Eduardo Galeano

**Eduardo Germán María Hughes Galeano** , foi un periodista y escritor uruguayu, ganador del premiu Stig Dagerman, consideráu como unu de los más destacaos artistes de la lliteratura llatinoamericana.

Los sos llibros más conocíos, *[[Les venes abiertes d'América Llatina]]* (1971) y *[[Memoria del fueu]]* (1986), fueron traducíos a venti idiomes. Los sos trabayos tescienden xéneros ortodoxos y combinen documental, ficción, periodismu, analís políticu y historia.

## Biografía
Galeano nació en Montevidéu, Uruguái, nel senu d'una familia de clase alta y católica. El so padre foi Eduardo Hughes Roosen y la so madre, Licia Esther Galeano Muñoz, de quien tomó l'apellíu pal so nome artísticu. Na so mocedá trabayó como obreru de fábrica, dibuxante, pintor, mensaxeru, mecanógrafu y caxeru de bancu, ente otros oficios. A los 14 años vendió'l so primera caricatura política al selmanariu *El Sol*, del Partíu Socialista.

Empezó la so carrera periodística a entamos de 1960 como editor de ''Cola'', un selmanariu influyente que tuvo como collaboradores a Mario Vargas Llosa, Mario Benedetti, Manuel Maldonado y los hermanos Denis y Roberto Fernández Retamar. Editó mientres dos años el diariu *Dómina*.

Casóse trés vegaes: la primera, con Silvia Brando, con quien tuvo una fía, Verónica Hughes Brando; depués, con Graciela Berru Rovira, con quien tuvo dos fíos: Florencia y Claudio Hughes Berru; finalmente, con Helena Villagra.

Mientres los sos estudios con una beca en París, supo que Juan Domingo Perón dixera: «Si esi rapazu anda per acá, gustaría vémelo». Galeano aprovechó un viaxe pa llamar al teléfonu que-y dieren, inda cuando nun terminaba de creer que fora ciertu. Lo yera, y foi recibíu perbién. Tuvo una llarga charra col ex-presidente arxentín nel exiliu, mientres la cual preguntó-y por qué nun emitía señales más de cutiu:«Perón contestóme: "El prestíu de Dios ta en que se fai ver bien pocu"».

Nel golpe d'Estáu del 27 de xunu de 1973, Galeano foi encarceláu y obligáu a abandonar Uruguái. El so llibru *[[Les venes abiertes d'América Llatina]]* foi censurado poles dictadures militares d'Uruguái, Arxentina y Chile. marchó a vivir a Arxentina, onde fundó la revista cultural ''Crisis''.

En 1976, casar por tercer vegada. Voló a España, onde escribió la so famosa triloxía: *[[Memoria del fueu]]* (una repasada pola historia de Llatinoamérica), en 1984.

A entamos de 1985, retornó a Montevidéu. N'ochobre d'esi añu, xunto a Mario Benedetti, Hugo Alfaro y otros periodistes y escritores que pertenecieren al selmanariu *[[Marcha (selmanariu)|Marcha]]*, funda'l selmanariu *[[Fienda (selmanariu)|Fienda]]*, del cual siguió siendo integrante del so Conseyu Asesor hasta la so muerte.

Ente 1987 y 1989, integró la "Comisión Nacional Pro Referendu", constituyida pa revocar la Llei de Caducidá de la Pretensión Punitiva del Estáu, promulgada n'avientu de 1986 pa torgar el juzgamiento de los crímenes cometíos mientres la dictadura militar nel so país (1973-1985).

En 2010, el *[[Selmanariu Fienda]]* instituyó el Premiu Memoria del Fueu, que ta previstu que Galeano apurra añalmente a un creador qu'a los sos valores artísticos sume'l compromisu social y colos derechos humanos. El primer gallardoniáu foi'l cantautor español Joan Manuel Serrat, quien recibió'l 16 d'avientu de 2010, nel Teatro Solís de Montevideo, la estauína diseñada pol escultor Octavio Podestá. El segundu gallardoniáu col premiu foi Manuel Martínez Carril, renomáu críticu cinematográficu y direutor históricu de la Cinemateca Uruguaya, el mayor archivu fílmico d'Uruguái y una institución independiente y autogestionada emblemática pola so resistencia cultural qu'en 2012 cumplió 60 años d'esistencia.

