open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hébrides Esteriores

Les **Hébrides Esteriores** o **Hébrides Occidentales** (n'inglés, *Outer Hebrides*; en gaélicu, *Eilean Siar*) son un grupu d'islles pertenecientes a Escocia (Reinu Xuníu). Formen parte del gran grupu de les Hébrides y tán dixebraes de les tierres altes escoceses (Highlands) pol estrechu de Minch y el Pequeñu Estrechu de Minch. Les principales islles formen un archipiélagu, que coles sos islles más pequeñes circundantes conócense líricamente como *islla Llarga.* Les islles mayores son Lewis y Harris, North Uist, South Uist, Benbecula y Barra. Ye tamién unu de los conceyos d'Escocia.

Delles comunidaes d'estes islles empleguen l'idioma gaélicu escocés, de fechu ye unu de los llugares de tol Reinu Xuníu onde más persones lo falen.

El nome que'l Parllamentu del Reinu Xuníu tien pa esti distritu eleutoral ye "*Na h-Eileanan an Iar*", ente que'l Parllamentu escocés tien pa ésti'l nome oficial d'Islles Occidentales (Western Islles) anque xeneralmente escríbese como *Eilean Siar.* Les islles fueron conocíes como La soðreyjar (Islles d*e*l Sur) mientres el dominiu noruegu, que duró cerca de doscientos años, hasta que la soberanía foi treslladada a Escocia pol tratáu de Perth, en 1266, dempués de la batalla de Largs trés años antes. Tamién s'inclúi dientro d'estes islles el peñón de Rockall.

## Les Hébrides so control noruegu
Dende'l sieglu IX los viquingos apoderáronse de les Hébridaes Esteriores. El control noruegu foi formalizáu en 1098 cuando Edgardo d'Escocia robló oficialmente que les islles pasaríen a manes del rei Magnus III de Noruega. L'aceptación de los escoceses de que Magnus III gobernara les islles producióse cuando esti postreru conquistó les islles Orcades, les Hébrides y la l de Man.

Nun casi constante estáu de guerra pasaríen les Hébrides Interiores y Esteriores mientres el control noruegu, hasta que como última instancia, en 1156, estremáronse les Islles Occidentales. Les Hébrides Esteriores pasaríen a manes del Reinu de Mann y les Islles. Anque les Hébrides Interiores a partir de 1156 pasaron a formar el Reinu de les Hébrides, nominalmente taben baxu control noruegu, los caudiellos y líderes yeren escoceses llingüística y culturalmente.

Depués de la victoria de Somerled, dos años depués axudicaríase'l control de la Islla de Man pa sigo y sería l'últimu «rei de la Islla de Man y les Islles» en gobernar. Somerled morrió en 1164 y dende ende d'equí p'arriba el gobiernu de Mann taría solamente venceyáu coles Hébrides Esteriores, non asina coles Interiores.

Como resultancia del tratáu de Perth, en 1266, les Hébrides Esteriores, xunto cola islla de Man, fueron apurríos al reinu d'Escocia.

## Islles de les Hébrides Esteriores
La tabla ordenóse n'orde xeográficu, de norte a sur.

## Ver tamién
* Hébrides
* Hébrides Interiores
* Círculu de piedres d'Achmore
* Achmore
* Reinu viquingu de Mann

## Notes

## Referencies
Bustieḷḷu (parroquia)

**Bustieḷḷu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Tinéu. Tien una estensión de , na fastera oeste del conceyu. Pasa cerca'l ríu Bárzana. El so códigu postal ye 33878.

## Demografía
Tien una población de , repartíos nes llocalidades amosaes darréu:

### Sitios

## Xeografía
* Asitíase a un altor de 458 metros y nes coordenaes 43º20'47"N, 6º31'53"O
* Destaca la so Ilesia a San Esteban.

## Referencies

## Enllaces esternos
Caeras (parroquia)

**Caeras** ye una parroquia del conceyu asturianu de Tinéu, y una aldega de dicha parroquia.

La parroquia ta asitiada na zona conocida como *Cuartu de los Valles*, cerca del conceyu de Valdés. Tien una estensión de , y una población de .

Na aldega de Caeras cabo destacar na so arquiteutura la ilesia construyida a finales del sieglu XIX, d'enormes dimensiones, col fin d'allugar el retablu barrocu d'un monesteriu desapaecíu en Miranda.

## Llocalidaes

### Sitios

## Bibliografía utilizada
*  
*  

## Referencies

## Enllaces esternos

* Retablu ya Ilesia de San Martín de Caeras en www.tineo.es
Cezures (parroquia)

**Cezures** ye una parroquia del conceyu asturianu de Tinéu, asitiada al nordeste de la capital del conceyu. Tien una estensión de , y una población de .

## Xeografía
Asitíase a 753 metros d'altor.

## Llocalidaes

### Sitios
; Baspaulín

; Cezures

; Montescuru

## Referencies

## Enllaces esternos
Hispanoamérica

**Hispanoamérica** o **América hispana** ye una rexón cultural integrada polos Estaos americanos onde se fala castellanu. El so xentiliciu ye «hispanoamericanu».

Ye un territoriu integráu por venti países que suman una población total cercana a los 400 millones d'habitantes. Na mayoría d'ellos, l'español ye idioma oficial o cooficial, ensin perxuiciu de la preesistencia de comunidaes, principalmente indíxenes, que falen la so llingua propia, dacuando de manera esclusiva. Otros idiomes falaos n'Hispanoamérica son el guaraní, aimara, quechua, náhuatl, maya, wayú y mapudungún. La relixón predominante ye'l Cristianismu (especialmente de denominación católica).

El términu tien d'estremase d'Iberoamérica -qu'abarca a les naciones americanes que tienen como idioma oficial o cooficial l'español- y d'América Llatina o Llatinoamérica, qu'arrexunta a les naciones o territorios del continente americanu que tienen como idioma oficial o co-oficial la española, el portugués y el francés.

Sobre'l casu particular de Puertu Ricu esisten diferencies de criteriu, porque mientres dalgunos nun lo inclúin na rexón, yá qu'integra Estaos Xuníos, un país de fala inglesa, otros consideren que la so condición d'estáu llibre acomuñáu ye asimilable a la noción de «país».

## Países d'Hispanoamérica

## Ver tamién
* Español d'América
* Colonización española d'América
* América
* Pueblos indíxenes d'América
* Llatinoamérica
* Iberoamérica

## Referencies
Ilesia de San Esteban (Ciañu)

La **Ilesia de San Esteban de Ciañu** ye un templu d'orixe románicu asitiáu nel conceyu de Llangréu. Conserva de la so primitiva fábrica dos portaes, posiblemente de finales del sieglu XII o principios del sieglu XIII.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de Samartino de Viḷḷayana

La **Ilesia parroquial de San Martino de Viḷḷayana** ye un templu románicu asitiáu nel conceyu de Ḷḷena. que s'atopa na aguada occidente del valle del ríu Ḷḷena, a unos 8 km de Campumanes en direición sur y a 32 km d'Uviéu en direición norte. Foi declaráu BIC en BOPA (Boletín Oficial del Principáu d'Asturies) el 12 de febreru de 1982.

