José Balta y Montero

**José Balta y Montero**  foi un militar y políticu peruanu qu'ocupó la presidencia constitucional de Perú de 1868 a 1872. Mientres el so gobiernu roblóse'l Contratu Dreyfus pa la esplotación del guanu, y celebró grandes emprestos n'Europa, colos qu'empecipió un ambiciosu programa de construcción d'obres públiques. D'esta destaquen los ferrocarriles, siendo los más notables los de penetración de la mariña a la sierra. Cerca del final del so gobiernu, foi derrocáu por un golpe d'Estáu entamáu por trés militares, los hermanos Gutiérrez. Prindáu ya internáu nun cuartel, foi asesináu pocu dempués mientres dormía na so celda.

## Carrera militar
Foi fíu del arquiteutu catalán Juan Balta Brú y de la limeña Agustina Montero Casafranca. El so padre foi un emigráu políticu que fuxera de Cataluña poles sos idees separatistes contra la corona española.

Dende bien nuevu, José Balta abrazó la carrera d'armes. En 1830, con tan solu dieciséis años, ingresó al Colexu Militar, del que se graduó trés años dempués col grau de subteniente. Como integrante del batallón «Piquiza» defendió al gobiernu del xeneral Luis José de Orbegoso nel sitiu del Callao y na batalla de Huaylacucho (1834). Secundó depués el golpe de Felipe Santiago Salaverry y llogró'l grau de capitán (1835). Lluchó contra la intervención boliviana actuando nes batalles d'Uchumayo y Socabaya (1836). Foi tomáu prisioneru y desterráu a Bolivia, permaneciendo dos años nos montes de Chiquitos, hasta que llogró fugar. Reemprendió entós la so llucha contra Andrés de Santa Cruz y la Confederación Perú Boliviana enrolándose na Espedición Restauradora y actuando nes aiciones de Portada de Guías, Buin y Yungay, onde foi alzáu al grau de sarxentu mayor, n'atención al so valor demostráu (1839).

Collaboró col efímeru gobiernu del xeneral Juan Crisóstomo Torrico y participó na batalla d'Agua Santa, el 17 d'ochobre de 1842, que punxo fin a dichu réxime. A la so solicitú pasó al retiru, pero a instancies del so hermanu Juan Francisco volvió al exércitu pa sirvir esta vegada al Direutoriu de Manuel Ignacio de Vivanco. Al españar nel Sur la revolución encabezada por Domingo Nieto y Ramón Castilla coló a combatila, pero tres l'adversu alcuentru en San Antonio, el 28 d'ochobre de 1843, foi prindáu y confináu en Tacna. Llogró reincorporase n'Arequipa a les fuercies de Vivanco, que fueron ganaes definitivamente na batalla de Carmen Alto, el 21 de xunetu de 1844.

Nuevamente fuera del exércitu, el presidente Castilla autorizó'l so reinscripción nel serviciu activu (1846). Llogró entós los graos de teniente coronel (1848) y de coronel graduáu (1851). Por sofitar al presidente José Rufino Echenique, hasta la batalla de La Palma, foi dau de baxa una vegada más pol nuevu réxime de Castilla (1855).

Gracies a una llei d'arreglu», del 11 d'abril de 1861, foi rehabilitáu. Pero solo volvió al serviciu cuando'l país protestó pola firma del tratáu Vivanco-Pareja. Secundó entós, dende Chiclayo, la rebelión de Mariano Ignacio Prado y Pedro Díez-Canseco contra'l presidente Juan Antonio Pezet, que la so dimisión forzaron en 1865.

Foi ministru de Guerra y Marina mientres el segundu interinato de Pedro Díez-Canseco, del 17 al 28 de payares de 1865, y participó, como comandante de la División del Sur, nel combate del 2 de mayu contra la flota española (1866). Daquella yá tenía gran popularidá y estremóse ente los opositores a la dictadura de Prado, que lo desterró a Chile.

Tornó al Perú en 1867 y encabezó un movimientu revolucionariu contra'l gobiernu de Prado en Chiclayo, que atopó ecu n'Arequipa, onde se llevantó'l xeneral Pedro Díez-Canseco. Dambos negáronse a xurar la nueva Constitución del añu 1867 y proclamaron vixente la de 1860.

