open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plan 9 from Outer Space

***Plan 9 from Outer Space*** (*Plan 9 from Outer Space*) ye una película de ciencia ficción y horror considerada una de les peores películes enxamás filmaes. Dio sonadía al so direutor, Edward D. Wood Jr., como'l peor direutor de cine. Anguaño considérase una película de cultu polos sos innumberables errores nos efeutos especiales, guión y personaxes. Ente los actores resalta la participación de Béla Lugosi. 

Edward D. Wood Jr. tres la muerte del so amigu Béla Lugosi escribió'l guión d'esta película en menos de 2 selmanes afaciéndolo pa poder incluyir les últimes escenes rodaes por Lugosi (5 minutos de metraje).

La película ye un burdo intentu de xustificar les escenes de Lugosi nuna trama ensin sentíu. Los estraterrestres faen alitar a los muertos, pero Lugosi alita como daqué paecíu a un vampiru, lleva capa. Per otru llau este vampiru, en delles escenes tapa la cara cola capa, yá que nun ye Lugosi, sinón un doble que lu reemplaza, yá que Bela finó mientres la filmación.

## Argumentu
Unos estraterrestres lleguen al planeta Tierra. Coles sos armes llétriques son capaces de devolver a la vida a los muertos pa, d'esta forma, xenerar caos y miéu, asina pasen desapercibíos mientres los humanos centren la so atención nos muertos vivientes.

## Repartu

## Errores de la película
Magar la so ínfima calidá cinematográfica, y al marxe del enorme desconocimientu que de la puesta n'escena tenía'l so artífiz, son reseñables dellos errores:

En delles escenes d'ovnis queda claro que los ovnis muévense con filos, llegándose a ver dacuando los filos prietos que suxeten les naves. El llume nótase dafechu artificial, con solombres bien marcaes y poco naturales. Los decoraos son dafechu amateurs, les puertes de les naves espaciales y aviones nun son puertes, son cortines.

Cuando l'azafata de vuelu entra a la cabina del pilotu y diz-y que llame per radio pa preguntar pola so muyer, la cortina quédase-y engabitada nel costazu quedando semiabierta, nel viniente cambéu de cámara, la cortina yá ta cerrada.

Na mesma escena cuando'l copilotu ta intentando quedar cola azafata y ésta refúgalu, ponse a escribir nuna llibreta mirando abaxo, la cámara camuda y yá nun ta mirando abaxo, ta mirando a l'azafata.

Munches de les escenes el personaxe que fai Lugosi nun tán interpretaes por él sinón por un doble. Como'l direutor nun tenía abondes escenes de Lugosi pa completar la película faía que'l doble tapara la cara cola capa. D'esta forma'l personaxe podia interactuar con otros personaxes anque Lugosi yá tuviera muertu na realidá. Por exemplu, na escena en que la Sra. Trent ta na cama y entra'l muertu que se supón ye Lugosi, realmente nun ye él.

## Referencies

## Enllaces esternos
Éamon de Valera

**Éamon de Valera** (ñació comu **Edward George de Valera**, IPA: [];) , foi una de les figures polítiques dominantes d'Irlanda nel sieglu XX. Copropietariu del *[[The Irish Press]]*, tuvo nel cargu públicu dende 1917 a 1973, ocupando en varies ocasiones los puestos de primer ministru y presidente. Un líder importante na independencia d'Irlanda del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda y la oposición al Tratáu Anglo-Irlandés producíu pola Guerra Civil Irlandesa, De Valera foi l'autor de la constitución d'Irlanda, la *[[Constitución d'Irlanda|Bunreacht na hÉireann]]*.

Foi matemáticu, profesor y políticu. Sirvió comu xefe del gobiernu irlandés en tres ocasiones: comu Príomh Aire, como'l segundu Presidente del Conseyu Executivu (nome orixinal pal Primer Ministru) y el primer Taoiseach (Primer Ministru dende 1937). Finó so carrera política comu Presidente d'Irlanda, cumpliendo dos términos dende 1959 hasta 1973. Foi tamién canciller de la Universidá Nacional d'Irlanda dende 1922 a 1975.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografíes y semeyes  d'Eamon de Valera (n'inglés).
* Eamon de Valera & the Fianna Fail Ensayu sobre las eleiciones xenerales de 1932 (n'inglés).
Taoiseach

El **Taoiseach** (plural: **Taoisigh**) o **An Taoiseach**, ye'l xefe de gobiernu de la República d'Irlanda (cargu equivalente al de primer ministru o presidente del gobiernu n'otros países). El Presidente de la República Irlandesa ye quien noma al Taoiseach elixíu pola Dáil Éireann, (cámara baxa del parllamentu). El Taoiseach debe mantener la confianza de la Dáil Éireann mientres dure'l so mandatu. N'actualidá, Micheál Martin, del Fianna Fáil, ocupa'l puestu de Taoiseach.

## Ex ''Taoisigh'' vivos
* Bertie Ahern
* John Bruton
* Liam Cosgrave
* Garret FitzGerald
* Albert Reynolds

## Referencies

## Enllaces esternos
Dinastía Abbasí

El **Califatu Abasí** (nomau tamién **abasida**, **abásida** o **abbasí**), foi la segunda dinastía de califes sunís (750-1258), asocediendo a la de los omeyes. Tamién se conoze como **Califatu de Baghdad**.

## Llista de califes abbasíes
* 750-754 : Abu al-'Abbas al-Safar
* 754-775 : al-Mansur
* 775-785 : al-Mahdi
* 785-786 : al-Hadi
* 786-809 : Harun al-Rasid
* 809-813 : al-Amin
* 813-833 : al-Mamun
* 833-842 : al-Mutasim
* 842-847 : al-Wathiq
* 847-861 : al-Mutawakkil
* 861-862 : al-Muntasir
* 862-866 : al-Musta'in
* 866-869 : al-Mu'tazz
* 869-870 : al-Muhtadi
* 870-892 : al-Mu'tamid
* 892-902 : al-Mu'tadid
* 902-912 : al-Muqtafi
* 912-932 : al-Muktadir
* 932-934 : al-Qahir
* 934-940 : al-Radi
* 940-943 : al-Muttaqi
* 943-946 : al-Mustaqfi
* 946-974 : al-Muti
* 974-991 : al-Ta'i
* 991-1031 : al-Al-Qadir
* 1031-1075 : al-Qa'im
* 1075-1094 : al-Muqtadi
* 1094-1118 : al-Mustazhir
* 1118-1135 : al-Mustarshid
* 1135-1136 : al-Rashid
* 1136-1160 : al-Muqtafi
* 1160-1170 : al-Mustanjid
* 1170-1180 : al-Mustadi
* 1180-1225 : an-Nasir
* 1225-1226 : az-Zahir
* 1226-1242 : al-Mustansir
* 1242-1258 : al-Musta'sim

## Referencies

## Enllaces esternos
Restiellu (parroquia)

**Restiellu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asítiase na parte meridional del conceyu, na cabecera del regueiru Dolia, qu'atraviesa les aldees de La Veiga y Villizói. Amás d'elles, hai otru nucleu de población, Restiellu, nel que podemos atopar la ilesia parroquial, construyida en 1837. La parroquia tien una estensión de  y una población de . 

