Naftule Brandwein

**Naftule Brandwein** o **Naftuli Brandwine**  foi un clarinetista xudíu ya influyente músicu klezmer.

## Biografía
Brandwein nació en Przemyslany, la Galicia austrohúngara (agora Ucrania), nu lloñe de Lvov nuna familia de músicos klezmer, que yeren parte de la dinastía jasídica Stretiner fundá pol rabín Yehuda Hirsch Brandwein de Stratin. El so padre Peyseje tocaba'l violín y yera un בּדחן (badjn) -un tipu d'animador de bodes, poeta y maestru de ceremonies xudíu asquenazí orixinariu d'Europa del Este- que percorrió tol Oriente de Galicia comu líder de la so קאַפּעליע, treslliteraó 'kapelie' - nome que se-y da en yidish a una banda de música- nel casu de Peyseje, una banda de música familiar.

De los sos trelce fíos, Moyshe tocaba'l violín, la trompa y el trombón de válvules; Mendel tocaba'l pianu, Leyzer tocaba la batería y Azriel tocaba la corneta; Azriel convirtióse nel primer profesor de música de Naftule y tuvo un impautu duraderu na so interpretación.

Naftule foi unu de los 14 fíos que tuvo'l so padre con cuatro esposes distintes. Tenía nueve hermanos y cuatro hermanes, ente ellos Henrietta, la so hermana ximielga. En 1919, toos menos dos de los sos hermanos emigraron a América. Los dos hermanos que se quedaron fueron el mayor, Eli, y el menor, Tzvi-Hirsch (dambos fueron darréu asesinaos polos nazis). El fíu de Tzvi-Hirsch, Leopold Kozlowski, partisanu, y l'únicu superviviente de la Shoá de la so estensa familia, col so indixebrable acordión que lu salvó de la muerte, decidió apostar pola música, pola vida “nuna Cracovia ensin xudíos”, consultor musical de Spielberg, amigu de Perlman, foi'l líder de la resurrección de la música klezmer n'Europa del Este y Central dende la década de 1990.

### Emigración a Estaos Xuníos
En 1908 Brandwein emigró a la edá de diecinueve años a los Estaos Xuníos onde convirtióse rápido nuna estrella de la era discográfica de 78 rpm, proclamándose a sí mesmu'l "Rei de la Música Xudía". Poro, consideróse-y ente la primer fola d'artistes klezmer estadounidenses, los formaos nel Vieyu Mundu, a diferencia de la segunda xeneración qu'aprendió les sos habilidaes n'Estaos Xuníos. Ente 1922 y 1927, grabó venticuatro discos, primero como miembru de la orquesta de Abe Schwartz y dempués como solista a partir de 1923.

Pue escuchase a Brandwein en munches grabaciones clásiques yiddish de la dómina dorada de la música popular yiddish (1915-1935) y específicamente nes de Abe Schwartz (1881-1960). No fondero d'estes grabaciones, pue escuchase a Naftule Brandwein, esti increíble virtuosu, tocando'l so clarinete' en mi bemol.

Brandwein yera conocíu non solo pol so virtuosismu nel clarinete, sinón tamién pola so vida impetuosa y ensin llendes. Gustáben-y les muyeres y l'alcohol. Unu solía dicir que si contrates a Brandwein per una nueche y deseyes que sía feliz y xuegue tola nueche, tienes de da-y abondu alcohol y una muyer. Tamién yera conocíu por ser el músicu klezmer favoritu del *Jewish Murder Gang Inc.* (una organización d'asesinos a sueldu nes décades de 1930 y 1940 qu'actuó como l'escuadrón de la muerte y el brazu policial de la mafia italoamericana na ciudá de Nueva York)

Encantábalu condimentar los sos conciertos baxándose los pantalones o usando un lletreru de neón nel pechu que dicía "The Naftule Brandwein Orchestra", o col disfraz. del Tíu Sam con lluces navidiegues, coles qu'una vegada estrañó lletrocutase. Los sos transgresiones públiques o quitaes nun-y dexaronpermanecer enforma tiempu nuna banda, porque los sos compañeros enfurecíense rápido cola so actitú. Sicasí, foi músicu habitual de la *Joseph Cherniavsky Yiddish-American Jazz Band* y de la orquesta de *Abe Schwartz,* como yá mentamos más enrriba.

