open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Condáu de Šiauliai

El **condáu de Šiauliai** ye un de los diez condaos en que s'estrema Lituania. Cubre un área de 8.540 km² y allugaba una población de 370.400 persones en 2001. La capital ye Šiauliai.

## Conceyos
El condáu de Šiauliai ta estremáu en siete conceyos, de los cualos seis son distritos conceyos (DM) y unu ye ciudá-conceyu (CM).

* Akmenė (DM)
* Joniškis (DM)
* Kelmė (DM)
* Pakruojis (DM)
* Radviliškis (DM)
* Šiauliai (CM)
* Šiauliai (DM)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial (en lituanu)
Provincia de Piacenza

La **Provincia de Piacenza** (n'italianu: *Provincia di Piacenza*) ye una provincia de la rexón de la Emilia-Romaña, n'Italia. La so capital ye la ciudá de Piacenza.

Tien un área de 2.589 km², y una población total de 278.229 hab. (2001). Hai 48 conceyos na provincia (fonte: ISTAT, vease esti enllaz).

## Ver tamién
* Conceyos de la provincia de Piacenza

## Referencies

## Enllaces esternos
Distritu de Limasol

El **distritu de Limasol** ye unu de los seis distritos nos que s'atopa estremada la República de Xipre. La so principal ciudá y capital, Limasol, ye un importante puertu allugáu al sur de la isla.

## Xeografía
Tien fronteres col distritu de Nicosia pel norte, escontra l'oeste atiesta col distritu de Pafos, al este col distritu de Lárnaca y nel sur del mar Mediterraneu. Amás, la parte del área sur ta ocupada pola base militar británica d'Acrotiri y Dhekelia.

## Población
El distritu de Limasol toma unos mil trescientos noventa y seis quilómetros cuadraos y alluga a una población de doscientos trenta y cinco mil cincuenta y seis habitantes, según cifres refundiaes pol censu del añu 2011. La densidá poblacional ye d'aproximao cientu sesenta y ocho persones per quilómetru cuadráu.

## Referencies
Provincia de Barletta-Andria-Trani

La **Provincia de Barletta-Andria-Trani** ( ye una provincia na rexón italiana de Puglia. Foi constituyida en 2004, pero la so primer eleición pal Conseyu Provincial realizóse en 2009. Formóse a partir de diez conceyos (*comuni*) que taben enantes nes provincies de Bari y Foggia. El so nome provién de les trés ciudaes que comparten les funciones alministratives de la nueva provincia. La población total de los diez conceyos qu'entienden la nueva provincia ye de 391&nbsp;850 (2010).

## Ciudaes de Barletta-Andria-Trani
La nueva provincia entiende 10 conceyos (censu 2001):

Siete provienen de la Provincia de Bari:
* **[[Barletta]]**, **[[Andria]]** y **[[Trani]]** (capitales conxuntes; 92.094, 95.653 y 53.139 habitantes respeutivamente)
* Bisceglie (51.718)
* Canoxa di Puglia (31.445)
* Minervino Murge (10.213)
* Spinazzola (7.362)

Y trés de la Provincia de Foggia:
* Margherita di Savoia (12.585)
* San Ferdinando di Puglia (14.361)
* Trinitapoli (14.448)

## Referencies

## Enllaces esternos
Observatoriu de La Silla

L**'Observatoriu de La Silla** ye un observatoriu astronómicu asitiáu en Chile que cunta con dieciocho telescopios. Cinco d'estos telescopios construyir pola organización Observatoriu Européu Austral (ESO), ente qu'otros caltiénense en parte pola ESO. L'observatoriu ye unu de los más grandes del hemisferiu sur.

## Descripción

La Silla ye un monte de 2400 m, que llenda col desiertu d'Atacama en Chile. Alcuéntrase aproximao a unos 160 km al nordeste de la ciudá de La Serena, na cuarta rexón de Coquimbo, específicamente na comuña de La Figal. Les sos coordenaes xeográfiques son Llatitú 29º 15.3' Sur y Llargor 70º 44.3' Oeste. 

Orixinalmente conocíu como Cinchado, el monte llamóse darréu La Silla (la siella de montar) pola so forma. Ta aislláu de cualquier lluz artificial y fonte del polvu (los peores enemigos d'astronomía). La Silla yera l'observatoriu qu'en Chile usó la ESO.

Les sos instalaciones alluguen unu de los espectrógrafos más modernos del mundu, el denomináu "Buscador de Planetes per Velocidá Radial d'Alta Precisión" (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher, n'inglés) **[[HARPS]]**, el que tien como oxetivu reparar planetes estrasolares. Otru preséu destacáu que funciona nesti observatoriu astronómicu ye'l Detector ópticu ya infrarroxu cercanu de biltos de rayu gamma, (n'inglés Gamma-Ray Burst Optical/Near-Infrared Detector, GROND) que s'atopa instaláu nun telescopiu de 2,20 m. 

Los trés principales telescopios que s'atopen nel observatoriu de La Silla son: el NTT de 3.5 metros de diámetru, otru telescopiu de 2.2 m, el que tuvo n'operaciones dende principios de 1984 y ta en préstamu indefiníu a ESO pol Max Planck Gesellschaft. Tanto la operación como'l caltenimientu d'esti telescopiu tán so la responsabilidá d'ESO.

Esti telescopiu tien un diseñu Ritchey-Chrétien sobre una montadura de tipu ecuatorial, y los sos preseos son FEROS y WFI. Un tercer telescopiu de 3,6 metros tien un diseñu de quasi-Ritchey-Chrétien y una montadura ecuatorial clásica; ésti atópase n'operaciones dende 1977 y xeneró una gran cantidá de datos astronómicos, principalmente na busca de planetes estrasolares.
El preséu montáu nel Telescopiu de 3,6 metros ye HARPS.

## Telescopios del observatoriu

## Multimedia


Starry La Silla Observatory.jpg|Vista de la rotación d'estrelles nel observatoriu.
Construction of the ESO 3.6-metre telescope (full size).jpg|Trabayos de construcción en 1975.
ESO-The Milky Way above La Silla-phot-27-04-hires.jpg|La Vía Láctea. 
La Silla Timelapse General view.ogv|*Time-lapse* nel observatoriu.
La Silla Time-lapse MPGESO 2.2-metre Telescope.ogv|Telescopiu de 2,2 metros.
La Silla Timelapse 211109.ogv|Observación nocherniega.

 
## Ver tamién
* Astronomía en Chile
* Observatorios del Llanu de Chajnantor
* Observatoriu Paranal
* Observatoriu de Cuetu Tololo
* Very Large Telescope
* Long Latin American Millimeter Array
* Telescopiu Européu Desaxeradamente Grande

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web del Observatoriu de La Silla 
* Sitiu web del Observatoriu de La Silla  
* Sitiu web del Observatoriu Européu Austral ESO 
* Sitiu web del Observatoriu Européu Austral ESO
Jeffrey Thomas Alu

**Jeffrey Thomas Alu** , conocíu como **Jeff Alu**, ye un músicu, fotógrafu, artista gráficu y astrónomu aficionáu, orixinariu d'Estaos Xuníos.