Samartino pertenez a la parroquia de Viḷḷayana y un ramal de la vía romana de La Carisa ta mui cerca. Les primeres noticies que se tien de Samartino son del añu 905, cuando foi donada por Alfonso III a la ilesia de San Salvador d'Uviéu. Tamién hai datos de que la ilesia de Sanmartino foi construyida nel sieglu XIII, lo que fai abarruntar que la so edificación foi sobre otra obra anterior perteneciente al prerrománicu asturianu, pero nun queda nengún restu d'ella.

## Referencies

## Enllaces esternos
Compangu

El **compangu** ye l'acompañamientu cárnicu afumáu emplegáu na ellaboración de la fabada asturiana y los cocíos llebaniegu y montañés, consta xeneralmente de chorizu, morciella y tocín entrevenao. Ye un ingrediente típicu de les cocines asturiana, cántabra y gallega que s'añade a tou tipu de potaxes: con llenteya, berces, etc. Anguaño puede atopase'l compangu envasau al vacíu na mayoría de los supermercaos españoles, xeneralmente de menor calidá.

En Galicia tamién se denomina asina a tou alimentu cárnicu susceptible de ser inxeríu acompañáu namás de pan, a manera de bocáu.

## Los componentes del compangu

Los ingredientes suelen ser diversos, amás de la morciella'l chorizu y el tocín, suel haber otros ingredientes como: cabeza de gochu, costiella fresca, etc.

### La morciella
La morciella asturiana del compangu ye negra, con fuerte sabor a fumu y de sabor fuerte, contién cebolla y suel escaldiase antes de ser embuchada. Ye de los elementos más pesaos y difíciles de dixerir del compangu cuando s'emplega nun cocíu. Intervién namás na última parte de cocción de la fabada, yá que se suel romper. Sicasí ye costume pinchar la so piel antes de ser introducida nel caldo pa que nun esplote cola dialatación del calor. El so sabor ye inconfundible na fabada, puede dicise qu'apurre'l máximu sabor.

### El chorizu
El chorizu asturianu ye fuerte de sabor, suel tar curáu al fumu y contién una gran proporción de pimentón, el color acoloratáu de los guisaos con esti chorizu débese en parte a esti ingrediente. El chorizu y el tocín suélense poner una hora primero que vaya a terminar la cocción. Suelen ser unos chorizos de pequeñu tamañu, 30 cm de llargor con piel embuchada fina.

### El tocín y llacón
El tocín hai de ser entrevenao, con abondosa carne ente la grasa. Suel tar en salazón (Panceta en salazón), nesti casu ponse a remueyu la nueche anterior.

## Usos
El compangu puede atopase nos siguientes platos:
* Fabada asturiana - Los trés elementos comen aparte.
* Pote asturianu - Los trés elementos comen aparte.
* Cocíu llebaniegu - Los trés elementos comen aparte.
* Cocíu montañés - Los trés elementos cómense xuntos o aparte.
* Borona - Suel llevar dalgún ingrediente del compangu, amás de carne.

## Ver tamién
* Fabada asturiana
* Cocíu montañés
* Cocíu llebaniegu

## Referencies

## Enllaces esternos
*alimente.elconfidencial.com/ fabada con compangu
Labiaróu (parroquia)

**Labiaróu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Samartín d'Ozcos. Tien una población total de  y ocupa una estensión de . Ta asitiada a 7 km de la capital del conceyu, que ye Samartín.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de Sudán

Sudán vivió un llargu periodu de conflictos sociales, guerra civil, y, en xunetu de 2011, la perda de ¾ de los sos xacimientos de petroleu cola independencia del Sudán del Sur. Ye un país con altos índices de probeza. Tien una deuda esterna bien alta, depende de l'ayuda internacional y siguir guerres faen imposible un plan de viabilidá, la la vegada que faen disparar la inflación. La seca produció varies crisis de fame. Esporta oru y petroleu por aciu empreses estranxeres. Ye'l principal productor de goma arábiga del mundu y el tercer productor d'azucre d'África.

Estil la segunda metá de 2008 la economía del Sudán creció rápido gracies al aumentu de la producción y de los precios del petroleu, lo mesmo que de la inversión estranxera. La crecedera añal superó los 10% ente lo 2006 y lo 2007. El país empezó a esportar petroleu en 1999.

Dende el 1997 el país trabaya con el Fondu Monetariu Internacional pa implementar reformes macroeconómiques, incluyéndose la flotación de la tasa de cambéu. La producción agrícola permanez importante, porque emplega el 80% de la fuercia de trabayu.

## Referencies
Georg Friedrich Händel

**Georg Friedrich Händel** (pronunciación alemana: ); n'inglés **George Frideric** (o **Frederick**) **Handel**; ) foi un compositor alemán, nacionalizáu más llueu como inglés, consideráu una de les figures cimeres de la música del Barrocu y unu de los más influyentes compositores de la música occidental y universal. Na historia de la música, ye'l primer compositor modernu n'afaer y enfocar la so música pa satisfaer los gustos y necesidaes del públicu, en cuenta de los de la nobleza y de los mecenes, como yera habitual.

Consideráu'l socesor y continuador de Henry Purcell, marcó toa una dómina na música inglesa. Ye'l primer gran maestru de la música basada na téunica de la homofonía y el más grande dientro del ámbitu de los xéneros de la ópera seria italiana y l'oratoriu.

El so legáu musical, síntesis de los estilos alemán, italianu, francés ya inglés de la primer metá del sieglu xviii, inclúi obres en práuticamente tolos xéneros de la so dómina, onde 43 óperes, 26 oratorios (ente ellos *El Mesíes*) y un legáu coral son lo más sobresaliente ya importante de la so producción musical.

## Referencies
Ilesia de Santolaya d'Uxo

La **ilesia de [[Santolaya (de Mérida)|Santolaya]]** ta asitiada nel centru de la población d'Uxo, na parroquia del mesmu nome del conceyu asturianu de Mieres. Asítiase sobre la vía principal del Camín de Santiago Real per Asturies.

