Filosofía política

La **filosofía política** ye la caña de la filosofía qu'estudia cómo tendría de ser la rellación ente los individuos y la sociedá, incluyendo cuestiones fundamentales avera del gobiernu, la política, les lleis, la llibertá, la igualdá, la xusticia, la propiedá, los derechos, el poder políticu y l'aplicación d'un códigu llegal por una autoridá; qué fai a un gobiernu llexítimu, qué derechos y llibertaes tien de protexer y por qué, qué forma tien d'adoptar y por qué, qué obligaciones tienen los ciudadanos para con un gobiernu llexítimu (si acasu dalguna), y cuándo pueden derrocalo llexítimamente (si dalguna vegada). Mientres la ciencia política investiga cómo fueron, son y van ser los fenómenos políticos, la filosofía política encargar de teorizar cómo *deberíen* ser dichos fenómenos.

Nun sentíu vernacular, el términu «filosofía política» de cutiu refier a una perspeutiva xeneral, o a una ética, creencia o actitú específica, sobre la política que non necesariamente tien de pertenecer a la disciplina téunica de la filosofía. Charles Blattberg, que define la política como «responder a los conflictos col diálogu», suxer que les filosofíes polítiques ufierten considerancies filosófiques d'esi diálogu.

La filosofía política tien un campu d'estudiu ampliu y conéctase fácilmente con otres cañes y subdisciplines de la filosofía, como la filosofía del derechu y la filosofía de la economía. Rellaciónase fuertemente cola ética en que les entrugues alrodiu de qué tipu d'instituciones polítiques son afeches pa un grupu depende de qué forma de vida considérese fayadiza pa esi grupu o pa los miembros d'esi grupu. Les meyores instituciones van ser aquelles que promuevan esa forma de vida.

Nel planu metafísicu, el principal discutiniu divisor d'agües ye alrodiu de si la entidá fundamental sobre la cual tienen de recayer los derechos y les obligaciones ye l'individuu, o'l grupu. El individualismu considera que la entidá fundamental ye l'individuu, y polo tanto promueven el individualismu metodolóxicu. El comunitarismu enfatiza que l'individuu ye parte d'un grupu, y polo tanto da prioridá al grupu como entidá fundamental y como unidá d'analís.

Los fundamentos de la filosofía política variaron al traviés de la historia. Pa los griegos la ciudá yera'l centru y fin de toa actividá política. Na Edá Media toa actividá política centrar nes rellaciones que tien de caltener el ser humanu col orde dau por Dios. A partir del Renacimientu la política adopta un enfoque básicamente antropocéntricu. Nel mundu moderno y contemporáneo surden y conviven munchos modelos, que van dende los totalitarismos hasta los sistemes democráticos participativos (ente los cualos esisten munches variantes).

## Historia

### Antigüedá

#### Antigua China
La filosofía política china data del periodu de les Primaveres y serondes, específicamente con Confucio nel sieglu VI e.C. La filosofía política china desenvolvióse como una respuesta a la rotura social y política del país característicu del periodu de primaveres y seronda y del periodu de los Reinos Combatientes. Caúna de les principales filosofíes mientres el periodu, el confucianismu, el llegalismu, el moísmu, l'agriculturalismu y el taoísmu, tenía un aspeutu políticu nel so desenvolvimientu disciplinariu. Filósofos como Confucio, Mencio, y Mozi, centrar na unidá y na estabilidá como base de les sos filosofíes polítiques. El confucianismu abogó por un gobiernu meritocrático xerarquizáu, basáu na empatía, la llealtá y les rellaciones interpersonales. El llegalismu defendió por un gobiernu altamente autoritariu basáu en castigos y lleis draconianas. El mohismu defendía la idea d'un gobiernu comuñal y descentralizáu, centráu na frugalidad y el ascetismu. Los agrarios abogaben por un comunalismu utópicu llabrador y el igualitarismu El taoísmu defendía un protoanarquismu, ente que'l llegalismu yera la filosofía política dominante de la dinastía Qin, pero foi substituido pol confucionamismu d'Estáu mientres la dinastía Han. Antes de l'adopción del comunismu per parte de China, el confucianismu d'Estáu siguía siendo la filosofía política dominante nel país hasta'l sieglu XX.

#### Antigües Grecia y Roma
La filosofía política occidental aniciar na filosofía de l'antigua Grecia, remontándose siquier escontra Platón. L'antigua Grecia taba apoderada poles ciudaes-estáu, qu'esperimentaben con diverses formes d'organización política, arrexuntaes por Platón en cuatro categoríes: timocracia, tiranía, democracia y oligarquía. Una de les primeres y desaxeradamente importantes obres clásiques de la filosofía política ye la República de Platón, a la que-y sigue la Ética a Nicómaco y la Política d'Aristóteles*. La filosofía política romana foi influyida polos [[estoicu|estoicos]], incluyendo al estadista romanu [[Cicerón]].

==== Antigua India ====
La filosofía política india evolucionó en tiempos antiguos y efeutuó una distinción clara ente “nación y Estáu” y “relixón y Estáu”. Les [[constitución|constituciones]] de los estaos hindús evolucionaron col tiempu y basáronse en trataos políticos y xurídicos y n'instituciones sociales predominantes. Les instituciones del Estáu estremar en gran parte naquelles empobinaes a la [[gobernabilidad]], l'[[alministración]], la [[Defensa (derechu)|defensa]], la [[llei]] y el [[orde]]. ´´Mantranga´´, el principal cuerpu gobernante d'estos estaos, consistía nel Rei, Primer Ministru, Comandante en Xefe del Exércitu, y el Sacerdote Xefe Real. El Primer Ministru encabezaba'l comité de ministros xunto col xefe del executivu (Maha Amatya).