Afayó numberosos asteroides. Tamién ye codescubridor de los cometes periódicos 117P/Helin-Roman-Alu y 132P/Helin-Roman-Alu. L'asteroide (4104) Alu foi nomáu nel so honor.

## Asteroides descubiertos

## Ver tamién
* Asteroides descubiertos por Jeff T. Alu

## Referencies

## Enllaces esternos
Observatoriu de Geisei

**Observatoriu de Geisei** : *Geisei-tenmondai*) ye un observatoriu astronómicu nel conceyu Geisei na prefeutura de Kōchi, Xapón. Fundáu en 1973. La so principal función ye la observación de cometes y asteroides.

De los sos telescopios destaca'l telescopiu newtoniano de 60 cm d'apertura y 2,7 m de distancia focal. El direutor del observatoriu ye l'astrónomu xaponés Tsutomu Seki.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitio web de Tsutomu Seki (xaponés, inglés)

* 33° 31' 49.60" N 133° 49' 29.42" Y (coordenaes p'alcontralo)
Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets

L**'Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets** (UESAC) foi un programa d'investigación sobre asteroides que tuvo llugar ente 1992 y 1993. 

El UESAC investigó un gran númberu d'asteroides, detectó más de 15.000 oxetos en movimientu, dos o más posiciones fueron aseguraes p'alredor de 3400 asteroides, de los cualos calculóse la órbita pa 2500. La mayoría d'estos asteroides nun se detectara primeramente. Tamién se llograron les posiciones astronómiques de los satélites jovianos esteriores J VI-XIII, que la so detección anterior por aciu telescopiu yera débil.

Les observaciones llevar a cabu en Chile pol Observatoriu Européu Austral y pol Observatoriu anglo-australianu en Siding Spring d'Australia.

Los detalles del programa publicar en 1996 y en 1997.

## Asteroides descubiertos
{| 

## Ver tamién
* ADAS
* Beijing Schmidt CCD Asteroid Program
* Catalina Sky Survey
* Deep Ecliptic Survey
* Indiana Asteroid Program
* International Near-Earth Asteroid Survey
* LINEAR
* Near Earth Asteroid Tracking
* OCA-DLR Asteroid Survey
* Palombar Planet Crossing Asteroid Survey
* Spaceguard
* Spacewatch

## Enllaces esternos
* UESAC — The Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets.
* UESAC - The Uppsala-ESO survey of asteroids and comets.

## Referencies
Observatoriu Markree

L**'observatoriu Markree** foi un observatoriu astronómicu que s'atopaba nes tierres del Castiellu de Markree, en Collooney, nel condáu de Sligo, Irlanda.

## Historia
En 1830, el coronel Edward Joshua Cooper (1798-1863) (un ricu terrateniente y Miembru del Parllamentu, fíu mayor d'Edward Synge Cooper y d'Anne, fía de Henry Vansittart, gobernador de Bengala), creó l'observatoriu, instalándolo nel mesmu Castiellu de Markree.

En 1831 Cooper adquirió al fabricante Robert A. Cauchoix de París un oxetivu de 13,5 pulgaes (35,5 cm), pol que pagó 1200 llibres. En 1834 instaló la lente sobre una montadura ecuatorial suministrada por Thomas Grubb de Dublín, siendo mientres años el refractor más grande del mundu. Utilizó'l telescopiu pa siguir el cometa Halley en 1835 y pa ver l'eclís solar del 15 de mayu de 1836.

Más tarde, añadiéronse un telescopiu de tránsitu de 5 pies (1,5 m) y un círculu meridianu de 3 pies (0,9 m), provistu d'una lente intercambiable de 7 pulgaes (17.75 cm), siendo'l más grande naquella dómina (1839).

L'Observatoriu del Castiellu de Markree foi la instalación astronómica privada meyor dotada de presea del so tiempu, "gracies al enfotu del Sr. Cooper y a la capacidá del so ayudante, l'astrónomu Andrew Graham." (Royal Astronomical Society, 1851)

En 1848 Andrew Graham afayó l'asteroide (9) Metis dende Markree. N'arrenunciando al so puestu en Markree en 1860, siguió los sos trabayos d'investigación nel Observatoriu de Cambridge hasta la so xubilación en 1905. Y.J. Cooper morrió en 1863, pero l'observatoriu caltúvose activu hasta la muerte de Edward Henry Cooper en 1902.

## Ver tamién
* Castiellu de Markree
* Códigos d'observatorios astronómicos

## Referencies

## Enllaces esternos
Jean Chacornac

**Jean Chacornat**  foi un astrónomu francés.

## Biografía
Estudió nel Observatoriu de Marsella, onde collaboró con Benjamin Valz, pa dempués convertise n'astrónomu asistente nel Observatoriu de París. En 1856 publicó un célebre *Atles écliptique*. Afayó seis asteroides y un cometa, amás d'estudiar les manches solares.

### Epónimos
* L'asteroide (1622) Chacornac.
* El cráter llunar Chacornac.

### Asteroides descubiertos

## Referencies

## Enllaces esternos
Ràdio 4

**Ràdio 4** ye una emisora de radio pública española d'ámbitu rexonal, integrada en Radio Nacional d'España (RNE), qu'emite namás pa Cataluña y Andorra en FM y TDT en llingua catalana. Integrada en 1988 cola reconversión de Radiocadena Española, formó parte de la cadena Radio 4 de RNE, destinada a tomar les necesidaes de les comunidaes autónomes españoles y que les sos emisiones cesaron el 25 de xunetu de 1991 a los ocho de tarde, coneutando dende esi momentu cola programación de RNE, cola esceición de Radiu 4 en Sevilla y Ràdio 4 en Barcelona que caltuvieron la so actividá mientres un añu más para cubrir la información de la Expo 92 y los Xuegos Olímpicos respeutivamente.

## Referencies
Joseph Jean Pierre Laurent

**Joseph Jean Pierre Laurent**  foi un astrónomu francés qu'afayó'l asteroide Nemausa en 1858. Nun volvió afayar más asteroides y nun esiste muncha más información sobre él. Describíase-y como un "mozu bien arteru" por Edouard Stephan.

## Descubrimientu
L'asteroide foi descubiertu utilizando l'observatoriu priváu na casa qu'ocupaba Benjamin Valz, que más tarde abandonó pa convertise nel nuevu direutor del Observatoriu de Marsella ente 1836 y 1860. Confió'l so observatoriu a J. J. P. Laurent, quien más tarde atopó l'asteroide. La casa, na cai Nationale 32 en Nîmes, tien una placa que conmemora'l descubrimientu.

