Canales de la Sierra

**Canales de la Sierra** ye una llocalidá perteneciente a les 7 Villes, asitiada na Comunidá de La Rioxa (España), a 84 km de Logroño, nel suroeste de la provincia, na cabecera del Valle del Najerilla, a 1057 metros sobre'l nivel del mar. La so superficie ye de 54 km². Tien unos 99 habitantes censaos, anque pel iviernu queden solo unos 25 vecinos.

## Redolada
El pueblu ta asitiáu xunto a la Sierra de la Demanda, que tien grandes montes de fayedales, pinares y carbayeos. Tien una fauna variada, na que destaquen llobos, venaos o llondres, y abondoses rapazos.

En Canales naz el ríu que lleva'l so nome, que xúntase en Villavelayo col ríu Neila formando'l Najerilla. El ríu Najerilla, que recueye nel so calce ensame d'otros regueros y correntíes, forma'l valle que lleva'l so nome. Hai munchos regueros y nacederos que pueden atopase tremaos per fasteres y valles llaterales.

## Tradiciones

### San Xuan
La fiesta de San Xuan tien dos facetes: la nueche de les enramaes y la mesma fiesta de San Xuan. Al anochecer del día 23 de xunu, los mozos van axuntándose en grupos y corten flores, especialmente roses, y van preparando ramos. A media nueche los namoraos asitien los ramos (denominar enramaes) nel balcón o ventana onde duerme la so "amor". El día 24 pela mañana prepárense les caballeríes y el mozu lleva a la moza de la enramada a caballu a la ermita de San Xuan, onde se va asistir al serviciu relixosu y darréu va comese y va baillar na era, hasta media tarde. Dempués va tornase al pueblu a celebrar la corrida de gallos. Na cai Mayor, ente dos balcones tiéndese una lluria, y de ésta colgaránse hasta cuatro gallos, de forma consecutiva, pa esgañalos y quitar la cabeza. Al venir los mozos de la romería prepárense y, montando los sos caballos a galopie, percuerren el trayeutu avezáu y realicen la xera, mientres tol pueblu los vitorea. Una vegada rematada la so actuación, los mozos, montando los sos caballos, dirixir escontra'l conceyu pa presentar los sos respetos a l'autoridá, que da-yos el vistu bonu pa poder preparar la merienda colos gallos que consiguieron.

### Santiago, Santa Ana y Santa Anita
Los mozos entamen esos díes so l'autoridá de los *alcaldes o alcaldeses de mozos*. Mientres esos díes celebren los cantares ( cantaraes a los recién casaos ), les Dianes y la Cena de Mozos. Les estrofes de los cantares faen referencia a los recién casaos y a los sos familiares, mientres ellos rellaten anécdotes de los novios y fálase sobre'l so calter, les sos costumes, etc. Los recién casaos asomar a un balcón de la casa mientres esti actu. Al terminar apúrrese-yos una copia de les estrofes, deseyándo-yos un llargu y feliz matrimoniu. Les Dianes celébrense pela mañana del últimu día de fiestes. Empiecen a les nueve de la mañana y acaben a la una del mediudía, por esa razón la mayoría de mozu celebrar *empalmando*. Consisten n'espertar al pueblu con música mientres los mozos tán obligaos a asistir y a baillar mientres dure la música, si non, van ser castigaos pol *Alcalde de mozos*. Si nun asiste dalgún mozu, va ser espertáu y obligáu a salir de la casa. Mientres les Dianes recalden dineru ente'l pueblu pa poder celebrar la *Cena de Mozos*. A la Cena de mozos asiste tol qu'asistiera a les Dianes siempres y cuando seya mayor d'edá, realizar na plaza del pueblu. Dempués de la cena, los mozos y tol pueblu asisten al conceyu a cantar l'himnu de Canales y a despidir les fiestes hasta al añu siguiente.

