Paullinia yoco

El **yoco** (*Paullinia yoco*) ye una planta trepadora de la familia de les sapindacees, nativa del noroccidente de l'Amazonia.

## Descripción
Ye un bejuco de 12 cm de diámetru na base, colos tarmos llargos y robustos, lacticíferos, con látex blancu astrinxente. Les fueyes son pinnaes, dispuestes en cinco foliolos, el mayor de forma elíptica, que miden hasta 35 cm de llargor. La inflorescencia ye axilar y racimiforme con flores pequeñes blanques a amarellentaes, que tienen cinco sépalos y pétalos submembranáceos. Los frutos son capsulares con tres valves de color coloráu cuando ta madura y que contién nel so interior granes globoses.

## Historia
La liana yoco (*Paullinia yoco*), como planta y como tradición, representa una de les pieces del ruempecabeces necesaria pa poder entender meyor el paisaxe biolóxico y cultural d'unu de los abellugos pleistocénicos más importantes y fráxiles del planeta y el raigañu d'una de les tradiciones xamániques más fuertes qu'entá sobreviven sobre la tierra: la cultura del yagé. Pa estos pueblos indíxenes, la vida ensin yoco ye tan inconcebible, como podría selo ensin yagé. Ye llamada la cazumbre de la selva. 
La medicina tradicional atribúye-y propiedaes como antipiréticu y desinfestante.
Otra manera, el yoco, bejuco que vive n'estáu bonal na rexón piedemontina ecuatorial, aproximao nel mesmu área de dispersión que la guayusa, anque más nel Putumayo y el Caquetá, usar pola corteza; ésta, rallada y echada n'agua, suministra una bébora con efeutos similares a los del guaraná. Contién un 2,73% de cafeína. Con una carta de 1856, dirixida a la so muyer, Agustín Codazzi únvia-y una porción de bejuco trayida de la Ceya de los Andaquíes. El pernomáu xeógrafu esplica: "Un pocu de bejuco de yoco que sirve pa componer l'estómagu quitando malapenes la parte aspra de la corteza; depués rallar la corteza formando como un afrecho, que ponse nun pocu d'agua tibio dempués de machucáu bien y estrumíu el zusmiu del afrecho puestu enantes n'agua y esi zusmiu ye aquel que se bebe tomando per día una toma d'un pocillu; o bien se quitar la corteza y cocínase con una hora de fueu poniendo la cantidá de dos tomes, que sería lo que da'l cachu que se manda y cada toma que quede nun pocillu d'agua" 

El yoco tiende a sumir pola estinción de les tribus que la usaben, y como nun se cultivó, ye difícil topar muestres p'analises.

## Propiedaes
Ye un estimulante nerviosu qu'amás esanicia'l mambís.

## Taxonomía
*Paullinia yoco* describióse por R.E.Schult. & Killip y espublizóse en *[[A General History of the Dichlamydeous Plants]] 1: 660*, nel añu 1831.
;Etimoloxía:
***Paullinia***: nome xenéricu que foi nomáu por Carlos Linneo n'honor de Simon Pauli der Jüngere (1603-1680), un médicu y botánicu alemán quien afayó la planta.

***yoco***: epítetu 

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Bibliografía
# Jørgensen, P. M. & S. León-Yánez 1999. Catalogue of the vascular plants of Ecuador. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 75: iviii,.
# Renner, S. S., H. Balslev & L. B. Holm-Nielsen 1990. Flowering plants of Amazonian Ecuador—A checklist. AAU Rep. 24: 1–241. 

## Enllaces esternos