Orísoain

**Orísoain** (n'euskera *Orisoain*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Olite, na contorna de Tafalla, na Valdorba o valle de Orba y a 30,5 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

## Xentiliciu
*Orisoaindarra*, aplicable tantu en femenín como en masculín a pesar de la so terminación en *-a*. Amás, el xentiliciu más utilizáu en Orisoain por y pa los sos habitantes ye **Puriño o puriña (s)**.

## Símbolos

### Escudu

L'escudu d'armes del llugar de Orísoain tien el siguiente blasón:

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá de Orísoain ta asitiada na parte central de la Comunidá Foral de Navarra, dientro de la Zona Media de Navarra, 13 km al norte de la ciudá de Tafalla y 30,5 km al sur de la de Pamplona, a una altitú de 581 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 7.1 km² y llinda al norte colos conceyos d'Olóriz y Leoz, al este y sur con esti postreru y al oeste col de Garínoain.

### Relieve ya hidrografía
El centru urbanu asítiase, como en casi tolos pueblos de la zona, sobre una llomba, que preside dende'l sur l'enanche del valle de Leoz nesti llugar, daqué más angostu na parte cimera.

La parte oriental del conceyu constituyir, na so mayor parte, les fasteres del monte San Pelay o San Pelayo (962 msnm), nome que recibe pola ermita que s'atopa nel so cume, puntu más altu del conceyu. D'equí parte'l ribayu de La Cea, que desagua n'unu de los afluentes del Cidacos: el ríu Cemboráin.

Ésti trescurre pela parte norocidental de la llocalidá escontra Garínoain, con tierres de cultivu y güertes más o menos encajonadas nel valle, acompañaos de soviesca mediterránea nes fasteres y llombes.

La zona sur constituyir les tierres altes de Orísoain, con campos de mayor tamañu que dexen un aprovechamientu más estensu de la tierra, sacante nes cercaníes del monte, onde abonden los robles(*Quercus faginea* y *Quercus humilis*), encines(*Quercus ilex* subesp. *rotundifolia*) y pinos(*Pinus nigra*).

## Demografía

### Evolución de la población
El descensu demográficu nel conxuntu de la Valdorba, esplicar pol éxodu rural escontra los nucleos urbanos de Pamplona y en menor midida, Tafalla, yá que nun esiste, sacante en casos bien aisllaos, la emigración a otres provincies o países y la población sigue'l ritmu xeneral del descensu. De 1920 a 1953, por casu la población de Orísoain baxu de 216 habitantes a 148.

El procesu de industrialización mientres la década de los años 1970 menguó l'índiz de natalidá y la medría de la esperanza de vida, ente otros, son dalgunos de los acontecimientos sociales qu'inciden en dos fechos fundamentales pal desenvolvimientu d'estos pueblos: l'avieyamientu de la población y l'amenorgamientu tocantes al so númberu.

Mientres l'últimu sieglu la población nel conceyu baxó en casi un 60% debíu mayoritariamente a la desapaición de puestos de trabayu nel sector primariu, yá que la economía nesta zona de Navarra ye eminentemente agrícola.

## Política y alministración

### Alministración municipal
Orísaoin forma un conceyu el cual ta gobernáu por un conceyu de xestión democrática dende 1979, formáu anguaño por 3 miembros escoyíos nes eleiciones municipales según ta dispuestu na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral. La sede del consistoriu ta asitiada na cai Mayor 9 na llocalidá de Orísoain.
El conceyu continua tomando les sos decisiones por aciu Asamblea del Pueblu, Conceyu Abiertu, como órganu consultivu del Conceyu.





#### Alcaldíes
Estos son les persones qu'ostentaron les últimes alcaldíes en Orísoain:

## Monumentos y llugares d'interés

### Monumentos relixosos
La llocalidá cunta con una ilesia románica del sieglu XII, dedicada a San Martín de Tours. En 1965, mientres unes obres de restauración del templu, foi afayada por casualidá una de les úniques cuatro criptes romániques qu'esisten en Navarra.

Al pie de la carretera de Leoz tópase una pequeña ermita, cola advocación de la Virxe de los Remedios, a la que se-y realiza una procesión a empiezos de setiembre.

Nel puntu más altu del conceyu llevanta otra n'honor a San Pelayo, compartida colos llugares estremeros d'Amatriáin y Artariáin, pertenecientes al Conceyu de Leoz. Realízase una romería añal a finales de xunu dende los trés pueblos. L'anterior edificiu tuvo que ser reconstruyíu en 2006 por derrumbes na cubierta y fíxose por aciu trabayu comuñal (auzolan).

### Llugares d'interés
El Ecomuséu "Vivencies d'antaño" amuesa cómo yera la vida d'una familia de llabradores nel sieglu pasáu, antes de la llegada de la industria y la modernización de la maquinaría agrícola.

## Cultura

### Fiestes y eventos
Les fiestes patronales, n'honor a San Martín, celébrense davezu'l segundu fin de selmana d'agostu.

Dende l'añu 2002 celébrase la Feria de Viñar de la Valdorba, que los sos principales eventos tienen llugar nesta llocalidá mientres el segundu domingu d'avientu.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Valdorba

## Referencies

## Enllaces esternos