open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Violín

El **violín** ye un instrumentu de cuerda frotada que tien cuatro cuerdes afinaes por intervalos de quintes: *sol*3, *re*4, *la*4 y *mi*5. La persona que toca esti instrumentu recibe'l nome de violinista, violineru o violinera.

La cuerda más baxa ye la de *sol*2, sigui-y na escala'l *do central* (*do*3) y llueu, n'orde creciente'l *re*3, *la*3 y *mi*4. Nel violín la primera cuerda en ser afinada ye la del *la*, la cual afínase davezu a un tonu de 440 Hz, lo cual se llogra faciendo sonar un diapasón metálicu (*non* tracamundiar ésti diapasón cola parte del violín nomada asina).

Les partitures de música pa violín usense cásique siempres la clave de sol, nomada antiguamente "clave de violín".

Ye'l más pequeñu y agudu de la familia de los instrumentos de cuerda clásicos, qu'inclúi'l chelu, la viola y el contrabaxu (n'inglés double bass* o ‘duple baxu’*), los cualos, esceutu'l contrabaxu, remanecen toos de les violes medievales, n'especial de la fídula.

Nos violinos antiguos les cuerdes yeren de tripa. Güei puen ser tamién de metal o de tripa entorchada con aluminiu, plata o aceru, la cuerda más aguda -nomada *cantinu*- ye direutamente un filu d'aceru. Anguaño tán fabricandose cuerdes de materiales sintéticos que tienden a rexunir la sonoridá llograda pola flesibilidá de la tripa y la resistencia de los metales.

L'arcu ye una vara estrecha, de curva sele y construyía idóneamente en maera de Brasil (Pernambucu), d'unos 77 cm de llargu, con una cinta de 70 cm constituyía por ente 100 a 120 (con un pesu d'unos 6 gramos según llonxitú y calibre) clina es de cola de caballu, siendo les de meyor calidá les nomaes "Mongolia" que vienen de climes fríos onde'l pelu ye más finu y resistente, tal cinta va dende una punta a la otra del arcu, pa que les cuerdes vibren y suenen d'un mou eficiente, la cinta de cola de caballo del arcu ha ser frotada de manera afayadiza y regularmente con una resina nomada colofonia. Tamién anguaño -munches vegaes p'abaratar costos- la clina blanqueda de caballu ye sustituyía por fibres viníliques. L'arcu del violín tien na parte pola que ye garráu, un sistema de torniellu qu'al facer desplazar la pieza pola cuala s'aferra un estremu de la cinta de clina , fai que tal cinta se tense o se distienda.

El violín ye l'instrumentu más baratu de la so familia pero tamién ye'l que llega a los precios más desorbitaos.

Los violinos clasifíquense davezu en: *violín de conciertu* (4/4) -cuya llonxitú suel ser de 60 cm y el so anchor máximu de 20 cm y un altu de 4,5 cm- y *violín d'estudiu* el más típicu clasificáu como (3/4) siendo ansí'l d'estudiu de menores dimensiones que'l de conciertu, esistiendo violinos inda más pequeños (2/3, 1/3) que l'estándar d'estudiu, como los usaos polos neños nel métodu Suzuki.

## Referencies

## Enllaces esternos
Recife

**Recife** ye una ciudá de Brasil, capital d'estáu de Pernambuco. El so municipiu, de 218 km² d'estensión, tien 1.561.659 habitantes (*Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística*, 2009). El so área metropolitana, de 3.768.902 habitantes, ye la mayor de tou el norte y noreste de Brasil y la cuarta en población de tou el país. La ciudá ta asitiada nel llugar nel quel ríu Beberibe s'axunta col Capibaribe, que desemboca nel océanu Atlánticu na mesma ciudá, que tien ún de los puertos más importantes del país. Amás del Capibaribe, hai munchos otros ríos más pequeños que desagüen al mar na ciudá y determinen la formación de milenta islles xuníes por más de 50 pontes: tou eso caracteriza el trazáu de la ciudá, que ye conocida como la *Venecia brasilana*. 

La Rexón Metropolitana de Recife ye'l principal centru industrial del estáu de Pernambuco, y inclúi fábriques alimenticies, de productos electrónicos y, perriba de too, de derivaos de la caña de azúcar (azúcar, bioetanol...). Les más d'elles instaláronse nes décades de 1970 y 1980 aprovechando los incentivos fiscales del gobiernu, y complementen el papel tradicional de la ciudá como centru comercial del norte-noreste de Brasil: hai asentaes nella más de 52.500 empreses, y otres 32.500 más nel so área metropolitana. Amás d'ello, la ciudá ye, dempués de São Paulo, el segundu centru más importante del país n'atención médica, con hospitales peravanzaos y perequipaos qu'atraen pacientes de los estaos vecinos.

El sector turísticu, como en toles ciudaes del noreste, ta desarrolláu enforma . La sablera de Porto de Galinhas, que ta a 60 km al sur de la ciudá, tien fama de ser una de les más guapes de too Brasil, y la ciudá mesma recibe bien de turistes. P'agospialos, a ellos y a la xente que llega a ella por negocios al so aeropuertu internacional (nomáu Gilberto Freyre/Guararapes), hai una infraestructura de servicios de les más importantes del país. Sicasí, entá puede meyorar muncho.

La ciudá, d'otra banda, ye tamién un centru educativu de gran importancia. Destaca, ente les instituciones que s'asienten nella, la Universidá Federal de Pernambuco, la mayor del estáu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/36101–36200

*... | [[Llista d'asteroides/36001–36100|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/36201–36300|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Fortaleza

**Fortaleza** ye una ciudá de Brasil, nel estáu de Ceará, del que ye la so capital. Tien una población de .

## Ver tamién

* Fortaleza Esporte Clube

## Referencies

## Enllaces esternos
Obrint Pas

**Obrint Pas** ye un grupu de música procedente de Valencia. La so música ye un amiestu d'estilos como rock, ska y reggae con melodíes ya instrumentos tradicionales ente los que rescampla la dulzaina. En dalgunos de los sos cantares traten custiones como l'independentismu catalán, la unidá territorial y llingüística de los nomaos Países catalanes y la defensa del so idioma.