El [[Artha-shastra]] apurre un rellatu de la ciencia de la política pa un gobernante sabiu, incluyendo asuntos como les polítiques pa les [[rellaciones esteriores]] y les [[guerra|guerres]], el sistema d'un “Estáu espía”, y la vixilancia y la estabilidá económica del Estáu. [[Chanakia]], filósofu indiu del [[sieglu IV e.C.]] cita a delles autoridaes, como [[Briuhaspati]], Ushana, Prachetasa Manu, [[Parashará]], y Ambi, y describióse como descendiente d'un llinaxe de filósofos políticos, col so padre Chanaka siendo'l so predecesor inmediatu. Otru influyente tratáu indiu sobre la filosofía política ye'l Sukra Neeti. Un exemplu de [[códigu (derechu)|códigu]] na antigua India ye'l [[Lleis de Manu|Manusmṛti]].

=== Cristiandá medieval ===


==== San Agustín ====
La [[filosofía cristiana]] temprana d'[[Agustín d'Hipona]] foi fuertemente influyida por Platón. Un cambéu clave provocáu pol pensamientu cristianu foi la moderación del [[estoicismu]] y la [[teoría de la xusticia]] del [[derechu romanu|mundu romanu]], según l'énfasis nel papel del Estáu na aplicación de la [[misericordia]] como exemplu moral. Agustín tamién predicó qu'unu nun yera un miembru de la so ciudá, sinón que yera tantu ciudadanu de la [[la ciudá de Dios|Ciudad de Dios]] (*Civitas Dei*) como de la Ciudá del Home (Civitas Terrenal). La Ciudá de Dios d'Agustín ye una obra influyente d'esti periodu qu'atacó la tesis, sostenida por munchos cristianos romanos, de que la visión cristiana podría realizase na Tierra.

==== Santu Tomás d'Aquino ====
[[Tomás d'Aquino]] ocupóse meticulosamente de les variedaes del [[filosofía del derechu derechu]]. Según Tomás d'Aquino, hai cuatro tipos de llei:

#La llei eterna ("el gobiernu divín de too").
#La llei positiva divina (siendo "asitiada" por Dios, esterna a la naturaleza humana).
#La [[derechu natural|llei natural]] (la forma correuta de vivir que puede afayase pola razón natural, lo que nun puede ser desconocíu, lo interno a la naturaleza humana).
#La llei humana (lo que comúnmente llamamos "[[llei]]" -incluyendo'l [[derechu consuetudinario]] y la “*Communitas Perfecta*”).

Aquino nunca alderica la naturaleza o categorización del derechu canónicu. Hai un alderique académicu alredor del llugar del [[códigu de derechu canónicu|derechu canónicu]] dientro del marcu jurisprudencial tomista.

=== Edá d'Oru del islam ===


==== Mutazilitas vs. asharitas ====


El surdimientu del [[islam]], basáu tantu nel [[Corán]] como en [[Mahoma]], alterió fuertemente los equilibrios de poder y les perceiciones d'orixe del poder na rexón mediterránea. La [[filosofía islámica antigua]] enfatizó un venceyu inesorable ente [[islam y ciencia|la ciencia y la relixón]], y el procesu d'[[ijtihad]] p'atopar la verdá; n'efeutu, toa filosofía yera "política", yá que tenía implicaciones reales pa la gobernabilidad. Esta opinión foi desafiada polos filósofos "racionalistes" [[Mu'tazili|mutazilitas]], que sostuvieron una visión más [[filosofía helenística|helénica]], poniendo la [[razón]] percima de la [[revelación divina|revelación]], y como tal, son conocíos polos eruditos modernos como los primeres [[teólogu|teólogos]] especulativos del Islam; Fueron sofitaos por una [[aristocracia]] [[llaicu (relixosu)|secular]] que buscaba llibertá d'aición independiente del [[califatu]]. Sicasí, escontra finales del periodu antiguu, la "tradicionalista" visión [[Universidá d'al-Azhar|azharita]] del islam trunfara polo xeneral. Según esta, la razón tien de tar subordinada al Corán y a la [[sunismu|Sunna]].



La [[filosofía islámica|filosofía política islámica]], taba, ello ye qu'enraigonada nes mesmes fontes del islam, esto ye, el Corán y la Sunna, les pallabres y práutiques de Mahoma, faciéndolo esencialmente [[teocracia|teocráticu]]. Sicasí, nel pensamientu occidental, supónse xeneralmente que yera un área específica peculiar puramente a los grandes filósofos del Islam: [[al-Kindi]] (Alkindus), [[al-Farabi]] (Abunaser), İbn Sina ([[Avicena]]), Ibn Bajjah ([[Avempace]]), Ibn Rushd ([[Averroes]]) y [[Ibn Jaldún]]. Les concepciones polítiques del Islam como kudrah (poder), [[sultán]], [[umma (islam)|umma]], cemaa (obligación) -ya inclusive los términos "básicos" del Corán -como, ibadah (cultu), din (relixón), rab (maestru) y [[ilá]] (deidá)- tómense como base analíticu. Poro, non solo les idees de los filósofos políticos musulmanes sinón tamién munchos otros [[fiqh|xuristes]] y [[ulema|ulama]] plantegaron idees y teoríes polítiques. Por casu, les idees de los [[jariyismu|jariyíes]] sobre'l califatu y la umma nos primeros años de la [[historia del islam]], o les de los [[chiita|chiites]] sobre'l conceutu d'[[imamah]], considérense pruebes del pensamientu políticu. Los enfrentamientos ente los sunitas y los chiitas nos sieglos VII y VIII tuvieron un auténticu calter políticu.

==== Ibn Jaldún ====
L'intelectual árabe [[Ibn Jaldún]] ye consideráu unu de los más grandes teóricos políticos. El filósofu y antropólogu británicu [[Ernest Gellner]] consideró la definición de [[gobiernu]] de Ibn Jaldún "...una institución que previén la inxusticia d'otra manera que la que comete a sigo mesma", como la meyor na historia de la teoría política. Pa Ibn Jaldún, el gobiernu tendría d'acutase a un mínimu por ser un mal necesariu, siendo la restricción que faen los homes a otros homes.

