Ban Ki-moon

**Ban Ki-moon** (; Eumseong)  ye un diplomáticu surcoreanu que dende'l 1 de xineru de 2007 hasta'l 31 d'avientu de 2016 exerció como l'octavu secretariu xeneral de les Naciones Xuníes.Nel añu de la so graduación universitaria xunir al Ministeriu d'Asuntos Esteriores de Corea del Sur y recibió el so primer puestu en Nueva Delhi (India). Mientres la so carrera nel Ministeriu, llogró una reputación de modestia y competencia.

Ente xineru de 2004 y payares de 2006 trabayó como ministru d'Asuntos Esteriores de Corea del Sur. En febreru de 2006 empezó la so campaña pa llograr el puestu de secretariu xeneral de la ONX. Anque primeramente nun se-y consideró como un candidatu con probabilidaes de llogralo, el so puestu nel Gobiernu surcoreanu dexó-y viaxar a tolos países miembros del Conseyu de Seguridá, cuerpu qu'encamienta un candidatu a l'Asamblea Xeneral, y asina poder adquirir el sofitu necesariu.

El 13 d'ochobre de 2006 foi escoyíu secretariu xeneral de les Naciones Xuníes por aclamación, yá que empezó a exercer el 1 de xineru de 2007. El 21 de xunu de 2011 foi reelixíu pal cargu nel periodu entendíu ente'l 1 de xineru de 2012 y el 31 d'avientu de 2016, por aclamación de l'asamblea xeneral ―órganu supremu de la ONX―. Dende la so eleición, dirixó múltiples esfuercios pa reformar la organización n'árees como les Fuercies de paz de les Naciones Xuníes y les práutiques llaborales dientro del organismu. Nel campu diplomático, enfocóse en conflictos como el de Darfur, nel cual ayudó a convencer al presidente de Sudán, Omar Hasan Ahmad al-Bashir, por que dexara la intervención de les fuercies de paz nesi país. Amás, primió de cutio al expresidente de los Estaos Xuníos George W. Bush por que esti tomara aición con respectu al calentamientu global.

## Biografía
### Infancia y educación

Ki-mun (este ye'l so nome; Ban ye'l so apellíu), el mayor de seis fíos, nació nel condáu de Eumseong, na actual provincia surcoreana de Chungcheong del Norte, en 1944, mientres la ocupación xaponesa de Corea. Cuando tenía trés años, la so familia camudar al pueblu cercanu de Cheongju, nel cual crióse.
Mientres la so mocedá, el so padre tenía un almacén, pero esti quebró y la familia perdió la so estatus de clase media. Cuando Ban tenía 6&nbsp;años, la so familia fuxó a un remotu llugar nos montes, viviendo en condiciones deplorable, pa safar los exércitos tantu del norte como del sur mientres la Guerra de Corea.
Dempués de la guerra, la so familia tornó a Cheongju. Ban comentó que los sos primeros contactos col mundu occidental asocedieron cuando los soldaos d'Estaos Xuníos en Corea partíen ropa y duces.

Na escuela secundaria, Ban convertir nun alumnu estrella, particularmente nos sos estudios del idioma inglés. Él afirmó que caminaba regularmente 9&nbsp;quilómetros hasta una fábrica de fertilizantes pa prauticar el so inglés colos emplegaos d'Estaos Xuníos de la fábrica.
En 1956 (a los 12&nbsp;años) foi escoyíu pa dirixir un mensaxe al entós secretariu xeneral de Naciones Xuníes Dag Hammarskjöld. Sicasí, desconozse si esti llegó al so destinatario. En 1962 (a los 18&nbsp;años), Ban ganó un concursu d'ensayos patrocináu pola Cruz Bermeya y ganó un viaxe a Estaos Xuníos. Como parte d'esti programa, vivió mientres dellos meses con una familia d'Estaos Xuníos en San Francisco (estáu de California).
Tamién mientres la so estancia, conoció al entós presidente d'Estaos Xuníos John F. Kennedy.
Cuando mientres la xunta un periodista preguntó-y qué oficiu interesába-y exercer, Ban contestó: «Quiero convertime en diplomáticu».

