Hérmedes de Cerrato

**Hérmedes de Cerrato** ye un conceyu de la provincia de Palencia (España). Ta asitiáu na fastera norte del valle pol que trescurre'l regueru Maderón. Llenda con Cevico Navero y Villaconancio al norte, Castrillo de Don Juan al oeste, Vertavillo al este y pel sur con Castroverde de Cerrato, Torre de Esgueva, Fombellida y Canillas de Esgueva, estos cuatro últimos conceyos pertenecientes a la provincia de Valladolid. La so superficie ye de 33,32 km². Forma parte de la contorna d'El Cerrato. Tien una altitú media de 907 metros sobre'l nivel del mar. Atopar a una distancia de 45 km de Palencia capital y 61 km de la ciudá de Valladolid. La so población ye de 84 habitantes según datos del 1 de xineru de 2017, últimu censu publicáu pol INE. 

El caserío d'esti conceyu ta compuestu d'edificios senciellos, construyíos de piedra ensin llabrar na planta baxa y d'adobes nos pisos cimeros. En Hérmedes a diferencia de les poblaciones cercanes nun apaecen muertes de muralles defensives, lo que nos indica que'l pueblu foi fundáu años más tarde que los de la so redolada, cuando la contorna yá nun sufría los estragos de les guerres fronterices ente musulmanes y cristianos.

Hasta la década de 1950, l'alzada foi daqué habitual n'España. Y en esti dir y venir de fataos, principalmente d'oveyes, Hérmedes foi llugar de descansu pa pastores y ganáu, pos pol so términu pasa la Cañada Real Burgalesa que xune les deveses del suroeste de la provincia de Cáceres cola Sierra de la Demanda, ente la provincia de Burgos y la comunidá autónoma de La Rioxa. D'esta vía pecuaria parte una ramificación, denomada cordel burgales, que lleva a les mayaes y descansaderos allugaos nel términu hermedeño. Onde los trashumantes pasaben nueche.

Na actualidá, Hérmedes ye un pueblu dedicáu a l'agricultura y la ganadería.

## Historia
El topónimu de Hérmedes provién de la pallabra llatina "eremitae" que se traduz por eremita o ermitañu. 
A finales del sieglu IX, reinando n'Asturies Alfonsu III el Magno (866-910), se repobló la contorna que fuera reconquistada a los musulmanes pocos años antes pol so padre'l rei Ordoño I. Estos repobladores fueron na so mayoría xentes procedentes del norte de la península (vascos, ástures y cantabros) llegaos a la zona del Cerrato por de la ruta de los foramontanos, tamién foi repoblada la contorna por mozárabes, cristianos que vivíen nel reinu musulmán, provenientes d'Al-Ándalus y tamién por musulmanes que, tres la conquista de les sos tierres, decidieron quedase nos nuevos territoriu cristianu. 

Foi nel sieglu X cuando se construyó la ermita de la Virxe de la Era, d'estilu mozárabe, y nel sieglu XI foi fundada l'Abadía de Hérmedes con Abá propiu na Catedral de Palencia. Nesta dómina yá esistía'l pobláu de San Sebastián, dependiendo de l'Abadía de Husillos. Nun documentu calteníu na Catedral de Burgos y datáu nel sieglu XI citar a la llocalidá como “San Juan de Heremitas de Cerrato”.
 
Nel sieglu XIV los dos poblaos constituian el conceyu de Hérmedes, adscritu a la Merindad de Cerrato, que formaba parte de la Merindad Mayor de Castiella. Les parroquies taben so la xurisdicción del Arciprestalgu de Baltanás de la Diócesis de Palencia. Nel sieglu XVI el llugar de San Sebastián foi despobláu, nun quedando buelga d'él na actualidá.

A finales el sieglu XVIII Hérmedes yera yá villa realenga, pasando a depender direutamente del Rei y non del Señoríu de l'Abadía, formando parte del Partíu de Cerrato de la provincia de Palencia. Con alcalde propiu.