La fundación de la ilesia establezse ente los sieglos XII y XIII, a lo menos, anque de la ilesia orixinal queden güei pocos restos por cuenta de la so baltadera en 1922 por necesidaes de meyora del trazáu del ferrocarril.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manaus

**Manaus** ye una ciudá de Brasil. Tamién ye la capital del estáu del Amazones, el principal centru financieru, corporativu y económicu de la Rexón Norte de Brasil. Tien una población de  

## Barrios de Manaus
* Cidade Nova 
* Colônia Santo Antônio 
* Colônia Terra Nova
* Monte das Oliveiras
* Nova Cidade
* Novo Israel 
* Santa Etelvina 
* Armando Mendes
* Cidade de Deus
* Colônia Antônio Aleixo
* Coroado
* Gilberto Mestrinho 
* Jorge Teixeira 
* Mauazinho
* Novo Aleixo 
* Puraquequara 
* São José Operário 
* Tancredo Neves
* Zumbi dos Palmares
* Adrianópolis 
* Aleixo 
* Betânia 
* Cachoeirinha 
* Centro 
* Chapada 
* Colônia Oliveira Machado
* Crespo 
* Distrito Industrial I
* Distrito Industrial II
* Educandos 
* Flores 
* Japiim
* Morro da Liberdade 
* Nossa Senhora das Graças 
* Nossa Senhora de Aparecida
* Parque 10 de Novembro
* Petrópolis 
* Praça 14 de Janeiro
* Presidente Vargas 
* Raiz
* Santa Luzia 
* São Francisco 
* São Geraldo 
* São Lázaro 
* Vila Buriti 
* Compensa 
* Glória 
* Lírio do Vale 
* Nova Esperança
* Ponta Negra 
* Santo Agostinho 
* Santo Antônio 
* São Jorge 
* São Raimundo 
* Tarumã 
* Vila da Prata
* Alvorada 
* Bairro da Paz 
* Dom Pedro II
* Planalto
* Redenção
* Lago Azul
* Tarumã-Açú 

## Referencies

## Enllaces esternos
Emilio Estévez

**Emilio Estevez**  ye un actor, productor y guionista d'Estaos Xuníos. Ye'i fiu del tamién actor Martin Sheen.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Monrovia

**Monrovia** ye la capital alministrativa, el centru políticu y económicu de la República de Liberia, y tamién del condáu de Montserrado. La ciudá de Monrovia tien 150 quilómetros cuadraos (2009) y una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Densidá de población en la Gran Monrovia (PDF) (n'inglés)
Ígor Stravinski

**Ígor Fiódorovich Stravinski** (en rusu: *Игорь Фёдорович Стравинский*; Oranienbaum, 17 de xunu de 1882-Nueva York, 6 d'abril de 1971) foi un compositor y direutor d'orquesta rusu, unu de los músicos más importantes y trescendentes del sieglu XX.

La so llarga esistencia —morrió cuando diba cumplir los 89 años— dexólu conocer gran variedá de corrientes musicales. Resulten xustificaes les sos protestes contra quien lo llomaben como un músicu del porvenir: «Ye daqué absurdo. Nun vivo nel pasáu nin nel futuru. Toi nel presente». Nel so presente compunxo una gran cantidá d'obres clásiques encetando dellos estilos como'l primitivismu, el neoclasicismu y el serialismu, pero ye conocíu mundialmente sobremanera por trés obres d'unu de los sos periodos iniciales —el llamáu *periodu rusu—*: *El páxaru de fueu* (*L'Oiseau de feu*, 1910), *Petrushka* (1911) y *La consagración de la primavera* (*Le sacre du printemps*, 1913). Pa munchos, estos ballets clásicos, atrevíos ya innovadores, práuticamente reinventaron el xéneru. Stravinski tamién escribió pa diversos tipos de conxuntos nun ampliu espectru de formes clásiques, dende óperes y sinfoníes a pequeñes pieces pa pianu y obres pa grupos de *jazz*.

Stravinski tamién algamó fama como pianista y direutor, davezu de les sos propies composiciones. Foi tamién escritor; cola ayuda d'Alexis Roland-Manuel, Stravinski compiló un trabayu teóricu tituláu *Poetics of Music* (Poética musical), nel cual dixo una famosa frase: «La música ye incapaz d'espresar nada por sigo mesma». Robert Craft tuvo delles entrevistes col compositor, que fueron publicaes como *Conversations with Stravinsky*.

Esencialmente un rusu cosmopolita, Stravinski foi unu de los compositores y artistes más influyentes de la música del sieglu XX, tanto n'Occidente como na so tierra natal. Foi consideráu pola revista *Time* como una de les personalidaes más influyentes del sieglu XX.

## Catálogu d'obres

### Óperes
* *Solovéy* o *-y Rossignol* (1908-1914)
* *La historia del soldáu* (1918)
* *Mavra* (1922)
* *Oedipus Rex* (ópera-oratoriu 1926-1927)
* *Perséphone* (1934)
* *The Rake's Progress* (1951)

## Referencies
Pablo Suárez García

**Pablo Suárez García**  ye investigador, traductor al asturianu y académicu de la llingua asturiana, conocíu poles sos traducciones d'obres como ''Tirán el Blancu'', coeditáu cola Acadèmia Valenciana de la Llengua, ''Proses profanes'' y la ''Tragèdia de Caldesa'' de Joan Roís de Corella. Tamién ye l'autor de la versión n'asturianu de ''Don Quixote de la Mancha''. Enantes de ser nomáu académicu, tuvo participáu cola institución nes sos Xornaes Internacionales d'Estudiu y premiáu en delles ocasiones nos sos Concursos d'Investigación. D'otra banda, la so formación ye peramplia: Llicenciáu n'Inxeniería Superior de Telecomunicaciones, en Matemátiques y en Filoloxía Hispánica, amás de Doctor en Filoloxía pola Universidá d'Uviéu y Especialista en Filoloxía Asturiana.

En 2016, el Centru Asturianu de Madrid concedió-y el Premiu Urogallo na estaya d'asturianu.

## Obra
* *A la gueta'l coritu: d'El Picu Coritu trubiecu a la Eneida de Virxilio* en *[[Lletres Asturianes]]* númberu 101 (2009)
* *Tirán el Blancu* (2012)
* *La identificación d'autoría n'asturianu* en *[[Lletres Asturianes]]* númberu 109 (2013)
* *La deturpación toponímica n'Asturies* en *[[Lletres Asturianes]]* númberu 110 (2014)
* *La torna de los clásicos de la Corona d'Aragón a la llingua asturiana* en *Revista Mirabilia* (2015)
* *L'arte la guerra. Sobre'l léxicu bélicu na nuesa llingua* en *[[Lletres Asturianes]]* númberu 112 (2015)
* *Don Quixote de la Mancha* (2015)
* *Decamerón* (previstu pa 2017)

## Referencies

## Enllaces esternos
València

**Valencia** (**València** en catalán y oficialmente, mesmo na variedá valenciana) ye la capital de la Comunidá Valenciana, y de la provincia de Valencia. Tamién ye la tercera ciudá n'habitantes d'España tres Madrid y Barcelona. Asítiase a la vera'l ríu Turia.

