Alhama de Murcia

**Alhama de Murcia** ye un conceyu español de la Rexón de Murcia asitiáu na contorna natural del Baxu Guadalentín, a los pies de Sierra Espuña. Tien una población de 21.308 (INE 2016) y una densidá de población de 68,36 hab./km².

## Xeografía
El términu municipal de Alhama de Murcia ocupa una superficie de 311,55 km², cuasi nel centru de la Rexón de Murcia. El so altor sobre'l nivel del mar ye de 176 metros. El términu municipal estender dende los visos de Sierra Espuña hasta'l cume de la Sierra de Carrascoy, travesando la parte central de la llanura prelitoral murciana conocida como valle del Guadalentín.

La capital del conceyu ta a unos 30 km de la capital de la Rexón, Murcia y a la mesma alloña de la ciudá de Lorca; a 50 km de Cartaxena, 22 km de Fuente Álamo de Murcia y 30 km de Mula. En direición sur, dixebrar la mesma alloña de les sableres de Mazarrón.

### Espacios protexíos
El conceyu de Alhama de Murcia presenta una gran diversidá de paisaxes: na zona central destaca la gran depresión del valle del Guadalentín, sobre ella apaecen, amás del ríu Guadalentín, diverses ramblas, dalgunes de les más importantes son: la Rambla Celada, la Rambla de Los Molinos y numberoses “ramblillas” que evacúen les agües de les sierres.

#### Parque rexonal de Sierra Espuña
El parque rexonal de Sierra Espuña ye unu de los espacios más visitaos y conocíos de la Rexón. Ente la so vexetación destaquen los montes de pinar, y carbes como l'espartu, tomillu, romeru, jara, coscojas y llentiscos. Tocantes a la fauna, la riqueza d'aves ye seique lo más sobresaliente: Águila real, perdicera, ferre pelegrín o uxu real partir nos distintos ambientes naturales de la sierra.
Dende 1992, Sierra Espuña cuenta cola categoría de parque rexonal, la de más alta proteición na Rexón de Murcia.

Sierra Espuña ta alcontrada nel centru de la Rexón de Murcia, ente los valles de los ríos Guadalentín y Pliego. La so estensión ye de 25.000 hectárees, de les cualos 17.804 ha son Parque Rexonal. Macizu de montascosu relieve, con abondosos y fondos valles interiores y elevaos cumes. L'altitú bazcuya de los 200 m próximos al valle del Guadalentín, a los 1.585 msnm del Morrón de Espuña.

El clima ye claramente mediterraneu. Mientres la temporada iverniza puede esfrutase de la nieve na zona alta. Los trabayos de repoblación forestal de finales del sieglu XIX, que'l so principal artífiz foi Ricardo Codorníu y Stárico, representen unu de los meyores exemplos de repoblación a nivel internacional. 

Amás de Parque Rexonal, Sierra Espuña ye Zona d'Especial Proteición pa les Aves (ZEPA). El Parque Rexonal de Sierra Espuña llogró la "Q calidable", sellu dau pol ICTE (Institutu calidable Turística Española). Distintivu que garantiza la calidá nel usu públicu del Parque: los servicios, les instalaciones y la so xestión. Anguaño son namái 6 los Espacios Naturales Protexíos en tol territoriu español certificaos con esta marca calidable.

El Pozu de nieve de Les Ánimes, nel términu de Alhama, data de los sieglos XVII y XVIII, y utilizábase como almacén temporal de nieve. Esta actividá del enllenáu de los Pozos de la Nieve y la venta del xelu llográu xeneraron mientres 300 años una de les actividaes económiques más importantes de Sierra Espuña.

#### Parque Rexonal Sierra de Carrascoy
Nel sureste del términu municipal álzase Carrascoy, otru conxuntu de contrastes, una elevación vertixinosa dende los 100 metros nel Valle del Guadalentín hasta los 1.066 metros del so cume nun curtiu percorríu. Una muralla natural con una paré norte húmeda y trupa vexetación; y una fastera sur más seca y con menos cubierta vexetal. La parte baxa, hasta los 250 ó 300 metros ta ocupada por cultivos. A partir d'esti altor apaecen formaciones de carba y arboláu, acompañaes de poblaciones faunístiques carauterístiques d'esta zona y bien paecíes a Sierra Espuña. Nesta sierra atopamos unu de los meyores carrascales de la Rexón de Murcia. La so superficie supera les 16.700 ha.

Considérase-y una de les meyores talayes de la Rexón de Murcia, y atópase integrada dientro del parque rexonal denomináu Carrascoy y El Valle. Ye Llugar d'Importancia Comuñal (LIC) dende xunetu de 2000 polos sos carrascales, les sos comunidaes vexetales de roquedos y yelsos, tamién polos sos numberosos endemismos.

#### Sierra de la Muela
Ye una plataforma d'arenisques d'unes 1.600 Has. de superficie, allugada al norte del cascu urbanu de Alhama. L'aveséu ye de rimaes nidies; la solana, muncho más abrupta llega a formar pequeños serrapatosos. En 1992 el Plan d'Ordenación Urbana declarar “Espaciu Natural Protexíu”. 
La Muela ufierta interesantes restos de vida agrícola y ganadera que, en dómines entá non bien alloñaes desenvolver con intensidá. Na actualidá, l'usu básicu que se-y da a la Sierra de la Muela ye básicamente forestal, presentando un creciente desenvuelvo l'aprovechamientu recreativu, deportivu y educativu. Caza, senderismo, bicicleta de monte, parapente ya itinerarios educativos son dalgunes de les actividaes más desenvueltes nesta sierra.
Encamiéntase la visita al Mirador de la Muela, dende onde les vistes sobre Alhama de Murcia son magnífiques. 
Ye un llugar afayadizu pa facer parapente y ala delta.

