open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galveston (Texas)

**Galveston** ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos.

El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Galveston tenía 57.466 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alcalde de Cabrales

**Alcaldes de [[Cabrales]]** dende 1979:


#Todas las longitudes se miden en píxeles
ImageSize = width:1600 height:550 #Tamaño de la imagen: ancho, alto 
PlotArea = width:50 height:500 left:50 bottom:10 #Tamaño de la gráfica en sí dentro de la imagen: ancho, alto, margen izquierdo, margen derecho
DateFormat = yyyy #Formato de fechas= y-cifra de año, m-cifra de mes, d-cifra de día.
Period = from:1979 till:2015 #Período de tiempo representado: desde, hasta
TimeAxis = orientation:vertical #Orientación del eje de tiempos: horizontal o vertical
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1979 #Escala

# No se da cuenta de cuándo chocan dos frases, así que hay
# que moverlas a mano cola variable $dx

Define $dx = 35 # shift text to right side of bar

PlotData=
#barra, color, ancho, ?, alineamiento, tamaño de fuente (XS,S,M,L,XL)
 bar:Líderes color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:M
 
 #desde hasta color desplazamiento($dx, píxeles) testu y enlace
 from:1979 till:1983 color:orange shift:($dx,0) text:Arturo Coro de la Fuente, UCD (1979)
 from:1983 till:1988 shift:($dx,0) color:blue text:Arturo Coro de la Fuente, AP (1983)
 from:1988 till:1991 shift:($dx,0) color:blue text:Juan Ángel Bustillo Gutiérrez, AP (1988)
 from:1991 till:1998 color:blue shift:($dx,0) text:José Antonio Pérez Prieto, PP (1991)
 from:1998 till:1999 color:blue shift:($dx,0) text:Fernando del Corro González, PP (1998)
 from:1999 till:2000 shift:($dx,0) text:Tomás Fernández López, PSOE (1999)
 from:2000 till:2007 color:blue shift:($dx,0) text:José Antonio Pérez Prieto, PP (2000)
 from:2007 till:2011 shift:($dx,0) text:José Vicente del Carmen Bustillo , PSOE (2007)
 from:2011 till:end color:purple shift:($dx,0) text:José Antonio Pérez Prieto, FAC (2011)
 


## Referencies

## Enllaces esternos
Palaciu de Cernuda

El **palaciu de Cernuda** ta asitiáu na parroquia de Po, nel conceyu asturianu de Cabrales.

## Descripción
Construyíu nel sieglu XVII, perfaese de casa, capiella y muria circundante. La casa ye de planta rectangular y dos pisos, la so fachada principal xébrase en dos partes estremaes. La primera, con un corte más palaciegu, con puerta y dos saeteres una a cada llau, nel primer pisu trés balcones y sobre'l central l'escudu d'armes de la familia Cernuda. La segunda parte ye más cenciella, na planta baxa, tien una entrada secundaria y con dos ventanes irregulares, nel primer pisu una galería formada por columnes de piedra. El restu de les fachaes nun tienen mayor interés. Esti conxuntu ye Monumentu Histórico Artísticu.

## Galería

Casa de Cernuda - 12.jpg|Escudu nobiliariu.
Casa de Cernuda - 08.jpg|Frontal de la casa.
Casa de Cernuda.jpg|Llateral de la casa y espadaña de la capiella.


## Referencies

## Enllaces esternos
Les Arriondes

**Les Arriondes** ye una villa asturiana, capital del conceyu de Parres y de la parroquia homónima.

Allúgase a 65 km d'Uviéu y tien una población de . Asítiase na vega formada polos ríos Seya y Piloña, qu'axunten cerca d'ella.

Gracies al Descensu Internacional del Seya l'actividá turística na villa medro bonablemente nos caberos años. Asina, el turismu activu espoxigó y son numberoses les empreses dedicaes a organizar descensos en kayak o piragua pel ríu Sella. Nesti ríu tamién se pesca salmón na temporada estival. En devanéu Les Arriondes nun ye considerada la capital salmonera d'Europa.

Dende 1997 cuenta col hospital comarcal, de nome Francisco Grande Covián, nel barriu de La Castañera, que da serviciu a tol oriente asturianu. D'igual mena cuenta con otros servicios como la Piscina Comarcal Climatizada y la Oficina d'Información Xuvenil. Too ello convierte a la villa de Les Arriondes nún importante centru de servicios del Oriente d'Asturies.

Les principales fiestes de la llocalidá son el 22 de mayu, en que se festexa a Santa Rita y se celebra una feria de ganáu; l'últimu domingu de xunu, festividá del Fitu; el 16 de xunetu'l Carme y por último la fiesta del Bollu y el Bollín l'últimu domingu y llunes de xunetu, ensin escaecer el yá mencionáu Descensu Internacional del Seya (primer sábadu d'agostu dempués del día 2), conocíu popularmente como *Les Piragües*.

Dende l'añu 1997 celébrase'l festival de música lletrónica Aquasella.

## Ver tamién
*Club Arenas del Sella

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del Ayuntamientu de Parres
Teletrófonu

El **teletrófonu** ye'l nome que-y dio l'inventor italianu Antonio Meucci a la so versión del teléfonu en 1870, anque yá en 1856 construyere'l primer teléfonu electromagnéticu.

Alexander Graham Bell foi'l primeru en patentalu en 1876, a diferencia de Meucci, que nun tuvo los recursos pa facelo ante la Oficina de Patentes de EE.XX., y que sólo pudo, en 1871, presentar una breve descripción, pero nun formalizar la patente.

El 11 de xunu de 2002 el Congresu d'Estaos Xuníos d'América aprobó la resolución 269, pola que reconocía que l'inventor del teléfonu fuere Meucci y non Bell.

## Referencies
Palaciu de Navariegu

El **palaciu de Navariegu** ta allugáu nel conceyu Asturianu de Cabrales.

Edificáu nel sieglu XVII, ta mui modificáu anguaño. Nun entamu yera una cadarma persimétrica y cenciella con dos saeteres y dos ventanes na parte baxa. No cimero había trés ventanes cuadraes, ente les qu'había sendos escudos familiares.

## Referencies

## Enllaces esternos
Palaciu del Mayorazu

El **palaciu del Mayorazu**, n'Inguanzo, nel conceyu asturianu de Cabrales, ye un palaciu rural edificáu demientres los sieglos XVII y XVIII. 

Presenta planta rectangular de cadarma compauta por carecer de patiu interior y dos pisos d'inspiración clásica.