Valencia fundóla nel añu 138 e.C. el cónsul román Décimu Xuniu Brutu. La ciudá tien 807.396 habitantes (2006), mientres que nel so área urbana, de 1.407 km², llega a les 1.632.274 persones.

## Galería d'imáxenes

Archivu:Torres serrans valencia.jpg|Torres de Serranos
Archivu:Palau generalitat9.jpg|Palau de la Generalitat
Archivu:València jaume I.jpg|Jaume I
Archivu:Portada de la Catedral de Valencia (MAG).JPG|Catedral
Archivu:Ciutat de les Arts i les Ciències.jpg|*Ciutat de les Arts i les Ciències*


## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Roubaix

**Roubaix**(neerlandés: *Robaais*; flamencu occidental: *Roboais*) ye una vieya ciudá industrial y comuña francesa asitiada nel departamentu de Nord na rexón d'Altos de Francia, y casi na llende con Bélxica.

La ciudá de Roubaix tien una población de  y ye la tercera ciudá d'Alta Francia por númberu d'habitantes después de Lille y Amiens. Forma parte de la gran conurbación de la Metrópolis Europea de Lille, que tien una población de  habitantes ya inclúi delles ciudaes y conceyos vecinos, como Lille, Tourcoing, Villeneuve-d'Ascq y 86 otros comunas.

Roubaix ye una ciudá diversa étnica y culturalmente. A los nativos de Roubaix conózse-yos como *Roubégnos* en picardu y *Roubaisiens* en francés.

Dende mediaos del sieglu XIX, la ciudá convirtióse nun importante centru industrial testil. La reputación de la ciudá forxóse como ún de los locomotoras de la Revolución industrial en Francia, siendo conocida como la *Manchester francés* o la *Ciudá de les mil chimenees*.

N'actualidá ye famosa pola so dureza pa los ciclistes y popularizáu por ser final d'etapa de la competición ciclista *Paris-Roubaix*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sheffield United Football Club

El **Sheffield United Football Club** ye un club de fútbol d'Inglaterra, de la ciudá de Sheffield en Yorkshire. Foi fundáu en 1889 y xuega na Football League One.

## Historia
El **Sheffield United Football Club** (tamién conocíu como *The Blades - *les espades o cuchilles - faciendo referencia al estatus de la ciudá como mayor productora de cuchiellos del Reinu Xuníu**')** foi fundáu en 1889. L'equipu empezó siendo un equipu de Críquet. Foi'l primer equipu del Reinu Xuníu en llevar el distintivu de *United*, que darréu adoptaríen equipos como Leeds United, West Ham United o Manchester United.

Xueguen partíos de máxima rivalidá col Sheffield Wednesday. Los partíos ente estos dos equipos son conocíos n'Inglaterra como'l Steel City derby - el derby de la ciudá del aceru -; de los 119 partíos que se xugaron nel *Steel City derby*, el Sheffield United ganó 42, el Sheffield Wednesday 36, y hubo 36 empates.

En 1898 l'equipu gana la so primer Lliga.

Dempués de xubir na temporada anterior, na campaña 2007-08 vuelve a la Football League Championship, onde 3 años más tarde vuelve baxar de categoría, tando anguaño na Football League One na que ta intentando metese nos puestos d'ascensu a la Football League Championship.

El club tien otru equipu en China llamáu Chengdu Tiancheng qu'utiliza la mesma equipación y escudu que'l Sheffield United FC.
 

* Temporaes nel 1er nivel del Sistema de lligues de fútbol d'Inglaterra: 60
* Temporaes nel 2u nivel del Sistema de lligues de fútbol d'Inglaterra: 39
* Temporaes nel 3er nivel del Sistema de lligues de fútbol d'Inglaterra: 5
* Temporaes nel 4u nivel del Sistema de lligues de fútbol d'Inglaterra: 1

Pos = Posición; P = Partíos; G = Ganaos; E = Empataos; P = Perdíos; F = Goles a favor; C = Goles en contra; Pts = Puntos

## Uniforme
* **Uniforme titular**: Camiseta roxa y blanca, pantalón y medies coloraes.
* **Uniforme alternativu**: Camiseta mariella, pantalón y medies verdes.

## Estadiu
Bramall Lane, fundáu'l 29 d'avientu de 1862, con capacidá pa 30.936 persones.

Antes de cada partíu los aficionaos canten la famosa "Greasy Chip Butty Song "que fai referencia a un famosu sandwich que se consume na ciudá de Sheffield.

## Palmarés

### Torneos nacionales
* **Football League** (**1**): 1897-98
* **[[FA Cup|Copa d'Inglaterra]]** (**4**): 1898-99, 1901-02, 1914-15, 1924-25
* **Football League Second Division** (**1**): 1952-53
* **Football League Fourth Division** (**1**): 1981-82

### Torneos internacionales amistosos
* **Copa JPL Cisk Lager** (**1**): 2010

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial
Hillary Clinton

**Hillary Diane Rodham Clinton** (*/ˈhɪləri daɪˈæn ˈrɒdəm ˈklɪntən/*) ye una política d'Estaos Xuníos que foi candidata del Partíu Demócrata pa la presidencia de los Estaos Xuníos d'América nes eleiciones de 2016. Ye la primera candidata femenina d'un partíu políticu mayoritariu nel país. Sirvió como la 67ª secretaria d'estáu de los Estaos Xuníos dende 2009 a 2013, la senadora más xoven de los Estaos Xuníos representando a Nueva York dende 2001 a 2009, primera dama de los Estaos Xuníos cuando la presidencia de Bill Clinton dende 1993 a 2001 y la primera dama d'Arkansas cuando la gobernación de Bill Clinton dende 1979 a 1981 y de 1983 a 1992.

## Biografía y trayeutoria
Clintón creció en Chicago y nel suburbiu de Park Ridge, n'Illinois. Fue al Wellesley College y graduóse en 1969 algmando'l títulu de Juris Doctor na Yale Law School en 1973. Mudóse a Arkansas y casóse con Bill Clinton en 1975. En 1977 foi cofundadora del Arkansas Adovcates for Children and Families. Foi nomada primer muyer nos Legal Services Corporation en 1978.

Como primera dama de los Estaos Xuníos, Clinton dirixó sin éxitu el Plan d'asistencia sanitaria de Clinton de 1993. En 1997 y 1999 ayudó na creación de programes pa l'asistencia sanitaria de nenos, adopción y nel Foster Care Independence Act. Sufrió un grand jury en 1996 no tocante a la controversía Whitewater. El so matrimoniu endureció l'escándalu Lewinsky de 1998 y el so papel como primera dama tuvo respuestes variaes ente la población.

