Smilax aspera

L' ye un arbustu de la familia de les Smilacacees (d'antiguo allugar nuna definición amplia de les Liliacees). Ye orixinaria d'Asia, África y Europa.

## Descripción
Ye un arbustu colos tarmos delgaos, cambiadizos, d'unu a dos metros de llargu y espinoses, fueyes peciolaes, alternes, aspres, con munchos nervios, acorazonaes, y persistentes, les flores de color mariellu-crema en recímanos axilares, los frutos en forma de bayes globoses como l'arbeyu y raigaños fibrosos y casi cilíndriques utilizaes en medicines en melecines sudoríficos y depurativos. Ye común nel continente americanu y n'España.

El frutu contién d'una a tres granes. Na base del pecíolude cada fueya, hai dos bilortos. El frutu nun s'utiliza, lo que s'utiliza ye'l so raigañu.

Nun tien de confundir se cola asemeyada nueza negra (*[[Tamus communis]]*), que los sos frutos son venenosos: Enroscar nel sentíu de les manes del reló, el so frutu contién 6 granes, y nun tien bilortos.

## Distribución y hábitat
El so orixe ye d'África, Asia y Europa
Alcuéntrase siempres nes tierres baxes en munchos tipos de montes, carbaes y bardiales.
## Usos
L'alzaparrilla da nome a una bébora refrescante llograda de los raigaños de la planta. Esta bébora yá bien antigua, foi bien popular n'Europa y n'Estaos Xuníos hasta l'apaición de refrescos como la Coca-Cola. Sicasí determinaos compuestos presentes na planta fueron utilizaos pa la ellaboración de pesticidas y venenos altamente potentes. Yá na dómina Inca, mientres la batalla de Cajamarca, los caballos españoles que participaron nel sitiu que dio llugar a la captura del inca Atahualpa, aguantaron en vela un númberu inusitáu d'hores gracies a la ingesta accidental d'esta planta.

## Propiedaes
Son utilizaes como plantes melecinales, sobremanera nos casos de reumatismu y les enfermedaes de la piel (eccema, psoriasis), tamién nos casos de gripe, l'anorexa o la gota. Tien aición diurética y diaforética, porque favorez la circulación. Namái los sos raigaños utilícense, y les bagues, si realmente nun son tóxiques.

La planta tamién s'utiliza como tónicu y poles sos propiedaes afrodisiaques en Méxicu y na Amazonia p'aumentar la virilidad y el tratamientu de los trestornos de la menopausia. Utilizar nel tratamientu de les enfermedaes respiratories y la sífilis.

## Taxonomía
*Smilax aspera* foi descritu por Carolus Linnaeus y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 1028–1029. 1753. 
;Etimoloxía:
***Smilax***: nome xenéricu que recibe'l so nome del mitu griegu de Crocus y la ninfa Smilax. Anque esti mitu tien numberoses formes, siempres xira en redol al amor atayao y tráxico d'un home mortal que ye convertíu nuna flor, y una ninfa del monte que se tresforma nuna parra.

***aspera***: epítetu llatín que significa "rugosa".
;Sinónimos: 
* *Smilax tetragona* L.f., Suppl. Pl.: 427 (1782).
* *Smilax mauritanica* Poir., Voi. Barbarie 2: 263 (1789).
* *Smilax rigida* Sol. ex Sm. in A.Russell, Nat. Hist. Aleppo, ed. 2, 2: 271 (1794).
* *Smilax mauritanica* Desf., Fl. Atlant. 2: 367 (1799), nom. illeg.
* *Smilax escelsa* Duhamel, Traité Arbr. Arbust., nouv. ed., 1: 236 (1803), nom. inval.
* *Smilax catalonica* Poir. in J.B.A.M.de Lamarck, Encycl. 6: 467 (1805).
* *Smilax nigra* Willd., Sp. Pl. 4: 773 (1806).
* *Smilax variabilis* Pers., Syn. Pl. 2: 618 (1807).
* *Smilax capitata* Buch.-Ham. ex D.Don, Prodr. Fl. Nepal.: 49 (1825), pro syn.
* *Smilax maculata* Roxb. ex D.Don, Prodr. Fl. Nepal.: 49 (1825).
* *Smilax sagittata* Desv. in W.Hamilton, Prodr. Pl. Ind. Occid.: 58 (1825).
* *Smilax sagittifolia* Lodd., Bot. Cab. 18: t. 1799 (1832).
* *Smilax pendulina* Lowe, Trans. Cambridge Philos. Soc. 4(2): 12 (1833).
* *Smilax mauritanica var. vespertilionis* Boiss., Voi. Bot. Espagne: 609 (1842).
* *Smilax mauritanica* Webb & Berthel., Hist. Nat. Iles Canaries 2(3): 322 (1846), nom. illeg.
* *Smilax picta* K.Koch, Dendrologie 2(2): 337 (1873).
* *Smilax nilagirensis* Steud. ex A.DC. in A.L.P.P.de Candolle & A.C.P.de Candolle, Monogr. Phan. 1: 167 (1878), pro syn.
* *Smilax balearica* (Willk. ex A.DC.) Burnat & Barbey, Not. Voi. Bot. Balear.: 12 (1882).
* *Smilax longipes* Gand., Contr. Fl. Terr. Slav. Merid. 1: 28 (1883).
* *Smilax saxicola* Gand., Contr. Fl. Terr. Slav. Merid. 1: 28 (1883).
* *Smilax mauritanica subsp. vespertilionis* (Boiss.) K.Richt., Pl. Eur. 1: 234 (1890).
* *Smilax goetzeana* Engl., Bot. Jahrb. Syst. 30: 275 (1901).
* *Smilax willkommii* Gand., Bull. Soc. Bot. France 47: 124 (1901).
* *Smilax brevipes* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 42 (1903), nom. illeg.
* *Smilax conferta* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 43 (1903).
* *Smilax inermis* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 43 (1903), nom. illeg.
* *Smilax intricatissima* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 44 (1903).
* *Smilax oxycarpa* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 43 (1903).
* *Smilax peduncularis* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 42 (1903), nom. illeg.
* *Smilax platyphylla* Jord. in C.T.A.Jordan & J.P.Fourreau, Icon. Fl. Eur. 3: 43 (1903).
* *Smilax rettiana* Willis ex Livera, Ann. Roy. Bot. Gard. (Peradeniya) 11: 103 (1928).
## Nome común

## Notes

## Referencies

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica 

## Enllaces esternos

* ''Smilax aspera'', nel sitio Botanical.