## Componentes
*Xavi Sarrià (guitarra y voz)
*Jaume Guerra (baxu)
*Robert Fernández (guitarra)
*Miquel Ramos (voz y tecláu)
*Marcos Úbeda (trombón)
*Ximo Tomàs *Maki* (bateria)
*Miquel Gironés (voz, percusión y dulzaina)
*Albert Benavent (trompeta)
*DJ Chola (scratch y bases)

## Historia
**Obrint Pas** formóse nel añu 1993, cuando un grupu de collacios estableció contautu nel Institutu Benlliure de Valencia. En 1994, graben la so primer maqueta cola que participaron na fase final del III Tirant de Rock. Nos años posteriores, la banda participa en dellos festivales y concursos nos que van afitando'l so soníu.
El primer discu oficial aporta en 1997 col nome de *La revolta de l'ànima* (EP compuestu por cinco cantares). Dempués vieno *Obrint Pas* (2000), el primer álbum del grupu, cola discográfica Propaganda pel Fet. La consolidación del grupu llegó con *Terra* (2002), un trabayu onde prueben suerte con nuevos estilos. Llueu grabaron *La Flama* (2004), col qu'algamaron proyeición n'otros países. En 2005 editen *En moviment*, discu en direuto grabáu nel conciertu que se celebró en Valencia,con motivu del 25 d'abril y n'homenaxe a Ovidi Montllor. Tuvo delles selmanes na llista de los 20 discos más vendíos n'España.
Dempués d'una gran xira en 2006 col nome d'Internacionalista Tour, al añu siguiente Obrint Pas espubliza'l so cuartu álbum d'estudiu, *Benvingut al paradís*, nel qu'apaecen estremaes sonoridaes nueves a lo llargo de casi una ventena de cantares.

En payares de 2007, asoleyóse "Del Sud. El País Valencià al ritme dels Obrint Pas" (Editorial Mina), el primeru onde esti grupu tien un papel protagonista. Trátase d´un trabayu a mediu camín ente'l reportax periodísticu y el ensayu lliterariu que desplica los caberos quince años de historia del País Valenciano a nivel políticu, social y cultural, pente medies de les canciones y la trayeutoria del grupu. Los autores son los periodistes valencianos Antoni Rubio y Hèctor Sanjuan.

## Discografía

### Discos
* *La revolta de l'ànima* - 1997
* *Obrint Pas* - 2000
* *Terra* - 2002
* *La flama* - 2004
* *En Moviment* - 2005
* *Benvingut al paradís* - 2007

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial del grupu
Dulzaina

La **dulzaina** (en catalán **Dolçaina**) ye un instrumentu de llingüeta doble de la familía del oboe (ye l'equivalente de la bombarda bretona). Nun se sabe con esautamente'l so orixe. Dalgunos asítienlu nel Antiguu Exiptu. D'otra miente, los dibuxos afayaos amuesenmos un instrumentu de la familia de les chirimíes pero non esautamente una dulzaina. La pallabra dulzaina usábase enantes pa denomar a otros instrumentos y nun ye hasta l'añu 1850 qu'alcontramos per escritu l'asociación ente la pallabra dulzaina y lo que conocemos anguaño. 

N'Aragón tocase acompañada d'un tambor, redoblante o caxa.

Na Comunidá Valenciana ye posiblemente onde'l so usu seya más popular y se conoz comu ***dolçaina o chirimita*** (en Cataluña como **gralla**) y s'acompaña d'un tambor denomáu ***tabalet***.
Nos caberos años, xorreció'l númberu de "colles" ente venti y trenta músicos, que amás de realizar pasucais, y acompañar nes fiestes de moros y cristianos, tamién faen conciertos con un variáu repertoriu que sorprende a propios ya estraños. Ye un instrumentu qu'anguaño ta n'auxe. 

El so soníu escúchase tamién pela amplia rexón de Castiella, onde suel tener llaves nos furacos, siendo elementu mui arraigoñáu al folclor segovianu, sorianu, ya eso. Cásique siempres acompañáu por un tamboril o caxa, cuyu intérprete ye nomáu tamborileru, tamboriteru o redoblante. Nestes rexones el nome de Chirimía ta cásique perdíu, pero ansí se nomó, y esisten denomatos llocales como charambita o chirimita, que remanecen d'aquella (tamién se-y noma "gaita" en La Rioxa, Navarra, Soria y Burgos).

Ta fecha con maera (palosantu, granadillu, algarrobu, etc.), de forma cónica y unos 30,5 cm de llonxitú. El tubu cónicu tien trés zones estremaes nomaes: cubilete, cuerpu y campana.

* **Cubilete**: ye la parte superior onde s'afita a presión el tudel cola caña.
* **Tudel**: ye un tubu cónicu de metal nel que se superpón la caña.
* **Caña o pipa**: ta formada por dos palas de caña simétriques pero independientes, xuníes ente sí por filu o allambre.
* **Cuerpu**: ye la parte central del instrumentu y nel que tán fechos siete furacos na parte delantera y ún na trasera asitiáu aproximadamente ente los dos primeros delanteros, tien una llonxitú aproximada de 18 cm.
* **Campana**: con un diámetru aproximáu de 5,5 cm y una llonxitú de 9 cm ye la parte final, ye l'amplificador natural y tien un furacu a cada llau.

## Referencies

## Enllaces esternos
Octubre

**Octubre** foi un periódicu de conteníu políticu asoleyáu pol Movimientu Comunista d'Asturies (MCA).

El so primer númberu foi editáu nel añu 1975 y nél manifestábase qu*'Octubre* . El nome escoyíu pretendía ser un homenaxe a la revolución d'ochobre soviética y a l'asturiana del 34.

Permaneció na clandestinidá hasta'l númberu 10, pasando a partir d'entós a contar con depósitu llegal, y siendo asoleyáu durante dellos númberos más. Contaba con una tirada d'unos 700 exemplares y nel tiempu de clandestinidá l'aparatu d'impresión del Movimientu Comunista d'Asturies asitióse en llugares estremaos pa torgar l'acción represiva. El repartu facíenlu los propios militantes y tamién, nos últimos númberos de vida del periódicu, en dellos quioscos. Nes sos páxines víen la lluz artículos escritos en llingua asturiana y castellana.

El MCA distribuía tamién n'Asturies el so periódicu estatal *Servir al Pueblo*, igualmente la organización xuvenil del partíu, Mocedaes Revolucionaries d'Asturies asoleyaben el so propiu periódicu: *[[Andecha Xoven]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ifni

**Ifni** (, *Ifnī*) ye un territoriu del suroeste de Marruecos, ocupáu por España y convertíu en provincia española hasta'l 30 de xunu de 1969, fecha na que se produz la cesión al Reinu de Marruecos. En 2009 convirtióse nuna provincia marroquina nel Plan de Reforma Territorial del Estáu (rexón de Souss-Massa-Draâ), con 2 conceyos urbanos y 17 rurales. Tien una estensión de 1.502 km2 y unos 54.000 habitantes. La so capital ye Sidi Ifni.