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Rodiles (parroquia)

**Rodiles** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta asitiada na zona central del conceyu, na oriella derecha del ríu Cubia. Tien una estensión de  y una población de , que se reparten ente les aldees d'Arellanes, El Colláu, Rodiles, San Pedru y Villagarcía.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Sama (Grau)

**Sama** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, llenda colos conceyos d'Uviéu al este, Santo Adriano al suereste y Proaza al sur, y coles parroquies moscones de Vayu al norte, Cuaya al oeste y San Adrianu al suroeste. Tien una estensión de  y una población de . Abarca los llugares de La Corredoria, Doróu, La Mata, Palaciu, Pedréu, Tresmuria y La Veiga. La so principal vía de comunicación ye la carretera AS-313 que va de Grau a Trubia.

En **La Veiga** se concentren los edificios más interesantes de la parroquia. Hai delles casones: les de los Díaz Miranda (nomada El Pontigu), Arias Cañedo (La Casona)y Álvarez de las Vallinas (palaciu de Las Vallinas), el palaciu de La Mouta (que foi del llinaxe de los Arias de Velasco y foi dempués mercáu por Adolfo Prieto)..., y la ilesia parroquial, de tipu popular asturianu, con planta de cruz llatina y un gran cabildru, que ta consagrada a San Esteban y foi llevantada probablemente nel sieglu XVIII.

Tenemos, tamién, el grupu escolar María Josefa, construyíu ente 1930 y 1932 con perres del indianu Adolfo Prieto y Álvarez de las Vallinas (1867-1945), natural de la parroquia, que presidió la *Compañía Fundidora de Fierro y Acero de Monterrey*, una de les más importantes d'América na primer metá del sieglu XX. Les escueles, que lleven el nome d'una fía del indianu que morrió de neña, inclúin dos unidaes, una pa neños y otra pa neñes, y tienen como elementu decorativu más destacáu una representación, en 139 azulexos fechos en Triana (Sevilla), de delles escenes d*'[[El Quixote]]*. Hai, amás, otros 144 azulexos con refranes impresos. Enfrente de la entrada hai un bustu del indianu, que foi fechu por Víctor Hevia. Anguaño l'edificiu acueye un muséu etnográficu que conserva un conxuntu de pieces mui destacable.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién
*Muséu Etnográficu de Sama

## Referencies

## Enllaces esternos
Fonógrafu

El **fonógrafu** foi'l dispositivu más común pa reproducir soníos grabaos dende la década de 1870 hasta la década de 1880.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joseph McCarthy

**Joseph Raymond McCarthy**  foi un senador republicanu d'Estaos Xuníos pol estáu de Wisconsin dende 1947 a 1957. Durante sos 10 años nel Senáu, McCarthy y el so equipu ficiéronse famosos poles sos investigaciones sobro persones nel Gobiernu de los Estaos Xuníos y otros sospechosos de ser axentes soviéticos o simpatizantes del comunismu infiltriaos n'Alministración Pública o l'Exércitu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* www.Exordio.com
Mir (estación espacial)

**Mir** (en rusu: Мир, que significa *paz* o *mundu*) ye'l nome d'una famosa estación espacial orixinalmente soviética que dempués de que se dixebrase la URSS pasó a ser rusa. Foi la primera estación espacial d'investigación habitada de forma permanente de la historia, y el final del programa espacial rusu. Taba prevista pa que tuviera funcionando sólo 5 años; fizolo durante 13 años. Al traviés de munches collaboraciones internacionales, foi accesible a cosmonautes y astronautes.

La Mir foi xunida n'órbita al coneutar de forma siguía distintos módulos, caún llanzáu de forma separada dende'l 19 de febreru de 1986 hasta l'añu 1996.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Mir  Actividá educativa: Naves Espaciales de la Tierra y la Lluna.
Club Atlético de Madrid

El **Club Atlético de Madrid** ye un club de fútbol español de la ciudá de Madrid, que milita na . Foi fundáu'l 26 d'abril de 1903. El so primer equipu xuega los sos partíos como llocal dende la temporada 2017/18, nel Estadiu Wanda Metropolitanu, con capacidá d'alredor de 70.000 espectadores.

## Presidencia

## Xugadores destacaos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Club Atlético de Madrid en LFP.es
* Club Atlético de Madrid en UEFA.com
* Club Atlético de Madrid  en FIFA.com
* 
* 
*
Theodore Kaczynski

**Theodore John Kaczynski** [kaˈtʂɨɲskʲi] , tamién conocíu col sobrenome d' ***Unabomber***, foi un matemáticu y críticu de la sociedá d'Estaos Xuníos que fizo una campaña d'unvíos de cartes bomba pa denunciar la sociedá moderna teunolóxica. Ñació en Chicago, nel estáu d'Illinois, y dende una muy pronta edá demostró escelentes capacidaes académiques. Kaczynski recibió un graduáu pola Universidá de Harvard y un doctoráu (PhD) en matemátiques pola Universidá de Michigan. Convirtióse en *assistant professor* (equival a profesor ayudante doctor) na Universidá de California (Berkeley), a la edá de 25 años, pero dimitió dos años dempués. En 1971 camudose a una cabaña ensin lluz nin agua corriente nes remotes tierres de Lincoln, Montana, onde entamó a deprender téuniques de sobrevivencia y a tentar ser autosuficiente. De 1978 a 1995, Kaczynski unvió 16 bombes a oxetivos ente ellos universidaes y aerollínias, finando cola vida de 3 persones y firiendo a otres 23.

Kaczynski unvió una carta al diariu *[[The New York Times]]* el 24 d'abril de 1995 y prometió "finar col terrorismu" si el *The New York Times* o el *[[The Washington Post]]* publicaben el so manifiestu. Nel so *[[Industrial Society and Its Future]]* (tamién nomau el "Manifiestu Unabomber"), dicía que les bombes yeren midíes estremes pero necesaries p'atrayer l'atención sobre la erosión que sofría la llibertá humana, erosión rexía pola alta teunoloxía que necesitaba una organización a gran escala.

