open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hermanos Marx

Los **Hermanos Marx** (1893-1964) yeren un grupu de cómicos d'Estaos Xuníos que de primeres taba formáu por cinco hermanos, Leonard (Chico), Adolph (Harpo), Julius (Groucho), Milton (Gummo), y Herbert (Zeppo)
.
La so formación musical fízolos entamar la so carrera nel *music-hall* acompañando a so madre y a so tía. L'ésitu masivu llegó-yos gracies a les obres "I'll say she is" (1923-1925), "The Coconuts" (1925-1928) y "Animal Crakers" (1928-1929). "The Coconuts" sería el primer títulu lleváu al cine pa la Paramount (1929). 

Al final de la so carrera cinematográfica los Hermanos Marx sepártense, mientres que Groucho continuó la so carrera como animador de televisión na emisión *You Bet Your Life*.

Groucho aceptó un Óscar honorariu pa los Hermanos Marx en 1974, tres años enantes de morrer.

## Filmografía
Películes colos cuatro caberos hermanos:
* *[[Humor Risk]]* (1926), preestranada pero nun se volvió a proyeutar; nun se conoz copia denguna.
* *[[The Cocoanuts]]* (1929).
* *[[Animal Crackers]]* (1930).
* *[[The House that Shadows Built]]* (1931).
* *[[Monkey Business]]* (1931).
* *[[Horse Feathers]]* (1932).
* *[[Duck Soup]]* (1933).

Películes con Harpo, Chico y Groucho:
* *[[A Night at the Opera (película)|A Night at the Opera]]* (1935).
* *[[A Day at the Races]]* (1937).
* *[[Room Service]]* (1938).
* *[[At the Circus]]* (1939).
* *[[Go West]]* (1940).
* *[[The Big Store]]* (1941).
* *[[A Night in Casablanca]]* (1946).
* *[[Love Happy]]* (1949).
* *[[The Story of Mankind]]* (1957). 

Películes en solitariu:
* Groucho:
** *[[Copacabana]]* (1947).
** *[[Double Dynamite]]* (1951).
** *[[A Girl in Every Port]]* (1952).
** *[[Will Success Spoil Rock Hunter?]]* (1957).
** *[[The Mikado]]* (1960), Telefilme.
** *[[Skidoo]]* (1968).
* Harpo:
** *[[Too Many Kisses]]* (1925).
** *[[Stage Door Canteen]]* (1943), (cameu).
* Zeppo:
** *[[A Kiss in the Dark]]* (1925), (cameu)

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* Marx Brothers Blog
* Marxmadera Páxina dedicada a los Hermanos Marx (en castellán).
2008

## Fechos
* 14 de payares – Inaugúrase la primer cumbre económica del G-20 en Washington, D.C.

## Nacencies
*

## Muertes
* 22 de marzu - Israel López, *[[Cachao]]*, músicu y compositor cubanu.
* 26 de setiembre - Paul Newman, actor d'Estaos Xuníos (º26 de xineru de 1925).
* 24 d'avientu - Harold Pinter, escritor británicu, Premiu Nobel de Lliteratura en 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos
Basenji

El **basenji** ye una castra de perros. Tien el so orixe nel África Central, anque esisten representaciones de perros mui asemeyaos al *basenji* en murales exipcios. 

## Traza
Ye un perru de porte mediu, d'ente 40 y 42 cm. Pesa alrodiu de 9,5 a 11 kg. Tien pelo curtiu y sedosu, xeneralmente roxu com manches blanques.

## Temperamentu
Gayoleru y melgueru, amuesa muncha paciencia pa colos guaḥes. Ye mui llimpiu y nun suel lladrar, darréu qu'emite soníos asemeyaos al miaguíu de los gatos.

## Historia
El Basenji ye una de les castres más antigües de perros. N'África y, depués n'Europa usóse tanto pa la caza como p'animal de compañía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estambul

**Estambul** () ye la ciudá más grande de Turquía, y una de les más poblaes d'Europa, con . 

Estambul ye tamién la capital alministrativa de la provincia del mesmu nome, na rexón de Rumelia o Tracia Oriental. Foi denominada Bizanciu hasta l'añu 330, y Constantinopla hasta 1453, si bien nel resto d'Europa caltuvieren esi nome hasta 1930, poco dempués de la declaración de l'Estáu turcu modernu. El nome Estambul fízose oficial el 28 de marzu de 1930. Hasta entós, pente'l periodu Otomanu, la ciudá nomábase oficialmente Qustantaniyyeh (قسطنطنيه) (Ciudá de Constantín, n'árabe), pero la población ya xeneralizara l'usu d'Estambul del griegu is-tan-polis (dir a la ciudá). 

El cascu vieyu de la ciudá ta mayoritariamente na oriella europea del Estrechu del Bósforo, si bien anguaño la ciudá espárdese pola oriella asiática, con distritos como Beyköz, Üsküdar, Kadiköy, Moda, Bostanci y Adalar.
La so condición d'hestórica capital imperial (de Roma, nos tiempos de Bizanciu, y del Imperiu Otomanu, hasta'l comienzu del sieglu XX), fizo d'Istambul una de les ciudaes con un de los mayores patrimonios históricos y culturales del mundu. Ente los monumentos más destacaos y de valor destaquen l'Hipódromu, el templu d'Aya Sofía o la mezquita de Sultanahmet (nel actual distritu de Sultanahmet), la mezquita de Solimán (Süleymaniye), el palaciu de Topkapi, el palaciu Dolmabahçe, la torre Gálata o la cisterna calumbrada, ente otros.

Anguaño, Estambul ye la capital cultural, económica y industrial de Turquía, si bien la capitalidá alministrativa afitóse en 1923 n'Ankara. Ente otros aspeutos, Estambul ye ún de los centros cabezaleros d'industria textil d'Europa, un centru portuariu estratéxicu, y el primer destín turísticu del país. Amás, caltién una docena d'universidaes y ye la sede del Patriarcáu Ecuménicu de Constantinopla, cabeza de la Ilesia Ortodoxa Griega.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Calzáu

El **calzáu** ye la parte de la ropa que s'emplega pa protexer los pies. Presenta munches formes, dende zapatos a sandalies pasando por botes, playeros o madreñes. 

A parte d'usalo pa protexer el pie tamién s'emplega por otros motivos, como por exemplu la hixene o l'adornu.

Tamién ye frecuente usar calcetos o medies con ellos. 

## Referencies
Ríu Cares

El **Cares** ye un ríu del norte d'España, que discurre per Llión y Asturies y ye afluente del ríu Deva, que desemboca nel mar Cantábricu formando la ría de Tina Mayor, frontera ente Asturies y Cantabria. Forma una espectacular garganta pela que pasa la ruta del Cares. Tien dos preses, una na central llétrica de Camarmeña y la otra en Poncebos. Ye un importante ríu salmoneru.