=== Europa Medieval ===
La filosofía política medieval n'Europa taba fuertemente influyida pol pensamientu cristianu. Tenía enforma de mancomún col pensamientu islámicu mutazalita nel sentíu de que los católicos, anque subordinaben la filosofía a la teoloxía, nun sometieron la razón a la revelación, pero en casu de contradicciones, subordinaron la razón a la [[Fe#Cristianismu|fe]] como los islámicos azharitas. Los [[escolástica|escolásticos]], al combinar la [[Aristóteles#Filosofía política|filosofía d'Aristóteles]] col cristianismu de [[San Agustín]], enfatizaron l'harmonía potencial inherente a la razón y a la revelación. Quiciabes el filósofu polírico más influyente na Europa medieval foi Santu [[Tomás d'Aquino]], quien contribuyó a reintroducir les obres aristotéliques, que solo fueren tresmitíes a la Europa Católica al traviés de la [[al-Ándalus|España Musulmana]], xunto colos comentarios d'[[Averroes]]. El so usu, per parte de Tomás d'Aquino, instaló l'axenda por que la filosofía política escolástica apoderara'l pensamientu européu mientres sieglos, hasta'l [[Renacimientu]].

Filósofos políticos medievales, como Tomás d'Aquino en *Summa Theologiae*, desenvolvieron la idea de qu'un rei que ye un tiranu nun ye rei n'absolutu, y podría ser derrocáu.

La [[Carta Magna]], considerada por munchos como la piedra angular de la llibertá política angloamericana, propón explícitamente el [[derechu de rebelión derechu a la rebelión]] contra'l gobernante por causa de la xusticia. Otros documentos similares a la Carta Magna atopar n'otros países europeos como [[España]] y [[Hungría]].

=== Renacimientu européu ===
Mientres el [[Renacimientu]], la filosofía política secular empezó a remanecer dempués de cerca d'un sieglu de pensamientu políticu teolóxicu n'Europa. Ente que la Edá Media sí vio la política secular na práutica sol gobiernu del [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], el campu académico yera dafechu escolásticu, y poro, de naturaleza cristiana.

==== Maquiavelo ====
Una de les obres más influyentes mientres esti floreciente periodu foi “[[El príncipe]]” de [[Nicolás Maquiavelo]], escritu ente 1511 y 1512 y publicáu en 1532, dempués de la muerte del so autor. Esi trabayu, según los “[[Discursos sobre la primer década de Titu Liviu]]”, un rigorosu analís del [[antigüedá clásica|periodu clásicu]], influyeron enforma nel pensamientu políticu modernu n'occidente. Una minoría (incluyendo a [[Jean-Jacques Rousseau]]) interpretaba “El príncipe” como una [[sátira]] destinada como regalu a los [[Médici]] dempués de la so recuperación de [[Florencia]] atendiendo a la posterior espulsión de Maquiavelo de Florencia. Anque la obra foi escrita pa la familia Médici quiciabes col fin d'influyir por que lo redimieren del exiliu, Maquiavelo sofitó a la [[República de Florencia]] en llugar de la oligarquía de los Médici. Sía que non, Maquiavelo presenta una visión [[pragmatismu|pragmática]] y un tanto [[consecuencialismu|consecuencialista]] de la política, según la cual el bien y el mal son simples medios utilizaos pa llograr un fin, esto ye, l'Estáu seguru y poderosu. [[Thomas Hobbes]], conocíu pola so teoría del [[contratu social]], siguió ampliando esta visión a principios del sieglu XVII mientres la Renacencia inglesa. Anque nin Maquiavelo nin Hobbes creíen nel [[derechu divín de los reis]], dambos creíen que l'egoísmu yera inherente nel individuu. Foi esta creencia la que necesariamente los llevó a adoptar la idea d'un fuerte poder central como l'únicu mediu pa torgar la desintegración del [[orde social]].

=== Ilustración europea ===


Mientres el periodu de la [[Ilustración]], nueves teoríes sobre lo que ye'l ser humanu y sobre la definición de la realidá y la forma en qu'esta se percibe, xunto col descubrimientu d'otres sociedaes nes Amériques y les cambiantes necesidaes de les sociedaes polítiques (especialmente dempués de les revoluciones n'[[Revolución inglesa|Inglaterra]], [[Revolución Francesa|Francia]], [[Revolución de les Trelce Colonies|les colonies ingleses en Norteamérica]] y [[Revolución haitiana|Haití]]) llevaron a nueves entrugues ya idees de pensadores como [[Thomas Hobbes]], [[John Locke]], [[Montesquieu]] y [[Jean-Jacques Rousseau]].

Estos teóricos fueron impulsaos por dos preguntes básiques: una, por qué derechu o necesidá les persones formen Estaos; y dos, cuál podría ser la meyor forma que tuviera d'adoptar un Estáu. Estes entrugues fundamentales implicaben una distinción conceptual ente los conceutos de "Estáu" y "gobiernu". Decidióse que "Estáu" referir a un conxuntu d'instituciones duraderes al traviés de les cualos el poder sería distribuyíu y el so usu xustificaríase. El términu "gobiernu" referir a un grupu específicu de persones qu'ocuparíen les instituciones del Estáu, y crearíen les lleis y ordenances poles cualos les persones, incluyíes elles mesmes, taríen obligaes. Esta distinción conceptual sigui operando na [[ciencia política]] contemporánea, anque dellos politólogos, filósofos, historiadores y [[antropoloxía cultural|antropólogos culturales]] argumentaron que la mayor parte de l'aición política en cualquier sociedá asocede fora del Estáu, y qu'hai sociedaes que nun tán entamaes n'Estaos qu'igualmente tienen de ser teníes en cuenta en términos políticos. Mientres nun s'introduxera'l conceutu d'[[orde natural]], les [[ciencies sociales]] nun podríen evolucionar independientemente del [[teísmu|pensamientu teísta]]. Dende la revolución cultural del sieglu XVII n'Inglaterra, que s'estendió a Francia y al restu d'Europa, la sociedá foi considerada suxeta a lleis naturales similares al mundu físicu.