## Referencies

## Enllaces esternos

* El barcu de los llocos
* Theodore Kaczynski, The Unabomber (Casu Abiertu) 
* [Das Netz - Unabomber/LSD/Internet [idioma alemán|DE]], *La rede* (Alemaña, 2004), documental dirixíu por Lutz Dammbeck. Parte <math>1/4</math> 
* Unabomber: El casu de Theodore Kaczynski
Francesco Totti

**Francesco Totti**  ye un xugador italianu de fútbol que tuvo tola so carrera nel AS Roma.

Xugó 58 partíos internacionales cola seleición italiana, llogrando 9 goles. Nel AS Roma xugó 497 partíos llogrando 213 goles.

Ganó 1 ligue italianes (2001), 2 Supercopes d'Italia (2001, 2007), 2 Copa d'Italia (2007, 2008)

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
Club Estudiantes de La Plata

El **Club Estudiantes de La Plata** ye un club deportivu d'Arxentina, que s'alcuentra na ciudá de La Plata, capital de la provincia de Buenos Aires. Foi fundáu'l 4 d'agostu de 1905 y la so principal actividá ye'l fútbol. La institución cuenta con 38.000 socios y el so equipu de fútbol xuega nel campeonatu de Primer División d'Arxentina.

So mayor llogru foi en 1968, cuando acabó como *Campeón del Mundu* al derrotar al Manchester United d'Inglaterra na final de la Copa Intercontinental. Estudiantes ye unu de los seis equipos arxentinos que ganaron el máximu campeonatu de clubes de fútbol a nivel mundial. Tamién xugó les finales d'esa copa en 1969, 1970 y 2009, nesta última baxo'l nuevu formatu de Mundial de Clubes de la FIFA.

Entamó so actividá futbolística en 1906, al xunise a los torneos d'AFA, y ye l'únicu club de la ciudá de La Plata qu'algamó títulos oficiales nacionales ya internacionales, de caráuter regular, na yera profesional. Ganó cuatro campeonatos de Primer División del fútbol arxentín y, a nivel internacional, tamién en cuatro vegaes la Copa Libertadores d'América, polo que ye'l tercer conxuntu arxentín que más vegaes la ganó.

Amás de ser la institución que frayó la hexemonía de títulos de los nomaos cinco grandes en 1967, ganó la Copa Interamericana 1969; 2 copes nacionales non regulares, la Copa Escobar 1944 y la Copa de la República 1945; un tornéu nacional na yera amateur, en 1913; y la Copa Río de La Plata 1914. Tamién foi finalista de la Copa Suramericana 2008.

Estudiantes alcuéntrase ente los cinco equipos del fútbol arxentín con más presencies en Primer División (78 temporaes) y, en xunetu y agostu de 2009, alcontrábase nel 3ᵉʳ puestu na clasificación mundial de clubes de la IFFHS.

Col algame de la Copa Libertadores 2009, convirtióse nel cuartu equipu más premiáu del fútbol sudamericanu nesta competición.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial del club
La Plata

**La Plata** ye una ciudá arxentina, capital de la provincia de Buenos Aires y del partíu del mesmu nome. Foi fundada'l 19 de payares de 1882 pol entoncies gobernador de la provincia Dardo Rocha.

Allúgase a 56 km al sureste de la ciudá de Buenos Aires y tien una población de .

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial de la Municipalidá de La Plata 
* Mapa interactivu de La Plata 
* Planu del Cascu Urbanu 
* Historia y Evolución del nome de Cais de La Plata
Dardo Rocha

**Juan Jose Dardo Rocha**  foi un abogáu, políticu, militar y periodista arxentín, gobernador de la provincia de Buenos Aires (1881-1884) y fundador de la ciudá de La Plata y de la Universidá de La Plata.

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Dardo Rocha: El Fundador'', Inter LAP 
* ''Dardo Rocha (1838-1921)'', ''Todo Argentina''
* Perfil del Dardo Rocha escritu y publicáu en 1886, nel periódicu *El Nacional* de Buenos Aires.
Partido de La Plata

**La Plata** ye un partíu de la provincia de Buenos Aires, Arxentina. 

La cabecera del partíu ye la ciudá de La Plata, conocía dientro del partíu comu **Cascu Urbanu**, capital de la provincia de Buenos Aires, ciudá universitaria por escelencia con edificios históricos. Ye Patrimoniu Cultural de la Humanidá dende 1999.

## Llocalidaes
Nel partíu de La Plata hai les llocalidaes y entidaes que vienen darreu:
*Country Club El Rodeo: 182 hab.
*Gran Buenos Aires. Entidaes: 925 hab.
**Barriu Ruta Sol: 925 hab.
*Gran La Plata. Entidaes: 563.943 hab.
**Abasto: 4.577 hab.
**Ángel Etcheverry: 2.671 hab.
**Arana: 268 hab. 
**Arturo Seguí: 3.894 hab.
**Barriu El Carmen (Oeste): 5.906 hab.
**Barriu Gambier: 7.477 hab.
**Barriu Las Malvinas: 11.414 hab.
**Barriu Las Quintas: 8.003 hab.
**City Bell - Country Grand Bell: 26.612 hab.
**El Retiro: 12.649 hab.
**Joaquín Gorina: 6.857 hab. 
**José Hernández: 5.333 hab. 
**José Melchor Romero: 20.730 hab.
**La Cumbre: 7.313 hab.
****[[La Plata]]**, cabecera: 182.055 hab. 
**Lisandro Olmos - Cárcel Olmos:15.059 hab.
**Los Hornos: 51.265 hab.
**Manuel B. Gonnet: 21.416 hab.
**Ringuelet: 15.312 hab.
**Rufino de Elizalde: 6.428 hab.
**Tolosa: 44.977 hab. 
**Transradio: 3.713 hab.
**Villa Elisa: 22.229 hab.
**Villa Elvira: 62.480 hab.
**Villa Garibaldi: 242 hab.
**Villa Montoro: 13.835 hab.
**Villa Parque Sicardi: 1.228 hab.
*Ignacio Correas: 138 hab.
*Lomas de Copello: 216 hab.
*Población rural dispersa: 8.965 hab.

Por otra parte la Municipalidá de La Plata fai diverses Delegaciones nel so territoriu que noma:
*Abasto
*Ángel Etcheverry
*Arturo Seguí
*Casco Urbano
*City Bell
*El Peligro: 1862 hab.
*Gonnet
*Gorina
*Hernández 
*Lisandro Olmos
*Los Hornos
*Melchor Romero
*Ringuelet
*San Carlos: 43.266 hab. 
*San Lorenzo: 30.192 hab.
*Villa Elisa
*Villa Elvira

Por último tamién pertenez a La Plata el llugar del Ríu de La Plata de:
 
* Islla Martín García: 218 hab.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu Oficial de La Plata
Abasto (La Plata)

**Abasto** ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires, a l'altura del km 55 de l'Autovía 2. 

Alcuéntrase a 29 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.

## Población
Tenía una población de 4.577 habitantes (2001).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Coord. xeográfiques + semeyes Google y NASA
Ángel Etcheverry

**Ángel Etcheverry** ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.

Alcuéntrase a 20 km al suroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu.

