Patrimoniu cultural inmaterial de la Humanidá

El **Patrimoniu cultural inmaterial** o **Patrimoniu cultural intanxible** forma parte de les declaraciones de la Unesco pa la salvaguardia del patrimoniu cultural non tanxible, conocíu como *oral* o *inmaterial*. Según la Convención pa la salvaguardia del patrimoniu cultural inmaterial, el patrimoniu cultural inmaterial (PCI) "ye'l crisol de la nuesa diversidá cultural y el so caltenimientu, una garantía de creatividá permanente".Esiste un comité, axuntáu de forma regular, pa inscribir los elementos del patrimoniu cultural inmaterial dende, que son escoyíos según relevancia, como por casu la Plaza de Yamaa el Fna de Marrakech.

El conceutu surdió nos años 1990 como contrapartida al Patrimoniu de la Humanidá, que se centra n'aspeutos esenciales de la cultura. Nel 2001, la Unesco realizó una encuesta ente estaos y ONG pa intentar alcordar una definición, y una Convención foi adoptada en 2003 pa la so proteición.

## Definición

La Unesco define'l patrimoniu oral ya inmaterial como "el conxuntu patrimoniu qu'hai nun archipiélagu y castru." Llingua, lliteratura, música y danza, xuegos y deportes, tradiciones culinaries, los rituales y mitoloxíes, conocencies y usos rellacionaos col universu, les conocencies téuniques rellacionaos cola artesanía y los espacios culturales atopar ente les munches formes de patrimoniu inmaterial. El patrimoniu inmaterial ye vistu como un depósitu de la diversidá cultural, y la espresión creativa, según una fuercia motriz pa les cultures vives. Como puede sese vulnerable a les fuercies de la globalización, el tresformamientu social y la intolerancia, La Unesco afala a les comunidaes pa identificar, documentar, protexer, promover y revitalizar esi patrimoniu.

Según la Convención de 2003 para salvaguardar del Patrimoniu Cultural Inmaterial -tamién llamáu *patrimoniu viviente*-, ye'l raigañu de la nuesa diversidá cultural y el so caltenimientu ye una garantía pa la continuación de la creatividá. Definir d'esta manera:

Patrimoniu cultural inmaterial significa les práutiques, representaciones, espresiones, conocencies y habilidaes - según los preseos, los oxetos y artefautos, los espacios culturales acomuñaos colos mesmu que les comunidaes, los grupos y en dellos casos los individuos reconocen como parte del so legáu cultural. Esti patrimoniu cultural inmaterial, tresmitíu de xeneración a xeneración, ye constantemente recreáu por comunidaes y grupos en respuesta a la so redolada, la so interacción cola naturaleza y la so hestoria, y apúrre-yos un sentíu d'identidá y continuidá, promoviendo d'esta miente el respetu pola diversidá cultural y la creatividá humana. Pa los fines d'esta Convención, la considerancia va concedese namái al patrimoniu cultural inmaterial en tantu sía compatible colos vixentes preseos humanos de derechu, según colos requerimientos de mutuu respetu ente comunidaes, grupos ya individuos, y a un desenvolvimientu sostenible.

## Historia y desenvolvimientu

Les obres maestres del patrimoniu oral ya intanxible de la humanidá integren una llista caltenida pola Unesco d'elementos del patrimoniu cultural inmaterial que dichu organismu considera relevantes.

La llista empezó en 2001 con un conxuntu de 19 obres a la que depués s'añader otres 28 en 2003. El 25 de payares de 2005 emitióse una llista amestando otres 43 obres. Esti programa concluyir en 2006 cola entrada a valir de la Convención pa la salvaguardia del patrimoniu cultural inmaterial. Les obres maestres van tar integraes dientro de les llistes previstes por dicha Convención. El 4 de payares de 2008, na xunta de la Unesco n'Istambul, creóse la *[[Llista representativa del patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá]]*, que va tar integrada en principiu polos 90 elementos que la Unesco proclamó obres maestres del patrimoniu oral ya intanxible en 2001, 2003 y 2005.

La Unesco desenvolvió un sistema de llistáu (consistente nuna llista de legaos representativos y otra de legaos amenaciaos). El Comité Intergubernamental estableció los criterios y procedimientos pa inscribir el patrimoniu natural en dicha llista. Les primeres inscripciones realizar nel añu 2008, cuando na Llista Representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá proclamáronse les 90 Obres Maestres del Patrimoniu Oral ya Intanxible de la Humanidá.