#### Paisaxe Protexíu Ribayos de Gebas

El so nome dar el caserío de Gebas allugáu na zona norte del términu municipal de Alhama. Ye un espaciu de más de 2000 ha . encaxaes ente tres sierres: Sierra Espuña, La Muela y El Cura. Lo que más caracteriza esti llugar ye'l so paisaxe de cárcaves, barranquizos y cañones, desprovistu de cubierta vexetal arbórea que se conoz popularmente como “paisaxe llunar”. N'abril de 1995 cuasi 1.900 ha fueron declaraes “Paisaxe Protexíu”. Son d'interés los sos procesos erosivos, les sos formes xeolóxiques, los sos paisaxes y les sos comunidaes vexetales sobre yelsos.
Encamiéntase la visita al Mirador de los Ribayos de Gebas, dende'l que se repara'l abrupto complexu xeomorfolóxicu que formen los espectaculares ribayos.

#### Paisaxe Protexíu Saladares de Guadalentín

Nes proximidaes del ríu Guadalentín, una superficie de 2.600 ha d'amplios olivares encampizaos, plantíos de ceberes, barbechos y, sobremanera, estensos saladares, conformen otru importante ecosistema, el estepario. El so componente vexetal inclúi especies como'l almarjo y la sosa xabonera, que fueron hasta nun hai munchos años plantes bien utilizaes na fabricación de xabón y vidriu. La importancia d'estos saladares mora tamién nes sos peculiares comunidaes faunístiques, sobremanera d'aves, cola ortega, el sisón y el aguilucho cenizo en primer términu. La so superficie ye de 2.600 ha.

### Pedaníes
Alhama de Murcia cuenta con cinco pedaníes, estremaes n'altes; El Berru y Gebas; y baxes; La Costera, Les Cañaes y El Cañarico.
* **El Berru**, asitiada nel corazón de Sierra Espuña, a 14 km de Alhama y a unos 600 metros d'altitú, ye la cuarta pedanía en númberu d'habitantes. Tien una hospedería rural y un camping con piscina, parceles p'acampar y cases de madera, amontando'l turismu sobremanera pel branu. Amás los turistes van poder esfrutar de diversos establecimientos pa tastiar la gastronomía murciana. Pela cai mayor llegar a la ilesia parroquial de La nuesa Señora de los Dolores, bendicida en 1868, que s'alza xunto al Cuetu de la Molata. Les fiestes patronales n'honor a la Virxe de los Dolores, celebrar nel mes d'agostu, onde tol pueblu sale a la cai. Amás, ye la única pedanía de Alhama que celebra les sos propies procesiones en Selmana Santa. Cuenta con 216 habitantes. Nella atopen les ruines del antiguu Sanatoriu de Tuberculosos de Sierra Espuña.

* **Gebas** asítiase a 9 km de Alhama y ye la pedanía menos poblada. Tien censáu unos 24 habitantes, pero ye bien activa tocantes a turismu rural. Destaca principalmente pol Paisaxe Protexíu de los Ribayos de Gebas, les carauterístiques del terrén y los procesos erosivos de l'agua configuraron un paisaxe atrayente pal visitante.

* **El Cañarico** Tien unos 102 habitantes. Atopar a unos 22 km de Alhama. Les sos fiestes empiecen en xunetu. Non bien lloñe atópase la Sierra de Carrascoy.

* La pedanía de **Les Cañaes** atopar a 10 km de Alhama, atestando con Fuente Álamo de Murcia. Los sos 208 habitantes distribuyir en cuatro nucleos: Venta Aledo, La Molata, Cases del Barcal y Los Muñoces. Celebren les sos fiestes n'abril n'honor a la Virxe de la Cabeza, llevándola en procesión pela cai principal acompañaos de la Banda Municipal de Música de Alhama.

* **La Costera** Atopar a unos 10 km de Alhama. Les sos fiestes empiecen el xunu (Branu) Con unos 398 Habitantes. Atópase na falda de la Sierra de Carrascoy. Na Costera tamién podemos atopar Les Cávilas, que s'asitia xustamente en Carrascoy.

### Conceyos estremeros
Alhama de Murcia llenda colos siguientes conceyos, toos ellos dientro de la Rexón de Murcia:
* al norte con Mula;
* al este con Librilla, Fuente Álamo y Murcia;
* al sur con Mazarrón;
* al oeste con Totana.

### Clima
Alhama ta nuna zona de clima mediterraneu secu, con iviernos nidios y branos bien templaos y secos, concentrándose les escases agües en primavera y sobremanera na seronda. La temperatura medio añal ye, aproximao, de 14 °C, con mínimes ivernices medies d'alredor de 6&nbsp;°C y máximes branices medies daqué cimeres al los 30&nbsp;°C, anque ye habitual que dellos díes superen los 40&nbsp;°C.

## Historia
 
La historia de Alhama de Murcia vencéyase estrechamente colos afloramientos d'agües termales. La presencia de los baños xunto colos recursos naturales qu'ufierta'l mediu físicu, favorecieron la esistencia d'actividá humana dende'l periodu eneolíticu, nel añu 3000 e.C.

El términu Alhama alude a les agües curatibles de les sos manantiales, Al- hamma significa “bañu termal”, esti recursu natural va ser citáu en dellos escritos por cronistes árabes.

A pesar de qu'Alhama empieza a escribir la so historia dende tiempos prehistóricos, nun va ser hasta'l sieglu I cuando la ciudá gocie de too la so rellumanza, coles termes, en dómina romana. Sicasí, va ser en dómina islámica cuando se produza un aumentu de la población, según un desarrollu del urbanismu. Por tanto, romanos y musulmanes van aprovechar la situación estratéxica de Alhama como defensa, les tierres fértiles del Valle del Guadalentín, y les nacencies d'agües termales p'asitiase nesta llocalidá.

