open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diplodus cervinus

El  ye un pexe de la familia Sparidae nel orde de los Perciformes. Ye posible que'l nome de **Pizcuervu** (tamién *bizcuervu* en dalgunos puertos d'Asturies) remaneza de "pesce(m)-cervinu" (*pesce(m)*> pexe, pez/*piz*); pesce-cervinu > piz-ciervu > piz-cuervu 

## Morfoloxía
Tien el cuerpu ovaláu, allargáu, el doble o daqué más llargu que altu, y pue llegar a tener ente 55 y 60cm de llonxitú. La zona predorsal ye convexa nos adultos. Tien una filera d'incisivos en dambes mandíbules, 10 o 12 na filera superior y 8 na inferior, con 2 ó 3 fileres de molariformes tres d'ellos. L'aleta dorsal tien 11 o 12 radios espinosos y 11 a 14 blandos, mentanto que l'anal tien 3 espinosos y 10 o 12 blandos. Les aletes pectorales son llargues, con un radiu espinosu y es restu blandos.

Ye de color fondu platiáu, con 4 o 5 bandes anches escures, marrones, les 3 primeres más anches, y a vegaes bifurcaes na zona ventral. Tien otra mancha escura na tiesta, sobre los güeyos, a mou de mázcara

## Hábitat
Vive nos fondos rocosos, a vegaes nel sable hasta unos 300m de fondura.

## Referencies

## Enllaces esternos
Primer ministru d'Arxelia

N'Arxelia, el primer ministru ye'l xefe de gobiernu del país. 

El Primer Ministru ye nomáu pol presidente xunto con otros ministros y funcionarios del gobiernu, escoyíos pol primer ministru. L'Asamblea Popular Nacional tien qu'aprobar el programa llexislativu del nuevu gobiernu. Si esto nun asocede, disuélvese l'asamblea y el primer ministru ha d'arrenunciar al so cargu.

Nun esisten llendes constitucionales pa un primer ministru n'Arxelia.

El cargu foi creáu en 1962, cuando Arxelia llogró la independencia de Francia.

## Llista de primeros ministros

## Ver tamién
* Presidente d'Arxelia

## Referencies

## Enllaces esternos
Xunión del Magreb Árabe

La **Xunión del Magreb Árabe** (n'árabe: *اتحاد المغرب العربي Ittiḥād al-Magrib al-ʿArabī*) ye un alcuerdu d'interaición comercial robláu'l 17 de febreru de 1989 en Marrakech polos xefes d'Estáu d'Arxelia, Libia, Marruecos, Mauritania y Tunicia.

## Descripción
El so orixe inmediatu ta na primer cume magrebín, celebrada n'Arxel el 10 xunu de 1988. Les sos instituciones más relevantes son: el Conseyu Presidencial, compuestu polos xefes d'Estáu de los cinco países miembros baxo la presidencia por veces de caún d'ellos mientres seis meses; el Conseyu de Ministros d'Asuntos Esteriores; el Comité de Siguimientu, compuestu por un miembru de cada gobiernu; el Conseyu Consultivu, compuestu por diez diputaos de cada parllamentu nacional; un muérganu xudicial formáu por dos xueces de cada país, encargáu d'arbitrar los pleitos ente Estaos miembros y una Secretaría Xeneral del Conseyu Presidencial.

Los xefes d'Estáu firmantes del tratáu orixinal fueron: el rei Hasan II de Marruecos; el presidente tunecín Zine El Abidine Ben Ali, el presidente arxelín Chadli Bendjedid, el líder libiu Muammar al-Gaddafi y el presidente mauritanu Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya. 

La rivalidá tradicional ente Marruecos y Arxelia, amás de la cuestión ensin resolver sobro la soberanía d'El Sáḥara Occidental bloquiaron les xuntes d'esti organismu dende l'añu 1994. La última conferencia d'altu nivel, que tendría de tener llugar en 2005, foi atayada pola negativa de Marruecos a participar debíu al sofitu verbal d'Arxelia a la independencia d'El Sáḥara Occidental. El Sáḥara Occidental foi una colonia española hasta que foi invadíu per Marruecos y Mauritania en 1975. Dende entós Arxelia sofitó siempres al movimientu de lliberación saḥarianu, el Frente Polisariu. Anque anguaño la UMA nun ta funcionando, los gobiernos de los países miembros sobremanera de Marruecos pretenden reactivar les rellaciones ya instituciones d'esti organismu económicu.

## Notes y referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu de la UMA n'árabe 
* Sitiu de la UMA n'inglés
* Sitiu de la UMA en francés
Louis Bertrand Castel

**Louis Bertrand Castel**    foi un matemáticu y físicu xesuita francés, firme opositor a les teoríes de Newton.

## Vida
Fíu de Guillaume Castel, médicu en Montpellier, estudió na escuela xesuita de Saint Stanislas en Toulouse. Al acabar los sos estudios ya ingresar na orde de los xesuites, tuvo dando clases por distintes escueles de la orde al sur de Francia, desenvolviendo un vivu interés pola física y les matemátiques.

Los sos escritos llegaron a manes de Fontenelle y de Tournemine, que persuadieron al xeneral de los xesuites pa treslladalu a París. En París foi profesor nel Llicéu Louis-le-Grand, la principal escuela xesuita de la capital.

De 1720 a 1746 foi editor del *Journal de Trèvoux*, la revista científica qu'impulsaren los xesuites en defensa del cartesianismu.

En 1730 foi escoyíu *fellow* de la Royal Society y tamién foi miembru de delles academies de ciencies provinciales (les de Lyon, Burdeos, Rouen...).

## Obra

En 1724 espublizó'l so primer llibru, el *Traité de physique sur la pesanteur universelle des corps*, nel que defendía un mecanicismu físicu pero, al contrariu de Newton, imposible d'esplicar solamente con matemátiques.

La so aportación más orixinal foi'l *clavicémbalu ocular*. Anque yera editor del *Journal de Trèvoux*, el primer artículu sobre esti preséu espublizóse nel *[[Mercure de France]]* en payares de 1725. Con esti preséu, y basándose na analoxía de los siete notes musicales colos siete colores básicos del espectru cromáticu, podíen *tocase colores*, yá que, como él afirmaba, esistía una correspondencia natural ente los colores y los tonos.

El preséu atraxo l'atención de músicos como Rameau y Telemann, pero nun aportó a construyise na so totalidá, pese a les exhibiciones de prototipos que fizo en 1730 y en 1734.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  
* , Complete Dictionary of Scientific Biography.  (Consultáu'l 21 de payares de 2014)
Dinar arxelín

El **dinar arxelín** (n'árabe دينار جزائري *dinar jaza'iri*, o a cencielles دينار dinar; en francés *dinar* algérien) ye la moneda oficial d'Arxelia dende'l 1 d'abril de 1964, cuando sustituyó al empar al francu arxelín. El so códigu ISO 4217 ye *DZD* y la so abreviación ye DA. El so nome deriva del denariu romanu. La moneda estrémase en 100 céntimos.

