Lliteratura india

La **lliteratura de la India** ye considerada davezu como una de les más antigües del mundu. La República de la India tien 22&nbsp;llingües oficialmente reconocíes, y a lo llargo del tiempu xeneróse una amplia lliteratura nestes llingües.

## Contestu históricu cultural

Na rexón Paquistán, ente'l 3300 y el 1300&nbsp;e.&nbsp;C. desenvolvióse la cultura del valle del ríu Indo, que foi una civilización de la Edá del Bronce que conformó'l primer capítulu de la cultura y la historia de la India.

Apaecen los primeros llabradores, ganaderos y trabayadores del algodón y la industria, según comerciantes y artistes. Estes civilizaciones antigües construyeron ciudaes bien planiaes y bien entamaes.

Darréu, y tres esti estensu periodu, empezó la cultura védica ―y la so relixón, el vedismo, que ye la base de la relixón hinduista―. Esta llegaría al so fin aproximao escontra'l 500&nbsp;e.&nbsp;C.
Tres munchos sieglos d'evolución artística y cultural que convirtieron a la cultura india nuna de les más riques del mundu, col budismu y el desenvolvimientu más fondu del hinduismu, qu'asitiaron unos principios doctrinal y moral bien estendíos entá nos nuesos díes, la llegada de les invasiones occidentales impulsó más, si yera posible, les llendes d'esta riqueza cultural que trescaló'l restu de les civilizaciones occidentales de manera paulatina.

Finalmente tres la guerra d'independencia india, contra l'Imperiu británicu, nacen un conxuntu de personalidaes que personificaron la riqueza doctrinal, moral y lliteraria de la República de la India, según el pensador y políticu pacifista Mahatma Gandhi o l'escritor y premiu nobel de lliteratura Rabindranath Tagore, máximu esponente de la lliteratura contemporánea na India.

Anguaño la India ye una república democrático y constitucional. Inda nun llogra desfacer de la so tradición de fame y insalubridad ciudadana (en sieglos anteriores, la mortalidá infantil algamaba'l 300 o 400 per mil ―como nel restu del mundu―, pero mientres na mayoría de los países la mortalidá infantil yá algama'l 10 per mil o menos, ), na que la población analfabeta algama alredor del 60&nbsp;% de la población total, a pesar de la so enorme riqueza cultural.

## Lliteratura hinduista

La lliteratura hinduista atópase escrita en sánscritu, un idioma antiguu que s'escribió con distintos tipos d'escritura, la más conocida y actual de les cualos ye la devanágari (sistema d'escritura alfasilabaria o abugida). Esti tipu de lliteratura hinduista corresponder coles primeres formes d'espresión lliteraria na India, diose dafechu n'idioma sánscritu y abarca más de dos milenios de la hestoria india. Cabo señalar la importancia que tuvieron los distintos dialeutos sánscritos nesta fase de la cultura hinduista. Esti tipu de lliteratura ye básicamente de calter relixosu y doctrinal. Les primeres manifestaciones del sánscritu en forma lliteraria son los denominaos Vedes o “escritos del saber”, estos dan nome al periodu Védicu, que los engloba.

### Periodu védicu (mediaos del II mileniu e.C.)

Los indios nun allugaben nel tiempu los periodos y los testos. Los historiadores daten el periodu védicu ente'l 1600 y el 700&nbsp;e.&nbsp;C. El so nome derivar de los cuatro *[[Veda (testu)|Veda]]* ('verdá'), llibros míticos y épicos tresmitíos de manera oral en sánscritu antiguu polos sacerdotes brahmanes. Los *Vedes* estremar en cuatro:
* *[[Rig-veda]]:* son 1028&nbsp;himnos recoyíos en diez mandalas, de calter épicu. Son allabancies a los dioses arios que protagonizaben personificaciones de los fenómenos celestes naturales. Compuestu a mediaos del II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C., ye la obra más antigua de la lliteratura india.
* *[[Sama-veda]]:* ye'l mesmu testu del *Rig-veda* pero ordenáu de manera distinta, pa facilitar la xera de los sacerdotes que realizaben sacrificios de fueu.
* *[[Yajur-veda|Iáyur-veda]]:* tamién compuestu na so mayor parte por testos del *Rig-veda*, tien fórmules máxiques, nomes sagraos, etc. relativos al cultu relixosu y al ritu puramente dichu. Ta escritu en prosa poética y en versu.
* *[[Atarva-veda]]:* el más modernu de los llibros *Veda*, ta constituyíu por 730&nbsp;himnos, recueye una tradición popular distinta del *Rig-veda* en forma de cantares rimados, ritos domésticos y llitúrxicos y gran cantidá de composiciones más cercanes a la temática cotidiana qu'a la relixosa. Tien un léxicu popular en sánscritu antiguu.