Nel sieglu XIII, tres la conquista cristiana de les tierres llevantines, los musulmanes dexaron los dominios a los castellanos, asina, Alfonsu X el Sabiu, dio la villa de Alhama (castiellu y términos) al caballeru Rodrigo de Villamayor, anque s'acutar el señoríu pa la corona.

En 1370 apaez en Alhama la familia Fajardo, venceyada a la Orde de Santiago y futuros Adelantraos del Reinu de Murcia, que la so calquier va marcar la llocalidá mientres años.

El rei Xuan I de Castiella, apurrió la villa en 1387 a Alonso Yánez Fajardo, compensándo-y polos sos servicios na guerra contra Portugal y na frontera de Granada. Por aciu el matrimoniu de Luisa Fajardo y Juan Chacón xuniéronse estos dos fonduxes, ampliando'l so poder y los sos territorios. Mientres la dómina medieval, los alhameños sufrieron los designios de los sos señores.

Nel sieglu XVI la población intentó desfacer del señoríu de la familia Fajardo (que yá entós cuntaben col títulu de Marqueses de los Vélez), unu de los vecinos; Pascual Rubio, se querelló contra Luís Fajardo. Esta disputa resolvióse a favor del pueblu.

Nel sieglu XVIII, los alhameños tuvieron al llau de la Dinastía Borbón, na Guerra de Socesión española y defendieron a los cartageneros amenaciaos por ingleses y holandeses.

### Símbolos
L'escudu de Alhama de Murcia ye cortáu. 1º, d'azur, castiellu, d'oru, acompañáu d'espada a la diestra y de lleón a la siniestra, dambos d'oru. 2º, d'azur, casa fuerte, esmocada, d'oru. Al timbre, corona marquesal. Les alusiones al castiellu xunto cola espada y el lleón, son elementos que faen referencia al so allugamientu como fortificación musulmana y darréu cristiana, nel periodu medieval. Na metá inferior represéntense dos sales abovedaes de los baños de Alhama., colos dos puertes y escaleres d'accesu, este ye, xunto col castiellu l'edificiu más representativu de Alhama. La corona marquesal, introducir nos informes del espediente de rehabilitación del escudu heráldicu de los años sesenta, en referencia al marquesáu de los Vélez qu'ostentaba'l señoríu de la Villa dende'l sieglu XIV, y sustituyendo al moñu de fidalgu que coronaba l'antiguu escudu.

Esisten antigües referencies al escudu del sieglu XVII, de Espinalt nel sieglu XVIII y ye citáu na descripción por Pascual Madoz en 1846, faciendo referencia a esi escudu grabáu en piedra berroqueña”, na fachada de la Casa Consistorial, convertida güei nel Centru Cultural Plaza Vieya.

## Conceyu
L'actual alcalde ye Diego Conesa Alcaraz, del PSOE. Gobiernu en minoría.
Nel plenu de invistidura celebráu'l 13 de xunu de 2015 saltó la sorpresa cuando'l PP de Alhama votó a favor del candidatu IUV-RM Juan Romero García, ensin haber nengún tipu de pactu nin avisu escontra'l grupu d'IUV-RM del conceyu, llogrando esti 10 votos, al nun haber una mayoría absoluta (11) una y bones los dos integrantes del grupu de C's votaron al so propiu candidatu, foi proclamáu alcalde de la llocalidá'l Sr. Don Diego Conesa Alcaraz al tener el grupu socialista mayoría simple.

Los resultaos de les eleiciones de 2015 son:

Los resultaos de les eleiciones de 2011 son:
 Nesta llexislatura l'alcalde foi Alfonso Fernando Cerón Morales del PP gobernando xunto a CCD polo que los conceyales de la formación llograron conceyalíes como la de facienda, deportes...

Los resultaos de les eleiciones de 2007 son:
 Esta llexislatura foi daqué distinta una y bones hubo un pactu de gobiernu ente los populares del conceyu y el grupu socialista polo que los dos primeros años l'alcalde foi Juan Romero Cánovas y los dos restantes José Espada López alternándose la conjalía d'urbanismu tamién.

Los resultaos de les eleiciones de 2003 son:
 Resultó escoyíu como alcalde Juan Romero Cánovas.

Los resultaos de les eleiciones de 1999 son:
 Resultó escoyíu como alcalde Jesús Caballero López.

Los resultaos de les eleiciones de 1995 son:
 Nesta llexislatura gobernó'l PSOE alhameño en minoría siendo rexidor del conceyu Diego.J Martínez Cerón.

Los resultaos de les eleiciones de 1991 son:
 Resultó escoyíu como alcalde Diego.J Maertínez Cerón.

Los resultaos de les eleiciones de 1987 son:
 Nesta llexislatura foi escoyíu per primer vegada rexidor de la llocalidá Diego.J Martínez Cerón que fuera conceyal de deportes na llexislatura anterior.

## Economía
La economía d'esta villa ta principalmente basada na agricultura y la industria.

### Agricultura y ganadería
La superficie de cultivu de regadío ye aproximao de 6.508 hectárees y 9.478 de secanu, que se dediquen na so mayoría al cultivu de cítricos (naranxes, llimones y pomelu), almendrales, olivares, pimientu. Tien tamién una gran importancia'l viñéu, na so modalidá d'uva de mesa.

La ganadería, porcina, ovín y caprino, algamó una importante medría, sobremanera la primera d'elles, que dio llugar a la puxanza de la industria derivada del gochu na llocalidá.

### Industria
La mayor industria de la población ye Industries Cárnicas ElPozo, dedicada principalmente a la ellaboración de derivaos del gochu, anque nos últimos años espandióse a otres árees.
El Polígonu Industrial "Les Salinas", asitiáu xunto a l'autovía del Mediterraneu, alluga distintes fábriques dedicaes a la industria del calzáu, cerámica, vigues y bovedilles, confección, metalúrxiques, farmaceúticas, hortofrutícola, etc.