## Historia

Ifni foi cedíu pol sultán de Marruecos en 1860, anque la ocupación efeutiva foi'l 6 d'abril de 1934. En 1957 la mayor parte'l teritoriu foi ocupáu polos marroquinos (Guerra d'Ifni).

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Dende Asturies a Ifni: Información, semeyes, direiciones d'interés.
Sidi Ifni

**Sidi Ifni** ye una ciudá del sur de Marruecos, na actual (2009) provincia d'Ifni. Ye un puertu pesqueru d'unos 20.000 habitantes.

Dende 1969 hasta 2009 foi parte de la provincia de Tiznit. Foi fundada polos españoles en 1934. Capital del territoriu y, dende 1958 hasta 1969, de la entós provincia española d'Ifni.

Paez ser, siempres según la tesis doctoral (2006) lleída por *Kebir Abdelmalik* na Universidá de Rabat, que'l nome **Ifni** significa en llingua bereber "llaguna" o "banzáu", formáu de mena natural. Paez identificase col agua empantanao na boca del "Asif n'Ifni", como consecuencia de llena o de marea alta. Metanes xunto a esti llugar esiste un morabitu nel que s'alcuentra enterráu el *shekh Sidi Ali*, un líder de la cofradía marroquina Darkaoa. Dende tiempu inmemorial visitaben los nativos del Sus la tumba de "Sidi Ali n'Ifni", ye dicir, "Sidi Ali, na llaguna".


Image:Ifni04st.jpg|
Image:Palais-du-gouverneur.jpg| palaciu del gobernador 

Image:Playa de Lagzira en Sidi Ifni (Marruecos).jpg|Playa de Legzira
Image:Playa de Lagzira en Sidi Ifni (Marruecos) - 02.jpg|Playa de Legzira
Image:Sidiifni.jpg|Mezquita de Kolomina

Image:Paseo maritimo de Sidi Ifni (Marruecos).jpg|
Image:Essaouira arganier fruit (2) 1270.JPG| Argania
Image:Tafraoute-Tiznit col du Kerdous 113 1354.JPG|*figues de Barbarie*
Image:Prickly pear seller.jpg
Image:Essaouira Morocco.jpg


## Referencies

## Enllaces esternos
Universidá de Yale

La **Universidá de Yale** ye una de les instituciones educatives privaes más reconocíes de los Estaos Xuníos y del mundu. Foi fondada nel añu de 1701. Tamién tien el segundu sistema bibliotecariu más grande de cualesquier universidá. Asítiase na llocalidá de New Haven, Connecticut, y el so nome ye n'alcordanza d'Elihu Yale, ún de los sos primeros benefactores.

Yale tien producíu alumnos que rescamplen n'estremaes xeres. A magar de que ye una universidá relativamente pequeña, la universidá tie graduaos a más presidentes d'Estaos Xuníos na dómina moderna que cualesquier otra universidá. Dende 1972 un graduáu de Yale ta presente na llucha pola presidencia. Seyes graduaos de la universidá ganaron el Premiu Nobel dende 1994. D'alcuerdu a la revista Fortune, Yale graduó más direutores executivos de compañíes "Fortune 500" que cualesquier otra universidá. Actores como Paul Newman, Meryl Streep, Jodie Foster y Edward Norton tamién son graduaos de Yale.

Yale ye mui seleutiva nes sos almisiones. Menos del 10% de los ciasi 20,000 solicitantes al programa d*undergraduate* son almitíos. El Yale Law School, el más seleutivu del país, aceuta namái'l 6% de los solicitantes.

La rivalidá ente Yale y Harvard ye la más antigua ya intensa de la "Ivy League". La rivalidá involucra l'aspeutu académicu y deportivu, dende l'equipu de remu fasta'l fútbol americanu, deporte inventáu por un entrenador de Yale.

Alcordies col presidente de la universidá Richard C. Levin, la universidá ta enfotada n'educar a líderes que puean aperar nún marcu internacional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Guerra d'Ifni

Conócense por **Guerra d'Ifni** (o tamién **Guerra Escaecida**) los ataques de bandes marroquines escontra'l territoriu d'Ifni (y tamién escontra El Sáḥara, 200 km más al sur). Oficialmente comenzó'l 23 de payares de 1957 y acabó'l 30 de xunu de 1958, pero yá dende meses enantes produciérense ataques.

Nos primeros díes de la guerra la mayoría les posiciones españoles foron tomaes pola guerrilla. Dellos poblaos de relativa importancia (Tagragra, Telata d'Isbuia y Tiliuin), asediaos pol ELN, foron evacuaos n'avientu polos refuerzos unviaos dende Sidi Ifni pero yá non recaldaos.

Al fin de los combates España perdió 1.900 de los 2.000 km² del territoriu. Los 100 km que quedaron embaxo l'alministración española cediéronse a Marruecos el 30 de xunu de 1969.

## Referencies
Belo Horizonte

**Belo Horizonte** (pron. [bɛloɾiˈzõtʃi]), también llamada **BH** o **Beagá** (pron. [beə'gɑː]) (lliteralmente *Bellu Horizonte*) ye una ciudá de Brasil, capital del Estáu de Minas Gerais. Ta a 715 km de Brasilia, la capital del país, y a 440 km de Rio de Janeiro. Tien una población de .

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Xéneru lliterariu

El **xéneru lliterariu** ye una entidá del sistema que permite la clasificación d'obres lliteraries d'alcuerdu a criterios semánticos, sintáuticos, fónicos, discursivos, formales, contestuales, situacionales, afines. Na historia hebo delles clasificaciones de los xéneros lliterarios. Polo cual nun se pue asistir a un determín nel cual se puea categorizar toles obres de la historia nun criteriu común.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bronce

El **bronce** ye'l nome col que se denomen toa una serie d'aleaciones metáliques que tienen como bas el cobre, ente un 3-20% d'estañu y proporciones variables d'otros elementos como cinc, aluminiu, antimoniu, fósforu. Otros elementos con carauterístiques de durez superiores al cobre faen ameyorar les sos propiedaes mecániques.

## Etimoloxía
Del persa *biring*, cobre.

## Carauterístiques cimeres
El bronce ye'l compuestu sólidu más llivianu. Pol so eleváu calor específicu, el mayor de tolos sólidos, emplegase n'aplicaciones de tresferencia de calor. Presenta una bona ductilidá y bona resistencia a la gastadura y la corrosion.