Prado, entós, viaxó al sur pa encalorar la rebelión, pero ante la presión tanto de Balta como de Díez-Canseco, y la que'l mesmu congresu exercía dende Lima, tuvo qu'arrenunciar. La presidencia interina recayó, per tercer vegada, nel veteranu xeneral Pedro Díez-Canseco.

## Eleiciones presidenciales de 1868
Antes de cumplise'l primer mes del so mandatu provisional, el 6 de febreru de 1868, Díez-Canseco convocó a eleiciones presidenciales, nes que Balta participó, cola so aureola de «héroe de Chiclayo». Otres candidatures fueron la de Manuel Toribio Ureta, que representaba a los lliberales, y la de Manuel Costas. El Congresu, al faer l'escrutiniu de los sufraxos emitíos polos colexos eleutorales, dio validez a 3.864 de los cualos 3.168 favorecíen a Balta, 384 a Costas, 153 a Ureta, y el restu a diversos candidatos. El Congresu sancionó la nominación de Balta, que los sos vicepresidentes electos fueron el coronel Mariano Herencia Zevallos y el coronel Francisco Díez-Canseco.

## Presidencia de la República

José Balta se ciñó la banda presidencial el 2 d'agostu de 1868. Dende'l primer momentu señaló que yera prioritariu buscar l'alianza ente l'Executivu y el Llexislativu, llograr l'equilibriu ente los ingresos y egresos de la Nación, reformar el sistema aduaneru y promulgar la llei de los ferrocarriles. Políticamente buscó la unidá de tolos peruanos, decretando l'amnistía xeneral y convidando a personaxes capacitaos a collaborar nel so gobiernu. Tuvo sicasí, qu'enfrentar l'entamu d'una grave crisis económica y financiera, derivada sobremanera de la mala manera como s'axustaba'l guanu, la principal fonte de recursos del Estáu dende la década de 1850.

D'otru llau, a pocos díes d'asumir el poder, tuvo qu'encarar les consecuencies del pavorosu terremotu del sur de Perú, asocedíu'l 13 d'agostu de 1868, que foi'l mayor seísmu rexistráu nel Perú en dómina moderna xunto con el de 1746. Causó unos 40.000 muertos y la destrucción total de Moquegua, Arequipa, Tacna, Iquique; un maremotu afaró los puertos d'Arica, Mollendo y Islay. Frente a Arica fundióse la corbeta ''América'', apocayá adquirida, pereciendo'l so capitán Mariano Jurado de los Reis y el restu de los sos tripulantes.

### La crisis económica
Dende diba tiempu tola facienda pública basar nel sistema del conseñamientu del guanu. Por esti sistema l'Estáu contrataba colos llamaos consignatarios, por que vendieren al estranxeru cierta cantidá de guanu; los consignatarios cobraben por ello una comisión y depués apurríen al Estáu'l productu de la so venta. Pero, polo xeneral, estos consignatarios daben cuenta con retrasu de les ventes del guanu, por cuenta de la baxa del so preciu nos mercaos europeos: asocedía qu'especulaben colos cargamentos y almacenar nos puertos d'Europa, esperando'l meyor momentu pa la venta del guanu. D'esa manera l'Estáu nun recibía puntualmente los sos pagos, viéndose impidíu de programar los sos gastos. Coles mesmes, ante la crisis qu'empezó a partir de la década de 1860, l'Estáu empezó a solicitar préstamos a los consignatarios, qu'estos dieron con intereses usurarios del 2 hasta'l 3 per cientu mensuales. En resume, el fiscu convirtiérase en prisioneru de los consignatarios.

Apuraba pos, tomar una decisión radical: quitar el negociu del guanu a los consignatarios y aldericar nueves condiciones con quien ufiertara ameyores dividendos pal Perú.

Al empecipiase'l gobiernu de Balta, el ministru de Facienda Francisco García Calderón (el futuru presidente so la ocupación chilena) esaminó la situación: les arques fiscales taben vacíes, non podíen atendese con puntualidá'l pagu de sueldos y pensiones, y calculaba en 19.000.000 de soles el déficit presupuestal de 1868-69. N'otres pallabres: el país topábase en cantu de la bancarrota.

### El Contratu Dreyfus

El presidente José Balta, pa salir de tamaña crisis económica, nomó'l 5 de xineru de 1869 como ministru de Facienda a Nicolás de Piérola, entós un desconocíu nuevu ex seminarista, que mientres el gobiernu de Pezet había incursionado nel periodismu y qu'había egresado apocayá de la Facultá de Derechu.

