Erich Mendelsohn

**Erich Mendelsohn**  foi un reconocíu arquiteutu del sieglu XX, máximu esponente de l'arquiteutura espresionista. 

## Biografía

Erich Mendelsohn nació en Allenstein, güei Olsztyn (Polonia). Estudió ciencies económiques na Universidá de Múnich enantes de decantase pola arquiteutura en 1908. Empezó los sos estudios na Universidá Téunica de Berlín, anque tornaría a Múnich pa graduase *[[cum laude]]* en 1912. Mientres la so etapa d'estudiante, aprendió de maestros como Theodor Fischer, con influencies neoclásiques y del Jugendstilsobremanera de Joseph Maria Olbrich y de Van de Velde. Per otru llau tamién entraría en contautu con grupos d'artistes espresionistes. Sía que non siempres esistió un arquiteutu al que Mendelsohn veneró de forma especial, l'estauxunidense Frank Lloyd Wright, de quien foi amigu personal.

En estableciéndose en Múnich como arquiteutu, en 1915 contraería matrimoniu cola cellista Luise Maas. Al traviés d'ella conocería a otru aficionáu al *cello*, el astrofísicu Erwin Finlay-Freundlich que'l so hermanu yera'l direutor del *Kaiser Wilhelm Institut für Physikalische Chemie und Elektrochemie* (güei el *Institutu Fritz Haber* del Institutu Max Planck). Gracies a ellos, Mendelsohn tuvo la oportunidá de diseñar y construyir la so obra cume, la *Einsteinturm* o Torre Einstein.

### Ésitu profesional

Tres la Primer Guerra Mundial establecer en Berlín. Llueu adquirió reputación, polo que la so obra sería publicada en 1924 en *[[Wasmuths Monatshefte für Baukunst]]*. Esi mesmu añu fundaría'l grupu Der Ring, xunto con Mies van der Rohe y Walter Gropius.

El so negociu florió rápido hasta emplegar a más de 40 persones, ente elles a Julius Posener. En 1928 empecipió'l proyeutu de la so casa en Rupenhorn, una luxosa villa pa la so familia, de más de 4000 m² y afatada con obres d'Amédée Ozenfant ente otros.

#### La Torre Einstein
La *Einsteinturm* o Torre Einstein, considerada como una de les obres maestres del espresionismu arquiteutónicu, foi terminada en 1921 ya inaugurada en 1924 y valió-y a Mendelsohn ser consideráu l'únicu "revolucionariu nato" de la so xeneración. Non yá trátase d'una obra d'estética atanante, dientro del mesmu estilu espresionista que caracteriza los numberosos edificios imaxinarios dibuxaos por Mendelsohn nos años anteriores a la realización d'esti proyeutu http://www.ifa.de/a/a1/architek/pics/mendski1.jpg , sinón qu'amás ye un observatoriu astrofísicu capaz de cumplir güei les funciones que-y son propies.

La Torre Einstein foi tamién la respuesta a la interrogante sobre'l talentu práctico y constructivo d'esti arquiteutu. La obra foi financiada pol Estáu prusianu y aportaciones privaes y, anque Mendelsohn tuvo qu'aceptar una serie de condiciones impuestes pol destín práuticu del edificiu -telescopiu y llaboratoriu-, goció d'abonda llibertá pa diseñar los detalles y disponer les habitaciones accesories y los accesos a la torre. 

Como s'indica más embaxo, nel apartáu dedicáu a la Torre Einstein en "Obres", la *Einsteinturm* foi concebida pa ser edificada en formigón -na mentada entrada pueden trate los problemes téunicos mientres la so construcción-, material que dexaba, según Mendelsohn, esplorar tola dimensión escultóricu-artística del arte arquitectónico.

L'edificiu causó un considerable impautu na so dómina, dedicáron-y tou xéneru de comentarios y, como recuerda Wolfgang Pehnt -en "L'Arquiteutura Espresionista"-, daquién pensó, al ver la estructura escultórico y monolítico del edificiu -d'una pieza, que suxer un xuegu de pallabres col nome d'Einstein, "ein Stein", que significa "una piedra"-, qu'este yera un homenaxe al so futuru usuariu, el famosu físicu alemán. Bruno Zevi tamién ve nel observatoriu un homenaxe a la Teoría de la Relatividá y la espresión de "una cuarta dimensión": "Equí'l factor tiempu ye intrínsecu a la formación del oxetu, que brota ...y apodérase del espaciu". Einstein mesmu, según cúntase, nun permaneció insensible ante la construcción que lleva'l so nome y esclamó "¡orgánicu!" al vela per primer vegada.