## Monedes
En 1964, cuando apaeció'l dinar arxelín, púnxose en circulación una serie de monedes de 1, 2, 5, 10, 20 y 50 céntimos. L'anversu de toles monedes amosaba l'emblema del país, mientres que l'aviesu amosaba'l valor de la moneda en númberos árabes.

## Billetes
La primer serie de billetes de dinares arxelinos emitió en 1964 en denominaciones de 5, 10, 50 y 100 dinares. Una segunda serie apaeció en 1970, compuesta por billetes de 5, 10, 50, 100 y 500 dinares. Al contrariu que l'anterior moneda del país, el francu arxelín, los testos nos anversos de los billetes tán escritos n'árabe, y los de los aviesos en francés.

## Ver tamién
*Francu arxelín

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial del Bancu d'Arxelia
* Monedes en circulación
ConBici

La **Coordinadora en Defensa de la Bici**, **ConBici** en forma curtia, ye una organización que se constituyó formalmente'n 1992. Xunta 61 asociaciones y coleutivos de ciclistes del estáu español.

Pertenez a la Federación europea de ciclistes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ConBici, web oficial.
W. G. Sebald

**Winfried Georg Maximilian Sebald**, conocíu como **W. G. Sebald**,  foi un escritor y profesor alemán.

## Obres
### Lliteratura
**Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen* (Los emigraos), 1992
**Die Ringe des Saturn. Eine englische Wallfahrt, 1995
**Austerlitz*, 2001

=== Ensayu ===
**Luftkrieg und Literatur: Mit einem Essay zu Alfred Andersch'', 1999

## Referencies

## Enllaces esternos
Estáu islámicu

:*Nun ha tracamundiase con: [[Estáu Islámicu]]*

Un **Estáu islámicu** ye aquel estáu confesional que'l so encontu d'autoridá ta na *[[Xaria|Sharia al Islamiya]]*, la llei musulmana. Dende los primeros años del islam, numberosos gobiernos foron consideraos como «islámicos», empezando pol califatu que'l mesmu Mahoma afitó y los subsecuentes territorios gobernaos polos sos socesores.

Sicasí, el términu d'Estáu islámicu» tomó una connotación específica moderna dende'l sieglu <small>XVIII</small>, siendo promovíu por ideólogos como Abul Ala Maududi, Ruhollah Jomeini, Israr Ahmed o Sayyid Qutb. Como los primeros califatos, tán enraigonaos nos principios de la llei islámica, pero, a diferencia d'éstos, los Estaos islámicos modernos pueden incorporar nociones polítiques como'l sistema parllamentariu, la soberanía popular o la organización d'eleiciones.

Anguaño, munchos países musulmanes incorporaron la llei islámica, dafechu o en parte, a los sos sistemes llegales. Dalgunos recueyen l'islam como la relixón d'Estáu na Constitución, pero nun apliquen la llei islámica nes sos cortes. Los Estaos islámicos pueden ser monarquíes o repúbliques islámiques.

## Ver tamién
* República islámica
* Monarquía islámica
* Mundu islámicu
* Estáu Islámicu d'Iraq y Siria o Estáu Islámicu (EI), grupu terrorista de naturaleza islamista suní autoproclamáu califatu.
* Estáu Islámicu de Transición d'Afganistán
* Estáu Islámicu d'Afganistán

## Referencies
Abdelmalek Sellal

**Abdelmalek Sellal**  ye un políticu arxelín, primer ministru del país en dos etapes, primeru ente'l 3 de setiembre de 2012 hasta'l 13 de marzu de 2014 y dende'l 29 d'abril de 2014 al 25 de mayu de 2017. Enantes de dirixir el gobiernu ocupó diversos ministerios: d'Interior ente 1998 y 1999, de Mocedá y Deportes de 1999 a 2001, de Trabayu de 2001 a 2002, de Tresportes de 2002 a 2004 y de Recursos Hidrolóxicos de 2004 a 2012.

## Primer ministru
Foi nomáu primer ministru en setiembre de 2012 pol presidente Abdelaziz Bouteflika, cuatro meses dempués de la contundente victoria del so partíu, el Frente de Lliberación Nacional, nes eleiciones llexislatives. Según un comunicáu del presidente, l'anterior primer ministru, Ahmed Ouyahia, que nun lideró'l partíu nes eleiciones, presentara la so dimisión. El mesmu comunicáu señalaba que la principal misión de Sella yera preparar la reforma de la Constitución. En marzu de 2014 foi sustituyíu nel cargu por Youcef Yousfi.

## Referencies
Estáu islámicu (dixebra)

**Estáu islámicu** pue referise a:

* **[[Estáu islámicu]]**, estáu confesional que se rixe pola llei islámica.
* **[[Estáu Islámicu]]**, anteriormente **Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante**, grupu insurxente islamista suní autoproclamáu califatu.
* **[[Afganistán|Estáu Islámicu de Transición d'Afganistán]]**
* **[[Estáu Islámicu d'Afganistán]]**
Parménides d'Elea

**Parménides d'Elea** (en griegu Παρμενίδης ὁ Ἐλεάτης) foi un filósofo griego. Nació ente'l 530 e. C. y el 515 e. C. na ciudá d'Elea, colonia griega del sur de Magna Grecia (Italia).

Destacáu como ún de los filósofos presocráticos, el so pensamientu tien una influencia que llega hasta los nuesos díes.

## Obra
Parménides namás qu'escribió una obra, un poema filosóficu en verso épicu del que namás tenemos dellos fragmentos que se conserven en cites d'otros autores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ian McEwan

**Ian McEwan**  ye un novelista inglés. 

## Biografía
Estudió na Universidá de Sussex y na Universidá d'East Anglia. Publicó'l so primer llibru, una coleición de rellatos, *First Love, Last Rites*, en 1975, y con él ganó al añu siguiente'l *Premiu Somerset Maugham*. En 1998 ganó'l Booker Prize cola novela *Amsterdam*. 

## Obres
Otres obres suyes d'interés son: *The Child in Time* (1987), *Atonement* (2001) y *Saturday*(2005).

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuña del mantu

Na xeoloxía la **cuña del mantu** ye la parte del mantu terrestre que s'atopa sobre una o más plaques tectóniques subducida y so la corteza terrestre de mou que, de perfil toma forma de cuña. Partes d'una cuña del mantu pueden recibir fluyíos acuosos provenientes de la placa subducida provocando la so fusión parcial de peridotita. D'esta miente s'anicia'l magma que pue terminar produciendo volcanes o plutones. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Pluma mantélica

Les **plumes mantélicas** o **plumes del mantu** (del inglés *mantle plumes*) son columnes estreches de material proveniente del mantu que se supón qu'esisten so la corteza terrestre, produciendo puntos calientes y llugares con vulcanismu anómalu. La esistencia de plumes del mantu foi propuesta en 1971 pol xeofísicu d'Estaos Xuníos William Jason Morgan pa esplicar l'apaición de puntos calientes. Les plumes propuestes por Morgan aniciar nel mantu inferior, anque dende entós propúnxose tamién la esistencia de plumes d'orixe menos fondu pa satisfaer la carauterístiques de ciertos puntos calientes. Les observaciones sismolóxiques pa verificar la esistencia de les plumes del mantu ufiertaron resultaos non concluyentes. 