Piérola pidió al Congresu de la República una amplia autorización por que'l Poder Executivo procurara los fondos necesarios pa salvar el déficit del presupuestu xeneral de la República. Esta autorización foi-y concedida'l 25 de xineru de 1869. En virtú a ello, por decretu del 27 de marzu Piérola afitó les bases p'axustar direutamente (ensin consignatarios) la venta del guanu al estranxeru, nun volume que bordiaba los dos millones de tonelaes métriques. Los comisionados gobiernu Toribio Sanz y Juan Martín Echenique encargar de presentar les bases d'un contratu guanero nos mercaos europeos, por que les empreses comenenciudes llanzaren les sos propuestes. La propuesta de la casa xudíu-francesa Dreyfus Hnos. y Cía. resultó la ganadora.

El contratu ente los representantes del estáu peruanu y la casa Dreyfus suscribir en París, el 5 de xunetu de 1869 y foi aprobáu pol gobiernu peruanu'l 17 d'agostu, anque con delles meyores.

Les principales cláusules del contratu yeren les siguientes:

# La Casa Dreyfus Hnos. comprometer a adquirir el guanu al términu de los contratos colos consignatarios, nun volume de dos millones de tonelaes.
# Mentanto, Dreyfus adelantraría al Gobiernu la suma de 2 millones de soles en dos mensualidad (esta suma foi, depués, alzada a 2.4 millones).
# Nos meses socesivos, Dreyfus comprometer a apurrir 700 mil soles cada mes hasta marzu de 1871.
# Dreyfus encargar de cubrir los pagos de la delda esterna, que xubía a 5 millones de soles al añu.
# Pa tolos casos de pagos ya inversiones establecíen los intereses y primes del casu.
# Dreyfus tendría'l comerciu del guanu pa los mercaos de Mauriciu, Europa y les sos colonies (sacante Cuba y Puertu Ricu).
# El preciu de venta del guanu a Dreyfus quedó señaláu dándose un tipu únicu de S/. 36.50 por tonelada, en cuenta de S/. 31.00 por tonelada apautada colos consignatarios en mayu de 1869.

En teoría, esti contratu yera por demás ventaxosu pal Perú. Yá l'Estáu nun tenía d'esmolecer se polos incumplimientos de los consignatarios, podía permediar el so presupuestu y programar los sos gastos, y pa mayor ventaya, escaecer del problema de la delda colos tenedores de bonos británicos.

Sicasí lo dicho, el contratu anició un terrible discutiniu nel Perú. Los capitalistes locales o consignatarios llevaron el casu ante la Corte Suprema, acusando al gobiernu d'haber infligido contra ellos un réfugu y esixeron al so favor el derechu de «retrato», esto ye, el de sustituyise n'igualdá de condiciones a Dreyfus nel contratu. La Corte Suprema falló a favor de los consignatarios (26 de payares), pero'l Poder Executivo consideró que yera'l Congresu quien tenía de tener la decisión final. Depués d'un vivísimo alderique parllamentariu, les dos cámares aprobaron el contratu, quedando llegalmente anuláu'l fallu de la Corte (11 de payares de 1870). Tou quedó asina allanado pa poner n'execución el contratu.

### Los grandes emprestos

Col contratu Dreyfus, creía'l gobiernu salvar al país de la bancarrota, según introducir un acertáu sistema na facienda pública. La siguiente esmolición foi buscar fondos pa la construcción de ferrocarriles y otres obres públiques, base del progresu, como se creía entós. Recurrióse entós a los grandes emprestos, siendo usada como garantía la venta del guanu, que'l so escosamientu calcular bien alloñáu.

El 19 de mayu de 1870 el gobiernu contrató en París, cola Casa Dreyfus Hnos. y Cía., un emprestu por 59.600.000 soles, destináu pa la construcción de víes ferriales de penetración, quedando afeutaes toles rentes públiques y n'especial les d'aduanes, y la propiedá de los ferrocarriles en construcción. Afaláu por esti ésitu d'esti préstamu, el Congresu autorizó al gobiernu contratar un nuevu emprestu por 15.000.000 de llibres esterlines (75.000.000 soles), de les cualos 13.000.000 dedicar a la construcción d'otros ferrocarriles y el restu a regaciones de la mariña. Esti segundu emprestu foi apautáu en Lima, tamién cola Casa Dreyfus, el 7 de xunetu de 1871, pero solu foi aprobáu en 1872.

