Border collie

El **border collie** (traducción, **Collie de la frontera**) ye una raza de perru pregueru incluyíu dientro de la denominación Collie. Pertenez al Grupu I de la FCI (perros de llendo). Bien sociable, ye reconocíu pola so intelixencia y la so capacidá p'aprender. Ye una de les races más utilizaes en agility, llendo, y cualquier actividá que rica un perru axilosu, infatigable y obediente.

## Historia
El nome d'esta raza indica en parte'l so orixe (border-frontera). El Border collie foi desenvueltu na rexón de la frontera ente Escocia ya Inglaterra col fin de llendar mientres los díes nos terrenes más duros.

La precursora de tea raza llegó a les islles britániques ente los sieglos V a.C. y I a.C. yá que dalgunes de les comunidaes celtes que cruciaben Europa  instalar n'Irlanda col so ganáu y los sos perros. D'ende provién posiblemente'l nome collie, "preséu" en gaélicu, idioma d'estos pueblos, anque'l nome podría tener otru orixe. Depués esos grupos fuéronse treslladando a la rexón escocesa onde, nes sos tierres altes, surdió la raza de los Highlands Collie, y ésta dio orixe, na zona ente Escocia ya Inglaterra, a los Border Collie, "El perru útil de la frontera".

## Apariencia
Ye un perru de talla mediana, bien proporcionáu, que puede pesar ente 16 y 23 kg. Tien un doble mantu de pelo qu'almite diversos colores, blancu y negru, blancu y gris, azul mierlu, colloráu australianu, tricolor negru, mierlu tricolor, marrón chocolate, chocolate tricolor, coloráu mierlu, lilac sable y blancu, seal mierlu tricolor, ya inclusive dafechu negru, anque son difíciles d'atopar. Considérense esviaciones de la raza les pelames mayormente blancos o dafechu blancos. 

Pelame impermeable que puede ser trupu y aspru, o mestu y nidiu. El cuerpu tien apariencia atlética, de pechu baxu, fuerte y axilosu. L'altor varia ente 46,5 y 56 cm pa los machos y ente 46 y 53 cm nes femes. La cola ye moderadamente llarga, daqué curvada, bien poblada, xeneralmente con una guedeya de pelo blancu a la fin de la mesma.

## Calter
Lleal a quien adopte como líder, con quien llega a forxar un venceyu incondicional. La so mirada constitúi una de les sos principales carauterístiques: nos momentos de trabayu enxamás lu estrema del so líder, denotando una capacidá de concentración pocu común nel restu de races de perros. Ye feliz cuando trabaya, esfruta faciéndolo. 
Pero, sobremanera, tien una gran axilidá y ye dueñu d'una intelixencia estrema, tanto funcional como d'obediencia.
El so marcáu instintu de llendo, sumáu a la so tenacidá y resistencia,  asitiar ente les races más riquíes p'axuntar, controlar y conducir los fataos, resultando la meyor raza de perru pastor esistente.

Ta considerada como una de les races de perros más intelixentes qu'esisten. Según la clasificación realizada por Stanley Coren dempués d'analizar les respuestes de más de doscientos xueces de trabayu del AKC ( "La intelixencia de los perros" , Stanley Coren, Ediciones B, 1995).

El Agility ye un deporte abierto a toes aquelles persones que dispongan d'unu o más perros (sía como quier la so raza, con o ensin pedigree). Consiste en que los perros conducíos polos sos guíes sían capaces de superar una serie de torgues col fin de poner n'evidencia la so intelixencia, obediencia, concentración, sociabilidá y la so axilidá. El Border Collie destaca nesti deporte poles sos carauterístiques tanto físiques como mentales.

## Temperamentu
Ye despiertu, vixilante, receptivu ya intelixente. Cariñosu y dondu, sociable coles persones y otros animales. Tien un interés innatu. Ye un perru de trabayu y rique d'exerciciu n'espacios amplios o abiertos. Precisa sentir que forma parte d'un grupu y que tien una función dientro del mesmu. Como ye una raza de llendo precisa una gran actividá física diaria. Son perros que riquen enforma exerciciu físicu a diariu, si viven zarraos y ensin salir a pasiar más d'una hora y media al día (idealmente partíes en más d'una salida) pueden volvese neuróticos.