## Ver tamién
*Ábanu mantélica
*Trap

## Referencies
Palagonita

La **palagonita** ye un material de color amarellentáu a café que se forma productu de l'alteración de vidriu volcánicu. Ye un material heteroxéneu que puede ser tresparente y isotrópico calificáu como xel o ser treslluciente, anisotrópico con partícules fibroses o granulares. La palagonitización ye'l procesu nel qu'un vidriu volcánicu convertir en palagonita. 

## Fuentes
*Palagonite - a review, Stroncik, Nicole; y Schmincke, Hans-Ulrich. International Journal of Earth Sciences, Volume 91, Issue 4, pp. 680-697 (2002).

## Referencies

## Enllaces esternos
Pinealectomía

**Pinealectomía** ye un procedimientu quirúrxicu que consiste na extirpación de la glándula pineal.

El papel central de la glándula pineal nel procesu de la estacionalidad reproductiva ye puestu de manifiestu en diverses especies animales pola pinealectomía que produz como efeutu llateral la perda de sincronía ente l'actividá reproductiva del suxetu cola dómina del añu.

Coles mesmes el procedimientu foi acomuñáu a l'apaición d'una desorganización histolóxica y la involución precoz del timu.

## Ver tamién
*Melatonina

## Referencies
Alopias vulpinus

La  ye una especie d'elasmobranquiu lamniforme de la familia Alopiidae. La so estraordinaria cola mide cuasi tanto como'l restu del so cuerpu. El lóbulu inferior de la cola ye pequeñu, pero'l superior ye bien llargu, narquiáu y termináu en punta. Tien cinco pares d'abertures branquiales. 

Aliméntase, en solitariu o en grupu, de bálamos de pexes. Usa la cola a manera de llátigu que ximielga d'un llau a otru p'arrodiar o mancar a les sos preses. Cuando nada cerca de la superficie, dacuando balta col rau aves marines que vuelen baxu. La fema pare hasta 4 críes d'una sola vegada; produz más embriones, pero delles críes comen a les otres cuando inda tán dientro de la madre.

Nes agües d'Asturies apaez mui de ralo en ralo. Solamente apaez documentáu na obra de Barriuso nos cais de Tazones y Llastres, documentáu nesti últimu como "*gatu*".

## Referencies

## Bibliografía
* *El léxico de la fauna marina en los puertos pesqueros de Asturias Central, Emilio Barriuso, Uviéu 1986. IDEA.*
Argayu del mantu

Denómase **argayu del mantu** (del inglés *mantle avalanche*) a esbarrumbes hipotéticos del mantu terrestre. Piénsase que los argayos del mantu aníciense a 660 km de fondura, llugar nel que les partes fríes del mantu que s'atopen baxando apílense pa dempués baxar esporádicamente cuando s'atropó cierta cantidá crítica de material.

## Ciclos magmáticos
A lo llargo de la historia temprana del planeta produciéronse siquier trés *supereventos* magmáticos, los episodios de mayor formación de roques ígnees del rexistru xeolóxicu, dixebraos ente sí unos 800 millones d'años (Ma): el más antiguu ya intensu hai unos 2700 Ma, nel Neoarcaicu, otru fai 1900 Ma, nel Orosíricu y el terceru fai 1200 Ma, na llende Ectásicu-Esténicu. Dellos autores, como'l teutónicu Kent Condie en 1998, recurrieron a los argayos del mantu pa esplicalos.

En cada unu d'ellos habríense formao grandes mesetes basáltiques qu'habríen contribuyío al aumentu de les mases continentales en periodos de tiempu relativamente curtios.

El mecanismu propuestu por Condie pa desplicar estos *supereventos* sería producíu por argayos del mantu, xigantescos fundimientos gravitacionales de material del mantu cimeru y la corteza, que cayeríen dende la llende del mantu cimeru col inferior (a 670 km de fondura) hasta'l mesmu llende del nucleu esternu (a unos 2900 km de la superficie), travesando tol mantu inferior (unos 2230 km d'espesura). De resultes formaríense numberoses perturbaciones en forma de plumes del mantu que, xubiendo hasta la corteza, daríen llugar al citáu magmatismu.

L'orixe d'estos argayos periódicos del mantu taría nos cambeos físicos de los fragmentos de litosfera que subducieron hasta los 670-700 km de fondura, cotes nes qu'atopen resistencia a subducir más y horizontalícense. La masa de litosfera qu'hai subducío, d'hasta 100 km d'espesor y más fría que'l mantu que lu envolubra, pue tardar dellos millones d'años n'algamar la temperatura que facilite, xunto cola mayor presión d'estos niveles, la densificación de los minerales que lu componen (tresformamientu de peridotites n'ecloxites). Cuando la nueva situación de densidá de la masa litosférica subducida vuélvese inestable, produciríase'l derrumbe n'argayu hasta'l nucleu.

Esti procesu repitiríase delles vegaes pero, como cada eventu implica una importante perda de calor nel mantu, cada repetición del ciclu sería de menor intensidá que'l precedente. Podríen esplicase coles mesmes por esti mecanismu los picos de magmatismu, de muncha menor intensidá que los anteriores, del final del Paleozoicu, hai unos 300 Ma, y del Cretácicu mediu, hai unos 100 Ma.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anoeschka von Meck

**Anoeschka von Meck**  ye una escritora de namibia n'afrikaans.

Vivió enforma tiempu en Henties Bay y establecióse en California en 1983 pa completar los sos estudios de secundaria. Estudió bioloxía marina y relixones comparaes en San Francisco. Más tarde, arqueoloxía y relixón na Universidá de Ciudá del Cabu y exiptoloxía na Universidá de Stellenbosch.

Na so obra, reflexa la sociedá de Namibia actual.

## Obra
**Annerkant die Longdrop*, 1998
**Vaselinetjie*, 2004
**Essie Honiball - Die Ontwaking*, 2010

## Premios
* Golden Poet Award

## Referencies

## Enllaces esternos
* Información
Hans Aschenborn

**Hans Anton Aschenborn**  afamáu escritor y pintor faunísticu xermanu-sudafricano.

Nacíu n'Alemaña, emigró a lo que sería Namibia en 1909. En 1912 mercóse la granxa "Quickborn" y en 1913 cásase con Emma Bredow. Camudar a Sudáfrica en 1920 y tornaron a Alemaña en 1921.