### Servicios
Los recursos turísticos de la población tán encabezaos por Sierra Espuña, Parque Natural d'Interés Nacional dende 1978; una y bones el turismu rural tamién se presenta como fonte d'ingresos por cuenta de les posibilidaes qu'ufierta pa prauticar deportes al campu.

## Tresportes
Alhama de Murcia ta bien comunicada per carretera, una y bones l'autovía del Mediterraneu (A-7), que forma parte de la ruta europea E-15, traviesa'l términu municipal. Les autovíes autonómiques RM-2 y RM-23 xunen Alhama con Fuente Álamo de Murcia, Torre Pacheco, Cartaxena y Mazarrón, respeutivamente.

Alhama ta coneutada por aciu autobuses frecuentes con Murcia, Mazarrón, Cartaxena y Lorca, ente otres llocalidaes.

Tamién dispón d'una estación de ferrocarril, integrada na rede de cercanía Murcia/Alicante, Llinia C-2. Tien servicios diarios a Totana-Lorca-Puerto Lumbreras-Pulpí-Águilas y a Librilla-Alcantarilla-Murcia. Tamién tien parada na estación el Talgo Lorca-Barcelona-Montpellier.

Tamién tien un serviciu de préstamu de bicicletes con estaciones de deposición alcontraes en distintos llugares del pueblu.

## Demografía
La historia demográfica de Alhama ta llena d'altibaxos, con etapes de fuerte crecedera y dellos periodos de retrocesu.

Nel primer terciu del sieglu XVI la medría del comerciu y el desarrollu del espaciu agrariu favorecieron un aumentu de la población; de 96 vecinos cabeces de familia en 1530 a 241 vecinos en 1591.

Nel sieglu XVII la situación camuda, les seques repercuten nes colleches, y produzse una desaceleración nel ritmu de la crecedera de la población, amás les epidemies de peste azoten el conceyu en 1648, y ábrese por tanto un periodu catastróficu na historia de la población alhameña.

Colos Borbones, nel sieglu XVIII empecipia una recuperación económica, son los años de les esportaciones masives de productos agrícoles como la seda o l'espartu, y arriendes d'ello, Alhama crez en población; de 1244 habitantes en 1717, a 4028 en 1797.

El primer censu que demuestra la crecedera demográfica ye'l de Aranda, en 1769. Sicasí, el censu más fiable ye'l de Floridablanca, en 1787. El primeru referir a la población parroquial, ente que'l segundu cunta con tolos habitantes del conceyu.

Ente 1797 y 1860 la población alhameña aumentó, llegando a los 1543 habitantes.
Nel sieglu XX sintióse un rápida crecedera demográfica. Na actualidá, Alhama cuenta con más de 20.000 habitantes, y espérase que la población siga aumentando nos próximos años.



Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)
ImageSize = width:580 height:250
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:5000 till:21000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:5000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:5000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar: 1877 text: 1877
 bar: 1887 text: 1887
 bar: 1900 text: 1900
 bar: 1910 text: 1910
 bar: 1920 text: 1920
 bar: 1930 text: 1930
 bar: 1940 text: 1940
 bar: 1950 text: 1950
 bar: 1960 text: 1960
 bar: 1970 text: 1970
 bar: 1980 text: 1980
 bar: 1990 text: 1990
 bar: 2000 text: 2000
 bar: 2010 text: 2010
PlotData=
 color:barra width:20 align:center
 bar: 1877 from:5000 till:6526
 bar: 1887 from:5000 till:7356
 bar: 1900 from:5000 till:8410
 bar: 1910 from:5000 till:9207
 bar: 1920 from:5000 till:9743
 bar: 1930 from:5000 till:10042
 bar: 1940 from:5000 till:11083
 bar: 1950 from:5000 till:11344
 bar: 1960 from:5000 till:11786
 bar: 1970 from:5000 till:11600
 bar: 1980 from:5000 till:13132
 bar: 1990 from:5000 till:14175
 bar: 2000 from:5000 till:16316
 bar: 2010 from:5000 till:20560
PlotData= 
 bar: 1877 at:6526 fontsize:S text:6.526 shift:(0,5)
 bar: 1887 at:7356 fontsize:S text:7.356 shift:(0,5)
 bar: 1900 at:8410 fontsize:S text:8.410 shift:(0,5)
 bar: 1910 at:9207 fontsize:S text:9.207 shift:(0,5)
 bar: 1920 at:9743 fontsize:S text:9.743 shift:(0,5)
 bar: 1930 at:10042 fontsize:S text:10.042 shift:(0,5)
 bar: 1940 at:11083 fontsize:S text:11.083 shift:(0,5)
 bar: 1950 at:11344 fontsize:S text:11.344 shift:(0,5)
 bar: 1960 at:11786 fontsize:S text:11.786 shift:(0,5)
 bar: 1970 at:11600 fontsize:S text:11.600 shift:(0,5)
 bar: 1980 at:13132 fontsize:S text:13.132 shift:(0,5)
 bar: 1990 at:14175 fontsize:S text:14.175 shift:(0,5)
 bar: 2000 at:16316 fontsize:S text:16.316 shift:(0,5)
 bar: 2010 at:20560 fontsize:S text:20.560 shift:(0,5)

Fonte: INE Archivo

## Patrimoniu

### Castiellu de Alhama de Murcia
En Alhama de Murcia llevanta una fortaleza d'orixe islámicu, de los sieglos XI y XII. El castiellu atópase na Sierra de La Muela, a 285 metros d'altitú, sobre un serrapatosu cuetu qu'apodera la llocalidá, poro, esti llugar axuntaba unes condiciones favorables pa controlar el Valle del Guadalentín, Amás, los musulmanes supieron aprovechar los recursos naturales de la zona, como les nacencies d'agua, instalándose nesta llocalidá hasta la so espulsión.

El castiellu formó parte de les fortificaciones de frontera tres la conquista cristiana, col reinu nazarí de Granada, al sur, y cola corona d'Aragón, al norte.

