Colonies y protectoraos británicos

Les **Colonies y protectoraos británicos** fueron territorios qu'a nivel global tuvieron sol dominiu del Imperiu británicu.
La fundación del Imperiu británicu a finales del sieglu XVII ye considerada'l puntu de partida de la evolución territorial del Reinu Xuníu. De magar, munchos son los territorios que tuvieron sol control del Reinu Xuníu o de los sos estaos predecesores.

Cuando se formó'l Reinu de Gran Bretaña en 1707 por aciu la unión de los reinos d'Escocia y el d'Inglaterra, les posesiones coloniales d'ésti pasaron al nuevu estáu. De forma similar, cuando se formó'l Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda en 1801 por aciu la unión del Reinu d'Irlanda al de Gran Bretaña (ver Acta d'Unión (1800)), el control sobre les posesiones coloniales d'esti postreru pasaron al estáu socesor. Nel so conxuntu estos territorios son conocíos como l'Imperiu británicu. Cuando una gran parte d'Irlanda llogró la independencia (ver Estáu Llibre Irlandés), los otros territorios del Imperiu permanecieron sol control del Reinu Xuníu (dende entós denomináu Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte).

Dende 1714 hasta 1837 el tronu británicu taba amestáu al del Reinu de Hannover, un estáu nel norte del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, que los sos líderes yeren tamién duques y eleutores del reinu. Sicasí, esto yera una simple unión personal na cual Hannover caltenía la so independencia política, polo cual nun se consideraba como parte integrante del Imperiu británicu.

Dellos países o dominios del Imperiu británicu llograron la independencia de forma socesiva a principios del sieglu XX. Nos 20 años que siguieron a la Segunda Guerra Mundial, desmantelóse la mayor parte del Imperiu restante, empezando cola independencia de la India y de Paquistán en 1947. L'últimu territoriu significativu en desafiase del Imperiu británicu foi Hong Kong, trespasáu a China en 1997.

Munchos de los antiguos territorios del Imperiu británicu son miembros de la Mancomunidá de Naciones, quince de los cualos (tamién conocíos, xunto col Reinu Xuníu, como Reinos de la Mancomunidá) caltienen a los monarques británicos (anguaño, la reina Sabela II) como xefes d'Estáu. Estos tamién ostenten el títulu de “Xefes de la Mancomunidá de Naciones”, anque solo trátase d'un títulu personal y simbólico, pos tolos miembros tienen corones nacionales totalmente separaes ya independientes del Reinu Xuníu. Esta disposición constitucional nun representa nin un real, nin una continuación teórica de la dominación británica sobre cualesquier de los otros reinos; los miembros de la Mancomunidá de Naciones (incluyendo los Reinos de la Mancomunidá) son estaos de plena soberanía.

## Tipos de control

La naturaleza de los territorios (y los sos gobiernos) en cuantes que partes constitutives del Imperiu británicu variaron descomanadamente. En términos llegales inclúi los territorios que taben formalmente so la soberanía de los monarques británicos (quien, amás, ostentaben el títulu de Emperatrices (o Emperadores) de la India dende 1876 hasta 1947); territorios varios gobernaos como protectoraos; territorios trespasaos a l'alministración británica so l'autoridá de la Sociedá de Naciones o de les Naciones Xuníes; y otros diversos territorios, tales como'l Sudán Anglu-Exipciu. Nun s'aplicó un sistema uniforme de gobiernu a estos territorios.

La naturaleza de l'alministración del imperiu camudó abondo a lo llargo del tiempu y dependiendo del llugar, magar pue ser bastante fácil arrexuntaos nes siguientes categoríes:

### Reinu Xuníu
El mesmu Reinu Xuníu taba formáu polos reinos (agora naciones constituyentes) d'Inglaterra, Gales, Escocia ya Irlanda (a partir de 1922 solamente Irlanda del Norte, pos Irlanda llogró la so independencia).

