntu más altu, allugáu nes llombes de Valdái ye de 346,9 metros sobre'l nivel del mar.

## Llendes
* Norte: Mar Blancu, Mar de Barents, Mar de Kara, Alpes escandinavos.
* este: Monte Urales y Depresión del Turán.
* Sur: Balcanes, Montes de Crimea, Cáucasu, Mar Negru, Mar d'Azov y Mar Caspiu, Pandu de Ustyurt.
* Oeste: Mar Bálticu, Oder y Neisse Lusacio, Sudetes, Cárpatos (Cárpatos occidentales, Cárpatos Orientales, Cárpatos meridionales, Cárpatos Serbios).

## Subdivisiones rexonales
La llanura ta subdividida nun conxuntu de rexones distintes, siendo les principales:
* la pandu de Valdái
* la pandu central rusa
* les pandos del Volga
* la cuenca del ríu Dniéper (depresión del Dniéper)
* la depresión del mar Negru
* la depresión del mar Caspiu

## Países
*Rusia
*Estonia
*Letonia
*Lituania
*Bielorrusia
*Ucraína
*Polonia
*Moldavia
*Kazakstán (parte europea)
*Armenia

## Referencies

## Enllaces esternos
Montes Tauro

Los **montes Tauro** () son una cadena montascosa asitiada nel sur de Turquía. Estender a lo llargo d'una curva dende'l llagu Egridir nel oeste escontra'l cursu altu del ríu Éufrates nel este, formando un arcu que trescurre paralelu al mar Mediterraneu, que constitúi la llende sur del pandu d'Anatolia. Al este, estremar nuna caña (Antitauro) que sigue escontra'l nordeste hasta la nacencia del Éufrates, y otra caña (Tauro oriental) que pasa al sur del llagu Van y al norte del ríu Tigris, y que ye travesada pol Éufrates nel so descensu escontra Siria.

El cordal tien dellos picos d'altor cimeru a los 3000 metros. El pasu conocíu na antigüedá como les Puertes Cilicias crucia la parte central de los montes Tauro, al norte de la ciudá de Tarsu.

La caliar haise erosionado formando paisaxes cársticos de cascaes, ríos soterraños y dalgunes de les mayores caverna d'Asia. 
 
El cordal de los montes Tauro forma una barrera climática ente'l pandu d'Anatolia, de clima continental, y la mariña del sur, de clima mediterraneu.

## Galería

Akören, Aladağ 07.jpg
Aladağlar Mountains.jpg
Belemedik'te Toroslar 05.JPG
Divrik Dağı Zirvesi - Summit of Divrik Mountain.JPG
Hill in Durmuşlu, Kozan 01.JPG
Mountains around Güzelim, Tufanbeyli 09.jpg
Seydişehir and Taurus Mountains from Ilıca.jpg
Çatalan Barajı, Adana 05.jpg


## Referencies

## Enllaces esternos

* Fotografía dende la órbita terrestre de los montes Tauro  (NASA)
Néyed

El **Nechd**, **Nejd**, **Nachd**, **Najd** (les dos últimes son treslliteración de la pallabra árabe نجد *Naǧd* ) o **Néyed**, ye una rexón de la parte central de la península arábiga. Trátase d'un pandu que s'alza ente 762 y 1525&nbsp;m sobre'l nivel del mar. La zona oriental de la rexón foi hábitat habitual de beduinos. La ciudá más importante ye Riyad, capital de l'Arabia Saudita.

## Historia
La rexón foi arrampuñada a l'alministración otomana polos guerreros wahhabíes d'Abd al-Aziz ibn Abd ar-Rahman ibn Saúd, ente 1899 y 1912. Dende ellí, entamaos en sultanatu independiente, los saudines llanzar a la conquista d'otres rexones d'Arabia y especialmente del Hiyaz, que s'anexonaron en 1924. En 1932 a tolos territorios conquistaos pola casa de Saúd a partir del so feudu orixinal del Nechd dióse-yos el nome de Reinu d'Arabia Saudina.

