Gramática del turcu

## Introducción

### [[Harmonía vocálica]] - Ünlü uyumu
*La vocales anteriores (y, i, ö, ü) tienen que ser siguíes poles vocales anteriores y les vocales posteriores (a, [[I ensin puntu|ı]], o, u) tienen de ser siguíes poles vocales posteriores*. Esta regla llámase la "harmonía palatal" (Büyük ünlü uyumu), ej: çiçek (flor), gömlek (camisa), küçük (pequeñu)...

*Les vocales llanes (a, y, ı, i) tienen que ser siguíes poles vocales llanes; pero les vocales arrondaes (o, u, ö, ü) tienen de ser siguíes poles vocales baxes y llanes (a/e) o altes y arrondaes (u/ü)*. Esta regla llámase la "harmonía llabial" (küçük ünlü uyumu), ej: oduncu (lleñador), kömürcü (carboneru), köylülerle (colos llabradores)

Según estes regles, cada vocal puede ser siguida solo por dos vocales, que son:

 

Toos lo sufixos tamién reparen les mesmes regles.

Hai esceiciones a l'harmonía de les vocales:

En turcu, les pallabres que nun concordar cola regla de "l'harmonía de les vocales" son polo xeneral pallabres d'orixe estranxeru (la mayoría son d'orixe árabe persa y francés. Sicasí, los sufixos amestaos a tales pallabres tamién concuerden cola vocal de la última silaba:

Sicasí, hai un pequeñu númberu de pallabres "turques" que nun concordar cola regla, estos son les pallabres que camudaron pol tiempu:

anne (madre), kardeş (hermanu), elma (mazana), haydi (anda), hadi (anda), hangi (cuál), dahi (tamién), hani (ónde), şişman (gordu), inanmak (creer)

La mayoría de les pallabres que terminen en vocal posterior + "l" faen el so respeutivu camudó a vocal anterior pa la siguiente sílaba:

Pero İspanyoll**a**r y İsraill**i**ler cumplen la regla

Delles pallabres compuestes nun cumplen l'harmonía de les vocales (ej: bilgisayar, formáu por **bilgi** (información) y **sayar** (calculador)
ilkbahar (primavera), formada por **ilk** (primero) y **bahar** (primavera)

Amás, los siguientes sufixos son invariables, polo que nun camuden cola "harmonía vocálica":

-ken
-ki
-yor
-mtrak
-leyin

### Harmonía Consonantal - Ünsüz uyumu
Les consonantes en turcu clasificar en dos grupos principales: Les sonores (titremli ünlüler) y les sordes (titremsiz ünlüler), y estes postreres en dos grupos asina:

# Les sonores **b c d g ğ h j l m n r v y z**
# Les *fricatives* sordes (titremsiz akıcı ünlüler): **f h s ş**
# Les *oclusives y africaes* sordes (titremsiz kapanmalı ünlüler): **ç k p t**

Nes pallabres que terminen por consonante sorda los sufixos que s'añader tamién empiecen con otra vocal sorda. Esti fenómenu d'asordamientu consonantal aplícase principalmente a los sufixos qu'empiecen por c, g o t: (c-ç g-k d-t). Si termina en vocal sonora entós debe tamién empecipiar en consonante sorda (salvu rares esceiciones).

.

### Sonorización Consonantal - Ünsüz yumuşamesı
Les consonantes sordes o fuertes se sonorizan en presencia de vocal. Esta regla nun aplica a los monosílabos como aç, ak, dik, ek, geç, gık. Anque nun s'aplica tampoco a les pallabres d'orixe estranxeru como ahlak, erzak, merak, mikroskop, hukuk o nomes propios como Facebook y Zonguldak, si fai la diferencia na llingua falada.

### Elisión - Ünsüz düşmesi
Los nomes bisílabos de dellos órganos del cuerpu al igual que de pallabres d'orixe árabe sufren la perda de la so postrera vocal cuando s'amiesten sufixos pa formar nueves pallabres.