Mientres la Guerra de la Independencia Española (1808-1814) el pueblu foi escaláu poles tropes franceses, causando la so ruina. Mientres los seis años que duró esta guerra, col fin d'aprovir d'alimentos a los exércitos de dambos bandos, llevar a cabu numberoses roturación nos terrenes de Hérmedes que, xuníes a posteriores desamortizaciones, camudaron por completu la fisonomía del términu. 
 
Tres la aplicacíon del decretu de la división territorial d'España de 1833, Hérmedes foi rexistráu como conceyu perteneciente a la provincia de Palencia, incluyida na rexón de Castiella la Vieya. Darréu, en 1855, esta provincia pasó a formar parte de la rexón de Lleón, volviendo na década de 1960 a pertenecer a Castiella la Vieya.

Cola nueva ordenación del país nun Estáu d'Autonomíes instituyíu y garantizáu pola Constitución Española de 1978, la provincia de Palencia forma parte de la Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón dende 1983.

## Clima
Hérmedes tien un clima Mediterraneu continental. Esti clima dar en llugares que tán alloñaos considerablemente del mar Mediterraneu pero influyíos pol so clima, teniendo como carauterístiques iviernos llargos y fríos, branos curtios y templaos y amás un fuerte contraste ente la temperatura mientres el día y la nueche. Nos meses de branu estes oscilaciones térmiques pueden superar los 20ºC. La estación braniza ye la más seca del añu y nesta estación superar con frecuencia los 35 °C, superando los díes más calorosos los 40°C. Son munchos los díes que pel hibiernu les temperatures baxen de los 0°C, pudiendo algamar los -10ºC. Les xelaes son frecuentes y suelen dase hasta mediaos de marzu. Ye na seronda y primavera cuando se producen más precipitaciones.

## Paisaxe

Nel paisaxe de Hérmedes destaquen los valles por onde trescurren los regueros de San Juan y de San Sebastián, que van xunir los sos caudales dando orixe al regueru de los Madrazos. Aprovechando estes agües, nos valles sémense cultivos de regadíu, como son los de remolacha y maíz. Sicasí la parte más estensa del paisaxe hermedeño ta formada por amplios pandoriales, onde se cultiva trigu y cebada, según otros ceberes de secanu. Nes fasteres de los valles entá queden muertes de plantíos d'árboles frutales, sobremanera almendrales, ciruelos, zrezales y guindales, pero'l clima de la zona nada aparente pa la recoyida de fruta, fixo qu'adulces estos plantíos fueren desdexaes y abandonaes. 

Hérmedes caltién una pequeña parte del monte autóctonu que cubrió la contorna hasta los derrompimientos llevaos a cabu mientres el sieglu XIX. Son montes d'encines y carbayos, que fueron imprescindibles hasta bien trescurríu'l pasáu sieglu, pos d'ellos llográbase la lleña cuando esta era básica pal caltenimientu diariu del llar. Ente la flora podemos destacar la presencia bien abondosa de romeru y espliegu y de numberoses plantes como tomillu, salvia, menta o manzanilla. Nos valles hai plantíos d'álamos y chopos bordiando los regueros.

Por estes paraxes hai xabalinos, perdices, codorniz y abondoses coneyos y llebres, lo que dexa que la caza seya práutica avezada ente los vecinos del conceyu.

Hasta mediaos del sieglu XX yera frecuente que cada familia tuviera un majuelo y sobremanera un truébanur, pos l'actividá apícola del pueblu, según la de la contorna polo xeneral, tuvo muncha importancia hasta bien entráu'l pasáu sieglu como nos recuerda'l refrán *" [[Ayu|Ayos]] de [[Curiel]], [[quesu|quesos]] de [[Peñafiel]] y de [[Cerrato palentín|Cerrato]] la [[miel]] "*. Les ruines d'estes singulares construcciones formen parte güei del paisaxe hermedeño. 