## Obres
* *Onduno und andere afrikanische Tiergeschichten* (1922)
* *Die zweite Heimat* (1923)
* *Die Farm im Steppenlande* (1925)
* *Afrikanische Buschreiter* (1926)
* *Mardádi und andere Kolonial-Erzählungen* (1926)
* *Mit Autu und Motorrad durch Wildafrika* (1930)

## Enllaces esternos y referencies
* Obres de Hans Anton Aschenborn
Joseph Diescho

**Joseph Diescho**  ye un escritor y analista políticu namibianu.

Estudió derechu y ciencies polítiques na Fort Hare University en Sudáfrica. Mientres la so etapa d'estudiante, lluchó contra l'apartheid y foi encarceláu en Peddie y East London. 

Coles mesmes, trabayó nuna compañía minera de diamantes y collaboró na unión de trabayadores. A partir de 1984 foi becariu del programa Fulbright na Universidá de Columbia, onde se doctora en Ciencies Polítiques en 1992 cola tesis "The Role of Education in the Politics of Control in Namibia: 1948-1988, explored the relationship between politics and education in Namibia" ("El papel de la educación na política de control de Namibia: 1948-1988, estudiada la rellación ente política y educación en Namibia").

Amás, foi comentarista del programa *South Africa Now* na televisión pública d'Estaos Xuníos y en 1997-8, foi fundador y presentador de *The Big Picture*, un programa d'analís economicopolítico de SABC 2.

## Noveles
* *Born of the Sun*, 1988
* *Troubled Waters*, 1993

## Referencies

* Profile of Joseph Diescho. *Contemporary Africa Database*, 2003. https://web.archive.org/web/20070930204703/http://people.africadatabase.org/en/profile/11469.html
* "Joseph Diescho". *Contemporary Authors*, Gale, 2002.
* Diescho, Joseph, with Celeste Wallin. *Born of the Sun: a Namibian Novel*. New York: Friendship Press, 1988.
* Diescho, Joseph. Troubled Waters: A Novel. 1993. Windḥoek, Namibia: Gamsberg Macmillan Publishers.
Samba

El términu **samba** puede referise a los siguientes artículos:

* **[[Samba (música)]]**, baille y xéneru musical surdíos en Brasil, de raigaños africanos.
* **[[Samba (apnea)]]**, perda de control muscular previu al síncope.
* **[[Samba (programa)]]**, un sistema informáticu de redes de códigu abiertu.
* **[[Samba (madera)]]**, madera procedente del árbol *Triplochiton*.
* **[[Samba (distritu de la India)]]**, distritu de la India nel estáu de Yamu y Caxmir.
* **[[Samba (llocalidá de la India)]]**, ciudá capital del distritu homónimu na India.
* **[[Samba (Angola)]]**, llocalidá na provincia de Luanda (Angola).

* **[[Samba (hinduismu)|Samba (personaxe mitolóxicu)]]**, unu de los fíos del dios Krisná; tuvo llepra por tener rellaciones con otres esposes del so padre.
* ***[[Samba Purana|Samba-purana]]***, testu relixosu hinduista alrodiu del sanamientu de la llepra de Samba gracies al dios del Sol.
* **[[Talbot Samba|Samba]]**, modelu de la marca automovilística Talbot producíu ente 1981 y 1986.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aeronave

Una **aeronave** ye cualquier vehículu capaz de navegar pel aire, o, polo xeneral, pola atmósfera d'un planeta. Según la OACI, aeronave ye «toa máquina que puede movese na atmósfera por reaición del aire que nun seyan les reaiciones del mesmu escontra la superficie de la tierra». 

## Tipos
Esisten dos tipos d'aeronave:

* Los aeróstatos, que son mas llixeros que l'aire, foron los primeros en ser desenvueltos, yá que'l so principiu d'elevación facíalos muncho más algamadizos al nivel científicu y teunolóxicu de la dómina —sieglu XIX. Los aeróstatos álcense acordies col principiu d'Arquímedes, y carauterícense por contener un fluyíu gaseosu de menor densidá que l'aire. Nesti grupu atópense los dirixibles y globos aerostáticos.
* Los aerodinos son aeronaves más pesaes que l'aire, y son capaces de xenerar sustentación. 

La sustentación puede xenerase por ales fixes (aeronaves d'ales fixes) o rotatories (aeronaves d'ales rotatories).

## Ver tamién
* Aerodinámica
* Aeronave llétrica
* Accidente d'aviación
* Historia de l'aviación
* Vehículu aereu non tripuláu

## Referencies

## Enllaces esternos
Aru

Col nome d**'Aru** podemos referinos a:

* Pieza o barra zarrada en redondo.
* Un xuegu de neños que consiste en dir rodando pel suelu un redondel de metal con un ganchu.
* Les islles Aru, n'Indonesia.

Tamién ye sinónimu d**'aráu**, que ye'l nome común de dellos páxaros marinos:
* *[[Uria aalge]]*
* *[[Alca torda]]*
* *[[Fratercula arctica]]*
Presa

Col términu **presa** podemos referinos a:

* una presa, un animal que ye cazáu por un depredador;
* una presa, una estructura construyida nel calce d'un ríu o otru cuerpu d'agua que tien como oxetu embalsar o derivar l'agua;
* una presa filtrante, un muriu de formigón construyíu pa retener los sólidos d'un ríu;
* ''Presa'', una novela de ciencia ficción escrita por Michael Crichton.

## Llugares
*Presa, un llugar de la parroquia de Siares, nel conceyu asturianu de Castropol.
Vuelu espacial

Un vuelu ye l'acción de volar, esto ye, caltenese suspendíu nel aire. Sicasí, esti conceutu nun s'aplica namái a les aves, aviones y helicópteros. En astronáutica, el términu **vuelu** tamién se refier a los viaxes que realicen los vehículos espaciales fora de l'atmósfera terrestre.

La tripulación d'un **vuelu espacial** suel tar constituyida pol comandante de la nave, el pilotu y los especialistes de la misión, anque se-yos van poder añader especialistes de la carga útil. Toos ellos, salvo estos postreros, tendrán de ser astronautes.

Durante'l vuelu, los astronautes pilotos lleven a cabu funciones de comandante d'a bordu y de pilotu de la nave, ente que los especialistes de la misión son responsables de la coordinación de les operaciones na nave, no que se refier a esperimentos y les cargues útiles pa un determináu vuelu.

Alredor d'once selmanes enantes de la fecha prevista pal entamu del vuelu, la tripulación empieza una serie de simulaciones específiques pa esi vuelu. El simulador de vuelu alcuéntrase coneutáu col centru de control de la misión, según a una rede d'estaciones de siguimientu.

Los astronautes tienen d'aprender a trabayar en condiciones de microgravedá, y pallo utilicen una serie d'aviones modificaos especialmente pal entrenamientu de los vuelos.