Valz reportó l'afayu con una carta a la *Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences*. J. J. P. Laurent foi gallardoniáu con un Premiu d'astronomía **medaya de la Fundación Lalande** nel añu 1858 pol so descubrimientu, xunto con otru descubridores d'asteroides y cometes.

L'asteroide (162) Laurentia foi nomáu nel so honor.

## Referencies

## Enllaces esternos
* JPL Small-Body Database Browser
Fiestes de San Mateo (Uviéu)

Les **Fiestes de San Mateo** de la ciudá asturiana d'Uviéu (España) tienen llugar na selmana natural que engloba el día 21 de setiembre, día que'l santoral católicu dedica al apóstol. A pesar de la creencia popular, San Mateo nun ye'l patrón de la ciudá, sinón que lo ye San Salvador.

El día grande de les fiestes ye'l día 21, nel que los ciudadanos y visitantes suelen comer nos parques y zones verdes de la ciudá'l bollu preñáu al pie de una botella de sidra. La nueche anterior lláncense los fueos artificiales dende'l Parque d'Iviernu, acontecimientu qu'axunta a un gran ensame. Sicasí, hai fiesta mientres tola selmana; el nucleu de la nueche son los chiringos que s'instalen na zona antigua de la ciudá. Hai conciertos tolos díes, (hasta 2013 gratuitos y na Plaza de la Catedral) en La Ería y tamién partíos pela ciudá según l'estilu musical.

## Pregón

El pregón marca l'entamu oficial de la programación festiva. Cada edición cuenta con una persona escoyida pola so trayeutoria profesional, relevancia pública o vinculación cultural con Uviéu o Asturies, encargada de dirixir el so mensaxe a la ciudadanía.

## Ver tamién
*Día d'América n'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de les fiestes de San Mateo
Cai Uría

Col nome de **Cai Uría** podemos referinos a distintes cais:

*Cai Uría, n'Uviéu.
*Cai Uría, en Xixón.
*Cai Uría, en Ḷḷuarca.
*Cai Uría, en Cangas del Narcea.
Cai Uría (Uviéu)

La **cai Uría** ye la principal cai comercial d'Uviéu, Asturies. Toma'l so nome del políticu José Francisco Uría y Riego.

## Historia

La cai foi proxeutada col enfotu de xunir el centru urbanu cola estación del Norte. Foi diseñada pol inxenieru Salustio González Regueral, que'l so proyeutu foi aprobáu pol conceyu'l 12 de payares de 1868. Construyóse en dos tramos, el primeru terminóse en 1874 ente la estación y el campu de San Francisco y el segundu ente esti parque y la cai del Rosal en 1880. Pa terminar esti últimu tramu foi necesariu baltar en 1879, y tres una feroz polémica, el célebre carbayón d'Uviéu, asitiáu bargana de plaza de la Escandalera, onde güei lo recuerda una placa.

En 1918, concluyendo la I Guerra Mundial, el conceyu consideró oportunu camudar el nome de la cai pol d'Avenida de Francia para rindir homenaxe a les potencies ganadores de la guerra. Sicasí, toles fuercies de la ciudá opunxieronse a esti cambéu y el mesmu conceyu rectificó de la so decisión una selmana dempués.

En 1957 realizóse un enanche de la vía col que se perdieron innumberables edificios que fueren construyíos nesi periodu.

La cai va dende la cai de Fruela hasta la Estación del Norte. Hasta l'encruz cola cai Jovellanos, atiesta cola plaza de la Escandalera, pola so banda derechu. Na parte izquierda, la cera va pegada al paséu de los Álamos hasta la esquina cola cai de Toreno.

## Edificios destacaos
Dientro de los edificios con fachada a la cai Uría destaquen:

* Estación del Norte
* La Casa Blanca
* Cases del Cuitu
* El Termómetru
* Antiguu cine Aramo

## Bibliografía
*
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
José Francisco Uría y Riego

**José Francisco Uría y Riego**  foi un políticu asturianu.

## Biografía
Llicenciáu en Filosofía y Xurisprudencia na Universidá d'Uviéu. Yá en Madrid desempeña dellos cargos nel Ministeriu de la Gobernación, y ente xunetu y ochobre de 1856 ocupa la secretaría de Gobiernu d'Uviéu. Foi nomáu Gobernador Civil de Logroño n'agostu de 1856, pero nun puede tomar posesión por motivos de salú y finalmente en payares de 1857 ocupa'l puestu de secretariu de Gobiernu de Madrid. En 1857 entra en política de la mano d'Unión Lliberal y resulta escoyíu diputáu por Cangas de Tinéu. El presidente del Gobiernu, O'Donnell, nómalu direutor xeneral d'Obres Públiques en 1858, siendo ministru de Fomentu Rafael de Bustos y Castilla-Portugal. Dende esti puestu favorez dellos proyeutos d'infraestructures n'Asturies, ente ellos la llinia de ferrocarril ente Payares y Xixón. Tien que dexar el cargu por motivos de salú nel mes d'avientu del mesmu añu.

Collaboró col periódicu El Faro Asturiano y escribió la *Memoria sobre el estado de las obras públicas en España al finalizar el primer semestre de 1859* (Madrid, 1859). Foi vicesecretariu de la seición d'Arte y Lliteratura del Atenéu Científico y Lliterario de Madrid. Tou ello, mereció la reconocencia de dellos conceyos asturianos (Xixón, Cangas, Ḷḷuarca) que recueyen nel so caleyeru una cai dedicada a la so memoria. N'Uviéu, la principal arteria comercial de la ciudá, la cai Uría lleva'l so nome. Morrió n'Alicante'l 24 de marzu de 1862.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
John Russell Hind

**John Russell Hind**  foi un astrónomu del Reinu Xuníu. Delles fontes escriben el so nome como **John Russel Hind** con solo una «l». De toes formes, nel sieglu XIX les revistes britániques d'astronomía, de forma coordinada, escribieron el so nome con dos «l».

## La so vida y trabayu

John Russell Hind nació en Nottingham l'añu 1823. A la edá de 17 años dir a Londres pa sirvir como aprendiz d'inxenieru civil, pero gracies a l'ayuda de Charles Wheatstone dexó la inxeniería p'aceptar una posición nel Real Observatoriu de Greenwich baxu George Biddell Airy.
Hind permaneció ellí dende 1840 a 1844, cuando asocedió a William Rutter Dawes como direutor del observatoriu priváu de George Bishop. En 1853 Hind aportó a superintendente del Almanaque náuticu, un cargu que caltuvo hasta 1891.

Foi notable por ser unu de los más tempranos descubridores d'asteroides. Tamién afayó y reparó les estrelles variables R Leporis (asina mesmu conocíes como estrelles Hind's Crimson), U Geminorum, y T Tauri (tamién llamada Nebulosa variable de Hind), y afayó la variabilidá de µ Cephei. Afayó la Nova Ophiuchi 1848 (V841 Ophiuchi), la primera supernova de los tiempos modernos (dende la supernova de Kepler o SN 1604).