La fortaleza estremar en dos espacios estremaos: un espaciu político y militar; y otru cultural, relixosu y destináu a protexer a la población.

La cortil cimera, allugáu al norte, tien calter militar, la so función yera defensiva. En dómina islámica nun apaecía bien estremáu, pero nel periodu cristianu esta zona va utilizar con fines puramente militares. L'espaciu ye pequeñu, y mientres el so usu tuvo de tar aterrazado pa facilitar la so circulación. 

Nel puntu más altu del castiellu atopa la torre del homenaxe, de planta rectangular, anque nengún de los sos llaos ye paralelu. L'espaciu interior estremar en trés plantes habitables, y sobre elles asitiaba la terraza. Na primer planta, los murios interiores decorar con estucos y pintures al frescu. La cubierta taba formada por una gran bóveda ojival, sostenida por dos arcos apuntaos, de los que namái se caltién unu completu. La segunda planta caltién entá los murios desnudos, ensin abertura escontra l'esterior. Sobre esta planta debía d'haber otra de la que nun se caltién namás que los sos murios perimetrales. D'últimes taría la terraza, coles típiques saeteras y almenes, carauterístiques de cualquier fortaleza.

Cerca de la torre esistía un depósitu d'agua, que cubría les necesidaes de les tropes militares encargaes de la defensa. El barcal tenía forma rectangular, y taba impermiabilizáu con morteru de cal qu'evitaba les perdes d'agua.

La cortil inferior atopar al sur, y taba destináu a abellugar a la población llocal, ye de menor complexidá defensiva que l'anterior. Articular por aciu una muralla, que s'asitia na parte baxa de la fastera, esta muralla afacer a les curves de nivel. La entrada a la cortil tien un calter defensivu, tórgase la entrada direuta. Nesta zona atopen les habitaciones que cumplíen diverses funciones: viviendes, almacenes etc. Na parte oriental atópase la Balsa de la Reina”, un depósitu d'agua con cubierta abovedada que cubría les necesidaes de los qu'habitaben nesta zona. 

Dambes cortiles llevantar con delles téuniques constructives, de distintes dómines. Ente elles destaca; la mampostería trabayada con argamasa de cal, utilizada nos murios; l'encofráu calicastrado, capes de tierra y morteru de cal entemecíes, que s'utilizó pa tola parte cimera; l'encofráu de calicanto con piedres xuníes con argamasa, que s'usó pa los murios del alzáu; la sillería usar nos arcos; y l'encofráu de tierra utilizar pa construyir la muralla.

Nel postreru terciu del sieglu XVI el castiellu convertir nuna fortaleza señorial del Marqués de Los Vélez, entós señor de Alhama. Escontra'l sieglu XVII, el castiellu foi abandonáu y dalgunes de los sos partes fueron baltaes, sicasí, recuperóse bona parte de la so estructura, y anguaño tán llevándose a cabu obres de restauración y afitamientu, col fin d'ufiertar al públicu una visita didáctica ya ilustrativa por tou la cortil.

### Muséu Arqueolóxicu Los Baños

El Muséu Arqueolóxicu ''Los Baños'', xunto a la Ilesia de San Llázaro, ye un complexu creáu pa caltener y protexer los restos arqueolóxicos de los baños árabes y romanos, con más de 2000 años d'historia. La so recuperación y puesta en valor supunxo una importante contribución al estudiu del termalismo y a la so arquiteutura nos distintos periodos de la historia. 

Nel so interior pueden apreciase los espacios temáticos de les distintes cultures, amás, la cortil ta dotáu d'un sistema audiovisual, al traviés del cual el visitante puede interpretar los restos arqueolóxicos que ta viendo en cada sala, según una reconstrucción de cómo yera'l complexu termal nes sos distintes dómines de rellumanza. La so arquiteutura constitúi un exemplu de caltenimientu del patrimoniu nun mesmu complexu de sales romanes, la reutilización de les mesmes nel periodu islámicu y cristianu, hasta la construcción del nuevu balneariu nel sieglu XIX. Los sos restos arqueolóxicos fueron declaraos nel añu 1983 Monumentu Históricu-Artísticu de calter nacional (B.I.C).

### Ilesia de San Llázaro Obispu

La Ilesia de San Llázaro Obispu (B.I.C.) tópase sobre l'antigua ilesia cristiana, de la que tenemos noticies nel sieglu XIV yá so la advocación de San Llázaro, edificada posiblemente sobre l'antigua mezquita.

El templu foi ampliáu nel sieglu XVI sol patronalgu del Marqués de los Vélez y reedificado na primer metá del sieglu XVIII colos planteamientos arquiteutónicos del barrocu, destacando la so fachada de sillares estremada en dos cuerpos. El so interior consta d'una sola nave cubierta con bóveda de cañón con lunetos y decoración de rocallas. Sobre'l cruceru, álzase una cúpula sobre pechinas. El calquier neoclásica reflexar na capiya de la Comunión o del Rosario, la sacristía y el camarín de San Llázaro, obres realizaes nel tránsitu de los sieglos XVIII al XIX, so la direición del arquiteutu Lorenzo Alonso.

Ente les obres importantes d'orfebrería y escultura, caltiénse la Custodia y el neñu de la Bola del sieglu XVIII, los patrones de la Villa, San Llázaro y la Virxe del Rosariu xunto a les imáxenes titulares de les Cofraderíes y Hermandaes de la Selmana Santa de Alhama.

### Ilesia de la Concepción
La Ilesia de la Concepción, del sieglu XVIII, atópase allugada ente les cais Acequia Espuña, Concepción y Rambla Don Diego. Tien amás una gran plaza, onde'l visitante puede contemplar tola so fachada, restaurada a finales del sieglu XX.

