Catacumbes de San Calistu

Les **Catacumbes de San Calistu** o **Catacumbes de Calistu**, tamién conocíes como'l **Cementeriu de Calistu** (n'italianu, *Catacombe di San Callisto*) ye una de les catacumbes de Roma asitiaes na Vía Apia, notable por tener la Cripta de los Papes, au caltenía antaño delles sepultures papales d'ente los sieglos II y IV.

## Historia
Créyese que les catacumbes les iguó'l futuru papa Calistu, daquella entá diáconu de Roma, baxo la direición del papa Ceferín, enantando los yá esistentes hipoxeos paleocristianos. Por embargu, Calistu foi enterráu na Catacumba de Calepodius na Vía Aureliana. La cripta dexó d'usase y entamó a esteriorase mientres que les reliquies que tenía se treslladaron de les catacumbes pa diferentes ilesies de Roma; el postrer treslláu dende la cripta asocedió pel pontificáu de Serxu II nel sieglu IX enantes de la invasión lombarda, principalmente p'hacia San Silvestro in Capite, qu'al contrariu de les catacumbes, s'asitiaba dientro les muries d'Aureliu. Giovanni Battista de Rossi, arqueólogu pioneru italianu, redescubre les catacumbes y la cripta en 1854.

## Descripción

Les galeríes formen parte d'un cementeriu complexu qu'ocupa 15 hectárees y que tien cásique 20 km de llargor.

Les partes más vieyes d'estes catacumbes son la cripta de Lucina, la estaya de los papes y la estaya de Santa Ceciya, au se conserven dalgunes de les pieces más sagraes del sitiu (incluyendo la cripta de los Papes, la cripta de Santa Ceciya y la cripta de los Sagramentos); les otres estayes denómense estaya de los Santos Cayu y Osebiu (de finales del sieglu III), estaya occidental (construyida na primer metada del sieglu IV) y la estaya lliberiana (segunda metada del sieglu IV), toes elles amosando una arquiteutura soterraña grandiosa. El papa Dámasu I construyó una escalera nueva nel sitiu d'una más vieya, que da accesu a la estaya de los Papes, na que s'alcuentra la cripta de los papes, au s'enterraron nueve pontífices y quiciabes ocho representantes de la xerarquía eclesiástica – peles parees atópense les inscripciones orixinales en griegu pa los papes Poncianu, Anteru, Fabián, Lluciu I y Eutiquianu. Na parea del fondu ta tamién enterráu'l papa Sistu II, depués de morrer asesináu nes persecuciones de Valerianu; en frente d'esta sepultura, hai una inscripción en versu del papa Dámasu grabada con carácteres ideaos pol calígrafu Furius Dionisius Filocalus.

Na cripta axacente alcuéntrase la cueva de Santa Ceciya, que'l papa Pascual I treslladó les reliquies en 821: los primeros frescos del sieglu IX de les parees representen a Santa Ceciya rezando, el bustu del Redentor y al papa Urbanu I. A poca distancia una galería, datada de finales del sieglu II, permite l'accesu a la cripta de los sagramentos, con unos frescos de la primer metada del sieglu III qu'insinúen el bautismu, la eucaristía y la resurreición; na estaya apegada de San Melquiades, hai un sarcófagu infantil que tien el frente esculpíu con episodios bíblicos. Na estaya de los Santos Cayu y Osebiu hai dalgunes criptes diferenciaes, allugaes ente sí a la escontra, coles sepultures de los papes Cayu (con una inscripción) y Osebiu, que morrió en Sicilia au foi esterráu por Maxenciu y del que se treslladó'l cuerpu pa Roma nel pontificáu de Melquiades; nuna copia de mármol de finales del sieglu IV (del que se puen ver fragmentos na parea opuesta) pue lleese una inscripción de Dámasu sobre la cisma provocada por Heracliu en rellación col problema de los "lapsi".

Percorriendo la galería, en filera, ta la cripta de los mártires Calogerus y Parthenius y el cubículu de Severu, qu'amuesa una inscripción rítmica (datada d'enantes del 304) na que per primer vez se denoma como papa a un obispu de Roma (daquella Marcelín), y tamién per primer vez ésti profesa abiertamente la creencia na resurreición final. Nuna estaya más lloñe ta la sepultura del papa Corneyu, entá conservando'l sepulcru la inscripción orixinal, que-y da'l títulu de mártir y que presenten los llaterales escelentes pintures n'estilu bizantín de los sieglos VII y VIII de figures que representen a los papes Sistu II y Corneyu, amás d'a los obispos africanos Ciprianu y Optatu. Nun cubículu cercanu atópense los enterramientos más vieyos, de depués del 175, con frescos romanos que representen pel techu al bon pastor y a orantes, y pela parea del fondu dos pexes con una cesta panes detrás simbolizando la eucaristía.

## Sepultures papales

Na so máxima estensión, l'enterramientu de quince hectárees pudo allugar los cuerpos de dieciséis papes y cincuenta mártires. Nueve d'esos pontífices foron enterraos na Cripta de los Papes, pa la que'l papa Dámasu construyó una escalera d'accesu nel sieglu IV. Ente les inscripciones escrites en griegu descubiertes tán les asociaes a los papes Poncianu, Anteru, Fabián, Lluciu I y Eutiquianu; otra más llarga asóciase a Sistu II fecha por Furius Dionisius Filocalus.

Fuera de la Cripta de los Papes, la estaya de los Santos Cayu y Osebiu tien esa denomación por mor de les sepultures de los papes Cayu y Osebiu (treslladáu'l so cuerpu dende Sicilia). N'otra estaya, hai una sepultura atribuyida al papa Corneyu, amosando la inscripción "CORNELIVS MARTYR", atribuyida igualmente a Filocatus.

Una placa puesta pol papa Sistu III (al rodiu de 440) menta los papes que vienen darréu: Sistu II, Dionisiu, Corneyu, Feliz, Poncianu, Fabián, Cayu, Osebiu, Melquiades, Esteban, Urbanu I, Lluciu y Anteru, llista que nun inclúi dal sepultura del sieglu II. La Cripta de los Papes quedó enllena dafechu nel sieglu IV, polo qu'otros papes hubieron enterrase en catacumbes asemeyaes, como la Catacumba de Priscila (pembaxo de San Martino ai Monti), la Catacumba de Balbina (solo pal papa Marcos), la Catacumba de Calepodius (solo pa los papes Calistu I y Xuliu I), la Catacumba de Poncianu (solo pa los papes Anastasiu I y Inocenciu I, pá y fíu respeutivamente), y la Catacumba de Felicitas (solo pal papa Bonifaciu I).

### Sieglu II

### Sieglu III

### Sieglu IV

## Referencies
* Testu traducíu dende l'artículu de la wikipedia n'inglés, dende esta versión (31-VII-2013).