open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jesús Iglesias Fernández

**Jesús Enrique Iglesias Fernández**  ye un políticu asturianu, senador dende l'añu 2012.

## Biografía
Llicenciáu en derechu pola Universidá d'Uviéu. En 1975 ingresa na Unión de Mocedaes Comunistes d'España, incorporándose, en 1982, al Partíu Comunista d'España.

Ye coordinador d'Izquierda Xunida d'Asturies dende 2000, voceru del Grupu Parllamentariu d'IX-BA-LV nel parllamentu asturianu. Ye responsable del Grupu Parllamentariu nes Comisiones d'Economía y Asuntos Europeos; ya Industria y Emplegu.

Participó nos movimientos sociales que finalmente dieron llugar a la creación d'Izquierda Xunida, siendo yá cabeza de llista nes eleiciones municipales de 1991 per Xixón, siendo dende entós poztavoz del grupu nel Conceyu hasta'l 2000 y desempeñando un puestu nel Conseyu d'Alministración de Caja Asturies en representación del Conceyu de Xixón.

Dende 1998 desenvuelve'l so llabor como responsable de Política Municipal d'Izquierda Xunida n'Asturies. Nel 2000 ye nomáu Coordinador Xeneral d'Izquierda Xunida d'Asturies, llogrando roblar un pactu de gobiernu col PSOE y Bloque por Asturies pol cual IX pasa a formar parte del Gobiernu del Principáu d'Asturies.

Nel añu 2012, arrenunció a presentase a la reelección como coordinador. Asina mesmu, foi designáu como senador pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, colos votos del so grupu y del socialista. Esti sofitu foi frutu del alcuerdu de invistidura pa escoyer a Javier Fernández Fernández como presidente del Principáu.

Arrenunció al escañu de diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies el 5 de xunetu de 2012.

En terminando la llexislatura como senador per Asturies, retornó al so oficiu como abogáu. 

## Cargos desempeñaos

* Coordinador d'IX d'Asturies (2000-2012).
* Diputáu na Xunta xeneral del Principáu d'Asturies (2007-2012).
* Voceru del Grupu d'IX na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies (2007-2012).
* Senador designáu pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies (Dende 2012).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía na páxina d'Izquierda Xunida d'Asturies.
* Ficha nel sitiu web del Senáu
Xornaes Internacionales del Cómic Villa d'Avilés

Les **Xornaes Internacionales del Cómic Villa d'Avilés** son un eventu d'historieta que se celebra añalmente dende 1996, tolos meses de setiembre, na ciudá d'Avilés, patrocinada pol so Conceyu. Los sos direutores son Jorge Iván Argiz, Ángel de la Calle y Germán Menéndez, quien tamién collaboren cola Selmana Negra de Xixón. 

## Trayeutoria
La idea de les Xornaes surdió de Jorge Iván Argiz y Andrea Parissi, responsables de los fanzines locales "Dientro de la Viñeta" y "Microphonie".

Mientres la Selmana Negra de Xixón de 1995, Argiz y Parissi entraron en contautu con Ángel de la Calle, responsable de la seición de cómics de la Selmana. Los trés presentaron un proyeutu al Conceyu d'Avilés, que foi aceptáu, y asina se celebraron les Primeres Xornaes Internacionales de Cómic Villa d'Avilés. Nesta primer edición, allegaron Gary Frank y George Pérez pela parte internacional.

Andrea Parissi dexó les Xornaes a partir de la tercer edición, entrando Germán Menéndez nel so llugar. 

Les XI Xornaes del Cómic Villa d'Avilés (2006) tuvieron dedicaes al cómic gai y lésbicu, dedicaron esposiciones a la obra de Luis Garcia, Carlos Puerta y Kenny Ruiz, y tuvieron como convidaos a Charlie Adlard, Alejandro Barrionuevo, Eddie Berganza, Alan Davis, Trevor Hairsine, Phil Jiménez, Kim, Mike McKone, Dean Ormston, Mike Ploog, Arthur Suydam, y Enrique Ventura.

## Carauterístiques
Les Xornaes carauterizar pol altu grau d'interacción ente autores, periodistes y aficionaos, hasta'l puntu de terminar tradicionalmente con un partíu de fútbol nel polideportivu de La Madalena. Oficialmente consten de tres actividaes:
*Cursos de cómic gratuitos, que se desenvuelven nel Palaciu Campu Sagráu de la Escuela d'Arte, y na que los autores exercen de profesores.
*Esposiciones de páxines orixinales de cómic. Suel haber siquier dos en La Casa de Cultura y otra nel Centru Comercial L'Atriu. 
*Meses redondes y coloquios colos autores nel salón d'actos de la Casa de Cultura. Xusto enfrente de la mesma, na plaza d'Álvarez Acebal, instálase una carpa pa presentar y vender cómics. 

Como parte de la fiesta, concédense unos **premios** de tinte humorísticu:
**Premiu George Pérez al Autor Más Molón*, **Premiu Ron
Garney al Autor Más Guapu*
**Premiu Birian Azzarello al Autor Más Nocherniegu* 

La revista Dolmen, que non les Xornaes, sí apurren unos premios más serios, los denominaos Premios de la Crítica, coincidiendo cola clausura de les Xornaes.
## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial
José Antonio Jiménez Jiménez

**José Antonio Jiménez** , más conocíu como **Gitano Jiménez**, foi un boxeador asturianu de la categoría de pesu pluma. Foi l'asturianu que consiguió'l títulu de campeón d'Europa de pesu pluma más mozu, con namás 20 años.

## Carrera profesional
Nuna carrera profesional de 60 combates, ganó 41 (14 por knockout), perdió 12 (5 por knockout) y tuvo 7 empates. Ente otros, enfrentóse a Tommy Glencross, a quien venció por decisión unánime en 15 asaltos el sábadu 12 de mayu de 1973 pa ganar el títulu de pesu pluma de la EBU que taba vacante antes d'esti combate, Svein Erik Paulsen y José Bisbal (padre del cantante David Bisbal, una victoria por decisión n'ocho asaltos pa Jiménez el sábadu 6 d'avientu de 1975) y el contundente campeón mundial de dos divisiones y miembru del Salón Internacional de la Fama del Boxéu Éder Jofre, contra quien Jiménez perdió por decisión unánime en diez asaltos el vienres 2 de xunetu de 1976 en São Paulo (Brasil). Dexó'l boxéu a los 27 años y convirtióse n'entrenador. Ente otros, entrenó al futuru hexacampeón d'España Aitor Nieto.