La nominación de Hind del asteroide Victoria causó daqué de discutiniu. Nesi tiempu nun s'usaben nomes de persones vives. Hind de dalguna forma pocu atélite argumentó que'l nome nun referenciaba a la Reina Victoria, si non a l'alegoría mitolóxica de la Victoria.

Hind casar nel añu 1846, y cola so esposa tuvieron seis fíos. Morrió en 1895 en Twickenham, Londres.

## Honores y mandáu
* Miembru de la Royal Society (1851)
* Medaya d'oru de la Real Sociedá Astronómica (1853)
* El cráter Hind na Lluna
* Asteroide (1897) Hind

## Ver tamién
* Oxetos astronómicos descubiertos por John Russell Hind
* Llista d'astrónomos y astrofísicos notables

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*
Melbourne

**Melbourne** ye la ciudá capital, y mayor ciudá, del estáu australianu de Victoria, y la segunda mayor d'Australia y Oceanía. El nome Melbourne fai referencia a la ciudá, pero tamién a l'aglomeración urbana que s'estiende per 9.992,5 km² y forma la so área metropolitana. La metrópolis asítiase na bahía natural de Port Phillip, y espárdese hacia l'interior al traviés de les cordeleres montañoses de Dandenong y Macedon, la península de Mornington y el valle de Yarra. Melbourne, que ta formáu por 31 conceyos, tenía una población, en 2016, de 4.725.316 habitantes, nomaos *Melburnians*.

Fundada por ciudadanos llibres de la colonia de la Corona británica de Tierra de Van Diemen el 30 d'agostu de 1835, no que daquella yera la colonia de Nueva Gales del Sur, convirtióse nún asentamientu de la Corona en 1837. Fue nomada "Melbourne" pol gobernador Richard Bourke, n'honor del primer ministru británicu del tiempu, William Lamb, segundu vizconde de Melbourne. La reina Victoria dio-y oficialmente'l títulu de ciudá en 1847, y poco dempués, en 1851, convirtióse na capital de la recién fundada colonia de Victoria. Demientres la fiebre del oru de Victoria de la década de 1850 convirtióse nuna de les mayores y más prósperes ciudaes del mundu. Tres de la formación de la federación australiana en 1901 la ciudá convirtióse na so sede provisional del gobiernu hasta 1927. Foi, tamién, sede de los Xuegos Olímpicos de 1956 y de los Xuegos de la Commonwealth en 2006.

Melbourne foi, según la *Economist Intelligence Unit*, la meyor ciudá pa vivir nel mundu, por séptimu añu consecutivu, en 2017. Ye un centru financieru perimportante de la rexón Asia-Pacíficu, y aveza a considerársela la capital cultural d'Australia: nella nacieron l'impresionismu australianu, les regles del fútbol australianu, la industria cinematográfica y televisiva australiana y la danza contemporánea australiana.

El principal aeropuertu de la metrópolis y l'estáu ye l'aeropuertu de Melbourne (o aeropuertu de Tullamarine), el segundu con más movimientu de pasaxeros d'Australia. El so puertu, pela so banda, ye'l de mayor tráficu, neto a granel qu'en contenedores, del país, y ente la so amplia rede de tresporte cuenta cola mayor rede de tranvía urbanu del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial del consorciu de turismu de Melbourne
Dialeutu arbëreshë

El **arbëreshë** ye un dialeutu del idioma albanés faláu poles minoríes d'orixe albanés n'Italia.

Nenguna instancia política, estructura alministrativa o cultural representa a la comunidá arbëresh.

La llingua nun ta reconocida oficialmente, nin ye utilizada na alministración o nes escueles. Delles alministraciones intenten retardar la so cultura, sobremanera la provincia de Cosenza. Ye usáu en delles radios privaes y nun par de publicaciones.

Presenta delles carauterístiques d'interés como la pronunciación, la gramática y el vocabulariu de l'Albania preotomana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de monarques de Francia

## [[Dinastía merovinxa|Periodu merovinxu]]

*Pa la llista de los reis merovinxos, que se intitularon como reis francos, vease [[Reyes merovinxos]]*
## [[Dinastía Carolinxa|Periodu carolinxu]]

## [[Dinastía de los Capetos|Dinastía Capeta]]
Dende 1254 camudó definitivamentente la denominación de *Rei de los francos* por *Rei de Francia*. Ente 1285 y 1328 fueron tamién reis de Navarra.

## [[Dinastía Valois]]

## [[Casa de Borbón|Dinastía Borbón]]
Intitulados como *reis de Francia y de Navarra*, yá que Enrique IV yera rei de Navarra antes del so ascensu al tronu. La titulación completa era: *rei de Francia y de Navarra pola gracia de Dios*.

## [[Primer República Francesa|Primer República]] (1792-1804)

## [[Casa de Bonaparte|Dinastía Bonaparte]] ([[Primer Imperiu francés|Primer Imperiu]])

## [[Restauración Francesa|Restauración borbónica]]
En volviendo del exiliu, el rei Lluis XVIII xube al tronu intitulado como *Rei de Francia y de Navarra*, anque'l reinu de Navarra yá fuera abolíu en 1789.

## [[Casa de Bonaparte|Dinastía Bonaparte]] ([[Cien Díes|Los Cien Díes]])

## [[Restauración Francesa|Restauración borbónica]]

## [[Casa d'Orleans|Dinastía Orleans]] ([[Monarquía de Xunetu]])

## [[Casa de Bonaparte|Dinastía Bonaparte]] ([[Segundu Imperiu francés|Segundu Imperiu]])

## Ver tamién

* Reyes merovinxos
* Reines y emperatrices de Francia
* Pretendientes legitimistas al tronu francés
* Pretendientes orleanistas al tronu francés (orleanismo)
* Pretendientes bonapartistas al tronu francés (bonapartismo)
* Emblema nacional de Francia

## Referencies

## Enllaces esternos
Ducáu d'Alençon

La **casa d'Alençon** ye una familia perteneciente a la nobleza francesa, y el so patrimoniu territorial, con centru n'Alençon y Argentan, algamó'l rangu de ducáu en siendo condáu.

Fundada en 1291 pol conde Carlos de Valois, tercer fíu de Felipe III l'Atrevíu y padre del futuru Felipe VI, al ser nomáu pol so hermanu Felipe IV el Formosu col nome de *Carlos I* y el títulu de *Conde d'Alençon*. El so fíu segundu asoceder col nome Carlos II desligando, asina, la so descendencia de la caña principal de la dinastía Valois, que llegaría al tronu francés en 1328 na persona del so hermanu mayor. Esti mesmu Carlos II cayería en 1346 na Batalla de Crécy. En 1414, na persona del conde Xuan I, algamó'l rangu de ducáu. Al añu siguiente, el duque Xuan I tendría un destín similar al del so güelu Carlos II: cayería, como munchos otros caballeros franceses, na Batalla de Azincourt.