Les rellaciones políticu y económicu fueron influyíes drásticamente por estes teoríes ente que'l conceutu de [[gremiu]] foi subordináu a la teoría del [[comerciu llibre]], y el dominiu católicu de la teoloxía foi cada vez más desafiáu poles [[protestantismu|Iglesias protestantes]] subordinaes a cada Estáu-nación, les que tamién predicaben na llingua vulgar o nativa de cada rexón (lo que la [[Ilesia católica]] condergaba airadamente). Con tou, la Ilustración foi un ataque direutu a la relixón, particularmente al cristianismu. El críticu más francu de la ilesia en Francia foi [[Voltaire]], una figura representativa de la Ilustración. Dempués de Voltaire, la relixón nunca volvería ser la mesma en Francia.

==== John Locke ====
John Lockesobremanera, ejemplificó esta nueva era de la teoría política cola so obra “[[Dos trataos sobre'l gobiernu civil]]”. Nél, Locke propón una teoría del [[estáu de naturaleza]] que complementa direutamente la so concepción de cómo asocede'l desenvolvimientu políticu y cómo puede fundase al traviés de la obligación contractual. Locke refutó la teoría política paternalista fundada por Sir [[Robert Filmer]] en favor d'un sistema natural basáu na naturaleza nun determináu sistema. La teoría del [[derechu divín de los reis]] convertir nuna fantasía pasaxera, espuesta al tipu de ridículu con que John Locke tratar. A diferencia de Maquiavelo y Hobbes, pero como Tomás d'Aquino, Locke aceptaría'l dictame d'Aristóteles de que l'home busca ser feliz nun estáu d'harmonía social como animal social. A diferencia de la visión preponderante d'Aquino sobre la salvación de l'alma del [[pecáu orixinal]], Locke creía que la mente del home entra nesti mundu como una [[tabula rasa|tabla rasa]]. Pa Locke, la conocencia nun ye innatu, reveláu nin basáu na autoridá, sinón suxetu a la incertidume templada pola razón, la tolerancia y la moderación. Según Locke, un gobernante absolutu como lu propunxo Hobbes ye innecesariu, porque la llei natural basar na razón y busca la paz y la sobrevivencia pal home.

=== Industrialización y la era moderna ===
La crítica de [[Karl Marx]] al capitalismu desenvuelta xunto a [[Friedrich Engels]] — foi, xunto al [[lliberalismu]] y el [[fascismu]], unu de los movimientos ideolóxicos que definieron el sieglu XX. La [[revolución industrial]] produció una revolución paralela nel pensamientu políticu. La [[urbanización]] y el [[capitalismu]] camudaron la forma de la sociedá descomanadamente. Mientres el mesmu periodu, el movimientu socialista empezó a tomar forma. A mediaos del sieglu XIX, desenvolvióse'l [[marxismu]], y el [[socialismu]] polo xeneral aumentó'l so sofitu popular, mayormente de la clase obrera urbana. Ensin romper dafechu col pasáu, Marx estableció principios que seríen usaos polos futuros revolucionarios del sieglu XX, como [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], [[Ho Chi Minh]], y [[Fidel Castro]]. Anque la filosofía de la historia d'[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] ye similar a la d'[[Immanuel Kant]], y que la teoría de la revolución de Marx escontra'l bien común ye parcialmente basada na visión kantiana de la historia, Marx declaró que se taba dando vuelta la [[dialéutica]] de Hegel, la que taba "parada de cabeza”, escontra "el llau correutu otra vegada". Anque Marx creía nel [[materialismu históricu]], Hegel creía na *fenomenoloxía del espíritu*. Escontra fines del sieglu XIX, el socialismu y los [[sindicatu|sindicatos]] yeren miembros establecíos del panorama políticu. Amás, les variaes cañes del [[anarquismu]], con pensadores como [[Mikhail Bakunin]], [[Pierre-Joseph Proudhon]] o [[Peter Kropotkin]], y del [[sindicalismu]] tamién llograron cierta prominencia. Nel mundu angloamericanu, el [[antimperialismu]] y el [[pluralismu políticu]] empezaron a prevalecer escontra entamos del sieglu XX.

La [[Primer Guerra Mundial]] foi un acontecimientu decisivu na historia de la humanidá, camudando les opiniones de los gobiernos y la política. La [[Revolución rusa]] de 1917 (y revoluciones similares, anque menos esitoses, en munchos otros países europeos) llevó al comunismu, —en particular a la teoría política del [[leninismu]], y tamién a un nivel más pequeñu y gradual el [[luxemburguismu]]— al escenariu mundial. Coles mesmes, los partíos [[socialdemocracia|socialdemócrates]] ganaron eleiciones y formaron gobiernos per primer vegada, de cutiu como resultáu de la introducción del [[sufraxu universal]] Sicasí, un grupu d'economistes d'Europa Central, conducíos polos economistes de la [[Escuela austriaca]] [[Ludwig von Mises]] y [[Friedrich Hayek]], identificaron los fundamentos [[coleutivismu|coleutivistes]] de delles nueves doctrines socialistes y [[fascismu|fascistes]] de poder gubernamental como espresiones distintes de [[totalitarismu]] políticu.