### Dependencies de la Corona
Les Dependencies de la Corona de les islles de Man, Xerséi y Guérnesei (les dos últimes conócense colectivamente como les "Islles de la Canal"). Estes islles, que de cutiu se consideren parte de la Islles Britániques, nunca formaron parte del propiu Reinu Xuníu, o de los sos estaos antecesores. Coles mesmes, nunca fueron consideraos como colonies; magar el Gobiernu británicu ye xeneralmente responsable del so defensa y rellaciones esteriores, cada unu de los territorios tien les sos propies lleis ya instituciones polítiques. En sentíu estrictu la so rellación cola soberanía británica solo dase col Gobiernu.

### Colonies
Les colonies yeren territorios que taben destinaos a ser llugares d'asentamientu permanente, apurriendo tierra pa los sos pobladores. La Corona declaró la so absoluta soberanía sobre ellos, anque nun yeren formalmente parte del propiu Reinu Xuníu. Polo xeneral el so derechu foi'l Derechu común d'Inglaterra, xunto con toles lleis del Parllamentu que tamién yeren aplicaes a ellos. L'autoridá real polo xeneral representar na persona d'un gobernador, nomáu pol Gobiernu británicu. Col tiempu, un númberu de colonies concedióse-yos "gobiernu responsable", que derivó en autogobiernu. Les colonies yeren típicamente d'unu de los siguientes tipos:

;Colonia de la corona Una colonia de la Corona yera un tipu d'alministración colonial de los ingleses y más tarde del Imperiu británicu, que taben direutamente controlada pola Corona británica.

Les colonies de la corona fueron gobernaes por un gobernador designáu pol monarca. A mediaos del sieglu XIX, el soberanu nomó gobernadores reales por conseyu del Secretariu d'Estáu pa les Colonies. Esti convertir nel métodu principal pa crear y gobernar colonies. La mayoría de les colonies de la corona, especialmente les colonies con población blanca, teníen una llexislatura bicameral, que consistía nuna cámara alta usualmente llamada Conseyu Llexislativu, que los sos miembros yeren nomaos y teníen un propósitu similar al de la Cámara de los Lores británica. Tamién esistíen cámares baxes que xeneralmente se llamabn'Asamblea llexislativa o Cámara de l'Asamblea. El sufraxu pa la cámara baxa taba acutáu solo a homes blancos llibres, xeneralmente con restricciones de propiedá. Como la propiedá de la tierra yera xeneralizada, la mayoría de los homes blancos podíen votar. El gobernador tamién tenía de cutiu un Conceyu Executivu que tenía una función similar al Gabinete n'Inglaterra pero nun yera responsable ante la cámara baxa colonial. Sicasí, caltuvieron una posición consultiva y nun sirvieron n'oficines alministratives como los ministros del gabinete. Los miembros del Conseyu Executivu nun yeren necesariamente miembros de la cámara baxa, sinón que xeneralmente yeren miembros de la cámara alta. Más tarde, cuando les colonies blanques llograron un gobiernu responsable, la cámara baxa empezó a reemplazar a la cámara alta (xeneralmente non escoyida) como la llexislatura colonial, y surdió el cargu de Primer ministru.

;Colonies de la Carta
Una colonia de la Carta yera una de les trés clases de gobiernu establecíes nes colonies ingleses del sieglu XVII n'América del Norte. Nuna colonia de la Carta, el Rei otorgaba una carta real o otra lexisllación al gobiernu colonial estableciendo les regles so les cualos gobernaríase y la manera d'escoyer a los sos propios gobernadores sobre la base de les regles detallaes na carta.

;Colonia propietaria
Delles colonies nos sieglos XVI y XVII fueron daes a individuos particulares; estes son conocíes como colonies propietaries. Les colonies propietaries n'América taben gobernaes por un señor propietariu, quien, teniendo autoridá en virtú d'una carta real, polo xeneral exercía esa autoridá cuasi como un soberanu independiente. Finalmente, estos convirtiéronse en colonies de la Corona.