El títulu na so concepción orixinal escastar en 1525, tres la muerte del duque Carlos IV na batalla de Pavía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Prefeutura

El términu **prefeutura** foi usáu pa denominar un órganu de gobiernu o área territorial dende los tiempos del emperador romanu Constantín I, que estremó'l imperiu en cuatro prefeutures, caúna estremada en diócesis. De forma similar a un Estáu o una ciudá, teníen un ampliu autogobiernu, anque debíen fidelidá a Roma. El prefeutu yera la cabeza de la prefeutura.

## Francia
En Francia, una prefeutura (*préfecture* en francés) ye la ciudá capital d'un departamentu (*département*). Por estensión, ye tamién el nome d'unu de los órganos de gobiernu del departamentu y tamién del edificiu qu'alluga tal órganu de gobiernu. Al designar una ciudá, el términu prefeutura suel emplegase tamién como sinónimu de *capital del distritu* (Chef-lieu). Francia cunta con 101 *prefeutures*.
 
El prefeutu ye un funcionariu públicu representante del Estáu nun departamentu o una rexón, que son al empar una división alministrativa y coleutividaes locales. El prefeutu dirixe directamente'l distritu (*arrondissement*) alministrativu, subdivisión del departamentu, onde s'atopa la prefeutura, delegando les sos competencies al *Secretariu Xeneral de la Prefeutura*, que fai les vegaes de subprefecto pal distritu.

Los otros distritos son dirixíos cada unu por un subprefecto, que mora na subprefeutura o capital del distritu.

El prefeutu del departamentu onde s'atopa la capital del distritu de la rexón lleva siempres el doble títulu de «Prefeutu de la Rexón de X..., Prefeutu del Departamentu de Y...» (o viceversa), y ente los sos servicios ta la función de vixilar les llendes de les competencies rexonales.

El dominiu marítimu ye tamién igualmente de prefeutures.

## Otros países
*Grecia ente 1833 y 1836 y dende 1845 hasta 2010 atopábase estremáu en 51 prefeutures o *nomos*.
*Xapón ta estremáu en 47 xurisdicciones territoriales denominaes prefeutures.
*Na República Popular China el nivel de prefeutura utilizar pa referise a una división entemedia ente los níveles de la provincia y el condáu.
*Mongolia ta estremada en 21 aymags o provincies. El nome *aymag* ye la pallabra en mongol que significa prefeutura.
*República Centroafricana se dividide en 16 prefeutures, estremaes de la mesma en 71 sub-prefeutures.
*Chad atopábase estremáu en 14 prefeutures, hasta 1999 cuando foi estremáu en 28 departamentos y darréu en 22 rexones en 2002.
*Guinea estremar en 8 rexones alministratives, subdividíes en 33 prefeutures.
*Marruecos estremar en 12 rexones, subdividíes en 45 provincies y 13 prefeutures urbanes.
*Togu estremar en 5 rexones, subdividíes en 30 prefeutures.

## Ver tamién
* Organización territorial de Francia
* Policía Nacional de Francia

## Enllaces esternos
## Referencies
Gran Duque de Luxemburgu

El **gran duque de Luxemburgu** (o **gran duquesa de Luxemburgu**, nel casu de que seya muyer) ye'l xefe d'Estáu de Luxemburgu por cuenta de que'l país ye una monarquía parllamentaria. El primoxénitu del gran duque recibe'l títulu de gran duque herederu de Luxemburgu. Dende 1964, el Gran Ducáu pertenez a la dinastía de Nassau por voluntá del gran duque Xuan que caltuvo como apellíu de la dinastía'l de la so madre frente al paternu (Borbón-Parma).

El gran duque y otros miembros de la ''Familia Gran Ducal'' reciben la dignidá de príncipes y princeses de Nassau y Borbón-Parma.

En Luxemburgu, a diferencia d'otros países con monarquía, el tratamientu de tolos miembros de la ''Familia Gran Ducal'' ye de [Tratamientos protocolarios de la monarquía#Príncipes|*Alteza Real*]], nun estremándose'l del monarca del de los sos fíos o nietos. Asocede lo mesmo colos Principaos de Liechtenstein y Mónacu.

## Llista de los grandes duques

### Gran Duque de Luxemburgu (Reinu Xuníu de los Países Baxos, 1815-1839)

### Gran Duque de Luxemburgu (Reinu de los Países Baxos, 1839-1890)

### Gran Ducáu de Luxemburgu (1890-)

## Llinia de tiempu


ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:15/03/1815 till:01/01/2007
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1820

Colors =
 id:orange value:rgb(0.9999,0.7,0.5) legend:Orange-Nassau
 id:nassau value:rgb(0.8,0.8,0.9999) legend:Nassau-Weilburg

Legend = columns:2 left:50 top:24 columnwidth:150

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 15/03/1815 till: 07/10/1840 color:orange text:"Guillermo I" fontsize:10
 from: 07/10/1840 till: 17/03/1849 color:orange text:"Guillermo II" fontsize:10
 from: 17/03/1849 till: 23/11/1890 color:orange text:"Guillermo III" fontsize:10
 from: 23/11/1890 till: 17/11/1905 color:nassau text:"Adolfo" fontsize:10
 from: 17/11/1905 till: 25/02/1912 color:nassau text:"Guillermo IV" fontsize:10
 from: 25/02/1912 till: 14/01/1919 color:nassau text:"María Adelaida" fontsize:10
 from: 14/01/1919 till: 12/11/1964 color:nassau text:"Carlota" fontsize:10
 from: 12/11/1964 till: 07/10/2000 color:nassau text:"Xuan" fontsize:10
 from: 07/10/2000 till: 01/01/2007 color:nassau text:"Enrique" fontsize:10


## Ver tamién
* Duque
* Monarca

## Referencies
Condes y Duques d'Anjou

## Condáu d'Anjou

### Primer creación (870 - 1203)

#### [[Casa de Ingelger]]

#### [[Casa d'Anjou]]

* En 1203, el Rei Felipe II de Francia se anexonó el Condáu d'Anjou, y el títulu pasa al patrimoniu de la Corona Francesa.

### Segunda creación (1246 - 1360)

#### [[Casa d'Anjou-Sicilia]]

En 1246 Lluis IX de Francia concedió'l condáu d'Anjou (qu'incluyía Maine) al so hermanu Carlos.

#### [[Casa de Valois]]

#### [[Casa d'Anjou#Tercer Casa d'Anjou o Casa d'Anjou-Valois|Casa d'Anjou-Valois]]

* En 1360 Anjou ye alzáu a Ducáu.