## Vida personal
Nació nel uvieín barriu de Pumarín, nuna famila humilde, con 11 hermanos. Con 17 años casó cola so prima y tuvo cuatro fíos, de los que morrieron dos. En dexando'l boxéu, trabayó nel llavaderu d'El Batán d'Hunosa (Mieres). Nos años 1990 foi condenáu a 14 años de cárcel, de los que tuvo encarceláu 35 meses hasta que'l Tribunal Supremu anuló la sentencia. Foi lliberáu'l 31 de xineru de 1995 y darréu volvió al so trabayu n'Hunosa. Morrió'l 19 de xineru de 2024 pola mor de problemes coronarios.

## Títulos
* Campeón d'Europa del pesu pluma (1973)
* Campeón d'España del pesu pluma (1972)
* Campeón d'España del pesu llixeru junior (1971) 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Entrevista nel programa "El Escaque" de Radiu QK
José Casariego

**José Casariego** , conocíu col nomatu de **, foi un militar carlista asturianu.

## Biografía
Treslládase a Uviéu pa estudiar na universidá d'Uviéu la carrera eclesiástica, anque nun llegó a ordenase.

En 1834 apúntase voluntariu al exércitu carlista de Navarrra, de Zumalacárregui. Dos años más tarde, en 1836, llogra'l grau de capitán.

En 1840 remata la guerra col grau de teniente coronel del Exércitu Real treslladándose a Galicia. Sale de Galicia instalándose en Portugal y dellí treslládase a Méxicu.

Fina en Méxicu mientres una guerra contra les tropes norteamericanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
José Fernández Álvarez

**José Fernández Álvarez**  foi un empresariu español. Foi'l 32º presidente del Real Sporting de Xixón y ye, na actualidá, el mayor accionista de la sociedá anónima deportiva al traviés de *Pol Futuru y Estabilidá del Club, S.L.*, sociedá llindada que controla accionarialmente y que tien un 40,88% de los títulos del Sporting, y a nivel particular, con un 30,65% más.

## Biografía
Nacíu en Xixón, ye fíu de José Fernández Fernández, dueñu d'una imprenta nel barriu de La Calzada, y que foi secretariu y delegáu del Club Calzada.

José Fernández Álvarez aportó al accionariado del Sporting cuando'l club de fútbol convertir en sociedá anónima deportiva en 1992 y, al igual que la mayoría de socios de la *Asociación de Promotores y Constructores d'Edificios Urbanos (ASPROCON)*, a la que pertenecía la so empresa *Ferpi Tresportes Y Obres, S.A.*, suscribió un paquete d'aiciones. En 1994 amplió la so cartera al vende-y l'alcalde de Xixón, Vicente Álvarez Areces, los títulos qu'ostentaba'l Conceyu de Xixón. En marzu de 1999 constituyó la sociedá *Pol Futuru y Estabilidá del Club, S.L.* y, el 2 de xunetu de 1999, esta sociedá mercó les aiciones que tenía *Tapia Sport, S.L.*, empresa venceyada al Grupu Zeta d'Antonio Asensio a la que se trespasaren les aiciones de Manuel Calvo Pumpido, conseyeru delegáu del Grupo Calvo. Darréu, aumentó'l so poder accionarial al trocar delda por títulos nuna ampliación de capital aprobada pola xunta d'acreedores del Sporting.

En febreru de 2000 vendió les sos aiciones de *Ferpi Tresportes Y Obres, S.A.* a Victorino Alonso.

El so fíu, Javier Fernández Rodríguez, ye l'actual presidente del Real Sporting de Xixón.

## Referencies

## Enllaces esternos
José Manuel Feito

** José Manuel Feito**  foi un etnólogu ya investigador español, especializáu n'alfarería y cerámica y otres temes rellacionaes col folclor, l'artesanía y lliteratura n'Asturies. Exerz coles mesmes como párrocu en Miranda d'Avilés, onde arrexuntó un interesante legáu nel so muséu de cerámica negra, frutu del so llabor arqueolóxica.

Ye autor de delles monografíes y obra xeneral sobre la cerámica asturiana na qu'axunta variada documentación, materiales y memoria viva de llocalidaes alfareres como San Miguel de Cecea, Lames de Mouro, Miranda o Faru. Dedicó especial atención a l'alfarería negro y a la presencia de la muyer tantu na producción de enseres como de la so distribución y venta (les populares "cacharreiras").

Tamién apurrió estudios sobre la bucarofagia nel Norte d'España, siguiendo les investigaciones d'etnólogos como Natacha Seseña.

Feito ye miembru correspondiente del Real Institutu d'Estudios Asturianos (RIDEA), llogró'l Premiu Nacional d'Etnografía Marqués de Lozoya (1983) pola so obra *Cerámica tradicional asturiana*, y el Premiu Nacional de Periodismu Mundu Negru (1988) polos sos artículos sobre la cerámica negra de Burundi.

## Referencies

## Enllaces esternos
José María Escandón y Antayo

**Jose María Escandón y Antayo**  foi un historiador y paleógrafu asturianu.

Mientres la so mocedá foi miembru de la Real Sociedá Económica d'Amigos del País, pa la qu'escribió'l trabayu *Noticies sobre la manera de perfeccionar los ganaos*. Xunto col so hermanu Juan escribió en 1824 *Memoria históricu aciaga* sobre'l so padre, el xeneral Salvador Escandón. La so obra cume foi la *Hestoria Monumental de los Reis d'Asturies*, publicada en 1862.

Foi activu siguidor del Carlismu, polo que al ser ganáu esi movimientu tuvo que exiliase en Francia. Más tarde treslladaríase a Madrid.

## Bibliografía
*Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies. *[[Gran Enciclopedia Asturiana]]*, Tomu 6.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Escandón y Antayo, José María
José María Fernández Álvarez

**José María Fernández Álvarez** , conocíu como **El Pontico**, foi un empresariu español. Foi'l máximu impulsor de la Universidá Llaboral de Xixón, xerme del restu d'Universidaes Llaborales que se construyeron n'España dempués de la Guerra Civil. Foi nomáu fíu adoptivu de Xixón pol conceyu de Xixón el 9 d'avientu de 1954, siendo presidente de la corporación José García-Bernardo y de la Sala. Foi presidente del Real Sporting de Xixón ente 1947 y 1948. Foi editor y máximu accionista del diariu *[[El Alcázar (España)|El Alcázar]]*.

## Biografía
### Mocedá y aventura americana
Cursó'l bachiller nel colexu del Monesteriu de Valdediós, asitiáu na llocalidá de Villaviciosa, primero que se convirtiera en seminariu. Ante un futuru inciertu, Graciano, el so padre, unviar con dieciocho años a trabayar con un hermanu so qu'esplotaba una mina en Cerro de Pasco, en Perú. L'aventura duró cuarenta y ocho díes dempués de vivir tou tipu de penuries. Foi al tornar a Xixón cuando El Pontico decidió estudiar na Escuela de Comerciu, onde cursó primero de peritaxe y depués el profesoráu mercantil. El Pontico empezó a trabayar bien nuevu d'alministrador de minar Carbones del Pontico, propiedá entós de los sos tíos.