## Población
Tenía una población de 2.671 persones en 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Coordenaes xeográfiques y semeyes de Google y la NASA
*Estación Ángel Etcheverry (FCPBA).
City Bell

**City Bell** ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires.

Alcuéntrase a unos 10 km al noroeste del centru de la ciudá de La Plata, llocalidá cabecera del partíu homónimu. 

Forma parte del conxuntu de llocalidaes que se desarrollaron na llinia del entoncies "Ferrocarril Sud" (llueu Ferrocarril General Roca) qu'axunta a La Plata con Buenos Aires, al igual que Tolosa, Ringuelet, Manuel B. Gonnet y Villa Elisa.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Club Atlético Cultural y Fomentu City Bell
* El Portal de City Bell
Tolosa (Buenos Aires)

**Tolosa** ye una llocalidá arxentina del partíu de La Plata na provincia de Buenos Aires, que llenda cola ciudá de La Plata. Tamién se conoz coles sigles "TLS".

El 7 de xunetu de 1871 foi por munchos años considerada la fecha de fundación de Tolosa. Anguaño tiense por meyor el 20 d'avientu del mesmu añu, debío a que foi entoncies cuando s'aprobaron los planos del so trazau.

Tien 44.977 habitantes (Censu 2001).

## Referencies

## Enllaces esternos
Joaquín Gorina

**Gorina** ye un barriu arxentín de La Plata na provincia de Buenos Aires. Alcuéntrase a 29 km al noroeste del centru de la ciudá.

## Población
Tenía una población de 6.857 persones en 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
Villa Elvira

**Villa Elvira** ye una llocalidá del partíu de La Plata, Provincia de Buenos Aires, Arxentina. Alcuéntrase al sureste d'esti Partíu, atopando coles llocalidaes d'Arana y San Lorenzo del mesmu Partíu y col Cascu Urbanu de La Plata y el partíu de Berisso.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Villa Elvira, pasáu, presente y futuru
Ignacio Correas

**Ignacio Correas** ye una pequeña llocalidá rural que s'alluga'l sur del partíu de La Plata, provincia de Buenos Aires, a 19 km de La Plata. 

## Toponimia
So nome debese a quien fora dueñu de los terrenos nos que s'alcuentra y tien una estación ferroviaria correspondiente a la llinia F.C.G.R. cuyu ramal alcuntrase desactivau.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Coord. xeográfiques y semeyes d' ''Ignacio Correas''
El Peligro (La Plata)

**El Peligro** ye una llocalidá del partíu de La Plata, nel noreste de la Provincia de Buenos Aires, Arxentina. Alcuéntrase a 22 km de la ciudá cabecera, La Plata, y a 45 km de Buenos Aires.

## Población
Tien una población de 1.862 persones (2001).

## Carauterístiques
Foi fundau nel añu 1874, 8 años enantes de la fundación de la cabecera del Partíu, la Ciudá de La Plata.

Llenda coles llocalidaes de Buchanan, Abasto, Arturo Seguí y Melchor Romero, nel mesmu partíu, comu asina tamién col partíu de Berazategui.

Allúgase a 40 km al sur de l'Aeropuertu Internacional Ministru Pistarini, el principal aeropuertu internacional d'Arxentina.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu de la Plata

El **Ríu de la Plata** ye un estuariu de l'océanu Atlánticu n'América del Sur formáu pola xunión de los ríos Paraná y Uruguái, que sirve de llende en tol percorríu ente la República Arxentina y la República Oriental del Uruguái. Pol so llau sureste desemboca nel Mar Arxentín. Tien forma de "muesca" triangular de 290 km de llargu. La cuenca del Ríu de la Plata y sos afluentes tien una superficie d'unos 3.200.000 km². Ye consideráu polos países ribereños como'l ríu más anchu del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Proyeuto FREPLATA: "Proteición Ambiental del Ríu de la Plata y so Frente Marítimu"
* RioPla.com Información en-llinia del Ríu de la Plata (WAP, RSS y WWW): marees, clima, vientu,corriente.
Comunidá de Cristu

La **Comunidá de Cristu**, enantes conocida como la **Ilesia Reorganizada de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes** o **RLDS**. Con sede en Independence, Missouri, la fe comparte los sos anicios con La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes (la **ilesia Mormona**).La hestoria de les dos más grandes denominaciones empieza a dixebrase cola muerte del fundador, Joseph Smith el 27 de xunu de 1844 en Carthage, Illinois. Los historiadores dacuando refiérense a la caña del Mediu Oeste del movimientu como los Santos de la Pradería o Xosefites y a los del Oeste (Utah) como los Santos de los Montes Rocosos o Brighamites...La Comunidá de Cristu tien güei aproximao 250.000 miembros en 50 países. La ilesia tien dos templos, el templu orixinal de Kirtland, n'Ohio (un sitiu históricu, parte del so ministeriu educativu), y el relativamente nuevu Templu de Independence, Misurí, que sirve de sede mundial de la Ilesia. La Ilesia opera la Universidá Graceland, con predivos educativos en Lamoni (estáu de Iowa) y en Independence (estáu de Missouri). La Ilesia amás tien y opera sitios históricos no que foi l'Alloñáu Oeste en Missouri), Lamoni (estáu de Iowa) y en Planu, y Nauvoo (n'Illinois).La Comunidá de Cristu ta dirixida por una Primer Presidencia, que consiste d'un Profeta-Presidente y dos conseyeros. El ministeriu de la ilesia ye supervisáu pol Conceyu de los Dolce Apóstoles y coordináu al traviés del mundu polos Quorums de Setentes y les necesidaes temporales de la ilesia son alministraes pol Obispáu Presidente. Axuntaos, estos *quorums* conócense como'l Conceyu Conxuntu. Cada dos años, delegaos de tol mundu axúntense pa votar sobro los asuntos de la ilesia na Conferencia Mundial. Mientres les últimes décades la Ilesia progresó na so misión, dedicándose a promover la tolerancia y proclamándose como una ilesia de Paz y Xusticia. Dellos cambeos inclúin la ordenación de muyeres al sacerdociu (al traviés d'una revelación recibida pol Presidente Wallace B. Smith en 1984) y el cambéu de nome publico de la ilesia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery (Avilés)

La **Ilesia de Santu Tomás de Cantorbery** nel conceyu d'Avilés, ye una ilesia románica emplazada nel centru del antiguu pueblu de pescadores de Sabugo, na actual plaza del Carbayu d'Avilés, estramuros de la cerca medieval que protexía a la villa. Paez que la so construcción empecipióse nes primeres décades del sieglu XIII, magar dellos estudiosos asígnen-y otres cronoloxíes.