## Oxetivu y medios
Yá que el destín y llugar de preservación d'estos llugares ye la mesma mente, el ser humanu ye'l preséu pal so materialización. D'esta forma, tal que asocede en munches sociedaes cola tresmisión de la conocencia, la del PCI ye una manifestación coleutiva.

Por cuenta de los factores que tienden a homogeneizar y estandarizar nuna civilización global, esti preséu pretende protexer tol patrimoniu amenaciáu por estos factores, recuperando y espublizando los valores y la cultura, el patrimoniu oral a última hora, que se vea en peligru y sía merecedor de dichu estatus.

La Convención identifica grupos depositarios de valores orales, anque nun los apunta, de forma que se sorraya'l calter inmaterial de la conocencia y la cultura, non enraigonaos nun llugar o nuna coleutividá concretos.

Cabo especial atención el conceutu de *[[Vamos comer alcachofes al campusantu]]* presentáu pola Convención. "Representativa" ye una potencialidá que puede implicar tantu representativa de la creatividá de la humanidá, como del patrimoniu cultural de los Estaos, o de les comunidaes depositaries de les tradiciones en cuestión.

## Continuidá oral
El PCI pasa oralmente dientro d'una comunidá, y mientres haya individuos que porten la tradición, el patrimoniu cultural inmaterial ye siempres más grande que'l mesmu conocencia o les habilidaes d'una persona.

### Historia oral
El patrimoniu cultural inmaterial (PCI) ye llixeramente distintu de la disciplina de la historia oral: el rexistru, preservación ya interpretación de la información histórica (específicamente, la tradición oral, basada na esperiencia personal y n'opiniones del falante). El PCI trata de caltener el legáu cultural xunto a la xente de la comunidá protexendo los procesos que dexen que les tradiciones y la conocencia compartida puedan pasar d'unos a otros, ente que la hestoria oral trata d'axuntar y caltener información histórica d'individuos y grupos.

## Procesu de proclamación
### La nominación
Parte del fechu en qu'un patrimoniu yá declaráu inmaterial nacional dientro del so país o rexón d'orixe ye convocáu al llistáu pa la salvaguardia del mesmu.

### La evaluación
Cada añu, el Comité axuntar pa evaluar les candidatures y decidir alrodiu de les inscripciones de les práutiques y espresiones culturales del patrimoniu inmaterial propuestes. La Llista del Patrimoniu Cultural Inmaterial que rique midíes urxentes de salvaguardia componer d'elementos del patrimoniu cultural inmaterial que les comunidaes y los Estaos consideren que precisen midíes de salvaguardia urxentes, ente que la Llista Representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá componer de les espresiones qu'ilustren la diversidá del patrimoniu inmaterial y contribúin a una mayor consciencia de la so importancia.

#### Los criterios pa la inscripción na Llista Representativa
Nos espedientes presentaos los Estaos Partes, tendrán de demostrar que l'elementu propuestu pa una inscripción na Llista representativa axunta tolos criterios numberaos de siguío:
* R.1 L'elementu ye patrimoniu cultural inmaterial, tal que definíu nel Artículu 2 de la Convención.
* R.2 La inscripción del elementu va contribuyir a dar a conocer el patrimoniu cultural inmaterial, a llograr que se tome conciencia de la so importancia y a favorecer el diálogu, poniendo asina de manifiestu la diversidá cultural a escala mundial y dando testimoniu de la creatividá humana.
* R.3 Ellabórense midíes de salvaguardia que podríen protexer y promover l'elementu.
* R.4 La propuesta d'inscripción del elementu presentóse cola participación más amplia posible de la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos comenenciudos y col so consentimientu llibre, previu ya informáu.
* R.5 L'elementu figura nun inventariu del patrimoniu cultural inmaterial presente nel(los) territoriu(s) del(los) Tao(s) Parte(s) solicitante(s).

