Dialeutos del xaponés

L'idioma xaponés tien un grupu de  que se producieron al pasar del tiempu por factores como'l terrén montascosu, el tener munches islles y l'aislamientu tanto internu como esternu ; la llingua franca de Xapón ye llamáu como  o , y ta basáu principalmente nel dialeutu de Tokiu, capital de Xapón, en desterciu de los otros dialeutos. Los dialeutos son conocíos col sufixu  y dacuando llamaos como .

La principal forma de distinción de los dialeutos del Xaponés ye con :東京式 Tokyo shiki (*tipu Tōkyō*) y 京阪式 Keihan shiki (*tipu Kyoto-Ōsaka*) dientro de los cualos hai munches subdivisones. 

D'igual col idioma español, que tien variantes en diverses rexones de los países hispanofalantes, l'idioma xaponés tien variantes d'una mesma pallabra o espresión. Por casu:

* *-ai* o *-oi* → *-ee*, como en *dekinai* → *dekinee* o *sugoi* → *sugee*
* Cambéu de la R: *wakaranai* → *wakan'nai* → *wakan'nee*
* *-ui* →*-ii* como en *Akarui*→ *Akarii*

## Dialeutos

### Xaponés oriental

* ***[[Hokkaidō]]-ben***: El dialeutu d'Hokkaidō ye consideráu orixe recién, tien abondo inflúi col *Tōhoku-ben*. Nun tener munches diferencies col xaponés estándar, pero tien poques diferencies coles pallabres de xéneru, dellos rexonalismos y alternatives al verbu *desu* (ser).Delles pallabres típiques d'esti dialeutu son:ふどず（Igual),どんぶ（Dormir),おもしい (risonderu) y ほれ(esta espresión significa *oi*).
* ***[[Dialeutu de Tōhoku|Tōhoku]]-ben***: De la rexón nordeste de Honshu, esta familia de dialeutos tienen grandes diferencies col xaponés estándar. Tienen una homofonía coles vocales /i/ y /o/ (*[[sushi]]* y *shishi* [lleón] son homófonos); tamién tienen una nasalización cola “g”.es conocíu esti Dialeutu pol so eslogan がんばっぺ！(Ganbappe! Que significa *¡Trabayemos duru!) desque'l terremotu y tsunami del 2011 asocedió. 
En [[Dialeutu de Yamagata|Yamagata]] úsense espresiones como: Arigatousama(Gracies), oshousima (gracies), migi nin muzaru (xira a la derecha) y hidari nin muzaru (xira a la izquierda). 
Amás ～ない ye reemplazáu por mizenkei＋ん.
* ***[[Kantō]]-ben***: Ye'l faláu na rexón de Tokiu y la so contorna, los dialeutos del este de la rexón tán influyíos col *Tōhoku-ben* cola nasalización de los términos añadiendo con un *dakuten*; pero los dialeutos del oeste tán cayendo en desusu pol xaponés estándar pola so semeyanza.
* [[Dialeutu Tōkai–Tōsan|Tōkai–Tōsan]]- Ben: Dialeutu estremáu en tres grupos: [[prefeutura de Nagano|Nagano]]-[[prefeutura de Yamanashi|Yamanashi]]-[[prefeutura de Shizuoka|Shizuoka]], [[provincia de Echigo|Echigo]] y [[prefeutura de Gifu|Gifu]]-[[prefeutura d'Aichi|Aichi]]. Nesti últimu grupu sobresal el [[Nagoya-ben]], faláu en [[Nagoya]] y paecencia al Kansai-ben na entonación, pero col acentu del dialeutu de Tokiu.Nesti dialeutu caliente dizse あっちぇ (Atche), usté dizse なぁ～ (Naa) en llugar de あなた (Anata) como nel dialeutu estándar, じゃない (Janai) camudar por じゃん (Jan) que signifiquen *nun lo ye*, pa les órdenes nun tonu nidiu usar col raigañu de la forma 〜ます, como por casu cuando se va a dicir *mira eso* dizse *あれみりん* (Are mirin);colos verbos *kuru* y *suru* vuélvense shirin (col verbu *suru*) y kirin (col verbu *kuru).
* ***[[Hachijō]]-ben***:Esti pequeñu grupu de dialeutos falaos nes islles al sur de Tokiu tien semeyances lexicales col dialeutu de Kyushu ya inclusive coles llingües de Ryūkyū. Ye consideráu una caña independiente poles sos carauterístiques, llenu de pallabres que yá non s'usen anguaño.

### Xaponés occidental

Esta caña de dialeutos tien una mayor diferenciación col xaponés estándar, más distintivu al de los dialeutos orientales. Por casu, estos dialeutos usen el verbu “tar” como おる (*oru*) en cuenta de いる (*iru*) o l'usu de ん (*n*) como negativu en llugar de ない (Nai), “nun dir” dizse 行かん (*ikan*) en cuenta de 行かない (*ikanai*) nel xaponés estándar.En dalgunos estos dialeutos usa la forma どす(Dosu) en llugar de です(Desu),はる(Haru) usar pa poner verbos nel so estilu formal,ます sería'l so equivalente nel dialeutu estándar.