;Compañía privilexada
Una compañía privilexada ye una asociación formada por inversores o accionistas con fines de comerciu, esploración y colonización. Estes compañíes xeneralmente formáronse, incorporaron y legitimaron so una carta real. Esti documentu establecía los términos so los cualos la empresa podría operar; definió les sos llendes d'influencia y describió los sos derechos y responsabilidaes. Grupos d'inversores formaron compañíes pa suscribir y beneficiase de la esploración d'África, India, Asia, el Caribe y América del Norte, sol patrociniu del estáu. Delles compañíes como la Compañía Británica de les Indies Orientales gobernaron grandes posesiones coloniales (especialmente na India).

### Protectoraos y estaos protexíos

Los estaos protexíos yeren territorios estranxeros que se rexíen nominalmente por gobernantes locales, qu'entraron nuna rellación convenientes col Gobiernu británicu y que los escluyó de tratar direutamente con otres potencies estranxeres, lo cual dio-y a los británicos el derechu d'implicase nos asuntos internos del so territoriu. L'interés nestos territorios debióse principalmente por una cuestión estratéxica. Un exemplu fueron los Estaos de la Tregua, anguaño Emiratos Árabes Xuníos.

Los protectoraos fueron territorios que nun taben formalmente anexaos pero nos cualos, yá seya por tratáu, concesión o otru mediu llegal, la Corona tenía autoridá política y xurisdicción polo que les autoridaes britániques tomaron una participación más activa nos asuntos internos del territoriu. Dellos protectoraos estableciéronse de cutiu como mediu de control de los súbditos británicos en determináu territoriu (en llugar de la población indíxena), o pa escluyir la influencia d'una potencia rival europea. Un exemplu ye Bechuanalandia, agora Botsuana.

### Dominios

Los dominios yeren entidaes polítiques semi-independientes que taben nominalmente so la Corona, constituyendo parte del Imperiu británicu y la Mancomunidá Británica; apaecieron a finales del sieglu XIX y la primer parte del sieglu XX. Dalgunos fueren primeramente colonies de la corona, y dalgunos otros federaciones de colonies como la Unión Sudafricana y la Mancomunidá d'Australia. El conceutu de dominiu definióse formalmente na Declaración de Balfour de 1926, que reconocía a estos países como "comunidaes autónomes dientro del Imperiu británicu", reconociéndolos según iguales políticos al Reinu Xuníu; el Estatutu de Westminster de 1931 convirtió esti conceutu en realidá llegal, convirtiéndolos en miembros esencialmente independientes de lo qu'entós se llamaba Mancomunidá Británica. Primeramente, los dominios llevaron a cabu la so propia política comercial, delles rellaciones esteriores llindaes y fuercies armaes autónomes, anque'l gobiernu británicu reclamó y exerció el poder esclusivo de declarar guerres. Sicasí, dempués de l'aprobación del Estatutu de Westminster, la dependencia d'estos a la Corona del Reinu Xuníu cesó. Dempués d'eso, los países qu'enantes se denominaben "Dominios" convertir en Reinos de la Mancomunidá onde'l soberanu yá nun yera'l monarca británicu, sinón qu'esti yera'l monarca de cada nación en sí mesmu, y considérense iguales al Reinu Xuníu y ente sigo. Un exemplu foi l'Estáu Llibre d'Irlanda, formáu como un dominiu en 1922 a partir del territoriu d'Irlanda y que caltuvo a la reina como xefe d'Estáu hasta que se formó la República d'Irlanda en 1949. Exemplos similares son los dominios de Canadá (1867), Dominiu de la India India (1947), Paquistán (1947); Ceilán y Kenia.

### Mandatos

Los mandato fueron formes de gobiernu de determinaos territorios creaos tres la Primer Guerra Mundial. El Reinu Xuníu y los sos dominios d'Australia, Nueva Zelanda y la Unión Sudafricana caltuvieron como mandatos delles colonies y protectoraos alemanes. En teoría, estos territorios rexir en nome de la Sociedá de les Naciones en beneficiu de los sos habitantes. La mayoría convertir a los Territorios en fideicomiso de les Naciones Xuníes en 1946.