***Nacencia**: Posada de Valdeón, Cordillera Cantábrica (Provincia de Llión, a 1.600 m d'altitú, al xuntase dellos regatos. 
***Desembocadura**: Ríu Deva, a la altura de Vega de Llés.
***Llonxitú**: 54 km (19 km na provincia de Llión y el restu n'Asturies).
***Afluentes principales**: ríos Bulnes, Duje y Casaño
***Poblaciones qu'atraviesa**: Posada de Valdeón y Caín en Llión; Poncebos y Arenas de Cabrales n'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Esva

L**'Esva** ye un ríu que discurre pela zona occidental d'Asturies nel que puen pescase truches y salmones. Parez ser que'l so nome ye d'orixe indoeuropéu, como indica Xosé Lluis García Arias nel so llibru "Pueblos asturianos: el porqué de sus nombres": sobre la raíz *EIS formaríase "un deriváu *ESICA, presente en llugares mui rellacionaos coles corrientes d'agües como Pri''esca'', Al''esga'' y Bern''esga'', ríu que corre per tierres que fueron de los ástures augustanos".

***Nacencia**: Sierra de Tinéu, Asturies.
***Boca**: Mar Cantábricu, ente El Cantón y L'Arena.
***Lonxitú**: 35 km.
***Afluentes principales**: ríos Llourín, Navelgas y Bárcena.
***Poblaciones qu'atraviesa**: Canero, Trevías, Paredes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Caudal

El **Caudal** ye un ríu que discurre pela fastera central d'Asturies y ye afluente del ríu Nalón, que desemboca nel mar Cantábricu, formando una ría, a l'altor de San Esteban. Ye famosu por constituyir una de les dos grandes cuenques mineres d'Asturies, distribuyéndose nel sos rodiu varios pozos mineros.

***Nacencia**: Sovilla, Mieres, a 256 metros d'altitú, na confluencia de los ríos Ḷḷena y Ayer.
***Boca**: Ríu Nalón, a la altura de Soto Ribera.
***Llonxitú**: 18 km.
***Afluentes principales**: -
***Poblaciones qu'altraviesa**: Mieres.

## Referencies

## Enllaces esternos
Teléfonu

El **teléfonu** (pallabra que vien del griegu , , *lloñe* y , , *falar*) ye un aparatu que val pa tresmitir y recibir a distancia'l soníu, tando especializáu en tresmitir el soníu de la voz. Normalmente, cola pallabra teléfonu faise referencia concretamente a los que tresmiten señales llétriques por redes de teléfonu y que permiten a ún falar con cualquier otru usuariu de la red.

Dende siempres se dixo que'l so inventor fuera Alexander Graham Bell, que fizo'l que se consideraba'l primer teléfonu en Boston en 1876. Pero dende hai un tiempu sábese que'l verdaderu inventor ye l'italianu Antonio Meucci, que fixera un teléfonu mecánicu en 1854 llamandoy teletrófono.

## Ver tamién
* Teléfonu móvil
* Teléfonu intelixente
* Teléfonu coloráu

## Referencies

## Enllaces esternos
SER

La **SER** (*Sociedad Española de Radiodifusión*) ye una de les cadenes de radio más vieyes d'España y cuenta col mayor númberu d'emisores y los mayores índices d'audiencia del país.

Como empresa, la cadena SER forma parte del grupu editorial y de comunicación PRISA, el mayor del país. Les cuatro grandes cadenes del grupu, con cobertura nacional, son: la SER (emisora xeneralista), y les radiofórmules musicales 40 Principales, Cadena Dial y Cadena M-80. 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Cadena SER
Hollywood

**Hollywood** ye un barriu de Los Angeles, nel estáu de California, nos Estaos Xuníos. El so nome ta asociáu cola sede de la industria del cine de los Estaos Xuníos. Tien una población de  y una superficie de  km².

Hollywood foi fundáu en 1857. Según la lleenda, el nome vien-y de les pallabres ingleses *holly* (sagráu) y *wood* (viesca, matu). Otra versión diz que foi la muyer d'un promotor inmobiliariu quien-y dio nome, nos años 1880, al so ranchu asitiáu na zona, depués de conocer a un matrimoniu d'otru llau que teníen una casa que se llamaba Hollywood.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Conceyu Bable

**Conceyu Bable** foi una asociación asturiana que tenía como oxetivu'l recobramientu y espardimientu de la llingua asturiana. 

El 16 de payares de 1974 nel númberu 284 d*'[[Asturias Semanal]]* anició la so andadura la seición *Conceyu Bable*, na que se facía usu de la llingua asturiana y que dio nome a l'asociación que se llegalizó en 1976. Nella escribíen autores como Xuan Xosé Sánchez Vicente, Lluis Xabel Álvarez y Xosé Lluis García Arias, que sería'l so primer cabezaleru.

El 22 de xunu de 1976 convocó una manifestación en Xixón pa pidir la presencia del asturianu nos colexos. El lema de la convocatoria, *Bable nes escueles*, fízose ún de los más famosos naquellos años. 

En 1977 cola espublización de *Cartafueyu so'l Rexonalismu* dará'l pasu oficialmente al nacionalismu. Nes eleiciones de xunu de 1977 dalgunos de los sos integrantes optaron pola candidatura d'Unidá Rexonalista, que promovía'l Movimientu Comunista, mientres que otros taben militando nel Partíu Socialista Popular. Dellos de los miembros más mozos de Conceyu Bable formarán el Conceyu Nacionalista Astur

De magar 1980 perdió la so influyencia cola aparición de l'Academia de la Llingua Asturiana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tudela Agüeria (parroquia)

**Tudela Agüeria** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

## Situación
Allúgase na vega izquierda del ríu Nalón. Llenda al sur cola parroquia de Lluniego, al este cola de Veguín y el conceyu de Llangréu, al norte otra vez con Veguín, Naves y Bendones y al oeste con Santianes.

## Llocalidaes

### Sitios

## Demografía
Ocupa un área de , nos qu'alluga una población de , partíos nes poblaciones que vienen darréu:

## Referencies

## Enllaces esternos
La Voz de Avilés

**La Voz de Avilés** ye un diariu fundáu en 1908 n'Avilés. En 1996 integróse nel *Grupo Correo* de prensa (anguaño Vocento) a traviés de la cabecera xixonesa *[[El Comercio]]*. Dende entós, asoléyase na comarca avilesina como edición del diariu de Xixón. El so direutor ye Juan Manuel Wes López.