## Ducáu d'Anjou

### Primer creación (1360 - 1481)

#### [[Casa d'Anjou#Tercer Casa d'Anjou o Casa d'Anjou-Valois|Casa d'Anjou-Valois]]

### Príncipes qu'ostentaron el títulu

Dende'l sieglu XV dellos príncipes de Francia ostentaron el títulu de "Duque d'Anjou":

## Ver tamién
* Casa d'Anjou
* Ducáu d'Anjou
Roberto de Clermont

**Roberto de Francia** o **Roberto de Clermont**, (1256 - 7 de febreru de 1317), noble francés, miembru de la dinastía de los Capetos.

## Primeros años de vida
Foi'l sestu fíu de San Lluis IX de Francia y Margarita de Provenza. En 1268 foi nomáu **conde de Clermont**.

### Matrimoniu y fíos
Foi en 1272 cuando casóse con Beatriz de Borgoña, señora de Borbón, fía de Xuan de Borgoña. Del matrimoniu nacieron seis fíos:
*Lluis I de Borbón el coxu (1279–1342), primer duque de Borbón.
*Blanca de Borbón (1281–1304), casada en 1303 en París con Roberto VII de Auvernia y Bolonia. 
*Xuan de Borbón (1283-1316)), Barón de Charolais, casáu en 1309 con Juana d'Argies.
*María de Borbón (1285–1372), Prioresa de Poissy. 
*Pedro de Borbón (1287–1330), Archidiacono de París. 
*Margarita de Borbón (1289–1309), casada en 1305 con Ramón Berenguer de Andria, y en 1308 con Xuan I de Namur.

## Importancia na historia
Mientres una xusta en 1279 recibió mancaes que-y dexaron inválidu pa tola vida, lo que nun evitó qu'en ciertes ocasiones solemnes na corte de París riquiérase la so presencia, como lo foi l'Asamblea qu'escoyó a Felipe el Llargu como rexente. Roberto de Clermont ye consideráu'l fundador de la Casa de Borbón, el so fíu Luis foi'l primer duque de Borbón.

La Casa de Borbón fíxose, a lo llargo de los sieglos, con delles corones soberanes: Navarra con Enrique III dende 1572 hasta 1848 y col mesmu monarca col nome d'Enrique IV la corona de Francia dende 1589 y hasta el mesmu añu. Los Borbón xubieron al tronu del Reinu de les Dos Sicilies dende 1735 hasta 1860, al ducáu de Parma ente 1748 y 1796 y depués ente 1847 y 1849, el tiempu entemediu gociando del usufructu del efímeru Reinu de Etruria. En 1700 los Borbón facer cola Corona d'España, títulu qu'hasta güei tienen, y en 1964 la dinastía sumó a los sos dominios el títulu del Gran Ducáu de Luxemburgu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Beatriz de Borgoña, señora de Borbón

**Beatriz de Borgoña**  foi una noble francesa, *condesa de Charolais* y *señora de Borbón*, madre de Lluis I, primer duque de Borbón. Ye al traviés d'ellos, que los sos llonxanos descendientes masculinos de la casa francesa de Borbón llogren el so nome. 

## Biografía
Yera fía de Xuan de Borgoña, conde de Charolais y d'Inés de Dampierre, señora de Borbón. Yera al traviés de so madre, heredera de tolos estaos de los Borbón. Dempués de la muerte de so padre en 1268, heredó'l *condáu de Charolais*.

De so güelu paternu heredó *Sauvigney*, *Doudain*, *[[Charolles]]*, *[[Mont-Saint-Vincent]]* y *[[Ciry-le-Noble]]* a la so muerte en 1272. El so tíu, el duque Roberto II de Borgoña, arrampuñó-y los sos derechos n'abril de 1277, y restituyólu n'agostu dos años más tarde.

En 1279, mientres la so primer xusta, el so home sufrió mancadures na cabeza, lo que provocó la so discapacidá pal restu de la so vida. Depués de que so madre finara'l 7 de setiembre de 1288, heredaría los derechos sobre'l *señoríu de Borbón*.

## Descendencia
En 1272, casó en Clermont-en-Beauvaisis con Roberto, conde de Clermont, fíu de Lluis IX de Francia y Margarita de Provenza. D'esta xunión nacieron seis fíos:
* Lluis I de Borbón (1279-1342), conde de Clermont y de Colar, y primer duque de Borbón.
* Blanca (1281-1304), casada en 1303 con Roberto VII, conde d'Auvernia y de Boulogne, güelos de Xuana I d'Auvernia, reina de Francia.
* Xuan de Charolais (1283-1316), conde de Charolais, casáu en 1309 con Xuana, señora de Dargies.
* María (1285-1372, París), Prioresa de Poissy.
* Pedru (1287-1330), Arcedianu de París.
* Margarita (1289-1309), casada de primeres en 1305 con Ramón Berenguer d'Andria y dempués en 1308 con Xuan I, marqués de Namur.

Beatriz y Roberto fueron los fundadores de la capetiana Casa de Borbón, que dellos años más tarde en 1589, ocuparía'l tronu de Francia con Enrique III de Navarra.

## Muerte
Beatriz morrió nel Castiellu de Murat el 1 d'ochobre de 1310 y el so home morrió años más tarde, el 7 de febreru de 1317. Foi soterrada nel conventu de los Cordeleros.

## Ascendencia




## Referencies

## Enllaces esternos
Ducáu de Borbón

**Borbón**, foi un señoríu al cargu de vasallos del rei de Francia dende'l 950 y hasta l'añu 1327, de la familia de **Dampierre**.

Nel añu 1272 el rei de Lluis IX de Francia casó al so fíu menor Roberto de Clermont cola heredera de les tierres de Borbón, la Señora de Borbón, Beatriz de Borgoña. El cambéu'l blasón que crució los lliriu de Francia con una banda gules.

El fíu de dambos, Luis foi quien dempués por creación del rei convertir nel primer **Duque de Borbón**, que caltuvo'l blasón paternal que se convirtió, por tanto, nel blasón de Borbón.

A finales del sieglu XIV, el rei de Francia Carlos V simplificó les armes y reemplazó toles flores de lliriu dexando tan solo trés d'elles. Dellos príncipes reales, asonsañar quedando, asina, les armes modernes.

Los Borbón, que dempués llegaríen a gobernar: España, Dos Sicilies, el Gran Ducáu de Luxemburgu, el Principáu de Condé, el de Conti y el mesmu reinu de Francia, ente otros tantos dominios.

## Ver tamién
* Borbonés

## Referencies

## Enllaces esternos
Duque de Guisa

**Duque de Guisa** (en francés *Duc de Guise*) foi un títulu de la nobleza francesa creáu en 1528 que perteneció primeramente a la Casa de Guisa, caña menor de la Casa de Lorena. Dellos duques de Guisa compitieron nel sieglu XVI pol tronu de Francia. A principios del sieglu XVIII la titularidá del ducáu de Guisa pasó a la casa de Borbón-Condé y a mediaos del sieglu XIX, a los d'Orleans qu'acutaron el títulu de duque de Guisa pa usu protocolariu.