## Ver tamién
* Vuelu espacial tripuláu
* Vuelu espacial priváu

## Referencies

## Enllaces esternos
Hóng lóu mèng

***Suañu nel pabellón coloráu*** (紅樓夢, *Hóng lóu mèng*), ye una obra escrita a mediaos del sieglu XVIII por Cao Xueqin (en chinu: 曹雪芹) mientres el reináu de la Dinastía Qing. Ye considerada una de les obres maestres de la lliteratura de China, siendo una de les cuatro noveles clásiques chines, y ye xeneralmente reconocida como'l cumal de la narrativa china. La obra dio llugar al campu de la rojoloxía.

## Conteníu
Hasta enantes de la so publicación impresa en 1791, la novela circuló en copies manuscrites con distintos títulos. Tamién ye conocida como *Historia de la Piedra* (chinu tradicional: 石頭記, *pinyin: Shitou ji*). Ente que los primeres 80 capítulos fueron escritos por Cao Xueqin, Gao Y, quien editó les primera y segunda ediciones impreses col so compañeru Cheng Weiyuan en 1791, añadió 40 capítulos adicionales pa completar la versión actual de la novela.

*Suañu nel pabellón coloráu* créese que ye una obra semi-autobiográfica, reflexando la puxanza y decadencia de la mesma familia de Cao Xueqin y por estensión, de la dinastía kining. Polos datos proporcionaos pol mesmu autor dende'l primer capítulu, preténdese que seya un monumentu a les muyeres que conoció na so mocedá: amigues, parientes, sirvientes. La novela ye notable non yá pol so enorme repartu de personaxes y la psicoloxía de los mesmos, sinón tamién pola so observación precisa y detallada de la vida y les estructures sociales propies de l'aristocracia china del sieglu XVIII.

## Edición n'Español
* 
# 
# 

## Galería



Archivu:Hongloumengtuyong.gif|**El personaxe Xiren.</center> <center>Impresión en madera</center> <center>de la dómina</center> <center>de la [[Dinastía Qin]].</center> <center>Gai Qi (n. [[añu 1773|1773]]).**

Archivu:Hongloumeng3.jpg|**Escena pintada</center> <center>por Xu Baozhuan.</center> <center>(n. [[añu 1810|1810]])**.

Archivu:Hongloumeng2.jpg|**Escena pintada</center> <center>por Xu Baozhuan.**

Archivu:hongloumeng1.jpg|**Qingwen:</center> <center>personaxe femenín</center> <center>pintáu por</center> <center>Xu Baozhuan.**



## Referencies

## Enllaces esternos

* *El "Quixote" chinu*: artículu de la seición *Babelia* del diariu *[[El País]]*. 6 de payares del 2010.
** Testu nel sitio del diariu. 

* Testu chinu en Wikisource.

* Primer capítulu en chinu, con traducción inglesa, en Wikisource.

* Testu inglés en Wikisource.

* Prefaciu y primer capítulu n'inglés.

* Testu completu  n'inglés.

* Testu inglés nel Proyeutu Gutenberg. Vol. 1.

* Testu inglés nel Proyeutu Gutenberg. Vol. 2.

* Testu inglés. 

* ; n'inglés.

* Sobre les ediciones del llibru ; n'inglés.
Prosa

La **prosa** ye una forma que toma naturalmente'l llinguaxe pa espresar los conceutos, y nun ta suxeta, como'l versu, a midida y cadencia determinaes.

La prosa ye una forma de la llingua escrita, definida por oposición al versu escontra tras, con figures que s'arrexunten nel llamáu paralelismu. Definióse la prosa por oposición al versu, porque aquella nun tien nin ritmu métricu, nin repetición (formes fixes) nin periodicidad (rima) como aquél (Ducrot y Todorov, 1974). Ritmu, repetición y periodicidad son xustamente los elementos caracterizadores de la oralidad. 

Ye necesariu resaltar que nun tien de confundir se'l llinguaxe faláu cola prosa. ''Monsieur'' Jourdain dalguna vegada preguntó: «*que, cuando digo; “Nicole, tráime les pantuflas y deme el mio gorru de dormir”, ¿eso ye prosa?*». La respuesta sería non, una y bones la prosa ye una forma d'escritura, que s'estrema del versu, más paecíu que la prosa a la oralidad; y que ye usada n'obres lliteraries tales como cartes, cuentos y noveles.

## Lliteratura griega

L'orixe de la prosa provién de la Xonia nel sieglu VI e.C., primero por una prosa narradora pa describir llugares, costumes o rellatos, nuna llingua más racionalista, distinta de la llírica. Sicasí, el so mayor desenvolvimientu efectuar n'Atenes mientres los sieglos V y IV e.C.

Per primer vegada disponer d'un preséu llingüísticu capaz de sirvir al pensamientu astractu.

Los principales autores de la historiografía griega en prosa son:
* Heródoto, cola so prosa narrativa inspirada na *[[Ilíada]]*;
* Tucídides, cola so prosa científica, narrando y argumentando fechos contemporáneos ya intentando la imparcialidá;
* Xenofonte, cola so obra *[[Heléniques]]*, siguiendo la obra del anterior, anque escribe de forma parcial a favor de los espartanos.

## Ver tamién
* Prosa poética
* Xéneru narrativu

## Referencies

## Enllaces esternos
Umar ibn al-Jattab

**`Umar ibn al-Jattāb** (n'árabe: *عمر بن الخطاب*) o a cencielles **`Umar**  foi'l segundu de los llamaos «califes ortodoxos», la primer serie de gobernantes que tuvo'l imperiu islámicu a la muerte de Mahoma y enantes del establecimientu del Califatu Omeya. Umar asocedió a Abu Bakr y gobernó ente 634 y 644.

Según la versión sunnita nacíu en La Meca escontra'l 581, combatió nun primer momentu contra Mahoma y los fieles de la nueva relixón, pero más tarde convirtióse al islam y aportó a unu de los llugartenientes más fieles del profeta. Yera amás suegru de Mahoma, una y bones ésti casóse cola so fía Hafsa.

Una vegada escoyíu califa, Umar lluchó contra l'Imperiu bizantín y contra l'Imperiu Sasánida de Persia. Llanzar a la conquista del Mediterraneu oriental, echando les bases del imperiu islámicu que los sos socesores estenderíen. Conquistó la Siria bizantina en 638, Palestina, Exiptu en 642 y Mesopotamia, d'equí p'arriba conocida como Iraq, el mesmu añu, tres la Batalla de Nehavend. En tolos territorios conquistaos caltuvo les estructures alministratives esistentes y nun intentó acabar coles creencies relixoses de los sos habitantes, ente otres coses porque punxo a los non musulmanes sol estatutu de *[[dimmí]]es* o "protexíos", lo que-yos obligaba a pagar un impuestu específicu qu'apurría importantes ingresos al Estáu islámicu. Les sos tropes yeren calteníes nun ciertu aislamientu de la población nos llugares conquistaos y pagar col botín llográu.

Umar foi'l primer califa qu'ostentó'l títulu de Príncipe de los creyentes (أمير المؤمنين *amīr al-muminīn*). (Según los sunnitas) Instituyó la era de la Hégira, pola que se rixe'l calendariu musulmán, con entamu'l 16 de xunetu del añu 622. Tamién mandó construyir la famosa Cúpula de la Roca en Xerusalén, alredor de la roca na que, según la tradición, dende la que Mahoma xubió al cielu.