## Historia
El diariu **La Voz de Avilés** entamó a emprentase'l 26 de xineru de 1908, tres de la so fundación por Manuel González Wes. Les sos instalaciones taben afitaes na cai del Marques de Pinar del Río (anguaño La Ferrería). El periódicu caltuvo la so presencia nes cais de la ciudá de forma ininterrumpida hasta 1936, cuando l'españíu de la Guerra Civil española llevó primero al decomisu del diariu, primero pol PSOE (que caltuvo la cabecera), y depués de la Falange Española, que editó el diariu embaxo la cabecera de Boletín de Avilés, periódicu qu'empecipió a emprentase en 1937. En 1942 *La Voz de Avilés* recuperó la so cabecera embaxo la direición del fíu del fundador, Juan González Wes Dinten, nel mesmu edificiu de la cai Marqués de Pinar del Río.

Nés décades siguientes, el diariu estabilizó la so presencia nes cais con un caracter enforma localista, que-y apurrió a la par reconocencia pola parte de los avilesinos y cierta consideración d'inferioridá énte los otros diarios asturianos.
Tres l'afitamientu n'Avilés de la empresa siderurxica Ensidesa, na década de 1950, *La Voz de Avilés* entamó un procesu de modernización. El resultáu d'ello foi l'apertura de les sos instalaciones nuna nave industrial n'avenida de Xixón, nes que s'abellugaben la redaición, l'alministración y los talleres. Yera l'añu 1967.
Ya consolidao, el periódicu siguió pel camín del periodismu local y comarcal (con abonda información de los conceyos de Corvera y Castrillón principalmente), y foi introduciendo dellos cambeos téunicos y de formatu. Asina, nel 1974 adoptó el tabloide envede'l formatu sábana tradicional.
**La Voz de Avilés** llogró superar nos años siguientes la fuerte competencia del mercáu periodísticu asturianu, cola presencia nos quioscos de siete cabeceres: La Nueva España, La Voz de Asturias, El Comercio, El Noroeste, El Correo de Asturias y Asturias, diario regional, además del avilesín.
Nun foi hasta la década de 1990 cuando'l diariu entró nuna fonda crisis. Pa entós, La Nueva España y La Voz de Asturias ya hubieren entamao la so propia estratexa d'esperdimientu cola creación d'ediciones comarcales, lo que punxo nuna abegosa situación a *La Voz de Avilés*, entá una empresa familiar.
El Grupo Correo (anguaño Vocento), acabó por adquirir el diariu avilesín en 1996 al traviés de la emrpesa editora d'El Comercio de Xixón. El periódicu treslladó entós les sos instalaciones a la cai La Cámara, nel centru la ciudá, y entamó a emprentase na rotativa d'El Comercio. Formalmente, el periódicu avilesín adoptó el formatu y diseñu del diariu de Xixon, colo que convirtióse dafechu nuna edición d'El Comerio, pese a que caltién la so cabecera propio.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Edición dixital del diariu avilesín
COPE

La **COPE** (*Cadena de Ondas Populares de España*) ye una de les principales cadenes d'ámbitu nacional de radio d'España.

COPE ye la marca utilizada por **Radio Popular S.A.**, una empresa formada pola Conferencia Episcopal Española (50%), les diócesis (20%) y órdenes relixoses como los xesuites y dominicos. Al grupu pertenecen tamién otres cadenes de radio y televisión: les radiofórmules Cadena 100, Rock FM y MegaStarFM y la cadena de televisiones llocales Popular TV. 

## Programas de la COPE en 2005
* *La Mañana* (con Federico Jiménez Losantos).
* *La Tarde con Cristina* (con Cristina López Schlichting).
* *La Linterna* (con César Vidal).
* *El Tirachinas* (con José Antonio Abellán).
* *Tiempo de Juego* (con Edu García e Isaac Fouto). 
* *A Cielo Abierto* (con Enrique Campo).
* Programación Socio Religiosa (varios programas, con *José Luis Restán).
* *Al Sur de la Semana* (con Rafael Sánchez).
* *Quiero ser como Beckham* (con María José Navarro).
* *Estamos en el Aire* (con Oché Cortés).
* *La Luna en COPE* (con María José Bosch).
* *Cineycope* (con Andrés Arconada).
* *La Palestra* (con Ignacio Villa).
* *Cowboys de Medianoche* (con [[Luis Herrero]], [[José Luis Garci]] y Eduardo Torres Dulce).
* *La Rebotica* (con Enrique Beotas).
* *La Palestra a la Carta* (con Lola Pérez-Collado y Ana Luisa Pombo).
* *Los Decanos* (con Dr. Pérez Almeida).
* *Bueno es Saberlo* (con Julia Bustamante).
* *El Albero* (con Pedro Javier Cáceres).
* *Hablemos de Caza y Pesca* (con Antonio López).
* *Agropopular'' (con César Lumbreras).

## Frecuencies

### AM
*Uviéu 1143 KHz
*Xixón 882 KHz

### FM
* Avilés 89.1 MHZ
* Mieres 98.1 MHz
* Uviéu 97.9 MHz
* Xixón 94.8 MHz
* Ribeseya 98.3 MHz

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial (en castellanu)
* Historia de la radio n'España  (en castellanu)
Onda Cero

**Onda Cero** ye una cadena de radio d'España que ta formada por 220 emisores. Forma parte d'Atresmedia Corporación, del que tamién participen Antena 3 Televisión y Movierecord.

## Programas de radio
* *[[Más de uno]]*
* *[[Julia en la onda]]*
* *[[La Brújula]]*
* *[[La Rosa de los Vientos]]*
* *[[El transistor]]*
* *[[No son horas]]*
* *[[Te doy mi pallabra]]*
* *[[Radioestadio]]*
* *[[Radioestadio del Motor]]*
* *[[Gente viajera]]*
* *[[Partiendo de cero]]*
* *[[Como el perro y el gato]]*
* *[[En buenas manos]]*
* *[[Aquí en la onda]]*
* *[[Tu ciudad en la Onda]]*
* *[[Onda deportiva]]*
* *[[Internet en la onda]]*

## Frecuencies
*Uviéu 95.2
*Xixón 93.5
*Lluarca 91.4
*Cangas del Narcea 101.1
*L'Infiestu 94.8

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web d'Onda Cero Radio (en castellanu)
Metro

**Metro** ye la contraición de *ferrocarril metropolitanu*, sistema de tresporte que s'atópa en grandes concentraciones urbanes, y que trescurre soterráu na mayor parte de lo sos trazaos. 

El primer metro del mundu inauguróse en Londres en 1863. Llamóse *Metropolitan Railway* y tenía 6 km de llonxitú. N'España la primer llinia de Metro entró en serviciu en Madrid nel añu 1919.

## Referencies

## Enllaces esternos
Evo Morales

**Juan Evo Morales Aima**  ye un políticu aymará bolivianu cabezaleru del Movimiento al Socialismo - Instrumento Político por la Soberanía de los Pueblos (MAS - IPSP).