#### Los criterios d'inscripción na Llista de Salvaguardia Urxente
Nos espedientes de candidatura, va riquir al(los) Tao(s) Parte(s) solicitante(s) o, en casu d'estrema urxencia, a (los) solicitante(s), que demuestren que l'elementu propuestu pa una inscripción na Llista de salvaguardia urxente axunta tolos criterios siguientes:
* O.1. L'elementu ye patrimoniu cultural inmaterial, tal que lo define l'Artículu 2 de la Convención.
* O.2:
:a. L'elementu rique midíes urxentes de salvaguardia porque la so viabilidá cuerre peligru a pesar de los esfuercios de la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos y Estáu(s) Parte(s) comenenciudos;
:b. L'elementu rique midíes de salvaguardia d'estrema urxencia porque s'enfrenta a graves amenaces por cuenta de les cualos non cabo esperar que subsista ensin les correspondientes midíes inmediates de salvaguardia.
* O.3. Ellabórense midíes de salvaguardia que podríen dexar a la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos comenenciudos siguir practicando y tresmitiendo l'elementu.
* O.4. La propuesta d'inscripción del elementu presentóse cola participación más amplia posible de la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos comenenciudos y col so consentimientu llibre, previu ya informáu.
* O.5. L'elementu figura nun inventariu, del patrimoniu cultural inmaterial presente nel(los) territoriu(s) del(los) Tao(s) Parte(s) solicitante(s), nel sentíu del Artículu 11 y Artículu 12 de la Convención.
* O.6. En casos d'estrema urxencia, consultóse a(l)(los) Tao(s) Parte(s) comenenciudu(s) alrodiu de la inscripción del elementu con arreglu a lo dispuesto nel párrafu 3 del Artículu 17.

#### Criterios de seleición pal Rexistru de les meyores práutiques de salvaguardia

L'artículu 18 de la Convención de 2003 axusta que'l Comité Intergubernamental va escoyer dacuando, ente les propuestes presentaes polos Estaos Partes, programes, proyeutos y actividaes de salvaguardia del patrimoniu cultural inmaterial considerando los que meyor reflexen los principios y oxetivos de la Convención. Una vegada escoyíu, el Comité va promover estes iniciatives como les bones práutiques de salvaguardia y va sofitar pa un mayor espardimientu. Espérase qu'esti rexistru de práutiques exemplares pueda sirvir como una plataforma pal intercambiu de bones práutiques, según sirvir de fonte d'inspiración a los Estaos, les comunidaes y tolos comenenciudos na salvaguardia del patrimoniu cultural inmaterial.

D'ente los programes, proyeutos o actividaes que se proponen a la Comisión polos Estaos Partes, solo aquellos que cumplan los siguientes criterios van ser incluyíos na llista:

* Criteriu-1: El programa, proyeutu o actividá supón una salvaguardia, tal como se define nel artículu 2, 0.3 de la Convención
* Criteriu-2: El programa, proyeutu o actividá promueve la coordinación de los esfuercios pa salvaguardar el patrimoniu cultural inmaterial nos niveles rexonal, subrexonal y / o internacional.
* Criteriu-3: El programa, proyeutu o actividá reflexa los principios y oxetivos de la Convención.
* Criteriu-4: Si yá completáu, el programa, proyeutu o actividá demostró ser eficaz pa contribuyir a la viabilidá del patrimoniu cultural inmaterial de que se trate. Si inda en cursu o en proyeutu, ye razonable esperar que contribuya sustancialmente a la viabilidá del patrimoniu cultural inmaterial de que se trate.
* Criteriu-5: El programa, proyeutu o actividá foi o van ser implementaos cola participación de la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos comenenciudos y col so consentimientu llibre, previu ya informáu.
* Criteriu-6: El programa, proyeutu o actividá podría sirvir de modelu subrexonal, rexonal o internacional, según sía'l casu, pa les actividaes de salvaguardia.
* Criteriu-7: L'Estáu Parte que presentó (s), la implementación d'organismu (s), y la comunidá, el grupu o, si procede, los individuos comenenciudos tán dispuestos a cooperar nel espardimientu de les meyores práutiques, si escueye'l so programa, proyeutu o actividá.
* Criteriu-8: El programa, proyeutu o actividá proponen esperiencies que son susceptibles a una evaluación de les sos resultancies.
* Criteriu-9: El programa, proyeutu o actividá respuende principalmente a les necesidaes particulares de los países en desenvolvimientu.