L'alzáu xébrase en dos pisos separaos per una llinia d'imposta qu'enconta la so horizontalidá.

Na fachada principal dos saeteres flanqueen la puerta d'accesu. La puerta d'accesu ye adintelada, ta percorrida por moldures y rematada por una piedra con grabaos decorativos. Sobre la puerta consérvase un gran escudu decorativu.

## Galería

Image:Palacio del Mayorazgo, Iguanzo - 6.jpg|Escudu nobiliariu na fachada del palaciu.
Image:Palacio del Mayorazgo, Iguanzo - 9.jpg|Puerta d'entrada al palaciu.


## Referencies

## Enllaces esternos
Institutu de Desarrollu Económicu del Principáu d'Asturies

L**'Institutu de Desarrollu Económicu del Principáu d'Asturies** o **IDEPA** ye un ente públicu dependiente de l'alministración rexonal asturiana que tien l'envís d'afalar el crecimientu económicu y la xeneración d'emplegu na comunidá autónoma asturiana, per aciu del apoyu y dinamización de l'actividá empresarial.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
Palaciu de la familia Díaz Inguanzo

El **Palaciu de Díaz Inguanzo**, en Berodia, nel conceyu asturianu de Cabrales, ye un palaciu rural probablemente construyíu nel sieglu XVIII. Presenta una cadarma compauta al carecer de patiu interior. Tien planta cuadrada con dos altures, que llevanta una más nel centru de la fachada principal.

Les muries son de mampostería acutando la sillería pa los tornafueos de la fachada, requexos, enmarque de vanos, etcétera.

Na fachada oeste hai un cuidáu tratamientu de los vanos, y la xebra de los pisos faese per aciu d'impostes. Nel cuerpu principal conservense dos escudos, ún cola data 1898 remembra l'apertura del balcón central y otru asitiáu no alto del edificiu, coles armas de la familia Vivanco.

El cuerpu asitiáu más al este, na so parte baxa ta afuracáu por estreches saeteres, indicando qu'esta parte ye la más antigua del edificiu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cueva de la Covaciella

La **Cueva de la Covaciella** ta asitiada nel conceyu asturianu de Cabrales, na zona de Las Estazadas.

Trátase d'una cueva con una galería de cuarenta metros de llargo que fina nuna faza con pintures rupestres paleolítiques del periodu madaleniense con una antigüedá de 14.000 años. Foi descubierta en 1994 cuando tres una voladura por obres na carretera abrió un furacu na cueva. El fechu del so cerramientu y el so tardíu descubrimientu fai que la calidá y conservación de les pintures seya mui alta considerándose como los bisontes meyor conservaos de la cordelera cantábrica.

La cueva ta pesllada al públicu y declarada como Bien d'Interés Cultural.

Esiste una reproducción d'ella nel parque de la prehistoria de Teverga.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia de la Santa Cruz (Inguanzo)

La ilesia de **Santa Cruz d'Inguanzo** ta asitiada na llocalidá asturiana d'Inguanzo nel conceyu de Cabrales.
 
Construyida en 1780 por orde de Pedro d'Alonso Díaz n'estilu barrocu, pertien una planta con una única nave central de cruz llatina con cúpula.
Ye de rescamplar el so campanariu anexu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sistema del Cerru del Cuevón

El **Sistema del Cerru del Cuevón** ye un sistema kársticu compuestu por dos torques interconeutaes allugada nel macizu central de los Picos d'Europa, nel conceyu asturianu de Cabrales. Con una fondura de 1.589 metros, la **Torca del Cerru del Cuevón** ye la torca más fonda d'España y la cuarta mundial.

## Descripción
En 1998 un equipu d'espeleólogos Franco-Español, que tuviera esplorando estes torques demientres años, llegó per primer vez al so fondu, batiendo'l récor d'España.

El sistema tien dos accesos o toques:

### La Torca del Cerru del Cuevón
Llamada tamién **T-33**, cola entrada na cota de los 2.019 metros sobre'l nivel del mar.

Al nun tener boques intermedies y ser necesariu faer el percorríu completu pa baxar, ye considerada n'espeleoloxía la más abegosa del mundu téunicamente: necesítense trés díes pa baxar los sos 1.586 metros.

Nel interior alcuéntrase un torrente soterráneu llamáu ríu Marbregalu.

### La Torca de les Saxifragues
De menor fondura. Llamada **TR-2**, la so entrada alcuéntrase a 1.590 metros, na parte inferior de la Cuesta del Trave. Comunica cola torca del Cerru del Cuevón.

## Ver tamién
* Sistema del Trave
* Sistema del Ḥitu
* Torca Urriellu

## Referencies

## Enllaces esternos
*Llistáu de les cavidaes naturales más fondes del mundu
*Federación Asturiana d'Espeleoloxía 
*Espeleoastur.as  (n'asturianu)
Sablera del Mouro

La **Sablera del Mouro** ye una sablera nel conceyu de Navia de sable buxo y grueso, con foleaxe abondante. Ta xebrada de la sablera de Navia por Pena Furada; en baxamar pue cruciase caleyando. Apórtase dende Navia pela NV-2, continuando pela carretera costera que va dica los miradorios. Aparcamientu y baxada per escala de lloxa. Tamién conozse como **Sablera de Pena Furada**.

## Referencies
Sablera de Navia

La **sablera de Navia** ye una sablera asitiada nel conceyu de Navia. Tien 330 metros de llonxitú. Ye de sable buxo y grueso y con foleaxe abondante. Apórtase dende Navia pela NV-2 esviándose n'El Galeón. Tien xiringuitos, socorrismu, aparcamientos, restaurantes y bares.

Cuenta con un campu de tombos percalteníu, viesques de pinu resineru y marismes halófiles.

Detrás alcuéntrase una albufera fechicera (A Poza) onde hai tamién una sablera: A Praya del Pozón.

## Referencies

## Enllaces esternos
San Diego

**San Diego** ye una ciudá del estáu de California, nos Estaos Xuníos. Asítiase al sur del estáu, a la vera l'océanu Pacíficu, a unos 190 km al sur de Los Angeles y a poco más de 30 km de la frontera con Méxicu. Ye la octava mayor ciudá del país, y la segunda mayor de California. Foi'l primer llugar habitáu por europeos del estáu (*the birthplace of California*) y ye conocida pol so clima suave, poles playes y tamién por tener un puertu natural d'agües bien profundes que faen que tenga sío, dende'l bombardéu de Pearl Harbor pola marina xaponesa en 1941, una de les principales bases de la Marina d'Estaos Xuníos. Nos últimos años tamién espoxiga nella'l sector d'investigación médica y biotecnolóxica. La so población, según el censu de 2010, yera de 1.307.402 habitantes.