La Torre Einstein traxo consigo almiradores con dineru y nuevos encargos y la fama, pa Mendelsohn, de ser l'únicu arquiteutu afortunáu d'aquella dómina, como señala Wolfgang Pehnt, una y bones pocos tuvieron la oportunidá de ver realizáu un proyeutu tan personal.

### L'exiliu

L'ascensu de los enclinos antisemita n'Alemaña provocó que, al ser de familia xudía, emigrara a Inglaterra na primavera de 1933. La so considerable fortuna foi confiscada polos nazis, espulsóse-y de la *Unión d'Arquiteutos d'Alemaña* y de l'Academia de les Artes de Prusia.

N'Inglaterra empezó la so collaboración profesional con Serge Chermayeff, que siguiría hasta 1936. Gracies a la so amistá con Jaim Weizmann, que darréu sería Presidente d'Israel, empezó dellos proyeutos en Palestina en 1934. La tierra de los sos antepasaos cautivó-y. Nes sos conversaciones col futuru presidente del Estáu d'Israel, Mendelsohn espresa la necesidá d'una arquiteutura que contribuya a dar prestíu a la causa xudía. El so monumental proyeutu pa la Universidá Hebrea de Xerusalén nel Monte Scopus en Xerusalén nun se realizó por completu. En 1935 abriría un estudiu en Xerusalén. En 1938, una vegada eslleida la so oficina de Londres, adquirió la nacionalidá británica y camudó el so nome de pila por *Eric*.

Mendelsohn resume asina'l so trayeutu profesional hasta esti momentu: "En Berlín precisé venti años p'afirmame; en Londres, dos y, equí (en Palestina), dos meses".

En 1941 treslladóse a los Estaos Xuníos, onde viviría'l restu de los sos díes. Mientres la Segunda Guerra Mundial, dada la so calidá d'inmigrante, el so trabayu llindar a conferencies y publicaciones, según asesor ocasional de gobiernu. Una vegada acabada la guerra establecer en San Francisco, onde realizó dellos proyeutos hasta la so muerte, sobremanera pa la comunidá xudía.

## Obres

Obres n'Alemaña:
* Colonia de trabayadores pa La Unión de Constructores en Luckenwalde (1919-1920)
* Pabellón de xardín pa la familia *Herrmann*, Luckenwalde (1920)
* Taller de la fábrica de sombreros *Herrmann*, Luckenwalde (1919-1920)
* Reforma del edificiu d'alministración de la compañía de seguros *Hausleben*, Berlín (1920)
* Torre Einstein (Observatoriu en *Telegraphenberg*) en Potsdam, 1917-1921. L'edificiu, cola so forma espresiva qu'aparenta tar fecha de formigón, en realidá ta construyida con lladriyu y recubierta con morteru. Mendelsohn afirmó que se debió a problemes de suministru, magar se cree que la estraordinaria dificultá del encofráu foi lo que motivó la eleición del Material de construcción material.
* Villa doble en *Karolingerplatz*, Berlín (1921-1922)
* Fábrica de sombreros *Steinberg, Herrmann & Co*, Luckenwalde (1921-1923)
* Reforma y ampliación de la editorial *Rudolf Mosse*, Berlin (1921-1923)
* Fábrica de seda *Weichmann*, Gleiwitz, Silesia (1922)
* Villa del Dr. Sternefeld, Berlin, (1923-1924)
* Fábrica de pieles de *C. A. Herpich y fíos*, Berlin (1924-1929)
* Almacenes Schocken, Núremberg (1925-1926)
* Ampliación y reforma de los Almacenes Cohen & Epstein, Duisburg (1925-1927)
* Villa del Dr. Bejach, Berlin-Steinstücken (1926-1927)
* Centru comercial Schocken, Stuttgart (1926-1928) (baltáu en 1960).
* Pabellón d'exhibición de la editorial *Rudolf Mosse* na *Pressa* de Colonia (1928)
* Tienda *Rudolf Petersdorff*, Breslau (1927-1928)
* Woga-Komplex y cine Universum, Berlin (1925-1931)
* *Jüdischer Friedhof* (campusantu xudíu), Kaliningráu, Prusia occidental (1927-1929)
* Almacenes Schocken, Chemnitz 1927-1930, conocíu pol so frente narquiáu con bandes horizontales de ventanes.
* La so propia casa, Am Rupenhorn, Berlin (1928-1930)
* Sede del sindicatu de trabayadores del metal, Berlín-Kreuzberg (1928-1930)
* Casa *Columbus*, Potsdamer Platz, Berlin (1928-1932), orixinalmente una tienda pa les *[[Galeríes Lafayette]]*, nun confundir cola *Columbia-Haus* en Berlin-Tempelhof, que foi baltada en 1938.
* Centru xuvenil xudíu, Essen (1930-1933)