Algamó la presidencia de Bolivia tres de les eleiciones presidenciales del 18 d'avientu de 2005 dempués d'años nos que destacara como líder d'izquierdes, defensor de los derechos indíxenes y de la producción de coca del país.
Morales xuró'l cargu el 22 de xineru de 2006, lo que lu convirtió nel presidente númberu 65 de Bolivia, un día dempués de ser nomáu nuna multitudinaria ceremoña Gran Cóndor de los pueblos indíxenes andinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Evo Morales  (n'español)
* Movimiento al Socialismo MAS - IPSP (n'español)
Gerardo Ruiz Alonso

**José Gerardo Ruiz Alonso**  ye un profesor d'Educación Física, estudiosu de los deportes tradicionales asturianos.

José Gerardo Ruiz Alonso nació en Xixón en 1956 y llicencióse n'Educación Física nel INEF de Madrid. Escribió la so tesina de fin de carrera sobre los bolos asturianos. 

Foi profesor d'Educación Física na Universidá d'Uviéu y en diversos centros d'Enseñanza secundaria d'Asturies. Tamién imparte cursos y seminarios rellacionaos cola Educación Física, l'entrenamientu y los xuegos y deportes dientro y fuera d'Asturies. 

Tien publicaos diversos estudios sobre los xuegos tradicionales asturianos, especialmente los bolos y la llave, y sobre la Educación Física en xeneral. 

Tamién collaboró colos diarios El Comercio de Xixón y El Segre de Lleida publicando un manual práuticu d'entrenamientu tituláu *En forma*. 

En 1993 foi candidatu al premiu príncipe d'Asturies de los deportes y tien llevao dellos premios como'l del Deporte rural en 1993 y el “Picu Peñameyera” (2000) poles sos investigaciones sobre los bolos. En 2010 foi premiu COLEF-Asturias na categoría individual.

## Publicaciones
* *El deporte tradicional del Principado de Asturias: los bolos* (1983)
* *Fuercia y musculación. Sistemas de entrenamientos* (1990)
* *Juegos y deportes alternativos en la programación de educación física escolar* (1991)
* *Bolos asturianos. Modalidaes, téunica y estáu actual* (1992)
* *La llave. De juego popular a deporte autóctono asturiano* (1993)
* *Educación Física en Secundaria y Bachillerato. Unidades didácticas* (1999)
* *Los bolos en Asturias* (2000)
* *Juegos y deportes tradicionales en Asturias* (2001)
* *El entrenamiento de la fuercia en el fútbol* (2001)

## Referencies
Dexabolu

El **dexabolu** ye una modalidá del xuegu de los bolos qu'anguaño sólo se practica nel pueblu de Trubia, na parroquia de L'Abadía Cenero (Xixón, Asturies).

El dexabolu tien la particularidá de ser la única modalidá na que nun se tiren los bolos con una bola, sinón con otru bolu, dalgo más pequeñu y llixeru que los otros. Ye tamién la modalidá na que menos bolos s'armen, seis.

Los seis bolos colóquense en dos fileres de tres caúna y el xuegu consiste en tiralos toos menos ún, qu'ha de quedar en pie pa que la puntuación nun seya nula.

## Referencies

## Enllaces esternos
Asoplín y asoplón

**Asoplín y asoplón** ye un xuegu que se fai ente dos nenos o un nenu y una persona mayor. 

Consiste n'asoplar a la cara del otru xugador tratando que-y dea la risa. El primeru en rise pierde y lleva un coscorrón suavín na tiesta.

Suel recitase al xugar :

*¿Fuisti al monte?*
*¿Visti al osu?*
*¿Qué te dixo?*
*Que xugáremos*
*a asoplín y asoplón*
*el que se ría un coscorrón.*

## Referencies

## Enllaces esternos
Per esta rayina

**Per esta rayina** ye un xuegu que se-yos fai a los nenos pequeños.

El xuegu consiste en pasar el deu peles rayes de la mano del nenu diciendo : " per esta rayina / per esta otra / si te pica la mosca / rasca rasca rasca ". 

De la que se diz l'últimu versu fainse-y rebusquinos na mano.
Xuegu de los deos

El **xuegu de los deos** ye un xuegu que consiste en garra-y a un nenu los deos de la mano ún por ún y empezando pel pequeñu. La persona que fai'l xuegu va esplicando quién ye cada deu o diciendo lo que fizo caún, que pue cambiar según les versiones.

## Versiones
** Esti ye'l monín. Esti'l so hermanín. Esti'l más picarón. Esti'l furabollos. Y ésti'l matapioyos.*
* *Esti ye'l pequeñín. Esti’l so sobrín. Esti’l mayor. Esti’l zampabollos. Esti’l matapioyos*.
* *Esti foi al molín. Esti echó un tortín. Esti revolviólu. Esti sacólu... Y ésti gordón comiólu.*
* *Esti topó un güevu . Esti echolu al fueu. Esti sacólu . Esti pulgólu... Y ésti comiólu".
* *Esti fue al monte. Esti topó un güevu. Esti cascolu. Esti friolu. y esti gordinflón comiolu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Coleutivu Manuel Fernández de Castro

El **Coleutivu Manuel Fernández de Castro** ye una agrupación de sacerdotes y seglares católicos comprometíos col asturianu que tien como oxetivu la normalización del so usu na Ilesia Católica. Foi fundáu en 1986 pol xesuita Federico Fierro Botas. 

Tolos sábados fai una misa n'asturianu na parroquia d'Uviéu La Merced, en Ciudá Naranco.

Anguaño, el so presidente ye'l sacerdote José Manuel García de Jesús y el so secretariu Xosé Daniel Rodríguez Arias.

Gracies al llabor d'esti coleutivu nacieron les versiones n'asturianu de la lliturxa católica, el Nuevu Testamentu, y dellos testos relixosos. 

## Ver tamién
*Manuel Fernández de Castro y Menéndez Hevia

## Referencies

## Enllaces esternos

*Memoria del Coleutivu Manuel Fernández de Castro 1986-2001
*Trípticu de la Santa Misa
Actor

Un **actor** (femenín: **actriz**) ye una persona qu'interpreta a un personaxe nuna obra de cine, televisión, radio, o teatru. 
El primer actor del que se tien conocencia escrita foi'l griegu Tespo, qu'actuó nel Teatru de Dionisiu nel añu 534 enantes de Cristo. Na escena, Tespo faló en primer persona, colo qu'asumía por primer vegada a un personax estremáu de la so personalidá nun espectáculu. Hasta entós, les hestories narrábense énte'l públicu, pero siempres cantando y en tercera persona.

