open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Islla de Ghizo

La **islla de Ghizo**, tamién llamada islla de Gizo, allúgase na provincia occidental de les Islles Salomón, al oeste de les islles de Xeorxa y Kolombangara y al sur del golfu de Vella. Mide 11 por 5 km y el so puntu más altu ta a 180 m. s. n. m. (monte Maringe).

La ciudá más importante ye Gizo, capital de la Provincia Occidental, que cunta con una población de 3.000 habitantes.

Na Segunda Guerra Mundial la islla foi invadida por tropes xaponeses.

Nel añu 2007 sufrió los efectos d'un terromotu qu'algamó 8.1 graos d'intensidá na escala de Richter (Terremotu de les Islles Salomón de 2007) siguíu d'un tsunami qu'afaró les mariñes.

A unos siete quilómetros atópase la islla Kennedy, na qu'en 1943 abellugóse l'entós teniente John F. Kennedy, cuando la so llancha torpedera PT 109 resultó fundida en siendo arollada pol destructor xaponés Amigiri.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta, Islles Salomón.
Islles Duff

Les **islles Duff** (en pileni *Taumako*) son un pequeñu grupu d'islles asitiaes al nordeste de les Islles de Santa Cruz na provincia de Temotu nes Islles Salomón. Tamién son conocíes col nome de islles Wilson. Tienen unos 500 habitantes.

## Historia
Estes islles columbráronse por primer vez polos europeos na espedición española de Pedro Fernández de Quirós que fondió ellí en 1606.

Bautizáronla col nome de "La nuesa Señora del Perpetuu Socorru".

Denomináronse islles Duff pol barcu *Duff* que les columbró en 1797.

Los habitantes de les islles Duff son polinesios y el so llinguaxe denominase pileni, parte de les llingües polinesies.

## Islles
* Taumako, la islla principal, y les axacentes Tahua y Tohua.
* Islles Bass.
* Islles del Tesoreru.

## Bibliografía
* Kelly, Celsus, O.F.M. *La Austrialia del Espiritu Santo. The Journal of Fray Martín de Munilla O.F.M. and other documents relating to the Voyage of Pedro Fernández de Quirós to the South Sea (1605-1606) and the Franciscan Missionary Plan (1617-1627)* Cambridge, 1966, p.39,62. .

*Allan, Colin H., Solomons Safari, 1953-58 (Part II), Nag's Head Press, Christchurch, 1990. Details .

*Leach, Foss, and Janet Davidson, Archaeology on Taumako. New Zealand, New Zealand Journal of Archaeology Special Publication, New Zealand Journal of Archaeology, Dunedin, 2008. Details .

*Tedder, James L.O., Solomon Islands Years: A District Administrator in the Islands, 1952-1974, Tuatu Studies, Stuarts Point, NSW, 2008. Details .

## Referencies

## Enllaces esternos

*Volcanolive,
Barbara Erni

**Barbara Erni**  foi una muyer de Liechtenstein conocida por robar en posaes per tola Europa occidental utilizando estafes. Conocida en Liechtenstein como **Golden Boos**, Erni foi la última persona en ser executada en Liechtenstein.

Erni nació en Feldkirch nel senu d'una pareya de persones ensin llar. En 1779 casó con un tirolés, Franz, un home con reputación de comportamientu criminal.

Según la lleenda, la Golden Boos yera una muyer de pelo rubio acoloratáu y gran fuerca que viaxaba pelos campos europeos con un gran arca de l'ayalga o mochila. Uquier que pasara la nueche, esixía que la so arca fuera zarrada na meyor y más segura habitación disponible, yá que, según ella, contenía una ayalga fabulosa. Una vegada que l'ayalga taba guardada y cayía la nueche, un home pequeñu salía de l'arca o mochila y recoyía los oxetos de valor de la meyor habitación, dempués de lo cual Erni y l'home fuxiríen mientres la nueche. El plan funcionó bien pa Erni por dellos años y fíxose rica. Desconozse la identidá del ayudante.

Erni y el so cómpliz fueron arrestaos n'Eschen y encarcelaos en Vaduz el 27 de mayu de 1784. Foi xulgada por Liechtenstein y almitió diecisiete robos utilizando estafes. El 7 d'avientu de 1784, el tribunal declaróla culpable de ser Golden Boos y condergóla a muerte por decapitamientu. Foi degollada en Vaduz ante una audiencia pública d'aprosimao 1.000 espectadores. Foi la última persona executada en Liechtenstein, país qu'abolió la pena de muerte en 1987. Desconozse la suerte que corrió l'ayudante.

## Referencies

*Barbara Greene (1967). *Liechtenstein: Valley of Peace* (Vaduz: Liechtenstein-Verlag) páxs.&nbsp;20–21.
*James Foster Robinson, "The Legend of the Golden Boos", 21 May 2004.

## Enllaces esternos
Giro d'Italia 2019

El **Giro d'Italia 2019** foi una competición de ciclismu per etapes celebrada ente'l 11 y el 2 de xunu de 2019, con entamu na ciudá de Bolonia y llegada en Verona. El percorríu tuvo dividíu en 21 etapes sobre una distancia total de de 3486,5 km.

## Equipos participantes
Participaron 22 equipos, de los cualos van asistieron por derechu propiu los 18 equipos de categoría UCI WorldTeam. Los equipos participantes fueron:

## Percorríu

## Clasificaciones finales

### Clasificación xeneral

### Clasificación del monte

### Clasificación de los esprinos (metes volantes)

### Clasificación de los mozos

### Clasificación por equipos

## Evolución de les clasificaciones

## Ciclistes participantes y posiciones finales

**Convenciones:**
* **AB-N**: Abandonu na etapa "N"
* **FLT-N**: Retiru por llegar fora de la llende de tiempu na etapa "N"
* **NTS-N**: Nun tomó la salida de la etapa "N"
* **DES-N**: Descalificáu o espulsáu na etapa "N"


## Ver tamién
* Giro d'Italia Femenín 2019
* Tour de Francia 2019
* Vuelta a España 2019
* Vuelta a Asturies 2019

## Referencies

## Enllaces esternos
Denis Kazungu

**Denis Kazungu**  ye un asesín en serie ruandés qu'asesinó a 14 persones, la mayoría muyeres. Nel momentu de la so detención rexentaba una tienda de repuestos para motocicletes.

## Asesinatos
Kazungu foi arrestáu en xunetu de 2023 por sospeches de violación, robu, furtu y usu d'amenaces. Sicasí, concedióse-y la llibertá so fianza per falta de pruebes hasta'l 5 de setiembre, cuando la policía volvió detenelu. Dos díes depués, anuncióse qu'atoparan catorce cadabres nun furacu na cocina de la casa qu'arrendaba. Cuando Kazungu foi arrestáu, afirmó qu'atraía a les sos víctimes dende un chigre a la so casa pa depués violalos, robalos y darréu asesinalos. El 21 de setiembre de 2023, Kazungu declaróse culpable de los asesinatos.