Estos emprestos, magar inyectaron al país de grandes capitales y provocaron un periodu de prosperidá, a la llarga resultaron nefastos al tar a cuenta d'ingresos futuros, que nun llegaríen a cubrir, por cuenta de la baxa del preciu del guanu y a la crisis mundial. Los ferrocarriles, que'l so rendimientu, en teoría, tenía de cubrir los sos gastos, nun resultaron ser tan granibles; munchos nun se terminaron y otros estropiáronse. Tou lo cual desaguó nun gran aumentu de la yá enorme delda pública, y la subsiguiente bancarrota, qu'asocedería pocu dempués.

### Eleiciones presidenciales de 1872
En 1871, coles eleiciones yá bien cercanes, empezaron los rumores de que Juan Francisco Balta, hermanu del xefe d'Estáu y primer ministru nesi entós, postularía a la presidencia. Sicasí, por conseyu de Nicolás de Piérola, esto nun asocedió. Balta, entós, decidió sofitar la candidatura del ex-presidente José Rufino Echenique.

Los contendientes d'Echenique fueron Manuel Toribio Ureta, nesi entós Fiscal Supremu y que nuevamente postulaba a la presidencia como líder de los lliberales; y Manuel Pardo y Lavalle, ex alcalde de Lima y líder del Partíu Civil, apocayá fundáu como respuesta al predominiu militar na política peruana. Pardo nun tardó en demostrar el so enraigono popular: el 6 d'agostu de 1871 llogró rexuntar na Plaza de Acho a 14.000 ciudadanos, númberu bien apreciable pa la dómina.

Nes eleiciones primaries (o eleiciones de los Colexos Eleutorales) del 15 d'ochobre de 1871, los eleutores civilistes llograron la mayoría. Lo qu'obligó a Ureta a tornar el so postulación. Balta decidió entós auspiciar una candidatura de conciliación nacional na persona del xurista Antonio Arenas, viéndose Echenique obligáu a arrenunciar pa dexar espaciu al nuevu candidatu. Pero yá yera demasiáu tarde. Tres una campaña arrolladora, Pardo trunfó nes eleiciones de 1872, siendo asina alzáu como'l primer presidente civil de la historia de la República de Perú, escoyíu n'eleiciones democrátiques.

### Golpe d'Estáu de los Gutiérrez

La eleición de Pardo traxo esmolición en dellos sectores del exércitu, que tarrecieron perder los privilexos qu'hasta entós gociaben. Los más ambiciosos y aturbolinaos de los oficiales yeren los coroneles Gutiérrez, cuatro hermanos de nomes Tomás, Silvestre, Marceliano y Marcelino. El mayor, Tomás Gutiérrez, yera entós ministru de Guerra. Los demás teníen al so mandu importantes batallones acantonaos na capital. Anque José Balta foi tentáu p'anular les eleiciones y perpetuase nel poder, arrenunció de faelo.

El 22 de xunetu de 1872, Silvestre Gutiérrez, a la cabeza de dos compañíes del batallón «Pichincha», enfusó nel Palaciu de Gobiernu y prindó al presidente Balta. Aína foi a la Plaza d'Armes, onde se topaba'l so hermanu Marceliano al mandu del batallón «Zepita»; dambos declararon destituyíu al presidente Balta y proclamaron a Tomás Gutiérrez como Xeneral del Exércitu y Xefe Supremu de la República. Por influencia de Miguel Grau Seminario y Aurelio García y García, los dos marinos más sobresalientes de la dómina, la Marina nun emprestó'l so sofitu a la rebelión de Tomás Gutiérrez, y tampoco reconoció'l so gobiernu. El Congresu, axuntáu n'emerxencia so la presidencia de José Rufino Echenique, declaró illegal al llevantamientu de los Gutiérrez . La soldadesca desallugó a culatazos a los senadores y diputaos del palaciu llexislativu. Coles mesmes, empecipióse una violenta persecución contra los civilistes, viéndose obligáu Pardo a faese a la mar y treslladase al puertu de Pisco.