== Tiempos contemporáneos ==
Dende'l final de la [[Segunda Guerra Mundial]] hasta 1971, cuando [[John Rawls]] publicó la so [[Teoría de la xusticia (llibru)|Teoría de la Xusticia]], la filosofía política tornó nel mundu académicu angloamericanu, a midida que los filósofos analíticos espresaben escepticismu sobre la posibilidá de que los xuicios normativos tuvieren conteníu cognitivo y la ciencia política entornar escontra los [[modelu probabilístico|métodos estadísticos]] y el [[conductismu]]. N'Europa continental, per otra parte, les décades de la posguerra vieron un florecimientu enorme de la filosofía política, col marxismu apoderando'l campu. Esta foi la dómina de [[Jean-Paul Sartre]] y [[Louis Althusser]], y les victories de [[Mao Zedong]] en China y de [[Fidel Castro]] en Cuba, según los [[mayu de 1968 en Francia|acontecimientos de mayu de 1968]], provocaron un creciente interés pola ideoloxía revolucionaria, especialmente pola [[Nueva Izquierda]]. Dellos emigrantes europeos continentales a Gran Bretaña y Estaos Xuníos, incluyendo a [[Karl Popper]], [[Friedrich Hayek]], [[Leo Strauss]], [[Isaiah Berlin]], [[Eric Voegelin]] y [[Judith Shklar]], fomentaron l'estudiu continuu de la filosofía política nel mundu angloamericanu, pero nos años 1950 y 1960, ellos y los sos estudiantes permanecieron en contra del establishment analíticu.

El [[comunismu]] siguió siendo un focu importante especialmente mientres los años 50 y los años 60. Temes como'l [[colonialismu]] y el [[racismu]] fueron cuestiones importantes que surdieron na dómina. Polo xeneral, hubo un marcáu enclín escontra un enfoque pragmáticu de les cuestiones polítiques, más que filosóficu. La mayor parte del alderique académicu centrar n'unu o dambos de les siguientes temes pragmátiques: l'aplicación del [[utilitarismu]] a los problemes de [[política pública]], y l'aplicación de modelos económicos (como la [[teoría de la eleición racional]]) a les cuestiones polítiques. El surdimientu del [[feminismu]], los [[movimientu LGBT|movimientos sociales LGBT]] y el fin del dominiu colonial y de la [[esclusión]] política de les minoríes como afroamericanos y [[minoríes sexuales]] nel mundu desarrolláu, fixeron posible que'l pensamientu feminista, [[poscolonialismu|poscolonial]] y [[multiculturalismu|multicultural]] volviérase significativu. Esto supunxo desafíos a la idea del contratu social por filósofos como [[Charles W. Mills]], nel so llibru "El contratu racial", y [[Carole Patemen]] na so obra "El contratu sexual", centraos en que'l contratu social escluyó a persones de color y a les muyeres, respeutivamente.

Na filosofía política académica angloamericana, la publicación de la teoría de la xusticia de John Rawls en 1971 considérase un finxu. Rawls utilizó un [[esperimentu mental]], la [[posición orixinal]], na que los [[partíu políticu|partíos]] [[representatividá|representativos]] escueyen principios de xusticia pa la estructura básica de la sociedá dende detrás d'un velu d'ignorancia. Rawls tamién ufiertó una crítica a los enfoques utilitarios nos asuntos de xusticia política. El llibru "[[Anarquía, estáu y utopía]]" de [[Robert Nozick]], de 1974, respondió a Rawls dende una perspeutiva llibertaria, ganando respetu académicu polos sos puntos de vista.

Contemporáneamente, col surdimientu de la ética analítica nel pensamientu angloamericanu, n'Europa surdieron ente los años 1950 y los años 1980 delles llinies de filosofía empobinaes a la crítica de les sociedaes esistentes. La mayoría tomó elementos del analís económicu marxista, pero combinar con un énfasis más cultural o ideolóxicu. Fora de la [[Escuela de Frankfurt]], pensadores como [[Herbert Marcuse]], [[Theodor W. Adornu]], [[Max Horkheimer]] y [[Jürgen Habermas]] combinaron perspectives marxistes y [[freud]]ianas. Pela so parte, dellos otros pensadores, inda bien influyíos pol marxismu, punxeron nuevos énfasis nel [[estructuralismu]] y nun "torna a Hegel". Dientro de la llinia del [[posestructuralismu]] pueden asitiase pensadores como [[Gilles Deleuze]], [[Michel Foucault]], [[Claude Lefort]] y [[Jean Baudrillard]]. Los [[situacionismu|situacionistas]] taben más influyíos por Hegel; [[Guy Debord]]sobremanera, treslladó un analís marxista del [[fetichismu de la mercancía]] al ámbitu del consumu y esaminó la rellación ente [[consumismu]] y formación ideolóxica dominante.

Otru alderique desenvolvióse alredor de les distintes crítiques de la teoría política lliberal feches por [[Michael Walzer]], [[Michael Sandel]] y [[Charles Taylor (filósofu)|Charles Taylor]]. L'alderique lliberal-comuñal ye de cutiu consideráu pervalible pa xenerar un nuevu conxuntu de problemes filosóficos, en llugar d'un fondu y iluminador choque de perspectives. Estos y otros comunitaristas (como [[Alasdair MacIntyre]] y [[Daniel A. Bell]]) sostienen que, contra'l lliberalismu, les [[comunidá|comunidaes]] son anteriores a los individuos, y poro, tienen de ser el centru del enfoque políticu. Los comunitaristas tienden a sofitar un mayor control local, según polítiques económiques y sociales que fomenten la crecedera del [[capital social]].