## References

## Enllaces esternos
El lliriu blancu

***El lliriu blancu*** (en francés: *L’Iris blanc*) ye'l llibru de cómic númberu 40 de la serie d'Astérix el Galu y foi espublizáu'l 26 d'ochobre de 2023. Ye'l primeru escritu por Fabcaro y el sestu en ser ilustráu por Didier Conrad.

La torna al asturianu, fecha por Xesús González Rato y correxida por Xandru Martino, espublizóse tamién el mesmu día del estrenu mundial.

## Ver tamién
* Astérix el Galu

## Referencies

## Enllaces esternos

*  de la versión n'asturianu
*  de la versión orixinal en francés
Troller

**Troller** yera una marca d'automóviles brasilana, allugada na ciudá d'Horizonte nel estáu de Ceará, fabricante de vehículos utilitarios touterrén. Dende 2007 ye propiedá de Ford.

## Modelos
*Troller Pantanal (2006–2008)
*Troller T4 3.2 Turbodiesel (2015–2021)

Ficheru:Troller Conceito TR-X (8159260127).jpg|Troller TR-X
Ficheru:Troller Pantanal SP Auto Show 2004.jpg|Troller Pantanal


## Referencies

## Enllaces esternos
Ford do Brasil

**Ford do Brasil** yera la filial brasilena del fabricante d'automóviles d'Estaos Xuníos Ford. Fundada en 1919, Ford do Brasil centróse primeramente na importación de vehículos producíos nel estranxeru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mitsubishi Motors

**Mitsubishi Motors** ye una de les divisiones de la corporación xaponesa Mitsubishi que, dende 2016, ye controlada pol grupu Nissan formando l'alianza Renault-Nissan-Mitsubishi creando unu de los grupos d'automóviles más grandes del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Beijing Automotive Group

**Beijing Automotive Group** ye una empresa de propiedá estatal y *holding* de dellos fabricantes chinos d'automóviles y maquinaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Changan Mazda

**Changan Mazda** ye una empresa de fabricación d'automóviles con sede en Nanjing (China), y una empresa conxunta al 50% ente Changan Automobile y Mazda. La principal actividá de la empresa ye la fabricación de turismos de la marca Mazda pal mercáu chinu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Stellantis

**Stellantis N.V.** ye un grupu d'empreses multinacional de la industria automóvil con sede n'Ámsterdam (Países Baxos),  que foi fundáu'l 16 de xineru de 2021, frutu de la fusión ente iguales del grupu ítalo-americanu Fiat Chrysler Automobiles y el francés Groupe PSA.

## Referencies

## Enllaces esternos
Buick

**Buick** ye una marca d'automóviles de lluxu d'Estaos Xuníos fundada en 1899. Anguaño ye una división del grupu General Motors dende la fundación d'este, en 1903.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ram Trucks

**Ram Trucks**, estilizada como RAM y enantes conocida como **Ram Truck Division**, ye una marca d'Estaos Xuníos de camionetes de pesu llixeru a medianu y otros vehículos comerciales, y una división de Stellantis. Establecióse como una dixebra de Dodge en 2010 usando el nome de la llinia de camionetes Ram.

## Referencies

## Enllaces esternos
Roewe

**Roewe** ye una marca de vehículos creada por SAIC Motor de China en 2006. Los vehículos Roewe primeramente cuntaben con tecnoloxía basada y adquirida de la desapaecía marca británica del Grupu MG Rover. SAIC nun pudo mercar los derechos de la marca Rover y creó la marca Roewe como reemplazu.

## Referencies

## Enllaces esternos
MG Motor

**MG Motor UK Limited** ye una compañía d'automóviles británica de capitales chinos creada en 2007. Esta compañía ye continuadora de la compañía inglesa MG Cars fundada en 1924 por William Morris, fabricante d'automóviles deportivos. La so sede atópase en Longbridge ((Birmingham, Inglaterra).

## Referencies

## Enllaces esternos
Bayonne

**Bayonne** (;  ;  ; ) ye una ciudá nel suroeste de Francia cerca de la frontera con España. Ye una comuña y una de les dos subprefeutures nel departamentu de los Pirineos Atlánticos, na rexón de Nouvelle-Aquitaine.

## Demografía
La comuña tien una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos
Pulap

**Pulap** o Pollap ye un atolón nel estáu de Chuuk, Estaos Federaos de Micronesia, con una superficie total (incluyida la llaguna) de 31.321 km², de los que 0.992 km² ye tierra emerxente, que consta de trés islles, Pollap nel norte, Tamatam nel sur y Fanadik na franxa occidental del petón. L'atolón ta allugáu nel grupu Pattiw nes Islles Carolines, allugaes a unos 230 km al oeste de Chuuk.

Políticamente, l'atolón pertenez al estáu de Chuuk, Estaos Federaos de Micronesia y consiste nos dos conceyos Pollap (nel norte) y Tamatam (nel sur).
La población total del censu de población de 2000 yera de 1.270, de los cualos 905 yeren en Pollap y 365 nos conceyos de Tamatam.

## Historia
El primer avistamientu rexistráu del atolón de Pulap foi pol navegante español Alonso de Arellano el 17 de xineru de 1565 a bordu del patache *San Lucas*. Nun mapa español de 1879 esti atolón apaez nomau como *Los Martires*.

N'abril de 2016, tres marineros naufragaos fueron rescataos de la islla Fanadik dempués d'escribir HELP con fueyes de palma. Acudieron helicópteros y fueron rescataos pola Armada y la Guardia costera de los Estaos Xuníos dempués de qu'un avión que pasaba reparó'l mensaxe y notificólo a les autoridaes.

## Bibliografía
* Sharp, Andrew *The discovery of the Pacific Islands* Oxford, 1960, p. 35–36.''.
* Chart of J. Noguera, Naval Museum of Madrid, LXIX-25. 

## Referencies

## Enllaces esternos

* larazon.es/opinion/ Rescataos de la islla Fanadik a 42 km de Pulap .
Tamatam

**Tamatam** or **Tamatan** ye una islla y unu de los dos conceyos del atolón Pulap, nes Islles Carolines. Ye parte del distritu d'Oksoritod, estáu de Chuuk, unu de los Estaos Federaos de Micronesia. Tien 510 habitantes (2008) en una superficie de 1 km².

Tamatam o Thamatam tamién se conoz como un apellíu o apellíu na comunidá o casta de Reddy que vive predominantemente nel estáu de Andhra Pradesh, India. Pero esti apellíu Tamatam nun se rellaciona de nenguna manera cola islla Tamatam, derívase d'un instrumentu musical llamáu Tamatamu, que s'utilizaba en funciones d'aldega na antigüedá. Agora esti instrumentu musical ta casi estintu y nun s'utiliza.