## Población
Colos datos proporcionaos pol INE sabemos qu'en 1842 Hérmedes cuntaba con 458 habitantes. La cifra foi n'aumentu hasta llegar a los 724 habitantes en 1900. En primer década del XX produció una gran emigración del campu a la ciudá, pos la industria armamentista que suministraba material pa ser usáu na primer guerra mundial reclamaba mano d'obra. Esta circunstancia causó que'l númberu d'habitantes baxara de 722 nel censu de 1910 a 642 nel de 1920. A partir d'anguaño la población del conceyu foi escayendo de forma pausada hasta llegar al censu de 1970, onde s'aprecia los efeutos de la segunda emigración masiva del campesinado a la ciudá, reclamaos poles modernes industries que se diben asitiando nelles. Nesti censu de 1970 el conceyu tien 315 habitantes de derechu, 202 menos que nel anterior, realizáu en 1960. Los censos posteriores amuésennos un marcáu cayente de la población del conceyu.

Los últimos datos publicaos pol INE referir a la población que'l conceyu cuntaba'l 1 de xineru de 2017, nesta fecha Hérmedes tenía 84 habitantes, de los cualos 46 yeren homes y 38 muyeres.

### Evolución demográfica

## Patrimoniu

* **La ermita**: La ermita de la Virxe de la Era atopar a la entrada del pueblu, adosada al campusantu y bien próxima a una moderna ilesia. Construyir nel sieglu X y ye d'estilu mozárabe. Consta d'una sola nave con cubierta plana. Na actualidá ta bien reformada, calteniendo solamente de la so construcción orixinal un bellu arcu toral de ferradura y una cúpula árabe de media naranxa. Nel so interior atopamos un capitel mozárabe del sieglu X usáu como pila bautismal, y una escultura de la Virxe col Neñu datada nel sieglu XVI. En 1931 esta ermita foi declarada Monumentu Históricu-Artísticu nacional.

* **El Matu Fombellida.**: Esti Matu ye un carbayu carrasqueño o caxigal de más de 400 años d'edá asitiáu a lo cimero de la fastera que se topa frente a la ocupada pol caserío del pueblu, al llau del camín que lleva a Fombellida d'ende'l so nome. La so estratéxica situación y el so considerable tamañu, con un altor que supera los 20 metros y un perímetru de copa similar, dexa que seya acolumbráu dende dellos quilómetros a la redonda. Lo que fai qu'esti veneráu árbol fuera y seya puntu referencial y emblema pa los hermedeños a lo llargo de la so historia. Nel añu 2007, l'asociación ADRI Cerrato Palentín atoldó la zona y fornir con una mesa con bancos y una barandiella, dando forma a un mirador natural, financiándose tanto'l proyeutu como la so execución con fondos europeos na so totalidá. Darréu, a principios del 2008, enfrente y bien próxima al mirador instalóse una antena de telefonía móvil.
* **Les bodegues**: Hérmedes nun tien les clásiques bodegues al llau del pobláu como los pueblos de la contorna suelen tener, en Hérmedes les bodegues tán escavaes so les mesmes cases vecinales. Dalgunes d'estes escavaciones son auténticos llaberintos de dellos quilómetros de percorríu comunicando unes zones del términu con otres. Disponen de habitáculos construyíos con formes cuadrangulares similares a una habitación, forníes con asientos tamién llabraos na tierra, lo que nos indica la so antigüedá y el so usu como pasadizos, abellugos o viviendes nel pasáu. Estes singulares escavaciones nun son de visita pública por ser d'usu particular.

## Fiestes
* 15 de mayu, San Isidro Llabrador.
* 24 de xunu, San Xuan Bautista, patronu del pueblu.
* 8 de setiembre, la Virxe de la Era.
* 4 d'avientu, Santa Bárbara, patrona del pueblu.
Dende 1988 vien celebrándose a mediaos del mes d'agostu la Fiesta del Turista, aprovechando la estancia vacacional d'antiguos vecinos.

## Ver tamién
* El Cerrato
* Valle del Esgueva
* Castroverde de Cerrato

## Referencies

## Enllaces esternos