Foi escoyida como primera senadora muyer por Nueva York nel añu 2000. Tres l'ataque del 11-S, votó aporbar la guerra d'Afganistán. Tamién votó na Iraq Resolution (de lo que depués arrepintióse), procuró acelerar la retirada de les tropes americanes d'Iraq y opúnxose al llevantamientu de les tropes na guerra d'Iraq de 2007 (anque depués sofitólu). Votó escontra los recortes de Bush y contra John Roberts y Samuel Alito pa la Corte Suprema de los Estaos Xuníos, filibustiando al segundu. Foi reescoyida pal Senáu en 2006. Pa les eleiciones de 2008 consiguió más delegaos que cualquier otra candidata femenina anteriormente, pero perdió la nominación nel Partíu Demócrata frente a Barack Obama.

Como secretaria d'estáu cuando l'alministración d'Obama de 2009 a 2013, Clinton respondió a la Primavera Árabe, cuando encamentó la intervención militar de los Estaos Xuníos en Libia. 

Clinton ganó les primaries del Partíu Demócrata el 2016, convirtiéndose na primer muyer en ser nomada pa presidente por un partíu mayoritariu de los Estaos Xuníos y enfréntase a Donald Trump nes eleiciones xenerales.

## Ver tamién
* Bill Clinton
* Barack Obama
* Donald Trump
* Partíu Demócrata

## Referencies

## Enllaces esternos
Common Locale Data Repository

El Proyeutu **Common Locale Data Repository**, de vezu acurtiao como **CLDR**, ye un proyeutu del Unicode Consortium que tien l'envís d'ufrir datos de configuración llocal en formatu XML pa usar n'aplicaciones informátiques. El CLDR contién información específica pa la configuración llocal qu'un sistema operativu pasará a les sos aplicaciones. Los datos del CLDR tán escritos en LDML (Locale Data Markup Language), un subconxuntu del XML. Esta información úsenla anguaño International Components for Unicode (ICU), OS X d'Apple, LibreOffice, MediaWiki, Linux y más sistemes operativos y aplicaciones.

Ente los distintos tipos de datos qu'ufre'l CLDR tán los siguientes:

* Traducciones de nomes de llingües.
* Traducciones de nomes de territorios y países.
* Traducciones de nomes de divises, incluyendo cambios de singular/plural.
* Traducciones del día de la selmana, mes, era o periodu del día, nes formes completes y acurtiaes.
* Traducciones d'estayes horaries y ciudaes d'exemplu (o asemeyaes) pa estayes horaries.
* Traducciones pa campos d'axenda.
* Patrones pa dar formatu/analizar dates o partes del día.
* Xuegos d'exemplu de los caráuteres que s'usen pa escribir una llingua.
* Patrones pa dar formatu/analizar númberos.
* Regles pal ordenamientu adautáu a la llingua.
* Regles pa dar formatu a los númberos nos sistemes de numberación tradicionales (númberos romanos, armenios…)
* Regles pa pronunciar los númberos como pallabres.
* Regles pa la treslliteración ente alfabetos. Bona parte d'elles tán basaes na romanización BGN/PCGN.

Entemezse daqué col ISO 15897 (POSIX locales). La información de *POSIX locale* puede derivase de la del CLDR usando delles ferramientes de conversión del CLDR.

El CLDR caltiénlu'l comité téunicu CLDR qu'incluye emplegaos d'IBM, Apple, Google, Microsoft, y delles organizaciones gubernamentales. El comité presídelu anguaño John Emmons (IBM), con Mark Davis (Google) como vice-presidente.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Common Locale Data Repository, páxina informativa del proyeutu CLDR
;Ferramientes CLDR
* Windows CLDR Tool Ferramienta Open source pa importar configuraciones llocales CLDR en Windows Vista.
ISO 15897

**ISO 15897** ye un estándar ISO pa rexistrar nueves configuraciones llocales POSIX y mapes de caráuteres POSIX.

Entemezse parcialmente col proyeutu CLDR agospiáu nel Unicode Consortium.

Esti rexistru nun s'anueva dende avientu de 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Propuesta del estándar (llibre)
*ISO 15897 na Plataforma de visualización en llinia d'ISO
Humedá

La **humedá** ye la cantidá de vafu o vapor d'agua que hai nel aire. El vapor d'agua ye l'estáu gaseosu de l'agua, y ye invisible. La humedá nos indica la probabilidá de que se produzca lluvia, rosada o nublu. La cantidá de vapor d'agua que fai falta p'algamar la saturación medra según aumenta la temperatura, y disminuye cuando la temperatura baxa, hasta llegar un puntu nel que l'aire alcanza'l puntu de saturación ensin que haya pérdida o ganancia de masa d'agua. La cantidá de vapor d'agua nel aire ye enforma variable; asina, cuando l'aire ta a piques de saturase puede contener hasta 28 g d'agua por metru cúbicu a -1º C, pero tien namái 8 g por metru cúbicu a -12º C.

Cuantes mayor seya la humedá menor ye la efectividá del sudor na xera d'enfriar la temperatura corporal, porque amenorga l'evaporamientu de la humedá de la piel. Esti efeutu calcúlase al traviés d'un índiz de calor (nomáu *humidex* o *humiture* n'inglés), que combina la temperatura del aire cola humedá relativa, a la sombra, pa calcular la sensación térmica, la temperatura percibida poles persones.

Hai trés mediciones principales de la humedá. Llámase humedá absoluta al conteníu d'agua del aire a una temperatura determinada; esprésase en gramos por metru cúbicu. Llámase humedá relativa a la midida de la humedá absoluta que hai nún momentu concretu en rellación col puntu de saturación a esa temperatura; esprésase nún porcentaxe nel que'l 100% ye la cantidá a la que se satura l'aire a esa temperatura. Y llámase humedá específica a la rellación ente la masa de vapor d'agua y la masa total de aire (incluyíu l'aire *secu*) d'una cantidá concreta d'aire. 

## Referencies
Erinaceomorpha

Los **erinaceomorfos** (**Erinaceomorpha**) son un suborde de mamíferos placentarios qu'inclúi una sola familia, los erinaceidos (**Erinaceidae**), antes incluyida nel antiguu orde Insectivora.

Inclúi los conocíos corpuspinos (subfamilia Erinaceinae) d'Eurasia y d'África y la subfamilia Galericinae de Sureste Asiáticu.

Anguaño clasifíquense nel orde Eulipotyphla xunto colos soricomorfos. 