### Periodu posvédico (mediaos del I mileniu e.C.)
Escontra'l sieglu VII&nbsp;e.&nbsp;C. compunxéronse les primeres *[[Upanishad]]*, testos filosóficos que contradicíen les doctrines de los testos védicos ―que yeren dafechu ritualistas y belicistes―. Estes nueves doctrines marcaron el final del periodu védicu.

### El «Ramayana» y el «Majabhárata»

Escontra'l sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C. compunxéronse dos testos lliterarios escritos en sánscritu en forma d'epopeya. El so datación ye incierta, anque casi de xuru son posteriores a l'apaición del budismu (escontra'l sieglu&nbsp;IV&nbsp;e.&nbsp;C.). Son el *[[Ramayana|Ramaiana]]* y el *[[Mahabharata|Majabárata]]*. Rellaten los mitos y lleendes de la India.

El *Ramayana* atribuyir al poeta Valmiki. Ta compuestu por unos 50&nbsp;000&nbsp;versos, que rellaten les lluches del príncipe dios Caña, por salvar a la so fiel esposa Sita del demoniu Rávana.

El *Majabhárata* ye la segunda obra más estensa de tola lliteratura universal ―dempués del *[[El rei Gesar|Cuentos tibetanos del rei Guesar]]* (sieglu&nbsp;II&nbsp;e.&nbsp;C.)― y consta d'unos 220&nbsp;000&nbsp;versos llamaos *[[sloka|slokes]]*. Atribuyir a Viasa, anque se supón que ye una obra compuesta por delles persones y en dellos estilos distintos. Esta obra en prosa que rellata diverses hestories enxareyaes, que la so trama principal trata sobre una guerra ente los piadosos Pándavas ―empobinaos pol príncipe Aryuna y el so amigu'l dios Krisna― y los impíos Kurus. Na seición que trata alrodiu de la guerra de Kuruksetra inclúyese'l *[[Bhagavadgita|Bagavad-guita]]*, de 700&nbsp;versos, que pa los hinduistes ye un llibru sagráu (como ye la *Biblia* pa los cristianos).

### Periodu brahmánico. La relixón hinduista

El brahmanismu ye una relixón de transición ente la relixón védica (basada puramente nos ritualistas testos *Vedes*) y la relixón hinduista (basada nos místicos testos *Upanishads*). El periodu brahmánico engloba un conxuntu d'esplicaciones relixoses a los ritos esplicaos nos *Vedes* sobre los sacrificios. Nesti periodu de la historia la sociedá estremar en cuatro castes: los sacerdotes (brahmanes), los guerreros (chatrías), los comerciantes y llabradores (vaishias, los esclavos (shudras, seres impuros); fora d'esos cuatro castes principales taben los paries (subhumanos). A partir d'esta corriente nacieron un conxuntu de sectes doctrinales que nun principiu se caltuvieron mui cerca de los principios iniciales. Nesta corriente destaquen los *[[Dharma-xastres]]*, llibros de lleis ente los cualos el más conocíu son les *[[Lleis de Manu]]*, llibru que recueye les doctrines y principios básicos que según Manu tenía de siguir la sociedá hinduista. Ye un llibru principalmente doctrinal qu'indica normes de conducta, del karma, de los castigos y les penitencies.

Amás de la lliteratura relixosa atopamos trataos d'arquiteutura y urbanismu (como'l *[[Vastu-xastra]]*), y trataos de política (como'l *[[Artha-xastra]]*). Por tol subcontinente atópense'l drama hinduista devocional, la poesía y los cantares. Ente les más conocíes, tán les obres de Kalidasa (autor de la famosa obra teatral sánscrita *[[Abhijñānaśākuntalam|Sakuntala]]*) y Tulsidas (qu'escribió un poema hinduista épicu basáu nel *Ramaiana*, llamáu *[[Raamcharitmaanas|Caña-charita-esquites]]*).