* ***[[Hokuriku]]-ben***: Nesti grupu destáquense'l Toyama-ben, y el Fukui-ben, consideráu un dialeutu rural (por casu, “sí” nesti dialeutu dizse *hoya hoya* (en cuenta de *sou da* nel estándar).
* ***[[Dialeutu Kansai|Kansai]]-ben***: Grupu numberosu de dialeutos falaos na rexón de Kansai. Esti a diferencia del Xaponés estándar tien vocales fuertes, en dellos casos el soníu de la /s/ camudar pol de la /h/ como na forma negativa de la forma *masu* que nel dialeutu de Tokiu ye -Masen pero nesti dialeutu ye -Mahen,en zones rurales los soníos de la /z,d,r/ confundir. El Dialeutu kansai ye bien usáu na comedia Xaponesa.Ente esti dialeutu atópense:
** ***[[Osaka]]-ben***: Esti dialeutu confundir col Kansai-ben y viceversa. Destaca l'usu de la partícula で (*de*) a la fin de la oración en llugar de la partícula よ(Yo) la cual ye usada pa indicar énfasis, y de la pallabra あかん (*akan*) en cuenta de だめ (*dame*) o いけない (*ikenai*) nel estándar que ye'l verbu modal *tener que...*.
** ***[[Kioto]]-ben***: Variante melódica del Kansai-ben. Usa les terminaciones -*taharu*, -*teharu*, -*yasu* y -*dosu* nos verbos. Por casu, “bienveníu” en Kyoto-ben ye *oideyasu* (おいでやす) en cuenta de *irasshaimase* (いらっしゃいませ) nel xaponés estándar.
** ***[[Kōbe]]-ben***: Estremar de la conxugación del presente progresivu con -*ton* o -*tō*; por casu, “¿Qué tas faciendo?” en xaponés estándar ye *Nani shite iru?*, en Kobe-ben ye *Nani shiton?* o *Nani shitōn?*.

* ***[[Chūgoku]]-ben***: Los más conocíos son *[[Hiroshima]]-ben* y *[[Yamaguchi]]-ben*, llaráu con diptongos y yōon, y l'usu frecuente de la “ch”.

* ***Unpaku-ben***: Toma les antigües provincies d'Izumo y Hoki. Consiste en dos dialeutos rurales, siendo'l más conocíu en Izumo-ben.Nesti dialeutu ダンダン (Dan dan) usar en llugar de どうも (Doumo) que significa 'gracies', increíble dizse がいな (Gaina) y 'quién' dizse だあ(Daa).

* ***[[Shikoku]]-ben***: Grupu de dialeutos falaos nesta isla. El más conocíu ye'l Dialeutu Iyo, onde s'usa la partícula が (*ga*) como partícula interrogativa; Amás:

**おる(oru) reemplaza a いる(iru)
**～とる(toru) reemplaza a ～ている(teiru) 
**Si わい(wai) ye puesta a la fin d'una oración, esta pallabra va dar énfasis

### [[Kyushu]]

* ***Hōnichi-ben***: Faláu nes antigües provincies de Buzen, Bungo y Hyuga. El más conocíu ye'l Miyazaki-ben, que la so entonación ye bien distinta del estándar. 
* ***Hichiku-ben***: Faláu nes antigües provincies d'Hizen, Figu, Chikuzen y Chikugo. Los más conocíos son el Hakata-ben (faláu en Fukuoka, Saga-ben y Tsushima-ben, inintelixible col estándar tuvo préstamos del idioma coreanu.
**Nesti dialeutu**:
*La partícula よ(yo) reemplazar con ばい(bai).
*La partícula を(o) reemplazar con ば (ba)

* ***Satsugū-ben***: Falaos nes antigües provincies de Satsuma y Osumi. El Satsuma-ben ye consideráu'l más inintelixible de los dialeutos xaponeses, por cuenta de un vocabulariu y manera de conxugación distinta al estándar.La cópula だ(Da) reemplazar por じゃ(Ja), esta usa los axetivos ka, l'usu de partícules n'este ye distintu, por casu:

*が(Ga) ye usáu en llugar de の(Non) pa indicar pertenencia *と(To)
ye usáu en llugar de よ(Yo) pa indicar énfasis　

## Xaponés faláu nes islles Ryukyu

Llamáu polos locales ウチナーヤマトゥグチ (uchinaa yamatuguchi) que significa: *Xaponés d'Okinawa* y pesar de que les llingües ryukyuenses (falaes na prefeutura d'Okinawa y les islles del sur de la prefeutura de Kagoshima) son consideraes un idioma independiente y non un dialeutu del xaponés, constitúin una caña de les llingües xapóniques. Dambes llingües son consideraes totalmente inintelixibles, anque se desenvolvió un dialeutu llamáu xaponés okinawense, que ye más cercanu al xaponés estándar, pero influyida coles llingües ryukyuenses. Por casu, pa saludar en xaponés dizse *kon'nichiwa*, pero n'okinawense dizse *haisai*.

## Cladograma de los dialeutos del Xaponés

## Referencies

## Enllaces esternos

* Círculu dialeutolóxicu de Xapón (n'inglés)
* Dialeutos de Xapón  (en xaponés)
* Dialeutos de too Xapón (en xaponés)
* Curso de Tohoku-ben  (en xaponés)
* Diccionariu de Kansai-ben  (en xaponés)
* Kyoto-ben (en xaponés)
* Asociación de Popularización del Osaka-ben en Xapón  (en xaponés)
* Influencia del coreanu nel Tsushima-ben  (en xaponés)
* https://www.youtube.com/watch?v=L4mjkGpG0wY ¿Cómo se diz *gracies* en distintos dialeutos del Xaponés?