Un par de perspectives polítiques que se superponen ente sigo, emerxentes escontra finales del sieglu XX, son el [[republicanismu]] (o neorrepublicanismu, o republicanismu cívicu) y l'[[Amartya Sen#El conceutu de capacidá|enfoque de les capacidaes]]. El resurgente movimientu republicanu pretende apurrir una definición alternativa de la llibertá de les formes positives y negatives de llibertá de Isaiah Berlin, esto ye, "la llibertá como non-dominación". A diferencia de los lliberales qu'entienden la llibertá como "non-interferencia", la idea de "non-dominación" implica que los individuos nun tán suxetos a la voluntá arbitraria de cualesquier otra persona. Pa un lliberal, un esclavu que nun ye interferíu pue ser llibre, pero pa un republicanu'l meru estatus d'esclavu, independientemente de cómo se trate a esi esclavu, ye censurable. Ente los prominentes republicanos atópense l'historiador [[Quentin Skinner]], el xurista [[Cass Sunstein]] y el filósofu políticu [[Philip Pettit]]. L'enfoque de la capacidá, empecipiáu polos economistes [[Mahbub ul Haq]] y [[Amartya Sen]] y desenvueltu pola xurista [[Martha Nussbaum]], entiende la llibertá so llinies aliaes: la capacidá real d'actuar. Tanto l'enfoque de capacidá como'l republicanismu traten la eleición como daqué que tien de ser financiáu. N'otres pallabres, nun ye abonda ser llegalmente capaz de faer daqué, sinón tener la opción real de faelo.

Unu de les temes más destacaes de la filosofía política recién foi la teoría de la [[democracia deliberativa]]. El trabayu seminal ye de [[Jurgen Habermas]] n'Alemaña, pero la lliteratura más estensa foi n'inglés, dirixida por teóricos como [[Jane Mansbridge]], [[Joshua Cohen]], [[Amy Gutmann]] y [[Dennis Thompson]].

== Filósofos políticos influyentes ==
De siguío numbérense dalgunos de los pensadores más canónicos o importantes, y especialmente los filósofos que se centraben na filosofía política y/o aquellos que pueden considerase como representantes d'una determinada escuela de pensamientu en dicha disciplina.