## Families de Bronces
* Bronces Binarios (cobre con estañu)
** Bronces Forxaos
** Bronces Moldiaos
* Bronces Complexos (que tienen un tercer elementu)
** Bronces con cinc
** Bronces con plomu

## Ver tamién
* Cobre
* Estañu
* Edá del Bronce

## Referencies

## Enllaces esternos
Joanne Rowling

**Joanne «Jo» Rowling**, qu'escribe colos seudónimos **J. K. Rowling** y **Robert Galbraith** , ye l'autora británica de la saga fantástica de llibros de Harry Potter, el nenu magu güérfanu. 

El so editor, Bloomsbury, quixo qu'ella emplegara les sos aniciales na portada de los llibros de Harry Potter, indicando qu'un nome femenín atrayiría menos l'interés de los nenos, polo que decidió utilizar el nome de la so güela, Kathleen.

En febreru de 2004, la revista Forbes indicó que la fortuna de Rowling yera de 576 millones de llibres esterlines, convirtiéndose na primer persona en facese millonaria escribiendo llibros. Ye la muyer más rica del Reinu Xuníu, y muncho más rica que la Reina Sabela II.

La escritora algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia nel añu 2003.

## Bibliografía
### Serie ''Harry Potter''
# *[[Harry Potter y la piedra filosofal|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]* (n'asturianu: *Harry Potter y la piedra filosofal*, 1997)
# *Harry Potter and the Chamber of Secrets* (1998)
# *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (1999)
# *Harry Potter and the Goblet of Fire* (2000)
# *Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2003)
# *Harry Potter and the Half-Blood Prince* (2005)
# *Harry Potter and the Deathly Hallows* (2007)

;Obres relacionaes
* *Fantastic Beasts and Where to Find Them* (2001)
* *Quidditch Through the Ages* (2001)
* *The Tales of Beedle the Bard* (2008)

### Otres noveles
* *The Casual Vacancy* (2012)

### Serie ''Strike''
# *The Cuckoo's Calling* (2013)
# *The Silkworm* (2014)
# *Career of Evil* (2015)
# *Lethal White* (2018)

## Referencies

## Enllaces esternos
Forbes

La revista **Forbes** asoléyase n'Estaos Xuníos y ta especializada nel mundu los negocios y les finances. 

Fondada en 1917 por B.C Forbes. La familia Forbes foi miembru de llarga data de los **[[Skull & Bones]] de [[Yale]]**. Cada añu espubliza llistes qu'espierten gran interés nel mediu de los negocios como Forbes 400, Forbes 500 y Fortune 500.

La so sede central alcuéntrase na Quinta avenida de Nueva York.

Añalmente, dende 1986, la revista Forbes espubliza la so llista de les persones más riques del mundu (The World's Richest People).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ranking de reis, reines y dictadores
* Ranking de persones más riques del mundu
Llista d'asteroides/38101–38200

*... | [[Llista d'asteroides/38001–38100|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/38201–38300|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
El Hobbit

**El Hobbit** (publicáu n'asturianu como ***El Hobbit. N'Asturianu***; nel orixinal inglés, ***The Hobbit***) ye una novela de J.R.R. Tolkien, foi espublizada'l 21 de setiembre de 1937, traduciéndose per primer vegada n'asturianu nel añu 2014. Aniciada ente los años 1930 y 1931, esta obra de corte infantil foi la primera que s'asoleyare, onde Tolkien esploraba l'universu mitolóxicu de la Tierra del Mediu que llueu s'encargaría de definir en *[[The Lord of the Rings]]* y *[[The Silmarillion]]*, perfilándose dellos de los personaxes que darréu participaríen de forma peractiva en *The Lord of the Rings* (Como Gandalf y Bilbo).

## Argumentu
La historia asítiase cronolóxicamente unes poques decenes d'años enantes de les aventures de *[[The Lord of the Rings]]*, narra'l viaxe d'un hobbit nomáu Bilbo Bolsona (tíu de Frodo, ún de los protagonistes cimeros de *The Lord of the Rings*), al que nun-y presten les aventures, al *Monte Solitariu* a la gueta de l'ayalga robada pol dragón Smaug años antrás. Too entama un inesperáu día nel que Bilbo recibe la visita de *[[Gandalf]] el Gris* xunto con 13 nanos, ente los que se cunta a Thorin Escuducarbayu, qu'a la so familia-y foi robada l'ayalga. Dellos de los fechos narraos n*'El Hobbit* influyirán nos asocedíos posteriores de *The Lord of the Rings*.

## Análisis
Anque l'análisis de la obra lleva invariablemente a la engarradiella cola so "hermana mayor", *The Lord of the Rings*, nun ye posible facer una comparanza ente elles, pues el tonu y estilu ye estremáu dafechu, yá que taba destináu por completo a un públicu infantil. De fechu, la obra foi escrita nun entamu pa los sos fíos, y foi'l fíu del editor George Unwin, de diez años, el que por una paga (un xelín), escribió un resume de la obra y aconseyó la so edición; esi "informe" entá pue ser consultáu.

D'otra miente, nun hai que dubiar que nel universu particular del autor, esta novela anticipaba los asocedíos relataos darréu en *The Lord of the Rings*, ye equí onde ta la bas de lo que sería la so obra posterior. 

Por mor de que Tolkien non siempres tuvo ñidio'l realizar una continuación d'esta obra, una vez creáu *The Lord of the Rings*, tuvo que facer dellos camudamientos col envís de que dambes obres tuvieren la coherencia afayadiza.

## Edición
Primera edición: 1937
Primera edición n'asturianu: 2014
Títulu: El Hobbit. N'Asturianu
Autor:Tolkien, J. R. R.
Traductor: Miguel Gallego Gómez
Editor: Ediciones Terrier

## Referencies

## Enllaces esternos
Bellanuga

**Bellanuga**, n'aragonés, o **Villanúa**, n'español, ye una villa asitiada nel norte de la provincia de Uesca (Aragón). Altitú 953 m. Ta allugada na comarca de la Xacetania. Con una superficie de 58,2 km² y una población de 447 habitantes (2018), tien una densidá de población de 7,68 hab/km². La so mayor altitú ye'l Picu Collarada (2886 m).

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
* http://www.villanua.net
* Ficha de la población
Spacewatch

**Spacewatch** (n'inglés *vixilante del espaciu*) ye un proyeutu de la Universidá d'Arizona especializáu nel estidiu de los planetes menores, inxiriendo dalles menes d'asteroides y cometes.

