Castroverde

**Castroverde** ye un conceyu de la provincia de Lugo en Galicia, (España). Pertenez a la contorna de Lugo. Según el censu del INE, en 2014 la llocalidá tenía 2.823 habitantes (1.450 homes y 1.373 muyeres) con una edá media cimera a los 50 años. La población foi menguando dende 1.998 cuando Castroverde constaba de 3.612 habitantes.

## Xeografía
El territoriu constitúi una zona de transición ente'l pandu luguesa y les Sierres Orientales, de manera que'l terrén va ganando altor escontra l'este coles Sierres de Moneiro, O Mirador (con un altor de 1.034 m en Pradairo), Puñago y A Baqueriza (con un altor de 836 m).

Son numberosos los regatos que baxen d'estos montes, virtiéndose nos ríos Guimarás, Azúmara, Romeán, Outeiro y Tórdea, toos ellos afluentes del Miño.

El clima ye oceánicu con matices continentales, con una oscilación térmica d'hasta 13&nbsp;°C ente temperatures ivernices relativamente baxes (5,6&nbsp;°C de media en xineru) y más nidios pel branu (17,7&nbsp;°C de media). A lo llargo del iviernu suelen producise fuertes xelaes na llocalidá. El nivel de precipitación asítiase alredor de los 1.000 mm añales.

## Fauna y flora
Ente la fauna que podemos atopar destaquen mamíferos como'l llobu (Canis lupus), el xabalín (Sus scrofa), el foín (Vulpes vulpes), el coneyu de monte (Oryctolagus cuniculos), la llebre (Lepus capensis) y los corzos. Les aves más representatives son la perdiz, la falpayar y el mierlu. La superficie forestal de la contorna tien una gran variedá d'árboles del monte autóctonu gallegu (carbayos, ablanares, nozales, castañales...)

## Parroquies de Castroverde y les sos aldegues

## Fiestes y Feries
* Feria, Domingos alternos cola feria de Meira, ye dicir cuando nun hai feria en Castroverde, dizse que ye "Domingo de Meira".
* Feria de l'Artesanía (17 d'agostu en 2014).
* I Feria Medieval, que se celebrerá los díes 7, 8 y 9 de xunu nel Barriu de la Fortaleza (2013), xusto una selmana antes del yá consolidáu Ambura Lucus.
* Fiesta de los güelos (27 d'abril en 2014).
* Santiago, el 25 de xunetu; De normal tien una duración de tres díes, (en 2014, 24, 25 y 26 de xunetu), fáense numberoses actividaes, como la *Feria del Caballu*, xuegos pa los neños nes Piscines Municipales.
* Fiesta de la Mocedá (27 d'avientu en 2014).

## Monumentos

* Torre d'Homenaxe o Fortaleza del sieglu XIV, conocíu como'l Castiellu de Castroverde. El Castiellu de Castroverde ye un castiellu asitiáu nel conceyu de Castroverde. L'antigua fortaleza del sieglu XIV, perteneció a D. Álvaro Pérez Osorio duque d'Aguiar y conde de Villalobos por donación de Henrique II. Un sieglu más tarde D. Sancho Sancho Sánchez d'Ulloa, conde de Monterrei, apoderar del castiellu que la so muerte herieda doña Isabel de Castro, prima de D. Sancho. Yá nel sieglu XVI, D. Lope Osorio de Moscoso de la casa d'Altamira mercó'l castiellu, la villa y les tierres. Anguaño ye propiedá personal.

* Palacios como'l de Vilabade. Na Alta Edá Media esistía un Monesteriu Franciscanu en Vilabade y, dada la so situación nel Primer Camín de Santiago denomináu Camín Ástur-Galaicu o Camiño Vellu, foi un llugar de pelegrinación de gran significáu históricu. Del citáu monesteriu subsistía nel s. XIV la so ilesia que la so Encomienda concédese-y en 1.328 a D. Pedro Fernández de Castro.

* Ilesia de Sta. María de Vilabade, tamién conocida como la Catedral de Castroverde, La ilesia, d'estilu góticu, foi mandada constuir por Fernando de Castro, de la casa de los Condes de Lemos, nel añu 1457. Xuntada al templu pela so parte sur edificaríase tamién un monesteriu franciscanu del que nun se caltién nengún restu. Preciede'l frontis de la ilesia un pórticu renacentista de cincoarcos y frontón triangular, mandáu edificar por Diego Osorio Escobar y Llapaes, Arzobispu de Puebla de Méxicu, Vicerrey y Capitán Xeneral d'aquel país. Nel so interior caltién un interesante conxuntu escultóricu barrocu, del sieglu XVII, con pieces bien importantes: Una talla de Santa María, sedente y xiratoria, San José, San Xuan Bautista y Santiago Matamoros. Nos retablos barrocos llaterales: La Doliosa, San Xuan Bautista, la Inmaculada, Santa Bárbara, Santa Catalina d'Alexandría y Santa Lucía. Na sacrsitía, un Cristu góticu popular, del sieglu XVI, de descendimiento articuláu. Ye una de les ilesies más formoses nel so xéneru en Galicia. Ta nel Camín Primitivu a Santiago de Compostela. Foi declarada Monumentu Históricu - Artísticu Nacional nel añu 1979. Al llau de la ilesia ta'l palaciu, qu'a mediaos del sieglu XVII foi mandáu construyir por Diego Osorio Escobar y Llapaes pal so retiru y descansu.