Turques

Árabes
* fik**i**r: benim fikrim
* şeh**i**r: Türkiye'nın başşehri

### Partes de la oración - Sözcük türü
Les oraciones en turcu consten de 8 partes

* **Ad** (isim): Sustantivu 
* **Eylem** (fiil): Verbu 
* **Sıfat**: Axetivu 
* **Belirteç** (zarf): Alverbiu 
* **İlgeç** (edat): Partícula de preposición
* **Adıl** (zamir): Pronome 
* **Ünlem**: Esclamación
* **Bağlaç**: Conxunción

### L'orde de les pallabres na frase
* Delles normes:
** Los axetivos precieden al sustantivu.
:::Ej.: büyük ev - casa grande (grande casa)
** El llocativu suel dir de primeres d'oración.
:::Ej.: Masada bir kalem var - hai un llapiceru na mesa (na mesa un llapiceru hai)

## El sustantivu

### Flexón

### Númberu
* En turcu esisten dos númberos, singular y plural. La forma del plural llograr cola ayuda del sufixu -llar (siguiendo a les vocales a/ı/o/o) o -ler (siguiendo a y/i/ö/ü).

Ej.: kitaplar (llibros), mumlar (veles), perdeler (cortines), öğrenciler (estudiantes)

* El sufixu de plural nun s'utiliza cuando'l sustantivu vaya acompañáu d'un numberal:

Ej.: iki (tane) portakal - dos naranxes (dos pieces de naranxa)

### Posesión

### Declinación
En turcu hai seis caso (nominativu, acusativu, dativu, xenitivu, llocativu y ablativu).

* El **nominativu** (yalın hal) emplégase a cencielles pa denominar un nome, y les sos funciones principales son les de suxetu de la oración y oxetu direutu indetermináu del verbu. Formar col raigañu del sustantivu ensin añader nenguna terminación.

* El **acusativu** (belirtme hali) define sobre qué oxetu recái l'aición del verbu. N'asturianu equival al complementu direutu del verbu (ej.: cantar *un cantar*, lleer *un llibru*, ver *una película*). Pero a diferencia d'otros idiomes, como en llatín, l'oxetu direutu del verbu non siempres va n'acusativu, yá que dacuando apaez en nominativu. La terminación del acusativu ye -i.

* El **dativu** (yönelme hali) tien dos valores distintos. Per un sitiu indica la direición (voi *al parque*), y por otru'l beneficiariu de l'aición del verbu o oxetu indireutu (doi un regalu *al mio hermanu*). La terminación ye -a/-y.
** L'oxetu indireutu tamién puede espresase por aciu la construcción nominativu + posposición "için" (para).

* El **llocativu** (bulunma hali) espresa'l llugar nel que trescurre l'aición del verbu. Constrúyese añadiendo una de les siguientes terminaciones al sustantivu, siguiendo les regles d'harmonía vocálica:

:-da: la postrera vocal ye a,ı,o, o y la postrera consonante ye sonora (*lokantada* - nel restorán).
:-ta: la postrera vocal ye a,ı,o, o y la postrera consonante ye sorda (*parkta* - nel parque).
:-de: la postrera vocal ye y, i,ö,ü y la postrera consonante ye sonora (*üniversitede* - na universidá).
:-te: la postrera vocal ye y, i,ö,ü y la postrera consonante ye sorda (*markette* - nel mercáu).

* El **ablativu** (ayrılma hali) espresa l'orixe d'una aición. Les sos terminaciones son -dan, -tan, -dean o -ten (siguiendo les mesmes regles que pal llocativu).

### Orde de los sufixos
* raigañu del sustantivu + plural + posesivu + casu + -ki

### Espresión de la esistencia/inesistencia: los sustantivos ''var'' y ''yok''
N'asturianu, la esistencia d'un elementu espresar por aciu el verbu haber na so forma "hai". En turcu espresar por aciu l'usu de los siguientes sustantivos:

* var: espresa la esistencia d'un oxetu. Ej.:
::: Masada kalem var (na mesa hai un boli)
* yok: espresa la inesistencia de daqué. Ej.:
::: Ofiste el so yok (na oficina nun hai agua)

Estos sustantivos tamién s'empleguen pa espresar la posesión de la mesma forma que lo fai'l verbu "tener" n'asturianu. En turcu, la construcción ye la siguiente:
* construcción de xenitivu + var/yok
:::Benim bir arabam var (tengo un coche).
:::Ahmet'in büyük bir evi var (Ahmet tien una casa grande)
:::Onun (hiç) arkadaşı yok (él nun tien amigos)

* Dambes construcciones pueden espresase en pasáu añadiendo les terminaciones -mış o -tı:
:::varmış, vardı (había)
:::yokmuş, yoktu (nun había)

### Nomes verbales

## L'axetivu

### Xeneralidaes

### Axetivos calificativos

### Participios

### Intensificación del axetivu

### Comparativu

### Superlativu

### Diminutivos

## L'alverbiu

### Pronomes

Al igual que n'asturianu, los pronomes pueden omitise cuando esiste un verbu conxugáu na frase.