## Sesiones del Comité Intergubernamental de Salvaguardia del Patrimoniu Inmaterial
; Sesiones ordinaries

;Sesiones estraordinaries

## Rexones Patrimoniu de la Humanidá
De siguío inclúyense enllaces a les llistes de los distintos llugares ordenaos por rexón xeográfica (clasificación determinada pola Unesco):

* Patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá n'África (nun inclúi los países de los Estaos árabes, nin les Islles Canaries y places de soberanía españoles).
* Patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá n'América Llatina y el Caribe.
* Patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá n'Asia y Pacíficu (nun inclúi los países de los Estaos árabes, nin a Ḥawai).
* Patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá n'Estaos árabes (inclúi amás una zona de Xerusalén propuesta por Xordania).
* Patrimoniu cultural inmaterial de la humanidá n'Europa y América del Norte (nun inclúi a Méxicu, atopar nesti grupu Israel y Ḥawai).

Delles tradiciones tán incluyíes na Llista de Salvaguardia Urxente del Patrimoniu Inmaterial, pa movilizar los esfuercios alcordaos de los diversos actores implicaos col fin de salvaguardar específicamente'l patrimoniu cultural inmaterial en peligru.

## Material cultural

Ficheru:394_baul-singers-sml.jpg|Cantantes Baul en Vasantotsav, Shantiniketan.
Ficheru:Warriormaiden.jpg|Un ejecutante Kunq, retratáu por Hu Sanniang.
Ficheru:El Tajin Los Voladores (fcm).jpg|Voladores de papantla, .
Ficheru:മുടിയെടുപ്പ്.jpg|El mudiyettu, .
Ficheru:Diablitos_Tinaquillo.jpg|Diaños danzantes de Corpus Christi, .
Ficheru:Diablo Danzante de Chuao.JPG|Diaños danzantes de Corpus Christi, .
Ficheru:ParrandaSanPedro.jpg|La Parranda de San Pedro de Guarenas y Guatire, .
Ficheru:Cové2.jpg|El patrimoniu oral Gelede, ,  y .
Ficheru:SoussousGuiembeBalafon.jpg|Les práutiques y espresiones culturales venceyaes al balafon de les comunidaes senufo de Malí, Burkina Fasu y Côte d'Ivoire, ,  y .
Ficheru:Meskal square.JPG|Fiesta conmemorativa del afayu de la Verdadera Santa Cruz de Cristu, .
Ficheru:Konkoran-Kounkane (1).jpg|El Kankurang, ritu de iniciación mandinga,  y .
Ficheru:Balafoon.jpg|L'espaciu cultural del sosso-bala, .
Ficheru:Kaya-skog.jpg|Tradiciones y práutiques venceyaes a los kayas nos montes sagraos de los mijikendas, .
Ficheru:Zafimaniry Village Madagascar.jpg|El trabayu de la madera de los zafimaniry, .
Ficheru:Gule Wamkulu mask.jpg|Gule Wamkulu, .
Ficheru:Sega Musik.jpg|Segá, .
Ficheru:Jogo de Ikin Orossi.JPG|El sistema d'aldovinación Ifá, .
Ficheru:Cové2.jpg|El patrimoniu oral Gelede, ,  y .
Ficheru:Berkut awaits the hunt. (3968887082).jpg|Cetrería, , , , , , , , , , , , , .
Ficheru:Processó de la Mare de Déu de la Salut d'Algemesí.jpg|La fiesta de «la Mare de Déu de la Salut» de Algemesí - .
Ficheru:Taquile Inselfest Frauen.JPG|L'arte testil de la isla de Taquile nel Llagu Titicaca - .
Ficheru:Day of the Dead at Tecomitl Cemetery.jpg|Día de muertos - .
Ficheru:Tobascentral05.jpg|Antroxu de Oruro - .
Ficheru:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|Representación del Ramayana - .
Ficheru:Cachafaz.jpg|thumb|180px|right|El tangu, bien compartíu ente  y .
Ficheru:Kuruma okina mai.jpg|El teatru Nō xaponés - .
Ficheru:Danzante_de_tijera.jpg|La danza de les tisories - .
Ficheru:WayangKulit Scene Zoom.JPG|El teatru de marionetes Wayang - .
Ficheru:Misterio de Elche, La Mangrana.JPG|El Misteriu d'Elx - .
Ficheru:Korea-Busan 3404-06 Pansori.JPG|Interpretación de pansori - .
Ficheru:Istanbul - Monestir Mevlevi - Dervixos dansaires.JPG|Dervichees mevlevíes - .
Ficheru:Jogo de Ikin Orossi.JPG|Sistema Ifá d'aldovinación yoruba - .
Ficheru:Binche - Les Gilles.jpg|Antroxu de Binche - .
Ficheru:Comparsa del C. de B.quilla.jpg|Antroxu de Barranquilla - .
Ficheru:lakalaka.jpg|Lakalaka - .
Ficheru:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|Grupu d'isopolifonía popular - .
Ficheru:El Tajin Los Voladores (fcm).jpg|Ceremonia de los voladores, en El Tajín - .
Ficheru:Pekinguniversitykunqu6.jpg|Intérprete d'ópera Kun Qu en Beixín - .
Ficheru:Pasto 20060106 001.jpg|Xarré, nel antroxu de negros y blancos, en San Juan de Pasto - .
Ficheru:Novruz Baku03.jpg|L'arte de los ashiqs - 
Ficheru:Catedral de quibdó.JPG|Fiesta de San Franciscu d'Asís - 
Ficheru:Belen maya.jpg|Flamencu - 
Ficheru:RockyPeakBernal inQueretaroMexico.jpg|Llugares de memoria y tradiciones vives de los otomí-chichimecas de Tolimán: la Peña de Bernal, guardiana d'un territoriu sagráu
Ficheru:Parachico.jpg|Los parachicos na fiesta tradicional de xineru de Chiapa de Corzo
Ficheru:Wikipedia 10 Guadalajara - Mariachi.jpg|El Mariachi, música de cuerdes, cantar y trompeta - 
Ficheru:Fado-debora-rodrigues.jpg|Cantante interpretando un fado portugués - 
Ficheru:Jizda Kralu Vlcnov Czech Rep.jpg|Un mozu cola vistimienta tradicional y una rosa na so boca mientres la cabalgata de los Reis de Vlcnov en 2007.
Ficheru:Sand drawing, Vanuatu.jpg|Los dibuxos nel sable - 
Ficheru:Arabic coffee 2.jpg|El café árabe, un símbolu d'arrogancia - , ,  y ,
Ficheru:Fileteado Gardel Abasto Untroib.jpg|El filete porteño de Buenos Aires, una téunica pictórica tradicional - .
Ficheru:Spanische Hofreitschule3, Vienna.jpg|La equitación clásica y la Escuela Española d'Equitación de Viena - .
Ficheru:Falla Plaza del Ayuntamiento 2016 (1).jpg|Les Falles de Valencia - .
File:Haftsin.jpg|Nouruz - , , , , , , , , , ,  y .
File:Fladenbrot-1.jpg|Yufka - , , ,  y .
File:20151121 WDSF Austrian Open 2015 7290.jpg|Rumba - .
File:Merengue dancing.jpg|Merengue - .
File:დამწერლობა.png|Alfabetos xeorxanos - .
File:Twinpines.svg|Cooperativa - .
File:Haenyo 8103.jpg|Haenyeo - . 