En 2004, Galeano sofitó la victoria de l'alianza Frente Ampliu y de Tabaré Vázquez. Escribe un artículu nel que menta que la xente votó utilizando'l sentíu común. En 2005, Galeano, xunto a intelectuales d'esquierda como Tariq Ali y Adolfo Pérez Esquivel xunir al comité consultivu de la recién cadena de televisión llatinoamericana TeleSUR. En Méxicu collaboró pal periódicu *[[La Jornada]]*.

En xineru de 2006, xunir a figures internacionales como Gabriel García Márquez, Mario Benedetti, Ernesto Sabato, Thiago de Mello, Carlos Monsiváis, Pablo Armando Fernández, Jorge Enrique Adoum, Luis Rafael Sánchez, Mayra Montero, Ana Lydia Vega y Pablo Milanés, na demanda de soberanía pa Puertu Ricu. Amás roblaron na proclamación d'independencia del país.

En febreru de 2007, Galeano superó una operación pal tratamientu del cáncer de pulmón. En payares de 2008, dixo sobre la victoria de Barack Obama:

N'abril de 2009, el presidente venezolanu Hugo Chávez apurrió un exemplar de *Les venes abiertes d'América Llatina* al presidente d'Estaos Xuníos Obama mientres la quinta Cume de les Amériques, celebrada en Puertu España, Trinidá y Tobagu. El fechu provocó que se convirtiera en poques hores nun ésitu de ventes n'internet.

En mayu de 2009, nuna entrevista declaró: 

### Muerte
Carecía cáncer de pulmón dende 2007, esto obligar a amenorgar les sos apaiciones públiques, a pesar de lo cual siguió participando en distintos eventos. Depués de tar internáu una selmana nel sanatoriu 2 del CASMU arriendes de la so enfermedá, finó'l 13 d'abril de 2015 a les 8:20 (GMT-3), nel so natal Montevideo.

## Obres

## Premios
En setiembre de 2010 recibió'l premiu Stig Dagerman, unu de los más prestixosos gallardones lliterarios en Suecia, apurríu añalmente pola Sociedá Stig Dagerman a aquel escritor que na so obra reconoz la importancia de la llibertá de la pallabra por aciu la promoción de la comprensión intercultural. 

* *Doctoráu Honoris Causa* de la Universidá de L'Habana - 2001
* *Doctoráu Honoris Causa* de la Universidá d'El Salvador - 2005
* Concédese-y el grau de Comendador de la Orde de Mayu al Méritu de la República Arxentina - 2006
* *Doctoráu Honoris Causa* de la Universidá Veracruzana, Méxicu - 2007
* *Doctoráu Honoris Causa* de la Universidá Nacional de Córdoba, Arxentina - 2008
* * Profesoráu Honoris Causa de la Universidá de Buenos Aires [2009]
* *Premiu Stig Dagerman* – [[2010]]
* *Doctoráu Honoris Causa* de la [[Universidá Nacional de Cuyo]], [[Arxentina]] - [[2011]]
* *Medaya Bi-100* – [[2011]]
* *Medaya Bi-200* – [[2011]]
* *Premiu Casa de les Amériques* – [[2011]]
* *Distinción Deodoro Roca* de la [[Federación Universitaria de Buenos Aires]] «por ser un exemplu pa la mocedá llatinoamericana» (2011).
* *Premiu Alba de les lletres* – [[2013]]
* *Doctoráu Honoris Causa'' de la Universidá de Guadalaxara, Méxicu - 2013

## Referencies

## Enllaces esternos

*
*Fragmento d'obres dixitalizaes d'Eduardo Galeano na Biblioteca Dixital Hispánica de la Biblioteca Nacional d'España