## Clasificación
* **Familia** **Erinaceidae**
** **Subfamilia** **[[Erinaceinae]]**
*** **Xéneru** *Atelerix*
**** *Atelerix albiventris*
**** *Atelerix algirus*
**** *Atelerix frontalis*
**** *Atelerix sclateri*
*** **Xéneru** *Erinaceus*
**** *Erinaceus amurensis*
**** *Erinaceus concolor*
**** *Erinaceus europaeus*
**** *Erinaceus roumanicus*
*** **Xéneru** *Hemiechinus*
**** *Hemiechinus auritus*
**** *Hemiechinus collaris*
*** **Xéneru** *Mesechinus*
**** *Mesechinus dauuricus*
**** *Mesechinus hughi*
*** **Xéneru** *Paraechinus*
**** *Paraechinus aethiopicus*
**** *Paraechinus hypomelas*
**** *Paraechinus micropus*
**** *Paraechinus nudiventris*
** **Subfamilia** **Galericinae**
*** **Xéneru** †Deinogalerix 
**** *Deinogalerix koenigswaldi*
**** *Deinogalerix minor*
**** *Deinogalerix intermedius*
**** *Deinogalerix freudenthali*
**** *Deinogalerix brevirostris*
*** **Xéneru** *Echinosorex*
**** *Echinosorex gymnura*
*** **Xéneru** *Hylomys*
**** *Hylomys megalotis*
**** *Hylomys parvus*
**** *Hylomys suillus*
*** **Xéneru** *Neohylomys*
**** *Neohylomys hainanensis*
*** **Xéneru** *Neotetracus*
**** *Neotetracus sinensis*
*** **Xéneru** *Podogymnura*
**** *Podogymnura aureospinula*
**** *Podogymnura truei*
*** **Xéneru** †Tetracus
**** *Tetracus daamsi*
**** *Tetracus nanus*

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos
* [//meta.wikimedia.org/wiki/commons:Category:Erinaceidae?uselang=es Erinaceidae] en *[[Wikimedia Commons|Commons]]*.
*  en *[[Wikispecies]]*.
* ''Erinaceidae'' en Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914. Facsímil electrónicu.
Salix

La  ye un xéneru compuestu d'unes 400 especies d'árboles y arbustos caducifolios dientro de la familia Salicaceae, distribúise peles zones fríes y templaes del Hemisferiu Norte, principalmente en tierres húmedes.

Los miembros d'esti xéneru llámense n'Asturies, polo normal, **salgueres**, **blimales**. Ente ellos cunta la especie más estensamente cultivada en tol mundu, el desmayu o llorón (S. ''babylonica''), nativu de China.
## Descripción

Toles salgueres tienen la corteya aguaciento; la madera ye duro, flexible y de normal suave. Tienen cañes espodaes y febroses y raigaños estoloníferos, duros, llargos y resistentes. Tamién echen fácilmente raigaños aéreos.

Les fueyes son típicamente ellongaes, anque tamién pueden ser redondes o ovalaes, bien de veces de cantos aserraos (en forma de sierra). Les más de les especies son caducifolies o semiperennes.

Son plantes dioiques (flores masculines y femenines en plantes distintes). Los amentos surden a primeros de la primavera, de cutiu primero que les fueyes o con elles.

La fertilización cruciada ye bien frecuente ente los miembros del xéneru, asina que danse munchos híbridos, lo mesmo de forma natural qu'en cultivu.

## Usos
El so usu ta principalmente empobináu a la xardinería ornamental pero podemos atopar otres especies como la salguera común (*[[Salix caprea]]*) con biltos que son una esquisitez pa les cabres, o la blimal (*[[Salix fragilis]]*), que s'usa pa zarros de finques y pa cestería.

### Usos melecinales
La corteya de salgar menciónase yá n'antiguos testos d'Asiria, Sumeria y Exiptu como un remediu escontra los dolores y la calentura, y el médicu griegu Hipócrates escribió de les sos propiedaes melecinales p'hacia'l sieglu V e.C. 

L'estractu activu de la corteya, llamáu salicina, aislólu na so forma cristalina, en 1828, Henry Leroux, —un farmacéuticu francés— y Raffaele Piria —un químicu italianu— qu'entós tuvo ésitu en dixebrar l'ácidu nel so estáu puru. La salicina ye aceda nuna solución enchida n'agua, y llámase acedu salicílicu por esa razón. En 1897 Felix Hoffman crea una versión sintéticamente alteriada (nesti casu derivada de la planta *Spiraea*) que yera menos problemática pa la dixestión que l'ácidu salicílicu puru. La nueva sustancia, acedu acetil-salicílicu foi nomada aspirina pola empresa farmacéutica Bayer AG. Esto dio-y una gran importancia al clasificase como melecina non esteroideo antiinflamatoriu.

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizáu en *[[Species Plantarum]]* 2: 1015. 1753. La especie tipu ye: *[[Salix alba]]* L. 
; Etimoloxía
***Salix***: nome xenéricu latin del griegu *isalos* que significa llinia de flotación o pal sauce, les sos cañes y madera.

## Referencies
Puertu de Ventana

El **puertu de Ventana** ye un puertu de monte asitiáu ente'l Principáu d'Asturies y la provincia de Llión, nel cordal Cantábricu, a una altitú de 1587 metros.

Comunica Llión col Principáu d'Asturies; concretamente, el términu municipal lleonés de San Emiliano col conceyu asturianu de Teberga.

La carretera que la traviesa recibe la denominación AS-228 na aguada asturiana y LE-481 na lleonesa.

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Martina Hingis

**Martina Hingis**  ye una ex-tenista y entrenadora de tenis de Suiza d'orixe checoslovacu. Foi númbueru unu del mundu tanto n'individuales como en dobles. Ganó cinco torneos del Grand Slam (tres Abiertos d'Australia, un Wimbledon y un Abiertu d'Estaos Xuníos). En dobles femeninos ganó trece títulos de Grand Slam y siete en dobles *mixtos*. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Kiev

**Kiev** (n'ucraín Київ, *Kyiv*, )) ye la capital d'Ucraína y la ciudá más importante del país. Ta asitiada nel centru-norte del país, a la vera del ríu Dniéper. Con una población de  y aproximao 3.650.000 na so área metropolitana, ye la séptima ciudá más poblada d'Europa.

Alministrativamente, Kiev ye un "conceyu con un estatus especial" (Миста державного значения, *Mista derjàvnoho znatxènnia*, lliteralmente, ciudá d'importancia estatal), independiente del óblast de Kiev que lu arrodia. Kiev ye un centru industrial, científicu, educativu y cultural importante de la Europa del Este. Ye la sede de numberoses industries teunolóxiques, d'unes 200 instituciones d'educación superior y monumentos históricos conocíos perdayures. La ciudá tien una infraestructura de tresporte públicu estensa y altamente desenvuelta qu'inclúi un sistema de metro.

