Agave americana

L' ye una planta perenne perteneciente a la familia Agavaceae.

## Descripción
Ye una planta perenne acaule resistente a terrenes grebos. Les fueyes crecen dende'l suelu, grandes, llanceolaes y carnoses de color blancu-azuláu o blancu-abuxáu, saliendo toes dende'l centru onde permanecen *endolcaes* a un tarmu central denomináu en Méxicu cayote (nun confundir cola cucurbitácea).

Les fueyes van formándose dende'l cayote en forma creciente y tienen escayos nel so cantu de cuasi 2 cm, bien agudes y fines. Toles fueyes terminen nel ápiz, una aguya fina d'unos 5 cm de llargor y d'hasta 1 cm d'anchu na so parte menos estrema.

Florece una sola vegada na so vida y muerre tres esti floriamientu, un fenómenu conocíu como monocarpismo. Dexa a la so muerte una bayurosa descendencia (retueyos de raigañu) nun tarmu d'unos ocho o diez metros y un anchor cimero a los 10 cm de diámetru; d'él y dende más de la metá del so llargor van saliendo pequeñes cañes en forma de pirámide, terminando caúna nun grupu de flores de color mariellu-verdosu. Cada flor tien un tamañu d'unos 5 a 10 cm, y son polinizaes davezu por esperteyos. El frutu ye una cápsula trígona y allargada.

## Historia
Cristóbal Colón describió nuna ocasión qu'él viera nel Caribe una planta que confundió col aloe. Otros viaxeros europeos, repararíen la so bultable presencia en zones semi- desértiques de Les Amériques (razón del so nome). El botánicu Rudolf Jakob Camerarius escribió nuna de les sos obres que nel xardín botánicu de Pisa floriaba en 1583 un *aloe americanu*; ésti nun yera otra cosa que *agave americana* qu'efeutivamente florió per primer vegada n'Europa nel Xardín botánicu de Pisa.

En 1569 los botánicos Pierre Pena y Mathias de Lobel fixeron un viaxe por Inglaterra y en Londres visitaron el xardín botánicu onde s'atoparon con una bona coleición de plantes ensundioses de les Indies Occidentales, ente elles el *Agave americana*.

Esta planta formó parte de les ilustraciones de la *Iconografía Phytanthoza*, un guapu llibru de Johann W. Weinmann, primer ilustrador botánicu.

Según investigadores de la Universidá Autónoma de Guadalajara, un compuestu del agave podría ameyorar radicalmente los tratamientos pa enfermedaes del colon. 

Sábese qu'hai más de 300 especies d'agave, pero solo unes 200 fueron hasta agora reconocíes.

## Usos
De xuru el so usu más conocíu ye la producción d'un llicor destiláu llamáu Mezcal, del qu'esisten numberoses variedaes, ente les que figura un mezcal conocíu en tol mundu, el Tequila. El zusmiu azucaráu estrayíu de la cazumbre del tarmu floral enantes del floriamientu lleldar pa producir una bébora alcohólico, llamada pulque, que de la mesma se destila pa llograr el mezcal

L'agave cultívase entá pola fibra testil de les sos fueyes, llamada pita, pa producir cuerda, redes y otros oxetos. La so ellaboración consiste en machucar les fueyes de la planta hasta faer que s'esprenda la so parte verde y húmeda. Asina se llogren les fibres qu'hai nel so interior. Depués s'encordan éstes hasta fabricase cuerdes de testura aspra de delles groseces y d'un color cuasi blancu. Anguaño empléguense medios mecánicos y el so usu ye más escasu. 

L'aguamiel que s'estrayi del Agave americana L na rexón de Comitan de Dominguez, estáu de Chiapas, Méxicu lléldase utilizando p'arriquecer los azucres del mostiu, delles arrobes de panela de la rexón, qu'al destilar llógrase la bébora comiteco.

Ente los usos interesaos d'esta planta destaca'l d'una provincia española Almería, onde l'espigón de les flores ye utilizáu pa faer escaleres.

Delles variedaes utilizar en xardinería, especialmente la *marginata* (col cantu de les fueyes de color blancu amarellentáu) y la *mediu-picta* (con una banda metanes la fueya en vegada del estremu).

"Les fructanas son unos compuestos -carbohidratos- que nun son dixeríos pol estómagu por cuenta de les sos carauterístiques químiques", afirma'l doctor Guillermo Toriz. Los investigadores sabíen que ciertes plantes, como l'achicoria, les alcachofes y la cebolla, contienen fructanes 

Sicasí, namái bien poques plantes, como'l agave, contienen fructanes nuna proporción abondo grande. 

"El 80% del pesu de la piña de agave son estos carbohidratos que nun se degraden nel estómagu", diz l'investigador. "Polo que pensamos que per mediu d'un cambéu químicu podríamos utilizalos pa encapsular fármacos que puedan llegar virtualmente intactos al colon". 

Amás, esplica'l científicu, ta'l valor amestáu de que les fructanes por sigo mesmes son bien beneficioses pa tol ambiente de la flora -o microbiota- intestinal. "Les fructanas son un compuestu probiótico, un alimentu que contién microorganismos vivos que permanecen activos nel intestín y tienen un efeutu bien beneficiosu na microbiota intestinal", esplica Toriz, "Asina que les fructanas tienen un doble beneficio: pueden tresportar un fármacu específico al colon y fomenten la crecedera de bacteries beneficioses nel intestín", amiesta.

## Especie invasora
Foi introducida en munches rexones d'Europa, Sudáfrica, la India y Australia.

### N'España
Por cuenta del so potencial colonizador y constitúyese una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, foi catalogada nel Catálogu Español d'Especies exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 1628/2011, de 14 de payares, tando prohibida n'España la so introducción nel mediu natural, posesión, tresporte, tráficu y comerciu.

## Taxonomía
*Agave americana* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 323. 1753. 
;Etimoloxía:
***Agave***: nome xenéricu que foi dau a conocer científicamente en 1753 pol naturalista suecu Carlos Linneo, quien lo tomó del griegu *Agavos*. Na mitoloxía griega, Ágave yera una ménade fía de Cadmo, rei de [Tebas ] que, al mandu d'un ensame de [bacantes, asesinó al so fíu Penteo, socesor de Cadmo nel tronu. La pallabra *agave* alude, pos, a daqué almirable o noble.

***americana***: epítetu xeográficu que se refier a la so llocalización n'América.
;Subespecies:
* *[[Agave americana subsp. americana]]* 
* *[[Agave americana var. expansa]]* (Jacobi) Gentry
;Sinonimia:
* *Agave complicata* Trel. ex Ochot.
* *Agave felina* Trel.
* *Agave melliflua* Trel.
* *Agave spectabilis* Salisb. 
* *Aloe americana* (L.) Crantz

## Nomes vernáculos

## Imáxenes

Image:Agave americana variedad marginata.JPG|Variedá *marginata*
Image:Agave americana2.jpg|Variedá *mediu-picta*
Image:Agave americana flor.jpg|Floriamientu
Ficheru:Agave americana extremo de hoja.jpg|Escayos al estremu d'una fueya 

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos

* Hoseito: Agave americana
* Descripción
* El Mundo de les pites: aprovechamientu ecolóxicu de la madera de pita

----