## Descripción
El templu ye de nave única y planta basilical rematando en cabecera semicircular empobinada al este y precedida de trechu rectu. Nel llau meridional ábrese una portada n'arimez con trés arcos de mediu puntu con guardapolvu y capiteles que combinen los motivos decorativos vexetales coles figures humanes y d'animales. Un texaroz sobro canecillos guarezla. A los pies alcuéntrase la fachada principal, que presenta una portada en resalte y pronunciáu abocinamientu, intégrenla cuatro archivoltes, n'oxiva, con moldures de bocel y medies cañes desornamentaes, que posen en columnes remataes por cuatro capiteles a cada llau con talles nes que se combinen los motivos fitomórficos, colos antropomórficos y zoomórficos, asitiándose en xambes toraes. L'interior del templu ye un espaciu ampliu, ensin interrupción dalguna, con una tribuna o coru eleváu a los pies, dos capiyes nel llau del evanxeliu y la cabecera en semicírculu. L'edificiu n'aniciu cubría la so amplia nave con armadura de madera vista y la cabecera con bóveda de cañón precedida de fornu; un gran arcu de trunfu apuntáu de doble rosca preciede la boca d'accesu al altar. Estes cubriciones camudaron, arriendes de les reformes asocedíes nos sieglos XV-XVI y XVIII, poles que güei día caltenemos, de bóveda con llunetos pal cuerpu y pal hemiciclu bóveda de crucería, que terminaron por camudar la fisonomía orixinal del edificiu. Estes intervenciones traxeron de resultes que delles saeteres fueren cegaes, abriérense ventanes de mayor tamañu na nave, se recrecieran los murios portantes y pa compensar el pesu de la cubrición asitiárense trés gruesos contrafuertes o estribos nel muriu meridional, ente que nel llau septentrional esta función de compenso faíenla trés capiyes, quedando amenorgáu'l so númberu na actualidá a dos. El gran volume de la ilesia apaez gradiáu, siendo la nave'l trechu más altu pa de siguío sumase n'orde decreciente l'ábside y les capiyes, cubrir tol edificiu con texa corva. La fachada principal remata'l vértiz del teyáu con una espadaña de doble güeyu cubierta a dos agües y coronada por una cruz de piedra. Adosáu na base esterior del muriu meridional esiste un bancu de piedra corrío que sirvió p'acoyer, ente otros, a los miembros del gremiu d'amoriantes que s'axuntaben y protexíen baxu un pórtico o cabildo de mampostería y cubiertu con armadura de madera, que foi definitivamente retiráu a empiezos del sieglu XX, quedando entá nos murios les piedres de descansu que tuvieron de sirvir como encontu a la mesma.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dalai Lama

**Dalái Lama**, del mongol *dalaï*, océanu, y del tibetanu *[[lama]] (bla-ma)*, maestru espiritual o gurú, ye'l líder espiritual del lamaísmu ó budismu tibetanu, líder políticu del pueblu tibetanu enantes de la invasión de China, y n'actualidá dirixente del Gobiernu tibetanu nel exiliu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Tibet.com . Gobiernu tibetanu n'exiliu, n'inglés.
* Dalailama.com: páxina oficial del Dalai Lama.
* Discursu del Dalai Lama en Literal
Danita

Los **danites** yeren una organización considerada ficticia, que sería fundada ente los Santos de los Últimos Díes en xunu de 1838, nel pueblu de Far West, Condao de Caldwell, estáu de Missouri. La lleenda nació mientres el curtiu periodu d'organización formal de la ilesia en Missouri, na que'l disidente mormón Sampson Avard referiría nuna corte que los danites tomaríen una parte primordial nos eventos de la Guerra Mormona. La naturaleza y l'algame exactos de la organización, y la so conexón con La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes ye un motivu de bastante discutiniu ente los historiadores. Munchos autores usaron el terror d'esti grupu secretu como parte de les sos noveles del oeste americanu. Mark Twain fixo usu de los danites nel rexistru ficticiu Roughing It sobro la so estancia de dos díes en Salt Lake City en 1861. Sir Arthur Conan Doyle, publicó en 1890 la novela de misteriu Estudio n'escarlata na que'l personaxe Sherlock Holmes resolviera un asesinatu cometíu por danites en Salt Lake City. Pa empiezos del sieglu XX siquier 50 noveles publicaes n'inglés usaben personaxes danites pa describir trames de pillaxe, combalechadura y asesinatu ente los ciudadanos más pacíficos. Nun esisten rexistros de que la organización esistiera en Nauvoo o nel territoriu d'Utah.

## Referencies

## Enllaces esternos
Samartín (parroquia de Grau)

**Samartín** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na fastera nororiental del conceyu, y tien una estensión de . La so población, de , repártese ente los llugares de La Caborna, Campamoyada, Las Casas del Monte, La Garba, Reconcu, Samartín, San Playu Sienra, Somines, La Tiera, Veiga Peridiellu, Villota, Las Ordaliegas y Soropeña. 

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
San Adrianu (parroquia)

**San Adrianu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada nel estremu suroriental del conceyu, llenda'l noroeste cola parroquia de Sama y al noreste cola de Cuaya. Amás, llenda al este col conceyu de Tameza, y al sur y al oeste col de Proaza. Tien una estensión de  y abarca dos nucleos de población, que lleven despoblaos polo menos de magar l'añu 2000: San Adrianu y La Condesa.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios
*El Fondil 
*L'Ortigal 

## Galería

Imaxe:Casa deshabitada en San Adrianu (Gráu).jpg
Imaxe:Casa con corredor en San Adrianu (Gráu).jpg


## Referencies

## Enllaces esternos
Dr. Drer en Crc Posse

**Dr. Drer en Crc Posse** ye un grupu sardu ganadores del Premiu del Públicu nel Liet international 2009. Son una banda de hip hop y ragamuffin perconocíos na so islla. 

El so cantante, Dr Drer, seudónimu de Michele Atzori, ye un activista políticu pola independencia de Cerdeña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luleå

**Luleå** ye una ciudá lapona asitiada nel Golfu de Botnia con 75.000 habitantes y capital del condáu de Norrbotten, en Suecia. La ciudá foi fundada orixinalmente en 1621 pol rei Gustavu Dolfu de Suecia en Gammelstad, pero en 1649 foi treslladada. El so puertu tien una actividá perimportante d´esportación de fierro y la Ilesia de Gammelstad foi declarada patrimoniu de la humanidá en 1996.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joaquín Pixán

**Joaquín Pérez Fuertes**, más conocíu col nomatu de **Joaquín Pixán**  ye un tenor asturianu ñacíu en Pixán, Cangas del Narcea.

