Dian Fossey

**Dian Fossey**  foi una zoóloga d'Estaos Xuníos reconocida pol so llabor científica y conservacionista colos gorilas (*[[Gorilla beringei beringei]]*) de los montes Virunga, en Ruanda y la República Democrática d'El Congu.

## Biografía
Nació en San Francisco en 1932, y graduóse en Terapia Ocupacional na Universidá Estatal de San José en 1954 pasando a trabayar dellos anos nun hospital de Kentucky. Motivada pol trabayu de George Schaller, destacáu zoólogu d'Estaos Xuníos que se dedicó al estudiu de los gorilas, Fossey viaxó a África en 1963. Ellí reparó y estudió a los gorilas de los montes nel so hábitat natural y conoció al arqueólogu británicu Louis Leakey, de quien aprendió la importancia del estudiu de los grandes simios pa entender la evolución humana.

En 1966 llogró'l sofitu de la National Geographic Society y la Fundación Wilkie pa trabayar en Zaire, pero llueu la complicada situación política del país forzar a treslladase a Ruanda pa siguir les sos investigaciones. La so paciencia y la so meticulosa observación de los gorilas dexáron-y entender y asonsañar el so comportamientu, ganando pasu ente pasu l'aceptación de dellos grupos. Aprendió a reconocer les carauterístiques úniques de cada individuu, llegando a tener con ellos una rellación d'enfotu y ciñu. Karisoke, el so llugar d'estudiu, convertir en centru internacional d'investigación sobre los gorilles cuando ella fundó'l Centru d'Investigación de Karisoke en 1967. En 1974 recibió'l grau de doctora en Zooloxía pola Universidá de Cambridge.

En 1983 publicó *[[Gorillas in the Mist (llibru)|Gorillas in the Mist]]*, llibru qu'espón les sos observaciones y la so rellación colos gorilas en tolos sos años d'estudios de campu.

Nos sos ventidós años d'estudiu colos gorilas, Fossey enfrentóse y combatió l'actividá de los cazadores furtivos que taben llevando la especie de los gorilas del monte a la estinción. Esta llucha creó-y munchos enemigos, y abarrúntase que foi'l motivu del so asesinatu en 1985.

La so muerte, a machetazos, foi atribuyida al xefe de los cazadores furtivos de gorilas contra los que lluchó. Nun principiu señalóse a los furtivos, pero darréu foi acusáu Wyne McGuire, un mozu estudiante que s'atopaba so l'asesoría de Fossey y al que se-y acusó de celos profesionales’. McGuire fuxó a Estaos Xuníos poco primero de que un Tribunal ruandés acusára-y del crime y condergáralu a morrer fusiláu en cuanto triara territoriu de Ruanda. Anguaño, sicasí, la teoría más estendida ye la del asesinatu a manes de los furtivos col sofitu de les autoridaes ruandeses.

El so trabayu contribuyó en gran parte a la recuperación de la población de gorilas y a la desmitificación del so comportamientu violentu.

Fossey foi atopada muerta nel cuartu de la so cabaña nos montes de Virunga, Ruanda, el 26 d'avientu de 1985. La postrera entrada nel so diariu dicía:

El craniu de Fossey fuera estremáu por un panga (machete), una ferramienta llargamente utilizada polos cazadores furtivos, qu'había confiscado a un cazador furtivu n'años anteriores y colgáu como decoración na paré de la so sala de tar xunto al so cuartu. El so cadaver foi atopáu xunto a la cama, cola so pistola al so llau. Taba nel actu de cargar la so arma, pero escoyó'l tipu incorreutu de municiones mientres la llucha. La cabaña amosó signos d'una llucha porque había vidrios rotos nel suelu y les meses, xunto con otros muebles entornaos. Tolos oxetos de valor de Fossey inda taben na cabaña - doscientos dólares n'efectivu, cheques de viaxe, y l'equipu fotográficu permanecíen intactos. Taba a dos metros de distancia d'un furacu cortáu na paré de la cabaña nel día del so asesinatu.

Foi soterrada en Karisoke, nun sitiu qu'ella mesma construyera pa los sos amigos gorilas muertos. Foi soterrada nel campusantu de gorilas cerca de Digit y cerca de munchos gorilas asesinaos polos cazadores furtivos. Los servicios conmemorativos llevar a cabu tamién en Nueva York, Washington y California.

El testamentu de Fossey establecía que tol so dineru (incluyíes les ganancies de la película de Gorillas in the Mist) tendría de ser destináu a la Fundación Digit pa financiar patrullar contra la caza furtiva. Sicasí la so madre, Kitty Price, impugnó'l testamentu y ganó. 

En 1988 la vida y obra de Fossey foi retratada na película *[[Gorillas in the Mist]]* (*Gorillas in the Mist*), dirixida por Michael Apted y protagonizada por Sigourney Weaver.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Dian Fossey Gorilla Fund International