### Actividá política
Con venti años empezó a desenvolver el so llabor empresarial nel ámbitu madereru y mineru, convencíu de que yera la so vocación de futuru. El mesmu Pontico manifestó que nunca tuvo cuenta de dedicase a la política, nin tanto venceyase con nengún partíu, más que collaborar auniendo intereses ente empresarios y trabayadores de les mines, daqué que lu traxo non pocos problemes. Pero nun momentu de gran convulsión n'Asturies viose empuestu a asitiase cola derecha, al sufrir insultos, amenaces y vexames a la so madre, pola simple razón de que nunca faltaba a misa.

Amigu personal de José Antonio Primo de Rivera, sintióse atraíu pol carisma del fundador de la Falanxe, anque siempres manifestó'l so enclín republicanu. El casu ye que la so participación na política en tiempos de la Segunda República, la Guerra Civil y la posguerra llevar a tar prisioneru de los dos bandos.

### La Universidá Llaboral de Xixón
En 1945, El Pontico atópase esplotando la so mina (Carbones del Pontico) y nel pozu San Xurde, en Caborana, producióse un tarrecible accidente que dexó nueve mineros muertos y a les sos vilbes y güérfanos casi na miseria. El Pontico suxirió al ministru de trabayu José Antonio Girón de Velasco la creación d'un Orfanatu Mineru por que pudieren estudiar y faese homes con futuru. El Pontico dedicó los siguientes venti años de la so vida a la creación y puesta en marcha de la Universidá Llaboral de Xixón, que representó la modernidá pa la villa y el puertu de Xixón y una gran meyora nes conquistes sociales de l'Asturies trabayadora.

## Referencies

## Enllaces esternos
José Cosmen Adelaida

**José Cosmen Adelaida**  foi un empresariu asturianu, presidente del grupu ALSA.

## Biografía
Cursó les sos primeres lletres en colexu de los Padres Xesuites y cursó estudios de peritaxe industrial. En 1960 dende la empresa de tresporte de mercancíes del so padre, incorporar a ALSA como accionista, espandiéndose y dando el saltu, primero, al mercáu nacional y, darréu, a mercaos internacionales, como Marruecos o China. En 2005 ALSA fundir cola británica National Express.

Foi creador de ALSA y anguaño se esciende per Europa y per dellos otros países como China.

## Distinciones
* Medaya de Plata d'Asturies (1994)
* Empresariu del Añu, escoyíu por Actualidá Económica (1995)
* Meyor Xestión Empresarial d'España, escoyíu pola revista Futuru (1996)
* Medaya al Méritu de Tresporte Terrestre, concedida pol Ministeriu de Fomentu (1997)
* El Conceyu d'Uviéu dio'l so nome a la Estación d'Autobuses (2000)
* Doctor Honoris Causa pola Universidá d'Uviéu (2012) 

## Referencies

## Enllaces esternos
*
José Faes

**José Faes**  foi un guerrilleru carlista español.

Yera cazador d'osos y diose a conocer na Tercer Guerra Carlista, cuando comandó dellos grupos de soldaos. Foi nomáu teniente coronel entamando'l primer batallón llixeru d'Asturies. Ente 1872 y 1874 mandó les partíes llevantaes en Ayer, Mieres, Ḷḷena y Quirós. Al mandu de los sos voluntarios, realizó victorioses incursiones por toa Asturies, y la parte norte de Lleón. Col batallón ocupó pal bandu carlista les villes de Llanes, L'Infiestu, Mieres, La Pola Ḷḷena y la zona de Payares.

El 7 de xunetu de 1874 finó nun combate coles tropes del lliberal Timoteo Sánchez pela redolada de Mieres, defendiendo la villa que fuera cabeza del carlismu asturianu del ataque republicanu. 

En 1934 tradicionalistes uvieínos compunxeron un poema aponderando les sos fazañes, en dalgunos de que los sos versos dicía:

## Referencies

## Enllaces esternos
José Ramón Gómez Fouz

**José Ramón Gómez Fouz**  ye un exboxeador y escritor español. Foi unu de los meyores boxeadores españoles na década de los setenta, alzándose col campeonatu d'Europa de los pesos superllixeros en 1975.

## Biografía
Fíu d'un subinspector de policía, empezó la so carrera como boxeador n'Uviéu. A los quince años realizó'l so primer combate, empezando asina una carrera que duraría dieciocho años. Los sos meyores años fueron 1974 y 1975. En 1974 ganó tolos combates menos unu, que foi declaráu nulu. El 8 de marzu de 1975 venció a Walter Blaser en Zúrich (Suiza), conquistando'l títulu d'Europa de los superllixeros. Gómez Fouz revalidó'l títulu en xunu del mesmu añu, en Barcelona, en venciendo a los puntos al italianu Romano Fanali, pero cayó ganáu na so segunda defensa del títulu, que tuvo llugar el 31 d'ochobre en Colonia (Alemaña), ante'l turcu Cemal Kamaci, nel séptimu asaltu, por K.O. Dende entós realizó pocos combates. Apostó un total d'ochenta y ocho y namái perdió cinco. Foi campeón d'España de los superllixeros y wélter.

Retirar en 1984 n'apostando un total de 152 combates. Según les sos propies declaraciones, retiróse apuráu por problemes de pesu: «Costábame dar el pesu de la mio categoría, yera y soi una persona que me gusta comer, nun llevaba una dieta, y amás, siempres acompaño les comíes con un vasu de vinu». En retirándose dirixe una empresa comercializadora d'aceros especiales. Dende finales de la década de 1980, y ensin abandonar la so actividá profesional, escribió dellos llibros sobre sucesos y episodios de la posguerra n'Asturies. Ente ellos atópense *Bernabé (el mitu d'un bandoleru)* (1989),  *La brigadilla* (1992) y *Clandestinos* (1999). 

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Clandestinos''.
* Boxeadores asturianos.
José Ramón Morala Rodríguez

**José Ramón Morala Rodríguez**  ye un filólogu ya investigador español, catedráticu de Filoloxía Hispánica na Universidá de Lleón, miembru correspondiente de la Real Academia Española y miembru d'honor de l'Academia de la Llingua Asturiana. Nacíu en Palanquinos, provincia de Lleón, Castiella y Lleón, ye consideráu unu de los más notables espertos nel área del lleonés medieval y de la evolución histórica de dichu idioma hasta la fecha.