El direutor del programa ye'l Dr. Robert S. McMillan.

Spacewatch descubrió una lluna de Xúpiter, anguaño nomada Callirrhoe, orixinalmente tomada por un asteroide.

Otres descubriciones notables inclúin Pholus, Varuna, 1998 KY26, (35396) 1997 XF11 y (48639) 1995 TL8. El proyeutu tamién recasldó Albert (un asteroide perdíu había bien de tiempu), y atopó'l cometa periódicu 125P/Spacewatch.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vladimír Vašíček

**Vladimír Vašíček**  foi un pintor checu, pioneru nel so país de la pintura moderna y abstracta de depués de la Segunda Guerra Mundial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nel Pozu María Luisa

**Nel Pozu Maria Luisa** (tamién conocida como **Santa Bárbara** o **Santa Bárbara bendita**) ye un cantar tradicional de los mineros asturianos y llioneses.

## El cantar

El sen murniu de la lletra, xuníu al envís tráxicu y heróicu de la partitura, que munches vegaes interprétase a *capella* por un coru de paisanos, fizo d'esti cantar un símbolu de la minería asturiana y de la minería en xeneral. Emplegáu delles vegaes como un himnu de la clase obrera, el cantar usóse abondo na Revolución Asturiana de 1934 y na Guerra Civil Española.

La lletra fala del dolorosu tornar a casa d'un mineru, entafarráu nel sangre de los sos collacios mineros, que-y cuenta a so muyer (*Maruxina*) d'un accidente nel perconocíu *Pozu Maria Luisa* allugáu en Ciañu, Llangréu. 

La minería del carbón alcuéntrase n'Asturies dende'l sieglu XVIII y foi ún de los afitos económicos más importantes na economía asturiano. El trabayu de mineru ye conocíu como ún de los más peligrosos qu'hai, morriendo centenares de mineros nes mines asturianes dende antaño, lo que fai del accidente na mina un acontecimientu abegosu y común n'Asturies.

Anguaño, **Santa Bárbara** considérase un cantar perimportante nel repertoriu de música tradicional asturiana y ye interpretáu abondo. N'Asturies, ye vezu cantar o sentir el himnu en funerales, homenaxes y tributos.

## Lletra

Nel pozu María Luisa,
trianlará lará, trianlará.
Nel pozu María Luisa,
trianlará lará, trianlará.
Morrieron cuatro mineros,
mira, mira Maruxina, mira
mira como vengo yo.
Morrieron cuatro mineros,
mira, mira Maruxina, mira
mira como vengo yo.

Santa Bárbara bendita,
trianlará lará, trianlará.
Santa Bárbara bendita,
trianlará lará, trianlará.
Patrona de los mineros,
mira, mira Maruxina, mira,
mira como vengo yo.
Patrona de los mineros,
mira, mira Maruxina, mira,
mira como vengo yo.
Patrona de los mineros,
mira, mira Maruxina, mira
mira como vengo yo.

Traigo la camisa roxa,
trianlará lará, trianlará.
Traigo la camisa roxa,
trianlará lará, trianlará.
De sangre d'un compañeru,
mira, mira Maruxina, mira
mira cómo vengo yo.
De sangre d'un compañeru,
mira, mira Maruxina, mira,
mira cómo vengo yo.

Traigo la cabeza rota,
trianlará lará, trianlará.
Traigo la cabeza rota,
trianlará lará, trianlará.
Que me la rompió un costeru,
mira, mira Maruxina, mira
mira cómo vengo yo.
Que me la rompió un costeru,
mira, mira Maruxina, mira
mira cómo vengo yo.


## Referencies

## Enllaces esternos
* [Cantar fechu por [Nuberu], en youtube.com (fanvid)]
* Versión en castellán fecha por coru de paisanos
Alzheimer

La **enfermedá d'Alzheimer** ye una enfermedá neurodexenerativa, que se manifiesta como deterioru cognitivu y trestornos conductuales. Carauterízase na so forma típica por una perda progresiva de la memoria y d'otres capacidaes mentales, a midida que les célules nervioses (neurones) muerren ya estremaes zones del celebru s'atrofien. La enfermedá suel tener una duración media aproximada de 10-12 años, anque ello pue variar muncho d'un paciente a otru. 

Los síntomes de la enfermedá como una entidá nosolóxica estremada foron identificaos por Emil Kraepelin y la neuropatoloxía carauterística foi observada per primer vegada por Alois Alzheimer en 1906. D'esta miente, la enfermedá foi codescubierta por Kraepelin y Alzheimer, que trabayaba nel llaboratoriu del primeru. Sicasí, dada la gran importancia que Kraepelin daba a alcontrar la bas neuropatolóxica de desórdenes psiquiátricos, decidió nomar la enfermedá asina n'honor a Alzheimer.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Uesca

**Llista de los conceyos na [[provincia de Uesca]]**

## Ver tamién
* Conceyos d'Aragón
* Provincia de Uesca

## Referencies
Resonancia magnética nuclear

La **resonancia magnética nuclear** (**RMN** o **MRI** del inglés: *magnetic resonance imaging*) ye un fenómenu físicu basáu nes propiedaes magnétiques que poseen los nucleos atómicos. La RMN permite alliniar los campos magnéticos d'estremaos átomos na direición d'un campu magnéticu esternu. La rempuesta a esti campu esternu depende de la mena de nucleos atómicos, polo qu'esta téunica pue utilizase pa obtener información sobro una amosanza. 

La resonancia magnética nuclear fai usu de les propiedaes de resonancia aplicando radiofrecuencies a los átomos o dipolos ente los campos alliniaos de l'amosanza y permite estudiar la información estructural o química d'una amosanza. La RMN utilízase tamién nel campu la investigación d'ordenadores cuánticos. Les sos aplicaciones más frecuentes alcuéntrense venceyaes al campu la medicina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rob Levin

**Rob Levin** , tamién conocíu como **lilo**, foi'l fundador de la rede d'IRC freenode y el dueñu de PDPC. Morrió'l 16 de setiembre de 2006 tres ser atropelláu por un automóvil demientres pasiaba en bicicleta en Houston, Texas el 12 de setiembre. Nun se sabe quién foi'l conductor debíu a que fuxó del llugar del accidente. Creese que Rob nun llevaba cascu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Automóvil

L**'automóvil** o *coche* ye un vehículu xeneralmente de cuatro ruedes, destináu al tresporte de persones, con capacidá ente ún y nueve asientos. Desplázase gracies a un motor d'esplosión a bas d'una mecedura de gasolina, GLP o de gasoil y aire. En dellos países la mecedura esplosiva fabrícase magar d'etanol (maíz) y d'aceite de (soya) de determinaos vexetales. Apocayá escomenzáronse a facer automóviles que funcionen con motor llétricu, si bien l'autonomía d'estos vehículos ye entá allendada por mor del pesu de les bateríes. Dende la crísis del petroleu de los 1970, munchos fabricantes entamaron les pruebes de piles de combustible propulsaes por combustibles alternativos como'l metanol y l'hidróxenu. Les ruedes delanteres de los automóviles puen movese haza dambos llaos pa realizar xiros y tomar les curves.
 