La profesionalización de la actuación aniciose n'Europa nel sieglu XVI; n'Italia, coles primeres compañíes profesionales de la Commedia dell'Arte; n'Inglaterra, coles compañíes sofitaes pola nobleza nos tiempos de la reina Sabela (como la "Lord Chamberlain's Men," la compañía de William Shakespeare, que llueu pasó a nomase "King's Men"); o en Francia, cola "Comédie Française."

Hasta'l sieglu XVII namás los homes podíen ser actores al nun considerase decoroso qu'una muyer actuara nun escenariu. Poro, na época de Shakespeare los papeles femeninos yeren interpretaos por homes o por mozos. Foi nos teatros de Venecia onde entamó un cambéu que permitió a les muyeres trabayar como actrices.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bendones (parroquia)

**Bendones** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Tien una estensión de . 

## Etimoloxía
El profesor Xosé Lluis García Arias, considera'l nome d'esta parroquia como deriváu de *VINDONNUS* (divinidá céltica conocida na Galia) en xenitivu analóxicu n'-IS, y podría ser un antiguu llugar de cultu precristianu, nel que s'edificaría la ilesia de Santa María de Bendones.

## Demografía
Tien una población de , repartíos ente les poblaciones presentaes darréu:

### Llocalidaes

### Sitios

## Evolución demográfica

## Xeografía
El Regueru'l Reculañu y El Picu'l Cuervu.

## Arte
Nesta parroquia topámonos cola ilesia de Santa María de Bendones, d'estilu prerrománicu. Ye del sieglu XI y foi fecha demientres el reináu d'Alfonsu II, que-y la dio a la ilesia de San Salvador.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Aserrín aserrán

**Aserrín aserrán** ye un xuegu que se fai colos nenos pequeños. Una persona mayor sienta a un nenu en cuellu y, garrándolu peles dos manes cañícalu despacín cantándo-y:

*Aserrín, aserrán<br />*
*maderinos de san Xuan<br />*
*los del rei sierren bien<br />*
*los de la reina tamién.<br />*
*Los del duque<br />*
*ruque, truque.*

Coincidiendo colos dos últimos versos del cantar, los movimientos fainse más rápidos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuegu del burriquín

El **borriquín** ye un xuegu nel qu'una persona mayor sienta a un nenu nuna rodía. L'adultu mueve la rodía imitando'l trote d'una caballería al son que-y canta un cantar, del qu'esisten varies versiones.

## Lletres de los cantares
*arre burriquín / arre burru, arre / que llegamos tarde / vamos pal molín. / El molín moler, moler / el ratón royer, royer / ¿Cuántu me das por esti ratón? / Cinco duros y un doblón / y una mula carretera.
*Arre burriquín/ pa casa de Xuan Martín / Xuan Martín nun taba en casa / arre burriquín pa casa.
*Arre borriquín, pa casa del to padrín / comerás y beberás / y de nueche dormirás / Arre, arre, arre /que llegamos tarde.
*Arre burriquín / vamos pa Belén / que mañana ye fiesta / y pasáu tamién. 
*Va la señorina / de la casa a la cocina / tipitina , tipitina / Diba’ señorón / de la sala pa’l salón / tiquitón tiquitón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Veguín (parroquia)

**Veguín** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

Tien una estensión de , nos que viven un total de , repartíos ente les poblaciones de L'Abedul, Alperi, Arguañes, L'Argomal, Aviño, La Braña, El Caborniu, El Cutulapila, La Cueva, Entrepeñes, Les Muries, La Pandiella, La Presa, Les Quintanes, La Roza, Veguín, El Valle, Veguín de Baxo y Veguín de Riba. 

La so principal población ye Veguín, na qu'habita cásique'l 80% de los habitantes de laparroquia.

Pertenecía al conceyu de Tudela hasta qu'en 1857 esti aconceyó col d'Uviéu.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

### Ríos y montes
El Regueru Veguín, El Reguiru Vaoto, La Riega Rozaventi, El Ríu Nalón, L'Alto'l Trampón, El Cantu'l Palicio, Payuste, La Peña la Roza, La Peña les Quintanes y El Picu Llaniellu.

## Demografía

## Paisanos famosos
*Frai Antonio Argollanes Riaño, flaire dominicu que marchó de misiones a Filipines, ú foi rector de la Universidá de Manila.
*Tino Casal, cantante y compositor clave de la Movida Madrilana de los años 1980.

## Ver tamién
*Cementos Tudela Veguín

## Referencies

## Enllaces esternos
Brañes (parroquia)

**Brañes** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Llenda colos conceyos de Llanera y Les Regueres.

Tien una estensión de , nos qu'habiten un total , repartíos ente les poblaciones d'Axuyán, Brañes, Les Cabañes, Castiello, Escontriella, La Venta y El Violeo.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

### Evolución demográfica

## Referencies

## Enllaces esternos
Gabino de Lorenzo

**Gabino de Lorenzo Ferrera**  ye un políticu asturianu que milita nel Partíu Popular. Foi alcalde d'Uviéu dende 1991 a 2012 y delegáu del gobiernu n'Asturies del 2012 al 2018.

Ye inxenieru de mines pola Universidá d'Uviéu. Tuvo trabayando en diversos sitios (Uninsa, Ensidesa) hasta 1987 en que foi electu conceyal del ayuntamientu d'Uviéu. Cuatro años más tarde escoyéronlu alcalde, y volvió a ganar les eleiciones de 1995, 1999, 2003, 2007 y 2011.

Dende'l 9 de xineru de 2012 al 22 de marzu de 2018. foi'l Delegáu del Gobiernu n'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina personal de Gabino de Lorenzo
Godos (parroquia)

**Godos** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

Llenda al este cola de Sograndio, al sur cola de Pintoria, al oeste cola de Trubia y al norte coles d'Udrión y San Pedru Nora. Tien una estensión de .

Tien una población de  que se reparten ente les poblaciones de Godos y Sotu. Atraviésala'l ríu Nalón.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Demografía

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
La Manxoya

**La Manxoya** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

Tien una estensión de , nos que viven un total de , repartíos ente les poblaciones de Los Barreros, Cabornio, Campiello, El Caserón, Los Corzos, La Fonte'l Forno, La Granda, Llamascura, La Quintana'l Medio, Los Prietos, La Rodá y San Turcao.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Historia
Nel pasáu foi una behetría sobre la que tenía xurisdicción el xuez de la catedral d'Uviéu.

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Manzanea

**Mazanea** ye una aldea, de la parroquia de Santolaya nel conceyu d'Uviéu allugada a 6,10 km de la capital.

## Xentiliciu
Los habitantes del pueblu de Mazanea son conocíos como *calamones*. Pero nun se sabe a ciencia cierta d'onde procede esti xentiliciu. Tolos años conceden los premios *Calamón del añu* que se concede a persones o entidaes que realizaren coses a favor del pueblu.

