Xudeoespañol calcu

El **xudeoespañol calcu** o **ladín** ye una llingua d'usu puramente escritu que foi creada por eruditos xudíos pa la traducción de testos sapienciales. Inda ye emplegada anguaño pal estudiu y la oración. D'antiguo yera llamáu *ladín*, pero na actualidá esti nome utilizar principalmente'l xudeoespañol faláu, seique pol prestíu de que gocia esta variedá bastante artificial y hebraizante de castellán, que sobrevivió hasta güei.

La creación del xudeoespañol calcu tuvo como meta la superación de los numberosos problemes qu'acarretaba la traducción de la Biblia a una llingua bien distinta del Hebréu y con un vocabulariu de mala correspondencia. Frutu d'aquellos esfuercios fueron el Pentateucu de Constantinopla y la Biblia de Ferrara como obres más emblemátiques.

## Orixe
El Rabín Akiva ben Iosef del sieglu I e.C. enseñaba que Dios, al comunicar la Torá en llinguaxe humanu, trasfunde nel testu daqué de la so trescendencia, llogrando que'l midrásh adquiera una importancia fundamental pa conocer a Dios y los sos mandamientos. Esto llevó a los traductores de la Biblia a escorrer con denuedo la máxima fidelidá a los testos orixinales y tratar de infundir na llingua arramada la sacralidad de la llingua orixinal entá a cuenta de la naturalidá de la traducción, yá que nésta l'orde de les pallabres yera'l mesmu que nel orixinal hebréu y taba cuayada de calcos semánticos, cultismos y hebraismos, combinaos coles mesmes con un llinguaxe bien popular; la resultancia foi una llingua relixosa cola apariencia d'una llingua vulgar.

## Lliteratura
Hai trabayos en xudeoespañol rabínicu dende l'añu 1350 hasta l'actualidá, anque con enfoques targúmicos distintos, como'l de la brit jadasha ladina (1999) que, salvu llargues frases n'hebréu, nun tien tantu en cuenta la sintaxis hebrea pero sí utiliza tantes pallabres hebrees que la so llectura rique conocencies d'hebréu. El mayor monumentu de les lletres ladines ye ensin dulda la Biblia de Ferrara, que se publicar per vegada primera nel añu 1552 en Ferrara y tuvo muncha influencia na traducción Reina Valera.

## Carauterístiques
Entá siendo'l xudeo español calcu una variedá estilística del xudeoespañol, difier notablemente d'ésti na sintaxis y el léxicu. Sicasí, delles pallabres del ladín pasaron al xudeoespañol faláu, como por casu: Meldar (lleer). 

### Léxicu
Amás de les pallabres corrientes nel xudeoespañol calcu, abonden les formaciones inusuales nel xudeoespañol faláu. Caltién arcaísmos como: Abondu, seseña, yebdo. Tien préstamos del hebréu como: Man (maná), meldar (lleer), tamaral (columna, palmera).

### Sintaxis

El xudeoespañol calcu, al siguir el mesmu orde en qu'apaecen les pallabres nel origínal hebraicu, convertir nuna llingua romance cola sintaxis d'una llingua semítica. Pasa de llingua SVO a VSO. L'investigador Jacob Hassan ilustrar col siguiente exemplu: "Haesh Hagdolá Hazot" (Esti fueu grande) pero la so traducción en xudeoespañol calcu ye "El fuego la grande la esta" respétase la sintaxis hebrea y caltiénse el xéneru femenín.

## Amuesa testual

### Cantar de cantar, Capítulu 1

## Ver tamién

* Idioma xudeoespañol
* Sefardín
* Fraylescano

## Referencies

## Bibliografía

* Manuel Alvar: El ladín, xudeoespañol calcu. Real academia de la hestoria. Madrid Añu 2000. ISBN 9788489512535
* Vidal Sephiha: -y ladín (Xudeoespagnol calque) Asociación vides llargues. Paris 1979.
* Yedida Kalfon Stillman y Norman Stillman: From Iberia to diaspora. Studies in sephardic history culture. Brill. Boston 1998. ISBN 9004098445
* Iacob Hassan:¿Ye'l ladín xudeoespañol calcu? Quaderns de filologia. Estudis lingüístics. Nº9,2004.http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2260278

## Enllaces esternos
* El cobarde espertar del xudeoespañol en Turquía , artículu n'El Corresponsal de Mediu Oriente y África. 
* 
* Desglose glotonimico del xudeoespañol
* Sobre la traducción de la Biblia de Ferrara
*