## Primer automóvil n'Asturies
Nel mes de setiembre foi adquiríu pol Conde de la Vega del Sella, tratábase d'un modelu Mors de 18 caballos y presentóse como una "fazaña"'l fechu de qu'esti vehículu tardare cinco hores y media en facer el trayeutu Uviéu-Cangues d'Onís.

## Referencies

## Enllaces esternos
Robert Prosinečki

**Robert Prosinečki**  ye un futbolista croata d'orixe alemán. Nació en Schwenningen (Alemaña), el 12 de xineru de 1969. Mide 1,82 m y pesa 76 kg. Destacó dende bien xoven cuando foi proclamáu meyor xugador del Mundial Xuvenil de la FIFA qu'en 1987 se disputó en Chile, y nel que, amás, se proclamó campeona la so seleición, Yugoslavia.

Foi dende entós consideráu como unu de los centrocampistes con mayor talentu d'Europa. Tres liderar al Estrella Bermeya de Belgráu que conquistó la Copa d'Europa de 1991, fichó pol Real Madrid, onde adulces pudo demostrar el so nivel tres sufrir constantes lesiones musculares. Posteriormente, tres una gran temporada nel Real Uviéu, fichó pol FC Barcelona en 1995, por espresu deséu del entrenador barcelonista Johan Cruyff, onde de nuevo fracasó debío a más problemes físicos. Depués recaló nel Sevilla FC onde acabó la so aventura española.

## Clubes

## Palmarés

### Campeonatos nacionales

### Campeonatos internacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
Panchón

El **panchón** ye un postre pertípicu del conceyu d'Ayer, onde se fai n'estramaes dómines del añu, na fiesta de Los Humanitarios de Morea, o'l día 8 de setiembre, na fiesta de Sotu d'Ayer; precisamente esti pueblu tien la fama de tresnar el meyor panchón de tol conceyu d'Ayer.

## Ingredientes
*Migues de pan
*Mantega
*Zucre o miel

## Fechura
Pa facer esti platu faise un bollu especial con farina d'escanda, o d'escanda y trigu amestao.
Depués esmigáyase'l bollu y amiéstase con mantega ablandao y zucre o miel.

## Tradición
La tradición cunta que nos díes de romería, cuando los mozos abandonaben los chigres al alborecer, diben a casa les moces pa "la pidida del panchón", costume qu'inda pervive en dalgunos pueblos ayeranos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia San Xuan el Real de Ḷḷamas

La **Ilesia San Xuan el Real de Ḷḷamas** ta allugada en Ḷḷamas, a 2 km de Coḷḷanzo en direición a Casomera, declarada Monumentu Histórico-Artísticu con fecha 14 de mayu de 1963, que presenta'l románicu —el so estilu primitivu— como'l más relevante. El templu foi citáu nel testamentu del rei asturianu Ordoñu I, nel añu 857, y xunto con San Vicente de Serrapiu son los más antiguos del conceyu. Consérvense tosques impostes con piñes y temes vexetales con figures humanes. Ye interesante un calvariu de tradición románica y calter mui popular ubicáu nel llau norte de la nave; les figures son de distintu tamañu y la talla ye mui sumaria y llixeramente policromada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Agroquímica

L**'agroquímica** ye la parte de la química aplicable a l'agricultura. Nesta rama inclúyense tanto los estremaos abonos o fertilizantes como les sustancies fitosanitaries como herbicíes, inseuticíes o funxicíes. Tamién s'incluyen nesti separtáu sustancies como les fitohormones o reguladores de crecimientu. Anguaño vese completáu pola teunoloxía xenética qu'en dellos casos intenta algamar especies más resistentes a los plaguicíes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tiznit

**Tiznit** ye una provincia del sur de Marruecos d'alredor de 7.000 km² y 400.000 habitantes, na rexón de Sous-Massa-Draa. La so principal ciudá ye Tiznit, la capital, con unos 56.000 habitantes. Sidi Ifni, na costa, fue parte d'esta provincia dende 1969 hasta 2009 al constituise la provincia marroquí d' Ifni.

## Referencies

## Enllaces esternos
Frente Polisario

**Frente Polisario** o **Polisario** ye'l nome pol que se conoz al "Frente **Po**pular para la **Li**beración de **Sa**guía el Hamra y **Rí**o de **O**ro", n'árabe: الجبهة الشعبية لتحرير الساقية الحمراء ووادي الذهب‎, y romanizáo: *al-Jabhah al-Shaʿbiyah Li-Taḥrīr as-Sāqiyah al-Ḥamrāʾ wa Wādī al-Dhahab*). Creáu en 1973, entamó aiciones armaes escontra los puestos militares españoles na zona este de Saguia el Hamra. A partir de la ocupación marroquina (finales de 1975) y mauritana activóse'l so potencial militar, faciendo retirase a los mauritanos (1979) y provocándo-yos importantes perdes a los marroquinos. Nel plan políticu dirixe la RASD (República Árabe Saḥariana Democrática) reconocida por abondos países.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estatua de la Llibertá

La **Estatua de la Llibertá** (, que'l so nome orixinal ye *La llibertá que relluma al mundu*, ye una creación del escultor Frédéric-Auguste Bartholdi y foi obsequiada pol pueblu de Francia a la ciudá de Nueva York con motivu del centenariu de la independencia de los Estaos Xuníos en 1886 y como muestra de la bona rellación de los dos países. Considérase'l regalu más costosu de la historia. La Estatua alcuéntrase na Islla de la Llibertá, nel ríu Hudson.

Fízose en París con una estructura central metálica diseñada por Gustave Eiffel, creador de la Torre Eiffel; darréu foi desmontada ya unviada por barcu hasta América. Mide alredor de 46 m d'altor y pesa 225 tonelaes.

El pedestal construyóse con dineru d'estremaes fontes d'EE.XX.

