Moldavia

**Moldavia**, oficialmente **República de Moldavia** (en rumanu *Republica Moldova*), ye un país d'Europa del Este, ensin salida al mar, que llenda con Rumanía al oeste y con Ucraína al norte, al este y al sur. La so capital ye Quixináu. 

La mayoría del actual territoriu moldavu formó parte del Principáu de Moldavia ente'l sieglu XIV y 1812, cuando foi cedíu al Imperiu rusu pol Imperiu otomanu, del que Moldavia yera un estáu vasallu; de magar la rexón foi conocida como Besarabia. En 1856 la Besarabia meridional foi devuelta a Moldavia, que trés años dempués xunióse con Valaquia pa formar Rumanía; sicasí, los rusos volvieron a controlar tola rexón en 1878. Demientres la Revolución rusa de 1917 Besarabia convirtióse brevemente nún estáu autónomu dientro la República Rusa, col nome de Repúbica Democrática Moldava. Esta entidá declaró, en febreru de 1918, la so independencia, y a continuación, esi mesmu añu, integróse en Rumanía por decisión de la so asamblea llexislativa. La decisión foi discutida pola Rusia soviética, qu'estableció en 1924, dientro de la República Socialista Soviética d'Ucraína, una república autónoma moldava (República Socialista Soviética Autónoma de Moldavia) nos territorios parcialmente habitaos por moldavos del este de Besarabia.

En 1940, de resultes del pautu Molotov-Ribbentrop, Rumanía foi forciada a ceder Besarabia y la Bucovina septentrional, a la Xunión Soviética, que formó la República Socialista Soviética Moldava, qu'incluyía la mayor parte de Besarabia y la faza más occidental de l'antigua RSSAM, la asitiada al este del ríu Dniester. El 27 d'agostu de 1991, nel contestu de la disolución de la Xunión Soviética, la república declaró la so independencia y tomó'l nome de Moldavia, y aprobó la so nueva constitución en 1994. La fastera de territoriu moldavu asitiada al oriente del ríu Dniester tien estao dende 1990, de facto, embaxu'l control del autoproclamáu gobiernu de Transnistria.

La decadencia de los sos sectores agrícola ya industrial de magar la disolución de la Xunión Soviética fizo que'l sector servicios seya'l dominante na economía moldava: representa más del 60% del productu interior brutu (PIB) del que ye'l segundu país européu con menor PIB per capita. El país, amás, ocupa'l caberu llugar de los países europeos nel llistáu del Índiz de Desarrollu Humanu: el 90ᵘ.

Moldova ye una república parllamentaria que tien un presidente como xefe del estáu y un primer ministru como xefe del gobiernu. Ye miembru de les Naciones Xuníes, el Conseyu d'Europa, la Organización Mundial del Comerciu, la Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa (OSCE), la Organización pa la Democracia y el Desarrollu Económicu GUAM, la Comunidá d'Estaos Independientes y la Organzación de Cooperación Económica del Mar Negru (BSEC).

## Territoriu

El territoriu del país coincide col de l'antigua **República Socialista Soviética de Moldavia**, que proclamó la independencia'l 27 d'agostu de 1991, coles mesmes fronteres dellimitaes por Stalin en 1944 y confirmaes en 1947 pol Tratáu de París. 

Esti territoriu representa namás que'l 32% del antiguu **Principáu de Moldavia**, de la Edá Media (Besarabia y Bucovina, en mariellu nel mapa), qu'abarcaba tamién l'actual provincia rumana del mesmu nome, y los accesos al Mar Negru, que formen parte anguaño d'Ucraína. A esti territoriu, amestóse-y una fastera, la Transnistria, que pertenecía anteriormente a Ucraína.

## Xeografía

Asitiada nel sureste d'Europa, ente los Cárpatos, les llanures d'Ucraína y a proximidá del Mar Negru, Moldavia ocupa una plaza xeostratéxica de premier orde, lo qu'esplica la presencia militar rusa na Transnistria. La posición de Moldavia vese fraxilizada poles tendencies secesionistes d'esta rexón mayoritariamente rusófona, pela que pasaben obligatoriamente los sos principales intercambios comerciales, tradicionalmente orientaos al este (Rusia y Ucraína). 

L'aisllamientu de Moldavia vese reforzáu pola falta d'accesos direutos al Mar Negru y por ser un territoriu circonscritu ente dos ríos: El Prut, que s'axunta al Danubiu enantes de desembocar nel Mar Negru, marca la llende occidental de Moldavia. Al noreste, el ríu Nistru, que crucia'l país de norte a sur marca de facto la frontera con la Transnistria.

El norte del país ye una zona montañosa, anque les cimes nun sobrepasen los 430 m d'altor del monte Dealul Bălănești.

El clima ye continental templáu, con branos calorosos y temperatures moderaes n'hibiernu.

Les principales ciudaes son la capital, Quixináu, nel centru del país, Tiraspol (en Transnistria), Bălți y Tighina.