## Conformanza

### Rexón cranial

* Cabeza/craniu: Craniu bastante anchu, col occipital ensin pronunciar. Les mexelles nun tienen de ser prominentes o redondes. El focicu, que s'estrecha escontra la punta de la ñariz, ye moderadamente curtiu y fuerte. El craniu y el focicu tienen de tener aproximao'l mesmu llargor.
* **Stop**: Bien marcáu.
* **Viña**: Negra, sacante nos exemplares color marrón (chocolate), nos cualos la ñariz puede ser de color marrón. Nos exemplares de color azul,  viñar tien de tener un color pizarrosu. Les ventanes tienen de tar bien desenvueltes
* Güeyos": Bien separaos, tener forma ovalada y ser de tamañu medianu. **El color más común ye'l marrón, anque tamién s'acepten casos con unu o dos güeyos azules parcial o totalmente azules por cuenta de descendencia merle, ye común nos exemplares "merle" o de capa azul, qu'un güeyu o dambos, o parte d'un güeyu o de dambos seya azul. Nos exemplares "chocolate" almítense tantu los güeyos marrones, como verdosos.**
D'espresión duce, despierta, alerta ya intelixente.
* **Oreyes**: De tamañu y testura mediana, asitiaes bien separaes. Tienen De ser llevaes rectes, semi-erectas o cayíes y sollertes al menor ruíu.

* Mordida/Dentame: Los dientes y los maxilares son fuertes, con una taragañada de tisoria perfecta, regular y completa, esto ye, que los incisivos cimeros se superponen estrechamente a los incisivos inferiores, y son asitiaos verticalmente nos maxilares.

* **Pescuezu**: De bonu llargor, fuerte y musculosu, llixeramente narquiáu y enanchándose escontra'l so insertamientu nel llombu.

* **Cuerpu**: D'apariencia atlética, coles costielles bien narquiaes, pechu fondu y más bien ampliu, llombu anchu y musculosu, banduyu ensin llevantar al nivel del lladral. El cuerpu ye llixeramente más llargu que l'altor midíu a la rexón de la cruz.

### Rexón Apendicular
* Miembros anteriores: Vistos de frente, los **miembros anteriores** tienen de ser paralelos ente sigo. Los metacarpos, vistos de perfil, tienen de ser llixeramente inclinaos. De osamenta fuerte, pero non pesada. Los costazos tienen de tar bien inclinaos escontra tras y los coldos pegaos al cuerpu.

* **Miembros posteriores**: Amplios y musculosos, el so perfil cimeru baxa llixeramente escontra la nacencia de la cola. Zanques llargues, anchos y musculosos. Les articulaciones de la rodía bien anguladas. Les articulaciones tibiu-tarsianas fuertes y bien asitiaes escontra baxo. Dende les articulaciones ti bio-tarsianas al suelu, los miembros traseros tienen de tener bona osamenta y ser paralelos ente sigo, cuando se reparen dende tras.

* **Pies**: De forma ovalada; almadines grueses, fuertes y sanes; los deos tienen de tar xuntos ente si y narquiaos; les unes tienen de ser curties y fuertes.

* **Cola**: Moderadamente llarga, la última vértebra tien de llegar a lo menos a l'articulación tibiu-tarsiana; d'implantación baxa, bien provista de pelo, termina formando una curva escontra riba, lo cual completa la gracia de la figura y l'harmonía de les proporciones del perru. En situación d'escitación, la cola puede ser llevantada pero nunca llevada sobre l'envés.

## Movimientu
Espodáu, regular y fácil, llevantando bien pocu los pies, lo cual da la impresión de que se mueve furtivamente y a gran velocidá.

