Sidney Lumet

**Sidney Lumet**  foi un direutor, productor y guionista d'Estaos Xuníos. Con una carrera profesional de más de 50 años, ye recordáu poles sos películes *[[12 Angry Men (película de 1957)|12 Angry Men]]* (1957), *[[Long Day's Journey Into Night (película)|Long Day's Journey Into Night]]* (1962), *[[Serpico]]* (1973), *[[Asesinatu nel Orient Express (película)|Asesinatu nel Orient Express]]* (1974), *[[Dog Day Afternoon]]* (1975), *[[Network (película)|Network]]* (1976), *[[Veredictu final]]* (1982) y *[[Primero que el diañu sepa que morristi]]* (2007), ente otres.

## Biografía
Nacíu en Filadelfia, los sos padres fueron l'actor xudíu d'orixe polacu Baruch Lumet y la baillarina Eugenia Wermus. Graduar nel *Professional Children's School* y foi actor primero que direutor. Fixo'l so debú nel *Yiddish Art Theater* de Nueva York a la edá de cuatro años y actuó en teatros xudíos de Broadway mientres la década de 1930 hasta que debutó nel cine cola película *[[One Third of a Nation]]* (1939). En 1947 empezó a dirixir les sos propies obres de teatru nel off-Broadway y dirixó a actores como Yul Brynner, Eli Wallach y otros miembros del Actor's Studio. Lumet fixo'l so debú detrás de la cámara de primeres de la década de 1950 como direutor de televisión na CBS. Nella destaquen los 150 episodios de la serie "Danger" (1950) y los 26 de "You Are There" (1953).

L'empiezu nel cine de Lumet foi prometedor, col ésitu comercial y de crítica de *[[12 Angry Men (película de 1957)|12 Angry Men]]* (1957). Por esta película, ganó'l Osu d'Oru nel Festival de Berlín y la so primer nominación al Premiu Óscar na categoría de meyor película, meyor direutor y meyor guión adautáu.

Les sos siguientes realizaciones *[[Stage Struck]]* (1958) y *[[Esa clase de muyer]]* (1959) nun tuvieron al altor del so debú, como tampoco lo tuvo la direición que fizo de Marlon Brando y Anna Magnani en *Piel de culiebra* (*The Fugitive Kind*, 1959). 

A pesar d'esos fracasos, l'empiezu de la década de 1960 foi una de les dómines más granibles de Lumet. Empezó cola sólida adautación del clásicu d'Arthur Miller *[[Panorama dende la ponte]]* (1961), con Raf Vallone y Maureen Stapleton, a la que siguió una de les sos obres maestres del periodu, *[[Long Day's Journey Into Night]]* (1962), protagonizada por Katharine Hepburn, Ralph Richardson, Dean Stockwell y Jason Robards. 

Dempués d'esti gran ésitu, llegó'l títulu menor *[[Puntu llende]]* (1964), drama sobre la Guerra fría. Pero recuperar con *[[L'emprestador]]* (1964), que trata d'un sobreviviente del Holocaustu que vive en Nueva York, y que rellata les sos esperiencies nos campos de concentración. El papel protagonista foi interpretáu por Rod Steiger, pol que foi una nomáu a premiu Óscar. El direutor siguió investigando los horrores de la guerra nel so posterior proyeutu *[[La llomba (película)|La llomba]]* (1965), con Sean Connery, col qu'empezaría una granible rellación profesional. 

Lumet dio un xiru nes sos películes al siguiente añu, dirixendo'l drama *[[El grupu (película)|El grupu]]* (1966) y darréu el thriller d'espionaxe *[[Llamada pal muertu (película)|Llamada pal muertu]]* (1966), con James Mason, Maximilian Schell y Simone Signoret.

La década de 1960 nun terminó tan bien para Lumet como empezó. La comedia *[[Bye Bye Braverman]]* (1968) y l'adautación de la obra d'Anton Chekhov, *[[La gavilueta (película)|La gavilueta]]* (1968) fueron grandes fracasos. Tampoco tuvieron muncho meyor aceptación de públicu y crítica *[[Cita, Una]]* (1969) y *[[Last of the Mobile Hot Shots]]* (1970). La única bona crítica que recibió Lumet per aquellos años foi'l documental que realizó juntamente con Joseph L. Mankiewicz, **' (1970) sobre [[Martin Luther King]], que foi nomada a un premiu Óscar. 

En 1971 filmó ''[[Supergolpe en Manhattan]]'', con Sean Connery. Esta película consiguió un aceptable ésitu de taquilla, cosa que nun asocedió con ''[[Perversión nes aules]]'' (1972), nin con ''[[La ofiensa]]'' (1972). 

Dempués de los anteriores fracasos, Lumet quixo apuntase al ''cine denuncia'' qu'empezaba a trunfar en [[Hollywood]]. El so primer títulu nun pudo ser más acertáu, el thriller policial ''[[Serpico]]'' (1973), que rellata la corrupción de la Policía de Nueva York. El filme foi protagonizáu por [[Al Pacino]] y foi tamién l'empiezu d'una de les dómines más brilloses de la so carrera cinematográfica. La película recibió crítiques escelentes y foi un ésitu de taquilla. Al Pacino ganó'l premiu [[Globu d'Oru]] pola so actuación, y la película recibió amás 2 nominaciones al premiu Óscar. 

Dempués de ''[[Lovin' Molly]]'' (1974) dedicar a l'adautación a la pantalla, del clásicu d'[[Agatha Christie]] ''[[Asesinatu nel Orient Express (película)|Asesinatu nel Orient Express]]'' (1974), qu'axuntó a grandes actores como [[Albert Finney]], [[Lauren Bacall]], Sean Connery y [[Ingrid Bergman]]. La película tuvo 6 nominaciones al premiu Óscar, y Ingrid Bergman ganó la so tercer estauína. 

Dempués d'esto, dirixó a Al Pacino en ''[[Dog Day Afternoon]]'' (1975), una película sobre un robu en Nueva York, que tamién recibió 6 nominaciones al premiu Óscar, a la meyor película, meyor direutor y meyor actor actor y un premiu a [[Frank Pierson]], al meyor guión orixinal. 



El so siguiente títulu ''[[Network (película)|Network]]'' (1976), foi una sátira sobre'l mundu de la televisión. La película ganó 4 Premiu Óscar: al meyor actor ([[Peter Finch]]), a la meyor actriz ([[Faye Dunaway]]), al meyor guión orixinal ([[Paddy Chayefsky]]), y a la meyor actriz secundaria ([[Beatrice Straight]]). 

Dempués d'estos ésitos, llanzar a proyeutos más ambiciosos que nun tuvieron tanto ésitu, quitando a ''[[Equus (película)|Equus]]'' (1977), una adautación a la pantalla de la polémica obra de teatru de [[Peter Shaffer]], pola cual [[Richard Burton]], y [[Peter Firth]] fueron nomaos al premiu Óscar. La película nun foi tan bien acoyida como los sos anteriores títulos. La so película ''[[El magu (película de 1978)|El magu]]'' (1978) foi un fracasu de crítica y de taquilla. Tampoco tuvo ésitu ''[[Dimi lo que quies]]'' (1980) sobre una performance d'[[Alan King]]. 

Lumet volvió remontar el vuelu con ''[[Prince of the City]]'' (1981), y ''[[Veredictu final]]'' (1982), con [[Paul Newman]], [[James Mason]], [[Jack Warden]] y [[Charlotte Rampling]]. 

Los siguientes títulos del direutor fueron el polémicu drama ''[[Daniel (película de 1983)|Daniel]]'' (1983) con [[Timothy Hutton]] sobre la historia de dos nuevos executaos por espionaxe mientres la dómina de la [[caza de bruxes de Hollywood]]. A ella, siguieron la comedia ''[[Garbo Talks]]'' (1984), ''[[Power (película de 1986)|Power]]'' (1986) y ''[[A la mañana siguiente]]'' (1986).

A la fin de la década de 1980 y empiezu de la de 1990, la so actividá foise adulces espaciando. En 1988, realizó ''[[Running on Empty]]'' (1988). La historia retrata a una familia que tien que fuxir del [[FBI]] porque los padres ([[Christine Lahti]] y [[Judd Hirsch]]) cometen un atentáu a un llaboratoriu de [[napalm]] en 1971 en protesta pola [[Guerra del Vietnam]]. 

Otres películes fueron ''Negocios de familia '' (1989), con Sean Connery, [[Dustin Hoffman]] y [[Matthew Broderick]], y ''[[Q & A]]'' (1990) con [[Nick Nolte]], [[Timothy Hutton]] y [[Armand Assante]] ente otros. Na década de 1990 realizó ''[[Una estraña ente nós]]'' (1992), ''[[L'abogáu del diañu (película de 1993)|L'abogáu del diañu]]'' (1993), y el [[remake]] de la película de [[John Cassavetes]] ''[[Gloria (película de 1999)|Gloria]]'' (1999). 

En 2005 recibió'l premiu [[Óscar honoríficu|Óscar Honoríficu]] pola so trayeutoria.
 
Les sos películes más recién fueron ''[[Find Me Guilty]]'' (2006), que se basa na historia real de Giacomo "Jackie Dee" DiNorscio, y ''[[Before the Devil Knows You're Dead]]'' (2007), que la so entama xira en redol a dos hermanos qu'entamen el robu de la xoyería de los sos propios padres.

== Filmografía ==

**Como direutor:**
* ''[[12 Angry Men (película de 1957)|12 Angry Men]]'' (1957)
* ''[[Stage Struck]]'' (1958)
* ''[[Esa clase de muyer]] (That Kind of Woman)'' (1959) 
* ''[[The Fugitive Kind|Piel de culiebra]] (The Fugitive Kind)'' (1959) 
* ''[[Una mirada dende la ponte]] (Vu du pont)'' (1961)
* ''[[Long Day's Journey Into Night]] (Long Day's Journey Into Night)'' (1962)
* ''[[L'emprestador]] (The Pawnbroker)'' (1964)
* ''[[Puntu llende (película)|Puntu llende]] (Fail-Safe)'' (1964)
* ''[[La llomba (película)|La llomba]] (The Hill)'' (1965)
* ''[[El grupu (película)|El grupu]] (The Group)'' (1966)
* ''[[Llamada pal muertu (película)|Llamada pal muertu]] (The Deadly Affair)'' (1966)
* ''[[Bye Bye Braverman]]'' (1968)
* ''[[La gavilueta (película)|La gavilueta]] (The Sea Gull)'' (1968)
* ''[[Una cita]] (The Appointment)'' (1969)
* ''[[Last of the Mobile Hot Shots]] '' (1968)
* **' (1970) (documental) 
* *[[Supergolpe en Manhattan]] (The Anderson Tapes)* (1971)
* *[[Perversión nes aules]] (Child's Play)* (1972)
* *[[La ofiensa]] (The Offence)* (1973)
* *[[Serpico]] (Serpico)* (1973) 
* *[[Lovin' Molly]]* (1974)
* *[[Asesinatu nel Orient Express (película)|Asesinatu nel Orient Express]] (Murder on the Orient Express)* (1974)
* *[[Dog Day Afternoon]] (Dog Day Afternoon)* (1975)
* *[[Network (película)|Network]] (Network)* (1976)
* *[[Equus (película)|Equus]] (Equus)* (1977)
* *[[El magu (película de 1978)|El magu]] (The Wiz)* (1978)
* *[[Dimi lo que quies]] (Just Tell Me What You Want)* (1980)
* *[[Prince of the City]] (Prince of the City)* (1981)
* *[[La trampa de la muerte]] (Deathtrap)* (1982) 
* *[[Veredictu final]] (The Verdict)* (1982) 
* *[[Daniel (película de 1983)|Daniel]] (Daniel)* (1983) 
* *[[Garbo Talks]] (Garbo Talks)* (1984)
* *[[Power (película de 1986)|Power]] (Power)* (1986) 
* *[[A la mañana siguiente]] (The Morning After)* (1986)
* *[[Running on Empty]] (Running on Empty)* (1988)
* *[[Negocios de familia]] (Family Business)* (1989)
* *[[Q & A]] (Q & A)* (1990)
* *[[Una estraña ente nós]] (A Stranger Among Us)* (1992)
* *[[L'abogáu del diañu (película de 1993)|L'abogáu del diañu]] (Guilty as Ensin)* (1993)
* *[[Night Falls on Manhattan]] (Night Falls on Manhattan)* (1997)
* *[[N'estáu críticu]] (Critical Care)* (1997)
* *[[Gloria (película de 1999)|Gloria]] (Gloria)* (1999)
* *[[Find Me Guilty]] (Find Me Guilty)* (2006)
* *[[Primero que el diañu sepa que morristi]] (Before the Devil Knows You're Dead)* (2007)

**Como productor:**

* *[[Llamada pal muertu (película)|Llamada pal muertu]] (The Deadly Affair)* (1966)
* *[[La gavilueta (película)|La gavilueta]] (The Sea Gull)* (1968)
* *[[Dimi lo que quies]] (Just Tell Me What You Want)* (1980)
* *[[N'estáu críticu]] (Critical Care)* (1997)

**Como guionista:**

* *[[Q & A]] (Q & A)* (1990)
* *[[Night Falls on Manhattan]] (Night Falls on Manhattan)* (1997)

## Premios

### [[Premios Óscar|Premiu Óscar]]

## Referencies

## Enllaces esternos

*
*