La zona yera l'hogar de los Kumeyaay cuando aportaron a ella los europeos. San Diego foi'l primer llugar al que llegaron na actual costa oeste de los Estaos Xuníos. En 1542 Juan Cabrillo llegó a la so bahía y reclamó tola rexón pa España, dando asina'l niciu a lo que diba ser l'Alta California 200 años dempués. El presidiu (fuerte) y misión (de la orde franciscana) de San Diego, fundáu en 1769, foi'l primer asentamientu européu na actual California. En 1821 la ciudá pasó a formar parte del recién independizáu estáu mexicanu, y pasó a manes d'Estaos Xuníos en 1850 dempués de que, tres la guerra ente Méxicu y Estaos Xuníos, California fora almitida como estáu de la xunión.

La ciudá ye la sede alministrativa del condáu de San Diego y el centru económicu de la rexón y del área metropolitana San Diego-Tijuana. Los sectores que tiren pola actividá económica de la ciudá son el militar, tantu pola presencia d'instalaciones militares nella como pola d'industries de defensa, el turísticu, l'industrial y el comerciu internacional. A la vera de la so universidá (*University of California, San Diego*) y del so centru médicu asociáu (*USCD Medical Center*) tien desarrolláose tamién, nos caberos años, un importante sector biotecnolóxicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cueva de los Canes

La **Cueva de los Canes** ta asitiada na llocalidá asturiana d'Arangas, cercana a Arenas nel conceyu de Cabrales.

Ufre una serie de pintures de calter simple denominaes *«macaroni»*. na zona final de la cueva esisten estremaos grabaos de trazos paralelos, rectilliniu y ondulaos.

Delles escavaciones na entrada de la caverna revelen nicios d'actividá humana.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Batán de la Pisa de la Sertal

El **Batán de la Pisa de la Sertal** asitiáu n'Arenas, conceyu asturianu de Cabrales, alcuéntrase nel quilómetru 1 na carretera d'Arenas de Cabrales en direición a Arangas. Accédese al batán per una sienda que cuerre paralela al Ríu Ribeles.

La Pisa de la Sertal, retién l'agua del ríu Ribeles per aciu d'un banzáu de piedra. Dende la presa un aguañal de lloxa conduz l'agua hasta la cámara de carga, que regula la so cayida per aciu d'una compuerta.

El batán ye una tosca máquina de madera, emplegada pa enfurtir pieces de llana. Compónse d'una rueda hidráulica, qu'al xirar llevanta dos gruesos mazos que golpeen repetidamente les pieces de teles colocaes nuna artesa de madera.

L'edificiu qu'agospia la maquinaria ye de mampostería cubierta con teya bermeya. La solera tien dos niveles, una zona d'atención del batán y otra zona más baxa de descarga d'agua.

Adosaes al edificiu principal vense les ruines d'otra construcción.

## Referencies

## Enllaces esternos
Emilio Alarcos Llorach

**Emilio Alarcos Llorach**  foi un llingüista asturianu (non de ñacencia), caderalgu eméritu de la Universidá d'Uviéu, miembru de la Real Academia Española y tamién de l'Academia de la Llingua Asturiana.

## Biografía
Entamó los sos estudios universitarios na ciudá de Valladolid, au'l so pá yera caderalgu; continuolos en Madrid, au tuvo comu maestru a Dámaso Alonso y por esta universidá foi doctor en Filoloxía Románica en 1947. Caderalgu d'institutu n'Avilés dende 1944, la so estancia comu llector d'español nes ciudaes de Suiza, de Berna y Basilea (1946-1947) foi decisiva pa la so formación comu llingüista, lo que-y dexó entrar en contautu direutu coles corrientes científiques que naquella dómina nun hebía n'España. Tres otru breve tiempu comu caderalgu d'institutu en Cabra (Córdoba) y Logroño, obtién nel añu 1950 la cátedra de Gramática Histórica de la Llingua Española na Universidá d'Uviéu. De la so llabor nesa universidá apurre testimoniu los sos numberosos discípulos, asina comu unos cartafueyos, *Archivum*, perimportantes pa la conocencia de los estudios hispánicos. 

Elixíu pal sillón **B** de la Real Academia Española en 1972. Arriendes foi tamién miembru fundaor y d'honor de l'Academia de la Llingua Asturiana, magar que la institución asturiana declarolu el 23 de mayu **persona non grata**, pola so posición contraria a la Normalización del Asturianu. Yera, nel momentu del so fenecimientu, Presidente de l'Asociación de Historia de la Llingua Española.

## Ver tamién
*Academia de la Llingua Asturiana
*Amigos de los bables

## Referencies
Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies

La **Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies** ye una intitución fundada en Xixón (Asturies), a iniciativa d'ún grupu de xovellaniegos col enfotu'l conceyu de Xixón y otres instituciones públiques como'l Gobiernu del Principáu d'Asturies, asina como d'empreses y entidaes privaes. Tien como antecedente l'Asociamientu Foru Xovellanos (1995), tresformada en Fundación con data 4 d'agostu de 1998. El so oxetivu primordial ye "*Honorar l'alcordanza de Don [[Gaspar Melchor de Xovellanos]] como paradigma de serviciu del bien ermuno de tolos ciudadanos, asina como espardir y caltener vives la so obra y figura y alitar l'aplicación y actualización del so camientu pal beneficiu d'[[España]] y específicamente d'Asturies*".

Al so patronatu pertenez un enancháu greyu persones, toes elles d'estremaos signos políticos y relixosos, teniendo siempres como referente a Xovellanos.

Un resorte mui importante de la institución ye la staya de Amigos de Xovellanos, a la que cualesquier persona o entidá pue inscribirse col oxetu de caltener una sintonía más averada coles atividaes que se realicen dende la Fundación.

De magar 1998, la Fundación convoca añalmente'l Premiu de Investigación Fundación Foru Xovellanos del Principáu d'Asturies, dotáu con 6.000 Euros y l'asoleyamientu del trabayu gallardoniáu. Podrán acudir autores de cualesquier nacionalidá. Los trabayos versarán sobro cualesquier d'estos temes:

* Vida, obra y camientu de Xovellanos.
* La Ilustración española ya hispanoamericana.
* La buelga de Xovellanos na configuración de l'Asturies y la España modernes.