## Publicaciones<small><sup></sup></small>
* 
* 

## Referencies
José Vicente Álvarez Perera

**José Vicente Álvarez Perera**  foi un escritor y militar español. Estudió la carrera de derechu. Carlista decidíu, foi auditor de guerra del pretendiente Carlos María Isidro de Borbón mientres tola Primer Guerra Carlista. Nun aceptó'l Conveniu de Vergara, polo qu'emigró a Francia, viviendo en Clermont, hasta que se tornó a Valladolid, onde exerciera'l so oficiu d'abogáu y distintos cargos. Ye autor de distintos *Poesíes y Comedies*. Faciendo risión les instituciones lliberales, compunxo'l *Calendariu del añu de 1823 pa la ciudá d'Uviéu*. Escribió tamién *Pallabres d'un Cristianu*, llibru bien notable que foi traducíu al francés y el so autor condecoráu cola cruz de Carlos III, y *Ciencia de la vida ó recreaciones morales en versu*.

## Obres
* *Calendariu del añu de 1823 pa la ciudá d'Uviéu: dispuestu pol observatoriu ultra-pirenaicu ya iguáu á les beatificaciones y canonizaciones feches pola gran Xunta d'Oriente*
* *Pallabres d'un cristianu* (1839)
* *Ciencia de la vida ó recreaciones morales en versu*

## Referencies
José de Posada Herrera

**José Posada Herrera**  foi un xurista y políticu español, presidente del Conseyu de Ministros ente 1883 y 1884.

## Biografía
Nació nel senu d'una noble familia llanisca formada por Blas Alejandro de Posada Castillo y Josefa d'Herrera Sánchez de Tagle.

Estudió Derechu y Economía y foi profesor de la mesma na Universidá d'Uviéu en 1838. Catedráticu de la Escuela especial d'Alministración (1843). Miembru de la Real Academia de Ciencies Morales y Polítiques (1857) y de Xurisprudencia y Llexislación (1864) y presidente del Atenéu de Madrid. A partir del añu 1839 empecipia una intensa actividá política que lo convierte nun testigu y protagonista escepcional de la so solmenada dómina. Mientres el periodu entendíu ente 1839-1841 foi diputáu pol Partíu Progresista y a partir de 1842 ingresó nes files del Partíu Moderáu, combatiendo con durez al so antiguu compañeru Salustiano Olózaga y collaboró cola cayida d'Espartero y de la Rexencia, destacando sicasí pola so independencia como parllamentariu. 

Intervieno na redaición de les Constituciones de 1869 y 1876, aportando a escoyíu por unanimidá presidente del Congresu de los Diputaos en 1876. Ocupó otros importantes cargos políticos como miembru del Conseyu Real, presidente del Conseyu d'Estáu (1881), embaxador ante la Santa Sede en Roma (1868), ministru de Gobernación en 1858 y 1865 —en gobiernos presidíos por Francisco Javier de Istúriz y Leopoldo O'Donnell— y presidente del Conseyu de Ministros en 1883 —agora perteneciendo a Izquierda Dinástica—. Tamién foi presidente de la Real Academia de Xurisprudencia y Llexislación (1864-65) y del Atenéu de Madrid (1865-68).

Cuando yera ministru de la Gobernación foi denomináu *"el gran eleutor"*, dada la falta d'escupulicios y habilidá por qu'en les eleición caltuviera'l control gubernamental de la resultancia, dándo-y la victoria.

Dientro de la so obra como xurista atopen los cuatro volúmenes de *Lleiciones d'Alministración* (1843), reeditaos los trés primeros pol Institutu Nacional d'Alministración Pública en 1978 y el cuartu —que se creía perdíu y dedicáu a la beneficencia pública— pol Serviciu de Publicaciones de la Universidá d'Uviéu en 1995, gracies a la investigación de Francisco Sosa Wagner, catedráticu de Derechu Alministrativu na Universidá de Lleón, sobre Posada, a quien considera'l padre del Derechu Públicu n'España y sobre el qu'escribió dos recién obres: *Posada Herrera, actor y testigu del sieglu XIX* (1995) y *La construcción del Estáu y del Derechu Alministrativu: ideariu xurídicu-políticu de Posada Herrera* (2001).

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* ''Rellación histórica de Presidentes del Conseyu de Ministros y del Gobiernu''. Presidencia del Gobiernu d'España.
Juan Agustín Ceán Bermúdez

**Juan Agustín Ceán Bermúdez**  foi un pintor, historiador, coleicionista y críticu d'arte ilustráu asturianu.

## Biografía
D'oríxenes humildes, estudió llatín en Xixón y filosofía na Universidá d'Alcalá. Foi protexíu de Xovellanos, a que'l so serviciu tuvo como secretariu, pa pasar dempués a selo de Francisco Cabarrús. A les órdenes d'esti postreru conoció a Leandro Fernández de Moratín, con quien-y xunió una gran amistá. 

En 1791 foi-y encamentáu l'arreglu del Archivu d'Indies. Más palantre, gracies a la proteición de Xovellanos, foi nomáu oficial de la secretaría pal Estáu de Gracia y Xusticia d'Indies. En 1800 publicó la so obra más destacada, el *Diccionariu históricu de los más pernomaos profesores de les Belles Artes n'España*. En 1814 publicó la primer biografía de Xovellanos, fundamental pa la conocencia del personaxe. 

Foi miembru de la Real Academia de Belles Artes de San Fernando, y amigu del pintor Francisco de Goya, quien pintó la so semeya en delles ocasiones.

La Biblioteca Nacional d'España dedicólu en 2016 una esposición a la so faceta como coleicionista, impulsor y estudiosu de les artes, exhibiendo ente múltiples documentos y obres d'arte dellos grabaos qu'él axuntó (de Durero, José de Ribera, Piranesi..) y que pasaron a dicha institución.

## Obres
**Diccionario histórico de los más ilustres profesores de las bellas artes en España* (Madrid. 1800, 6 Vols.)
**Descripción artística de la Catedral de Sevilla* (Sevilla, 1804)
**Carta sobre el estilo y gusto en la pintura de la escuela sevillana* (Cádiz, 1806)
**Memorias para la vida del excmo. señor D. Gaspar Melchor de Jovellanos, y noticias analíticas de sus obras* (Madrid, 1814)
**Diálogo sobre el arte de la pintura* (Sevilla, 1819)
**Noticias de los arquitectos y arquitectura de España* (Madrid, 1829, 4 Vols.) (Editor).
**Sumario de las antigüedades romanas que hay en España, en especial las referentes a las Bellas Artes* (Madrid, 1832; edición póstuma)
**Historia del Arte de la Pintura*, obra inédita, once tomos manuscritos calteníos na Real Academia de Belles Artes de San Fernando.