* A un quilómetru de Vilabade, na falda de la sierra de Pradoiro-A Baqueriza, atópase la Hermita de La nuesa Señora del Carmen. Nesta ermita tien la so sede la Cofradería del Carmen, fundada en 1707 por Juan Montenegro Pandorial y Neira y la so esposa doña Isabel Osorio y Ulloa. La cofradería tien actualemente 1712 cofrades.

* Palaciu de Pena, en cual anguaño atopar a la venta, por cuenta de la so deteriori y a la espera de que daquién lo restaure.

* Palaciu de Cellán de Mosteiro.

* Cova da Valiña, ye l'únicu xacimientu nel que ta representáu l'entamu del Paleolíticu Cimeru en Galicia ye la Cueva de la Valiña, en Castroverde (Lugo). Descubrimientu de casualidá mientres trabayos d'estracción d'una piedra caliar pal llogru de cal, foi dada a conocer por Vázquez Seijas en 1965, xunto coles piedres y güesos (ente los que figuraba una punta de azagaia, que documenta l'actividá de caza con esti preséu típicu del Paleolíticu Cimeru) recoyíos nel momentu del so descubrimientu.

## Asociaciones Culturales

* Amigos do Patrimoniu de Castroverde, foru y revista dixital de divulgación y defensa del Patrimoniu cultural, de naturaleza, artísticu, monumental, y de les tradiciones populares de Castroverde (Lugo). Anguaño realiza numberoses actividaes col fin d'ameyorar el patrimoniu de Castroverde.

* Asociación Cultural Espalladoira.

* Zucurrundullo, Asociación Cultural y Musical, nació como Banda de Gaites en 1990, a partir d'un grupu folk yá esistente dende 1989 y dempués de ser creada pal fomentu de la música autóctona y de dichu grupu l'Asociación Cultural Musical del mesmu nome. A lo llargo de 19 años de trayeutoria musical, "Zuncurrundullo" consiguió diversos premios, procedentes na so mayoría de la Lliga Gallega de Bandes de Gaites.

## Actividaes

* Senderismu, na que podemos faer el Camín de Santiago Primitivu, onde al añu pasen sobre 5.000 pelegrinos por Castroverde.

* Ganadería, ye daqué bien común atopar pites, coneyos, vaques o cabres nes cases d'esti conceyu. Una y bones el sector primariu tien una suma importancia.

* Tamién lo son la caza y la pesca en menor midida.

* Montar a caballu ye otra de les grandes aficiones del conceyu, ónde esiste Cabaleiros de Castroverde, Asociación que trata de crear feries o otres actividaes rellacionaes colos caballos.

* Área Recreativa de la Veiga do Llamera, fundada en 1993, ufierta un llugar sele y aparente pa esfrutar de la naturaleza, ónde podemos atopar numeros carbayos, amás ellí tenemos les Piscines Municipales fundaes en xunetu de 2010, que ufierten diversión y pasatiempu pa los más pequeños mientres el branu.

* Apocayá terminóse la construcción del polígonu industrial con un presupuestu de 2,7 millones de €. El cual a día de güei tase construyendo una nave d'una empresa veterinaria.

* Espérase terminar el Centru de Día por que esti disponible pel branu de 2014.

## Gobiernu Municipal
Resultaos de les **Eleiciones de 2011**:
* Censu: 2.678
* Votantes: 2.206 (82,44%)
* Astenciones: 470 (17,56%)
* Votos en Blanco: 31 (1,41%)
* Votos Nulos: 34 (1,54%)
* BNG: 182 votos (8,38%)---> 1 Conceyal
* PPdeG: 766 votos (35,27%)---> 4 Conceyales
* PSdeG-PSOE: 1193 votos (54,93%)---> 6 Conceyales
* Alcalde: Xosé María Arias Fernández (PSdeG-PSOE).

Resultaos de les **Eleiciones de 2015**:
* Censu: 2.542
* Votantes: 1.926 (75,77%)
* Astenciones: 616 (24,23%)
* Votos en Blanco: 30 (1,58%)
* Votos Nulos: 29 (1,51%)
* BNG: 225 votos (11,86%)---> 1 Conceyal
* PPdeG: 358 votos (18,87%)---> 2 Conceyales
* PSdeG-PSOE: 1284 votos (67,69%)---> 8 Conceyales
* Alcalde: Xosé María Arias Fernández (PSdeG-PSOE).