Morrió asesináu'l 4 de payares de 644 na mezquita de Medina (capital del Estáu) por un esclavu persa llamáu Firūz. Asocedió-y Uthman. (La).

## Bibliografía
*Donner, Fred, *The Early Islamic Conquests*, Princeton University Press, 1981.
*Guillaume, A., *The Life of Muhammad*, Oxford University Press, 1955.
*Hourani, Albert, *[[History of the Arab Peoples|A History of the Arab Peoples]]*, Faber and Faber, 1991.
*Madelung, Wilferd, *The Succession to Muhammad*, Cambridge University Press, 1997.
*"G.LeviDellaVida and M.Bonner "Umar" in *Encyclopedia of Islam* CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands 1999"
*Previte-Orton, C. W (1971). *The Shorter Cambridge Medieval History*. Cambridge: Cambridge University Press.

## Referencies

## Enllaces esternos
Agenzia Nazionale Stampa Associata

L**'Agenzia Nazionale Stampa Associata** (más conocida poles sos sigles **ANSA**) ye una axencia de noticies italiana fundada'l 15 de xineru de 1945. Ye una cooperativa formada por 36 socios, editores de los principales diarius d'esi país.

Anguaño, ANSA ye una de les principales axencies de prensa del mundu y la mayor d'Italia, yá que cunta con 22 oficines n'Italia y otres 81 distribuyíes en 74 países, que producen más de 2.000 notes al día. Mercé al aceleráu desarrollu de les telecomunicaciones nos últimos años, ANSA ufierta güei servicios informativos con audiu y videu n'Internet y al traviés de teléfonos móviles.

La sede central pal serviciu hispanoamericanu (n'español) alcuéntrase en Buenos Aires.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitio central de l'axencia (n'italianu)
* Sitio de ANSA n'español
* Sitio pa la comunidá italiana n'Iberoamérica
Reserva natural Baikal

La **reserva natural Baikal** (en rusu, Байка́льский запове́дник, *Baikálski [[zapovédnik]]*) ye una reserva natural nel sur de Buriatia, Rusia, afitada nel añu 1969 pa caltener la naturaleza a lo llargo del llagu Baikal y la parte central del cordal Chamar-Daban. La superficie d'esta reserva natural ye de 165.700 hectárees. Alluga pinos escuros de la taiga (abetu común, cedru, abetu coloráu), montes delgaos, maleza de pinus pumila y rododendros, praos subalpinos y pradería alpina. La reserva natural Baikal ye'l llar de 812 clases de plantes, 49 tipos de mamíferos, 272 aves, 3 reptiles, 3 anfibios y 7 clases de pexes. Na reserva tamién pue atopase l'osu pardu, el llobu cerval el gulu, la llóndriga, l'águila marina y l'águila prieta. La reserva natural Baikal ye parte de la Rede mundial de reserves de la biosfera (vease tamién *[[Llista de reserves de la biosfera en Rusia]]*). La reserva tamién forma parte del llugar patrimoniu de la humanidá del "Llagu Baikal". La *[[zakaznik]]* natural Kabanski (12.100 hectárees) foi tresferida so la xurisdicción de la reserva natural Baikal en 1985. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Trimurti

La **Trimurti** (en sánscritu: ‘trés formes’) ye un términu sánscritu que fai referencia a tres dioses principales de la mitoloxía hinduista:

* Brahmá, el dios de cuatro cabeces ―que nun se debe confundir col Brahman (la divinidá impersonal)― que s'ocupa de crear l'universu;
* Visnú, el dios de cuatro brazos, y
* Shiva, el dios selvaxe que destrúi l'universu nel fin del mundu.

Estos dioses representen respeutivamente los ciclos de creación, caltenimientu y destrucción del universu.

## Nome sánscritu

* *trimūrti*, nel sistema AITS (alfabetu internacional pa la treslliteración del sánscritu).
* त्रिमूर्ति, n'escritura devanágari del sánscritu.
* Pronunciación:
** /trímurti/ en sánscritu o bien
** /trimúrti/ en dellos idiomes modernos de la India (como'l bengalí, l'hindi, el maratí o'l palí).
* Etimoloxía: ‘tres cuerpos’, siendo *tri:* ‘trés’, y *murti:* ‘cuerpu sólidu, corporificación, manifestación, encarnación, personificación’.

## Otra trimurti más antigua

Les primeres apaiciones de la pallabra *trimurti* atopar nel *[[Kumara Sambhava|Kumara-sambhava]]* (2.4), nel
*[[Caturvargacintāmaṇi|Chatur-varga-chintámani]]* (11.547) de Jemadri, y nel
escoliasta del *[[Rāmatāpanīyá-upaniṣad|Caña-tapanía-upanishad]]* (16).

La trimurti conocida anguaño (de Brahma, Visnú y Shiva) ye la puránica, llamada asina porque se presentó nos *[[Purana|Puranes]]* (testos escritos a lo llargo del I&nbsp;mileniu&nbsp;d.&nbsp;C.).

Sicasí na mitoloxía védica (anterior a la hinduista) esos trés dioses nun esistíen o nun teníen nenguna importancia: nel *[[Rig-veda]]* (el primer testu de la India, de mediaos del II&nbsp;mileniu e.C.) nomar a otru tríu de dioses principales, anque nun recibíen el nome de «trimurti»:
* Indra (heroicu rei de los devas),
* Agni (dios del fueu), y
* Soma (dios de la Lluna y de la bébora sicotrópico homónima).

Sicasí'l *[[Nirukta]]* (7.5), d'Iaska, preséntase otru tríu de dioses principales del *Rig-veda*:
* Indra (heroicu rei de los devas),
* Agni (dios del fueu), y
* Suria (dios del Sol).

## Referencies

## Enllaces esternos
Sima Qian

**Torca Qian**  foi un historiador chinu, probablemente'l más importante de l'Antigua China.

## Vida y obra
Dedicó la so vida a completar la obra *[[Shi Ji|Shǐjì]]* (史記, "rexistros históricos", tamién dacuando traducíu como "alcordances históriques" o "Memories históriques"), qu'empezara'l so padre, Torca Tan.

Al igual que'l so padre, trabayó como escriba principal na corte dinastía Han Han. Con 20 años d'edá empezó un viaxe por China pa axenciar información y confirmar datos sobre la historia del país. A la vuelta del so viaxe, Torca Qian volvió trabayar na corte xunto a so padre al serviciu del emperador Han Wudi. A partir del añu 109 e.C., Torca Qian siguió la obra del so padre.

Nel añu 99 e.C., Torca Qian defendió públicamente al militar Li Ling, al que culparen d'una derrota na guerra contra los xiongnu, pueblu nómada del norte. Li Ling fuera responsabilizáu por Han Wudi y los principales miembros de la corte de la derrota na batalla. La defensa que fizo Torca Qian del xeneral valió-y la roxura del emperador, qu'ordenó que lo caparen como castigu.