Anguaño edítase un Boletín Xovellanista y delles monografíes sobro Xovellanos, la so época o los sos contemporáneos. Fasta la data tien un catálogu de 20 publicaciones.

## Presidentes
*D. José Miguel Caso González
*D. Francisco Carantoña Dubert
*D. Luis Adaro Ruiz
*D. Agustín José Antuña Alonso
*D. Jesús Menéndez Peláez, profesor de Filología Hispánica de la Universidá d'Uviéu (2002-).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
* Publicaciones del Foru Xovellanos]
Berna

**Berna** (*Bern* n'alemán, *Berne* en francés, *Berna* n'italianu y romanche) ye la capital federal de Suiza. Ye tamién capital del cantón homónimu.

Na so área metropolitana, Berna cunta con 350.000 habitantes, la mayoría de llingua alemana. La ciudá ye cruciada pel ríu Aar. 

La ciudá vieya de Berna ta na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO, gracies a la so arquiteutura medieval. Berna ye miembru de la Organización de las Ciudaes del Patrimoniu Mundial y d'otres organizaciones mundiales.

## Etimoloxía
Según la lleenda, el duque Bertoldu V de Zähringen, fundador de la ciudá, apurrió-y el nome de Berna, tres vencer a un osu (*Bär* n'alemán). Na zona hebo osos durante sieglos, y entá puen vese na fuexa de los osos (Bärengraben) arrayante del Nydeggbrücke (*Ponte de Nidegg*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Día d'Asturies en Xixón

El **Día d'Asturies en Xixón** celébrase nel conceyu asturianu de Xixón el primer domingu d'agostu.

La fiesta escomencipia cola xira al Cerru de Santa Catalina, onde s'afaya la estatua d'Eduardo Chillida, l'Eloxu'l Finxu. Dempués de la xira, a les seis dende los xardinos del Náuticu parte'l desfile de numberosos grupos folclóricos d'estremaos países qu'actuaren en dalgún de los dos escenarios puestos pol conceyu, el de la plaza Mayor y el de la plaza del Náuticu. El desfile inclúi tamién carroces. Fina nel estadiu d'El Molinón, con una actuación de tolos grupos.

En 1980 declaráronla Fiesta d'Interés Turísticu Nacional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Santantolín (parroquia)

**Santantolín** ye una villa y una parroquia del conceyu d'Ibias, onde s'asitia la capital del mesmu, nel suroccidente d'Asturies. Foi nomada **Pueblu Exemplar** en 1999 polos príncipes d'Asturies. Ta allugada ente les reserves naturales de **Los Ancares** y **[[Munieḷḷos]]**, a 149 quilómetros d'Uviéu, y tien una estensión de  y una población de .

La villa de Santantolín ye la capital del conceyu d'Ibias, y tien 190 vecinos. Les sos víes de comunicación correspuéndense coles d'un territoriu de montaña al tar Ibias arrodiáu de cumes penriba de los 1.000 metros. Les carreteres principales son: AS-210, AS-211, AS-212 y AS-29. La capital de la Comunidá, Uviéu, ta a unos 150 km., unes dos hores y cuartu de trayeutu en coche.

El topónimu Santantolín recuerda el cultu local a *SANCTUM ANTONINUM*, qu'emparenta con otros exemplos asturianos como Sanantolín en Llanes. Al mesmu tiempu dase l'étimu Santo Antolín, pero que se refier aparentemente al patronu y en consecuencia a la fiesta llocal nel so honor, una y bones en Santantolín cellébrense les fiestes de Santo Antolín.

Ún de los monumentos de rellumu de la villa ye la ilesia parroquial de Santantolín d'Ibias, d'una sola nave con bóveda de cañón, ábside semicircular abovedáu y techume de madera. La nave ta separtada del presbiteriu por un arcu de mediu puntu pergrande. L’ábside divídese en dos zones separtaes por llinies d'impostes. Nel esterior destaca'l pórticu, con unes columnes delgaes qu'arranquen dende una pequeña muria. Tanto l'edificiu como'l muru esterior tán techaos de pizarra. La fachada principal tien forma d'espadaña de tres pisos, nel primeru ta la puerta y nel terceru'l campanariu. Entamose a facer nel sieglu XI anque hasta llegar al edificiu d'anguaño foron necesaries delles reformes y amiestos qu'entamaron nel sieglu XIII y finaron al rodiu del XIX. En cuantes a la decoración interior, ye de sorrayar la conservación de los frescos orxinales llaterales y el principal tapáu pol retablu del altar.

## La sienda l'oru
Una de les principales rutes de monte del conceyu ye la sienda l'oru, que pretende amosar la güelga dexada polos romanos pa la estracción del oru. L'entamu ta en Santantolín y pasa pelos pueblos de Cecos y Vilamayor. Ta sita a la vera de les escavaciones de la dómina romana camuflaes ente la trupa vexetación. Una parte de la ruta ye per onde baxaba l'agua emplegada pal procesu d'esplotación del mineral. Siguiendo'l cursu del ríu llégase a la propiedá privada conocida como Caseríu de la Pena'l Corvo que ye un conxuntu de vivienda, cuadra, horru (construyíu en 1814), molín d'agua y capiella.

## Xeografía

### Llocalidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Juneau (Alaska)

**Juneau** ye la capital del estáu d'Alaska, nos Estaos Xuníos. Forma una municipalidá, nomada *City and Borough of Juneau*, dende 1970, cuando se fundieron nesa entidá los conceyos de Juneau y Douglas y los territorios que los arrodiaben. Esa municipalidá ye, colos sos 8.430,4 km² d'estensión, la segunda más grande de tolos Estaos Xuníos, y tamién, al vivir nella namái que 30.690 persones (U.S. Census Bureau, 2007) una de les que tien menor densidá de población.

La ciudá s'asitia a la vera de la canal de Gastineau, que separta la isla de Douglas (una de les que formen l'archipiélagu Alexander) del continente. Pese a la so situación continental, nun se puede llegar a Juneau per carretera: hai que dir nún avión d'Alaska Airlines o nún ferry del Alaska Marine Highway Sistem.