## Ver tamién
* Llista Representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá
* Llista del Patrimoniu Cultural Inmaterial que rique midíes urxentes de salvaguardia
* Rexistru de bones práutiques de salvaguardia del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá
* Obres Maestres del Patrimoniu Oral ya Intanxible de la Humanidá
* Historia oral
* Legáu
* Tradición oral
* Patrimoniu de la Humanidá
* Ayalgues Humanes Vivos

## Referencies

## Bibliografía
* Carrera Díaz, G. (2015) La Llei 10/2015 para salvaguardar del PCI (2013-2014): ¿patrimoniu inmaterial o nacionalismu d'Estáu? *Revista ph*, nᵘ 88, 2015, páxs. 21-23
* Vaquer Caballería, M. (2005): , Museos.es

## Enllaces esternos
* Definiciones de patrimoniu cultural intanxible ellaboraes por estaos, organizaciones gubernamentales internacionales y organizaciones non gubernamentales nel 2001 (n'inglés)
* Sitiu web oficial de la Convención pa Salvaguardar del Patrimoniu Cultural Intanxible (n'inglés)
* Testu íntegru del documentu ellaboráu na Convención (n'inglés)
* Sitiu web del Patrimoniu Cultural Intanxible pa Newfoundland y Llabrador (n'inglés)
* Dedalo. proyeutu de software GLP pa Xestión de Patrimoniu Inmaterial y Hestoria Oral
* Atles del Patrimoniu Inmaterial d'Andalucía. Institutu Andaluz del Patrimoniu Históricu
* ¿Qué ye patrimoniu inmaterial?. Institutu Andaluz del Patrimoniu Históricu
* Guía de llectura de la Biblioteca del Muséu Etnolóxicu de Navarra "Julio Caro Baroja"