## Historia
A lo llargo de la so historia, Kiev, una de les ciudaes más antigües de la Europa del Este, pasó per delles etapes de gran prominencia y de relativa escuridá. Considérase que la ciudá foi fundada nel sieglu V como una ciudá comercial na tierra de los primeros eslavos orientales, esto ye, los que s'autodenomaríen los Rus de Kiev. Gradualmente empezó a ganar prestíu como'l centru de la civilización eslava oriental, convirtiéndose del sieglu X a XII na capital cultural y política del Principáu de Kiev, l'estáu eslavu oriental de la edá media precursor directu del estáu ucraín modernu. La ciudá foi dafechu destruyida mientres la invasión mongola de 1240 y perdió la so influyencia nos siguientes sieglos.

Foi una capital provincial d'importancia marxinal nes contornes de los territorios controlaos polos sos poderosos vecinos: primero'l Gran Ducáu de Lituania, siguíu pola mancomunidá polaco-lituana y, finalmente, Rusia. L'andanciu de peste bubónica llegó a Kiev en 1770.

La ciudá volvió espolletar mientres la revolución industrial del Imperiu Rusu a finales del sieglu XIX. Depués del periodu aturbolináu que siguió a la Revolución Rusa de 1917, foi capital de la República Popular d'Ucraína y dende 1921 foi una ciudá importante de la Ucraína soviética, y dende 1934, la so capital. Mientres la Segunda Guerra Mundial, la ciudá foi destruyida de nuevu, casi dafechu, pero recuperóse rápido nos años de posguerra, aportando a la tercer ciudá más importante de la XRSS.

## Ver tamién
* Persones de Kiev
* KyivNotKiev

## Referencies

## Enllaces esternos
Hélène de Pourtalès

**Hélène de Pourtalès**, nacida como **Helen Barbey**  foi una regatista suiza, que compitió principalmente a lo llargo sieglu XIX. En 1900 formó parte de los Xuegos Olímpidos de París onde participó en trés pruebes del programa de vela. Ganó dos medayes, una d'oru y otra de plata nes dos modalidaes de 1 a 2 tones, xunto al so maríu Hermann de Pourtalès y al so sobrín Bernard de Pourtalès. Nun fina la prueba de la clase abierta.

Hélène de Pourtalès foi la primer muyer en participar y en ganar una medaya nunos Xuegos Olímpicos, dos meses primeros que Charlotte Cooper.

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
Xuegos Intercalaos de 1906

Los **Xuegos Olímpicos de 1906** celebráronse n'Atenes, Grecia ente'l 22 d'abril y el 2 de mayu d'esi añu. Conocíos como los **Xuegos Intercalaos**, anguaño nun son reconocíos pol Comité Olímpicu Internacional (COI).

## Antecedentes
En 1901, el COI decidió que cada 4 años, ente dos Xuegos Olímpicos, se ficiera otra Olimpiada celebrada n'Atenes.

Tres l'ésitu de los Xuegos de 1896, Atenes taba entusiasmada en realizar Xuegos otra vegada. Sicasí, entamalos na mesma ciudá cada 4 años yera muncha presión y riquía demasiada inversión y trabayu como pa realizalos pa siempres.

Cuando los Xuegos de París 1900 y Saint Louis 1904 fueron clisaos dafechu pola Esposición Universal, el COI y la so xusta olímpica pasaron per una etapa crítica con riesgu de sumir o quedar perdíos ente eventos insignificantes. Metanes esta difícil situación, Atenes apaeció como una salvación pal Movimientu Olímpicu, polo qu'entamaron los segundos Xuegos na capital griega pal añu 1906.

Sicasí, y a pesar de perfacelos con ésitu, Atenes concluyó que nun yera capaz d'entamar otros Xuegos pal añu 1910. Yá pa 1914 yera escasu'l sofitu pa realizalos. A la fin, l'españíu de la Primer Guerra Mundial desanició definitivamente esti proyeutu. La idea namái alitó ochenta años dempués, cuando'l Comité Olímpicu Internacional decidió intercalar n'años pares los Xuegos Olímpicos de Branu colos Xuegos Olímpicos d'Iviernu de magar 1994. 

Les medayes consiguíes polos países participantes, según les marques llograes en cada deporte polos atletes nesta edición, nun son anguaño reconocíes pol Comité Olímpicu Internacional dientro de les sos resultancies oficiales de tolos tiempos.

## Deportes
* Atletismu
* Canotaxe
* Ciclismu
* Esgrima
* Ximnasia
* Fútbol
* Halterofilia
* Llucha
* Natación
* Tenis
* Tiru
* Vela

## Medayes
: *Ver medayeru completu en [[Medayeru de los Xuegos Entrepolaos de 1906]]*
Xuegos Olímpicos de Londres 1908

Los **[[Xuegos Olímpicos]]** **de Londres 1908**, oficialmente conocíos como los **Xuegos de la IV Olimpiada**, fueron un eventu multideportivu internacional, celebráu en Londres, Reinu Xuníu, ente'l 27 d'abril y el 31 d'ochobre de 1908. Participaron 2008 atletes (1971 homes y 37 muyeres) de 22 países, compitiendo en 110 eventos de 22 deportes olímpicos y 110 especialidaes.

Roma fuera la ciudá escoyida pol Comité Olímpicu Internacional, sicasí, la erupción del Monte Vesubio, el 7 d'abril de 1907, implicó que los esfuercios del gobiernu italianu fueren destinaos a la reconstrucción de la ciudá de Nápoles, totalmente afarada. Londres, sede de la Esposición Franco-Británica, foi escoyida como sustituta.

Pa los Xuegos, foi creáu l'Estadiu de White City, con una capacidá de 68.000 espectadores, que guardaron el primer desfile de les naciones participantes, orixinaria de los Xuegos Intercalaos de 1906. Esti eventu tuvo diversos inconvenientes, por cuenta de la negativa de los atletes irlandeses y finlandeses de desfilar baxo les banderes británica y rusa respeutivamente, l'ausencia de la bandera sueca y la negativa del portaestandarte d'Estaos Xuníos d'América de reverenciar al Rei Dubardu VII. 

## Grandes momentos
* Oscar Swahn de 60 años ye'l competidor de más edá que ganara medaya d'oru (en tiru).
* Amosando'l mayor espíritu deportivu, la final de llucha grecorromana pesu mediu ente los suecos Frithiof Martensson y Mauritz Andersson retardóse por que Martensson pudiera recuperase d'una firida. A la fin foi Martensson quien ganó. 
* Ray Ewry ganó'l saltu altu per tercer vegada convirtiéndose nel únicu atleta na historia de los Xuegos Olímpicos en ganar ocho medayes d'oru individuales daquella. 
* El maratón causó la sensación de los espectadores pol so dramáticu final: depués de 42 quilómetros, entró Dorando Pietri d'Italia al estadiu, atochecíu toma la direición equivocada, depués cai. Al nun llograr llegar hasta la meta ensin ayuda ye descalificáu, pero la Reina Alexandra regaló-y una copa d'oru pol so esfuerciu.