Tradicionalmente la mayor parte de la élite gobernante saudina procedía del Nechd. De la mesma esta rexón ye una de les rexones más conservadores d'Arabia Saudina, onde s'anició la ideoloxía wahabista que foi usada pola monarquía saudina como ideoloxía oficial. Mientres delles décades inclusive hubo restricciones por que les muyeres de Nechd casóse con homes musulmanes d'otres rexones d'Arabia Saudina.

## Economía

Tanto la economía como'l comerciu del Nechd recibieron un gran impulsu a partir de la construcción de la Canal de Suez, que foi inauguráu pola emperatriz Eugenia de Montijo, esposa de Napoleón III, el 17 de payares de 1869. Mientres esta dómina gran cantidá de monedes estranxeres circularon llibremente por tol territoriu, pero mientres la segunda guerra mundial, la falta de monedes en circulación fizo que toes estes pieces estranxeres fueron marcaes con un punzón que llevaba la lleenda "Nechd" n'árabe, d'esta manera'l valor d'estes monedes pasaba a ser de 1 piastra. Conócense rupies ingleses, táleros austriacos, 5 francos franceses, 8 reales españoles y 960 reis brasilanus con esta marca.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanura nordeuropea

La **llanura nordeuropea** (; , esto ye llanura central europea) ye una rexón xeomorfolóxica n'Europa. Consiste principalmente de llanures ente les tierres altes centroeuropees al sur y el mar del Norte y el Bálticu nel norte. Estos dos mares tán dixebraos pola península de Xutlandia. La llanura nordeuropea ta coneutada cola llanura europea oriental, xuntes formen la Gran llanura europea.

## Xeografía
La elevación queda ente los 0 y los 200 m. Ente que la mayor parte ye tierra agrícola, la rexón contién tamién banzaos, gorbizales y llagos. Na mariña del mar del Norte, atópase'l mar de Wadden, una gran zona de marea. Na mariña del mar Bálticu, atópase la llaguna de Pomerania, la del Vístula y la llaguna de Curlandia, una serie de grandes llagunes d'agua duce.

## Allugamientu
La llanura nordeuropea compartir Bélxica, los Países Baxos, Alemaña, Dinamarca y Polonia; igualmente, toca la República Checa. Partes de la Inglaterra oriental puede tamién considerase parte de la llanura; pos comparten el so calter de tierra baxa y tuvo coneutada per tierra con ella mientres la última edá de xelu.

## Ríos
Les principales cuenques hídriques son, d'oeste a este: Rin, Ems, Weser, Elba, Oder y Vístula.

## Bélxica y los Países Baxos
Históricamente, cuantimás mientres la Edá Media y principios de la Edá Moderna, la seición occidental foi conocida como los Países Baxos.

## República Checa
Namái la pequeña parte nel estremu meridional de la llanura nordeuropea llamada llanura de Silesia (d'antiguo llanura del Oder) percuerre'l territoriu checu en cuatro estremidaes separaes.

## Alemaña

La moderna parte alemana de les tierres baxes europees septentrionales tamién ye conocida como la llanura alemana septentrional. Gran parte de la llanura alemana septentrional queda a menos de cien metros del nivel del mar. Na mariña del mar del Norte, la llanura ye bien plana y ta compuesta principalmente de marismes y llanura de marea. La mariña esterior de les islles Frisies orientales y les islles Frisies septentrionales tán consideraes como una estensión de la llanura alemana septentrional que foi dixebrada del continente dempués d'hinchentes mientres la Edá Media.

Los estaos de Schleswig-Holstein, Hamburgu, Brema, Mecklemburgu-Pomerania Occidental, Brandeburgu, Berlín, gran parte de la Baxa Saxonia y Saxonia-Anhalt, y partes de Saxonia y Renania del Norte-Westfalia atopar nesta rexón.

## Polonia
La parte no que güei ye Polonia llámase llanura polaca (polacu, *Ninż Polski* o *Nizina Polska*) y estiéndese dende'l mar Bálticu nel norte hasta los Sudetes y los Cárpatos nel sur.

## Inglaterra
La estensión de la llanura a Inglaterra consiste principalmente en tierres planes d'East Anglia, los Fens y Lincolnshire, onde'l paisaxe ye en delles partes sorprendentemente similar al de los Países Baxos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Llagunes del Bálticu