Amás de los llibros de proverbios y enseñanza puramente dichos, apaecen un conxuntu de llibros ente los que destaquen el *[[Panchatantra|Pañcha-tantra]]* ('cinco doctrines') y el *[[Hitopadesa|Jitopadesa]]* (llibru de cuentos y fábules con moraleja). Dambos llibros tuvieron cierta importancia na cultura occidental, yá que inspiraron a autores como'l Arcipreste de Hita, Chaucer, La Fontaine y Boccaccio.

Finalmente, cabo destacar que nel sur de la India ye reconocida la poesía tamil del periodu Sangam (sieglu&nbsp;I&nbsp;e.&nbsp;C.). En canarés, los estinguíos *Chudamani* ('xoya cimera') y *Prabhrita* ―dambos del sieglu VII o antes― son significativos.

## Lliteratura budista

La lliteratura relixosa budista conformó nel pasáu una parte considerable de la lliteratura de la India, con testos que van dende discursos doctrinales a biografíes, anque anguaño sía solo especialmente caltenida en llingües estranxeres como'l chinu.

### Buda y el periodu búdico

El periodu búdico fai referencia a les doctrines del profeta Buda (460-380&nbsp;e.&nbsp;C.).

## Lliteratura musulmana

Les tradiciones lliteraries musulmanes apoderen tamién una gran parte de la cultura india.
Nel periodu medieval, mientres el cual la India tuvo casi siempres so poder musulmán, la lliteratura musulmana india florió especialmente como poesía persa y urdú.

## Lliteratura contemporánea de la India

La mayor parte de la lliteratura india presenta una reforma bien clara que fai contraste cola lliteratura antigua, sicasí, el surdimientu de nueves corrientes filosófiques, relixoses y polítiques en tol territoriu de la India van faer que surdan nuevos fines y mensaxes dientro de la espresión lliteraria. D'esta miente inflúin, por casu, los conflictos políticos polos que surde'l sentimientu d'independencia del territoriu indiu en manes de los británicos. Nesta llucha pola lliberación apaez influyíu pol hinduismu y poles doctrines polítiques de Lev Tolstoi, Mahatma Gandhi que propón una rebelión pacifista que camudaría l'aldu non solo del país sinón tamién de la so cultura. Rabindranath, el poeta que bautizó de «majatma» ('gran alma') a Mohandas Gandhi, foi un claru exemplu del cambéu de mentalidá pol que l'hinduismu y, en parte, el budismu fueron les corrientes relixoses de referencia retornando nun principiu a les antigües tradiciones. Retornando a la mesma esencia de la India y alloñar del xugu británicu.

### Rabindranath Tagore

La lliteratura contemporánea na India tien munchos nomes pero ensin dala dulda, el mayor d'ellos ye Rabindranath Tagore, premiu nobel de lliteratura en 1913. Foi'l primer escritor non occidental en recibir el Nobel de lliteratura, amás del únicu indiu que recibió esti gran honor. D'orixe bengalí, Tagore convertir al hinduismu y cultivó la novela, la poesía, la música, el teatru y el cantar popular. Rabindranath Tagore revolucionó la lliteratura bengalí y la lliteratura india sobremanera cola poesía y les hestories curties, que introdució'l mesmu na lliteratura bengalí. Los sos cuentos curtios tán escritos con una prosa poético y rítmico, cargada de guapura y sensualidá y que la so principal temática ye la vida de la xente corriente. Tagore empezó a escribir cuentos a la temprana edá de dieciséis años, cargándolos d'una exuberante vitalidá y espontaneidá. Foi un gran filósofu, qu'averó la lliteratura y el pensamientu hinduista al occidental espublizando la cultura per tol mundu y unu de los mayores pensadores del sieglu XX. La so lliteratura ta trescalada d'una gran guapura, relixosidá, amor pola naturaleza y pola tierra. Ente les sos obres atopamos títulos como *El rei y la reina*, *Malini*, *L'asceta*, *El carteru del rei, *La lluna nueva* o *La collecha''.

## Ver tamién
* Lliteratura sánscrita
* Lliteratura n'urdú

## Referencies

## Bibliografía
* Percy Carpio. Dinastía Serie Lleendes d'India *

## Enllaces esternos
* Roberto García. 1ᵉʳ Actu de la obra sánscrita Mṛcchakaṭika, "El pequeñu carru de magre", del poeta Śūdraka