Esta ilesia respuende a la tipoloxía barroca murciana de nave única, cubierta con bóveda de lunetos y capiyes llaterales que se comuniquen ente sigo. Orixinariamente, na so fachada principal asitiábase una fornica cola imaxe de la Inmaculada Concepción, patrona del santuariu, elementu que se caltuvo hasta güei, a pesar de la reconstrucción de la ermita ente 1978 y 1994. Nesta restauración, promovida pol párrocu D. José Gómez Rizo, llevantóse un campanariu de nueva planta, y ampliáronse les entraes, sumando un total de trés portaes d'accesu al templu.

Del patrimoniu artísticu de la parroquia destaquen delles obres: Una talla de *Xesús Nazarenu*, d'escuela salzillesca; el cuadru de la *Inmaculada* del pintor cubanu Manuel Wssel de Guimbarda, bien amestáu mientres tola so vida a la ciudá de Cartaxena; coles mesmes hai que destacar tamién un *Cristu del Abellugu* (1992), de los hermanos López Sevilla, naturales de Alhama.

### Centru Cultural Plaza Vieya
Casona del sieglu XVIII qu'allugó'l Conceyu ente 1923 y 1986. Anguaño tien la so sede nella la Biblioteca Municipal y la Sala d'Exposición Plaza Vieya. Edificiu de dos altures más cámara, con puerta monumental de sillares, grandes vanos con balcón y rematáu con bistechu. Destaca l'escudu de la fachada declaráu Bien d'Interés Cultural (B.I.C), que procedente del antiguu Conceyu asitiáu enfrente, treslladóse a esta fachada.
 
El Centru Cultura ta asitiáu na *plaza vieya*, antiguu centru económicu y social de la Villa, al pie del cuetu del Castillo, onde'l calquier artísticu de los sieglos XIX y XX apaez reflexada nes sos pimpanes casones nobles coles sos fachaes clásiques y coloridas, somorguiando al visitante nun ambiente de paz y aselu, coles mesmes qu'ufierta un interesante legáu cultural: Centru Cultural Plaza Vieya, Sala d'esposiciones el Pósito, casa de la Tercia, etc.

### Pósito Municipal
El Pósito Municipal ye una edificación del sieglu XVII allugada na cai Fulgencio Cerón Cava, que la so función principal yera regular el comerciu de ceberes, anque tamién se destinaba a préstamos de fondos públicos. L'edificiu respuende a una estructura senciella, de planta rectangular, con dos plantes d'altor. Los materiales que s'utilizaron pa la so construcción son el lladriyu y la mampostería pa enlucir los distintos tramos.

La planta baxa tien una estructura singular, al cubrir la sala con bóvedes de crucería, estremando l'espaciu en pequeñes zones destinaes a acoyer esposiciones. La planta cimera, más lluminosa, articúlase al traviés de delles pilastres, anque la sensación final ye la d'un espaciu unitariu tamién acutáu p'allugar les diverses esposiciones temporales que se realicen en Alhama.

### Casa de la Tercia

La Casa de la Tercia ye una casa-tenada asitiada na cai Llarga, y construyida en 1755 por orde del Marqués de los Vélez p'almacenar un terciu de la collecha de too la cebera producida nesta llocalidá. 

Ye un edificiu que se caracteriza pola so simplicidá. Consta de dos pisos d'altor llevantaos con murios de lladriyu y mampostería. La planta ye de forma cuadrada, y se estructura en redol a cuatro pilares qu'ocupen l'espaciu central, cubiertu con nueve tramos de bóveda de crucería. La puerta, asitiada nel centru de la fachada, enmarcar con un dintel, y les ventanes qu'allumen l'edificiu tán enrexaes con rigorosa simetría. Na so fachada destaca l'escudu del Marquesáu de Villafranca y los Vélez declaráu Bien d'Interés Cultural (BIC) y únicu elementu decorativu de la mesma.

### Centru Cultural V Centenariu
A principios del sieglu XX produz un puxanza na economía alhameña, lo que provocó la construcción de nueves casones y los sos güertos pela rodiada de Alhama, chiscando esi paisaxe d'agricultura de regadío qu'aprovechaba dende va sieglos les agües de Espuña y de los Baños, creando esa güerta en redol al cascu antiguu que, güei día, apaez integrada nel actual cascu urbanu.

La Casa de la familia Saavedra, construyida a principios de sieglu XX, popularmente conocida como Casa Mariella, ye un exemplu de los elementos arquiteutónicos que se van a añader como nueves residencies al paisaxe alhameño integrada dafechu na güerta d'aquellos años. Asítiase frente al Xardín de los Mártires, xardín realizáu a principiu de los años cincuenta asonsañandos los distintos tipos de columnes y capiteles del mundu clásicu.

### Conceyu
Antigua Casa de la familia Artero construyida a principios del sieglu XX, siendo rehabilitada como Casa Consistorial en 1986. Atópase allugada na Plaza de la Constitución, frente al Parque Municipal de La Cubana, antiguu güertu de Don Lorenzo Rubio y Don David Marín Baraza de principios del sieglu XX. Anguaño representa la principal zona verde dedicada al ociu y esparcimientu.

### Xardín Municipal de la Cubana

Foi l'antigua finca y emblemáticu allugamientu de la fábrica de calzáu de D. Lorenzo Rubio Andreo. Anguaño ye'l pulmón de la llocalidá, qu'al pie de la so flora fai al visitante un llugar obligatoriu pa la so visita. Un gran númberu d'especies vexetales y la so pajarera faen d'esti llugar una espectacular fusión de lluminosidá, soníu.