* Dobloug Garden store, Oslu, Noruega (1932). construyida por Rudolf Emil Jacobsen según los planos de Mendelsohn

Obres n'Inglaterra, en collaboración con Serge Chermayeff.
* Pabellón De La Warr, Bexhill-on-Sea, Sussex, (1934). 
* Casa *Nimmo*, Chalfont St. Giles, Buckinghamshire, (1933-1935).
* Casa Cohen, Chelsea, Londres (1934-1936).
* Robla *Gilbey*, Camden Town, Londres (1935-1936).

Obres n'Israel: 
* Villa Weizmann, nel campus del Institutu Científicu Weizmann, Rejovot cerca de Tel Aviv (1935-1936). Tamién proyeutó pa ellos un grupu de tres edificios, que güei día alluguen altu-resolución (*NMR*), bioloxía (*MRI*), y el centru *Kimmel* pa l'arqueoloxía, respeutivamente.
* Villa y biblioteca Salman Schocken, Xerusalén (1934-1936)
* Universidá Hebrea de Xerusalén, (1934-1940)
* Hospital universitariu *Hadassah*, Xerusalén (1934-1939)
* Sede del Bancu Anglu-Palestín, Xerusalén (1936-1939)
* Hospital Guvernamental, Haifa (1937-1938)

Obres n'Estaos Xuníos: 
* Sinagoga *B'Nai Amoona*, güei *Center of Creative Arts*, University City, Missouri (1946-1950)
* Hospital Maimonides, San Francisco (1946-1950)
* Sinagoga del parque, Cleveland, Ohio (1946-1953)
* Casa *Russell*, San Francisco (1947-1951)
* Sinagoga *Emanu-El*, Grand Rapids, Michigan, (1948-1954)
* Sinagoga *Mount Zion*, St. Paul, Minnesota (1950-1954)

## Obra escrita
*  (n'alemán).

*  (n'alemán).

*  (n'alemán).

## Bibliografía
* "Erich Mendelsohn" de Bruno Zevi -un auténticu especialista nesti arquiteutu-, (Barcelona 1984), Ed. Gustavo Gili, ISBN 84-252-1201-4
* L'Arquiteutura Espresionista", un clásicu sobre l'espresionismu arquiteutónicu polo xeneral, con un capítulu dedicáu a Mendelsohn, (Barcelona 1975), ISBN 84-252-0826-2

## Referencies

## Enllaces esternos

* Erich Mendelsohn en ''Great Buildings Online''
* Erich Mendelsohn en ''DatArq'' 
*  (n'inglés)
* Galería d'imáxenes de la Torre Einstein magnífica y completa coleición d'imáxenes de la torre.
* L'enigma de la Torre Einstein: esti artículu fálanos del edificiu, al que califica de "maravía del sieglu XX", como atraición turística. Ye de la web de la Deutsche Welle. N'español.
* La Torre Einstein ye una completísima hestoria de la Torre y de les rellaciones del so usuariu, l'eminente físicu, y de Erich Mendelsohn cola sociedá de la so dómina. Tamién describe les amenaces que s'acurrieron sore l'edificiu mientres la dómina nazi. N'español, anque'l títulu escoyíu seya "Einsteinturm".
* Videu de la Torre Einstein. Trátase d'un videu tridimensional sobre la estructura de la Torre, l'aspeutu téunicu, el funcionamientu del telescopiu y demás detalles del edificiu. Perbién realizáu.
*