Idioma Saa

**Sa** o **Saa** ye un idoma austronesia faláu nel sur de la Isla de Pentecostés en Vanuatu. Tuvi 2 500 falantes nel añu 2000.

## Dialeutos
El idoma Sa tien dialeutos numberosos, ensin nomes o fronteres bien establicidos. Nuna xunta en 2008, los falantes reconocieron cuatro dialeuto principales, con variaciones sub-dialeutales y mezclandos de dialeutos en delles árees.

Los dos dialeutos centrales son relativamente mutuamente similares y son xeneralmente entendíos por tolos falantes. La mayoría de la escritura y de la busca en Sa foi n'unu d'estos dialeutos:
* Un dialeutu occidental ("Saa" con un llargu *a*) ta faláu na mariña del oeste cerca de Panes, Wali, Panngi y Ranputor.
* Un dialeutu oriental ("Sa" con un curtiu *a*) ta faláu nel sureste cerca de Ranwas. Una variante d'esti dialeutu coles vocales más llargues en pallabres ta falada en Poinkros nel sur alloñáu, y ta utilizáu nes recién traducciones del Evanxeliu pola Sociedá de la Biblia.
Hai tamién dos dialeutos periféricos, que son altamente distintivos y difíciles pa los falantes d'otros dialeutos pa entender:
* Un dialeutu del norte ("dialeutu F"), carauterizáu pola presencia del soníu *f*, ta faláu nel norte de la rexón, en St Henri (Fatsare) y por dalgunos en Corrió'gusuksu. Tien enllaces cercanos col vecín idioma Ske y con Doltes, el dialeutu estinguíu del pueblu Hotwata.
* Un dialeutu del sur ("*Hai*"), notable pa la xeneralizada sustitución de s con h, ta faláu en Badea Martelli (Harop) y Londar, y tien enllaces cercanos coles llingües de la isla Ambrym.

## Fonoloxía
Les consonantes de Sa inclúin **b**, **d**, **g**, **h**, **k**, **l**, **m**, **n**, **ng**, **p**, **r**, **s**, **t** y **w**. Na mayoría de los dialeutos hai tamién **j** (dacuando escritu "ts"), que ye aparentemente un alófonu de t atopáu antes de les vocales **i** y **o** anque los falantes considerar por separáu. La mayoría de los falantes tamién uso les labiovelares **bw**, **mw** y **pw**, anque pa dellos falantes de los dialeutos periféricos estos son indistinguibles de les consonantes normales **b**, **m** y **p**. Amás d'estes consonantes, el dialeutu del norte tien una **f** billabial. Nesti dialeutu, *s* puede ser pronunciáu como l'inglés *sh*.

Amás de los cinco vocaleses estándares (**a**, **y**, **i**,** o** y **o**), ta xeneralmente creyíu que l'idioma tien les mid-vocales altes **ê** (entemediu ente *y* y *i*) y **ô** (entemediu ente *o* y *o*). Non tolos autores reconocieron estes vocales adicionales, pero fueron aceptaos por profesores locales d'alfabetización vernácula y ta utilizáu nes traducciones del Evanxeliu pola Sociedá de la Biblia. Les vocales tán estremaes pa llargor, con vocales llargues (**aa**, **ee**, etc.).

## Gramática
El básicu orde de pallabra en Sa ye suxetu verbu oxetu.

### Pronomes
Los pronomes personales son estremaos pola persona y el númberu. Nun son estremaos pol xéneru. Con una esceición, los pronomes de suxetu y d'oxetu son idénticos.

Los pronomes singular y plural son como sigue:

Amás, hai pronomes duales, que incorporen la partícula *kô*, y pronomes paucales (rifiriendo a un númberu pequeñu de persones), que incorporen la partícula *têl* o *pat*.

### Sustantivos
Sustantivos en Sa nun ye precedíu por artículos. La pluralidá ta indicada pol pronome *êr* ("-yos") o un númberu dempués del sustantivu.

Los sustantivos pueden ser o **llibres** o **direutamente teníos**. Los sustantivos direutamente teníos tán siguíos o por un sufixu o por un sustantivu qu'indica a quien un elementu pertenez. Por casu:
: *sê*'k*** = El mio nome :
''sê'''m*** = El to nome :
*sê*'n*** = El so nome :
''sê '''temak*** = El nome del mio padre

Los sufixos posesivos son como sigue:

La posesión tamién puede ser indicada pol usu de la pallabra *na-* "de" (o *a-* nel casu d'elementos alimenticios), siguido o por un sufixu posesivu o pol nome del posesor:
: *nak ôl* = el mio cocu (pertenencia)
: *nam ôl* = el to cocu (pertenencia)
: *nan ôl* = el so cocu (pertenencia)
: *ôl na selak* = el cocu del mio hermanu (pertenencia)

: *ak ôl* = el mio cocu (pa comer)
: *am ôl* = el to cocu (pa comer)
: *an ôl* = el so cocu (pa comer)

Un verbu puede ser convertíu a un sustantivu pola adición del **sufixu** *-an*:
: *wêl* = baillar
: *wêlan* = un baille

Los modificadores xeneralmente vienen dempués d'un sustantivu:
: *ere* = pueblu :
*ere lêp* = grande pueblu

### Verbos
Verbos en Sa son de normal (anque non siempres) precedíu por marcadores de verbu qu'indiquen el tiempu, l'aspeutu y l'humor de l'aición.

Nes declaraciones positives el marcador ye *m-*, *ma-*, *mwa-*, *me-* o una variante (dependiendo del dialeutu, del verbu y de la redolada). El pasáu y el presente nun son explícitamente distinguíos:
: *nê *'m**los'' = bañu / bañé :
''nê'' ***ma*'rngo* = oyo / oyí

Nes declaraciones [[Negación (gramática)|negatives]] esti marcador ta reemplazáu con *taa-* o una variante:
: *nê* taalos = nun baño / nun bañé :
*nê* taarngo = nun oyo / nun oyí

Ye*t*vos marcadores pueden ser combinaos con un marcador futuru *t* o *te*:
: *nê* *me**t*** *los* = voi bañar
: *nê* *me**te**rngo* = voi oyer
: *nê taa**t*** *los* = nun voi bañar
: *nê taa**te**rngo* = nun voi oyer

Nel [[Manera imperativa|imperativu]], úsese'l marcador futuru ensin otru marcador:
: *O* ***t**los*! = [Tu] baña!
: *O **t**erngo*! = [Tu] escucha!

Les declaraciones hipotétiques inclúin una partícula *po*:
: *nê* *met**po*** *los* = tendría que bañar

Les aiciones completaes tán indicaes utilizando *tê*:
: *nê mlos **tê*** = Yá bañé

El suxetu puede ser omitíu, como nel segundu exemplu embaxo:
: *i meterngo* = él va oyer
: *meterngo* = va ser oyíu

Los verbos transitivos ya intransitivos tán distinguíos, con *nê* a la fin del verbu:
: *êr rôs* = mueven
: *êr* *rôs**n''ê** *at* = mueven la piedra

## Exemplos de frases

## Fonte

## Referencies

## Enllaces esternos