## Biografía
Entamó la so carrera como cantante de tonada, grabando un discu con dellos temes *tradicionales*. A los 13 años ganó un concursu de cantar en 'Radio España'. Les sos oportunidaes como tenor llíricu fixéronlu escoyer pol mundu la ópera, treslladándose a los 16 años a Madrid pa cursar na Escuela Superior de Canto. Ellí empeciparen los sos ésitos, yá que foi ún de los 18 escolinos que cada añu escueye *La Scala di Milano*, tres recibir el primer premiu nel concursu Miguel Fleta pa tenores y la embaxada alemana-y diere una beca Huboldt.

Fizo'l so debú nel Teatru de la Zarzuela en 1976, con *El Caserío*, de Guridi, ya intervieno nel estrenu mundial d'una ópera sofitada na novela *Los Vagabundos* de Maksim Gorki. En 1977, actuare nos Centros Asturianos de Madrid y Méxicu y en 1978 nel de Caraques. Na temporada d'ópera uvieína, intervieno en *Lucía di Lammermoor*, de Donizetti. Ufriere numberosos recitales llíricos y fizo un cursu d'interpretación escénica col direutor Tito Capobianco, que-y ufriere interpretar *Manon*, de Massenet. Magar que tamién participare en numberosos centrtos d'estudios y universidaes col enseñu de téunica vocal y dando conocer la cultura y músiques d'Asturies. Na dómina de 1980, grabare unos programes educativos na televisión, pa dellos países europeos.

## Discografía
**Paxarín Parleru*
**Madre Asturias*
**Atardecer*
**Coplas y Romances*, xunto cola OSCO
**Voz que Soledad Sonando*
**Pixán canta a Tosti*, pa EMI

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Perón

**Juan Domingo Perón**  foi un políticu, militar y políticu arxentín.

Foi l'únicu Presidente d'Arxentina en ser elixíu democráticamente tres vegaes; la primera, nes eleiciones del 24 de febreru de 1946, pal periodu 1946–1952; la segunda, al ser reelixíu nes eleiciones del 11 de payares de 1951 pal periodu 1952–1958, que nun completó pol güelpe militar que lu derrocó'l 16 de setiembre de 1955; finalmente, tres 18 años d'exiliu, tornó al país y foi elixíu por tercer vegada presidente'l 23 de setiembre de 1973 pal periodu 1973-1979, que nun pudo completar pol so fallecimientu.

Morrió'l 1 de xunetu de 1974 n'exerciciu de la so tercer presidencia, socediéndolu la so vilba María Estela Martínez de Perón, que foi elixida como vicepresidenta.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Instituto Nacional Juan Domingo Perón 
* Perón vence al tiempo (coleición de reportajes y discursos en audio y vídeo)
Apple

**Apple Inc.** ye una empresa multinacional de los Estaos Xuníos que diseña y produz equipos electrónicos y software. Ente los productos de hardware más conocíos de la empresa cuenta con equipos Macintosh, l'iPod l'iPhone y l'iPad. Ente'l software d'Apple alcuéntrense'l sistema operativu Mac OS X, l'Esplorador de medios de comunicación iTunes, la suite iLife (software de creatividá y multimedia), la suite iWork (software de productividá), Final Cut Studio, una suite d'audio profesional, productos de software de cine de la industria y Logic Studio, una serie de ferramientes d'audio.

La empresa opera más de 250 tiendes propies en nueve países, miles de distribuidores (destaquen los distribuidores premium o *Apple Premium Resellers*) y una tienda en llinia (disponible en dellos países) onde se vienden los sos productos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Oficial
* Cotización d'Apple nel NASDAQ
Ayatollah

**Ayatollah** (del farsi **آیت‌الله ayatollah**, y ésta de l'árabe **آيةالله āyatu l-lāh**, señal d'Alá o señal de Dios, dende *āyat*, señal, y *Allah*, Dios) ye'l títulu más altu dientro del cleru chií. Los ayatollahs son consideraos espertos en *ciencies* islámiques comu la xurisprudencia, el misticismu, la filosofía y la ética. El títulu anterior na xerarquía eclesiástica islámica ye'l de ''hojjatoleslām'' ("Autoridá n'Islam").

## Referencies

## Enllaces esternos
Ruhollah Khomeini

Ayatollah Seyyed **Ruhollah Musavi Khomeini** (روح الله موسوی خمینی en persa)  Algunes fontes declaren que Khomeini nació'l 17 de mayu de 1900. Foi un imán y ayatollah chiíta iranín, líder político-espiritual de la revolución de 1979.
Les potencies occidentales considerábenlu un líder mesiánicu, que les sos iniciatives polítiques poníen en peligru la estabilidá internacional. 
En 1979 derrocó al Xa d'Irán, Mohammad Reza Pahlevi. 
Khomeini gobernó Irán hasta que morrió en 1989. 
Ye consideráu'l fundador del modernu estáu chiíta. Foi conocíu como Imán Khomeini n'Irán y Ayatollah Khomeini nel esterior d'Irán.

## Referencies

## Enllaces esternos
* La doctrina política de Khomeini  Na revista Alif Nûn nᵘ46, febreru de 2007.
* Llibros sobre Rouhollah Khomeini
Salman Rushdie

**[[Sir]] Salman Rushdie** (Maratí: सल्मन् रश्डि), cuyu nome completu ye Ahmed Salman Rushdie (अह्मेड् सल्मन् रश्डि) , ye un escritor y ensayista británicu. El so estilu foi comparáu col realismu máxicu llatinoamericanu, y la mayor parte de les sos obres de ficción alcuéntrense ambientaes nel Subcontinente Indiu.

Les sos dos noveles más famoses son *Fíos de la Medianueche* (*Midnight's Children*) y *[[Los versos satánicos]]* (*The Satanic Verses*).

## Distinciones
* Booker Prize for Fiction
* James Tait Black Memorial Prize (Ficción)
* Arts Council Writers' Award
* English-Speaking Union Award
* "Booker of Bookers" (Meyor novela ente los ganadores del Booker Prize de ficción)
* Prix du Meilleur Livre Etranger
* Whitbread Novel Award
* Writers' Guild Award

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanta

La **llanta** ye la pieza, de normal metálica, sobro la que s'asitia un neumáticu. Ye un encontu redondu, de normal con abertures pa llograr llixereza al empar de dexar un fluxu d'aire. Pue atopase una llanta en vehículos talos como automóviles, motocicletes, camiones, aviones o bicicletes.