## Demografía

En 2002 Moldavia tenía una población de 4.431.570 habitantes y una densidá de 131/km². 
Por grupos étnicos, la distribución de la población ye la que vien darréu:
* moldavos: 75.8%
* ucraínos: 8.35%
* rusos: 6%
* rumanos: 2%
* búlgaros: 2%
* gagauzos: 4.4%

Les principales confesiones relixoses son el cristianismu ortodoxu (98 %)y el xudaísmu (1.5%).

## Distritos

Dende 2003 (llei del 19 de marzu), el territoriu de Moldavia compónse de 32 *raioane* (distritos; en singular, *raion*), 3 *municipii* (conceyos, en singular, *municipiu*, que son Quixináu, Bălți y Tighina) y dos rexones semi-autónomes (Gagauzia y Transnistria).

Enantes d'esta llei, Moldavia taba dividida en 9 provincies o *județe*, un conceyu (la capital) y dos unidaes territoriales.

* Bălți
* Cahul
* Quixináu (conceyu)
* Edineț
* Găgăuzia (unidá territorial autónoma)
* Lăpușna
* Orhei
* Soroca
* Stânga Nistrului (unidá territorial)
* Tighina
* Ungheni

## Historia
El territoriu de l'actual Moldavia tuvo pobláu na Antigüedá polos dacios. Asitiáu nuna ruta estratéxica ente Asia y Europa, conoció varies invasiones a lo llargo de la historia.

Na Edá Media, la provincia de Besarabia (que correspuende a la mayor parte de la República de Moldavia con dellos territorios más al norte y al sur) constituyó la parte oriental del Principáu de Moldavia. 

El Principáu de Moldavia foi tributariu del Imperiu Otomanu, hasta'l **Tratáu de Bucarest**, que tresfirió Besarabia a Rusia en 1812, quedando la parte oriental integrada en Rumanía. 

Tres la revolución rusa, Besarabia algamó la independencia en 1918, y integróse en Rumanía esi mesmu añu.

El pautu Molotov-Ribbentrop permitió a la Xunión Soviética ocupar Besarabia en xunu de 1940. Anque la perdieron en 1941, volvieron a recuperala definitivamente n'agostu de 1944. 
Na dómina soviética, les rexones del norte y del sur de Besarabia, habitaes por ucraínos y rusos pasaron baxo alministración ucraína, mientres que Transnistria, con una importante población rusa axuntose al restu del territoriu, configurándose asina la República **Soviética Socialista de Moldavia**.

El 27 d'agostu de 1991, Moldavia declaró la independencia, y n'avientu del mesmu añu integróse, con otres ex-repúbliques soviétiques na Comunidá d'Estaos Independientes.

Dende la independencia, Moldavia conoció dos conflictos armaos, ún en Gagauzia, onde vive una importante minoría turcófona, y otru en Transnistria, onde los secesionestes rusófonos declararon unilateralmente la so independencia.

Anque hubo movimientos en favor de la reunificación con Rumanía, nun referendu convocáu en 1994, la mayoría de la población moldava pronuncióse pola conservación de la independencia.

## Gobiernu y política
El parllamentu unicameral moldavu cuenta con 101 escaños, y los sos miembros son elixíos por sufraxu universal cada cuatro años. 

El Parllamentu elixe al presidente, que tien les funciones de xefe del estáu y noma al primer ministru, como xefe de gobiernu. El primer ministru ye responsable del so gabinete y tán sometios entrambos a la aprobación del parllamentu.

Anguaño gobierna'l país el Partíu Comunista de Moldavia (*Partidul Comuniștilor din Moldova*, **PCM**). Anque nun principiu llevó a cabu una política favoratible a los intereses rusos, tres de ganar otra vuelta les eleiciones el 6 de marzu de 2005, tuvu un xiru pro-occidental. Esti cambéu suel esplicase pola so voluntá d'algamar el sofitu de la OSCE pa resolver el conflictu de Transnistria y pola influencia del trunfu eleutoral de Victor Yuxchenko n'Ucraína.

## Economía
Moldavia beneficia d'un clima afayadizu y d'un bon terrenu, pero nun dispón malapenes de xacimientos minerales. Poro, la so economía ta basada esencialmente na Agricultura, qu'emplega al 35% de la población activa. Les principales producciones son la fruta, les hortalexes, el vinu y el tabacu.

Les poques industries del país tán concentraes en ciudaes como Quixináu y Tiraspol.

Como la mayoría de les antigües repúbliques soviétiques, Moldavia ta nun periodu d'evolución hacia la economía de mercáu. 
El país conoz una grave crisis y ta consideráu como'l más probe del continente européu en términos de renta per capita. Esti asitiamientu económicu llevó a emigrar a munchos moldavos: calcúlase qu'alredor d'un millón d'ellos viven nel estranxeru.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Moldavia vista dende Italia, (n'italianu y rumanu)
* Informaciones d'orde xeneral, turísticu y económicu (en francés).
* Sitiu oficial del Gobiernu moldavu (en moldavu y rusu) 
* Sitiu oficial del Parllamentu (en rumanu, francés, inglés y rusu)
* Sitiu oficial del Ministeriu de Turismu moldavu (en rumanu, rusu y inglés)