En turcu, los alverbios (pallabres que completen el significáu de los verbos, los axetivos o otros alverbios en respuesta a les entrugues "¿cuándo?", "¿ónde?", "¿cuántu?" y "¿cómo?", estremar en cuatro grupos según les sos funciones y significaos:

### Alverbios de tiempu (Zaman belirteçleri)
Son les pallabres qu'indiquen el "tiempu"de l'aición. Los principales alverbios de tiempu son los siguientes:

### Alverbios de llugar (Yer belirteçleri)
Son les pallabres que determinen el "llugar" o la "direición" de l'aición:
.

En turcu, los alverbios de llugar utilizar de la siguiente manera:
* Utilizar en casu acusativu dientro d'una "rellación posesiva":
o evin arkası (detrás de la casa)
o pencerenin önü (delantre de la ventana)
o binenın sağı (la derecha del edificiu)
o kulenin solu (la izquierda de la torre)
o bahçenin ortası (el centru del xardín)
* Pueden tomar los demás sufixos de los casos del sustantivu:
o sağa (a la derecha)
o sola (a la izquierda)
o içerde (adientro)
o dışarıda (fuera)
o yukarıdan (dende enriba)
o suelden (pela esquierda)
* Pueden tomar los sufixos d'acusativu d'una "rellación posesiva" xunto colos demás sufixos de los casos del sustantivu:
o toprağın altında (debaxo de la tierra)
o damın üştünde (sobre'l teyáu)
o evin yanında (al llau de la casa)
o binenın önünden (enfrente del edificiu)
o ağacın sağına (a la derecha del árbol)
o okulun yacınında (cerca del colexu)
* Pueden tomar el sufixu del plural -llar (-ler) xunto colos sufixu de los casos del sustantivu:
o yacınlarda (nes cercaníes)
o evin yacınlarında (nes cercaníes de la casa)
o uzaklarda (de lloñe)
o uzaklardan (de lo lloñe)

### Alverbios de cantidá (Ölçü belirteçleri)
Son los alverbios que determinen la "cantidá" de l'aición:

.

### Alverbios de calificación (Niteleme belirteçleri)
Son los alverbios qu'indiquen una "cualidá" de l'aición:

.

#### Alverbios calidable (Nitelik belirteçleri)
Indiquen la "calidá" de l'aición:

 * İyi duymadım (Nun oyí bien)
 * Sessizce girdi (Entró silenciosamente)
 * Güzel giyinir (Vístise bien)

Pueden derivase alverbios de dellos axetivos o sustantivos, cola ayuda del sufixu -ca (-ce):

 * aptal (tontu) -> aptalca (tontamente)
 * güzel (bellu) -> güzelce (bellamente)
 * çocuk (neñu/a) -> çocukça (puerilmente, infantilmente)
 * erkek (home) -> erkekçe (virilmente)

En turcu, los axetivos pueden ser utilizaos como alverbios:

 * iyi (bonu) -> İyi düşün (Piénsalo bien)
 * yorgun (cansáu/a) -> Yorgun görünüyorsun (Paez que tas cansáu/a)
 * uslu (bonu/a, bien educáu) -> Uslu ol (Pórtate bien)

#### Alverbios de manera (Durum belirteçleri)
Indiquen el "manera"de l'aición:

 * Ağlayarak konuşel to (Faló llorando)
 * Korkmadan söyle (Dilo ensin mieu)
 * Yavaş yavaş sallenıyor (Bánciase amodo)

#### Alverbios intensivos (Pekiştirme belirteçleri)
Son los mesmos axetivos intensificadores utilizaos como alverbiu:

 * Odayı tertemiz yaptı (Fixo'l cuartu "requetelimpio")
 * Elleri simsiyah oldu (Les sos manes fixéronse bien negres)
 * Onu büsbütün unuttum (escaecióseme del tou)

