Clenardu

**Nicolaes Cleynaerts**, llatinizáu **Clenardus**, d'ehí **Clenardu** y afrancesáu **Clenard** , foi un gramáticu y viaxeru flamencu. De formación llatinista, helenista y hebraísta, convertir en arabista de forma cuasi autodidacta, impulsáu por una visión universalista de los ideales del humanismu renacentista que lu llevaron a intentar la conversión pacífica de los musulmanes por aciu el diálogu cola so cultura.

Enseñaba por aciu el métodu de conversación, y caltuvo un principiu propiu de la pedagoxía moderna: que l'estudiante nun tien de complicar se con regles trabayoses hasta que llograra una abonda competencia d'usu de la llingua que desea aprender. Redactó manuales de gramática griega y hebrea pa simplificar les dificultaes del deprendimientu d'eses llingües. Publicó delles obres en Lovaina: *Tabulae in grammaticen hebraeam* (1529), *Institutiones in linguam graecam* (1530), y *Meditationes graecanicae* (1531). Les *Institutiones* y les *Meditationes* fueron reeditaes delles vegaes (conxuntamente como *Institutiones ac meditationes in graecam linguam*) y amenaron munchos comentarios; según la so correspondencia, editada póstumamente nun *Epistolarum*, na que narra les sos esperiencies en Francia, España, Portugal y Marruecos.

## Lovaina y París

Educáu na Universidá de Lovaina, en que'l so *[[Paedagogium Porci]]* matriculóse'l 31 d'agostu de 1512, foi alumnu de Jacobus Latomus (teoloxía), d'Adrianus Barlandus y de Rutgerus Rescius (griegu), del Colexu de Busleiden o *[[Collegium Trilingue]]*, fundáu so los ideales humanísticos d'Erasmu. Mientres diez años foi presidente del Colexu de Houterlé, y enseñó llatín, griegu y hebréu. En 1527 graduóse en teoloxía y ordenóse sacerdote.

Por influencia de Juan Luis Vives, y considerando rematada la so carrera en Lovaina, concibió'l proyeutu de lleer el *[[Corán]]* y establecer una conexón ente l'hebréu y la llingua árabe. La conocencia rudimentaria d'esta llingua llograr por sigo mesmu, gracies al Psalterio de Nebio (*Psalterium octuplex* o *Psalterium Hebraeum, Graecum, Arabicum et Chaldeum cum tribus Latinis interpretationibus et glosis*, d'Agostino Giustiniani, Xénova, 1516), sobre'l qu'apriende les lletres árabes y descompon les pallabres que la formen, formándose un diccionariu. Estos estudios conduciéronlu a plantegar la posibilidá de la evanxelización de los árabes al traviés del estudiu de la so llingua, lo que llevaría a vencer al Islam per medios pacíficos. Con esi propósitu abandonó la so universidá y treslladóse en primer llugar a la Universidá de París (1530), onde conoz a Guillaume Budé.

## Salamanca

De vuelta en Lovaina, l'humanista portugués André de Resende apurrió-y la posibilidá d'acompañar a Fernando Colón (fíu del descubridor, que la so selecta comitiva d'humanistes flamencos y franceses foi encargada d'axuntar una peramplia biblioteca), con quien entamó en 1532 un viaxe a España (que'l so rei yera'l tamién flamencu Carlos de Gante -Carlos I d'España y emperador Carlos V-).

Llegáu a Salamanca, Clenardus enseñó de volao llatín y griegu en la so universidá. La fecha de la so toma de posesión ye'l 5 de payares de 1533. Antes d'exercer como profesor universitariu, tuviera un tiempu como preceptor de Luis de Toledo, fíu del virréi de Nápoles Pedro de Toledo, de la Casa d'Alba, puestu al que-y encamentó Juan Álvarez y Alva de Toledo (de la mesma casa nobiliaria, y profesor de filosofía y teoloxía en Salamanca, cargu al que sumaba'l d'obispu de Córdoba).

Clenardus integrar nel círculu de Francisco de Vitoria, xunto con Martín de Azpilicueta, Andrés de Vega, Francisco del Castillo, Hernán Núñez de Guzmán y Juan Martínez Xilizu; a quien darréu encamentó al tamién flamencu Juan Vaseo (Johannes Vassaeus o Jean Vasée, con quien compartiera'l viaxe de Lovaina a Salamanca, pero que siguiera al serviciu de Fernando Colón como bibliotecariu en Sevilla). Ente los estudiantes que pudieron asistir a les sos clases tuvo Diego de Covarrubias.