## Referencies

## Enllaces esternos

* mapcarta, mapa de les islles Carolines. 
* El Descubrimientu de les islles Carolines 
* Chuuk, el mayor campusantu naval del mundu nunes antigües islles españoles nel Pacíficu
Islla de Savo

**Islla de Savo** () ye una islla volcánica qu'integra'l grupu de les Islles Salomón, nel océanu Pacíficu.

Alcuéntrase al nordeste del cabu Esperanza de la Islla de Guadalcanal. Políticamente, la *Islla de Savo* ye parte de la Provincia Central de les Islles Salomón.

La última erupción del volcán de la islla asocedió ente los años 1835 y 1850. Una d'eses erupciones foi tan fuerte que fixo sumir toa especie de vida na islla. Una erupción anterior asocedió en 1568. 

D'alcuerdu a los datos de la Organización Mundial d'Observatorios Volcánicos (n'inglés: *World Organization of Volcanic Observatories*), la islla de Savo ye activa en periodos de 100 a 300 años.

## La islla Savo na Segunda Guerra Mundial

Por cuenta de la so proximidá a la islla de Guadalcanal y la naturaleza caliente de les batalles apostaes pol control de les Islles Salomón, la islla de Savo foi escenariu de munchos de los enfrentamientos navales de la Campaña de les Islles Salomón. Ye conocíu meyor como'l llugar onde s'engarraron munches batalles navales nel axacente Ironbottom Sound mientres la Segunda Guerra Mundial ente les fuerces aliaes navales y l'Armada Imperial Xaponesa.

Ente les batalles navales que s'apostaron na redoma de la islla de Savo tán:
* La batalla de la islla de Savo, foi'l 9 d'agostu de 1942.Batalla de la islla de Savo, 
* La batalla del cabu Esperanza (orixinalmente llamáu como la "segunda batalla de la islla de Savo"), foi del 11 al 12 d'ochobre de 1942.
* La batalla naval de Guadalcanal, del 13 al 15 de payares de 1942.
* La batalla de Tassafaronga, el 30 de payares de 1942

## Xeografía
Atópase a unos 35 kilómetros de la capital, Ḥoniara. La llocalidá principal ye Alialia, nel norte de la islla. 

## Ver tamién
*Xeografía de les Islles Salomón

## Referencies

## Enllaces esternos
Nuética

**Nuética** pue referise a:

* la especie *[[Asio flammeus]]*, tamién llamada curuxa mariñana, guaxa, motobiella ~ montobiella, muétoba, niétoba ~ ñétoba;
* la especie *[[Strix aluco]]*, tamién llamada beca, carabiella, cárabu, carbu, cubata, cuerva, curuxa, curuxu, guruxu, niétoba ~ ñétoba, tubeca o páxaru de les cuyares.
Baojun

**Baojun** ye una marca d'automóviles china propiedá de General Motors.

## Referencies

## Enllaces esternos
Qikiqtaaluk

**Qikiqtaaluk** (**ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ**) enantes **Islla Sillem** ye una islla despoblada del llamáu archipiélagu árticu canadiense na Rexón Qikiqtaaluk nel territoriu de Nunavut, al norte de Canadá. Ye la segunda islla más grande (dempués de Bylot) de les varies cientos d'islles y castros que s'atopen na badea de Baffin, darréu frente a la mariña norte de la islla de Baffin. Alcuéntrase dientro de la entrada de Scott, al suroeste de la islla ártica de Scott.

## Xeografía
La islla Sillem tien una superficie de 482 km². El picu más altu de la islla algama los 1.590 m (5.220 pies).

La islla álzase pindia dende les mariñes oriental y occidental que s'enfrenten a los estrechos fiordos de Clark y Gibbs con rimaes serrapatoses, algamando elevaciones de 600 ma 700 m sobro'l nivel del mar a menos de 500 m de la mariña. L'interior de la islla consiste nuna rexón montascosa de tierres altes y que ta en gran parte soterrada baxo una capa permanente de xelu y glaciares.

## Ver tamién
* Xeografía de Canadá

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta Islla Sillem,
Guaxa

**Guaxa** pue referise a:

;**Fauna**
* la especie *[[Asio flammeus]]*, tamién llamada curuxa mariñana, guaxa, motobiella ~ montobiella, muétoba, nuética;

;**Mitoloxía**
* el personaxe imaxinariu llamáu *[[guaxa (mitoloxía)|la guaxa]]*
Gavutu

**Gavutu** ye un pequeñu castru na Provincia Central de les Islles Salomón, con unos 500 metros de llargu. Ye una de les Islles Nggela.

Los primeros europeos que la columbraron fueron los españoles na espedición d'Álvaro de Mendaña en 1568.
Xuntu cola cercana islla de Tanambogo, desempeñó un papel importante na campaña de Guadalcanal mientres la Segunda Guerra Mundial. En 1942, los xaponeses trataron d'establecese con una base d'hidroaviones na islla. Ente'l 7 y el 9 d'agostu de 1942 na Batalla de Tulagi y Gavutu-Tanambogo, elementos de los Marines de los Estaos Xuníos asaltaron y ocuparon la islla.

## Bibliografía
* Sharp, Andrew The discovery of the Pacific Islands Oxford, 1960, p.45 .
* Brand, Donald D. *The Pacific Basin: A History of its Geographical Explorations* The American Geographical Society, New York, 1967, p.133 .

## Referencies

## Enllaces esternos

*[getamap.net/ Islles Salomón, ](https://es.getamap.net/mapas/solomon_islands/solomon_islands_(general)/_gavutuisland/)
Maluridae

***Maluridae*** ye una familia d'aves qu'inclúi cinco xéneros y a casi una trentena d'especies de pequeños páxaros insectívoros d'Australia y Nueva Guinea.

## Xéneros
* *[[Malurus]]* (13 especies)
* *[[Sipodotus]]* (1 especie)
* *[[Clytomyias]]* (1 especie)
* *[[Stipiturus]]* (3 especies)
* *[[Amytornis]]* (10 especies)

## Referencies
* 

## Enllaces esternos
Mackenyu

**Mackenyu Maeda** , conocíu profesionalmente como **Mackenyu Arata** o simplemente **Mackenyu**, ye un actor xaponés. El so debú como actor tuvo llugar nel filme de comedia *[[Chihayafuru]]* (2016), nel cual interpretó a Arata Wataya. Dende entós interpretó a personaxes en munches otres adaptaciones de series de manga populares, incluyendo *[[JoJo's Bizarre Adventure: Diamond Is Unbreakable Chapter I]]* (2017), *[[Tokyo Ghoul S]]* (2019), el villanu Yukishiro Enishi en *[[Rurouni Kenshin: The Final]]* (2021), el protagonista Pegasus Seiya en *[[Knights of the Zodiac]]* y Roronoa Zoro na serie de Netflix *[[One Piece]]* (2023).