## Historia

### Oríxenes: los condes de Guisa

Los señores feudales de Guisa pasaron en 1417 a tener el títulu de condáu con Renato d'Anjou, el fíu redrueyu del rei de Nápoles Lluis II d'Anjou.

Poco dempués, el títulu foi reclamáu ente 1425-1444 pola Casa de Luxemburgu sofitada pol rexente Juan de Láncaster, Duque de Bedford, pero finalmente quedaría reteníu en Francia al ser vencíu, de manera amistosa, a los d'Anjou y los sos descendientes.

En 1520 el títulu ye incorporáu por Claudio de Lorena a la fundada Casa de Guisa en cuantes que caña cadete de la Casa de Lorena. El condáu algamó en 1528 la distinción de ducáu en gracies a los servicios emprestaos al monarca Francisco I de Francia.

### Disputa pol tronu

Nel sieglu XVI, el 2º y 3º de los duques de Guisa Francisco I y el so fíu Enrique I fueron protagonistes de les Guerres de relixón de Francia liderando'l partíu católicu de la Lliga Católica y compitiendo cola Casa de Borbón pola llexitimidá al tronu de Francia. En 1594 el 4º duque de Guisa terminó per declarar la fidelidá de los duques al rei Enrique IV. Darréu cayeríen en desgracia mientres la dómina del Cardenal Richelieu y en 1675 escastóse la llinia masculina direuta.

### Integración na Casa d'Orleans

Al términu de la llinia masculina de la Casa de Guisa, el títulu pasaría por alianza matrimonial a los de Borbón-Condé en 1704 y nel sieglu XIX a la Casa d'Orleans. A partir d'entós el títulu de duque de Guisa emplégase como títulu de cortesía pa los sos miembros.

## Llista de los Duques titulares de Guisa ([[1528]]-[[1675]])

* Claudio de Lorena, I Duque de Guisa (1496–1550; s. 1528)
* Francisco de Guisa, II Duque de Guisa (1520–1563; s. 1550)
* Enrique I, III Duque de Guisa (1550–1588; s. 1563)
* Carlos, IV Duque de Guisa (1571–1640; s. 1588); tamién duque de Joyeuse.
* Enrique II de Lorena, V Duque de Guisa (1614–1664; s. 1640)
* Luis José, VI Duque de Guisa (1650–1671; s. 1664)
* Francisco José, VII Duque de Guisa (1670–1675 s. 1671)
* María, VIII Duquesa de Guisa (1615–1688) asocede por ser tía güela en 1675.

## Ver tamién
* Llista de los titulares de les posesiones de Guisa
* Casa de Guisa

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis de Borbón-Soissons

**Lluis de Borbón-Soissons** , foi conde de Soissons y príncipe de Francia. Lluis yera fíu de Carlos de Borbón, conde de Soissons y d'Ana de Montafia, Señora de Lucé. Foi primu segundu de Lluis XIII de Francia.

## Biografía
Nacíu en París, foi nomáu gobernador del Delfinado en 1612, cargu heredáu a la muerte del so padre, y darréu de la provincia de Champaña (1631). Alredor de 1612, foi nomáu Gran Maître de Francia, el xefe de la casa real.

Llevó a cabu una combalechadura col so primu Gastón d'Orleans, (futuru maríu de la duquesa de Montpensier y hermanu menor de Lluis XIII), y Claudio de Bourdeille, conde de Montrésor, col enfotu de asesinar al Cardenal Richelieu y deponer al rei, pero la intriga resultó fallíu (1636). La madre del rei, María de Médicis, tratara asina en numberoses ocasiones d'esaniciar al Cardenal y deponer al rei en favor del so fíu menor Gastón. Por ello, foi puesta so arrestu domiciliariu pa tola vida.

Abellugándose en Sedán con Federicu de La Tour d'Auvergne, duque de Bouillon (príncipe del principáu independiente de Sedán), conspiró de nuevu contra Richelieu, al empar que'l duque de Bouillon llograba'l sofitu militar d'España. Un exércitu real francés al mandu de Gaspar de Coligny, Mariscal de Châtillon, foi unviáu a Sedán, pero Coligny foi ganáu na Batalla de La Marfée pela rodiada de Sedán, el 6 de xunetu de 1641. El conde de Soissons, sicasí, foi asesináu dempués de la batalla. Según delles fontes, el conde morrió por accidente mientres llevanta la visera del so cascu con una pistola cargada, pegándose un tiru na cabeza.

Foi soterráu na tumba familiar de los Soissons, na provincia francesa de Normandía. El Condáu de Soissons pasó a la so única hermana sobreviviente María de Borbón-Soissons, princesa de Carignano, pol so matrimoniu con Tomás Franciscu de Saboya-Carignano, un famosu xeneral.

## Descendencia
Ensin herederu llexítimu, la caña de Soissons llegaría al so fin. Sicasí, él tuvo un fíu natural con Sabela de Hayes:

* Lluis Enrique de Borbón-Soissons (1640-1703), príncipe de Neuchâtel y de Valangin, conde de Dunois y de Noyers. En 1694 casóse con Anxélica de Montmorency-Luxembourg (1666-1736), fía de Franciscu Enrique de Montmorency, mariscal de Francia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Casa d'Orleans

La **Casa d'Orleans** (), tamién conocida como **Casa de Borbón-Orleans**, foi mientres munchos sieglos una de les más importantes families franceses. El duque d'Orleans siempres foi un personaxe estrechamente amestáu al rei de Francia.

En 1660 concedióse-y el títulu de duque d'Orleans al segundu fíu de Lluis XIII de Francia, Felipe, que va ser el fundador de la Casa d'Orleans que se va enllargar hasta los nuesos díes. Éstos ostentaríen el titulo de duque d'Orleans xunto col de ''premier prince du sang'' hasta la cayida de la monarquía borbónica.

En 1830 la casa d'Orleans convertir na casa gobernante, cuando la revolución de Xunetu depunxo a Carlos&nbsp;X de la restaurada casa de Borbón y asitió nel so llugar a Lluis Felipe&nbsp;III, duque d'Orleans, quien reinó col nome de Lluis Felipe&nbsp;I.

## Duques d'Orleans
* Felipe I d'Orleans (1660-1701). Fíu del rei Lluis XIII de Francia.
* Felipe II d'Orleans (1701-1723). Rexente de Lluis XV de Francia.
* Lluis I d'Orleans (1723-1752).
* Lluis Felipe I d'Orleans (1752-1785).
* Lluis Felipe II d'Orleans, 1785-1793) arrenunció al so títulu en 1792, tomando'l nome de "Felipe Igualdá".
* Lluis Felipe III d'Orleans (1793-1830), depués Lluis Felipe I de los franceses.