### Muerte

El pueblu de Lima tamién amosó'l so desalcuerdu contra'l golpe militar, y unu de los hermanos conspiradores, Silvestre Gutiérrez, morrió na mañana de 26 de xunetu nuna de les munches escaramuzas qu'asocedieron na capital. Díxose entós qu'en represalia, Marceliano, el más sópitu ya ignorante de los hermanos, ordenó la muerte del presidente Balta, quien se topaba recluyíu nel cuartel de San Francisco; tal orde cumplióse mientres la víctima topábase folgando nel so llechu, dempués de xintar. Los qu'executaron esti crime fueron el mayor Narciso Nájar, el capitán Laureano Espinoza y el teniente Juan Patiño, según comprobóse nel xuiciu posterior; ellos dixeron cumplir órdenes de Marceliano, anque ye probable que mintieren p'atenuar en daqué la so responsabilidá. Otra posibilidá ye que fuera una vengación personal: unu de los asesinos, el d'apellíu Nájar, sufriera tiempu tras la pena d'azotes, por orde del mesmu Balta, entós el so oficial cimeru nel exércitu, como castigu por un actu d'indisciplina. La noticia de la muerte del presidente causó terrible conmoción ente la población limeña, que nun folgó hasta faer xusticia coles sos manes. Tomás Gutiérrez, que s'abellugó nuna botica del baldrayu de la Unión, foi prindáu y lincháu, siendo'l so cadabre arrastrao y tullío, víctima de la roxura popular. Pela so parte, Marceliano Gutiérrez foi arrodiáu nel Callao y morrió combatiendo. Los cadabres de Silvestre y Tomás fueron colgaos desnudos nes torres de la Catedral; depués fueron refundiaos a una foguera encendida nel atriu del mesmu edificiu, sumándose hores dempués el cadabre de Marceliano, traíu a rastres depués de ser desenterráu del campusantu del Callao. Solo llogró escapar Marcelino Gutiérrez, quien tiempu dempués se reivindicó engarrando na guerra con Chile.

## Obres y mandáu

### Los ferrocarriles

Por aciu los grandes emprestos llograos n'Europa, Balta financió la construcción de ferrocarriles de penetración de la mariña a la sierra, según otros llonxitudinales, víes de comunicación qu'entós yeren vistes como una perimportante ferramienta del progresu pos dexaben tresportar rápido les riqueces esplotaes según la comunicación coles distintes rexones. La construcción de les más importantes d'estes víes ferriales foi encamentada al inxenieru estauxunidense Enrique Meiggs, que yá fixera enantes obres similares en Chile. Esta rede ferrocarrilera convertir n'unu de los principales legaos del gobiernu de Balta, pos si nel añu 1861 el Perú cuntaba con una rede ferrocarrilera de 90 quilómetros, en 1874 esta tenía 947 quilómetros.

Los ferrocarriles que se realizaron entós, rematáronse o fueron empecipiaos fueron los siguientes:
# El de Mollendo a Arequipa, empecipiáu nel tercer interinato de Pedro Díez Canseco. Foi inauguráu'l 1 de xineru de 1871.
# El de Lima a Rancón, que foi abiertu al públicu n'abril de 1870. Poco dempués, nel mesmu añu inauguróse la seición Rancón-Chancay. Nel gobiernu siguiente siguiríase la llinia hasta Huacho.
# El de Lima a La Oroya, o Ferrocarril Central de Perú, foi un xigantescu proyeutu de penetración al traviés del cordal, escurríu por Meiggs. Empecipióse'l 1 de xineru de 1870; el so primer tramu, ente Lima y San Bartolomé, de 76 km, foi apurríu al tráficu'l 15 de febreru de 1871. Sería siguíu por socesivos gobiernos hasta'l so culminación. Trátase d'una colosal obra d'inxeniería, que xube a un altor de 4.800 msnm y en que la so construcción trabayaron unos 10.000 obreros, la mayoría coolíes (chinos), y el restu peruanu y chilenu. Munchos d'estos operarios morrieron víctimes de les enfermedaes reinales, como la verruga, llamada tamién enfermedá de Carrión y promovieron incidentes de calter llaboral.
# El d'Arequipa a Puno, empecipiáu en 1870, terminar en 1874.
# El de Juliaca a Cuzco, empecipiáu en 1872, pero suspendíu en 1875.
# El d'Ilo a Moquegua, empecipiáu en 1871 y concluyíu en 1873. Destruyíu polos chilenos mientres la guerra del Pacíficu, sería reconstruyíu en 1907.
# El de Pisco a Ica, inauguráu en 1871.
# El de Salaverry a Trujillo.