## Referencies

## Enllaces esternos
Matthew Perry

**Matthew** o **Matt Perry** puen referise a:

* Matthew Perry (1969–2023), actor de Canadá y Estaos Xuníos.
* Matthew C. Perry (1794–1858), oficial naval d'Estaos Xuníos.
* Matthew J. Perry (1921–2011), primer xuez afroamericanu del Tribunal de Distritu de los Estaos Xuníos en Carolina del Sur.
* Matthew Brendan Perry (1977), ex-xugador inglés de rugbi union.
Port Harcourt

**Port Harcourt** ye la capital y ciudá principal del estáu de Rivers, nel sur de Nixeria. Ta asitiada sobre'l delta del Níxer. Recibe esti nome por Lewis Vernon Harcourt, quien foi'l secretariu d'estáu británicu de les colonies de 1910 a 1915. Tien una población de .

## Economía
Afayóse petroleu nel añu 1956 n'Oloibiri y la economía de Port Harcourt básase dende entós nel petroleu y ayudó a la so urbanización. Delles compañíes petroleres tienen oficines na ciudá, incluyendo a Royal Dutch Shell y Chevron.

Puertu Harcourt ye la principal ciudá de Nixeria no que cinca al refinamientu del petroleu y la industria petrolera tien un llugar destacáu. La pesca ye otra actividá importante.

## Referencies

## Enllaces esternos
Atracos d'ETA n'Uviéu en 1979

En 1979 **[[ETA políticu-militar|ETA (pm)]] cometió una serie de robos** na ciudá asturiana d'Uviéu. Estos robos fueron nel Hospital Xeneral d'Asturies (HUCA), nel Llar de San Xosé y nuna sede del Banco Herrero. El mayor botín consiguiérnolo nel Banco Herrero, onde llograron robar 130 millones de pesetes, mientres que nel hospital consiguieron 30 millones y nel Llar de San José 20 millones.

Los cómplices del atracu al Banco Herrero detuvieron al caxeru de la central na so casa y lleváronlu al día siguiente a la central p'abrir les caxes, cola ayuda d'otros emplegaos. En 1980, la policía española detuvo a siete activistes asturianos pertenecientes al Conceyu Nacionalista Astur (CNA) que ayudaran a realizar los robos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alberto Luis Díaz

**Alberto Luis Díaz Álvarez**  ye un ex-xugador profesional de baloncestu asturianu. Xugaba na posición de pivote con una altura de 2,02 m. Foi'l segundu xugador asturianu en debutar na Lliga ACB, depués d'Antonio Campoamor.

## Trayectoria
### Equipos
* Valvi Girona (1<sup>er</sup> División B, 1986−1987)
* DYC Breogán (ACB, 1987−1990)
* Caixa Ourense (ACB, 1990−1991)
* La Salle Almería (2ª División, 1991−1992)
* UDEA Algeciras (1<sup>er</sup> División, 1992−1993)
* CB Vetusta (1<sup>er</sup> División, 1993−1994)
* Almerimar El Ejido (EBA, 1994−1995)

## Referencies

## Enllaces esternos
Club Baloncesto Vetusta

El **Club Baloncesto Vetusta** foi un equipu de baloncestu con sede n'Uviéu, Asturies. Desapaeció en 2004 depués de quedar últimu y descender de la lliga EBA. Considérase que l'Oviedo Club Baloncesto ye'l socesor d'esti equipu.

## Últimes temporaes

## Palmarés
* Campeón Troféu Principáu: (1) 2001
* Subampeón Troféu Principáu: (3) 1990, 1999 y 2003

## Ver tamién
* Oviedo Club Baloncesto

## Referencies

## Enllaces esternos

* Federación de Baloncestu del Principáu d'Asturies.
Troféu Principáu d'Asturies

**Troféu Principáu d'Asturies** pue referise a:

* Troféu Principáu d'Asturies de fútbol
* Troféu Principáu d'Asturies de baloncestu
Alejandro González Álvarez

**Alejandro González Álvarez**  ye un ex-xugador y entrenador de baloncestu asturianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Sverdrup

La **islla Sverdrup** o **Svordrup** () ye una islla aisllada na rexón meridional del mar de Kara. Esta islla ta cubierta con vexetación de tundra. Alcuéntrase a 120 km al norte de la islla Dikson na mariña de Siberia.
La tierra más cercana son les islles del Institutu Árticu, alredor de 90 km al nordeste.

Esta islla tien una amplia badea que s'abre al oeste.

El so llargor ye de 15 km y el so máximu anchor de 10 km.
El mar qu'arrodia la islla Sverdrup ta cubierta por bancos de xelu con delles polinias nel llargu iviernu y hai munchos témpanos de xelu incluso nel branu.

Esta islla rusa nun tien de confundise coles islles Sverdrup, un archipiélagu nes islles de la Reina Isabel septentrionales, en Nunavut, Canadá. Dambes, sicasí, recibieron el so nome del mesmu esplorador polar, el capitán Otto Sverdrup.

## Alministración
La islla Sverdrup pertenez a la división alministrativa del krai de Krasnoyarsk de la Federación Rusa. Tamién forma parte de la Gran Reserva Natural del Árticu, la mayor reserva natural de Rusia y una de les más grandes del mundu, ta cubierta de vexetación de tundra. Hai dellos mamíferos, como el lemming y el foín árticu (*[[Vulpes lagopus]]*); ente les aves merecen mención el *[[Calidris alpina]]* y delles especies de Charadriiformes.
La superficie total de la Gran Reserva Natural del Árticu ye de 4.169.222 ha, de les cualos 980.934 ha son superficie acuática. Por cuenta de la so estructura arrexuntada, cubre un territoriu terrestre de 1.000 km de llargor d'oeste a este y 500 km de llargor de norte a sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
 
*Mapcarta, llocalización de la islla Sverdrup, nel Mar de Kara, Rusia
Luboš Rob

**Luboš Rob** pue referise a:

* Luboš Rob (1970), xugador checu de ḥoquei.
* Luboš Rob (1995), xugador checu de ḥoquei sobre xelu, fíu del anterior.
Naciu Varillas

**Inaciu Varillas Alonso**, más conocíu como **Naciu Varillas**,  ye un periodista, escritor y llocutor de radio asturianu.

## Obres
* *Flacures*
* *El camín de Dios*
* *Nun t'esmolezas que siempres te voi entender* (Premiu Pepe Campo 2000)
* *[[Carretera ensin barru]]* (Premiu de la Crítica 2005)

## Referencies

## Enllaces esternos
Aymara González Montoto

**Aymara González Montoto**  ye una escritora, traductora ya intérprete asturiana. Foi la ganadora del Premiu Pepe Campo en 2021 pol monólogu "Somos unes repunantes".

## Referencies

## Enllaces esternos
Antonio Campoamor

**Antonio Pérez-Campoamor Muñiz**  ye un ex-xugador de baloncestu asturianu. Foi'l primer xugador asturianu en participar en Lliga ACB. Medía 2,02&nbsp;m d'altor y la so posición nel campu yera ala-pívot.