## Rei de los franceses
* Lluis Felipe I (1830-1848).

## Pretendientes a la Corona de Francia
* Lluis Felipe d'Orleans y Borbón-Penthièvre, *Lluis Felipe I* (1848-1850)

* Lluis Felipe d'Orleans y Mecklemburgu-Schwerin, *Lluis Felipe&nbsp;II* (1850 y 1883-1894).
* Lluis Felipe d'Orleans y Orleans-Borbón, *Lluis Felipe&nbsp;III* (1894-1926).
* Xuan d'Orleans y Orleans, *Xuan&nbsp;III* (1926-1940).
* Enrique d'Orleans y Orleans, *Enrique&nbsp;VI* (1940-1999).
* Enrique d'Orleans y Orleans-Bergancia, *Enrique&nbsp;VII* (1999-presente).

## Pretendientes al Tronu de Brasil
* Gastón d'Orleans y Saxonia-Coburgu-Kohary, *pretendiente* con Isabel de Bergancia (1891-1921).
* Pedro d'Orleans-Bergancia y Borbón-Dos Sicilies, *Pedru III* (1921-1981).
* Luis d'Orleans-Bergancia y Baviera, *Lluis I* (1981).

## Ver tamién
* Casa d'Orleans-Borbón

## Referencies

## Enllaces esternos
Duque d'Enghien

**Duque d'Enghien** puede facer referencia a más d'un personaxe históricu:

* **[[Lluis II de Borbón]]** (1337–1410)
* **[[Lluis II de Borbón-Condé]]** (1621-1686)
* **[[Luis Antonio Enrique de Borbón-Condé]]** (1772–1804)

## Referencies

## Enllaces esternos
Ducáu d'Orleans

El **ducáu d'Orleans** (en francés: *Duché d'Orléans*) ye unu de los títulos más importantes de la nobleza francesa, remontándose'l so orixe hasta'l sieglu XIV, cuando foi creáu pol rei Felipe VI de Francia. Príncipes de sangre (francés: *princes du sang*), el títulu de duque d'Orleans atribuyir a dalgún príncipe de la familia real, polo que constituyía una llinia secundaria na socesión al tronu.

Mientres l'antiguu réxime, el titular del ducáu yera una figura política importante. Los Orleans xubieron al tronu con Lluis XII nel sieglu XV y Lluis Felipe nel sieglu XIX. Los descendientes de la familia son los pretendientes orleanistes al tronu, y candidatos a él en casu d'una restauración monárquica en Francia. El posesor del títulu usaba l'estilu d'Alteza Serenísima.

## Duques d'Orleans de la [[casa de Valois]]
### Primer creación

* 1344-1375: Felipe de Valois, duque d'Orleans (1336-1376), fíu de Felipe VI de Francia.

### Segunda creación

* 1392-1407: Lluis I d'Orleans (1372-1407), fíu de Carlos V de Francia.
* 1407-1465: Carlos I d'Orleans (1391-1465).
* 1465-1498: Lluis II d'Orleans (1462-1515), rei de Francia como Lluis XII de Francia dende 1498.

### Tercer creación

* 1522-1545: Carlos II d'Orleans (1522-1545) fíu de Francisco I de Francia.

### Cuarta creación

* 1549-1550: Lluis III d'Orleans (1549-1550) fíu del rei Enrique II de Francia, nomáu duque d'Orleans dende la so nacencia.
* 1550-1560: Carlos III d'Orleans (1550-1574) fíu del rei Enrique II de Francia. Reinó como Carlos IX dende 1560.
* 1560-1574: Enrique, duque d'Orleans (1551-1589) fíu d'Enrique II de Francia. Duque d'Orleans dende 1560. Reinó como Enrique III asocediendo al so hermanu Carlos IX.

## Duques de la [[casa de Borbón]]

* 1607-1611: Nicolás Enrique de Francia (1607-1611), fíu d'Enrique IV de Francia.
* 1626-1660: Gastón I (1608-1660) fíu d'Enrique IV de Francia.

### Duques de la [[casa d'Orleans]]
* 1660-1701: Felipe I d'Orleans (1640-1701) fíu del rei Lluis XIII de Francia.
* 1701-1723: Felipe II d'Orleans (1674-1723), fíu del anterior y rexente de Lluis XV de Francia.
* 1723-1752: Lluis IV d'Orleans (1703-1752) fíu del anterior.
* 1752-1785: Lluis V d'Orleans (1725-1785) fíu del anterior.
* 1785-1793: Felipe III d'Orleans (1747-1793) fíu del anterior, arrenunció al so títulu en 1792, tomando'l nome de "Felipe Igualdá".
* 1793-1830: Lluis Felipe I d'Orleans (1773-1850) fíu del anterior. Rei de los franceses de 1830 a 1848 como Lluis Felipe I de Francia.

## Títulu de la [[monarquía de xunetu]]

* 1830 - 1842: Fernando Felipe de Francia (1810-1842) fíu del anterior.
* 1842 - 1894: Felipe IV d'Orleans (1838-1894) fíu del anterior.

## Como [[títulu de cortesía]]

* 1894 - 1926: Lluis Felipe Roberto, duque d'Orleans.
* a títulu póstumu en 1960: Francisco d'Orleans, fíu d'Enrique d'Orleans, conde de París
* dende 1969: Jaime de Francia, duque d'Orleans.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ducáu de Penthièvre

El Ducáu de Penthiévre foi la capital del territoriu de los condes de Penthièvre, quien en 1569 fueron fechos duques. Nos sieglos XI y XII el condáu de Penthièvre asitiáu na rexón francesa de Bretaña (anguaño nel departamentu de Côtes-d'Armor) pertenecía a una caña de la casa soberana de Bretaña. 

## Casa de Luxemburgu

* Sebastian (1566-1569), sobrín de Xuan VII. 
* Maria (1569-1623), casóse con Felipe Emmanuel de Lorena. 

## Casa de Lorena

* Felipe Emmanuel de Lorena (1576-1602). 
* Françoise de Lorena (1602-1669), casada con César de Borbón.

## Casa de Borbón-Vendôme

* César de Borbón (1608-1665), fíu llexitimáu d'Enrique IV de Francia.
* Lluis II de Borbón-Vendôme (1665-1669), fíu de César de Vendôme. 
* Lluis III José de Vendôme (1669-1712), fíu de Lluis II de Borbón-Vendôme. 
* Vendíu a Ana Maria de Borbón en 1696.

## Casa de Borbón-Penthièvre

* Luis Alejandro de Borbón (1678–1737), Conde de Tolosa, Duque de Rambouillet, fíu llexitimáu de Lluis XIV de Francia.
* Luis Juan María de Borbón (1725–1793), fíu de Luis Alejandro de Borbón, Conde de Tolosa.

## Casa de Orléans

**Restauración Borbónica en Francia**

* Carlos d'Orleans (1820-1828), fíu de Luis Felipe d'Orleans, Duque d'Orleans (futuru Rei de Francia)

**Monarquía de Xunetu**

* Pierre d'Orleans (1845–1919), fíu de Francisco d'Orleans, príncipe de Joinville