La condena a capadura yera na práutica una condena a muerte, una y bones el suicidiu taba considerada la única opción digna dempués de la mutilación. Sicasí, Torca Qian nun se suicidó. Prefirió frayar les costumes relixoses de la dómina pa poder completar la so obra. En pasando tres años na cárcel foi puestu en llibertá y siguió dedicáu en cuerpu y alma a la escritura de los *Shǐjì*, que completó nel añu 91 e.C., poco primero de morrer.

Ye difícil enfatizar abondo la importancia de Torca Qian na historiografía china. Gran parte de los acontecimientos de les dómines más antigües de China conócense gracies a la meticulosidad de los sos escritos. La so obra, *Shǐjì*, tendría una amplia inflúi sobre los historiadores posteriores y marcó la manera en que los chinos ven la so propia historia.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Torca Quian: un historiador capáu na China d'Haber
Johnny Carson

**John William "Johnny" Carson**  foi un presentador de televisión, comediante, escritor, productor y actor d'Estaos Xuníos conocíu pol so papel como presentador de *[[The Tonight Show]]*, de la cadena d'Estaos Xuníos de televisión NBC, mientres trenta años. 

## Biografía
Desempeñó esti rol dende 1962 hasta'l so retiru en 1992. Carson foi'l mentor de los presentadores David Letterman y Jay Leno. Esti postreru asocedió a Carson en *[[The Tonight Show]]* en 1992.

Recibió seis Premios Emmy, un Premiu Peabody en 1985, recibió la Medaya Presidencial de la Llibertá en 1992 y un Premiu Kennedy al añu siguiente.

Carson finó'l 23 de xineru de 2005, por entueyos d'enfisema, nel so llar en Malibú, California. Tenía 79 años d'edá.

## Referencies

## Enllaces esternos
James Prescott Joule

**James Prescott Joule**  foi un físicu inglés, unu de los más notables físicos de la so dómina, conocíu sobremanera poles sos investigaciones en lletricidá, termodinámica y enerxía. Estudió'l magnetismu, y afayó la so rellación col trabayu mecánicu, lo cual conduciólu a la teoría de la enerxía. La unidá internacional d'enerxía, el calor y trabayu, el joule (o xuliu), foi bautizada nel so honor. Trabayó con Lord Kelvin pa desenvolver la escala absoluta de la temperatura, fixo observaciones sobre la teoría termodinámica (efeutu Joule-Thomson) y atopó una rellación ente la corriente llétrica que traviesa una resistencia y el calor disipao, llamada anguaño llei de Joule.

## Referencies

## Enllaces esternos
Guru Dutt

**Guru Dutt**  foi un direutor, actor y productor del cine de la India. Abrió pasu a la edá d'oru de Bollywood. Les sos películes *[[Pyaasa]]*, *Kaagaz Ke Phool*, *Sahib Bibi Aur Ghulam* y *Chaudhvin Ka Chand* son consideraos clásicos del Cine Indiu. Dutt ye conocíu como "el Orson Welles de la India".

## Filmografía
### Actor
* *Picnic * (1964) incompletu 
* *Sanjh Aur Savera* (1964)
* *[[Suhagan]]* (1964) 
* *[[Bahurani]]* (1963) 
* *[[Bharosa]]* (1963) 
* *[[Sahib Bibi Aur Ghulam]]* (1962)
* *[[Sautela Bhai]]* (1962)
* *[[Chaudhvin Ka Chand]]* (1960)
* *[[Kaagaz Ke Phool]]* (1959)
* *[[12 O'Clock]]* (1958)
* *[[Pyaasa]]* (1957) 
* *[[Mr. & Mrs. '55]]* (1955) 
* *[[Aar Paar]]* (1954) 
* *[[Suhagan]]* (1954) 
* *[[Baaz]]* (1953) 
* *Hum Ek Hain* (1946)
* *[[Lakha Rani]]* (1945)
* *Chand* (1944)

### Direutor
* *[[Kaagaz Ke Phool]]* (1959) 
* *[[Pyaasa]]* (1957) 
* *[[Sailaab]]* (1956) 
* *[[Mr. & Mrs. '55]]* (1955) 
* *[[Aar Paar]]* (1954) 
* *[[Baaz]]* (1953) 
* *[[Jaal]]* (1952) 
* *[[Baazi]]* (1951)

### Productor
* *[[Aar Paar]]* (1955)
* *[[C.I.D.]]* (1956) 
* *[[Pyaasa]]* (1957)
* *[[Gauri]]* (1957) incompletu
* *[[Kaagaz Ke Phool]]* (1959) 
* *[[Chaudhvin Ka Chand]]* (1960) 
* *[[Sahib Bibi Aur Ghulam]]* (1962)
* *[[Baharein Phir Bhi Aayengi]]* (1966)

## Referencies
Brahmagupta

**Brahmagupta**  foi un matemáticu y astrónomu indiu. El so padre foi Jisnugupta. Nació nel añu 598, posiblemente en Ujjain, onde vivió. Nesta ciudá de la zona central de la India atopaba'l más famosu y antiguu observatoriu d'astronomía del que Brahmagupta yera'l direutor.

Ta consideráu'l más grande de los matemáticos d'esta dómina. Morrió nel añu 670. Ye posible que Brahmagupta fuera'l idealizador del conceutu del "cero" yá que na so obra *[[Brahmasphutasiddhanta]]* del añu 628 apaez per primer vegada esta idea. La obra trataba tamién sobre aritmética y númberos negativos en términos bien paecíos a los de la matemática moderna.

## La fórmula de Brahmagupta

Na so obra atopa una regla pa la formación de ternes pitagóriques:

{2(m-n)},\frac{m^{2}}{2(m+n)} }}

anque esta ye un cambéu de l'antigua regla babilónica, que perfectamente'l pudo conocer. La fórmula de Brahmagupta del área pa cuadriláteros, utilizar xunto coles fórmules:

 y \sqrt{\frac{(ac+bd)(ad+bc)}{(ab+cd)}}}}

pa les diagonales, pa topar cuadriláteros que los sos llaos, diagonales y árees fueren toes elles númberos naturales.

## La teoría d'ecuaciones indeterminaes

Evidentemente Brahmagupta amaba la matemática por si mesma, yá que se plantegaba coses qu'escapaben a la práutica como los sos resultaos sobre cuadrilateros. Aparentemente foi'l primeru en dar una solución xeneral pa la ecuación diofántica llinial:

Por que esta ecuación tenga soluciones, el máximu común divisor de a y b tien d'estremar a c, y Brahmagupta sabía que si a y b son primos ente si, entós toles soluciones de la ecuación vienen daes poles fórmules:

 
onde m ye un enteru arbitrariu.