## Lisboa, Braga y Évora

Al poco tiempu (quiciabes namái exerció doce díes) foi llamáu a la corte del reinu de Portugal, onde pasó cinco años como tutor de Dom Henrique (hermanu de Xuan III de Portugal y darréu rei él mesmu), al que preparó pa ocupar el so cargu como obispu de Braga. N'esa ciudá Clenardus fundó una escuela humanística. Tamién enseñó en Évora, onde darréu (1559) fundós'una universidá xesuita. La so influencia nel mundu intelectual portugués foi duradera: en 1547 fundar en Universidá de Coimbra un Colexu d'Artes siguiendo'l modelu lovaniense del *Trilingue* qu'él había prestigiado. La so rellación colos humanistes portugueses empecipiárase yá en Lovaina, onde conoció a André de Resende, que foi quien lu convidó a treslladase a Lisboa en 1534.

El nuevu rector de la Universidá de Salamanca, Leopoldo d'Austria, tíu de Carlos V, intentó recuperar a Clenardu pa una cátedra trillingüe, qu'incluyera l'árabe, un yá que s'atopaba vacante dende tiempu inmemorial por falta de persona capacitada pa ello. A pesar de lo curioso de la ufierta, Clenardu nun aceptó. Sacante pola presencia en Salamanca d'un bon númberu d'amigos (ente ellos el so compatriota Vaseo, al que terminó llamando a Portugal), la vida universitaria salmantina nun lu traía bonos alcordances, ente ellos el costume *de tar al poste dempués de terminar la lleición p'aguantar les impertinentes entrugues de los discípulos*.

## Granada y Fez

De vuelta a la Corona de Castiella, treslladóse a Granada. Tuvo ocasión de visitar la biblioteca que formara Fernando Colón nel so palaciu de Sevilla.

Foi patrocináu por Luis Hurtado de Mendoza, marqués de Mondéjar, gobernador xeneral del reinu de Granada. Ellí, con ayuda d'un "esclavu moru", llogró un primer aproximamientu a la rellación que deseyaba cola llingua árabe falada. Nun paez que fuera unu de los moriscos locales, sinón un esclavu mercáu n'Almería, que fuera alfaquí.

En devanéu trató de llograr accesu a los manuscritos árabes en poder de la Inquisición española, y finalmente, en 1540, decidió viaxar al norte d'África. Dende Xibraltar pasó a Ceuta, y dellí a Fez, daquella un centru intelectual árabe de prestíu. Ellí pasó quince meses de privación y sufrimientu, tres los que volvió a Granada, onde morrió na seronda de 1542. Soterróse-y na Alhambra.

## Repercusión

Caltuvo correspondencia en llatín colos sos amigos flamencos: *Nicolai Clenardi, Peregrinationum ac de rebus machometicis epistolae elegantissimae* (Lovaina, 1550), editáu de forma más completa como *Nic. Clenardi Epistolarum libri duo* (Amberes, 1566), de la casa de Plantin; tamién Victor Chauvin y Alphonse Roersch, "Etude sur la vie et les travaux de Nicolas Clenard" en *Mémoires couronnes* (vol. lx., 1900–1901) de la *[[Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique]]*, contién gran cantidá d'información sobre Cleynaerts y una estensa bibliografía de la so obra, con noticia de les sos primeros comentaristes.

La so peripecia vital foi comparada a la de Raimundo Lulio. El lema llatín que lu celebra nuna estatua de la so ciudá natal diz: *Verbu non gladio xentes Llabrabes convertere ad Christianam fidem nisus est* ("Cola pallabra, non cola espada, esforciar por convertir a les xentes árabes a la cristiana fe"). Tamién en Diest, esiste una seición de la Universidá de Lovaina (*Katholieke Hogeschool Leuven*) que lleva'l nome de *Campus Clenardus*. Una de les asociaciones d'estudiantes de dicha universidá lleva tamién el nome *Clenardus*, y utiliza la figura de la so semeya como símbolu.