### Ediciones actuales
* *Descripción artística de la Catedral de Sevilla*. Barcelona, Viguera Editores, 1981. ISBN 84-85424-05-0
* *Memorias para la vida del excmo. señor D. Gaspar Melchor de Jovellanos, y noticias analíticas de sus obras*. Xixón, Gran Enciclopedia Asturiana, Silverio Cañada, 1988. ISBN 84-7286-274-7
**Vida de don Gaspar Melchor de Jovellanos*. Xixón, Atenéu Xovellanos de Xixón, 2000. ISBN 84-931361-0-7.
**Diccionario histórico de los más ilustres profesores de Bellas Artes en España*. Madrid, Akal, 2001. ISBN 84-460-1617-6.
**Sumario de las antigüedades romanas que hay en España*. Valencia, Llibreríes París-Valencia, 2003. ISBN 84-8339-279-8.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Curtia biografía en vivirasturias.com
* Biografía en Duke University (n'inglés)
**[http://www.ceanbermudez.es Arte Español: Proyecto Diccionario Ceán Bermúdez]*.
*Juan Agustín Ceán Bermúdez, ''Historia de la pintura en España: capítulos de su inédita “Historia del Arte de la Pintura”'', Boletín de la Real Academia de Belles Artes de San Fernando, 1951-1953.
José María Queipo de Llano

**José María Queipo de Llano y Ruiz de Sarabia** , VII conde de Toreno, foi un políticu ya historiador español, segundu presidente del Conseyu de Ministros de la historia d'España.

## Biografía
Cursó los sos estudios d'Humanidaes y Ciencies en Cuenca, Salamanca y Madrid. En 1803 tornó a Asturies onde formó parte como vocal de la xunta revolucionaria mientres la Guerra de la Independencia, pa ser darréu miembru de les Cortes de Cádiz qu'aprobaron la Constitución española de 1812. Foi unu de los sos grandes impulsores y el principal defensor d'un testu constitucional non bien distintu del francés de 1791. Yera un auténticu revolucionariu que quería llindar el poder del Rei fomentando la división de poderes.

En 1814, Toreno se exilia en Londres al llegar Fernando VII otra vegada al poder. Ellí entérase de que Fernando VII -y condergó a muerte y confiscado los sos bienes por rebelde. Dende Londres treslladar a París, onde se va tresformando nun lliberal moderáu que quier encaxar la monarquía dientro d'un marcu constitucional. Tamién vivió en Lisboa y Berlín. Tres l'alzamientu del so cuñáu, Rafael del Riego, el 1 de xineru de 1820 en Las Cabezas de San Xuan, empecípiase'l Trieniu Lliberal, polo que se-y devuelve lo perdío y pasa a ser diputáu y presidente de les Cortes.

Nel so destierru escribió la so primer obra, publicada en Francia en 1832 sobre la Guerra de la Independencia Española. Tres l'amnistía xeneral pola muerte del rei, y al so regresu a España ye nomáu ministru de Facienda nel gobiernu de Francisco Martínez de la Rosa en 1834, onde nun consiguió llevar a cabu reformes que dexaren el cambéu del sistema financieru y la superación de la crisis económica derivada de la Primer Guerra Carlista. Tres el pasu de Mendizábal, ocupó la Presidencia del Gobiernu'l 7 de xunu de 1835 mientres apenes tres meses na convulsa situación de la rexencia de María Cristina colos llevantamientos lliberales en toa España. Tornó a París en 1840 onde finó en 1843.

Como historiador foi autor de *[[Historia del llevantamientu, guerra y revolución d'España]]*, sobre la Guerra de la Independencia, qu'él vivió en primer persona.

## Ver tamién
*I Gobiernu de José María Queipo de Llano

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Historia del llevantamientu, guerra y revolución d'España (estractu sobre la Constitución del 12)
*«De la Revolución al Moderantismo: la trayeutoria del conde de Toreno», artículu de Joaquín Varela Suanzes-Carpegna
Juan Cueto Sierra

**Juan Cueto Sierra**  foi un contable auditor y empresariu asturianu allugáu en Chile dende fines de los años 1930.

## Biografía
Nacíu del matrimoniu conformáu pol políticu lliberal Enrique Cueto Llada y María Sierra Martínez, tuvo otros cinco hermanos, Enrique, Luis, Juan José, Pilar y María Jesús.

A la edá de siete años, cuando se llibraba la Guerra Civil nel so país, emigró a Chile dende'l puertu de Xixón en compañía de la so madre, los sos hermanos, el so güelu paternu y dos tíes. El so proxenitor, que se desempeñaba como alcalde de Colunga, caltúvose n'Asturies al llau de la República, postura que-y costó ser prindáu y fusiláu.

Cueto Sierra y la so familia viaxaron a bordu d'un barcu cargueru. Aportaron n'avientu de 1937, siendo recibíos por Javier Sierra Martínez, un tíu paternu d'aquél.

Estudió nel Colexu Hispanu Americanu y nel Institutu Cimeru de Comerciu de la capital, onde se graduó como contable auditor en 1947. La so vida llaboral empecipiar en casa Sierra, la tienda de xéneros que calteníen nel centru de Santiago los sos tíos maternos.

Yá na década de 1950, impulsáu pol so tíu, optó por independizase. Asina, xunto a un primu políticu, instaló un chigre n'Avenida Vicuña Mackenna. Tres ello desenvolvió proyeutos rellacionaos col negociu del cueru col so amigu Antonio Martínez Ruiz, lo que nos '60 llevar inclusive a trespasar les fronteres del so país adoptivu.

Na década siguiente empecipió la so diversificación. En 1974 incursionó xunto a otros socios en proyeutos d'urbanización. Esi mesmu añu participó en forma activa na concesión del Casinu de Viña del Mar. En 1976, xunto a cinco amigos fíos d'españoles, participó na privatización del Bancu Español-Chile, del que foi accionista per añu y mediu.

En 1978 venceyar al Banco Concepción. Pasó entós a controlar xunto a socios diverses empreses, como Sabimet, Minera Michilla y Compañía de Seguros Continental, de la que sofitó la creación d'otres como Bancard, AFP Invierta y Isapre Colmena.

Tres la severa crisis económica pola que travesó'l país en 1982-1983, concentró los sos esfuercios nel negociu aeronáuticu, encarnáu na aereollinia de carga Fast Air Carrier, que fuera creada en 1978. En 1994 la familia aportó al control de LanChile en xunto col empresariu y políticu Sebastián Piñera (presidente de Chile 2010-2014), al quien conociera en Bancard, y los grupos locales Hirmas y Eblen.

Permaneció nel direutoriu de la empresa hasta 2012, mesmu añu en que la integración con TAM dio orixe a LATAM Airlines Group.