* [[Tomás d'Aquino]]: al sintetizar la teoloxía cristiana y la enseñanza peripatética (aristotélica) na so "Tratáu de la Llei", Aquino sostuvo que'l don de Dios de la razón cimera -manifestada nel derechu humanu per mediu de les virtúes divines- da pasu a l'asamblea del gobiernu xustu.
* [[Aristóteles]]: escribió'l so [[Política (Aristóteles)|Política]] como una estensión de la so [[Ética nicomáquea]]. Notable pa les teoríes que los seres humanos son [[zoon politikón|animales sociales]], y que la [[polis]] esistió pa traer la bona vida apropiada a los mesmos. La so teoría política basar nuna ética del [[perfeccionismu]] (como la de Marx, en delles llectures).
* [[Mikhail Bakunin]]: dempués de [[Pierre Joseph Proudhon]], Bakunin convertir nel filósofu políticu más importante del [[anarquismu]]. La so versión específica del anarquismu llámase [[anarquismu coleutivista]].
* [[Jeremy Bentham]]: el primer pensador n'analizar la [[xusticia social]] en términos de maximización de los beneficios individuales amestaos. Fundó la escuela de pensamientu filosóficu-éticu conocida como [[utilitarismu]].
* [[Isaiah Berlin]]: desenvolvió la distinción ente llibertá positiva y negativa.
* [[Edmund Burke]]: miembru irlandés del Parllamentu británicu, Burke ye acreditáu cola creación del [[conservadorismu|pensamientu conservador]]. Los sos [[Reflexones sobre la Revolución francesa]] son les más populares de los sos escritos. Burke foi unu de los mayores partidarios de la [[Revolución de les Trelce Colonies]].
* [[Confucio]]: el primer pensador que rellaciona la ética col orde políticu.
* [[William Y. Connolly]]: ayudó a introducir la filosofía posmoderna na teoría política, y promovió nueves teoríes sobre'l [[pluralismu]] y de la [[agonismu (política)|democracia agonística]].
* [[John Dewey]]: cofundador del [[pragmatismu]] y analizáu el papel esencial de la educación nel caltenimientu del gobiernu democráticu.
* [[Han Feizi]]: la figura principal de la escuela china fǎjiā ([[llegalismu (filosofía china)|llegalismu]]), abogó por un gobiernu que se xunta a les lleis y un métodu estrictu d'alministración.
* [[Michel Foucault]]: Criticó la concepción moderna del poder sobre la base del [[complexu industrial-penitenciariu]] y otres instituciones prohibitives, como les que designen a la sexualidá, la llocura y la conocencia como los raigaños de la so infraestructura, una crítica que demostró que la suxeción ye la formación de poder de los suxetos en cualquier foru llingüísticu y que la revolución nun puede ser pensada como la inversión del poder ente les clases.
* [[Antonio Gramsci]]: socatró'l conceutu de [[hexemonía]], argumentando que l'Estáu y la clase dominante usen la cultura y la ideoloxía pa llograr el consentimientu de les clases sobre les que gobiernen.
* [[Thomas Hill Green]]: pensador lliberal modernu y partidariu tempranu de la [[llibertá positiva]].
* [[Jürgen Habermas]]: teóricu y sociólogu democráticu contemporaneu, pioneru en conceutos tales como la [[esfera pública]], l'[[aición comunicativa]] y la [[democracia deliberativa]]. Los sos primeros trabayos fueron fuertemente influyíos pola [[Escuela de Frankfurt]].
* [[Friedrich Hayek]]: argumentó que la [[centralismu|planificación central]] yera ineficiente porque los miembros de los órganos centrales nun podíen saber lo suficiente pa igualar les preferencies de los consumidores y los trabayadores coles condiciones esistentes. Hayek argumentó amás que la [[economía planiada|planificación económica]] central, una pilastra del [[socialismu]], conduciría a un estáu "total" con poder peligrosu. Abogó pol [[capitalismu lliberal|capitalismu de llibre mercáu]] nel que'l papel principal del Estáu ye caltener l'[[imperiu de la llei]] y dexar que l'orde bonal desenvuélvase.
* [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]: fixo fincapié na "astucia" de la historia, argumentando que siguió una trayeutoria racional, inclusive al incorporar fuercies aparentemente irracionales; influyó en [[Marx]], [[Kierkegaard]], [[Nietzsche]] y [[Michael Oakeshott |Oakeshott]].
* [[Thomas Hobbes]]: xeneralmente considérase'l primeru n'articular cómo'l conceutu d'un [[contratu social]] que xustifica les aiciones de los gobernantes (entá cuando fueren contraries a los deseos individuales de los ciudadanos gobernaos), puede reconciliase con una concepción de [[soberanía]].
* [[David Hume]]: criticó la teoría del contratu social de John Locke y otros, considerando que se basaben nun mitu de dalgún alcuerdu real. Hume yera un realista al reconocer el papel de la fuercia pa forxar la esistencia de los Estaos, y que'l [[consentimientu de los gobernaos]] yera puramente hipotéticu. Tamién introdució'l conceutu d'utilidá, más tarde recoyíu y desenvueltu por [[Jeremy Bentham]].
* [[Thomas Jefferson]]: políticu y teóricu políticu mientres la [[Ilustración n'Estaos Xuníos]]. Amplió la filosofía de [[Thomas Paine]] instrumentando el [[republicanismu]] nel so país. Más famosu pola [[Declaración de la Independencia de los Estaos Xuníos]].
* [[Immanuel Kant]]: argumentó que la participación na sociedá civil llevar a cabu non pa la autopreservación, como sostenía Thomas Hobbes, sinón como un deber moral. Primer pensador modernu qu'analizó dafechu la estructura y el significáu de la obligación. Argumentó que se precisaba una [[organización internacional]] pa caltener la paz mundial.
* [[Peter Kropotkin]]: Unu de los clásicos pensadores anarquistes y el teóricu más influyente del [[anarcocomunismu]].
* [[John Locke]]: Al igual que Hobbes, describió una teoría de [[contratu social]] basada nos derechos fundamentales de los ciudadanos nel [[estáu de naturaleza]]. Partió basándose na asunción d'una sociedá na que los valores morales son independientes de l'autoridá gubernamental y llargamente compartíos, y defendió un gobiernu con poder llindáu a la proteición de la propiedá personal.
* [[Niccolò Machiavelli]]: analizó sistemáticamente cómo'l consentimientu d'un pueblu axustar ente y al traviés de los gobernantes más qu'a cencielles un don natural o teolóxicu dadu a la estructura de la sociedá. Foi precursor del conceutu d'[[ideoloxía]] al articular la estructura [[epistemoloxía|epistemolóxica]] de los mandatos y del derechu.
* [[James Madison]]: Políticu y teóricu políticu d'Estaos Xuníos, consideráu padre de la [[Constitución de los Estaos Xuníos]], que creía na [[separación de poderes]] y propunxo un conxuntu completu de [[Separación de poderes#Controles y contrapesos|controles y contrapesos]] necesarios pa protexer los derechos d'un individuu de la [[tiranía de la mayoría]].
* [[Herbert Marcuse]]: consideráu como'l padre de la [[Nueva esquierda]]. Unu de los principales pensadores dientro de la [[Escuela de Frankfurt]], ya importante nos esfuercios pa fundir les idees de [[Sigmund Freud]] y [[Karl Marx]]. Introdució'l conceutu de "desublimación represiva", nel que'l control social puede operar non yá por control direutu, sinón tamién por manipulación del deséu. La so obra “Eros y la civilización” y la noción d'una sociedá non represiva influyeron na década de 1960 y los sos movimientos sociales [[contracultura]]-yos.