Foi fundada en 1881 y ye, dende 1906, la capital del estáu. Esi estatus, nostante, foi discutíu delles veces, pero la engarradiella ente los partidarios d'Anchorage y Fairbanks, les dos ciudaes más grandes del estáu, fizo que, a lo menos hasta agora, Juneau entá conserve la capitalidá estatal. Acordies con ella, la ciudá concentra toles oficines estatales y municipales, lo que fai del emplegu públicu la principal riqueza de la ciudá. Hai, tamién, ciertu desarrollu del sector turísticu: la xente atraída pola riqueza natural de la zona fai cruceros pol archipiélagu, y munchos d'ellos lleguen al puertu de Juneau (un millón de visitantes ente mayu y setiembre de 2005). Un puertu que tamién caltién una actividá pesquera que, anque ta menguando, entá ye bien productiva: en 2004 el puertu yera el 45º de los d'Estaos Xuníos no que fai referencia al valor del pescáu desembarcáu nelli.

## Referencies

## Enllaces esternos
 Páxina web del ''City and Borough of Juneau''
Anchorage (Alaska)

**Anchorage** ye una ciudá del estáu d'Alaska, nos Estaos Xuníos. Ye la ciudá más poblada del estáu.

El censu de población de los Estaos Xuníos de 2006 diz que Anchorage tenía 278.700 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
 Páxina oficial
Corpus Christi (Texas)

**Corpus Christi** ye una ciudá costera del estáu norteamericanu de Texas. Ye la sede alministrativa del condáu de Nueces, magar que'l so territoriu estiéndese tamién pelos condaos d'Aransas, Kleberg y San Patricio. La so población ye de , lo que la convierte na octava más populosa del estáu. Ye'l principal nucleu de la so área metropolitana, que tenía 452.422 habitantes en 2015, y tamién del área estadística combinada Corpus Christi-Kingsville-Alice. El so nome vien-y del de la bahía na que s'alluga, nomada así pol esplorador español Alonso Álvarez de Pineda, que la descubrió el día de la fiesta del Corpus Christi (*el cuerpu de Cristu*) de 1519.

El so puertu ye'l quintu mayor de los Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lubbock (Texas)

**Lubbock** ye una ciudá del estáu de Texas, nos Estaos Xuníos, perteneciente al condáu del mesmu nome.

Tien una población de .

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Práxedes Mateo Sagasta

**Práxedes Mateo Sagasta y Escolar**  foi un políticu español, presidente siete vegaes del Gobiernu nel periodu calteníu ente 1870 y 1902, famosu poles sos dotes retóriques.

Miembru del Partíu Lliberal, de calter progresista, durante los sos estudios d'inxenería de Caminos, Canales y Puertos en 1848, foi l'únicu de la so falcultá que se ñegó a firmar un manifestu en sofitu a la reina Sabela II d'España. Tres finar los sos estudios, entamó a formar parte de la vida política.

Sagasta foi miembru de les Cortes ente 1854 y 1857, y posteriormente ente 1858 y 1863. Trés años dempués, tres un golpe d'Estáu fallíu, exiliaráse en Francia. Nun tornó a España hasta 1868, pasando a incorporase nel gobiernu provisional progresista qu'asumiera el poder tres La Gloriosa (llevantamientu militar) que punxo fin al reináu de Sabela II.

Mateo Sagasta tamién presidió'l conflictu Hispanu-Americanu de 1898, alcuñáu n'España *Guerra de Cuba*, que supunxo la pérdida de les últimes colonies n'América: Cuba y Puertu Ricu, asina como tamién Filipines y Guam, derrota pola que tuvo inevitablemente Sagasta qu'asumir la reponsabilidá. El fechu que nun impidió, a pesar del so desprestixu, que-y fora nuevamente confiáu'l gobiernu de la monarquía Alfonsina ente 1901 y 1902.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma tibetanu

El **tibetanu** ye una llingua politónica, monosilábica xuniendo delles pallabres pa formar una sola, ella ye del grupu sínicu, familia Sino-tibetana. Falase nel Tíbet y nes rexones vecines de la India y de China occidental.
Usa na escritura 30 simbolos alfabéticos. Los dialeutos tibetanos dixebranse en dos clases, les provincies de *Purig*, *Balti*, *Ladak* y *Lehoul*, al oeste, y la de *Khams* al este presenten la mayor afinidá cola llingua d'antaño. Mientres que los dialeutos falaos en *Spiti*, *Tsang* y *U* acusen una mayor diferencia. El tibetanu tien dos formes de llinguax, la d'antaño pa los dialeutos y la mas moderna pa la fala estandar. Con too ello, la llingua moderna ufierta grandes diferencies ente la ortografía, qu'emplega la escritura arcaica y la fonética.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina sobre la llingua tibetana (n'Inglés)
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** , foi un músicu y compositor francés d'orixe xermano-xudíu. Considérase un de los compositores más influyentes na música popular del sieglu XIX.

Naciera en Deutz, güei un barriu de la ciudá de Colonia, nel somantu d'una familia xudía, col nome de Jakob.
Cueva de la Viesca del Táranu

La **Cueva de la Viesca del Táranu** ta asitiada na llocalidá asturiana d'Inguanzo nel conceyu de Cabrales.

Trátase d'una cueva que yera conocida na zona, si bien hasta l'añu 1995 nun foi *«oficialmente»* descubierta y datada. Pertien pintures de de la dómina Madaleniense (Paleolíticu Superior), que representen animales, rescamplando'l "Panel de las cabras", muria na que s'afayen más de venti grabaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sistema del Trave

El **Sistema del Trave** ye un sistema kársticu soterrañu compuestu por trés torques interconeutaes allugáu nel macizu central de los Picos d'Europa, nel conceyu asturianu de Cabrales. Con una fondura de 1.441 metros, ye la segunda torca más fonda d'España y la oncena mundial.

## Descripción
La so entrada foi descubierta en 1982, vera de la llocalidá de Bulnes na zona conocida como0l refuxu del *[[Ḥou de los Cabrones]]*. El sistema ta compuestu poles torques de la Llaureola, del Alba y del Trabe.

El sistema ye percorríu per varios cursos d'agua xuniéndose nel tramu final formando un ríu soterrañu, del que se pue percorrer un tramu curtiu, y nel que se tienen descubiertes especies d'inseutos y crustáceos. Ye especialmente importante'l descubrimientu d'un nuevu xéneru de collémbolos, cuya especie tipu ye'l *ongulonychiurus colpus*.

Foi declaráu monumentu natural el 13 de marzu de 2003.

### Torques
Cauna de les trés grandes torques tien una entrada independiente.
* **Torca de la Llaureola**: La cimera, abierta a cota 2.042 metros.
* **Torca del Alba**: La intermedia, a una cota 1.975 metros.
* **Torca del Trave**: La inferior, a una cota 1.917 metros.

