Burgui

**Burgui** (n'euskera y de forma cooficial, *Burgi*) ye una llocalidá y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu nel valle de Roncal y a 77 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE). 

La so situación estratéxica como pasu obligáu escontra'l sur favoreció'l so calter militar, esistiendo un importante castiellu na Edá Media, onde güei s'atopa la ermita de La nuesa Señora del Castiellu, y caltiénse un pimpanu ponte medieval sobre'l ríu Esca. Nel interior de la Ilesia de San Pedro caltién el vieyu órganu del Monesteriu de Leyre.

## Topónimu
El nome de Burgui probablemente puede tar rellacionáu cola voz *burgu* que significa nucleu de población. 
Sobre'l so orixe hai delles interpretaciones dalgunes d'elles aconceyaes por Luis Michelena anque según el mesmu, estes resulten pocu consistentes. La teoría propuesta por Gorostiaga consiste en que'l so orixe ta na presencia del nominativu plural llatín. Esiste'l barriu Burgiberria (burgu nuevu) en Isaba nel que ye lóxicu ver el mesmu orixe. Amás, Alfonso Irigoyen señala la esistencia de caseríos llamaos Burgieta y Burgia en Abadiño, Burgoa en Berriatua y una llocalidá alavesa llamada Murguía.).
 
Tamién esisten delles traducciones populares del topónimu como cabecera de la fastera. Anque la más estendida consiste en que'l nome de Burgui ta formáu por caúna de les iniciales de les villes del valles: B(idankoze), O(rzainki), R(oncal), G(ambura), O(ztarroze), I(zaba). 

En documentación antigual el nome de la villa figuar de la siguiente manenara: *Burgui*, *Vurgui* (1159, NEN), *Burguy* (1350, NEN). 

El xentiliciu atribuyible a Burgui ye burguitarra aplicable tantu pal masculín como pal femenín.

## Símbolos

### Escudu

L'escudu d'armes de la villa de Burgui tien el siguiente blasón:
 
Este'l blasón privativu del valle de Roncal y de caúna de les villes que la integra, que d'antiguo tenía namái la cabeza del rei moru sangrante, sobre una ponte, debaxo del cual había unes roques, recordando'l fechu de Olast. Em 1797, tres l'heroicu comportamientu de los roncaleses na Guerra de la Convención, el rei Carlos IV, añadió-y el castiellu y el llebrel, cuatelándose como queda dichu. 

Nos sos sellos actuales, la villa de Burgui usa una espada con una balanza, simbolizando la xusticia.

## Xeografía física

### Situación

La llocalidá de Burgui ta asitiada en partir Nordeste de la Comunidá Foral de Navarra y sur del valle de Roncal, a una altitú de 631 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 64,33 km² y llenda al norte colos conceyos de Vidángoz, Roncal y Garde, al este y sur col de Salvatierra de Esca na provincia de Zaragoza y la Comunidá autónoma d'Aragón; y al oeste colos de Navascués y Gallués.

### Relieve ya hidrografía
Burgui asítiase na confluencia del ríu Esca col ríu Biniés los cualos avenan el so términu de Norte a Sur y escurren de forma tresversal a les unidaes de relieve qu'este presenta.

Polo xeneral el términu presenta relieves nidios por cuenta de qu'en la so mayoría ta formáu por material tipu flysch fácilmente erosionable y l'altitú media ta ente los 900 y 1000 msnm.

Xusto al sur del pueblu d'asitia la Foz de Burgui, onde se encajona el ríu Esca ente les sierres d'Illón y de la Peña, en que la so visu asitiar la ermita de la Virxe de la Peña. Tamién mui cerca, en direición a Lumbier asítiase la Foz de Arbayún.

### Clima
El clima del conceyu ye polo xeneral del tipu submediterraneo de monte. Les sos principales carauterístiques son les frecuentes nevaes ivernices nes sierres y un cobarde entamu de la aridez braniza. Tamién suel presentar diferencies climátiques dependiendo de la cota d'altitú y l'orientación de les fasteres. La temperatura medio añal varia ente 12° y 8º&nbsp;C, dependiendo de l'altitú, l'índiz de precipitación añal ta ente 1.000 y 1.400 mm, produciéndose ente 100 y 120 díes de precipitación al añu. L'índiz añal d'evapotranspiración potencialde ta ente 700 y 650 mm.

## Demografía

## Evolución de la población

## Política y alministración

### Alministración municipal
Burgui conforma un conceyu el cual ta gobernáu por un conceyu de xestión democrática dende 1979, formáu por 5 miembros escoyíos nes eleiciones municipales según ta dispuestu na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral. La sede del consistoriu ta asitiada na plaza de la Villa, nᵘ 1 de la llocalidá de Burgui.

#### Resultaos eleiciones municipales 2011
Por cuenta de que nun se presentó nenguna candidatura pa les eleiciones municipales de mayu de 2011 nun pudieron celebrase nesta fecha y tuvieron llugar el 20 de payares del mesmu añu coincidiendo coles eleiciones xenerales. Néstes presentáronse 2 candidatures Agrupación Independiente Aizpea (AIA) y Unión del Pueblu Navarra (UPN), anque esta postrera foi anulada pola Xunta eleutoral de Aoiz colo que solo la primera allegó a los comicios. Nel conceyu que cunta con un censu de 207 ciudadanos con derechu a votu, hubo una participación de 135 votantes (65,22%) de los cualos 87 fueron a candidatura (64,44%), 39 fueron en blancu y 9 fueron nulos (6,67%). Rexistráronse 72 astenciones (34,78%). El procedimientu foi por aciu llistes abiertes cola siguiente resultancia:

#### Alcaldes
Estos son los últimos alcaldes de Burgui:

## Economía
Burgui tuvo un importante papel na dómina de la esplotación maderera de los montes del valle de Roncal por aciu les almadíes, disponiendo del **Muséu de la Almadía** y celebrando l'acordanza d'esta actividá de tresporte fluvial de tueros nel mes d'abril.

## Tresportes y comunicaciones

### Red viaria
La llocalidá de Burgui asítiase nel encruz ente les carreteres NA-137 y NA-214.

### Tresporte interurbanu
La compañía d'autobuses, La Tafallesa dispón d'una llinia ente les llocalidaes d'Uztárroz y Pamplona. La llinia nel so percorríu tien parada nes siguiente llocalidaes:

* Uztárroz - Isaba - Urzainqui - Roncal - Garde - **Burgui** - Salvatierra de Esca - Sigüés - Yesa - Javier - Sangüesa - Liédena - Lumbier - Nardués-Aldunate - Ibargoiti - Monreal - Noáin - Cordovilla y Pamplona

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra 
* Valle de Roncal

## Referencies

## Enllaces esternos