### Progresu urbanu en Lima y Callao

* Baltáronse les antigües muralles coloniales de Lima, pa dexar que la ciudá espandiérase, especialmente escontra'l sur, d'alcuerdu a un plan trazáu por Meiggs. El plan yera urbanizar les zones asitiaes ente Lima-Chorrillos y Lima-Callao, suañu que solo se fadría realidá a partir de la década de 1920.
* Instalar en Lima canales de desaguadoriu fondos y cubiertos, en reemplazu de les acequias descubiertes.
* Construyóse la Ponte de Fierro o Ponte Balta sobre'l ríu Rímac, pa xunir el barriu del Rímac cola Corralada de Lima, qu'hasta güei permanez n'usu. Trátase d'una estructura conformada por arcos de fierro fundíu, que la so obra encargar en Francia, pa depués ser treslladada al Perú y armada sobre pilastres de piedra.
* Fundóse'l barriu de La Victoria (güei distritu), na güerta que fora de propiedá de la familia Echenique, nel sureste de Lima.
* Empecipióse la construcción del Muelle y Dársena del Callao.
* Construyóse la carretera Lima-Callao y Lima-Huacho.
* Construyóse'l Hospital Dos de Mayu, con fondos provenientes de la Sociedá de Beneficencia Pública de Lima. Sería rematáu nel gobiernu siguiente ya inauguráu en 1875.
* Construyóse'l Palaciu de la Esposición, entós nes contornes de Lima y anguaño Muséu d'Arte de Lima. Ordenóse la so construcción en 1869, empecipiándose la mesma en xineru de 1870 ya inaugurándose el 1 de xunetu de 1872. Nesti edificiu, arrodiáu de vistosos xardinos, realizóse la primera Gran Esposición Nacional, p'amosar el grau de progresu material al que llegara'l Perú. Ellí exhibióse'l cuadru del pintor Luis Montero, *Los funerales de Atahualpa*, y el famosu reló de Pedro Ruiz Gallu. Esti últimu aparatu yera bien atélite y causó gran almiración ente los limeños: señalaba les hores, los minutos, los segundos, les selmanes, los años, los sieglos, les fases de lluna; a les cinco de la mañana izaba el pabellón, y a les cinco de la tarde lo arriaba; tocaba l'himnu nacional; amosaba a hores determinaes diversos cuadros que representaben fechos cruciales de la historia peruana. Los chilenos, mientres la guerra de Pacíficu, desarmar y llevar al so país como botín de guerra, anque nunca consiguieron ponelo en funcionamientu, pos delles pieces importantes fueron retiraes por Ruiz Gallo antes de peracabase'l pillaje.

### Obres públiques en provincies
* Dotar d'agua potable a Pisco.
* Fundáronse nueves poblaciones: Rancón, al norte de Lima; el puertu de Salaverry, na antigua Garita de Moche; el puertu de Mollendo, nel sur; la nueva ciudá de Moquegua nel llugar llamáu Alto de Villa; y La Mercé, en Chanchamayo. Cabo señalar qu'a partir d'entós producióse'l despegue de Rancón como balneariu de moda, siendo escoyida pol mesmu presidente Balta como residencia de branu.
* Creóse la provincia mariniega de Tarapacá, nel estremu sur del país, qu'entós colindaba con Bolivia.
* Por llei del 21 de setiembre de 1868 ratificóse'l decretu del 7 de febreru de 1866 (de la dictadura de Prado) que creaba'l departamentu de Loreto.
* Estendiéronse les víes telegráfiques a les capitales de los departamentos.
* Siguióse la construcción de la canal de Uchusuma en Tacna.
* Mandar a construyir la Catedral de San Marcos de Arica y l'aduana de la mesma ciudá (anguaño en Chile).
* Empecipióse la construcción de la Catedral de Tacna, según planos del inxenieru francés Alexandre Gustave Eiffel y mandóse fabricar la pila qu'afata la plaza de la mesma ciudá.

