Asclepias linaria

El **romerillo** o ***Asclepias linaria*** ye una especie de planta perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye orixinaria del Desiertu de Mojave y Desiertu de Sonora nel norte de Méxicu y en California y Arizona. 

## Descripción
Ye una yerba grande perennifolia erecta o arbustu recubiertu de pelos y conmuchas fueyes estreches de color verde que s'asemeyen a les aguyes del pinu. La inflorescencia ye una umbela coles flores, de color rosa con capiellos arredondiaos nel centru y verdoses coroles. El frutu ye un folículo.
## Propiedaes
Utilizada pal tratamientu de dolores de mueles o dientes, en Sonora emplégase'l raigañu, y en Guanajuato el frutu molíu, dambos n'aplicación local interna.

Fervíes xunto coles cañes de trompetilla (*[[Bouvardia ternifolia]]*) tomar en té, les vegaes que seya necesariu pa solliviar la tos o la tos ferina. Les fueyes machucar y entemecer con alcohol pónense como tapones nos oyíos hasta que suma'l dolor en dolor d'oyíos. Amás, utilízase'l látex en firíes pequeñes, como cicatrizante, y sobre llunares y verrugues pa esanicialos.

Encamiéntase'l so usu pa solliviar dolores de boca, catarru y calentura. Atribúyense-y propiedaes como antidiabético, diuréticu y purgante.

## Historia
Les referencies de mayor antigüedá, daten del sieglu XVI. Martín de la Cruz señalar como antiescabiátíco. El Códiz Florentino refier: "el zusmiu cura enfermedaes de los güeyos, el raigañu molíu usar pa curar les apostemes (granos)". Nel mesmu sieglu, Francisco Hernández de Toledo rellata: "el raigañu ye amargosa, secante y calorífica en segundu grau, machucada y aplicada sollivia la llepra. Abre les obstrucciones, cura les paperes y les úlceras apodrellaes, sollivia'l cólicu, la tos, l'empache, purga los intestinos y quita la flatulencia; les fueyes esquiten una lleche qu'aplicada resuelve los forcínculos".

A finales del sieglu XIX, l'Institutu Médicu Nacional mentar como catárticu.

Nel sieglu XX, Maximino Martínez repite'l so usu como catárticu, y la Sociedá Farmacéutica de Méxicu, referir como catárticu y hemostático.
## Taxonomía
*Asclepias linaria* describióse por Antonio José Cavanilles y espublizóse en *[[Icones et Descriptiones Plantarum]]* 1: 42, pl. 57. 1791.
;Etimoloxía:
***Asclepias***: nome xenéricu que Carlos Linneo nomó n'honor d'Esculapio (dios griegu de la medicina), poles munches aplicaciones melecinales que tien la planta.

***linaria***: epítetu
;Sinonimia:
* *Asclepias filiformis* Sessé & Moc. 
* *Asclepias pinifolia* Greene
## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Medicina china tradicional
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Bibliografía
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Hickman, J. C. 1993. Jepson Man.: Higher Pl. Calif. i–xvii, 1–1400. University of California Press, Berkeley.
# Shreve, F. & I. L. Wiggins. 1964. Veg. Fl. Sonoran Des. 2 vols. Stanford University Press, Stanford.
# Woodson, J. R. Y. 1954. The North American species of Asclepias L. Ann. Missouri Bot. Gard. 41(1): 1–211. 
## Enllaces esternos

* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile