Rei d'Italia

El **rei d'Italia** ye un títulu adoptáu por munchos gobernantes dempués de la cayida del Imperiu romanu, anque ente la cayida del reinu ostrogodu (553) y la unificación d'Italia (1870) nengunu de los sos portadores gobernó sobre la totalidá de la península itálica.

## Reyes Xermánicos
Dempués de la cayida de Rómulo Augusto en 476, el líder de los hérulos Odoacru yera llamáu *dux Italiae* (gobernante d'Italia) pol emperador Zenón (emperador). Más tarde se autoproclamaba *rex Italiae* (rei d'Italia), anque siempres se presentaba como un oficial del gobiernu oriental.

En 493, el líder ostrogodu Teodoricu'l Grande ganó a Odoacru, y empezaba la Dinastía Amala de reis d'Italia. El poder ostrogodo acabó cola muerte de Teya (552), cuando Italia foi reconquistada pol Imperiu bizantín.

### Ostrogodos
* Teodoricu'l Grande (*Thiudoric*) 492-526 
* Atalaricu (*Atthalaric*) 526-534 
* Teodatu (*Thiudahad*) 534-536 
* Vitiges (*Wittigeis*) 536-540 
* Hildibaldo o ildebaldo o Ildebad (*Hildibald*) 540-541 
* Erarico (*Heraric*, *Ariaric*) 541 
* Totila o Baduila, llamáu «L'Inmortal» 541-552 
* Teya o Teias (*Theias*) 552-553

El Reinu Ostrogodu foi conquistáu pol Imperiu bizantín, empecipiando l'acoso Xustinianu I a partir de 535.

### Lombardos
Alboíno lideró a los lombardos n'Italia en 568 ya instaló un estáu bárbaru.

* Alboino o Alboíno (568 - 572) 
* Clefi o Clef (572 - 574)
:*[[Periodu de los Duques]]* *(Interregno de diez años)* 
* Autario (584 - 590), fíu de Clefi
* Agilulfo (591 - c.616), primu de Autario
* Adabaldo o Adaloaldo (c.616 - c.626) 
* Arioaldo (c.626 - 636) 
* Rotario (636 - 652) 
* Rodoaldo (652 - 653) 
* Ariberto I o Ariperto I (653 - 661) 
* Pertarito y Godeberto (661 - 662) 
* Grimoaldo (662 - 671) 
* Pertarito (671 - 688) (restauráu dende l'exiliu) 
** Alahis (688 - 689), rebalbu *
Cuniberto (688 - 700) 
* Liuperto o Liuberto (700 - 701) 
* Ragimberto (701) 
* Ariberto II o Ariperto II (701 - 712) 
* Ansprando o Asbrando (712) 
* Liutprando (712 - 744) 
* Hildebrando (744) 
* Ratgiso o Ratquis de Friuli (744 - 749) 
* Astolfo (749 - 756) 
* Desiderio (756 - 774), en xunto con Adelchis (759 - 774)

## Reyes Francos (781-963)
Pipino d'Italia, tercer fíu de Carlomagno, ye coronáu *rei d'Italia* pol papa Adriano I en 781. Reinaba nel norte d'Italia, ente qu'Italia central convertir nos Estaos Pontificios.

* Pipino d'Italia: 781-810 
* Bernardo I d'Italia: 810-818 
* Lotario I: 818-839 
* Lluis II el Mozu: 839-875 
* Carlos el Calvo: 875-877 
* Carlomán de Baviera: 877-879 
* Carlos III el Gordu: 879-888 
Ente 888 y 961, había de normal más d'un solicitante al tronu d'Italia, inclusive más d'un Emperador.

* Berengario de Friuli: 888-924, rei rival; Emperador 915-924 
* Guido de Spoleto: 889-894, rei rival; Emperador 891-894 
* Lamberto de Spoleto: 894-898, rei rival, co-gobernante dende 892; Emperador 894-898 
* Arnulfo de Carintia: 896-899, rei rival; Emperador 896-899 
* Lluis III el Ciegu: 900-905, rei rival; Emperador 901-905 
* Rodolfo II de Borgoña: 922-933, rei rival 
* Hugo d'Arles: 924-947, rei rival hasta a 933
* Lotario II d'Italia: 947-950 
* Berengario II d'Italia: 950-961, nominalmente sub-rei baxu Otón I el Grande dempués de 953 
** Adalberto II d'Italia: 950-963, correy

## Reyes sol Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (962-1556)
* Otón I el Grande: 962-973 
* Otón III: 983-1002
* Arduino de Ivrea: 1002-1014 

De 962 hasta 1806, el reinu d'Italia incluyir nel Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y los emperadores eren tamién reis d'Italia. L'únicu solicitante independente aportó nesti periodu foi Arduino. 
Asina mesmu, dempués del reináu de Federico I Barbarroja (1152-1190), l'autoridá imperial n'Italia yera cada vez más desafiada peles ciudaes-estáu italianes y los emperadores teníen que basar el so gobiernu na cooperación con dalgunos d'estos Estaos.

## Etapa Napoleónica (1805-1814)
En 1805 Napoleón Bonaparte tresforma la república d'Italia en Reinu d'Italia, autoproclamándose rei d'Italia y nomando al so fíu adoptivu, Eugène de Beauharnais como virréi. Esti reinu foi eslleíu tres l'abdicación de Napoleón en 1814 de resultes de les derrotes sufiertes nes guerres Napoleóniques.

* Napoleón I: 1805 - 1814 ye coronáu cola Corona Ferrial de Lombardía na Catedral del Duomo de Milán, el 26 de mayu de 1805.

***Ver''': [[Primer Imperiu Francés]].''

== Reinu d'Italia (1861-1946) ==

En [[1849]], [[Víctor Manuel II]] foi coronáu como Rei de [[Cerdeña]] y Duque de [[Saboya]]. Foi esti monarca quien en liderando la Unificación de la mayor parte de la península, consiguió ser coronáu Rei d'Italia en [[1861]]. El so nietu Víctor Manuel III abdicó en mayu de [[1946]] a favor del herederu de la Corona, Humberto II, quien gobernó hasta xunu d'esi añu, cuando Italia foi proclamada república.

Dende [[1861]] hasta [[1922]], Italia foi una monarquía constitucional con un parllamentu escoyíu por aciu sufraxos acutaos (en [[1913]] celebróse'l primer sufraxu universal masculín).

En política esterior, el Reinu d'Italia foi mentanto escluyíu (por cuenta de la so tardía unificación) del [[África na era colonial|repartida colonial d'África]] na [[Conferencia de Berlín]]. Llogra sicasí establecer delles débiles colonies n'[[Eritrea]], [[Somalia]], [[Etiopía]], [[Libia]], [[Albania]] y [[Tientsin]] (China).



***Ver*': [[Casa de Saboya]] - [[Unificación italiana]] - [[Giuseppe Garibaldi]]*

## Ver tamién
* Reinu d'Italia.
* Gobernantes d'Italia.

## Referencies

## Enllaces esternos