### Mercáu de Abastos
Esti edificiu foi construyíu en 1928 pol arquiteutu Pedro Cerdán. De llinies sencielles, l'elementu ornamental básicu d'esti mercáu ye la so portada, entrada principal d'esta arquiteutura y que consiste nun arcu de mediu puntu enmarcáu con dos pilastres sencielles a entrambos llaos. Alredor del patiu interior distribúyense tolos sos puestos, quedando abellugaos so les portalaes. El Mercáu de Abastos atópase emplazado nel centru neurálxicu del cascu urbanu, xunto al antiguu Círculu Instructivu del Obreru y frente al Xardín de los Coríos, que foi y ye un llugar d'alcuentru y de mercáu dende principios del sieglu XX.

### Xardín de los Coríos
A principios de los años cincuenta, el Xardín de los Coríos, adquiría l'aspeutu de columnates conocíu hasta 1981, siendo éstes sustituyíes, xunto a los elementos de madera polos arcos metálicos, alquiriendo l'aspeutu actual. Dende los sos empiezos destinar a un llugar de charra y xunta, usu qu'anguaño tamién recibe, ufiertando al visitante, xunto a los cafés cercanos, un llugar aparente pa la paz, les vistes y el descansu.

### Cai Llarga
Una de les cais con más solera del centru históricu, nella atopa l'antigua Casa de la Tercia, del sieglu XVIII.

### Mataderu Municipal
Edificiu emblemáticu de la industria de principios del sieglu XX, constituyó un finxu na industria llocal, al crease la necesidá dende la so apertura en 1931, d'adquirir aparatos de gran meyora teunolóxica p'abastecer la so demanda. Anguaño, restauráu pola Escuela Taller *El Mataderu*, foi destináu pa otru fin, l'allugamientu de la nueva Escuela de Música.

### Restos arqueolóxicos
En Alhama atopáronse numberosos testimonios d'antiguos asentamientos fuera del cascu urbanu:

* *Pobláu del Cabezo de la Fuente del Murtal*: antiguu asentamientu de los sieglos VII-VI e.C. Por aciu les escavaciones, sábese qu'esistió un pobláu con una muralla. Nun s'atoparon restos arquiteutónicos de viviendes, polo que se deduz que les construcciones usar pa guarecer al ganáu. Los restos de materiales qu'apaecieron, presenten semeyances con ferramientes fenicies. 
* *Torre de Inchola*: alcontrada na Paraxa conocida como El Barracón o Gañuelas (La Costera). Trátase d'una torre de planta cuadrangular construyida pol sistema de muries o caxes d'encofráu musulmán, con un altor calteníu de 3,5 m . La torre cumpliría una función de talaya pa la comunicación visual de los castiellos de Alhama y Librilla.
* *Torre de Comarza*: tratar d'una torre cuadrangular, asitiada na Sierra de Carrascoy, construyida a base de mampostería de piedres de tamañu medianu y pequeñu xuníes con morteru de yelsu y sable. El so allugamientu déxa-y un bon enllaz visual coles torres de Inchola, del Llombu y del Castiellu de Alhama. 
* *Torre del Llombu*: ye una torre de calter defensivu de forma cuadrangular realizada cola téunica de la tabiya. Tendría como función principal el control de la vía natural del Valle del Guadalentín.

## Fiestes

### Fiestes patronales
N'ochobre celebrar en Alhama les fiestes patronales n'honor a La nuesa Señora la Virxe del Rosariu, que la so festividá ye'l día 7. Mientres les fiestes, que duren aproximao una selmana, realícense mises, verbenes, y actividaes culturales como ciclos de teatru, festivales de bandes de música, muestres nacionales de folclor, y esposiciones diverses.

Les fiestes de Alhama de Murcia son n'avientu, conmemorando a San Llázaro patrón de la villa y Ntra.Sra. de la Esperanza o de la O, según a San Roque, y Sta Ana. El patrón nunca se procesionó, mises de gozu, solo la so reliquia a manera d'apiellu de fortuna, salú y prosperidá, sobremanera poles grandes dimensiones de la imaxe.

Dende 1895 instáurase la Feria de ganáu, n'ochobre, lo q güei conozse como feria o fiestes, teniendo'l so nuevu nome, un motivu de supuestu error nos programes d'actividaes en 1906, dende 1895 llámase feria de ganaos, convirtiéndose'l ral de la feria la Corredera y d'esposición la Rambla, aprovechando les festividaes de San Francisco, pol conventu de la Concepción, y les del Rosariu pola ilesia parroquial, procesionando la reliquia del santu y ufiertando mises de gozu a la virxe, tómbolas de beneficencia, bailles y rifes con fines benéficos, según la exención de pagar impuestos mientres los siete díes a los vecinos, instalando casetes o puestos de venta, col fin como dicta la ordenanza nestos díes de crisis, que la población pueda salir alantre... ante la guerra de cuba y posible fundimientu de la economía llocal.

En 1978 ante les nueves corrientes democrátiques esixir al alcalde les berbenas populares, con una multitudinaria manifestación nes rexes de la Cubana o parque municipal, teniendo como final l'aceptación de los pidimientos del pueblu, dende entós faise una berbena na pista de la Cubana gratis.

1982, ante'l resurdir de la democracia y los movimientos asociativos naz una peña na llocalidá, la peña la Caña, de la que surden los concursos de xarrés y el concursu de migues; magar migues facer en tolos eventos, pero non concursu. Según los xuegos de moros y cristianos, conocíos comos los xuegos de la rambla, onde la peña solía instalar los mesmos pola cercanía al malecón o paséu de la cruz o glorieta de los Mártires, onde instalaba'l so chambao pa los concursos de les migues o los xuegos.Col fin de axenciar tintes locales adoptóse un vestuariu, típicu, rescatando otra dómina de la feria d'Ochobre, la de los a los sesenta, colos carros engalanaos del bandu de la güerta local.