Taba casáu con Sonia Plaza, con quien tuvo cinco fíos, Enrique, Juan José, Felipe, Ignacio y Esperanza.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos

*Reseña biográfica nel sitiu web VivirAsturias.com
Juan Manuel Campos Ansó

**Juan Manuel Campos Ansó**  foi un químicu y políticu español.

## Biografía
Llicenciáu en Química, exerció la so carrera dientro d'Ensidesa. Foi miembru de la primer corporación municipal de Xixón en 1979 con Unión de Centru Democráticu, liderada por Agustín José Antuña Alonso. Na siguiente llexislatura, en 1983, formó coalición con Alianza Popular, el Partíu Demócrata Popular y la Unión Lliberal (AP-PDP-UL),siendo líder Francisco Álvarez-Cascos. 
Foi de nuevu conceyal ente 1991 y 1995 y ente 1999 y 2000. Mientres una llexislatura foi diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies pol Partíu Popular y remató la so carrera política como senador del PP ente 2000 y 2004. Nos sos últimos años amosó'l so sofitu a Foro Asturies pola so amistá con Cascos.

## Referencies
Juan Muñiz Zapico

**Juan Muñiz Zapico** , conocíu como *Juanín*, foi un sindicalista y políticu asturianu, dirixente de Comisiones Obreres (CCOO) y del Partíu Comunista d'España (PCE).

Obreru metalúrxicu, empezó a trabayar nos talleres de Aguínaco de Mieres, siendo escoyíu Enllaz Sindical y Xuráu d'Empresa en 1963, siguiendo la táctica de CCOO de infiltrarse nes estructures del Sindicatu Vertical de la dictadura franquista. Ingresó en CCOO y nel PCE en 1964, participando en 1966 en tomar de la Casa Sindical de Mieres y na Asamblea de 460 Xuraos d'Empresa.

Participó na xornada de llucha del 1 de febreru de 1967 y na del 27 d'ochobre del mesmu añu, roblando'l manifiestu de la mesma y siendo acusáu xunto a los sos compañeros d'asociación ilícita y propaganda illegal. Cumplió condena de dos años de prisión nes cárceles d'Uviéu, Xaén y Segovia.

En 1970 foi escoyíu miembru del Comité Rexonal d'Asturies del PCE. Treslladó la so residencia a Xixón, onde se destacar pola so actividá sindical, lo que-y implicó despidos y persecuciones per parte de la policía y la patronal. Foi de nuevu deteníu'l 24 de xunu de 1972 nel Conventu de los Padres Oblatos de Pozuelo de Alarcón (Madrid), al empecipiase'l Procesu 1001 contra la direición de CCOO, nel que foi condergáu pol Tribunal d'Orde Públicu a 18 años de prisión el 20 d'avientu de 1973. Tres la muerte del dictador Francisco Franco foi indultáu, el 30 de payares de 1975. El recibimientu dau n'Asturies al so regresu ye contestáu en Mieres y Xixón el 4 d'avientu con una dura represión policial.

Na histórica Asamblea de Barcelona de 1976 foi escoyíu miembru del Secretariáu Xeneral de CCOO, realizando na mesma la ponencia sobre *Reforzamientu Orgánicu de Comisiones Obreres*. En xunetu d'esi añu foi escoyíu miembru del Comité Central del PCE, participando na so xunta de Roma. Coles mesmes xugó un importante papel na Xunta Democrática y darréu en Coordinación Democrática (conocida como la *Platajunta*) n'Asturies.

A lo llargo del so intensu activismu sufrió 7 años de cárcel, 5 despidos, 4 multes gubernatives y 2 condenes del TOP, y realizó 4 fuelgues de fame. Reconocíu protagonista de la Transición española, finó'l 2 de xineru de 1977 nun accidente de tráficu. El so entierru nel campusantu de la Frecha, el 4 de xineru de 1977, foi una de les mayores manifestaciones públiques de la Transición n'Asturies con 20.000 participantes. 

## Bibliografía
*”El Conceyu de Ḷḷena nel sieglu XX al traviés de los sos personaxes” / Gaudencio Tomillu Montes. -- 1ª ed. -- Uviéu : Trabe ; [La Pola Ḷḷena] : Conceyu de Ḷḷena, 2004
*"Juanín, un líder de CC.OO" / Javier Román ; [prólogu, Marcelino Camacho]. -- Madrid : Mayoría, 1977 ISBN 84-400-2736-2
*"Juan Muñiz Zapico, "Juanín". -- Uviéu : Fundación Juan Muñiz Zapico : KRK, 2007 (Uviéu : Grafinsa) ISBN 978-84-8367-018-7

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
* Fundación Juan Muñiz Zapico de CCOO d'Asturies
* Biografía de Juan Muñiz Zapico
Juan Muñoz y Canga-Argüelles

**Xuan Muñoz y Canga-Argüelles**  foi un noble asturianu, IV marqués de San Agustín y IV vizconde de Rostrollano.

## Familia
Fíu segundu de Fernando Muñoz y Bernaldo de Quirós, III duque de Riánsares, Grande d'España, III marqués de San Agustín y III vizconde de Rostrollano, y de la so muyer Ana de Canga-Argüelles y López-Dóriga.

## Matrimoniu y descendencia
Casó en Somió, Xixón, el 21 de xunu de 1919 cola so prima hermana Filomena del Acebal y Muñoz (Castiellu de les Mariñas, Xixón, 9 d'avientu de 1898 o 14 d'avientu de 1903 - Madrid, 10 de setiembre de 1985), fía de José Bernardo del Acebal y Arada y de María del Consuelo Muñoz y Bernaldo de Quirós, fía del II duque de Riánsares.

El so únicu fíu y herederu foi José Bernardo Muñoz y Acebal, V duque de Riánsares, Grande d'España, V marqués de San Agustín y V vizconde de Rostrollano.

## Fuentes
* Repartu de Grandores y Títulos Nobiliarios Españoles, Institutu Salazar y Castro, Revista Hidalguia, Madrid (dellos)

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Suárez Martínez

**Juan Suárez Martínez** , empresariu, Conceyal de Facienda del Conceyu de Xixón.

## Biografía
Juan Suárez Martínez nació'l 16 de mayu de 1913 en Xixón (Asturies). Estudio Comerciu en Suiza y Derechu na Universidá d'Uviéu 

Tuvo una dilatada trayeutoria como empresariu, na que fundó negocios d'una variedá de sectores. Ente ellos atópense: la fábrica de chocolate d'Industries La Herminia; la droguería Cantábrica, asitiada na redoma del Paséu de Begoña; el cine Hernán Cortés, qu'empezó la so andadura en 1958, y qu'acabó completándose cola sala de fiestes Acapulco. 

En 1955 fundó en Xixón, xunto col so cuñáu Cipriano Ojeda -viudu dende diba dos meses de la so hermana, Carmen Suárez Martínez-, l'Hotel Hernán Cortés, entós daquella el mayor hotel d'Asturies, con 114 habitaciones. Nun principiu nun taba diseñáu pa ser un hotel, pero finalmente acabó siéndolo, y asina sigue, en vendiéndolo en 1987, hasta l'actualidá.