## Ver tamién
* Sistema del Cerru del Cuevón.
* Sistema del Ḥitu.
* Torca Urriellu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sistema d'Información Ambiental del Principáu d'Asturies 
*Páxina de la federación d'espeleoloxía 
*Topografía del sistema del Trave 
*Llista de Torques nel mundu
* (n'asturianu)
Torca Urriellu

La **Torca d'Urriellu** ta asitiada nes estribaciones de Vega d'Urriellu nel conceyu asturianu de Cabrales. Trátase d'una cueva d'orixe kársticu nes estribaciones del Picu Urriellu, con dos seutores, el vertical formáu por pozos y meandros que finaliza nun sifón a 972 de fondura y l'interior que contién varies galeríes.

Pertien tamién una de les cuatro grandes torques más grandes de los Picos d'Europa y, poro, del mundu, sobrepasando nesti casu'l quilómetru, teniendo un altor de 1.017 metros.
 
Per él discurre'l ríu del Silenciu.

La torca d'Urriellu ta comprendida dientro del parque natural de los Picos d'Europa. http://tematico.asturias.es/mediambi/siapa/web/espacios/espacios/monumentos/urriellu/ 

Foi declarada monumentu natural el 13 de marzu de 2003. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Salam

**Salam** o **salaam** (n'árabe: سلام *salam*) ye una pallabra árabe que lliteralmente significa "la paz", ye utilizada tamién como un saludu xeneral, más que más en país árabes y polos musulmanes, aunque tamién en otros país au l'islam ha una grande importancia.

Esta pallabra apare tamién en más largos saludos, tal como *assalamoe `alaykum* (ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ), a cual se puede responder: *wa`alaykum assalam*. Además, *As-Salam* ye unu de 99 Nombres Puros del Diu.

La versión hebrea ye *[[shalom]]*, que n'Israel ye utilizada del mesmu xeitu que *salaam*. 

## Referencies
Paz Padilla

**María de la Paz Padilla Díaz**  ye una humorista y actriz andaluza. 

Tras una etapa profesional inicial lligada al "Hospital Universitariu Puerta del Mar" de la so ciudad natal, Paz Padilla adéntrase en la televisión en 1994 nel programa de humor *Genio y Figura* emitíu n'Antena 3. Collabora en dellos programes más nesta cadena. En 1996 pasa a les Autonómiques, co-presentando'l programa *Inocente, Inocente* y pocu dempués a TVE. Entre 1997 y 1999 collabora nel famosu programa *[[Crónicas marcianas (televisión)|Crónicas Marcianas]]*, de Telecinco, con gran ésitu.

Ente 1995 y 1997 collaboró na emisora COPE. Tras continuar la so carrera en la televisión, pasa al **teatru** de la mano del grupu El Terrat, y al **cine**, con películes como *Raluy, una noche en el circo* (1999) o *Marujas asesinas* (2001), tamién trabayó na televisión d'España, en *[[Mis adorables vecinos]]*, en Antena 3.

## Curiosidaes
* Nuna tertulia de Punto Radio, durante una entrevista col presentador del programa, Ramón García, la humorista fizo alarde de ser una concienciada internauta, destacando'l so usu del restolador web Firefox y de la distribución GNU/Linux Ubuntu http://www.youtube.com/watch?v=y4Pa977KHHw.

## Referencies

## Enllaces esternos
Frederick (Maryland)

**Frederick** ye una ciudá del estáu de Maryland, nos Estaos Xuníos. Ye la segunda ciudá más poblada del estáu dempués de Baltimore.

El censu de población de los Estaos Xuníos de 2005 diz que Frederick tenía 57.907 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
 Páxina oficial
Escudu de Cabranes

El conceyu asturianu de Cabranes, nun tien adoptáu llegalmente un **escudu** d'armes pero sí ye esistente y n'usu. Esti conceyu tien una carauterística llariega yá que llegó a tener tres escudos. El primeru ye un escudu n'onde dos cabres blinquen sobre un pinu, esti escudu ye'l de la familia Tinéu y Tuñón. El segundu, se-y añade un sol como signu de fertilidá. El terceru ye'l qu'emplega anguaño la casa-conceyu, ye igual que'l descritu anteriormente pero añadiendo cinco vasixes. L'escudo ye partíu y medio cortáu.

*Primer cuartel partíu: con dos cabres una echada al pie del pinu y otra irguida, son les armas de los Tinéu y Tuñón.

*Segundu cuartel cortáu: un sol n'oru, que ye un signu de fertilidá.

*Tercer cuartel cortáu: con cinco vasixes de plata, estes vasixes son l'escudu d'armes de la familia Bernardos.

Al timbre corona real zarrada. 

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Cabranes

La **bandera de [[Cabranes]]** (Asturies) ye rectangular, de proporciones 2:3 (anchu:llargu). Ye azul, con una banda formada por cuadros bermeyos y blancos que l'altraviesa dende la parte cimera al asta hacia la parte inferior al batiente. En caún de los dos triángulos resultantes, lleva una cabra blanca colos cuernos y les pezuñes marielles.

La banda sobre azul ye un símbolu tradicional de la Congregación de Castiella de la Orde del Císter, a la que perteneció'l Cotu de Camás. Les dos cabres representen l'orixe del nome Cabranes. L'autor del diseñu foi Eduardo Panizo Gómez, de la Sociedá Española de Vexiloloxía y foi adoptada'l 8 de payares de 1993. 

## Ver tamién
* Escudu de Cabranes
* Banderes d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Tocomochu

El **tocomochu** ye una estafa tradicional, na cual la víctima ye abordá por un estafaor que afirma tener un boletu de llotería premiau, y que por alguna razón él non pue cobrar. El estafaor ofrez a la víctima vendey el boletu por bastante menos dineru del que corresponde al premiu. Nesi momentu entra en escena un segundu estafaor, que por algún métodu (un periódicu, por exemplu) confirma la veracidad del premiu del boletu. Cuando la víctima, tras haber pagau el boletu, intenta cobralu, encuentrase con que ésti ye falsu.

Según la Real Academia Española, la expresión *tocomochu* deriva de la expresión *tocó munchu*.
## Tocomochos en [[Chile]]

En Chile, la pallabra Tocomocho refierse a un automóvil.
Trileru

Xugaor tramposu que dirixe la partia del trile. Normalmente existe una serie de pautes pa que el trileru puea engañar a la so victima:

Utilicen un ganchu o compinche que actúa y pierde aposta pa que los espectaores crean que ye relativamente fácil ganar el dineru apostau.

