Santalum album

***Santalum álbum***, el árbol del **sándalu**, ye una especie botánica orixinaria de la India y otres partes d'Asia, anque se planta n'otros llugares del mundu, cuantimás n'América.

## Descripción
Ye un árbol de fueya perenne qu'algama un tamañu de 4 a 9 metros d'altor. Puede vivir hasta los cien años d'edá. L'árbol ye variable nel vezu, polo xeneral en posición vertical pa espansión, y puede enxareyase con otres especies. La planta parasita los raigaños d'otres especies d'árboles, con un haustorio afechu nos sos propios raigaños, pero ensin gran perxuiciu pa los sos anfitriones. Un exemplar nun forma una obligada rellación con delles plantes. Hasta 300 especies (incluyendo la suya mesma) pueden allugar el desenvolvimientu del árbol - que suministren macronutrientes: fósforu, nitróxenu y potasiu, y la solombra - especialmente mientres les primeres fases de desenvolvimientu. Puede arrobinase al traviés de la madera de retueyos mientres el so desenvolvimientu tempranu, l'establecimientu de pequeños puestos. El color acoloratáu o marrón de la corteza puede ser casi negra y ye nidia nos árboles nuevos, aportando a sedada, lo que revela un color coloráu. El duramen ye de color verde maciu a blancu como indica'l nome común. Les fueyes son delgaes, opuestes y ovaes a llanceolaes. La superficie del fexe ye glabra brillante y de color verde brillante, con un viesu claru glauco. El frutu produzse dempués de tres años, les granes vidables dempués de los cinco. Estes granes distribuyir poles aves.

## Distribución
Ye un árbol hemiparásito, nativu de les zones semiáridas del subcontinente indiu. Na actualidá llantar na India, China, Sri Lanka, Indonesia, Malasia, Filipines y el norte d'Australia.

## Hábitat

*S. álbum* producir na mariña nos montes secos hasta los 700 m d'altitú. De normal crez en suelos coloraos arenosos o cascayosos, onde tán habitada una amplia gama de tipos de suelu. Esti hábitat tien un rangu de temperatura de 0 a 38ºC y les precipitaciones añales varien ente 500 y 3000 mm.

## Usos
La so madera ye conocida poles sos talles y porque d'ella llógrase l'aceite volátil que s'usa en yerbolera. L'orixinariu de la India ye'l que produz meyor madera y aceites.

Les especies que se cultiven nel restu del mundu nun son tan próximes a la especie india, pero reciben el nome de sándalu y la so madera ye tamién arumosa.

Na India'l sándalu ye un árbol sagráu, y el gobiernu haber declaráu *propiedá nacional* pa caltenelo de la deforestación a la que se vio espuestu. Solo dexen el so balta cuando l'exemplar tien más de 30 años de vida, momentu nel cual empieza a aparrar anunciando la so muerte. Tien De tenese en cuenta que'l tueru retrasa unos 25 años en llograr unos 6 cm d'espesura.

Ye utilizáu en rituales como aromatizante p'algamar l'harmonía espiritual.

Pa caltener esta especie vulnerable de la sobresplotación, la llexislación protexe la especie, y el so cultivu ye investigáu y desenvueltu.

## La madera
Ye de testura fina y regular, de granu rectu. Recién valtáu, la madera ye de color pardu amarellentáu, pero al tiempu toma un color marrón más escuru. Ensugar ensin sedase y ye de bon tratamientu en carpintería, anque tamién la utiliza pa crear sahumerios.

### Carauterístiques
* **Densidá media al 12% de H**: 950 kg/m³
* **Durez**: dura
* **Velocidá d'ensugáu**: lenta
* **Defectos d'ensugáu**: deformaciones
* **[[Fungos]]**: durable - bien durable
* **[[Inseutu|Inseutos]]**: durable

## Usu
Les forgaxes de la so manipulación son destilaes pa llogru d'aceites que s'utilicen fundamentalmente en perfumería. Tamién puede llograse del corazón del árbol y de los sos raigaños. Mientres se corta con hachu sale l'aceite aromatizante.

La madera, sicasí, ye emplegada n'ebanistería pa la talla de caxes, marcos, peñes y otros pequeños oxetos. Nel pasáu foi bien utilizada pa la fabricación de barcos.

Les sos delicaes granes tamién son utilizaes na fabricación de los males de 108 cuentes pa la oración tantu hindú como budista y sije.

## Taxonomía
*Santalum album* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 349. 1753.
;Sinonimia:
* *Sirium myrtifolium* L.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# Flora of China Editorial Committee. 2003. Flora of China (Ulmaceae through Basellaceae). 5: 1–506. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Enllaces esternos