## Arte
Tien una fonte pública de finales del sieglu XVIII con motivos ornamentales escultóricos. La fonte ye d'estilu barrocu, obra del arquiteutu Manuel Reguera.

Tien tamién un abellugu o cueva, llamada *La Viña*.

## Deporte
Xunto al pueblu de Mazanea, nes antigües canteres, alcuéntrase una escuela d'esguilada abondo allegada pola so cercanía a Uviéu.

Amás, un equipu de fútbol sala llamáu *Arenas de Manzaneda* compite anguaño en lligues rexonales y caltién cierta venceya col pueblu. Nel pasáu esistió un campu de fútbol con esi nome.

En Mazanea tamién hebo muncha afición al ciclismu motiváu pol pasu d'etapes de la Vuelta Ciclista a España. L'afición surde porque la carretera de la zona ye bien pendiente (ramples d'hasta'l 14%) y delles etapes, sobremanera les que remataben nel monte Naranco, decidíense na *[[Subida a la Manzaneda]]*. Dende 1985 esiste una peña ciclista llamada Peña Marino Lejarreta qu'entamó dalgunes de la ediciones de dicha prueba.

## Demografía

## Sitios
* El Gurugú
* El Picón
* El Polvorín
* La Peña
* Les Cases de Baxo
* Les Cases de Riba
* Les Cases del Vasco
* Los Ferrerinos

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu d'Uviéu

Nel **escudu d'[[Uviéu]]** (Asturies) puen vese, sobre fondu azul, dos ánxeles arrodiyaos adorando la Cruz de los Ánxeles. Arrodiando la escena, nun borde platiáu, vese una lleenda en mayúscules que diz: *Benemérita - Invicta - Heroica - Buena - Muy noble - Muy leal*. Estos son los títulos que tien la ciudá. Sobre too ello, una corona real d'oru y piedres precioses.

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Santianes (Uviéu)

**Santianes** ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Llenda al sur cola de Lluniego, al este cola de Tudela Agüeria, al oeste cola de Manzanea y al norte de nuevu coles de Manzanea y de Tudela Agüeria. La parroquia tien una estensión de .

Tien una población de , que viven toes nel llugar de Santianes.

## Patrimoniu
Nesta parroquia alcuéntrase'l Castiellu de Tudela.

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Almurfe (parroquia)

**Almurfe** ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.

Tien una superficie de , na qu'habiten un total de  repartíes ente les poblaciones d'Almurfe, Auguasmestas, Bustiasmal y La Casilla.

L'aldea d'Almurfe, con 26 habitantes, ta a unos 13 quilómetros de Balmonte. Alcuéntrase asitiada a orielles del ríu Pigüeña, a unos 400 metros sobre'l nivel del mar y llégase a ella pela carretera AS-227. 

La principal fiesta del pueblu ye nel tercer domingu d'agostu.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Balmonte (parroquia)

**Balmonte** ye una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.

Tien una superficie de , na qu'habiten un total de  repartíes ente les poblaciones d'Albariza, Balmonte, Cezana, Colladiellu, Courias, Las Cruces, Dolia, La Durera, L'Estilleiru, El Faéu, Faidieḷḷu, Fresinéu, La Granda, Meruxa, Montescusu, Pascual, El Pousadoriu, La Repenerencia, Tabláu, Tiblós y La Vellosa.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Bixega (parroquia)

**Bixega** ye una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.

Tien una superficie de , na qu'habiten un total de  repartíos ente les poblaciones de Bixega, El Pontigu, Santa Marina, El Valle y Viḷḷaverde.

L'aldea de Bixega, con 24 habitantes, ta a unos 18 quilómetros de Balmonte. Alcuéntrase a unos 620 metros sobre'l nivel del mar y llégase a ella peles carreteres AS-310 y l'AS-227. 

Nel so territoriu ta la mina d'oru de la empresa Río Narcea Gold Mines, que ta causando un gran cambéu nel mediu ambiente y na forma de vida tradicional del valle.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Pintoria (parroquia)

**Pintoria** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Forma parte del territoriu que nun sen estensu conozse como Trubia (parroquies de Trubia, Pintoria y Udrión, y barriu de Sotu (Godos)). Como'l restu d'esti territoriu, perteneció históricamente al conceyu de Grau, del que s'estremó en 1885 col envís d'amestase al d'Uviéu.

Nos sos  d'estensión habiten , repartíes ente los pueblos d'El Picayu y Pintoria.

## Demografía

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Castañéu

**Castañéu** pue ser:

*Un llugar con muchos castañales.
*Castañéu, una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.
*Castañéu, una parroquia del conceyu asturianu de Grau.
*Castañéu, una parroquia del conceyu asturianu de Valdés.
**Castañéu, un llugar de la parroquia anterior.
*Castañéu, un llugar de la parroquia de Samartín de Lluiña, nel conceyu asturianu de Cuideiru.
*Castañéu (Tuña), una casería del conceyu de Tinéu.

Nun confundir con:
*Castanéu, una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea.

## Ver tamién
*Castañeo

## Referencies
Caces (parroquia)

**Caces** ye una parroquia conceyu asturianu d'Uviéu, a unos 12 quilómetros de la capital del conceyu.

Ocupa'l sector suroccidental del conceyu, nuna zona regada pol ríu Nalón, y tien una estensión de . El pueblu de Caces ye'l llugar de más población de la parroquia y alcuéntrase nuna vega a la izquierda del Nalón, nún de los meandros qu'esti ríu forma nesta parte del so recorríu, enantes de la confluencia col Nora.

Caces ta formada poles siguientes entidaes de población: Caces, El Pando, Pozobal, Siones y La Vallina. La población de la parroquia ye de .

Caces yera la capital del conceyu de Ribera d'Abaxo hasta qu'a finales del sieglu XIX esti aconceyóse col d'Uviéu.

## Llocalidaes

### Sitios

## Fiestes
Les fiestes de Caces son el 8 de setiembre n'honor de la Virxe de Cuadonga.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuevas (Miranda)

**Cuevas** ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.

Tien una superficie de , na qu'habiten un total de , repartíes ente les poblaciones de Cuevas y Noceda (8 habitantes). 

L'aldea de Cuevas ta a unos 17 quilómetros de Balmonte, la capital del conceyu. Alcuéntrase na oriella del ríu del mesmu nome, a 520 metros sobre'l nivel del mar y llégase a ella pela carretera AS-227. Nella habiten 16 persones (2024). 

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Balmonte

Col nome de **Balmonte** podemos referinos a:

*Balmonte, una parroquia del conceyu asturianu de Miranda.
**Balmonte, una villa de la parroquia del mesmu nome, capital del conceyu de Miranda.
*Balmonte, una parroquia del conceyu asturianu de Castropol.
**Balmonte, una llocalidá de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu de Castropol.

