Tardienta

**Tardienta** ye un conceyu d'España, na provincia de Uesca, Comunidá Autónoma d'Aragón.
Pertenez a la contorna de Los Monegros.
Tien un área de 90,71&nbsp;km² y una población de 1&thinsp;005 habitantes (INE 2014).

## Xeografía y clima
Tardienta tópase asitiada na depresión del Ebro, na contorna xeográfica de La Violada, a 389&nbsp;msnm.
Nel so términu municipal intégrense les primeres estribaciones de la sierra de Alcubierre coles tierres baxes de los Llanos de la Violada.
Atopar a 25 km de Uesca y a 62 km de Zaragoza.

La temperatura medio añal nel conceyu ye de 13,5&nbsp;°C, siendo la carauterística primordial la gran variación térmica.
Pel branu les temperatures algamen 39 o 40&nbsp;°C, ente que pel hibiernu baxen a -10&nbsp;°C. Otros meteoros importantes son les borrines y les xelaes, que pueden enllargase hasta'l mes d'abril p'apaecer nuevamente a mediaos d'ochobre.
Ye una zona de precipitaciones irregulares onde la precipitación añal media ye de 500&nbsp;mm. Al ser el réxime pluviométricu estacional, prodúcense fuertes seques pel branu.

## Historia
L'orixe del nome de Tardienta nun ta claro, posiblemente derive d'una voz prerromana.

Tardienta tuvo poblada en dómina prerromana, cuando yera un pequeñu nucleu con abondosa vexetación y montes, pobláu polos ilergetes, que'l so territoriu estender ente'l Segre y el Gállego.
Cola llegada de los romanos, les zones llanes de Tardienta y Almudévar, por onde escurría la Vía Llata —calzada que xunía Caesaraugusta con Osca—, fueron utilizaes pal cultivu de ceberes.

Yá na Edá Media, los musulmanes asitiar na rexón desenvolviendo l'agricultura, hasta qu'en 1118 Tardienta y otres poblaciones estremeres fueron reconquistaes polos cristianos.
Huestes cristianes de la Galia y Aragón, dirixíes por Gastón de Van Ver, Céntulo de Bigorre y el mesmu Alfonsu I ''el Batallador'', conquistaron La Violada, el norte de Los Monegros y el centru del valle del Ebro.
Pero la rellumanza de la villa, repoblada con musulmanes espulsaos de Uesca, llegaría col reináu de Fernando d'Aragón y Isabel de Castiella.
La población musulmana permaneció na rexón hasta 1610; aljames de xudíos tamién convivieron con moriscos y cristianos tres reconquistar.

A lo llargo de la Edá Media, Tardienta foi una aldega d'Almudévar hasta qu'en 1786 Carlos III concedió al llugar el títulu de Villa.
Mientres la invasión francesa, Francisco de Goya realizó, siquier, dos cuadros que faen referencia a la población, yá que xugó un papel importante apurriendo munición y pólvora a la sitiada ciudá de Zaragoza. Trátase de los cuadros *Fabricación de bales na Sierra de Tardienta* y *Fabricación de pólvora na Sierra de Tardienta*.

Pascual Madoz, nel so Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España, refier qu'en 1845 Tardienta tenía «*300 cases; una escuela d'instrucción primaria; casa consistorial y cárcel aconceyaes nun mesmu llocal*» y que la llocalidá producía trigu, cebada, centenu, avena, vinu, cera, miel, llegumes y hortolices; amás criábase enforma ganáu lanar.

Una fecha importante na historia de Tardienta ye'l 16 d'agostu de 1861, día en que llegó'l primer tren a la llocalidá.
Ello determinó l'asentamientu de delles industries, ente les que destaca un complexu fariñeru.
Históricamente foi un nuedu ferroviariu importante, al enllazar la llinia Madrid-Barcelona col pasu a Francia por Canfranc.
Anguaño, ye'l conceyu español más pequeñu onde'l AVE realiza parada.

## Demografía
En 2014 la población de Tardienta yera de 1&nbsp;005 habitantes.
A lo llargo del sieglu XX, el conceyu siempres superó los 1&nbsp;000 habitantes, siendo en 1930 cuando algamó'l so máximu históricu, 2&nbsp;248 habitantes..

## Política llocal
### Últimos alcaldes de Tardienta

### Resultaos eleutorales

## Patrimoniu
### Patrimoniu relixosu

La Ilesia parroquial de Santiago El Mayor, d'estilu góticu aragonés tardíu, data del sieglu XVI. Foi destruyida en 1936 mientres la Guerra Civil y reconstruyida totalmente en 1942.
Tien dos naves, d'arcos apuntaos una y cañón apuntáu otra, y una bóveda de crucería.
Na so decoración interior cabo reseñar el mapa d'ornamientos vexetales según dos grandes vidreres col apóstol Santiago y Santa Quiteria, patrona de Tardienta.