### Casos especiales
;Raj británicu El
Raj británicu, tamién llamáu Imperiu del Indiu, foi la estructura política imperial aplicada nel subcontinente indiu ente 1858 y 1947, qu'inclúi la India británica (una colonia de la corona: presidencies y provincies gobernaes direutamente pola Corona británica al traviés del virréi y gobernador xeneral de la India) y los Estaos principescos, gobernaos por dirixentes indios, so la soberanía de la Corona británica exercida al traviés del virréi y gobernador xeneral.

;Irlanda Dempués
de los dieciocho meses de la guerra d'independencia llibrada ente los nacionalistes irlandeses y les autoridaes britániques nos años 1919-1921, la mayoría d'Irlanda establecióse como un dominiu británicu separáu denomináu Estáu Llibre d'Irlanda. Poniendo fin a un procesu qu'empezara a mediaos de la década de 1930, los llazos constitucionales finales romper en 1949, cuando Eire convertir nuna república. La parte norte-oriental de la islla d'Irlanda sigue siendo parte del Reinu Xuníu hasta'l día de güei.

Antes de la fusión d'Irlanda nel Reinu Xuníu en 1801, la so rellación con Gran Bretaña podría ser descritu como una especie d'híbridu ente una colonia y una dependencia de la corona.

## Territorios restantes

Mientres los siguientes venti años tres la independencia de la India Británica (considerada como la posesión colonial más importante) en 1947, la mayor parte de los territorios del Imperiu algamaron plena independencia. Anguaño solo 14 antigües colonies (conocíes dende 2002 como "Territorios Británicos d'Ultramar") permanecen baxu dominiu británicu; el términu "colonies" yá nun s'utiliza pa describir a estes posesiones.

Cuasi la totalidá de los territorios británicos d'ultramar son islles (o grupos d'islles) con una pequeña población; dalgunos tán en zones bien remotes del mundu. De los territorios con una población permanente, toos tienen siquier ciertu grau d'autonomía interna, calteniendo'l Reinu Xuníu la responsabilidá del so defensa y de les sos rellaciones esteriores.

Los catorce territorios d'ultramar británicos son:

* Acrotiri y Dhekelia
* Anguila
* Bermudes
* Islles Caimán
* Islles Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur
* Islles Malvines
* Islles Pitcairn
* Islles Turques y Caicos
* Islles Vírxenes Britániques
* Xibraltar
* Montserrat
* Santa Lena, Ascensión y Tristan da Cunha
* Territoriu Antárticu Británicu (en disputa con Chile y Arxentina)
* Territoriu Británicu del Océanu Índicu

Los trés dependencies de la corona son:

* Guérnesei
* Xerséi
* Islla de Man

## Llista de territorio

### Leyenda

#### Códigu de colores

### África

### América del Norte

### América Central y el Caribe

### América del Sur

### Asia

### Europa

### Rexón Antártica

### Océanu Atlánticu

### Océanu Índicu

### Australasia y el Pacíficu

## Trataos, Lleis, Actes, etc.
Esta ye una llista de los trataos y Lleis del Parllamentu más importantes, según otros preseos llegales y eventos qu'afecten la naturaleza y estensión territorial del Imperiu Británicu.

## Ver tamién
* Imperiu británicu
* Mancomunidá Británica de Naciones
* Reinos de la Mancomunidá
* Banderes de les colonies britániques
* Imperialismu
* Colonialismu
* Descolonización
* Sistema Westminster
* Derechu anglosaxón
* Llibra (moneda)
* Llista de trataos
* Guerra d'Independencia Turca

## Referencies

## Enllaces esternos
* UK Overseas Territories
* The Commonwealth
* World Statesmen
* Imperialism - Enllaces y hestoria del imperialismu nos sieglos XIX y XX, casahistoria.net