Paulus Colomesius (Paul Colomiès, llibreru hugonote -1638–1692-, autor de *Gallia Orientalis*, un diccionariu biográficu d'hebraístes cristianos franceses, citáu por Gregorio Mayans nos sos comentarios a les obres completes de Juan Luis Vives) describe l'aveséu ánimu d'un fragmentu de la carta del 4 d'avientu de 1540 que Clenardus escribe dende Fez (*in urbe Fessa, in cujus gymnasio linguae Arabicae operam dabat*) al obispu Joanni Petito (Juan Parvo): el so mentor infórmalu de que los *[[Coloquios (Erasmu)|Coloquios]]* d'Erasmu tán siendo quemaos y de que Luis Vives morrió; poca esperanza quéda-y de que'l so proyeutu col Corán tenga bona acoyida:

Isaac Bullart dedíca-y una amplia y emponderadora biografía, qu'inclúi un grabáu cola so efixe, en *Académie des sciences et des arts contenant les vies et les éloges historiques des hommes illustres qui ont excéllé dans ces professions depuis environ quatre siècles* (1682), destacando'l so arrenunciu a una vida acomodada pa satisfaer la so molición intelectual y espiritual:

Nicolás Antonio acutó-y una entrada ente los escritores españoles nel so *[[Bibliotheca Hispana nova]]* (1696):

Feijoo, nel so *[[Teatru Críticu Universal]]* (1726), recueye una curtia referencia a esti autor, basada na comparanza de diverses fontes:

## Referencies
*''Colación de salarios de cátedres fecha pol claustru de rector y consiliarios y toma de posesión de les mesmes polos maestros Nicolás Clenardu y Juan Hernández'', Salamanca, 5 de payares de 1533. Vicente Beltrán de Heredia, *Cartulariu de la Universidá de Salamanca (1218-1600)*, tomu III, Universidá de Salamanca, 2001, ISBN 8478009566 (documentu nᵘ 934, pg. 223).

### Obres de Clenardus
*Títulos dixitalizaos del fondu antiguu de la Biblioteca Universitaria, Universidá de Granada.

#### Institutiones
*''Institutiones absolutissimae in graecam linguam: Item, anotationes in nominum, verborúmque difficultates, investigatio thematis in verbis anomalis, compendiosa syntaxeos ratio'', Lugduni: Apud Antonium Gryphium, 1564.
*''Institutiones absolvtissimae In Graecam linguam: Item Annotationes in nominum uerborumque difficultates. His Insvper Additae Svnt meditationes Graecanicae in artem Grammaticam'', Johann VomBerg & Ulrich Neuber, 1563
*''Institutiones linguae graecae'', septima editio, Coloniae: apud Ludovicum Alectorium et heriedes Iacobi Soteris, 1577
*''Meditationes graecanicae in artem grammaticam: in eorum gratiam qui viua praeceptoris voce destituuntur & lliteres graecas suo ipsi ductu discere cogentur'', apvd Theobaldvm Paganvm, 1558.
*''Meditationes graecanicae in artem grammaticam: in eorum gratiam qui viua praeceptoris voce destituuntur & lliteres graecas suo ipsi ductu discere coguntur'', apvd Antonivm Gryphivm, 1564.
*''Meditationes graecanicae in artem grammaticam'', Parisiis: apud Henricum Le Bé, 1580.
*''Institutiones ac meditationes in graecam linguam'' , Parisiis: apud Petrum Huet, 1581.
*''Institutiones ac meditationes in graecam linguam'', Hanoviae: Typis Wechelianis, 1617.
*''Tabulae in grammaticam Hebraeam'', Birckmann Erben, 1561
*''Tabula in grammaticen Hebraeam'', apud Martinum Iuvenem, 1564

#### Epistolarum
*''Nicolai Clenardi Peregrinationum ac de rebus machometicis epistolae elegantissimae'', Lovanii: apud Martinum Rotarium, 1551.
*''Nic. Clenardi Epistolarvm Libri Dvo. Qvorvm posterior iam primùm in lucem prodit'', Antverpiae: Ex officina Christophori Plantini, 1566.
*''Nicolai Clenardi Epistolarvm Libri dvo: His accedunt excerpta ex Hvberti Thomae Leodii Annalibus de vita Friderici II. Comitis Palatini, Ducis Bauariae ...'', Marnius & Aubrius, 1606
*''Nicolai Clenardi epistolarum libri duo'', Hanoviae: Typis Wechelianis, 1606.
*''Clenardu a Juan Parvo, obispu de Cabu Verde, llamentando la escasa afición qu'hai n'España al estudiu del hebréu pola escesiva influencia de los abogaos, factores de pleitos interminables que traen turbáu al mundu'', Fez, 4 d'avientu de 1540. *Cartulariu...*, *op. cit.*, documentu nᵘ 940, pg. 228 (ye un fragmentu de la recoyida en *Epistolarum libri duo*, pg. 196; los documentos anterior y posterior a ésti son tamién fragmentos d'otres cartes de Clenardus, delles d'elles a Vaseo, encamentándo-y dellos profesores de Salamanca -Francisco de Vitoria, Francisco del Castillo y Andrés de Vega- o informándo-y que Resende ta preparando una poesía pal mesmu Vitoria).