## Deportes
El programa olímpicu incluyía 22 deportes (saltos de natación y waterpolu incluyendo al pie de natación, como deportes acuáticos), con 110 pruebes.

## Países participantes

Estos fueron los países participantes nesta olimpiada:

Alemaña, Arxentina, Australasia, Austria, Bélxica, Bohemia, Canadá, Dinamarca, Estaos Xuníos, Finlandia, Francia, Grecia, Hungría, Italia, Noruega, Países Baxos, Reinu Xuníu, Rusia, Sudáfrica, Suecia y Suiza.

Delles fontes menten que Turquía tamién foi un país participante nesta olimpiada, pero eso nun ta confirmáu.

## Medayes

## Referencies

## Enllaces esternos

* Londres 1908 na páxina oficial del Comité Olímpicu Internacional (n'inglés).
Llista de medayistes olímpiques de natación (muyeres)

Esta ye una llista de les medayistes olímpiques de natación na categoría femenina:

## Medayistes
### Programa actual
#### 50 m. llibres

#### 100 m. llibres

#### 200 m. llibres

#### 400 m. llibres

#### 800 m. llibres

#### 100 m. espalda

#### 200 m. espalda

#### 100 m. braza

#### 200 m. braza

#### 100 m. caparina

#### 200 m. caparina

#### 200 m. estilos

#### 400 m. estilos

#### 4x100 m. llibres

:*a partir de 1992 també són guardonats amb medaya aquells nedadors que únicament han participat en les sèries qualificatòries.*

#### 4x200 m. llibres

:*a partir de 1992 també són guardonats amb medaya aquells nedadors que únicament han participat en les sèries qualificatòries.*

#### 4x100 m. estilos

:*a partir de 1992 també són guardonats amb medaya aquells nedadors que únicament han participat en les sèries qualificatòries.*

#### 10 km. aigües obertes

### Programa elimináu
#### 300 m. llibres

## Ver tamién
*Natación nos Xuegos Olímpicos
*Natación nos Xuegos Olímpicos de 1906. Esta edición correspuen a los denomaos Xuegos Intercalaos, non reconocíos oficialmente pol Comité Olímpicu Internacional (COI).

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Cercador Olímpic
Phengaris alcon

La **Phengaris alcon**, ye una caparina de la familia Lycaenidae que puede ser atopada n'Europa y Asia septentrional. Puede ser vista pel branu. Como otres especies de Lycaenidae, nel so estadiu larvar (gata) depende del sofitu de ciertes formigues; como tal ye designada como una especie mirmecófila, un exemplu de coevolución. Vuela n'Asturies.

## Ciclu de vida

Esta caparina deposita los sos güevos na Gentiana pneumonanthe; na rexón de los Alpes son dacuando atopaos na *[[Gentiana asclepiadea]]*).. Les gates nun comen otres plantes.

Les canesbes abandonen la planta dempués de crecer abondo (4º estadiu) y aguarden nel suelu hasta ser atopaes por determinaes formigues. Les canesbes emiten químicos superficiales (alomonas) bien asemeyaos a les de les canesbes de les formigues, lo qu'induz a les formigues a tresportar les canesbes de la caparina al interior de los sos formigueros, asitiándoles xuntamente coles sos canesbes; ellí son alimentaes poles formigues obreres  ente que la formiguera taramia les canesbes de les sus güespederes.

Cuando la canesba de la caparina ta totalmente desenvuelta tresfórmense en pupa. Cuando l'adultu remanez tien qu'entamar la fuga del nial de formigues. Estes reconocen la caparina como un intrusu, pero cuando traten d'atacala colos sos quexales nun consiguen garrala pos la caparina tien una capa trupa d'escames que se suelten fácilmente.

## Parasitismu y predadores
Col tiempu, delles colonies de formigues parasitaes d'esta forma alterien llixeramente les alomonas de les canesbes como forma de defensa, llevando a una carrera a les armes evolucionaria ente les dos especies.

D'una manera xeneral, les especies de Lycanidae que tienen una rellación mirmecófila coles formigues del xéneru *Myrmica* presenten especificidá de güéspedes. La Phengaris alcon ye distinta nesti aspeutu pos usa distintes especies de formigues hospederes en distintes rexones d'Europa. Ente elles atópense *Myrmica scabrinodis*, *Myrmica ruginodis*, y *Myrmica rubra*.

Les canesbes de Phengaris son buscaes sol suelu pola vespa *Ichneumon eumerus.* Al detectar una canesba de la phengaris, la vespa entra nel nial y esvalixa una feromona que fai con que les formigues del nial atáquense mutuamente. Nel tracamundiu resultante, la vespa alcuentra la canesba de la caparina y inyécta-y colos sos propios güevos. Nel estadiu de pupa de la caparina, los güevos de vespa eclosionen y les canesbes de la vespa aliméntense de la pupa dende'l so interior.

## Referencies
Phengaris nausithous

***Phengaris nausithous*** ye una especie de lepidópteru de la familia Lycaenidae, que figura nel llibru Coloráu d'especies protexíes de la UICN, en categoría de vulnerable.

## Sinonimia
* Papilio nausithous, Bergsträsser, [1779]
* Glaucopsyche nausithous, (Bergsträsser, 1779)
* Maculinea nausithous, (Bergsträsser, 1779)
* Lycaena kijevensis, Sheljuzhko, 1928
* Maculinea erebus, (Knoch, 1782)
* Papilio arcas, Rottenburg, 1775
* Papilio nausithoe, Bergsträsser, 1779

## Hábitat
Vive en praos bien húmedos, o en turberes, onde vive la planta *[[Sanguisorba officinalis]]* de la que s'alimenta y la formiga a la que ta acomuñada, y cola que caltién una rellación de Coevolución. Habita ente los 1200 y los 1500 msnm y vuela dende finales de xunu a agostu.

## Descripción
Ye un licénido de gran tamañu, con un valumbu alar ente 30 y 36 mm. El machu tien l'anversu de les ales de color azul escuru, con mácules negres, y l'aviesu marrón claro con puntos negros. Les femes tien l'anversu marrón escuru y l'aviesu paecíu al machu.

Hiverna n'estáu de canesba. Les orugues son atendíes por formigues Myrmica rubra y Myrmica scabrinodis. Vuela nuna xeneración, de mediaos de xunu a mediaos d'agostu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*http://www.magrama.gob.es/en/biodiversidad/temas/inventarios-nacionales/Phengaris_nausithous_tcm11-187614.pdf  Situación n'España de la Phengaris nausithous. 
*http://www.magrama.gob.es/es/biodiversidad/temas/espacios-protegidos/maculinea_nausithous_tcm7-272522.pdf  Maculinea nausithous.