Ban recibió'l grau de bachiller en rellaciones internacionales na Universidá Nacional de Seúl en 1970. En 1985, recibió una maestría en alministración pública na Escuela de Gobierno John F. Kennedy de la Universidá de Harvard.
En Harvard, estudió sol conocíu profesor Joseph Nye, creador de la teoría neolliberal de les rellaciones internacionales. Este aprofió que Ban tenía «una rara combinación de claridá analítica, humildá y esfotu».
Amás, a Ban confiriéronse-y dellos títulos de doctor honoris causa pol so trabayu como secretariu xeneral de Naciones Xuníes (ver Premios, reconocencies y homenaxes).

### Familia
Ban Ki-mun conoció a Yoo Soon-taek en 1962 cuando dambos yeren estudiantes de bachilleratu. Ban tenía 18 años, y Yoo Soon-taek yera la presidenta del conseyu estudiantil de la so escuela. Ban Ki-mun casóse con Yoo Soon-taek en 1971. Tienen trés fíos adultos, dos muyeres y un home. La so fía mayor, Seon-yong (nacida en 1972), trabaya pa la Fundación Corea en Seúl. El so fíu, Woo-hyun (nacíu en 1974), estudia na Universidá de California en Los Angeles una maestría n'alministración d'empreses. La so fía menor, Hyun-hee (nacida en 1976), trabaya para UNICEF en Nairobi.

### Creencies relixoses
Ban nun pertenez a nenguna ilesia o grupu relixosu y nun aceptó espresase sobre les sos creencies, afirmando que como secretariu xeneral ye desaveniente falar de les sos propies creencies nuna relixón o Dios particular, proponiendo retardar esi alderique pa otra oportunidá.
Reportóse que la so madre ye budista.

### Personalidá
La personalidá de Ban foi descrita por munchos como nidiu. La prensa coreana llamar «l'anguila» pola so habilidá pa tornar entrugues.
La so conducta foi descrita como d'enfoque confucionista.

La ética de trabayu de Ban foi bien documentada. La so axenda ta típicamente estremada en bloques de cinco minutos. Ban afirma que nun duerme más de cinco hores cada nueche y que nunca llegó tarde al trabayu. Mientres los cuasi trés años que foi ministru de Rellaciones Esteriores de Corea del Sur solo tomó vacaciones p'asistir a la boda de la so fía.
Ban dixo que'l so únicu hobby ye'l golf, pero que solo lo xuega un par de vegaes al añu.

Na cena de corresponsales de la ONX a principios d'avientu de 2006, tres la so eleición como secretariu xeneral, Ban sorprendió a l'audiencia al cantar una versión de «Santa Claus is coming to town», camudando la lletra por «Ban Ki-moon is coming to town».
Mientres la so campaña pola Secretaría Xeneral y mientres los sos primeros díes nel cargu Ban intentó estenar les duldes qu'esistíen sobre si yera demasiáu monótonu pa ocupar el cargu.

## Premios, reconocencies y homenaxes
Ban recibió múltiples premios, distinciones y homenaxes internacionales, ente ellos los siguientes:
* Orde del Méritu, la máxima distinción del gobiernu surcoreanu, en 1975, 1986 y 2006
* Gran Condecoración al Honor de la República d'Austria en 2001
* Gran Cruz de la Orde de Rio Branco de Brasil en 2002
* Premiu James A. Van Fleet dau pola Korea Society en 2004, poles sos contribuciones a les rellaciones ente los Estaos Xuníos y Corea del Sur
* Gran Cruz de la Orde El Sol de Perú en 2006, «pol exemplu que representa Corea pa los peruanos»
* Medaya de la Orde Nacional del Méritu d'Arxelia en 2006
* Medaya Conmemorativa del Héroe de la Llibertá de Hungría en 2006
* Gran Cruz de la Orde Nacional de Burkina Fasu en 2008
* Gran Oficial de la Orde Nacional de Costa de Marfil en 2008
* Otorgáu'l títulu doctor honoris causa en derechu pola Universidá de Filipines en 2008
* Otorgáu'l títulu doctor honoris causa en derechu pola Universidá de Malta en 2009
* Otorgáu'l títulu doctor honoris causa en derechu pola Universidá de Washington en 2009
* Otorgáu'l títulu doctor honoris causa pola Universidá Nacional Mayor de San Marcos en 2011 (Lima, Perú).
* Gran Cruz de la Orde del Llibertador Xeneral San Martín de la República Arxentina (2016).
* Collar de la Orde del Méritu Civil (2016)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial del secretariu xeneral - Sitiu de les Naciones Xuníes col so perfil, informes, noticies y declaraciones oficiales
*sur/ban_ki_moon Biografía por CIDOB (n'español)