N'ocasión del bicentenariu de Francia, Estaos Xuníos regaló-y una copia de l'antorcha de la Estatua de la Llibertá, que foi asitiada a un costáu del ríu Sena, en París.

En 1984 foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO y ye ún de los monumentos más reconocíos d'Estaos Xuníos.

La estatua representa la llibertá, cimeramente, la independencia del Reinu Xuníu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del ''National Park Service, Statue of Liberty National Monument''.
* The Statue of Liberty-Ellis Island Foundation.
Patrimoniu de la Humanidá

«**Patrimoniu de la Humanidá**» ye'l títulu que recibe un sitiu específicu (seya viesca, monte, llagu, ermu, edificación, complexu o ciudá) que foi nomáu pal programa internacional Patrimoniu de la Humanidá pol comité de la Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura (UNESCO) debíu a la so importancia esceicional, cultural o natural.

L'oxetivu del programa ye catalogar, preservar, y dar a conocer sitios d'importancia cultural o natural esceicional pa l'heriedu común de la humanidá. Embaxu delles condiciones, los sitios mencionaos puen obtener fondos de la fondación pa la conservación del Patrimoniu de la Humanidá. Foi fondáu pola Convención pa la proteición de l'heriedu cultural y natural de la humanidá, que darréu foi adoptáu pola conferencia xeneral de la UNESCO'l 16 de payares de 1972. Dende entós, 180 países ratificaren la convención.

Nel añu 2018 el catálogu inclúi un total de 1.092 sitios: 845 culturales, 209 naturales y 38 mixtos, repartíos por 167 países. Los que tienen más son Italia (54 sitios), China (53 sitios), España (47 sitios), Alemaña (44 sitios), Francia (44 sitios), India (37 sitios) y Méxicu (35 sitios). Castiella y Llión ye la rexón del mundu con más bienes culturales Patrimoniu Mundial, ocho, per delantre de les rexones italianes de la Toscana y Lombardía, caúna con seis.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anatomía

L**'anatomía** (del griegu: *anatomē*, ‘diseición’) ye una rama de les ciencies naturales relativa a la organización encadarmada de los seres vivos. Ye una ciencia perantigua, que los sos oríxenes remóntense a la prehistoria. Demientres sieglos les conocencies anatómiques basáronse na observación de plantes y animales diseicionaos. Sicasí, la comprensión afayadiza de la estructura implica una conocencia de la fonción de los organismos vivos. D'esta miente, l'anatomía ye cásique insepartable de la fisioloxía, qu'a vegaes recibe'l nome d'anatomía foncional. L'anatomía, que ye una de les ciencies básiques de la vida, ta mui rellacionada cola medicina y con otres rames de la bioloxía.

Ye comeniente dixebrar l'estudiu de l'anatomía n'estremaos aspeutos. Una clasificación básase según el tipu d'organismu n'estudiu; nesti casu les subdivisiones cimeres son l'anatomía de les plantes y l'anatomía animal. A la so vegada, l'anatomía animal subdivídese n'anatomía humana y anatomía comparada, qu'establez les similitúes y diferencies ente los estremaos tipos d'animales. L'anatomía tamién pue dividíse en procesos biolóxicos, por exemplu, anatomía del desendolque (por exemplu l'estudiu de los embriones n'estremaes etapes) y anatomía patolóxica o estudiu descriptivu de los muérganos enfermos. Otres subdivisiones, como l'anatomía quirúrxica y l'anatomía artística (como por exemplu na obra Home de Vitruvio de Leonardo da Vinci), basense na rellación de l'anatomía con otres actividaes baxo'l títulu xeneral d'anatomía aplicada. Otra forma más de subdividir l'anatomía depende de les téuniques emplegaes, como por exemplu la microanatomía, que se basa nes observaciones obteníes con aida del microscopiu.

## Clasificación
* Anatomía humana
* Anatomía patolóxica
* Anatomía vexetal

## Bibliografía

* "The vertebrate Body", Alfred Sherwood Romer & Thomas S Parsons, de la qu'había torna al español en Salvat (1981). Introduz el conceutu de Neotenia, y datos interesantes, como que los pexes nel so craniu tienen el mesmu númberu de güesos que l'Humanu, etc.

## Referencies

## Enllaces esternos

* E-anatomy 
* Guíes de Neuroanatomía 
* Anatomía Fractal
* Anatomy
Home de Vitruvio

L**'Home de Vitruvio** ye un famosu dibuxu acompañáu de notes anatómiques de Leonardo da Vinci realizáu alredor del añu 1492 nún de los sos diarios. Representa una figura masculina esnuda en dos posiciones sobreimprentaes de brazos y piernes ya inscritu nún círculu y un cuadráu. Tamién se conoz como'l **Canon de les proporciones humanes**.

El dibuxu ta realizáu en llápiz y tinta y midi 34,2 x 24,5 cm. Anguaño forma parte de la coleición de la Galería de l'Academia de Venecia.

Trátase d'un estudiu de les proporciones del cuerpu humanu, realizáu a magar de los testos del arquiteutu de l'antigua Roma Vitruvio -*De Architectura*-, del que'l dibuxu toma'l so nome. El cuadráu ta centráu nos xenitales, y el círculu nel embeligu. La rellación ente'l llau del cuadráu, y el radiu del círculu ye la razón áurea. Pa Vitruvio'l cuerpu humanu ta dividíu en dos metaes polos muérganos sexuales, mentantu que l'embeligu determina la seición áurea. Nel recién ñacíu l'embeligu ocupa una posición media, y col crecimientu *migra* hasta la so posición definitiva nel adultu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bioloxía celular

La **bioloxía celular** o **citoloxía** ye la rama de la bioloxía qu'estudia les célules no que concierne a la so estructura, les sos fonciones y la so importancia na complexidá de los seres vivos. Citoloxía remanez del griegu *κγτοs* cavidá.

Cola invención del microscopiu ópticu foi posible observar estructures enxamás vistes enantes pol home, les célules. Eses estructures estudiáronse más detalladamente col emplegu de téuniques de citoquímica y cola aida cimera del microscopiu lleutrónicu. 

La bioloxía celular centrase na comprensión del funcionamientu de los sistemes celulares, de cómo estes célules se regulen y la comprensión del funcionamientu de les sos estructures. 

Una disciplina afín ye la bioloxía molecular.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bioética

La **bioética** ye l'estudiu sistemáticu de la conducta humana na estaya de les ciencies biolóxiques al respective los valores ya entamos morales.