## Ver tamién
* Matemática na India
* Brahmasphutasiddhanta
* Fórmula de Brahmagupta 
* Identidá de Brahmagupta
* Teorema de Brahmagupta

## Referencies

## Enllaces esternos
Ed Sullivan

**Edward Vincent Sullivan** , más conocíu como **Ed Sullivan**, foi unu de los presentadores más populares de la televisión d'Estaos Xuníos.

## Biografía
El programa pol que pasó a la historia del mediu foi *[[Toast of the town]]*, calteniéndose n'antena dende 1948 hasta 1971 cuasi ininterrumpidamente. Esti espaciu, inda güei célebre, rexistró momentos antolóxicos tocantes a entevistes, y rompió récores históricos n'audiencia como'l 9 de febreru de 1964 cola presentación de The Beatles. Tamién desfilaron otres estrelles de la dómina dende Maria Callas hasta The Jackson Five, The Rolling Stones, The Doors, Elvis Presley, The Who, Creedence Clearwater Revival, The Temptations, The Supremes, The Band, etc... hasta inclusive Sandro, y supón tamién una bona forma de reparar en tientes cómo foi evolucionando la mesma televisión y el formatu "magacín" o "talk show", que cuasi inventó, hasta los nuesos díes colos actuales "night show" o "late show". Ente los sos personaxes invitaos atopábense magos ya ilusionistes como Al Koran. Una estensa escoyeta de conteníos del programa ta disponible en DVD.

La popularidá de Sullivan traducióse, amás d'en l'ésitu del espaciu, na so participación en pequeños papeles en series de televisión y películes como estrella convidada.

## Ver tamién
* The Ed Sullivan Show

## Referencies

## Enllaces esternos
 
*
Hafez al-Asad

**Hafez al-Asad** ( *Ḥāfiẓ Al-Asad*; ) foi un políticu siriu, militar y presidente de Siria dende 1971 hasta la so muerte nel 2000 —*Asad*, n'árabe significa «Lleón»—.

## Biografía
De familia humilde, dempués de los estudios primarios recibió formación na academia militar y, pola so valía, foi unviáu a completar la so formación con militares soviéticos. Ingresó nel Partíu Baath Árabe Socialista en 1947 y opúnxose viviegamente a la unificación ente Siria y Exiptu, a pesar de tar destináu n'El Cairu. Al fracasar la unificación en 1961, el so prestíu xubió, siendo nomáu Xefe de les Fuercies Aérees en 1964. Mientres ocupaba esti cargu, Siria sufrió una derrota cola perda de casi tola so fuercia aérea y parte del so territoriu na Guerra de los Seis Díes. A pesar d'esta derrota, el so poder nun fixo más qu'aumentar dende la instauración del réxime militar en 1963, y en 1970 aprovechó la so posición pa dar un golpe d'Estáu.

Poco dempués de tomar el poder, empecipió cobardes reformes y amontó la capacidá militar del exércitu. Ello dexó-y aliase con Exiptu en 1973, provocando la Guerra del Yom Kippur contra Israel, coles mires de recuperar los Altos del Golán. El fracasu na operación nun-y restó protagonismu, y averó la política del so gobiernu a la XRSS como firme aliáu. Al-Asad, sobre'l territoriu qu'abarca Israel, Gaza, y Cixordania, dixo: «Palestina ye una parte integrante de la Siria del Sur».

Dientro de la estratexa política de la zona, ocupó militarmente El Líbanu en 1976 sol amparu d'establecer una fuercia d'interposición y pacificación. En 1982 tuvo envolubráu n'unu de los episodios más confusos y polémicos del so gobiernu, la masacre de Hama, fechu nel cual acusóse-y d'unviar al exércitu siriu a reprimir una supuesta revuelta suní contra'l so gobiernu, tratándose básicamente d'una insurrección armada de corte golpista encabezada pola Hermandá Musulmana, organización que muncho primero d'esti acontecimientu yá tenía un llargu historial d'actos de terrorismu tantu en Siria como n'Exiptu; la llista de muertos bazcuyó ente 10&nbsp;000 y 40&nbsp;000 persones, anque nunca se llegó a una conclusión final sobre'l númberu real de finaos.

Finó d'un ataque al corazón el sábadu 10 de xunu de 2000 y asocedió-y na presidencia'l so fíu, Bashar al-Asad.

## Referencies

## Enllaces esternos

*el_assad Biografía por CIDOB (n'español)
Gong Li

**Gong Li** (鞏俐)  ye una actriz China que dende 2008 tien la nacionalidá singapurana.

## Carrera
Nació na ciudá china de Shenyang, Liaoning y apaez na mayor parte de les películes empobinaes por Zhang Yimou hasta 1995. Creció en Jinan, la capital de la provincia de Shandong. Dende bien nuevu quixo ser actriz, y na escuela destacó nel cantar y la danza, hasta'l puntu de llegar a escluyir otres materies. A pesar de ser suspendida nos exámenes en dos causes foi aceptada na Escuela Central d'Arte Dramático de Beixín, onde se graduó.http://video.barnesandnoble.com/search/Biography.asp?ctr=620460  Yera entá estudiante cuando Zhang Yimou escoyer en 1987 pal papel protagonista na so primer película como direutor, *[[Sorgu coloráu]]*, cola que llogró l'Osu d'Oru nel Festival de Cine de Berlín.

De magar, Gong Li foi una de les actrices con más ésitu na historia de China, con una fama que trescendió les fronteres del país asiáticu. El so trabayu foi reconocíu con premios como los del Festival Internacional de Cine de Venecia y el del Círculu de Críticos de Cine de Nueva York. Amás d'actuar, ye una cantante escepcional, como demostró en *La xoya de Shanghai*. En xunu de 1998 llogró la Orde de les Artes y les Lletres. 
Li especializar en personificar a muyeres con personalidaes contrapuestes ente'l bien y el mal.

Siguió protagonizando los filmes de Zhang Yimou hasta mediaos de los años noventa. A lo llargo de la so collaboración, xeneróse un escándalu por cuenta de que yeren amigos, a pesar de que Zhang taba casáu. 
Rompieron en 1995, y Gong Li cásase con un magnate del tabacu de Singapur llamáu Ooi Hoe Soeng al añu siguiente. La única apaición de Gong Li nel cine de Hollywood llindar a la película, *La caxa china*, de 1997, sicasí na década del 2000 participó en más producciones estauxunidenses como *[[Memoirs of a Geisha (película)|Memoirs of a Geisha]]* en 2005, *[[Miami Vice (2006)|Miami Vice]]*, en 2006 y ''Hannibal, l'orixe del mal.

Nel 16 d'ochobre de 2000, Gong Li foi nomada Embaxadora de Bona Voluntá  de la Organización de les Naciones Xuníes pa l'Agricultura y l'Alimentación (FAO).

## Filmografía

## Referencies

## Ver tamién
* Cine de China

## Enllaces esternos

* Galería de semeyes de Gong Li 

* Gong Li en chinesemov.com

* Gong Li fan site 

* Gong Li Biografía y filmografía