## Referencies
Llatores (parroquia)

**Llatores** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu, a unos 4,5 quilómetros de la capital del conceyu. Tien una estensión de .

La población ta repartida ente los llugares de: Ayones, La Belonga, El Caleyu, Cellagú, Llatores y Santu Medero.

El so principal monumentu ye la ilesia de Santo Tomás.

Les fiestes son el 8 de setiembre n'honor de *Nuestra Señora del Patrocinio*.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Lloriana (parroquia)

**Lloriana** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. La parroquia ta allugada na falda noroccidental del Naranco. L'alfoz o términu xurisdiccional suxetu a l'autoridá del conceyu uvieín foi llendáu por Alfonsu IX en 1221 ente los términos de Nora a Nora. Más llueu completóse con dellos cotos eclesiásticos, Ribera d'Abaxo, Tudela y Lluniego y les parroquies del valle de Trubia. 

Tien una estensión de , nos qu'habiten un total de , repartíes ente les poblaciones de: La Bolguina, El Campiellu, Fabarín, Llampaxuga, Lloriana, Llubrió, Malpica, Molina, Peñanora, Ponteo, El Rebollal, Requexu, Rodiella y La Vega.

El llugar de Lloriana, nel que viven 56 persones, ta a unos 175 metros d'altura sobre'l nivel del mar. Alcuéntrase a 6 quilómetros d'Uviéu, la capital del conceyu. 

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Demografía

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:350
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

 bar: 2000 text: 2000
 bar: 2001 text: 2001
 bar: 2002 text: 2002
 bar: 2003 text: 2003
 bar: 2004 text: 2004
 bar: 2005 text: 2005
 bar: 2006 text: 2006
 bar: 2007 text: 2007
 bar: 2008 text: 2008
 bar: 2009 text: 2009
 bar: 2010 text: 2010
 bar: 2011 text: 2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:center

 bar: 2000 from:303 till: 0
 bar: 2001 from:298 till: 0
 bar: 2002 from:286 till: 0
 bar: 2003 from:290 till: 0
 bar: 2004 from:273 till: 0
 bar: 2005 from:281 till: 0
 bar: 2006 from:264 till: 0
 bar: 2007 from:259 till: 0
 bar: 2008 from:251 till: 0
 bar: 2009 from:246 till: 0
 bar: 2010 from:245 till: 0
 bar: 2011 from:241 till: 0
PlotData=

 bar: 2000 at: 303 fontsize:S text: 303 shift:(0,5)
 bar: 2001 at: 298 fontsize:S text: 298 shift:(0,5)
 bar: 2002 at: 286 fontsize:S text: 286 shift:(0,5)
 bar: 2003 at: 290 fontsize:S text: 290 shift:(0,5)
 bar: 2004 at: 273 fontsize:S text: 273 shift:(0,5)
 bar: 2005 at: 281 fontsize:S text: 281 shift:(0,5)
 bar: 2006 at: 264 fontsize:S text: 264 shift:(0,5)
 bar: 2007 at: 259 fontsize:S text: 259 shift:(0,5)
 bar: 2008 at: 251 fontsize:S text: 251 shift:(0,5)
 bar: 2009 at: 246 fontsize:S text: 246 shift:(0,5)
 bar: 2010 at: 245 fontsize:S text: 245 shift:(0,5)
 bar: 2011 at: 241 fontsize:S text: 241 shift:(0,5)

Fuentes: 

## Referencies

## Enllaces esternos
Vic

**Vic** ye un conceyu, capital de la comarca catalana d'Osona, na provincia de Barcelona, España. 

Alcuéntrase en mediu d'una llanera del mesmu nome, a metá de camín ente Barcelona y Francia. Tien una población de  y una superficie de 30,92 km².

La Universidá de Vic ye'l centru cultural más importante del conceyu.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina del Ayuntamientu de Vic (en catalán)
*Informacion de la Generalitat de Cataluña (en catalán)
*Información del Institutu d'Estadística de Cataluña (en catalán)
Llimanes (Uviéu)

**Llimanes** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

Tien una estensión de , nos qu'habiten un total de , repartíos ente les poblaciones de: El Monte, El Barreru, Caravia, Faro, La Rebollá, Roces de Riba y Villamiana.

Parte de la parroquia tamién s'alcuentra nel conceyu vecín de Siero.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Demografía

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Comares

**Comares** ye un conceyu de la provincia andaluza de Málaga. 

## Fiestes
*13 de xineru - San Hilario de Poitiers
*23 - 25 d'agostu - Feries y Fiestes

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web sobre Comares  (en castellanu)
Picómetru

El **picómetru** ye una unidá de llonxitú del SI qu'equival a la billonésima parte d'un metru.

L'abreviatura ye **pm**. 

*1 pm = 1x10<span style="font-size:small;"><sup>-12</sup></span> [[metru|m]]*

Emplégase pa midir distancies d'escala atómica, anque ye más normal usar l'Ángstrom. Los diámetros atómicos tienen una magnitú d'ente 50 pm y 600 pm.

## Otres equivalencies

:1 nm = 1.000 pm

:1 Å = 100 pm

:1 pm = 1.000 fm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Calculadora pa convertir ente distintes unidaes de llonxitú
Pascal (unidá)

El **pascal** (símbolu **Pa**) ye la unidá de presión del sistema internacional d'unidaes. Defínese como la presión que fai una fuercia de 1 newton sobre una superficie de 1 metru cuadráu normal a la mesma.

1 pascal (Pa) = 1 N/m² = 1 J/m³ = 1 kg·m–1·s–2

Equival a 10 baries y a 9,86923 * 10 -6 atmósferes.

El nome vien-y n'honor de Blaise Pascal, matemáticu, físicu y filósofu francés.

## Múltiplos

## Referencies

## Enllaces esternos
Nanómetru

El **nanómetru** ye la unidá de llonxitú que ye igual a una milmillonésima parte d'un metru. Suel usase pa midir la llonxitú d'onda de les radiaciones ultraviola y infrarroxo y pa la lluz.

L'abreviatura ye **nm**.

*1 nm = 1x10<sup>-9</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: 1 nm = 1.000 pm

: 1 Å = 1/10 nm

: 1 µm = 1.000 nm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Luiz Inácio Lula da Silva

**Luiz Inácio Lula da Silva**  ye un políticu brasilanu, presidente del so país ente 2003 y 2011. 

Tien una llarga historia como dirixente sindical y ye cofundador del Partido dos Trabalhadores, ún de los partíos políticos brasilanos más importantes. 