### Virxe de la Soledá
En Canales hai un gran fervor a la **Virxe de la Soledá**, patrona del pueblu. Inda esisten los *Esclavos de la Virxe*, una cofradería relixosa integrada por persones de Canales y de los pueblos d'alredor. Antes celebraba la romería nel mes de setiembre, agora ye l'últimu sábadu d'agostu. El xueves, voluntarios del pueblu faen la romería escontra la ermita mientres xuben a la virxe, por que nun baxe hasta'l branu siguiente. El vienres pela tarde salen los esclavos de la ilesia acompañaos por xente del pueblu, percorriendo parte del camín xuntos. Al llegar al descansu rezar y cántase la *[[Salve]]* y los esclavos dirixir escontra la ermita onde faen vixilia tola nueche y a otru día celébrase la romería na Ermita de la Soledá, a la cual asisten tolos habitantes de Canales y de pueblos cercanos como Monterrubio de la Demanda. La virxe permanez nel pueblu mientres el branu, onde los canaliegos contemplar y recen cantándo-y la viéspora de la so torna a la ermita'l *Salve mater*.

## Demografía
Dende'l sieglu XVI hasta mediaos del sieglu XIX, Canales foi una llocalidá bien espolleta y demograficamente creciente debíu a la puxanza de la so **industria testil** (anque non tanto como les llocalidaes del Altu Cidacos y el Camero Nuevo). Esta llegó a tener 6 fábriques. Pero esto camudó a mediaos del sieglu XIX, cuando la competencia de les modernizaes industries testiles de Cataluña acabó cola industria testil local, descomanadamente manual y bien pocu mecanizada (esta postrera con un retrasu considerable na adopción d'enerxíes alternatives a la hidráulica), y amás bien lloñe de les principales víes ferroviaries. Por ello dende 1870 fuéronse cerrando progresivamente diches fábriques, quedando en 1871 tan solo 1, y con elles foi emigrando la población escontra nuevos centros industriales.

Pero a diferencia d'otros conceyos Canales tenía una **gran cabaña ganadera d'ovín**, polo que la so población nun dependía tanto de la industria testil como en Munilla, Enciso o Ezcaray. Los habitantes de Canales teníen rebañaos d'ovín que xeneraben gran riqueza al conceyu, anque'l so momentu de mayor rellumanza foi'l sieglu XVI y XVII estos fataos fueron altamente rentables hasta finales del XIX cola venta de llana a les grandes empreses testiles. Mientres el sieglu XX la ganadería foi perdiendo importancia y con ella la población foi emigrando en busca de meyores oportunidaes, sobremanera a América (Arxentina, Cuba o Chile yeren los más habituales) ónde emigraron hasta 300 canaliegos nes primeres décades del sieglu XX.

Y finalmente l'éxodu rural de los años 60 y 70 acabó de dar la puntilla a esta llocalidá, que venía perdiendo población dende principios de sieglu. Dende entós consiguió caltener la so población cerca de los 100 habitantes gracies a la ganadería y el turismu.

Anque tamién ye un llugar de veranéu, y por ello la so población amóntase abondo nel periodu branizu.

A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 72 habitantes, 44 homes y 28 muyeres.

## Alministración

## Monumentos y llugares d'interés

Canales de la Sierra ye un pueblu con cases blasonadas. Tien dos ilesies dientro del pueblu: Santa María y San Cristóbal, amás de la ermita de San Antonio. Fora del pueblu hai otros dos ermites: San Xuan de Mata y La Soledá.

Como interés, San Xuan de Mata atopar xunto a un xacimientu d'interesaes maclas cristalizaes en forma de cruz (conocíes como espántagos), que n'otres dómines fueron consideraes milagroses o curatibles.

La Ilesia de San Cristóbal ye una muestra magnífica del románicu asimiláu al Camín de Santiago. Foi declarada Bien d'Interés Cultural na categoría de Monumentu el 22 de febreru de 1980.

El pueblu tien incoado espediente como Bien d'Interés Cultural na categoría de Conxuntu Históricu dende'l 20 d'ochobre de 1986.

## Ver tamién
* Bienes d'Interés Cultural de La Rioxa
* Llocalidaes d'entidá menor de La Rioxa
* Conceyos de La Rioxa

## Referencies

## Enllaces esternos