## Galería


Imaxe:CCX wheel.jpg|Llanta d'aleación d'un Koenigsegg CCX.
Imaxe:Rays F1 Rear Wheel.JPG|Llanta de magna pa monoplazas de Fórmula 1.
Imaxe:Sport bicycle wheel.jpg|Llanta de radios pa bicicleta.
Imaxe:Laufrad-campa-vento.jpg|Llanta de competición pa bicicleta.
Imaxe:Airbus A380 Fahrwerk.jpg|Llantes nel tren d'aterrizaxe d'un Airbus A380.
Imaxe:Disc brake.jpg|Llanta d'una motocicleta.
Imaxe:Maybach Exelero wheel.jpg|Llanta d'aleación del Maybach Exelero.
Imaxe:Free wheeling hub 4wd.jpg|Llanta d'aceru pa tootarrén.
Imaxe:TyrrellP34Detail6wheel.JPG|Llantas de competición de Tyrrell P34.
Imaxe:Alcoa alloy wheel 001.jpg|Llanta llixera pa camión.
Imaxe:Gazelle Speciaal -4.jpg|Detalle de llanta de bicicleta tipu Westwood usaes nos frenos de variella. 


## Referencies

## Enllaces esternos
Buffalo Bill

**William Frederick "Buffalo Bill" Cody**  foi un soldau norteamericanu, cazador de búfalos y home d'espeutáculos. Nació nel estáu d'Iowa, cerca de Le Claire. Foi una de les figures más rares del vieyu oeste, ganó fama principalmente polos espeutáculos que fizo sobre temes del llonxanu oeste. Buffalo Bill foi condecoráu cola Medaya d'Honor.

## Referencies

## Enllaces esternos
Victor Hugo

**Victor-Marie Hugo**  foi un poeta, dramaturgu y novelista, consideráu por munchos el más importante de los escritores románticos en francés.

La so obra ye mui variada: noveles, poesía, obres de teatru en versu y en prosa, discursos políticos n'Asamblea Nacional, y una abundante correspondencia. El conxuntu de lo que se conservó de los sos escritos (delles cartes personales foron destruyíes voluntariamente polos sos executores testamentarios Paul Meurice y Auguste Vacquerie) foi publicao na editorial de Jean-Jacques Pauvert y cuenta con cuasi cuarenta millones de carauteres. Foi un escritor prolíficu que s'autoimponía escribir, llevantándose a les 3 de la nueche en branu pa escribir y a les 5 n'iviernu, fasta'l mediudía, delles vegaes hasta de pie.

Elementu clave de la historia de la lliteratura del so país y de la del S.XIX, ye autor d'una obra enormemente variada. Foi a la vez poeta llíricu con obres como *[[Odes et Ballades]]* (1826), *[[Les Feuilles d'automne]]* (1832) o *[[Les Contemplations]]* (1856), poeta comprometíu escontra Napoleón III en *[[Les Châtiments]]* (1853) y poeta épicu en *[[La Légende des siècles]]* (1859 y 1877).

En materia de noveles escribió más de 18.000 páxines.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Obres de Victor Hugo disponibles nel Proyeutu Gutemberg
* Obras de Victor Hugo: testu, concordancies y llista de frecuencia
* Victor Hugo en Lecturalia
* **(francés)** Obres de Victor Hugo n'Audiocité.
Golpe d'Estáu

Un **golpe d'estáu** (calcu del francés *coup d'État*) ye la toma del poder políticu, d'un mou repentín por parte d'un grupu de poder, violando la llexitimidá institucional afitada nun Estáu, ye dicir, les normes llegales de socesión nel poder vixentes con anterioridá. 

Distinguese de los conceutos de revuelta, motín, rebelión, "*putch"*, revolución o guerra civil. Usualmente estos términos usense con poca propiedá o con intenciones propagandístiques, y nel trescursu de los fechos y procesos históricos axuntense ente sí.

Atendiendo a la identidá de sos autores, presenta dos formes: el *[[golpe de palaciu]]* o *[[golpe d'estáu constitucional]]*, cuando la toma del poder ye executada por elementos internos del propiu gobiernu, tamién de la mesma cúspide gubernamental; el *golpe militar* o *pronunciamientu militar*, cuando la toma del poder ye fecha por miembros de les fuercies armaes. El pretorianismu ye la influyencia escesiva del poder militar nel gobiernu civil, qu'en munchos de los casos lu lleven a cabu mediante los golpes d'Estáu o pronunciamientos. N'actualidá usose'l nome *[[golpe de mercau]]* pa referise a los cambeos institucionales fechos por presiones de grupos económicos, utilizando mecanismos de desestabilización y caos na economía.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Perceición de riesgu de güelpe d'Estáu nos países del mundu
* 1964: LA CIA y la téunica del güelpe d'Estáu Luiz Alberto Moniz Bandeira
Carbonu-14

El **carbonu-14** (14C, masa atómica&nbsp;=&nbsp;14,003241&nbsp;uma) ye un radioisótopu del carbonu y foi descubiertu el 27 de febreru de 1940 por Martin Kamen y Sam Ruben. So nucleu contién 6 protones y 8 neutrones. Willard Libby determinó un valor pal periodu de semidesintegración o semivida d'estin isótopu: 5568 años. Determinaciones posteriores en Cambridge produxeron un valor de 5730 años.
Debío a la so presencia en tolos materiales orgánicos, el carbonu-14 emplégase na datación d'especímenes orgánicos.

El métodu de datación por radiocarbonu ye la téunica basada n'isótopos más fiable pa conocer la edá de muestres orgániques de menos de 60.000 años. Está basau na llei de decayimientu esponencial de los isótopos radiactivos. L'isótopu carbonu-14 (14C) ye producíu de forma continua n'atmósfera comu consecuencia del bombardeu d'átomos de nitróxenu por neutrones cósmicos. Esti isótopu creau ye inestable, polo que, pue camudase en nitróxenu-14 (14N). Estos procesos de xeneración-degradación de 14C alcuentrense práuticamente equilibraos, de manera que l'isótopu alcuéntrase homoxéneamente mezclau colos átomos non radiactivos nel dióxidu de carbonu de l'atmósfera. El procesu de fotosíntesis incorpora l'átomu radiactivu nes plantes, de mou que la proporción 14C/12C n'éstes ye paecía a l'atmosférica. Los animales incorporen, por inxestión, el carbonu de les plantes. Agora bien, tres la muerte d'un organismu vivu nun s'incorporen nuevos átomos de 14C a los texíos, y la concentración de l'isótopu decrez según va tresformándose en 14N por decayimientu radiactivu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cancer pagurus

La  ye un crustaceu decápodu comestible, que s'alcuentra nel mar Cantábricu, mar del Norte, norte del Océanu Atlánticu y mar Mediterraneu. Tien tamién los nomes de **noca**, **boroña**, **boroñón**, **muécalu** y **centollu d'asar**.

Ye un crustaceu fuerte de color colloráu pardu, con un cascu oval y les puntes de les pinces negres. Los adultos maduros puen tener un cascu d'un anchor de 25 cm y pesar 3 Kg. Puen vivir al rodiu de los 20 años, pero mui pocos individuos algamen esa edá por mor de la pesada esplotación comercial.

La talla mínima de la ñocla n'Asturies ye de 9 cm y la so veda va del 1 d'agostu hasta'l 14 d'avientu.