## Trayectoria

### Equipos
* Club Baloncesto Canarias (Lliga ACB, 1988/1989)
* Club Baloncesto Valladolid (Lliga ACB, 1989/90)

## Referencies

## Enllaces esternos
Diego Tobalina Robla

**Diego Tobalina Robla**  ye un ex-xugador y entrenador de baloncestu asturianu.

## Equipos
* 1994-99: Baloncesto León, Agustinos León, Aros León (entrenador y entrenador ayudante)
* 1999-01: Caprabo Lleida (LEB. Entrenador ayudante d'Edu Torres y preparador físicu)
* 2001-02: Drac Inca (LEB. Entrenador ayudante de José Luis Oliete y preparador físicu)
* 2002-06: Gijón Baloncesto (LEB. Entrenador ayudante de Moncho Fernández y preparador físicu)
* 2006-07: Palma Playa Park (EBA. Hasta xornada 23)
* 2006-07: Palma Aqua Mágica (LEB. Entrenador ayudante d'Ángel Jareño. Xornaes 23-29)
* 2006-07: Palma Aqua Mágica (LEB. Xornaes 30-34 y Play Off)
* 2007-08: Palma Aqua Mágica (LEB. Hasta xornada 10)
* 2008-09: Viopisa Gijón Baloncesto (LEB 2. Entrenador ayudante de Jenaro Díaz y preparador físicu)
* 2009-11: Meridiano Alicante (ACB. Entrenador ayudante d'Óscar Quintana (xornaes 1-8) y Txus Vidorreta)
* 2011-12. Lucentum Alicante (ACB y Copa del Rei. Entrenador ayudante de Txus Vidorreta)

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Kennedy

La **Islla Kennedy** (nome local *Kasolo Island*, tamién conocida como *Plum Pudding Island*) ye una islla deshabitada de 1,17 hectárees, con un resort de sablera pa turistes, que pertenez a les Islles Salomón que recibió'l so nome n'honor a John F. Kennedy, trés un incidente qu'afecta a Kennedy mientres la so carrera naval na Segunda Guerra Mundial.

La islla Kennedy alcuéntrase a 15 minutos en barcu dende Xizo, la capital provincial de la Provincia Occidental de les Islles Salomón.

## Historia
La islla ye notable pol so papel na historia del patrulleru *PT-109*, parte del Teatru del Océanu Pacíficu de la Segunda Guerra Mundia. N'agostu de 1943, foi nesta islla onde la tripulación del barcu, comandau pol entós teniente Kennedy, nadó dempués de que'l so barcu fuera fundíu por un destructor xaponés. 

Dos marineros estauxunidenses morrieron nel incidente. Kennedy más tarde mandó a la tripulación nadar hasta la Islla Olasana, onde fueron atopaos y ayudaos por observadores melanesios, Biuku Gasa y Eroni Kumana, unviaos pol observador costeru Reg Evans.

Eroni Kumana de Solomon qu'ayudó nel rescate de la tripulación, construyó un pequeñu santuariu a Kennedy que aun s'alcuentra na islla.

## Historia reciente
La islla permanez deshabitada, pero ye una atracción turística. En 2003, celebróse una carrera onde los participantes representaron la natación de Kennedy.

Anteriormente un área pública, foi adquirida en 2004 a un costu de 950 USD por Joseph Douglas, un asesor del entós Primer Ministru de la Provincia Occidental. La llegalidá de la venta foi oxetu d'un desafíu llegal.

En 2009, Douglas vendió la islla Kennedy a Xizo Hotel (propiedá del australianu Shane Kennedy), un añu dempués de que'l so hermanu Dan Kennedy mercó'l complexu turísticu más cercanu a la islla Kennedy.

## Bibliografía

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta Islla Kennedy, en Islles Salomón
Islla Choiseul

La **Islla de Choiseul** ye la mayor de la provincia de Choiseul, nes Islles Salomón. Tien una superficie de 2971 km².

La islla foi afayada pola espedición española d'Álvaro de Mendaña, Pedro de Ortega y Pedro Sarmiento de Gamboa en 1568 y foi bautizada col nome de San Marcos.

Doscientos años más tarde Louis-Antoine de Bougainville rebautizóla col nome actual de Choiseul n'honor d'Étienne François Choiseul.

La islla formó parte de les Islles Salomón Alemanes hasta 1899, añu en que pasaron a tar so poder británicu.

Na Segunda Guerra Mundial foi ocupada poles tropes xaponeses. Una operación tuvo como oxetivu Choiseul, allugada a unos 80 km al sureste de la islla Bougainville. La ocupación de la islla, de 120 kilómetros de llargu y 32 kilómetros d'anchu nel so puntu más anchu, foi invadida poles tropes Estauxunidenses en lo que se conoció como Incursión Choiseul.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Raid-choiseul
Islles Reef

Les **islles Reef** son un archipiélagu d'unes 16 islles na parte del noroeste de la provincia de Temotu nes Islles Salomón. Estes islles históricamente tamién fueron conocíes polos nomes d**'islles Swallow** ya **islles Matema**.

## Xeografía
Les islles alcuéntrense a unos 80 km al norte de Nendö, la mayor de les islles Santa Cruz. 

L'archipiélagu ta compuestu poles islles y atolones:
* Lomlom
* Nifiloli
* Fenualoa
* Ngalo
* Ngawa
* Ngandeli
* Nyibangä Temââ
* Nyibangä Nede
* Islla Matema
* Ngatendo
* Islla Pigeon

*Numa Miombilou* o "Gran Petón" ye un bancu continuu, que s'estiende unos 25 km al oeste de Nifiloli. Alredor de 10 km al sur d'esti bancu hai 4 pequeños petones de coral:
* Malani
* Malim
* Manuwa
* Matumbi

Separaes d'estos grupos alcuéntrense les llmaes "islles esteriores":
* Nalongo y Nupani
* Nukapu
* Makalom
* Pileni
* Patteson Shoal

## Población ya idiomes
La población total de les Islles Reef ye d'unos 5.600, según estimaciones de 2003. Esto inclúi una comunidá de la polinesia, que se cree ye descendiente de la xente del norte de Tuvalu.

Nes islles Reef fálense dos llingües bien distintes, dambes oceániques, pero xenealóxicamente y tipolóxicamente bien distintes. 

Los habitantes de Pileni, Matema, Nupani y Nukapu, falen Vaeakau-Taumako (tamién conocíu como pileni), un llinguaxe secundariu polinesiu. El restu de la población melanesia (non polinesia) fala äiwoo, que forma parte de les llingües oceániques del grupu Reefs-Santa Cruz.

## Ver tamién
* Oceanía
* Islles del Pacíficu
* Océanu Pacíficu

## Bibliografía
*Boerger, Brenda; Næss, Åshild; Vaa, Anders; Emerine, Rachel; Hoover, Angela. 2012. Sociological factors in Reefs-Santa Cruz language vitality: a 40 year retrospective. *[[International Journal of the Sociology of Language]]*. Volume 2012, Issue 214, Pages 111–152, ISSN (Online) 1613-3668, ISSN (Print) 0165-2516, DOI: 10.1515/ijsl-2012-0023. .