Cuando la víctima se anima a xugar, el trileru non suel dexar la bola en ningun de los cubiletes, sino que les esconde entre los deos por lo cual la víctima nunca llega a adivinar en cual cubilete se encuentra, perdiendo asina el dineru.
Tamién existe una versión del xuegu con cartes.
Trile

El **trile**, tamién llamáu **mosqueta**, **Pepito paga doble**, **¿dónde está la bolita?** o **la bolita** ye un xuegu, normalmente asociáu a la estafa, que ye tradicional en cais concurríes y mercaos. Esisten dos modalidaes, la primera xuégase con trés cartes, y la segunda con trés cubiletes y una bolina. N'entrambos casos, el oxetivu del xuegu ye que la víctima o xugador aldovine ónde ta una carta predeterminada, o debaxo de qué cubilete s'alcuentra la bolina, que son manexaes pol estafador (tamién conocíu como trileru). 

Éste baraxa delantre del xugador les cartes o cubiletes, y el xugaor apuesta dineru a la posición na que cuida que ta la carta o bolina.

Normalmente'l trileru ye aidáu por otros estafadores, que convencen a la víctima de la facilidá p'acertar y, poro, ganar dineru, faciendo de ganchu, una de les formes de convencer a les víctimes ye apostando a la eleición ganadora, y el estafador paga al apostador ganador que ye obviamente otru estafador. 

Por embargu, esti xuegu suel tar asociáu al engañu, per aciu de xuegos de manes, pa evitar que'l xugador acierte nunca cola posición correuta.
Tribunal Supremu

Un **Tribunal Supremu** (tamién conocíu como **Corte Suprema** o tribunal d'última instancia) ye'l máximu órganu xudicial d'un sistema xudicial, nel que les sos decisiones nun tán suxetes a una revisión posterior por nengún otru tribunal.

## Ver tamién
* Llista de tribunales supremos

## Referencies

## Enllaces esternos
Organización Nacional de Ciegos d'España

La **Organización Nacional de Ciegos d'España** (**ONCE**) ye una Entidá de Drechu Públicu de calter social y democráticu ensin ánimu de llucru que tien como oxetivu fundamental meyorar la calidá de vida de los ciegos y deficientes visuales de toa España.

Trátase d'una organización mui activa que participa nos estremaos foros nacionales y internacionales sobro ceguera y discapacidá, promoviendo tamién distintes iniciatives p'algamar la so función.

Pa llevar a cabu'l so llabor cunta col enfotu y beneplácitu de l'Alministración pública al traviés del Conseyu del Protectoráu nel que s'integren los ministerios d'Economía y Facienda, Trabayu y Asuntos Sociales y Interior.

## Historia de la ONCE

**Luis del Rosal y Caro** (Loja, 20 de xunu de 1881 - Cádiz, el día 24 d'ochobre de 1957), perteneció al Cuerpu de Secretarios Xenerales de Gobiernos Civiles **Redautó los primeros Reglamentos** de la Sociedá de Ciegos enantes de pasar a ser la Organización Nacional de Ciegos Españoles «ONCE».

En Cádiz fundó y estableció cola tolerancia de les Autoridaes Provinciales nel añu de 1928 el cupón benéficu de ciegos de la provincia *Sociedá de Socorru y Defensa del Ciegu*, que dempués espurrióse a Xeréz de la Frontera. El 13 de payares de 1938, el gobiernu de Burgos firma'l decretu fundacional de la **ONCE**, -nomada daquella ONC (Organización Nacional de Ciegos) d'esta manera unifíquense les diferentes asociaciones de y pa ciegos esistentes hasta entóncenes, ente les que destacaben el *Sindicat de Cecs de Catalunya* y l'asociación sevillana *La Hispalense*, de la que'l so cupón serviría de bas pa la futura ONCE, con espurrimientu demientres l'añu al restu d'Andalucía y en 1942 por decretu en toa España. Al ser treslladáu al Gobiernu Civil de Badajoz y tomar posesión fundó y estableció'l Cupón de Ciegos el 9 de xunu de 1936. En 1928 fundó la Sociedá de Socorros Mutuos tituláu: “Cooperativa de tabaqueros los 41”.

Xunciéndose d'esti xeitu los esfuercios de les distintes asociaciones de ciegos esistentes consiguióse la reconocencia y l'abeyu del Estáu pa la venta del *Cupón Pro-Ciegos* (más conocíu anguaño como Cupón de la ONCE), una llotería que permite a la entidá financiase, al empar que da puestos de trabayu a munchos de los afiliaos. Esperimentó un fuerte incrementu na so actividá de magar la década de 1980.

L'añu 1981 foi llave nel senu d'esta Organización yá que de la mano de D. Félix Hernández Delso, a la razón Xefe Nacional de la ONCE, y d'ún grupu emerxente de xóvenes idealistes, la democracia llegó a la Institución. En 1986 el grupu Unidá Progresista ganó pola mano les eleiciones internes y gobierna de magar entós con un encontu que perpasa'l 90% de los eleutores afiliaos.

## Ver tamién
* Ceguera
* Discapacidá
* Diversidá funcional
* ONCE (equipu ciclista)

## Referencies

## Enllaces esternos
* ONCE, Organización Nacional de Ciegos d'España
* CEPES, Confederación Empresarial Española de la Economía Social
* RehaSoft, Aides Téuniques Ceguera y Baxa Visión
Polinesia

La **Polinesia** (del griegu πολύς *polys* "munches" y νῆσος *nēsos* "islla"), nomada en francés *Polynésie*, en samoanu *Polenisia* y en maorí *Poronēhia* o *Poronihia* ye una subrexón d'Oceanía, formada por un conxuntu de más de milenta islles asitiaes nel centru y nel sur del Océanu Pacíficu. La Polinesia forma un triángulu, con vértices en Ḥawai, Nueva Zelanda y la islla de Pascua. Les islles de Samoa, Tonga y la Polinesia Francesa constituyen les principales islles. Los indíxenes qu'habiten estes islles son nomaos polinesios, y comparten dellos rasgos culturales y creyencies comunes. Tienen, históricamente, una llarga tradición de ser bonos navegantes, y d'usar les estrelles pa guiase na mar de nueche. 