## Definición y dominiu

La bioética abarca les custiones étiques que xurden nes rellaciones ente bioloxía, medicina, cibernética, política, llei, filosofía y teoloxía. Esiste un desalcuerdu acerca del dominiu afayadizu pa l'aplicación de la ética en temes biolóxicos. Dellos bioéticos tienden a amenorgar l'ámbitu de la ética a la moralidá en tratamientos médicos o na innovación teunolóxica. Otros, d'otra miente, opinen que la ética ha incluyir la moralidá de toles aiciones que puean aidar o dañar organismos capaces de sentir mieu y dolimientu.

La bioética ye davezu material d'alderique políticu, resultando en crudes engarradielles ente aquellos que defenden el progresu teunolóxicu en tolos sos aspeutos y aquellos con una actitú más conservadora.

## Custiones bioétiques
Delles custiones frecuentemente trataes en bioétiques incluyen les siguientes:

* Albuertu
* Clonación humana
* Circuncisión
* Crioxenia
* Drechos de los animales
* Donación de muérganos
* Drogues
* Eutanasia
* Xenética
* Homosexualidá
* Inseminación artificial
* Métodos anticonceutivos
* Quimeres
* Suicidiu
* Tratamientu del dolor
* Vida artificial

## Bioéticos famosos

* Peter Singer

## Ver tamién

* Ética del entornu
* Ética sexual
* Neuroética

## Referencies

## Enllaces esternos

* Artículu sobro bioética na Organización Panamericana de la Salú
* Bioética en www.monografías.com
Albuertu

L**'Albuertu** (del llatín *abortus* o *aborsus*, de *aborior*, contrariu a *orior*, ñacer) ye la interrupción del enxitu enantes de que'l desarrollu del fetu algame les venti selmanes, depués d'esti tiempu la terminación del enxitu enantes del partu, nómase partu pretérminu.

El términu "albuertu espontaneu" refiérse a los fechos que se presenten de manera natural, procedimientos non electivos o d'albuertu terapéuticu nel tiempu que va dende la conceición fasta'l intre en qu'ha producise'l partu; yá seya de manera espontánea (lo qu'asocede nún de ca cinco enxitos, en particular enantes de les 13 selmanes de xestación) o inducida. 

Al traviés de la historia, l'albuertu inducíu foi frecuente materia de controversia poles sos implicaciones étiques, morales y sociales. Foi prohibíu o llimitáu en delles sociedaes, anque los albuertos continúen siendo comunes inda onde la presión social o la llei s'oponen a ellos. Los albuertos en condiciones sanitaries non afayadizes son una causa mayor de mortalidá femenina, representando según la OMS, con 70.000 muertes al añu, alredor del 13% de toles muertes maternes. 

L'Albuertu foi llegalizáu por primer vegada`n 1921 na recién creada Xunión Soviética, a lo llargo de los Sieglos XX ya XXI fueron aumentando los llugares que lu legalizasen 

## Ver tamién
* Preembrión
* Microalbuertu 
* Antialbortamientu

## Referencies

## Enllaces esternos
Bioestadística

La **bioestadística**, davezu, ye l'aplicación de la estadística a la bioloxía. Por mor de que les custiones a investigar en bioloxía son de ñatura pervariada, por exemplu, la medicina, ciencies agropecuaries y forestales, la bioestadística espardió los sos dominios pa incluyir cualaquier modelu cuantitativu, non sólo estadísticu, que puea ser usáu pa retrucar a estes necesidaes. 

La bioestadística pue ser considerada como una rama, altamente especializada, de la informática médica que pue ser, a la so vegada, complementada pola bioinformática.

L'aplicación resulta anguaño necesaria, nos campos de:
*salú pública, qu'inclúi: epidemioloxía, nutrición, salú ambiental ya n'investigación de servicios sanitarios. 
*xenómica y poblaciones xenétiques 
*medicina 
*ecoloxía 
*bioensayos

La collaboración de la bioestadística foi clave nel desendolque de nuevos fármacos, nel entendimientu d'enfermedaes cróniques como'l cáncanu y el sida, y estos son dellos de los miles d'exemplos posibles.

La estrecha rellación de la Estadística col métodu científicu fai de la Bioestadística una disciplina imprescindible na mayoría de los proyeutos nel área teunolóxica.

El pensamientu estadísticu non sólo resuelve ya entiende la complexa metodoloxía pa dar rempuesta a hipótesis, sinón que ye quien a organizar el “sistema” qu'involucra la investigación dende'l diseñu xeneral, diseñu de muestréu, control de calidá de la información, analís y presentación de resultaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Biofísica

La **biofísica** ye la ciencia qu'estudia la bioloxía colos entamos y métodos de la física. Alderícase si la biofísica ye una rama de la física o de la bioloxía. Dende un puntu de vista pue concebise que les conocencies ya enfoques acumulaos na física "pura" puen aplicase al estudiu de los sistemes biolóxicos. Nesi casu la biofísica aporta conocencies a la bioloxía, pero non a la física. Exemplos nesi sen son la física de l'audición, la biomecánica, etc.

Otros estudiosos consideren qu'esisten rames de la física qu'han desendolcase a fondu como problemes físicos venceyaos a la materia viviente. Ansí, por exemplu, los polímeros biolóxicos (como les proteínes) nun son lo suficientemente grandes como pa podelos tratar como un sistema mecánicu, a la vez que nun son lo suficientemente pequeños como pa tratalos como molécules simples n'igua. Los camudamientos enerxéticos qu'asoceden demientres una reaición química catalizada por una enzima, o fenómenos como'l acoplamientu químicu-osmóticu paecen requerir más d'un enfoque físicu teóricu fonderu que d'una evaluación biolóxica.

Ente esos dos estremos apaecen torgues como la xeneración y propagación del impulsu nerviosu onde se requier d'un pensamientu biolóxicu, más un pensamientu físicu ansí como dalgo cualitativamente nuevu qu'apaez cola visión integradora del problema.

Una subdisciplina de la biofísica ye la dinámica molecular, qu'intenta esplicar les propiedaes químiques de les biomolécules al traviés de la so estructura y les sos propiedaes dinámiques y d'equilibriu.

Una cuestión central na biofísica ye la necesidá o non de nueves lleis de la física pa esplicar les propiedaes de la materia viva. La gran mayoría de los autores s'enclinen por considerar que nun ye necesariu camudar nenguna de les lleis cimeres de la física pa entender los sistemes biolóxicos.

## Ver tamién
*Biorresonancia
*Dinámica molecular

## Referencies

## Enllaces esternos