## La pesca de la ñocla n'Asturies

La estadística oficial de la pesca de la ñocla n'Asturies, sofitada na venta realizada nes rules ye la que vien darréu (fonte: Direición Xeneral de Pesca Marítima del Principáu d'Asturies):

## Referencies
Dicentrarchus labrax

La  ye un pexe de la familia de los morónidos, natural del mar Mediterraneu y l'océanu Atlánticu, dende les costes africanes (Dakar) hasta Noruega.

El cuerpu ye allargáu, mide ente 10 y 100 cm de llargor; con llabios carnosos; nel ángulu superior del opérculu hai dos espines curties. El color ye variante, dende buxu escuru nel llombu, hasta llegar a ser blancu na parte ventral, anque nel agua vese platiáu brillante, más plomizu nel llombu, con irisaciones verde oliva.

El tiempu de puesta trescurre ente los meses de xineru y marzu. Es bien voraz y la so dieta compónse de crustáceos, xorra, peces, oricios y otros animales marinos.

## La llubina n'Asturies

N'Asturies, la talla mínima pa la so captura ye de 36 cm y el so volume de captures rulaes en primera venta nel Principáu, según la estadística de la Direición Xeneral de Pesca Marítima ye'l que vien darréu:

## Referencies

## Enllaces esternos
Alexandru II de Rusia

**Alexandru II de Rusia** (; ) foi zar de l'Imperiu Rusu dende'l 3 de marzu de 1855 fasta'l so asesinatu en 1881. Tamién foi Gran Duque de Finlandia y Rei de Polonia hasta 1867. 

Yera fíu de Nicolás I de Rusia y de Carlota de Prusia (Alexandra Feodorovna), fía de Federico Guillermu III de Prusia y de Luisa de Mecklemburgu-Strelitz. Durante la so xuventú dio poques muestras de so valía final, fasta'l momentu de la so llegada en 1855, pocos imaxinaron que sería conocíu como un líder capaz de poner en práutica les más difíciles reformes entamaes en Rusia dende'l reinau de Pedro'l Grande.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zar

**Zar** (en rusu, en búlgaru, macedoniu y serbocroata цар, tamién como *tsar*), en femenín **zarina** (царица, *tsaritsa*), yera'l títulu qu'usaben dellos monarques eslavos, sobre too del Imperiu rusu ente 1546 y 1917 (magar que dende 1721 la forma oficial foi la d'emperador), pero tamién de los gobernantes de Serbia (1346–1371) y de Bulgaria (913–1396 y 1908–1946).

Hai que destacar que, escontra de lo que normalmente creye la xente, nun indica un rangu imperial, y equival a *krol*, *kral*, *korol* o *kiraly* (formes de les permunches llingües eslaves pa nomar al rei, derivaes etimolóxicamente del nome de Carlomagno, Karl, de la mesma miente que la voz *zar* deriva etimolóxicamente de César).

Como munchos otros títulos nobiliarios, úsase na fala normal pa referise a persones o instituciones que tienen gran poder y actúen como autócrates.

## Referencies

## Enllaces esternos
*'''Los últimos tres Zares''' (**n'español**)
*http://37.1911encyclopedia.org/T/TS/TSAR.htm (**n'inglés**)
*EtymOnline (**n'inglés**)
Territoriu de Dakota

El **Territoriu de Dakota** foi un territoriu organizau de los Estaos Xuníos, qu'esistió dende 1861 hasta 1889, fecha na que Dakota del Norte y Dakota del Sur convirtiéronse en nuevos estaos. El territoriu alcontrábase na zona más al norte del área incluyía na compra de la Luisiana.

El Territoriu de Dakota fízose con parte de los antiguos territorios de Minesota y Nebraska. Cuando Minnesota se convirtió n'estáu en 1858, l'área al este del ríu Missouri quedó desorganizada. El Tratáu de Yankton foi firmáu un añu dempués, nel que se dexaben gran parte de les tierres de los Lakota al Gobiernu de los Estaos Xuníos, mientres que los habitantes orixinales ficieron un gobiernu non oficial, que nun algamó l'estatus de territoriu de los Estaos Xuníos. 

El 2 de marzu de 1861 convirtióse en territoriu organizáu. Na so estensión orixinal, el Territoriu de Dakota incluyía gran parte de los actuales estaos de Montana y Wyoming. La creación de nuevos territorios reducieron los llímites de Dakota hasta les actuales fronteres de Les Dakotes.

La capital territorial foi Yankton dende 1861 hasta 1883, cuando se treslladó a Bismarck. El Territoriu de Dakota dixebróse nos estaos de Dakota del Norte y Dakota del Sur el 2 de payares de 1889.

## Referencies

## Enllaces esternos
Talgo

El **Talgo** ye un tren de diseñu español, basáu en coches cortos y más baxos que los tradicionales. So nome vien de les sigles de **''T**ren **A**rticuláu **L**lixeru **G**oicoechea **O**riol*, n'atención al so diseñador [[Alejandro Goicoechea]] y al financieru qu'apoyó les sos investigaciones y la fabricación de los primeros trenes construyíos con esi sistema [[José Luis Oriol Urigüen]].

Patentes Talgo ye tamién el nomatu del grupu empresarial español, fechu en [[1942]], dedicáu al diseñu y construcción d'estos trenes, que amás ofrez servicios de mantenimientu de trenes y relativos a equipos ferroviarios.

== Llocomotores que remolquen o remolcaron trenes Talgo fuera d'España ==
=== Portugal (CP) *Caminhos de Ferro Portugueses* ===
* CP - 1413
* CP - 1930
* CP - 2600
* CP - 2620
* CP - 5600

=== Francia ([[SNCF]]) Société Nationale des Chemins de Fer Français ===
* CC-6500
* BB-7200
* BB-9200
* BB-9300
* BB-22200
* BB-26000
* BB-67400
* A1AA1A-68000
* A1AA1A-68500
* CC-72000

=== Italia (FS-Trenitalia) *Ferrovie dello Stato* ===
* FS - E402-A
* FS - E402-B
* FS - E444
* FS - E646
* FS - E655
* FS - E656

=== Suiza (SBB-CFF-FFS) [[SBB-CFF-FFS|Schweizerische Bundesbahnen]] ===
* Re 4/4 
* Re 4/4 ²
* Re 4/4 ³
* Re 460

=== Alemaña (DB) *Deutsche Bundesbahn'' ===
* E-101
* E-103.1
* E-110.1
* E-111
* E-127
* E-145

### Estaos Xuníos (Amtrak)
* F-40-PH
* F59PHI

### Kazakstán
* TEP70
* VL80S
* KZ4A

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de Talgo 
* AVRIL, el nuevu tren de Talgo
* talgo.ifrance.com 
* www.todotren.com.ar/trenes/talgos 
* Talgo 350 (videu en YouTube)