Suzhou

**Suzhou** () ye una ciudá china asitiada na parte baxa del ríu Yangtsé, a veres del llagu Tai, na provincia de Jiangsu.

Según la Oficina d'Estadístiques de la Provincia de Jiangsu, la población yera de casi 10 millones d'habitantes en 2010. Ocupa un área de 8848 km². Esiste un proverbiu chinu que diz: "Nel cielu ta'l paraísu y na tierra tán Suzhou y Hangzhou".

Nel añu 2014 la ciudá de Suzhou foi reconocida col premiu Lee Kuan Yew World City Prize, consideráu'l *Nobel* del urbanismu.

## Alministración
La ciudá prefeutura de Suzhóu estremar en 7 distritos y 5 ciudaes municipales.
* Distritu Canglang (沧浪区)
* Distritu Jinchang (金阊区)
* Distritu Pingjiang (平江区)
* Distritu Gongye yuán (工业园区)
* Distritu Gaoxin (高新区)
* Distritu Xiangcheng (相城区)
* Distritu Wuzhong (吴中区)
* Ciudá Changshu (常熟市)
* Ciudá Taicang (太仓市)
* Ciudá Kunshan (昆山市)
* Ciudá Wujiang (吴江市)
* Ciudá Zhangjiagang (张家港市)

## Toponimia
El nome "Suzhóu" (pronunciáu:  foi oficialmente escritu per primer vegada nel 589 mientres la dinastía Sui. El calter Su (苏) ye una contraición referida a un monte cercanu, el Gusu (姑苏山),y este pola planta La pería. El calter zhou (州) que significa prefeutura utilizóse pa dar énfasis, como nel casu de Guangzhou y Hangzhou.

## Historia
Suzhou, trubiecu de la cultura Wu, ye una de les ciudaes más antigües de les que s'atopen na cuenca del Yangzi. Hai 2500 años, les tribus locales, que s'autodenominaben *Gou Wu*, vivíen nel área que terminaría convirtiéndose en Suzhou.

Nel 514 e.C., mientres el periodu de Primaveres y Serondes, el rei Helu de Wu estableció la *Gran ciudá de Helu*, antiguu nome de Suzhou, como la so capital. Nel 473 e.C., Wu foi vencíu por Yue, otru reinu del este. La edá dorada de Suzhou tocaba al so fin.

En tiempos de la dinastía Qin, la ciudá foi conocida como *condáu de Wu*. Mientres la dinastía Sui la ciudá foi renomada como Suzhou (589).

Al terminase la construcción del Gran Canal, Suzhou convertir na ciudá meyor estratéxicamente asitiada dientro de les rutes comerciales. Mientres l'intre de la historia de China, la ciudá foi una metrópolis industrial y comercial de gran importancia na zona sureste de la mariña China.

Mientres la dinastía Tang (825), el poeta Bai Juyi construyó la Canal Shantang pa coneutar la ciudá con Huqiu. Nel 1035 construyóse'l templu de Confucio.

En febreru de 1130 la ciudá foi escalada por tropes de l'armada Jin. El saquéu foi siguíu de la invasión mongol (1275) y de la destrucción de la ciudá real (nel centru de la ciudá cercada) nos entamos de la dinastía Ming, dómina en qu'esta ciudá foi más conocida como **Wuxian**.

La mayoría de los xardinos privaos de la ciudá construyir mientres la dinastía Ming y la dinastía Qing. Sicasí, la ciudá sufrió otru desastre en 1860 cuando la rebelión Taiping avanzó escontra la ciudá siguida de la invasión xaponesa en 1938. A la fin de la guerra la mayoría de los xardinos taben destruyíos. A principios de los años 50, empecipióse la restauración de diversos xardinos. Por eso, l'estilu de la mayoría pertenez a la dinastía Qing anque orixinariamente construyir mientres la dómina de los Ming.

## Clima
Suzhou tien cuatro estaciones bien estremaes influyíes pol monzón subtropical, con branos calientes y húmedos ya iviernos fríos y borrinosos con nevaes ocasionales. Vientos del noroeste soplen dende Siberia mientres l'iviernu pueden causar que les temperatures cayan per debaxo de cero mientres la nueche, ente que los vientos del sur o suroeste mientres el branu pueden emburriar a temperatures cimeres a 35ºC. La temperatura más alto rexistrada foi de 40,1ºC el 31 de xunetu de 2013 y la más baxa de -9,8ºC el 16 de xineru de 1958.

## Tresporte
La ciudá coneutar ente sigo y coles sos vecines per mediu de tolos medios de tresporte:

**Aire**: a 22 quilómetros al noroeste del centru de la ciudá atopa l'aeropuertu internacional Sunan Shuofang (苏南硕放国际机场) que comparte cola vecina Wuxi, foi construyíu en 1955 pa usu militar y en 2004 foi acondicionáu al públicu. Conocióse-y de primeres como Wuxi Shuofang (无锡硕放机场), dende payares de 2010 tomó l'actual. En 2010 movió a 2'5 millones de pasaxeros, siendo'l 39º más ocupáu en toa China.

**Agua**: el Puertu de Suzhou ye un importante centru de tresporte. Consisten en tres instalaciones Zhangjiagang, Changshu y Taicang nel cursu baxu del ríu Yangtze. El movimientu total de carga en 2012 foi de 428 millones de tonelaes. Ye'l puertu más activu del interior del Yangtse nel mundu por tonelaxe añal de carga y volume de contenedores. La mayor parte del comerciu del puertu ta nel carbón, mena, aceru y materiales de construcción como'l cementu.