### Los mayos
La fiesta de Los Mayos, declarada d'Interés Turísticu Rexonal en 1990, ye una tradición alhameña que se celebra'l primer fin de selmana de mayu. Esta fiesta pagana ta acomuñada a ritos de fertilidá de la tierra, y nella los habitantes de Alhama realicen moñecos de trapu, llamaos “mayos” que saquen a les cais faciendo una crítica social. Los "corremayos" son les persones que s'amaruten de bufones, con cascabeles y sombreros, pa visitar los distintos mayos o, nel casu de los mozos, pa salir pela nueche nel desfile qu'acaba nun conciertu de música folk. Amás, tamién se realicen les Cruces de Mayu”, auténticos retablos florales, que son la versión cristianizada del mayu paganu. El color de les flores y l'allegría de les xentes, faen qu'esta fiesta tan singular cada vegada tenga más visitantes foranos.

Les fiestes de primavera o los Mayos, creyer pa dar otru ambiente festivo y políticu a la llocalidá, creando'l concursu de mayos, jilicos o judas como se-yos llama n'otres poblaciones, como Aledo o Jumilla...nel mesmu añu fáense un montón de capiyes, les llamaes cruces de mayu de Alhama; en realidá pequeños altares privaos que se realizaben na meyor habitación de la casa, utilizando les meyores dotes, col fin d'allugar la cruz, que va permanecer bañada sobre concu con agua, que destinaben quien asina lo faía a sanar males. Al pie de les dotes, incluyíen los tiestos, les caparines o velitas d'agua y motivos colgaos de les parés, col tiempu cada cual foi faciendo y modificando, munches capiyes convirtiéronse en cruces revistíes de flores o frutos, según el gustu non la tradición.
Los corremayos, nacen de primeres de los ochenta, na creencia del conceyu de que les fiestes tendríen de ser una muestra de tolos barrios, eso nun cuayo, la banda de música nun repitió'l segundu añu, y cuntóse cola peña de la Caña. Col fin de contribuyir, la mesma dexando claro la so non pertenencia al conceyu esixó, al igual que la banda de música, un pagu..nesti casu pidióse...un platu d'arroz con coneyu nun conocíu restorán, a tolos participantes del desfile y una charanga, consiguíu l'alcuerdu desfilar de pareyes d'antroxu. al añu siguiente pidióse que'l conceyu convocara a tolos mozos col fin de crear nueves peñes, lo que se fixo nun conocíu pub, llevando l'alcuerdu alcanzáu na asamblea de la peña como vestuariu, un sayon de rombos, con 20 cascabeles, que pagaría'l conceyu a cada concursante; anguaño deberíase d'esixir...recoyéndose la tela de rombos na tienda de Fernando'l de la Vilba...a manera de arlequín con rombos y cascabeles, copia de los tenantes de La Nuesa Señora de Gracia, como símbolos de la fortuna y bona suerte.

### [[Selmana Santa de Alhama de Murcia]]
Diez son los desfiles procesionales que mientres la Selmana Santa celebrar en Alhama de Murcia y nos que participen más de cincuenta pasos, pertenecientes a los cinco cofraderíes y hermandá que la conformen. Moraos, Coloriaos, Azules, Blancos y Negros, o lo que ye lo mesmo: de la Archicofradía d'El nuesu Padre Xesús Nazarenu, de la Verónica, Madalena, San Xuan Evanxelista o de la Virxe de los Dolores, encargar de qu'añu tres d'añu se produza'l milagru de les procesiones de Selmana Santa. La carauterística principal d'estos Desfiles Procesionales ye l'arreglu floral de los tronos. Son miles y miles les flores que s'empleguen pa decorar y afatar cada unu de los pasos de Selmana Santa, teniendo esti adornu'l so momentu culminante na procesión de Domingu de Resurreición, cuando toos y cada unu d'ellos dan la impresión de ser auténticos xardinos andantes.
Trátase d'un costume qu'empezó nos años venti del pasáu sieglu, afatándose los tronos con flores artificiales, siendo completáu esi adornu con flor natural. Al volver# a entamar les procesiones, dempués del paréntesis que supunxo la Guerra Civil, la flor natural sustituyó y despintó otres faltes que teníen los tronos de les cofraderíes, llegando esi costume hasta estos años, nos qu'imáxenes de famosos escultores en tronos de gran valor artísticu ya iguaos con miles de flores, faen que cada unu de los desfiles procesionales, seya un auténticu regalu pa tolos sentíos. Dende 1995, la selmana santa alhameña ta Declarada d'Interés Turísticu Rexonal.

### Otres fiestes
El 2 de febreru celebra la festividá de la Candelaria. Pa conmemorar la purificación de la Virxe María y la presentación de Xesús nel Templu realiza una romería a la Collada na que los vecinos acompañen a la Virxe a la so ermita edificada en 1981.

Amás en Alhama realícense ciclos de teatru, festivales de música y danza, conferencies, talleres culturales y esposiciones artístiques de too tipu. Nes diverses sales d'esposiciones recueyen muestres de fotografía o pintura.

## Persones destacaes
* Manuel Daza Gómez (1853-1915), inxenieru ya inventor, militar carlista. Patentó diversos artiluxos, ente ellos un misil. Quedó inmortalizado na novela "La Voluntá", de Azorín.
* Acisclo Díaz (1837-1887), músicu, creó la banda de neños del hospiciu Casa de la Misericordia.
* Aurelio Pérez Martínez (1930-2000), pintor.
* Antonio Peñalver (1968), atleta, medaya de plata en decatlón nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992
*Tomás Fuertes Fernández (1940), dueñu y presidente del "Grupu Fuertes" y d'ElPozo , medaya d'oru de la Rexón de Murcia , medaya d'oru al méritu nel comerciu Ministeriu d'Economía y Competitividá , medaya d'oru al méritu al trabayu Ministeriu de Trabayu ya Inmigración y fíu predilectu de la Villa de **Alhama de Murcia** el 22 d'abril de 2015 nun plenu estraordinariu.
* Antonio Fuertes Sánchez, fundador d'ElPozo.

## Ver tamién
* Hammam

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web del Conceyu de Alhama de Murcia