### Estudios sobre Clenardus
* Louis Gabriel Michaud, ''Clénard'' en *Biographie universelle, ancienne et moderne*, 1813, pgs. 49 y ss.
* Frédéric-Auguste-Ferdinand-Thomas Reiffenberg (baron Frédéric de Reiffenberg), ''Archives philologiques'', Dondey-Dupre, 1827.
* Jean Jacques Altmeyer, ''Clenard'' en *Les précurseurs de la réforme aux Pays-Bas*, 1886. Esti testu recueye percurioses cites del epistolariu de Clenardus (traducíes al francés).
* Victor Chauvin y Alphonse Roersch, ''Étude sur la vie et les travaux de Nicolas Clénard'', *Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique*, M. Hayez, 1899.
* Henry de Vocht, Frans M. Olbrechts y Herman Ferdinand Bouchery, ''Nicolaus Clenardus'', Amberes: De Sikkel, 1942.
*Manuel Gonçalves Cerejeira, ''O renascimento em Portugal: Clenardu y a sociedade portuguesa do seu tempo. Com a tradução das suas cartes'', Coimbra Editora, 1949.
* Joseph Klucas, ''Nicolaus Clenardus: A Pioneer of the New Learning in Renaissance'', en *Lusu-Brazilian Review*, vol. 29, nᵘ 2 (Winter, 1992), pgs. 87-98
* Klaus Wagner, ''"Ego arabicumanes" - Andances del humanista Nicolás Clenardu n'España y Portugal'', en *Archivu hispalense*, Sevilla, nᵘ 237, 1995, pgs. 94-102.
* S. Kessler-Mesguich, ''Deux hébraïsants à Louvain: Jean Campensis et Nicolas Clénard = Dos hebraisantes en Lovaina: Jean Campensis y Nicolas Clenard'', en *Helmantica: Revista de filoloxía clásica y hebrea*, ISSN 0018-0114, Tomu 51, Nᵘ 154, 2000 , páxs. 59-73
* Peter G. Bietenholz, ''Nicolaus Clenardus'', en *Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation*, University of Toronto Press, 2003, ISBN 0802085776, pg. 313.
* ''Nicolau Clenardu'', 24-6-2011 (en portugués).

### Referencies a Clenardus n'otros estudios
* Elisabeth Feist Hirsch, ''Louvain'' - ''Humanism in Portugal'' y otres seiciones, en *Damião de Gois: The Life and Thought of a Portuguese Humanist, 1502-1574*, Springer, 1967, ISBN 9024701953, pgs. 115 y ss.
* Klaus Wagner, ''La llocura de don Hernando Colón'', discursu d'ingresu na Real Academia Sevillana de Bones Lletres, 3 de febreru de 2000.
* Juan Alcina y José Antonio González, ''Les primeres anotaciones de los "Diálogos" de Vives n'España: de Pedro Mota a Juan Maldonado'', en *La Universitat de València i l'Humanisme: Studia Humanitatis i renovació cultural a Europa i al Nou Món*, Universitat de València, 2003, ISBN 843705544X, pg. 3 y ss.

### Semeyes de Clenardus
* Grabáu anónimu: *Nicolaus Clenardus Distemius Brabantus*, fecháu poles sos carauterístiques formales ente 1560 y 1590.
* Grabáu d'Esme de Boulonois, na obra d'Isaac Bullart *Académie des Sciences et des Arts*, 1682. Bien similar al anterior.
* Estatua de bronce, de Wim Van Petegem, na ciudá de Diest. El so estilu ye propiu de la escultura contemporánea (sieglu XX).

## Notes