### Aspeutu educativu y cultural
* Reformóse la Escuela d'Artes y Oficios, que la so direición foi encamentada a Manuel de Mendiburu.
* Fundóse la Escuela d'Agricultura (1869).
* Establecióse la Escuela Naval a bordu de vapor tresporte *Marañón* (1870).
* Contratar al químicu francés Pedro Le Blanc por qu'enseñara química na Universidá de San Marcos (1871).
* Creóse Conseyu Cimeru d'Instrucción Pública.
* Promulgóse la llei de patentes d'invención.
* Publicóse los *Comentarios al Códigu Civil* de Toribio Pacheco y Rivero.
* L'Estáu adquirió los oxetos que pertenecieren al sabiu italianu Antonio Raimondi.
* Creyer nel Callao el Colexu Nacional "Dos de Mayu" Diariu El Peruanu 22 d'Agostu de 1868
Por esa dómina, Mariano Felipe Paz Soldán escribía la so *Historia de Perú Independiente*, y nel campu de la lliteratura topar en puxanza la poesía romántica y postromántica de Ricardo Palma, de Carlos Augusto Salaverry, de Juan de Arona y de Luis Benjamín Cisneros, por citar solo a los más representativos autores.

### Política armamentística
Balta, pola so condición de militar, foi un presidente bien esmolecíu pola Marina de Guerra. Mientres el so mandatu reparáronse'l monitor ''Huáscar'', la fragata ''Independencia'', y otros buques, según se retubaron les calderes de los monitores ''Mancu Cápac'' y ''Atahualpa'', que'l gobiernu de Mariano Ignacio Prado adquiriera. Yá que sal,, la llegada d'esti monitores al Callao, dende la mariña atlántica d'Estaos Xuníos y vía l'estrechu de Magallanes, constituyó una verdadera fazaña de los marinos peruanos. Tolos trabayos realizar na Factoría Naval de Bellavista, la meyor de Suramérica entós (antecesora del TORCA.)

Al enterase que Chile contratara n'Inglaterra la construcción de dos poderosos buques blindaos, Balta axuntar col so conseyu de ministros el 14 de febreru de 1872 y alcordó la construcción de dos buques de mayor poder que los encargaos pel país del sur. El comandante Manuel Ferreyros foi comisionado a Inglaterra p'axustar la contratación de los dos blindaos peruanos. Sicasí, esta operación atayar al negase la Casa Dreyfus a apurrir los fondos necesarios. Sicasí, Balta, consciente del peligru que entrañaba la superioridá naval de Chile, aportunó nes negociaciones, hasta poco primero de la so tráxica muerte. Magar estes siguieron, yá nun tuvieron l'impulsu que Balta diéra-yos, siendo finalmente suspendíes pol gobiernu del so socesor Manuel Pardo (civil que sentía perceguera escontra'l militarismu), acotando la severa crisis económica que travesaba'l país. De les negociaciones de Balta solo concretáronse l'alquisición de los dos cañoneras, que fueron la ''Chanchamayo'' (naufragada en 1876 en Punta Aguyeretia) y la ''Pilcomayo'', que tendría una destacada participación na Guerra del Pacíficu.

### Rellaciones internacionales
* En 1870 producióse un grave incidente na frontera con Bolivia, país que yera gobernáu entós por Mariano Melgarejo, unu de los tiranos bárbaros». Asocedió qu'un grupu de bolivianos cruciaron la frontera pa utilizar el territoriu peruanu como puntu de partida d'una rebelión contra Melgarejo. Este mandó a unu de los sos llugartenientes al mandu de una espedición pa prindar a los rebeldes bolivianos, violando asina suelu peruanu, a lo que se sumó una serie de tropelías cometíes contra los pobladores peruanos. El gobiernu de Balta protestó enérxicamente y concentró tropes na frontera. Melgarejo, bien conocíu pol so odiu al Perú, finalmente recapacitó y aviénose a dar los prestos esixíos.
* El Perú brindó'l so sofitu a la llucha del pueblu cubanu contra'l dominiu español, reconociendo la so independencia y al so gobiernu republicanu, siendo'l primer país en faelo (13 d'agostu de 1869). Munchos voluntarios peruanos, como Leoncio Prado y el so hermanu Grocio Prado (fíos del ex-presidente Mariano Ignacio Prado), viaxaron a lluchar pola independencia cubana, anque daquella esta nun pudo concretase.

## Ver tamién
* Gobiernu de José Balta y Montero
* Contratu Dreyfus
* Henry Meiggs
* Rebelión de los coroneles Gutiérrez
* Ponte Balta

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
* Xenealoxía de los Balta nel Perú