## Referencies

## Enllaces esternos

*Proyeutu pa restaurar hábitats insulares críticos pa protexer los ecosistemes y salvar especies vulnerables, .
Ramón García del Valle y Salas

**Ramón García del Valle y Salas**  foi un xurista asturianu.

## Biografía
Nació en Pravia el 17 de xineru de 1881, y foi bautizáu'l día 26 del mesmu mes na parroquia de San Andrés (güei Santuariu de La nuesa Señora del Valle de Pravia). Yera fíu del maxistráu de l'Audiencia de Lleón Dionisio García del Valle y Blanco (1840-1897), de Cangas de Tinéu (güei Cangas del Narcea) y de Susana Salas Rodríguez, de Pravia (descendiente de la familia del fundador de la Universidá d'Uviéu, Fernando Valdés Salas), y nietu del abogáu Francisco García del Valle y Pérez Pato (1818-1907).

Casó en Villacarrillo (Xaén) con Adela Gámez Poblaciones (1895-1927), el 5 de marzu de 1916, na Ilesia de Sta. Isabel de los Ánxeles, matrimoniu del que nacieron cinco fíos: José Ramón, Carmen, Francisco, Dionisio y Mercedes, y 7 nietos.

En 1901, con 20 años d'edá, llicencióse en Derechu pola Universidá d'Uviéu, poco dempués ingresó na carrera xudicial y fiscal, siendo Egea de los Caballeros (Zaragoza) el so primer destín. Dempués pasó a exercer como Xuez d'Instrucción en Villacarrillo, onde conoció a la que sería la so muyer.

Nel añu 1911, siendo Xuez de Villacarrillo, apaez como uno de los organizadores y de les autoridaes asistentes a los actos d'inauguración de les Escueles Graduaes (güei Centru Parroquial), siendo alcalde Miguel Poblaciones López.

De la so vida profesional, mientres la que foi munchos años númberu unu del so escalafón, cabe destacar el so nomamientu como Director Xeneral de Xusticia y Cultu (1926-1930), siendo ministru Galo Ponte Escartín. En xineru de 1930 foi nomáu Ministru de Gracia y Xusticia interín (BOE 10/01/1930). Ente otros puestos d'interés ocupó el de Maxistráu en Xaén (1916), y el de Teniente Fiscal nes Audiencies de Toledo (1917), Granada (1923), Badayoz (1925) y Guadalaxara, Abogáu Fiscal del Tribunal Supremu (1935), Fiscal Xefe de l'Audiencia Territorial de Valladolid (1937), rematando la so carrera col cargu de Teniente Fiscal del Tribunal Supremu (dende 1938 y hasta la so xubilación en 1956).

Autor de delles memories añales de la fiscalía, presentó y prologó diverses publicaciones de calter xurídicu de la dómina. Presidió y foi vocal de tribunales d'oposiciones a les carreres xudicial y fiscal, y preparador d'aspirantes a les mesmes. Miembru del Atenéu de Madrid, polos sos méritos concediéron-y la Cruz d'Honor (2 de febreru de 1952) y la Gran Cruz de San Raimundo de Peñafort (23 de xineru de 1956).

Tamién, perteneció a les Conferencies de San Vicente Paúl; foi miembru de la Cofradería de La nuesa Señora de les Batalles de Cuadonga, Hermanu Mayor Honorariu de la Cofradería d'El Nuesu Padre Xesús Nazarenu de Villacarrillo y fíu adoptivu de Villanueva del Arzobispu.

Ramón finó na so casa de la cai Goya de Madrid, el 27 de febreru de 1961, a los 80 años d'edá, tres una vida consagrada al trabayu y al estudiu de los grandes problemes xurídicos y sociales. Villacarrillo y Pravia en reconocencia al so llabor dedicáron-y dos cais.

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco Muñoz Llana

**Francisco Muñoz Llana**  ye un ciclista asturianu.

## Biografía
Anque nació n'Uviéu, crióse en Cataluña, onde entamó a participar nes sos primeres competiciones ciclistes.

## Resultaos
* **2021**
** Trofeu Carlos Ferrán
** Trofeu Ursa Ibèrica
** Volta al Montsiá
* **2022**
** Copa d'España *amateur*
** Gran Premiu Primavera de Ontur
** 3u nel Memorial Ángel Lozano
* **2023**
** Campeón de Cataluña contrarreló promeses
** 3u nel campeonatu d'España de ciclismu en ruta promeses

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco Méndez de Vigo

**Francisco Méndez de Vigo**  foi un políticu y escritor asturianu, alcalde d'Uviéu y diputáu por Asturies nel reináu de Sabela II.

## Biografía
Nació'l 11 de payares de 1806 n'Uviéu. Lliberal partidariu de Rafael del Riego mientres el trieniu lliberal y definíu por Fermín Canella como «asturianu entusiasta y trabayador pol progresu provincial», foi alcalde d'Uviéu, presidente de la Diputación Provincial d'Uviéu, diputáu a Cortes, director de la Sociedá Económica d'Amigos del País y vocal de numberoses xuntes y comisiones provinciales. Morrió en 1891, el día 28 o 30 de payares, na so ciudá natal.

## Notas

## Bibliografía
* 
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Partes d'esti artículu inclúin testu de  (1903-1904), una obra de Fermín Canella Secades (1849-1924) en dominiu públicu.
Francisco García Riesgo

**Francisco García Riesgo**  ye un árbitru de fútbol asturianu. Tres arbitrar cuatro campañes en Tercer División y tres en Segunda División B (depués llamada Segunda RFEF), xubió a Primer División RFEF na temporada 2022/23.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Datos del árbitro en BDFutbol
Alfredo García Suárez

**Alfredo García Suárez**  foi un sacerdote, teólogu y profesor universitariu asturianu.

## Obres
*  (1998)
*  (1996)
*  (1998)
*  (1996)

## Referencies

## Enllaces esternos
Daniela Melchior

**Daniela Melchior dos Reis Lopes Pereira**  ye una actriz portuguesa. La so carrera empezó en 2014 con un papel na telenovela *[[Mulheres]]*. La so primer apaición foi na telenovela *[[Ouro Verde]]* (2017) y *[[A Herdeira]]* (2018). Melchior fixo'l so debú cinematográficu en 2018 con *[[The Black Book]]*.

La so primer apaición internacional foi como Cleo Cazo na película de DC *[[The Suicide Squad]]* (2021), que-y valió una nominación al Meyor Nuevu Actor nos Globos d'Oru portugueses. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Buka

La **islla de Buka** pertenez a Papúa Nueva Guinea, anque xeográficamente alcuéntrase nel archipiélagu de les islles Salomón. Ye la segunda de mayor estensión de la provincia de Bougainville.

La islla ta dixebrada pel estrechu de Buka de la mariña noroeste de la islla Bougainville, y tien un área d'aprosimao 500 km². 

Buka, la islla Bougainville y les islles Tabar y les sos agües circundantes identifíquense como parte de la ecorrexón terrestre y marina del Archipiélagu de les Salomón. 