Foi candidatu a la presidencia en 1989 (perdió con Fernando Collor de Mello), en 1994 y 1998 (perdió con Fernando Henrique Cardoso) y en 2002, cuando ganó. Asumió la presidencia de Brasil en 2003, tres ganar les eleiciones col mayor númberu de votos de la historia democrática brasilana (52,4 millones de votos) algamando'l 61% de los votos.

El 24 d'ochobre de 2003 diéron-y el Premiu Príncipe d'Asturies de Cooperación Internacional.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Avión

Un **avión** (del francés *avion*) o **aeroplanu** (del francés *aéroplane*) ye una aeronave más pesada que l'aire, que tien ales y un cuerpu de carga, propulsáu por unu o más motores. 

Dependiendo del númberu d'ales que tengan se-yos conoz colos nomes de *monoplanu*, *biplanu* o *triplanu*.

Nel casu de nun tener motor llamaríase planeador y si supera la velocidá del soníu ye un avión supersónicu.

Suelen clasificase n'aviones civiles (que puen ser de carga, tresporte de pasaxeros, entrenamientu, sanitarios, contra fueos, etc.) y aviones militares (carga, tresporte de tropes, caces, bombarderos, espíes, etc.).

## Referencies

## Enllaces esternos
Lluvia

La **lluvia** ye un fenómenu meteorolóxicu que consiste na cayida de gotes d'agua del cielu. 

Les gotes nun tienen llárima (redondes per abaxo y más o menos puntiagües per enriba), como se suel pensar. Les gotes pequeñes son cuasi esfériques, mientres que les de mayor tamañu tán achataes.

## Ver tamién

* Orbayu
* Bastiu

## Referencies

## Enllaces esternos
Esfera

Una **esfera** (del griegu &sigma;&phi;&alpha;&#8150;&rho;&alpha;, «sfaira») ye la superficie formada por tolos puntos del espaciu que tan siempre a la mesma distancia (llamada *radiu*) del mesmu puntu (llamáu *centru*). 

Tamién ye'l sólidu que'l so volume alcuéntrase conteníu en dicha superficie, anque pa estos casos ye más correutu emplegar el términu *bola*. 

Como la esfera ye la figura xeométrica que pa la mesma cantidá de volume tien una superficie menor, ye'l cuerpu cuya enerxía ye mínima pa esi volume. Por eso ye una de les formes más presentes na naturaleza. 

*La superficie d'una esfera de radiu, *r*, ye &nbsp;&nbsp;S = 4\cdot \pi \cdot r^2

*El volume d'una esfera de radiu, *r*, ye &nbsp;&nbsp;V = \frac {4\cdot \pi \cdot r^3} 3 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sofía de Grecia

**Sofía Margarita Victoria Federica Schleswig-Holstein Sonderburg** , conocida como **Sofía de Grecia**, foi reina consorte d'España ente'l 22 d'avientu de 1975 y el 18 de xunu de 2014 .

## Biografía
Sofía de Grecia nació'l 2 de payares de 1938, fía de los reis de Grecia Pablu I y Federica, ye la mayor de tres hermanos.
Cola entrada de los alemanes en Grecia, en 1941 la familia coló pal exiliu. Sofía, xunto a la so ma y los sos hermanos Catherine y Constantín, asitióse en Sudáfrica, mientres que'l so pa abellugábase n'Exiptu. Acabada la Segunda Guerra Mundial, la familia axuntóse de nueu en Grecia, y Pablu I foi coronáu rei del país.

Na so mocedá, Sofía de Grecia cursó estudios d'arqueoloxía y enfermería, llegando a trabayar nun hospital d'Atenes. En 1954, Sofía atopóse col que más alantre sedría'l so home, Xuan Carlos I d'España, nun cruceru organizáu pola so ma pa los mozos de la realeza europea nel yate Agamenón. Dambos coincidieron en 1958 nel casoriu de les fíes del duque de Württenberg, n'Stuttgart (Alemaña).

El 14 de mayu de 1962, dambos casaben n'Atenes, dempués de que Sofía aceptara convertise al catolicismu. Un añu dempués afítense na residencia de la Zarzuela, en Madrid. 

Sofía de Grecia da a lluz a la so primer fía, la infanta Elena de Borbón a los pocos meses, y en 1965 a la segunda, la infanta Cristina de Borbón. 

En 1969 naz el so tercer fíu, Felipe de Borbón, a la fin Príncipe d'Asturies y herederu de la Corona de España. Esi mesmu añu, el entós xefe del estáu español, el dictador Francisco Franco, asoleya la so decisión de nomar a Xuan Carlos I d'España como'l so socesor na xefatura del estáu, ello trés años dempués de reinstaurar la monarquía nel país.

Muertu Franco, Xuan Carlos ye coronáu rei d'España, con Sofía como reina. La ceremonia celebróse'l 22 de payares de 1975. Dende entós, Sofía caltién la so residencia nel palaciu de la Zarzuela y exerz delles actividaes de tipu institucional y social. En 1977, Sofía fundó la Fundación Reina Sofía, enfotada nel desendolcu d'actividaes de tipu benéficu y cultural.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web de la Fundación Reina Sofía (n'español)
* Web de la Casa Real española (n'español)
Internet

**Internet** ye una rede mundial de millones d'ordenadores interconeutaos per aciu de protocolos TCP/IP. Tamién úsase esti nome como sustantivu común pa designar a cualesquier rede de redes que use les mesmes teunoloxíes qu'Internet, independientemente de la so estensión o de que seya pública o privada.

**Internet** nun ye sinónimu del World Wide Web. Ésta ye parte d'aquella, siendo la World Wide Web un de los servicios qu'ofrez la rede Internet. La Web ye un sistema d'información más reciente (1995) qu'emplega la rede Internet como mediu de tresmisión.

Dellos de los servicios disponibles n'Internet, aparte de la Web, son l'accesu remotu a otres máquines (SSH y telnet), transferencies de ficheros (FTP), correu electrónicu (SMTP), boletines electrónicos (news o grupos de noticias), charres en llinia (IRC y chats), mensaxería instantaneo (MSN Messenger, ICQ, YIM, AOL, Jabber/XMPP), etcétera.

## Referencies

## Enllaces esternos
Velociraptor

El Velociraptor - **Velociraptor mongoliensis** - foi un dinosauriu de la familia dromeosauridae del cretácicu superior (Campanian). Del tamañu d'un coyote, rápidu y delgau, tenía una tiesta curva y garres con forma de focete nes pates.

:**Periodu**: Cretácicu superior
:**Tamañu**: 1'8-2 metros 
:**Allugamientu**: Asia central 

Topáronse restos d'un *Velociraptor* no que parecía posición de batalla apretando ente los brazos la tiesta d'un esqueletu de *Protoceratops*. Los dos animales debieron mancase nel encuentru nel que morrieron. Esti raru descubrimientu topóse en Mongolia.

## Referencies

## Enllaces esternos