Na villa hai dos ermites. La ermita de Santa Quiteria, d'estilu neogóticu, data de la segunda metá del sieglu XX y sustituyó a l'antigua ermita destruyida na Guerra Civil.
Mientres la guerra, yá que s'atopaba nun ampliu pandu nes estribaciones de la Sierra de Alcubierre a 533 msnm, foi un enclave d'indiscutible relevancia geoestratégica na conformanza del frente d'Aragón.
Lleváronse a cabo trabajo de rehabilitación pa la recuperación del pozu-observatoriu construyíu con materiales pedreses del terrén, y na escavación d'un asentamientu defensivu dotándolo de los elementos que-y son comunes.

La otra ermita, la de Santa Águeda, edificar en 1997 sobre los restos d'una anterior —piénsase que databa del sieglu XIII— que taba en ruines. La so planta en forma d'estrella d'ocho puntes ye bastante inusual nun templu relixosu.

### Patrimoniu civil

Ente les construcciones civiles hai que destacar el Canal de los Monegros, con un llargor de 133 km, y la del Cinca, de 90 km.
La confluencia ente dambes canales tien llugar nel denomináu «Abrazu de Tardienta», que constitúi'l puntu clave del plan de riegos del Altu Aragón.
Dichu plan foi consideráu, nel momentu de la so inauguración en 1982, como'l proyeutu más ambiciosu de cuantos aprobárense n'España y foi frutu, en bona parte, de les idees rexeneracionistes de Joaquín Costa.
Supunxo la llegada de l'agua a Monegros II, práuticamente un desiertu xeográficu con una alta tasa d'emigración.

Na redoma del conceyu, la Canal de los Monegros escurre pol Acueductu de Tardienta, que la so construcción empezó en 1928. Con un llargor de 877 m, foi una de les obres d'inxeniería de mayor valumbu entamaes n'España naquella dómina.
La orixinalidá de la estructura y los discutinios a que tuvo sometida llevaron a la realización d'un tramu de pruebes, realizáu en 1934 y probándose con ésitu al añu siguiente. La inauguración definitiva tuvo llugar en xunu de 1941.

## Actividaes deportives y tiempu llibre
En Tardienta atópase un Centru d'Ociu y Aventura, que cunta con instalaciones de más de 500&nbsp;000 m².
Ye unu de los centros de deportes d'aventura más completos y grandes d'España, onde pueden realizase numberoses actividaes deportives; amás d'un aeródromu, con pista de vuelu y escuela de pilotos, el centru dispón d'una pista pa pasiar en camellu, un circuitu de quads ya inclusive una fábrica de cerveza.

## Fiestes
* Les fiestes mayores de Tardienta celébrense los díes 21, 22, 23, 24 y 25 de mayu n'honor a Santa Quiteria. El día 22 ye'l día grande y tien llugar una romería a la ermita de la santa.
* Les fiestes menores tienen llugar el 15 y 16 d'agostu n'honor a San Roque.

## Personaxes pernomaos de la villa

* Jerónimo Muniesa, (? - 1595). Maestru de capiya de Zaragoza de la segunda metá del sieglu XVI.
* Luis Montestruc Rubio (1868 - 1897). Periodista, escritor, políticu y fundador del Heraldo de Aragón. Como políticu foi fundador del Partíu Republicanu Centrista, qu'abogaba pola unidá de tolos republicanos.
* Mariano Gavín Pradel (n. finales sieglu XIX - 1936). Fundador de la Fariñera de Tardienta, cuenta na actualidá con una cai na villa.
* José Barluenga (n. 1940 - 2016). Químicu ya investigador, el parque municipal de la villa tien el so nome.
* Andrés Ortiz-Osés (n. 1943). Filósofu.
* En Tardienta vivió y morrió'l famosu xoteru Fidel Seral Alfranca, y nació el so non menos famosu fíu Mario Seral Gavín. Dambos xoteros cunten con una cai na llocalidá.

## Ver tamién
* Conceyos de la provincia de Uesca
* Conceyos aragonófonos d'Aragón según l'Anteproyeutu de la Llei de Llingües

## Referencies en testu

## Referencies xenerales
* Conceyu de Tardienta
*  (Gran Enciclopedia Aragonesa)

## Enllaces esternos

* Páxina de la contorna de Monegros
* Anécdotes de Tardienta