* [[Karl Marx]]: en gran midida, amestó la dimensión histórica a la comprensión de la sociedá, la cultura y la economía. Entendió'l conceutu d'[[ideoloxía]] nel sentíu de creencies (verdaderes o falses) que configuren y controlen les aiciones sociales. Analizó la naturaleza fundamental de la [[clase social|clase]] como mecanismu de [[gobernabilidad]] y d'interaición social. Fondamente influyíu la política mundial cola so teoría del [[comunismu]].
* [[Mencio]]: unu de los pensadores más importantes na [[confucianismu|escuela confuciana]], ye'l primer teóricu en faer un argumentu coherente al respective de la obligación de los gobernantes para colos gobernaos.
* [[John Stuart Mill]]: va más allá de Bentham al sentar les bases del pensamientu democráticu lliberal polo xeneral, y del lliberalismu modernu en contraposición al clásicusobremanera. Articuló'l llugar de la llibertá individual nun marcu [[utilitarismu|utilitarista]].
* [[Montesquieu]]: Analizó la proteición del pueblu por un "equilibriu de poderes" nes divisiones d'un Estáu.
*[[John Rawls]]: Revitalizó l'estudiu de la filosofía política normativa nes universidaes angloamericanes col so llibru "[[Teoría de la xusticia (llibru)|Teoría de la xusticia]]" de 1971, qu'utiliza una versión de la teoría del [[contratu social]] pa responder a entrugues fundamentales sobre la xusticia y criticar el [[utilitarismu]].
*[[Mozi]]: fundador epónimu de la [[mohismu|escuela mohista]], abogó una forma de [[consecuencialismu]].
*[[Friedrich Nietzsche]]: filósofu que se convirtió nuna poderosa influencia pa un ampliu espectru de corrientes polítiques del sieglu XX, como'l [[marxismu]], l'[[anarquismu]], el [[fascismu]], el [[socialismu]], el [[llibertarismu]] y el [[conservadorismu]]. Los sos intérpretes aldericaron el conteníu de la so filosofía política.
*[[Robert Nozick]]: críticu de Rawls, y defensor del [[llibertarismu]], apelando a una hipotética historia del Estáu y de la propiedá.
*[[Thomas Paine]]: escritor de la [[Ilustración]] que defendió la [[democracia lliberal]], la [[Revolución de les Trelce Colonies]] y la [[Revolución francesa]] nes sos obres “[[El sentíu común]]” y “[[Los derechos del home]]”.
* [[Platón]]: escribió un llargu diálogu, [[República (Platón)|La República]], na qu'espunxo la so filosofía política sobre la organización de la [[ciudá-estáu]] ideal, dirixida por [[rei filósofu|filósofos-reis]] pa llograr algamar el Bien absolutu.
* [[Pierre-Joseph Proudhon]]: Consideráu comúnmente'l padre del [[anarquismu]] modernu, específicamente'l [[Mutualismu (teoría económica) |mutualismu]].
* [[Murray Rothbard]]: teóricu central del [[anarcocapitalismu]] y economista de la [[Escuela austriaca]].
* [[Jean-Jacques Rousseau]]: analizó'l [[contratu social]] como una espresión de la [[voluntá xeneral]], y aldericó controversialmente en favor de la [[democracia]] absoluta, onde'l pueblu polo xeneral actuaría como soberanu.
* [[Ayn Rand]]: fundador del [[objectivismu]], abogó por un [[capitalismu]] completu y de ´´[[laissez-faire]]´´. Rand sostuvo que'l papel apropiáu del gobiernu yera puramente la proteición de los derechos individuales ensin [[intervencionismu|interferir]] no económico. El gobiernu tenía de dixebrase de la [[economía]] de la mesma manera y tal como taba [[separación Ilesia-Estáu|separáu de la relixón]].
* [[Carl Schmitt]]: teóricu políticu alemán, amestáu al [[nazismu]], que desenvolvió los conceutos de la distinción amigu/enemigu y [[estáu d'esceición]]. Anque los sos llibros más influyentes fueron escritos nos años 1920, siguió escribiendo prolíficamente hasta la so muerte (en cuasiexilio académicu) en 1985. Influyó fuertemente na filosofía política del sieglu XX tantu dientro de la [[Escuela de Frankfurt]] como ente otros intelectuales, non toos filósofos, como [[Jacques Derrida]], [[Hannah Arendt]] y [[Giorgio Agamben]].
* [[Adam Smith]]: de cutiu dizse que fundó la economía moderna. Esplicó l'apaición de los beneficios económicos de la conducta egoísta ("la [[mano invisible]]") de los artesanos y comerciantes. Anque emponderaba la so eficiencia, Smith espresó la so esmolición polos efeutos del [[manufactura|trabayu industrial]] (por casu, l'actividá repetitiva) nos trabayadores. El so trabayu sobre los sentimientos morales buscaba esplicar los llazos sociales qu'aumenten l'actividá económica.
* [[Sócrates]]: llargamente consideráu como'l fundador de la filosofía política occidental, al traviés de la so influencia falada nos sos contemporáneos atenienses; yá que Sócrates nunca escribió nada, enforma de lo que sabemos alrodiu de él y les sos enseñances provién al traviés del so estudiante más famosu, [[Platón]].
* [[Baruch Spinoza]]: espón el primer analís del [[egoísmu racional]], nel cual l'interés racional del yo ye la conformidá cola razón pura. Pal pensamientu de Spinoza, nuna sociedá na que cada individuu ta empuestu pola razón, l'autoridá política sería superflua.
* [[Max Stirner]]: pensador importante dientro del anarquismu y el principal representante de la corriente anarquista conocida como [[anarquismu individualista]].
* [[Leo Strauss]]: percibía una escesiva autosuficiencia de la razón de la filosofía política moderna según fundamentos filosóficos defectuosos de la normatividad moral y política. Nel so llugar, argumentó que tendríamos de volver a los pensadores premodernos p'atopar respuestes a los problemes contemporáneos. La so filosofía influyó na formación del [[neoconservadurismu]].
* [[Henry David Thoreau]]: pensador estauxunidense influyente sobre posiciones polítiques y temes tan diverses como'l [[pacifismu]], l'[[anarquismu]], el [[ambientalismu]] y la [[desobediencia civil]], qu'influyeron a importantes activistes políticos como [[Martin Luther King]], [[Mahatma Gandhi]] y [[Lev Tolstói]].
*[[Voltaire]]: escritor, poeta y filósofu de la [[Ilustración]], famosu pol so defensa de les llibertaes civiles, incluyida la [[llibertá de cultu]] y el [[llibre comerciu]].
* [[Bernard Williams]]: filósofu moral británicu que'l so trabayu póstumu publicáu sobre la filosofía política “*In the Beginning Was the Deed: Realism and Moralism in Political Argument*” foi consideráu, xunto coles obres de [[Raymond Geuss]], como un trabayu fundamental nel [[realismu políticu]].

== Ver tamién ==
* [[Ciencia política]]
* [[Espectru políticu]]
* [[Estáu de Derechu]]
* [[Filosofía de les ciencies sociales]]
* [[Filosofía del derechu]]
* [[Formación del Estáu]]
* [[Historia de la democracia]]
* [[Historia de la filosofía]]
* [[Imperiu de la llei]]
* [[Socioloxía]]
* [[Teoría comprometida]]
* [[Teoría crítica]]
* [[Teoría de les rellaciones internacionales]]
* [[Teoría del Estáu]]

== Referencies ==



== Bibliografía ==

=== N'español ===
* [https://web.archive.org/web/20061205030402/http://clacso.org/wwwclacso/espanol/html/llibros/clasica/clasicos.html Clacso. La filosofía política clásica]
* 
* 
* 

=== N'inglés ===
* Delles revistes académiques dedicaes a la filosofía política inclúin: *Political Theory*, *Philosophy and Public Affairs*, *Contemporary Political Theory*, *Theory & Event*, *Constellations*, y *Journal of Political Philosophy''
* 
* 
* 
* 
* 
* Political Philosophy 
* 
*
*