Ente 1965 y 1970, foi conceyal de Facienda del Conceyu de Xixón, mientres l'alcaldía d'Ignacio Bertrand. Gracies a la so collaboración nació la Empresa Municipal d'Agües (EMA) de Xixón, polo que foi gallardoniáu cola medaya d'oru del Consistoriu xixonés.

Ente los cargos qu'ostentó, destaquen los de ser: vicepresidente de la Cámara Oficial de Comerciu, Industria y Navegación de Xixón, so la presidencia de Luis Adaro; miembru del Patronatu del Real Sitiu de Cuadonga; miembru más antiguu -tuvo más de trenta años-, del Patronatu del Hospital del Jove; y benefactor de la Cocina Económica.

Nel campu deportivo, foi miembru-fundador y promotor del Real Club de Golf de Castiellu, en 1958; y del Real Grupu de Cultura Cuadonga. La so pasión pola práctica del deporte en competición, llevólu a convertise en campeón d'Asturies de velocidá, na modalidá de 100 metros llisos, y a coronar el visu del [Picu Urriellu].

Finó na so casa de [Somió, y tres un multitudinariu funeralna parroquia de san Julián de Somió, foi soterráu nel campusantu municipal.

## Vida personal
Casáu con Marimen Botes Menéndez, finada'l 24 d'ochobre de 2009, tuvieron seis fíos: Alicia, Gracia, Carmen, María, Ana, y el conocíu pintor Juan Suárez Botes; y once nietos: Jaime y Ana Pire Suárez; Carmen, Miguel, Alfonso y Juan Osorio Suárez; Sara y Juan Rottenwöhrer; y Álvaro, Inés y Gonzalo Alonso Suárez.

## Premios y reconocencies
**Medaya d'oru del Conceyu de Xixón* (premiu, añu)

## Referencies

## Enllaces esternos
* "Fina a los 93 años Juan Suárez Martínez, ex propietariu d'Industries La Herminia", n'El Comercio (Xixón), (19 d'agostu de 2006)
* "Fina Marimén Botes, vilba del empresariu José Juan Suárez, dueñu de Plin La Herminia", n'El Comercio (Xixón), (25 d'ochobre de 2009)
* "Jesús Morales plantega una reconocencia oficial» de Xixón al empresariu Juan Suárez", n'El Comercio (Xixón),(22 d'agostu de 2006)
* "Juan Suárez Martínez, el padre del club", en La Nueva España (Uviéu),(28 de mayu de 2008)
Justo Rodríguez Fernández

**Justo Rodríguez Fernández**  foi un empresariu y políticu asturianu, alcalde de Noreña.

## Biografía
Cursó estudios de llatín en La Pola Siero y empecipió carrera eclesiástica, qu'abandonó al poco tiempu d'empezala. Foi profesor de llatín nel colexu avilesín de La Merced. Casó n'Avilés, y el matrimoniu treslladóse a Noreña, onde Justo constituyó en 1875 la fábrica d'embutíos de La Luz, que cerró en 1993. La fábrica llegó a esportar a Méxicu, Cuba y Arxentina. Enlataba fabada y suministró cebera de campaña a la OTAN y al exércitu español. Justo foi tamién secretariu del conceyu noreñés y el so alcalde mientres venticinco años. Una de les sos fíes casóse con Camilo Alonso Vega.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Justo Rodríguez Fernández en Vivir Asturias
Kike Gómez Haces

**Kike Gómez Haces**  foi una empresaria española y promotora del asociacionismo empresarial femenín

## Vida
Los güelos de Kike, Manuel Haces y Enriqueta Sordu, yeren indianos. Manuel saliera de Porrúa con 14 años camín de Veracruz. Ellí realizó múltiples xeres hasta que se convirtió nel dueñu del Hotel Empobine. Tuvieron diez fíos y la fía menor, Madalena, casar en 1951 con José Antonio Gómez. Al añu siguiente colar a Puebla, onde trabayaba nuna fábrica dedicada a faer xíriga (una especie de bayeta en rollu, bien n'usu por aquella dómina). El 19 de setiembre de 1954 nació Kike en Puebla. Yera la segunda de cinco hermanos: José Antonio, Kike, Charo, Miguel 
Ángel y Malena, estos dos últimos, yá finaos, nacieron con discapacidá intelectual. 

En mayu de 1962 tola familia tornó a España. La travesía en barcu duraba un mes. Yá n'España'l so padre trabayó, xunto con otros socios, na *Panoya* unos almacenes asitiaos na cai Fruela, n'Uviéu, pero a los dos años finó. 

Kike estudió nes Teresianes y dempués nel colexu Penaubina. Nesa dómina camudó definitivamente'l nome de Enriqueta pol de Kike. N'Uviéu conoció'l Opus Dei y decidió formar parte d'él. Estudió Periodismu en Pamplona y al llicenciase dir a Valencia onde trabayó siete años como freelance en delles revistes y gabinetes d'empresa. En Murcia permaneció otros tantos años hasta qu'en 1992 tornó a Uviéu.

Na capital asturiana constituyó, xunto con Carmen Rodríguez Menéndez, l'Asociación Empresa-Muyer (ASEM). Col fin de dar visibilidá a toles muyeres que dirixíen el so propiu negociu entamó los Foros d'Entamadores (2000, 2002 y 2004), publicóse la guía "Llugares con maxa", el llibru "Muyeres con hestoria" y la realización d'una Feria Virtual, que facilitó la rellación de les asociaes coles nueves teunoloxíes. Tamién empezó a tratar la tema de la conciliación de la vida llaboral y familiar en que'l so campu foi una pionera.

Kike restauró la forma del asociacionismo femenín, qu'empecipiara María Lejárraga, a empiezos del sieglu XX.

El 4 de marzu de 2009 diagnosticáron-y un tumor cerebral, y foi operada d'urxencia a otru día. Trece meses dempués, el 21 d'abril de 2010, finó. Poco tiempu antes de morrer, cuntaba la so esperiencia personal frente al cancer. Dende mayu del 2012, hai una plaza n'Uviéu col so nome.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Imáxenes de Kike Gómez-Haces. Diariu El Comercio
La Cooperativa

La **Cooperativa de Llabradores, Consumidores y Usuarios del Conceyu de Xixón, S. COOP.**, más conocida como **La Cooperativa**, ye una cooperativa asturiana qu'ufierta una serie de servicios tanto a los sos socios (llabradores y ganaderos), como al públicu polo xeneral.

Fundada en Xixón en 1906, la empresa ufierta a los sos socios y al públicu polo xeneral servicios de: supermercáu, centru de xardinería, grupu de recoyida de lleche, servicios téunicos veterinariu pa grandes animales, clínica veterinaria con tienda especializada y farmacia, venta de piensos con distribución a casa y venta de maquinaria, ente otros.