## Deportes nel Conceyu

* S.D. Castroverde, la historia del club remontar al añu 1985 cuando Avelino-José Pilláu Paradela contauta col abogáu Manuel Granareo pa la constitución de los estatutos que van rexir el Club. Naquellos años, tanto Pol como Baleira teníen el so equipu, y esa rivalidá fai que tamién comparecen xunto con Avelino, Manuel Fernández, Antonio Arroxo, Juan Carlos Carreira, Jesús Javier Valiño, Ovidio Figueiras, Abelardo Carballedo, Constantino Fernández y Manuel Fernández. Toos ellos históricos fundadores de la Sociedad Deportiva Castroverde. Pero nun foi hasta'l 26 de xunu de 1987 cuando apuerta la Federación Gallega de Fútbol. El Castroverde empezó la so andadura pola 2ª Rexonal (d'aquella nun esistía l'actual 3ª Rexonal). Esa primer temporada (el primer partíu de lliga foi contra'l Monterroso) llena d'ilusión foi un ésitu, una y bones l'equipu consigue nel so debú l'ascensu a la complicada 1ª Autonómica. Nos años poteriores alternó los fracasos colos ésitos, siendo lo más importante l'ascensu a siempres difícil rexonal preferente, y llegando inclusive a ser filial nesa campaña del Club Deportivo Lugo. Anguaño la S.D. Castroverde llenda na nueva 2ª Autonómica, coles mires de caltener la categoría.

* Castroverde F.S., fundáu nun hai munchos años, cuenta con un equipu sénior y otru xuvenil, y anguaño (2014/2015) llenda na Lliga Autonómica Norte, coles mires de consiguir la permanencia (Tuvo nesta Lliga la Temporada 2011/2012). El Castroverde F.S. ye l'organizador del Maratón de Fútbol-Sala de Castroverde, que se lleva a cabu tódolos años en xunu (6, 7 y 8 en 2014, IX Edición). Tamién ye entamáu otru Maratón pola Fiesta de la Mocedá (26-27 d'avientu en 2014), en que'l so Campeonatu solamente participen los equipos de Castroverde.

## Camín Primitivu
A lo llargo de los años l'arribación de pelegrinos al so pasu por Castroverde foi creciendo, como amuesen los siguientes datos:
* Añu 2004 - 4.876 pelegrinos **(2,71%)** d'un total de 179.944 (Añu Santu Xacobéu).
* Añu 2005 - 1.028 pelegrinos **(1,09%)** d'un total de 93.924.
* Añu 2006 - 1.588 pelegrinos **(1,58%)** d'un total de 100.377.
* Añu 2007 - 2.569 pelegrinos **(2,25%)** d'un total de 114.026.
* Añu 2008 - 2.719 pelegrinos **(2,17%)** d'un total de 125.141.
* Añu 2009 - 3.388 pelegrinos **(2,32%)** d'un total de 145.877.
* Añu 2010 - 7.661 pelegrinos **(2,82%)** d'un total de 272.135 (Añu Santu Xacobéu).
* Añu 2011 - 5.544 pelegrinos **(3,02%)** d'un total de 183.366.
* Añu 2012 - 6.349 pelegrinos **(3,30%)** d'un total de 192.488.
* Añu 2013 - 6.854 pelegrinos **(3,18%) **d'un total de 215.880.
* Añu 2014 - 8.275 pelegrinos **(3,47%) **d'un total de 237.886.
* Añu 2015 - 11.428 pelegrinos **(4,35%) **d'un total de 262.515.

## Castroverdenses Pernomaos
* Aída Valiño, *Triatleta* (n. 1987).
* Antón López Rivas, O Magu Antón (n. 1956).
* Paco Pestana, *Escultor* natural de Peredo na parroquia de Frairía.
* Jesús García Juanes, Aventureru.
* Enriqueta Otero Blanco maestra y gerrillera (1902-1989).
* Ánxela Gracián, escritora gallega natural de Gracián, na parroquia de San Paio d'Arcos.
* Ricardo Gómez Poín, filólogu y escritor, ye l'investigador más importante del Camín Primitivu.
* Manuel Cordero Pérez (1881-1941) panaderu sindicalista y diputáu socialista.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Distintos diseños de camisetes, que referencien a les parroquies de Castroverde
* Web del Concello de Castroverde
* Aplicación móvil del Concello de Castroverde  Enllaz a descarga en iTunes a descarga en Google Play
* Blogue con noticies del Concello de Castroverde
* Twitter con tola información de Castroverde
* Facebook de Castroverde
* de Castroverde
* Web oficial de la Sociedad Deportiva Castroverde
* Web oficial del Castroverde  Fútbol-Sala  
* Información del de Pelegrinos de Castroverde
* Blogue d'un vecín de Castroverde (A Fiestra de Masoucos)