**Tierra (tren)**: Suzhou atopar nel corredor de Shanghai-Nanjing, que lleva tres ferrocarriles paraleles. La estación de tren de Suzhou, cerca del centru de la ciudá, ye una de les estaciones más allegaes de pasaxeros en China. Amás la llinia d'alta velocidá Beixín-Shanghai tien una estación nesta ciudá. Les ciudaes satélite de la prefeutura entá nun cunten con esi sistema, pero hai proyeutos de construcción

**(autopistes)**: L'autopista Nanjing-Shanghai coneutar con Suzhou, de forma alterna, esiste l'autopista riberana Yangtze y l'autopista Suzhou-Jiaxing-Hangzhou. En 2005, la nueva circunvalación esterior Suzhou terminóse, que xune les ciudaes perifériques. L'autopista nacional china 312 pasa al traviés de Suzhou.

**(metro)**: La primer llinia del Metro de Suzhou entró en funcionamientu n'abril de 2012 y la segunda llinia entra a serviciu n'avientu de 2013 y espérase que pa 2020 completárase'l proyeutu con un total de 5 llinies.

**(serviciu públicu)**: Bus: Suzhou tien un bon sistema de tresporte públicu coles rutes de los autobuses que s'executen en toles partes de la ciudá. Les tarifes son baxes, polo xeneral 1 Yuan por un autobús ensin aire acondicionáu, 2 Yuanes con aire acondicionáu. Taxi:Los taxis tán disponibles na ciudá y son una manera fácil de consiguir. El preciu de salida ye de 10 yuanes por 3 quilómetros y 1,8 yuanes mas por cada 3 km.a Cabina: vehículos propulsados pol home ideal pa turismu. El preciu de salida ye de 2 yuanes. Bicicleta:La bicicleta ye un mediu de tresporte popular na ciudá. Una bicicleta cuesta 2 yuanes cuatro hores y 5 tol día. P'arrendar una bicicleta precisa un depósitu y amosar la tarxeta d'identidá.

## Puntos d'interés
* **La llomba del tigre** (Huqiu Shan): Créese que nesta llomba ta soterráu'l rei He Lu, fundador de la ciudá. Cunta la lleenda que, pocu dempués de que se soterrara al monarca, ver a un tigre blancu na llomba. Los habitantes de la ciudá creyeron que'l tigre viniera pa protexer la tumba d'He Lu. Nel visu de la llomba construyóse, nel sieglu X, una pagoda de siete pisos. El so altor ye de 47 metros y ta inclinada. Intentóse correxir esti enclín pero lo único que se consiguió ye detener el procesu.

* **Pagoda del Templu Norte** (Beisi Ta): Foi construyida mientres la dinastía Song y sufrió diverses quemes a lo llargo de la historia. Los sos nueve pisos miden 76 metros d'altor.

## Xardinos

Suzhou ye la ciudá de China que más xardinos caltién. La mayoría d'estos xardinos pertenecíen a cases particulares. L'arquiteutura clásica de los xardinos chinos inclúi siempres cuatro elementos: roques, agua, pabellones y plantes. Dalgunos de los principales xardinos de la ciudá son:
* **Xardín del alministrador humilde** (Zhuoizheng Yuan): Ocupa casi 5 hectárees lo que-y convierte n'unu de los más grandes. Pertenecía a un altu funcionariu que lo construyó mientres la dinastía Ming
* **Xardín del pescador** (Wangshi Yuan): Ye'l más pequeñu yá que ocupa tan solo media hectárea. Foi construyíu mientres la dinastía Song y restauráu nel sieglu XVIII.
* **Pabellón de les foles azules** (Canglang Ting): Ta arrodiáu per un foso con agua que fai de muriu del xardín. Construyíu mientres la dinastía Song, nel so interior atopa'l Templu de los Quinientos Sabios nel que tán esculpíes 594 imáxenes que representen la hestoria de Suzhou.

Los **[[Xardinos de Suzhou|Xardinos clásicos de Suzhou]]** tán consideraos como Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco
dende l'añu 1997 y foi ampliáu nel 2000.

## Ciudaes hermanes
Suzhou (incluyíos los 7 distritos y 5 ciudaes con nivel de condaos so la xurisdicción de Suzhou) tien más de 50 ciudaes hermanes, ciudaes ximielgues y provincies. Esta ye una posición ensin precendentes pa una ciudá china, incluyendo Beixín y Shanghai les cualos tienen 46 y 35 respeutivamente.

## Persones notables
* Políticos:
:* Fan Zhongyan
:* Yen Chia-Kan
* Poetes:
:* Fan Chengda
* Escritores:
:* Feng Menglong
* Pintores:
:* Shen Zhou
:* Tang Yin
:* Wen Zhengming
:* Wen Zhenheng
* Físicos:
:* Chian-Shiung Wu
* Otros:
:* Gu Yanwu
:* Zhang Taiyan

## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá en China

## Referencies

## Enllaces esternos

* El sitiu oficial del turismu en Jiangsu  (Disponible n'español)
* Anexu del diccionariu xeográficu llocal de la prefeutura de Wu