El términu Polinesia foi usáu per primer vegada en 1756 por un escritor francés nomáu Charles de Brosses, que lu aplicó inicialmente al conxuntu de toles islles d'Oceanía. Jules Dumont d'Urville, demientres una conferencia na Sociedá Xeográfica de París en 1831, propunxo un usu más restrinxíu del términu. Históricamente les islles del Mar del Sur yeren conocíes como Islles del Mar del Sur, pese a que Ḥawai asítiase nel Pacíficu Norte. Dafechu, ye'l vértice superior del triángulu polinésicu, col qu'aveza a definise l'espaciu polinésicu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Columbia

**Columbia** ye la capital del estáu de Carolina del Sur, nos Estaos Xuníos. Pertenez al Condáu de Richland.

Ye la ciudá más poblada del estáu con 

La ciudá foi fundada'l 22 de marzu de 1786, nomada asina n'honor al descubridor del continente americanu, el navegante Cristóbalo Colón.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Spainsat

**Spainsat** ye un satélite espía español, destináu a les comunicaciones militares y gubernamentales. El satélite permite les telecomunicaciones de les estremaes misiones de les Fuercies Armaes Españoles nel estranxeru. Ufierta cobertura a una gran zona que va dende los Estaos Xuníos hasta Sudamérica, pasando per África, Europa y Oriente Mediu.

El satélite pertenez a Hisdesat (Hispasat (43%), Ingeniería y Servicios Aeroespaciales (30%), EADS Casa (15%), Indra Espacio (7%) y Sener (5%)) la so inversión nun entamu foi de 415 millones d'euros. Contruyólu Space Systems Loral en California (EEXX) y la so vida útil ye d'a lo menos 15 años. La masa del satélite al despegue yera d'unos 3.700 quilogramos. Ta equipáu con tresponedores en banda X y ún en banda K militar. Asítiase nuna órbita xeoestacionaria a 36.000 quilómetros d'altititú y a 30 graos oeste penriba l'Océanu Atlánticu.

El satélite ufierta cobertura a xeres humanitaries, seguridá ya intelixencia, operaciones militares, unviu d'imáxenes, servicios a embaxaes y comunicaciones gubernamentales d'España.

## Llanzamientu

El satélite llanzóse'l 11 de marzu de 2006 a les 22:33 GMT dende la base aérea de Kourou, na Guyana Francesa per un cohete Ariane 5 ECA de la empresa Arianespace (ESA).

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web d'Hisdesat
*Páxina web oficial de la ESA
Kourou

**Kourou** ye una población y una comuña na Guyana Francesa, asitiada a 40 km al noroeste de la capital, Cayena. El Centru Espacial Guyanés (*Centre Spatial Guyanais*), onde l'Axencia Espacial Europea llanza les misiones, alcuéntrase na redolada'l pueblu. Nel pasáu foi una colonia penal. 

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Intelixencia militar

La **intelixencia militar** ye la xera, desendolcada davezu por unidaes específiques dientro de les Fuercies Armaes de recoyer información del enemigu actual o potencial col envís de permitir planificar d'un mou adecuáu les posibles operaciones. Venceyada tradicionalmente al espionax, la intelixencia inclúi la recoyeta d'información de la capacidá teunolóxica, l'orde de batalla, armes, equipu, entrenamientu, bases militares, comunicaciones y la deteición de radares. La coleición d'intelixencia ye vital pa furnir información esauta y reciente col envís de que'l comandante faiga un usu intelixente de los sos recursos. Magar que la xera ye de calter militar, nuna estaya superior, inclúise nella información diplomática, política, económica y demográfica en tiempu de paz.

La formación de departamentos profesionales d'intelixencia militar prodúxose a lo llargo'l sieglu XIX; el progresu de la teunoloxía nel sieglu XX sumaría a les xeres tradicionales d'espionax un pergrande arsenal re recursos téunicos, dende les imáxenes, la interceición de comunicaciones col criptoanális, l'anális de patrones comunicativos, la deteición de radares, y otres funciones como la intelixencia humana, los operativos clandestinos, la desinformación, la deceición y la contraintelixencia.

Los departamentos d'intelixencia emplegáronse muncho pa vixilar dientro'l propiu Estáu; nos Estaos Xuníos, el FBI desendolca funciones d'intelixencia interior, y numberosos estaos copiaron la so estructura con finalidaes bien estremaes.

## Ver tamién
*Directoriu Principal d'Intelixencia
*Aman

## Referencies

## Enllaces esternos
*Proyeutu Aurora Australis: Intelixencia d'Urxencia Pa la Era de la Información Revista Virtual qu'axunta ensayos actuales y esclusivos d'Intelixencia d'Estáu, política estratéxica, económica y competitiva. Collaboren espertos de toa América.
Vadinienses

Los **Vadinienses** yeren una sociedá indíxena asitiada nel norte de Peninsular. Los romanos clasificáronlos na *gens* cántabra, si bien esti pueblu habitó en dambos llaos de la Cordelera Cantábrica, abarcando l'oriente d'Asturies y Lleón. Dientro de la tribu puen distinguise cuatro clanes: **arcaedunos**, **aroniaecinos**, **cantianos** y **corovescos**. La tribu vadinense combatió nun entamu escontra les tropes romanes, si bien al final, como tolos pueblos del norte aceutaren el so dominiu y cultura.

Xunto a los testimonios epigráficos, nel sieglu II méntase per primer vegada a los vadinienses nos testos lliterarios. Nuna noticia, Claudiu Ptoloméu yá fala d'una ciudá nomada **Vadinia**. El fechu de que la mayoría de les inscripciones s'alluguen na estaya sur (Lleón), magar qu'abondo disperses, mentantu que nel norte, n'Asturies, alcontrárense menos pel momentu, pero enforma más concentraes al rodiu de Cangues d'Onís y proximidaes, fai camentar na mena d'evolución d'esti pueblu.

Considérase que precisamente Cangues d'Onís abeyaba la **Vadinia** de Ptoloméu y qu'ésti foi'l centru orixinariu de los vadinienses, asina, apúntase a la llocalidá de **Benia d'Onís** como llugar au s'asitiaba (Vádinia > Vádnia > Benia); aprovechando el cursu de los ríos, esti pueblu empobinó la so espansión na direición norte-sur. El réxime de vida de los vadinienses, seminómades, que prauticaben una agricultura enforma rudimentario, con pocu desendolque de la ganadería, fizo más favoratible estos movimientos, y posiblemente tamién influyó la mena de clima, más calecíu nel sur de la cordelera.

Les muyeres vadinienses yeren les depositaries de los derechos de tresmisión de la propiedá, casaben a los sos hermanos y los homes daben la dote a les muyeres. Sicasí, les alusiones al *avunculáu* nos testos epigráficos, paecen empobinar haza un cambéu a la supremacía de los homes sobro les muyeres.

## Referencies

*Mapa au se tienen alcontraes esteles vadinienses