La islla formó parte de les Islles Salomón del Norte, de dominiu alemán hasta la Primer Guerra Mundial, cuando pasó a ser alministrada por Australia. 

Foi ocupada por Xapón en 1942, y magar hubo batalles navales na so proximidá, y ser frecuentemente atacada dende l'aire, nun foi invadida por tropes aliaes, y la guarnición xaponesa rindióse tres el fin de la Segunda Guerra Mundial.

Buka foi ocupada per primer vegada por humanos nel periodu Paleolíticu, con evidencies d'habitación humana en Kilu Cave fai unos 30.000 años.

Los barcos balleneros británicos, australianos y d'Estaos Xuníos visitaron la islla nel sieglu XIX en busca de comida, agua y madera. 

El primeru rexistráu foi l'Eliza en 1806, y la última visita conocida foi pol Palmetto en 1881. 

## Referencies

## Enllaces esternos

* La Islla de Buka mientres la Segunda Guerra Mundial
Tinakula

**Tinakula** ye un estratovolcán cónicu que forma una islla al norte de Nendo na Provincia de Temotu, Islles Salomón. Alcuéntrase nel estremu norte de les Islles Santa Cruz. 

Ye d'aprosimao 3,5 kilómetros d'anchu y xube sobre'l nivel del mar de trés a cuatro quilómetros dende el suelu del mar. El volcán foi rexistráu per primer vegada na erupción en 1595 cuando Álvaro de Mendaña zarpó al traviés d'él.

## Historia y ocupación
El primer avistamientu rexistráu polos europeos foi pola espedición española d'Álvaro de Mendaña el 7 de setiembre de 1595, cuando zarpaben escontra la islla de Nendo, onde permanecieron delles selmanes. El volcán foi descritu como eleváu, con un picu bien formáu, y una circunferencia d'alredor de 6,6 km.

Tinakula ye un volcán poco conocíu polos vulcanólogos y como escasamente se visita, casi nunca se monitorea pa detectar dalgún tipu d'actividá. A última hora, anque pequeñu, trátase ensin dulda d'un volcán activu que ye claramente visible dende les islles cercanes.

La islla ta deshabitada. La población foi erradicada cuando'l volcán españó alredor de 1840 y los fluxos piroclásticos arrodiaron tolos llaos de la islla. 

En 1951, los polinesios de Nukapu y Nupani estableciéronse na islla, qu'algamó una población máxima de 130, enantes de que tuviera que ser evacuada cola erupción de 1971. El pueblu de *Temateneni* taba na mariña sureste. 

A finales de la década de 1980, dos families (menos de 10 persones) de Nupani fixeron otru intentu d'asentamientu.

Hai una curtia referencia nel periódicu Melbourne Age del 10 de payares de 1868 del viaxe del barcu *Tycoon*, un barcu que llevaba té de Foo Chow Foo a Melbourne pa los hermanos Joshua. El barcu, afirma, "... pasó la islla del Volcán, unu del grupu Sur (Santa) Cruz, el 17 d'ochobre (1868).

## Bibliografía
* Sharp, Andrew *The discovery of the Pacific Islands* Oxford, 1960, pp.52.
* Brand, Donald D. *The Pacific Basin: A History of its Geographical Explorations* The American Geographical Society, New York, 1967, p.136 .

## Referencies

## Enllaces esternos

* Mapcarta, mapa situación de la islla Tinakula
Islla Furona

La **islla Furona** ye una pequeña islla frente a la mariña de la Islla de Santa Isabel nes Islles Salomón.

El so únicu pueblu, tamién llamáu Furona, ye llar de falantes del idioma bughotu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
   

*Mapcarta, islla Furona, 
*Furona Island, Solomon Islandsl
Vella Lavella

**Vella Lavella** ye una islla de les Islles Salomón, asitiaes nel océanu Pacíficu, que pertenez a la provincia d'Occidental. La islla forma parte del archipiélagu de les islles Salomón siendo la más occidental d'esti grupu. Cerca d'ella, al oeste, atópase la pequeña islla de Mbava (o Baga) y ente elles asítiase'l castru de Turovilu. Tien una estensión de 640 km² y el so puntu más altu tien una altitú de 793 metros.

Ta asitiada al sur del estrechu de Nueva Xeorxa. Al este de la islla atópase'l golfu de Vella y les islles de Kolombangara y de Gizo, de la cual ta dixebrada per l'estrechu de Gizo. Al sur asítiase la islla de Ranongga y el mar de Salomón. Al oeste solo tien l'océanu.

Les agües qu'arrodien la islla sirvieron mientres la Segunda Guerra Mundial como escenariu para la batalla naval de Vella Lavella. La islla sirvió de base al escuadrón del Cuerpu de Marines, VMA-214 Black Sheep, lideraos pol mayor Gregory "Pappy" Boyington.

## Referencies

## Enllaces esternos

*[eBird.org (''[Zosterops vellalavella]'') ]
*birdsofmelanesia.net - Aves de les islles Salomón
Islla Nueva Xeorxa

**Nueva Xeorxa** ye una islla de les Islles Salomón, nel océanu Pacíficu sur.

## Xeografía
Ye la mayor de les islles que formen parte de la provincia Occidental y ta integrada nel grupu de les islles Nueva Xeorxa. La principal ciudá de la islla ye Munda, nel llagu Roviana, siguida de Boro, 17 km al norte de la primera, dambes con más de 3000 habitantes.

Tien un llargor de 72 km nel so llau más llargu y una superficie de 2037 km². El puntu más eleváu de la islla tien un altor de 1007 metros.

Ta asitiada, al igual que'l restu de les islles del grupu, nel llau inferior del estrechu de Nueva Xeorxa. La islla de Kolombangara alcuéntrase al oeste, tres el golfu de Kula, la islla de Vanguna al este, y la canal Blanche y les islles de Rendova y Tetepare al sur.

La islla ta cubierta de montes tropicales, y les actividaes económiques principales son la pesca y la silvicultura. 

## Población
En 1997 la islla tenía 19.000 habitantes. Na islla falen llingües del grupu de les llingües de Nueva Xeorxa, del grupu austronesiu, que de la mesma s'estremen n'occidentales y orientales.

## Historia
Mientres la Segunda Guerra Mundial la islla foi tomada poles tropes xaponeses y darréu invadida poles tropes estauxunidenses mientres la batalla de Nueva Xeorxa.

Los primeros desembarcos estauxunidenses produciéronse'l 30 de xunu de 1943 y la islla foi controlada'l 23 d'agostu del mesmu añu tres intenses lluches na xungla, anque los combates siguieron hasta ochobre.

La ciudá de Munda foi la base del exércitu xaponés y nun foi tomada polos estauxunidenses hasta'l 5 d'agostu. Les instalaciones xaponeses de Bairoko Harbor, 13 km al norte de Munda, nun fueron tomaes hasta'l 25 d'agostu.

## Tresporte
Hai vuelos directos entre Munda y Ḥoniara, la capital del país. Pa promover el turismu, Solomon Airlines introdució un vuelu directu selmanal entre Brisbane y Munda en 2019.