## Pelo
Esisten dos variedaes : 
* Moderadamente llargu.
* Curtiu.
En dambes, la capa esterna ye trupa y tien una testura mediana; la capa interna ye nidia y trupa, lo cual da-y una bona proteición contra les inclemencies del clima. Nos perros que tienen una pelame moderadamente llargu, el pelo abondosu forma melenes, flecos y cola de cepiyu. Na cara, oreyes, miembros anteriores (sacante polos flecos) y miembros posteriores dende los corveyones hasta'l suelu, el pelo tien de ser curtiu y llisu.

## Enfermedaes
Displasia de cadril: La **displasia de cadril** consiste nun desenvolvimientu defectuosu de l'articulación del cadril y el fémur y un procesu dexenerativu de la mesma. D'esta miente el cadril ye inestable y produz inflamación, debilidá y dolor. Presenta un fuerte componente xenéticu, según una serie de factores medioambientales, nutricionales o de conducta polo xeneral qu'actúen favoreciendo o evitando la so apaición.

Los síntomes pueden ser engañosos, yá qu'en dellos casos l'animal nun da muestres d'ello hasta que'l problema ta yá nuna fase bien avanzada. Nos casos nos que se manifiesta pueden reparase dende pequeñes anomalíes nel movimientu al caminar del perru hasta coxeres graves, llegando inclusive a evitar sofitar dalguna de les estremidaes. Anque estos síntomes pueden indicar la esistencia d'esta enfermedá la única forma verdaderamente fiable de detectala ye por aciu radiografía. 

**Lipofuscinosis ceroide neuronal** (**CL**): Esta enfermedá causa l'acumuladura de lipopigmentos autu-fluorescentes nes célules cerebrales produciendo la dexeneración de les mesmes y de les célules oculares, amosando los individuos afeutaos los primeros síntomes al añu d'edá, tales como la perda de capacidá motora, falta de visión, epilepsia, etc. 

La CL ye na gran mayoría de los casos ye una enfermedá letal, yá que nun esiste tratamientu dalgunu de cura. Anguaño dispónse de pruebes xenétiques qu'indiquen si un perru ye normal, portador o afeutáu, pudiendo d'esta manera optimizar les cruces pa nun perder escelentes xenétiques y de la mesma nun producir, en nengún casu, cachorros afeutaos.

Anomalía del güeyu del Collie (CEA): Ye una alteración conxénita de calter hereditariu qu'afecta a la túnica posterior fibrosa y vascular del güeyu. Ye tamién conocida como Síndrome de Ectasia Escleral. Considérase que la patoxenia #basar nuna diferenciación mesodérmica anormal que desencadena defectos de variable importancia.

Los síntomes en que se basa'l diagnósticu son la so presentación conxénita, el so calter hereditariu recesivo, el fechu de que la visión vese afeutada en pocos casos y puede afectar a la esclerótica, coroides, retina y cabeza del nerviu ópticu.

El diagnósticu ye difícil, na midida na que manifiéstase en cuatro tipos de mancadures, que la so presentación ye por tanto variable, y pol so calter recesivo. Sicasí, ye posible realizar el diagnósticu sobre les 6 o 7 selmanes, lo que favorez el necesariu control de la enfermedá. A mayor edá, mayor dificultá pa realizar el diagnósticu.

Anguaño dispónse de pruebes xenétiques qu'indiquen si un perru ye normal, portador o afeutáu, de forma que pueda optase polos meyores cruces y nun producir en nengún casu perros afeutaos. 

Trapped Neutrophil Syndrome (TNS): Ye una enfermedá hereditaria letal, y los exemplares que lu sufren nun suel algamar l'añu d'edá. El TNS causa una dexeneración del sistema inmunolóxicu del animal, quitándo-y de les defenses necesaries contra enfermedaes qu'individuos sanos superaríen ensin muncha dificultá. 

El TNS suel ponese de manifiestu, con fatales consecuencies, con ocasión de les primeres vacunaciones. 

Por ello ye bien importante'l control d'esta enfermedá letal, por aciu la realización de pruebes xenétiques.

## Ver tamién
* Collie de granxa
* Perru pastor de les islles Shetland
* Collie de pelo curtiu
* Collie de pelo llargu
* La fabulosa intelixencia de los perros
* Agility
* Perru pastor

## Referencies