### Cayente
De 1922 a 1927, Brandwein realizó munches grabaciones y creó'l soníu típicu de los clarinetes klezmer xudíos estadounidenses solistes. Dempués dexó de grabar. El so estilu de vida afectó negativamente la so salú y les sos relaciones colos otros músicos, pero siguió trabayando faciendo pequeños conciertos pa ocasiones privaes, bodes o nueches especiales n'hoteles. Finalmente, en 1941, Brandwein entró nun estudiu de grabación per últimu vegada col nome n'inglés de "Nifty" Brandwein. Les grabaciones, - "Klayne Princesin" ("Pequeña princesa"), "Freylejs de Naftule", "Freylejer Yontef" ("Celebraciones allegres") y "Nifty's Eygene" ("Lo que pertenez a Nifty") -, amuesen la evolución de Brandwein mientres estos 14 años d'ausencia del estudiu. El so virtuosismu yá nun yera'l nucleu de les sos grabaciones. Sicasí, exhibe más sele ya introspeición. 

Vivió los sos últimos años en relativa escuridá, tocando nos 'Borscht Belt' o 'Alpes xudíos', que yera un términu coloquial para los llugares de veranéu na so mayoría sumíos de los montes Catskill en partes de los condaos de Sullivan, Orange y Ulster nel norte del estáu de Nueva York, Estaos Xuníos.

## Estilu
Brandwein yera conocíu tantu pola so personalidá colorida como pol so talentu musical. El so estilu selvaxe incorporó les munches aguaes de la música xudía d'Europa del Este que foi influyida pola música griega, turca, húngara y xitana; la influencia rumana refléxase nes formes atopaes a lo llargo del repertoriu (p. ex. Hora, Doina, Sirba y Bulgar).

El so estilu d'execución templáu y animáu saltaba constantemente escontra riba y escontra baxo na escala y espresábase en trinos, deslizamentos pola escala y otros adornos. De cutiu oldéase-y col otru clarinetista klezmer famosu del so tiempu, Dave Tarras, que tenía un estilu de soníu y fraseo distintu y y que nel so día llegó a reemplazar a Brandwein na 'Hassidic American Jazz Band' conocida tamién como los 'Oriental American Syncopators' polos sos vezos pocu sociales.

## Legáu
Magar nun vivió pa guardar el resurdimientu del interés pol klezmer qu'empezó a mediaos de la década de 1970, el so legáu foi alicáu por una nueva xeneración de músicos klezmer, que lu citen como una fonte clave d'inspiración. Les entrevesgaes tradiciones de la música klezmer nun se caltienen bien nes partitures, y les sos grabaciones son una de les principales fontes a les que la xente recurre para atopar l'estilu klezmer "orixinal".

## Grabaciones
* 1997: *King of the Klezmer Clarinet*
*Una de les grabaciones producíes por Schwartz na que tocó Brandwein foi "Firn Di Mekhutonim Aheym" ("Escoltando a los suegros de regresu a casa"). Esti *gasn nign* (cantar caleyeru), col so sostenuto continuu y el so solu de clarinete legato, amuesa los increíbles talentos de Brandwein. La so improvisación, la so maña, les sos escales musicales d'execución rápida, el so manexu del aire, el so glissando y los sos *knaytches* (*knaytch* ye'l *twist* en yidish) convirtiéronla nuna de les grabaciones más escuchaes y reproducíes dende'l resurdimientu de la música klezmer na década de 1980. Esti ye particularmente el casu de les orquestes qu'interpreten el repertoriu de les pequeñes bandes de les décades de 1920 y 1930.

## Homenaxe
* 2008: Yom *New King of Klezmer Clarinet* (Un tributu a Naftule Brandwein) (revisáu en Klezmer Podcast por Keith Wolzinger)

## Links esternos
* Klezmer Shack entry

## Referencies
* Henry Sapoznik, notes pa *King of the Klezmer Clarinet*.