## Referencies

## Bibliografía
*https://www.flysolomons.com/library/Inflight-magazines/inflightmagazine_issue80.pdf Samisoni Pareti: *Solomons*, issue 80, p. 10. Honiara 2019..

## Enllaces esternos

*academia-lab.com/ - Islles de Nueva Xeorgia
Islla de Santa Isabel

La **islla de Santa Isabel** ye la de mayor llargor de les Islles Salomón, asitiaes n'Oceanía, y la so estensión de 2.999 km² fai que sía la de mayor estensión de la provincia d'Isabel.
La islla ta asitiada ente la provincia de Choiseul al oeste, de Malaita al este, l'océanu Pacíficu al norte y l'estrechu de Nueva Xeorxa al sur.

## Historia
Los españoles fueron los primeros europeos en llegar a la islla (llamada entós "Santa Isabel de la Estrella"). En 1568 algamó la islla la espedición de Pedro Sarmiento de Gamboa, Pedro de Ortega y Álvaro de Mendaña; establecióse como puntu de partida pal descubrimientu d'otres munches islles de la zona.

## Xeografía

El puntu más eleváu de la islla ye'l Monte Sasari con un altor de 1.220 m. s. n. m. El ríu más importante de la islla ye'l Marutho, que naz nel Sasari y desagua al océanu en Hofi. 

El centru alministrativu de la islla ye Buala, ciudá qu'alluga l'aeropuertu de la islla. Otru centru de población importante ye Samasodu.

## Bibliografía
* Geoffrey M. White, Identity through History; Living Stories in a Solomon Islands Society, Cambridge Studies in Social and Cultural Anthropology Series (N.º 83) ISBN 9780521401722, .

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta Islla Santa Isabel.
Palmira Villa González-Río

**Palmira Villa González-Río**  foi una archivera asturiana. Foi l'archivera del conceyu d'Uviéu ente 1938 y 1983.

## Referencies

## Enllaces esternos
Malaita Sur

La islla de **Malaita Sur**, tamién conocida como **Pequeña Malaita** o **Maramasike**, ye una pequeña islla nel estremu sur de la islla de Malaita, de la que ta dixebrada pel pequeñu pasaxe de Maramasike.

La islla ta na provincia de Malaita, na parte oriental de les Islles Salomón.

Mientres la dómina colonial, el gobiernu y los misioneros dividieron la islla en trés distritos: Asimae, Asimeuri y Raroisu. Sicasí, los nativos de la islla prefieren identificase tan solo colos sos clanes o families, los sos llazos d'unión son bien fuertes. Dichos clanes gobiernen la islla estremada en rexones tradicionalmente demarcaes llamaes *iolas*. 

Malaita ye la provincia más poblada de les islles Salomón. 

Los habitantes de la islla falen un dialectu llamáu llingua sa'a. Esta llingua tien variaciones de pronunciación, gramática y vocabulariu d'una *iola* a otra. La sociedá ye patriarcal, na que los homes son les cabeza de familia, clan o tribu. Les muyeres xueguen un papel menos importante nesta sociedá, anque son igualmente respetaes.

Nesta islla inda practícase la pesca de delfines.

## Historia recién
Nel so momentu, la tensión ente les autoridaes de Malaita y les autoridaes nacionales aumentó cuando Sogavare rompió relaciones diplomátiques con Taipéi en 2019, pa estableceles con la China comunista.

Debíu al conflictu internu entre Ḥoniara y Malaita, Australia caltuvo una misión de paz nel archipiélagu ente 2003 y 2017. 

En setiembre de 2020 el primer ministru llocal Daniel Suidani propunxera un referéndum pa dixebrase del restu del país. Suidani afirmó que'l gobiernu central taba desdexando los intereses y necesidaes de la islla, que tien estreches rellaciones con Taiwán.

Les tensiones ente'l gobiernu provincial de Malaita y el gobiernu nacional con sede en Ḥoniara fueron altes a finales de la década de 2010, en payares de 2021 produciéronse fuertes protestes en Ḥoniara que provocaron el fallecimientu de trés persones.

## Bibliografía

## Referencies

## Enllaces esternos

*Islla Malaita sur, Mapcarta.
Islla Winter

**Islla Winter** pue referise a:

; Canadá
* Islla Winter (Kitikmeot)
* Islla Winter (Qikiqtaaluk)

; Estaos Xuníos
* Islla Winter (Massachusetts)
* Islla Winter (California)

; L'Antártida
* Islla Winter (L'Antártida)
Hospital Nostra Senyora de Meritxell

L**'Hospital Nostra Senyora de Meritxell** ye l'únicu hospital d'Andorra. El nome vien de la patrona del país, Nostra Senyora de Meritxell.

L'hospital construyóse en 1993 nun llugar bien empináu d'Escaldes-Engordany. Ta construyíu en 12 niveles. Los trés niveles más baxos son un aparcamientu con capacidá pa 267 coches. Los pisos cimeros formen un bloque llineal en forma de S. Hai 192 habitaciones individuales con bañu.

N'avientu de 2018 inauguróse una instalación artística pa conmemorar el 70u aniversariu de la Declaración Universal de los Derechos Humanos.

Va construyise una unidá de radioterapia nueva nel aparcamientu de coches de l'Avenida Fiter y Rossell, xunto al hospital, y va conectase con un ascensor.

Los pacientes que precisen ser trataos por especialistes pueden ser unviaos a Barcelona o Toulouse n'helicópteru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Werner Carobbio

**Werner Carobbio**  foi un políticu socialista suizu.

## Biografía
Carobbio foi miembru del Partíu Socialdemócrata (PS) hasta 1969 pero foi espulsáu del partíu por cuenta de diferencies ideolóxiques. Como resultancia, fundó'l Partíu Socialista Autónomu (PSA) d'orientación marxista xunto con Pietro Martinelli. En 1975, Carobbio foi escoyíu miembru del Conseyu Nacional pol PSA. En 1991, el PSA fundióse nuevamente col PS, y Carobbio caltuvo'l so asientu nel Conseyu Nacional, representando agora al PS, hasta la so xubilación en 1999. Carobbio morrió'l 7 de payares de 2023, a los 86 años d'edá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Amaro González de Mesa

**Amaro González de Mesa García San Miguel**  foi un diplomáticu asturianu.

## Obres
* *Esto no es histórico, es verdad* (2000)

## Referencies

## Enllaces esternos
Mariano Marín Rodríguez-Rivas

**Mariano Marín Rodríguez-Rivas**  foi un arquitectu asturianu.

## Premios
* Primer premiu pol proyectu de la delegación del Ministeriu d'Obres Públiques (Bilbao), realizáu a comuña con Ignacio Álvarez Castelao (1967)
* Premiu Asturies d'Arquitectura (1986) por un grupu de viviendes de promoción pública en Cuideiru.
* Primer Premiu Castelao del Colexu d'Arquiteutos d'Asturies (2017)

## Referencies

## Enllaces esternos