La Cooperativa desenvuelve una serie d'actividaes en diversos sectores d'actividá al traviés del so grupu d'empreses y que son les siguientes:Xardinos y Paisaxes d'Asturies, S.L (JARPA), Asturian Berries, S.L, Sociedá de LLegumbres y Alternatives Rurales, S.A (SALLAR), Naves Intelixentes, S.L, Comercializadora d'Enmiendes y Fertilizantes, S. A. (CEFSA) y Sociedá pa la Esplotación de Mataderu de Xixón, S. L. (SEMAGI).

## Notes





## Enllaces esternos

*La Cooperativa
Xuan d'Aragón

Col nome de **Xuan d'Aragón** conozse a:

***[[Xuan I d'Aragón|Xuan I]]** (1350-1396), rei d'Aragón.
***[[Xuan II d'Aragón|Xuan II]]** (1397-1479), rei d'Aragón.
***[[Xuan d'Aragón (arzobispu de Toledo)|Xuan d'Aragón]]** (1301-1334), fíu del rei Xaime II, arzobispu de Tarragona.
***[[Xuan d'Aragón (arzobispu)]]** (1439? - 1475), arzobispu de Zaragoza (1458 -1475), fíu del rei Xuan II d'Aragón y hermanascu de Fernandu'l Católicu.
***[[Xuan d'Aragón y Castiella (1330–1358)|Xuan d'Aragón y Castiella]]** (1330-1358), infante d'Aragón, fíu d'Alfonsu IV d'Aragón y de Lleonor de Castiella.
***[[Xuan d'Aragón y Foix]]** (1335-1414), conde de Prades y barón d'Entenza, candidatu a la corona d'Aragón, fíu de Pedru IV de Ribagorza y de Xuana de Foix.
***[[Xuan II de Ribagorza]]** (tamién llamáu Xuan d'Aragón) (1457-1528), fíu bastardu d'Alfonsu d'Aragón y d'Escobar.
***[[Xuan de Nápoles (cardenal)|Xuan d'Aragón arzobispu d'Estrigonia]]** (tamién obispu de Taranto) (1456 – 1485), fíu del rei Fernandu I de Nápoles y hermanu de la reina consorte húngara Beatriz de Nápoles.
***[[Xuan d'Aragón (príncipe d'Asturies)|Xuan d'Aragón y Castiella]]** (1478-1497), segundu fíu de los Reis Católicos.
***[[Xuan d'Aragón (arzobispu de Zaragoza)]]**, arzobispu de Zaragoza (1520-1530), fíu del arzobispu Alonsu d'Aragón y primu hermanu de Carlos I d'España.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Cuevona

La **Cuevona** o **Cuevona de Cueves** ye una formación cárstica asitiada na parroquia de Xuncu nel conceyu asturianu de Ribeseya.

## Descripción
Ye un túnel natural o covarón de más de trescientos metros de llargor. Atopar a unos siete km de Ribeseya pela carretera que lleva al interior hasta l'encruz de Xuncu, siguiendo un percorríu de gran guapura paisaxista. La carretera llega a un pequeñu valle onde ta'l monte que traviesa La Cuevona. 
El pasu natural foi habilitáu y aprovecháu nel pasáu polos vecinos y esti camín modernizóse más tarde con asfaltu, construyendo una verdadera carretera pola que pueden circular vehículos y peatones. El regueru qu'en dómines remotes dio orixe a la cueva escurre paralelu per un llateral. Al otru llau de la entrada atopa l'aldega llamada Cueves de l'Agua que pertenez a la parroquia de Xuncu. 

La cueva ye nomaba nel Diccionariu de Madoz como «Boquera», dientro de la parroquia de Moru y descrita de la siguiente forma:

## Carauterístiques de la cueva
La cueva ta perfectamente allumada tantu pa favorecer el pasu de los transeúntes como pa resaltar les formaciones xeolóxiques.

Caltién la so estructura orixinal; de formación caliar, contién bóvedes, rellabicos, estalactites, estalagmites, columnes, y colaes, adoptando munches vegaes formes fantástiques que dieron llugar a denominaciones especiales como «la llingua del diañu» o «les barbes de Santiago».

La flora ta representada polos especímenes propios d'una cueva como son líquenes, algues, mofos, felechos y fungos; felechos, algues y mofos detéctense especialmente nos dos entraes. Al respective de la fauna y a pesar de la presencia humana hai inda exemplares de sacavera ciega, xaronques y esperteyos, anque estos postreros son bastante escasos y yá nun formen les grandes colonies qu'hubo n'otru tiempu debíu precisamente a la presencia humana. Los esperteyos fuxeron a otres cueves, especialmente a la de Cueva Rosa onde llegaron a formar una importante población.


Ficheru:02y La Cuevona Asturias Ni.jpg|Entemez d'estalactites, banderolas y tendalaes.
Ficheru:02b La Cuevona Asturias Ni.jpg|Estalactites nel techu y colaes na paré.
Ficheru:02z La Cuevona Asturias Ni.jpg|Colaes y una probable estalagmita.


## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
La noche celta

***La noche celta*** ye un llibru escritu pol escritor asturianu Juan Noriega. La portada ye obra d'Astur Paredes y les ilustraciones son obra de Berto Álvarez Peña y ta editada por Tarán editores. 

La obra musical "La noche celta" del compositor Ramón Prada ta basada nesti llibru.

## Sinopsis
La novela, ambientada nel castru de Cuaña, desenvuélvese nel sieglu I e.C. cuando los pobladores albiones ufierten resistencia a los romanos. Esta resistencia ye una oposición a la fin d'un tipu de vida, cultura, economía, de les rellaciones sociales o relixón. Sobre esta basa l'autor entemez distintes histories menores de les xentes, sobre les que destaca una complicada historia d'amor.

## Referencies

## Enllaces esternos
La cueva del Notariu

**La cueva del notariu** ye una cueva asitiada, xunto a otres, na llocalidá de Tuñón, n'Asturies. Nestes cueves puede atopase restos del paleolíticu, qu'en xunto evidencian qu'hubo un centru poblacional hai aproximao unos 40.000 años.

Tien dos galeríes principales. La primera d'elles, asitiada más al sur, tien un llargor d'unos 4 m dende la boca, pa quedar darréu colmatada. La otra, asitiada al norte, tien escasu desenvolvimientu, aproximao 1 m. L'antepar del cuévanu tien unos 2,5 m llargor por unos 2 m d'anchor. La boca tien un altor d'unos 3 m y ta empobinada al oeste. Nel cuévanu atópense gran cantidá de pequeños cantos rodaos que'l so tamañu nun suel devasar los 5-8 cm, que podríen ser parte del sedimentu acumuláu mientres la formación del karst, que col tiempu habríase erosionado, destacando estes partícules de mayor tamañu.

## Ver tamién
* Tuñón, Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Ponte - Ecomuséu: