Santuariu de la Virxe de l'Asunción del Viso

El **Santuariu de la Virxe de l'Asunción del Viso** ye la patrona del conceyu de Salas y un referente de los fervores marianos de, siquier, la zona central d'Asturies. Frente al templu hai una gran escampada, arrodiada d'árboles y un enorme paredón xunto a dellos carbayos centenarios. Tamién ye una zona d'atraición turística tantu pa andarines como para cicloturistes de monte, yá qu'en Ciclismu en ruta bicicleta de carretera nun ye posible l'accesu al santuariu. La ruta a percorrer, con entamu na mesma villa de Salas, tien como designación «PR AS-131» con un percorríu de nueve km —ida y vuelta— y un ascensu de 435 metros. Pa descansu, xuegu y diversión familiar hai l'área recreativa del Viso» cerca del santuariu, perbién dotada y caltenida. Nel *Llibru de la Cofradería de La nuesa Señora del Viso* de 1707 faise referencia a otru anterior, de 1604, nel que cita que la devoción y el cultu nesti santuariu remontar a «*tiempos inmemoriales*». 
## Allugamientu
El santuariu ta asitiáu nel visu del monte Viso», nel conceyu de Salas y a unos cincuenta km d'Uviéu pela carretera N-634, tamién llamada n'Asturies «Carretera de Galicia», y a unos cinco km de Salas. El visu del monte Viso tien una altitú de 683 msnm y dende él acolúmbrase, al sur, una bona parte de la Cordal Cantábricu apoderando'l valle del ríu Nonaya y al norte'l mar Cantábricu. Pue que d'esta privilexada situación visual vénga-y el nome al monte, una y bones la pallabra «viso» significa *«altor o eminencia, sitiu o llugar altu, dende onde se ve y afaya enforma terrenal»* según el Diccionariu de la Real Academia de la Llingua Española.

## Historia
Como en munchos llugares de gran antigüedá, siempres hai una parte de lleenda referente a los raigaños del llugar, y darréu empiecen a surdir documentos que concreten y referencien los fechos. Asina asocede tamién nel casu d'esti santuariu. Amás, la lleenda ye bien similar a la d'otros santuarios y ermites. 
### Lleenda áurea
Cuenta la lleenda que la Virxe apaecer a un pastor y espresó-y el deséu de que se-y construyera un templu nel so honor nel mesmu llugar de l'apaición. Como'l llugar taba abondo distante de la villa y a un altor considerable, los vecinos decidieron construyilo daqué más embaxo, na zona llamada «La Folguerúa», por razones de mayor proximidá y comodidá. Una vegada tomada la decisión, los materiales pa la construcción que s'axuntaben acaldía nel llugar escoyíu apaecíen a otru día xunto a la peña onde s'apaeció la Virxe.

### Historia real
El primer *«Llibru de la Cofradería»* que data de 1604 y el posterior, de 1709, dan noticies del cultu que «*dende tiempos inmemoriales*» dar a la Virxe del Viso. L'edificiu qu'esistía a finales del sieglu XVI yera pocu sólidu y como tenía l'aguada a un solu agua, enzancaba'l so caltenimientu de forma decorosa. Por cuenta de ello l'edificiu amenaciaba ruina polo qu'en 1614 se reedificó totalmente. Les obres consistieron n'arimar el techu a la peña faciendo nella una escavación a manera de portal por qu'asina tuviera protexida de los vientos y agües del norte. Na parte delantera fíxose una escampada d'entrada, pa lo qu'hubo de faese tamién un muriu de contención, una y bones el terrén taba inclináu. En 1620 construyóse la «*Casa de Novenes*» dotándola dos años más tarde de cocina.

En 1627 fíxose una gran ampliación de la escampada delantera, pa lo que foi necesariu construyir otru gran muriu de contención que cubrió al anterior. La escampada quedó, aproximao, tal que puede vese na actualidá. El «*Llibru de la Cofradería*» comenta la execución d'estos trabayos de la siguiente forma: «*...los vecinos de la feligresía de San Martín de Sales han allegáu tola piedra arrecostines asina pal paredón como pa enllenar el buecu ente'l paredón y este y tolos que diben trabayar llevaben la comida de les sos propies cases ensin cobrar jornal dalgunu*». Nel añu 1707 volvió rellenase la escampada con tierra y llantáronse dellos carbayos «*pa más amenidad del santuariu*», dalgunu de los cualos entá se caltienen a principios del sieglu XXI. Al faer les escavaciones d'estos trabayos afayaron restos de teles y otros enseres lo cual paez confirmar la esistencia en tiempos anteriores de dalgún ermitañu nesi llugar máxime teniendo en cuenta qu'hai nes proximidaes una fonte llamada «del ermitañu» dende tiempu inmemorial pos yá fai referencia a ella'l Llibru de la Cofradería» del añu 1604

En 1708 el santuariu volvió ser reconstruyíu, yá que taba bien deterioráu por cuenta del mugor qu'enfusaba pola roca y tamién pol teyáu porque taba casi adosáu a les roques. Según el *«Llibru de la Cofradería»*, «*... nel branu de 1708 facer de nuevu tol cuerpu de la ermita, asina de cantería como de carpintería, hízose l'altar del Santu Cristu, hízose la tribuna colos sos asientos, fabricose de nuevu'l portal que ta delantre de la ermita. La madera pa la obra foi tou de llimosna*» y munchos devotos ayudaben a trabayar, especialmente de les parroquies de Salas y Ardesaldu. Al empar qu'estes obres, empecipiáronse les d'arreglu de la Casa de les Novenes». Pal tresporte de los materiales necesarios como arena, piedra, madera, agua, etc. tamién fai referencia a ello'l Llibru de la Cofradería» qu'indica qu'allegaben «*...tolos que teníen gües de les feligresíes comarcanas y tou foi de llimosna...*».

## Estructura y arquiteutura
El templu, bien senciellu, pequeñu pero de dimensiones perbién proporcionaes sufrió una vegada más, en 1945, un gran deterioru por cuenta de una quema, pero gracies a la devoción a la Virxe del Viso y les aportaciones de los habitantes del conceyu de Salas y de los sos emigrantes a otros llugares d'España y América pudo reconstruyise nuevamente. Pero esti edificiu nun foi'l definitivu, sinón que s'edificó otru, obra de los arquiteutos Somolinos de Uviéu, que s'inauguró l'unu de xunetu de 1954. Gracies a la rexa esistente na puerta, los pelegrinos pueden ver a la Virxe en cualquier momentu ensin necesidá de pidir les llaves del santuariu.

De la imaxe de la Virxe tiense la siguiente cita del historiador Iglesias Rodríguez:

L'edificiu interior, que contién la parte más sagrada y reverencial, tien una forma singular, yá que s'afai a la xeometría de la roca y la so planta ye hemioctogonal, siendo la parte más alta del santuariu. El pórticu que lu arrodia tien forma hemidodecagonal nel qu'en cada llau hai un arcu de mediu puntu, unos abiertos hasta'l suelu pa sirvir d'accesos y otros, alternaos, cerraos a mediu altor pa faer de ventana. El conxuntu tien una disposición ascensional dende l'esterior al interior con una espadaña terminada con una cruz. El santuariu tien tres tramo d'escaleres p'aportar a una zona dende onde puede contemplase a la Virxe dende dellos ángulos. El planteamientu arquiteutónicu inspirar nes ilesies que tienen gran cantidá de reliquies y dexa que numberosos fieles puedan visitales y venerales como asocede nos templos del románicu tardíu. La centralidad que tien escontra lo más sagrao nun ye absoluta, yá que se trata de mediu dodecágonu, pos el templu se amolda a la forma de la roca qu'arredola la otra metá.

Nel interior atopa la imaxe de la Nuesa Señora del Viso nun retablu modernu con abondosa simboloxía rupestre. Amás tán mentaes toles parroquies del conceyu de Salas, una y bones la Virxe ye patrona del conceyu.

## Favores y milagros
Son munchos los favores concedíos pola intercesión de la Virxe del Viso, d'ente los cualos destaquen los siguientes:
* Nel añu 1706 hubo una gran seca que duraba yá dellos meses y ante tal situación baxar en procesión, faciendo rogativas, la imaxe de la Virxe del Viso dende'l so santuariu hasta la Colexata de Salas y primero que la procesión llegara a esta, empezó a llover asegurándose asina les colleches de la vecindá. 
* Nel añu 1707 el coronel Francisco de Malleza Prau encamentar a la Virxe del Viso mientres una batalla pa la conquista de la ciudá de Tortosa na Guerra de Secesión y salió salvu mientres morríen tolos soldaos y xefes que lu acompañaben. 
* Nel primer cuartu del sieglu XX cunten los familiares d'un home de Salas, conocíu como José «La Mochiles», que mientres la travesía en barcu qu'esti efectuaba dende L'Habana a España desamarróse una nube tal que naide pensaba salir vivu d'aquella situación. Entós José «La Mochiles» se arrodilló y encamentóse a la Virxe del Viso prometiéndo-y que cuando llegara a Salas xubiría a visitala al santuariu antes de dir ver a la so madre. El temporal aselóse, José «La Mochiles» llegó a Salas a les dos de la madrugada y dirixóse al santuariu tal que prometiera pa estimar a la Virxe'l que lo salvara.

## Fiestes, devociones y tradiciones
La fiesta principal ye'l 15 d'agostu y l'actu llitúrxicu más importante ye la novena qu'empieza ocho díes antes de la fiesta y termina el citáu 15 d'agostu. Hasta 1936 la novena llevar a cabu nel Santuariu y a partir d'entós empezó a celebrase na ilesia parroquial de Salas, colo qu'esti aumentó de manera importante'l númberu d'asistentes al actu marianu. Una vegada terminada la novena, la Virxe volvía al so santuariu metanes una gran procesión. Esi día tien llugar la celebración d'una Misa solemne y posterior procesión pel monte.

### Patronalgu
Per Decretu de la Sagrada Congregación de Ritos de 1 de xunu de 1965 y que se fixo pública solemnemente el siguiente 15 d'agostu, la Virxe del Viso foi declarada patrona del conceyu de Salas. Nel escritu, la Santa Sede diz asina n'unu de los párrafos:

### Cofradería
Nun se conoz con exactitú la fecha en que se instituyó la «*Cofradería de La nuesa Señora del Viso*». Sicasí, ye posible asitiala con cierta proximidá, una y bones el papa Clemente VIII dio una Bulda pontificia el 12 de xineru de 1604, pidimientu fechu pol llicenciáu Fernando d'Arango, escolín de Salamanca y natural de San Martín. Esto fai suponer con abondo verosimilitud que la Cofradería yá esistía en dómines anteriores, magar nun taba instituyida canónicamente. Por aciu esti documentu, que se guarda na arca de la Cofradería, concedíase indulxencia plenaria a los cofrades nes fiestes más importantes de la Santísima Virxe suxeta a ciertes condiciones como la de visitar el santuariu o tener la Bulda de la Santa Cruzada. El papa Pio IX anovó y amplió estes gracies en 1877 por aciu otra Bulda y que s'estendía a persones non cofrades, devotes de la Virxe del Viso. Tamién l'obispu d'Uviéu don Gregorio C. de la Fuente concedió'l 10 d'agostu de 1604 cuarenta díes d'indulxencia a los que rezaren devotamente una Salve a la Virxe del Viso.

## Referencies