#### Alverbios diminutivos (Küçültme belirteçleri)
Son los mesmos axetivos diminutivos utilizaos como alverbiu:

 * Çabucak faiırlandı (Preparóse "rapidito")
 * Saçımı kısacık kestim (Corté'l pelo "cortín")
 * Hemencecik yanıtladı (Contestó "en seguidita")

#### Alverbios de semeyanza o aproximamientu (Yacınlık veya yaklaşıklık belirteçleri)
Indiquen la "semeyanza" d'una calidá de l'aición:

 * Hemen hemen herkes geldi (Llegaron casi toos)
 * Aşağı yukarı herkesi tanıyorum (Conozo más o menos a tol mundu)
 * Kendimi şöyle böyle hissediyorum (Siéntome más o menos bien)

#### Alverbiu condicional (Koşul belirteci)
Ye la pallabra yğer (si):

 * Yğer gelirsen llabra (Llámame si vienes)
 * Yğer istersen yapabilirsin (Puedes faelo si quies)
 * Yğer oradaysa haber ver (Avísame si ta ellí)

#### Alverbios de repetición (Yineleme belirteçleri)
Indiquen la "repetición" o la "continuación" de l'aición:

 * Yine xel (Ven otra vegada)
 * Tekrar düşün (Piénsalo otra vegada)
 * İkide bir sözümü kesme (Nun m'atayes a cada ratu)

#### Alverbios d'afirmación (Kesinlik belirteçleri)
Afirmen la "certidume" de l'aición:

 * Mutlaka gelir (Va Venir ensin falta)
 * Tıpkı babesına benziyor (Ye esautamente como'l so padre)
 * Elbette tanıyorum (Claro que lo conozo)

#### Alverbiu de deséu (Dilek belirteçleri)
Indiquen el "deséu" pa la realización de l'aición:

 * Keşke gelse (Yá que venga)
 * İnşallah görüşürüz (Veremos si Dios quier)
 * Ne olur beni llabra (Por favor, llámame)

#### Alverbios de posibilidá o dulda (Folesılık veya kuşo belirteçleri)
Indiquen la "posibilidá" o la "dulda" pa la realización de l'aición:

 * Herhalde gelecek (Posiblemente va venir)
 * Belki görüşürüz (Seique veamos)
 * Bakalım ne yaptı (A ver qué fixo)

#### Alverbios distributivos (Üleştirme belirteçleri)
Son los mesmos alverbios distributivos utilizaos como alverbiu:

 * Birer birer dağıttı (Partió ún por ún)
 * İkişer ikişer yürüyorlar (Tán caminando de dos en dos)
 * Birer ikişer geldiler (Llegaron unu o dos al empar)

#### Alverbiu de respuesta (Yanıt belirteçleri)
* Evet geldi (Sí, llegó)
 * Haiır görmedim (Non, nun vi)
 * Peki (D'alcuerdu)
 * Elbette (De xacíu)
 * Kuşkusuz (Ensin dulda)

### Alverbios demostrativos (Gösterme belirteçleri)
Son los alverbios que demuestren la "realización" de l'aición:

 * İşte geliyor (Ende vien)
 * Ta orada oturuyor (Vive allá lloñe)
 * Ta Ezurum'dan geldi (Vieno dende la ciudá alloñada de Ezurum)

### Alverbios interrogativos (Soru belirteçleri)
Son los alverbios qu'entruguen la realización de l'aición:

 * Niçin gelmedin? (¿Por qué nun vinisti?)
 * Nereden geliyor? (¿D'ónde vien?)
 * Nasıl anladın? (¿Cómo lo aldovinasti?)

### Alverbios según la so estructura
En turcu, los alverbios estremar en cuatro grupos según la estructura de la pallabra:

1) Alverbios simples (Yalım belirteçler)
Son los alverbios na so forma simple:

 * İyi çalış (Estudia bien)
 * Yavaş konuş (Fala adulces)
 * Dün geldi (Llegó ayeri)

2) Alverbios compuestos (Bileşik belirteçler)
Son los alverbios compuestos de dos o más pallabres:

 * bu (esto) + gün (día) = bugün (güei)
 * akşam (tarde) + üst (sobre)= akşamüstü (pela tarde)
 * her (cada) + hal (manera) = herhalde (sía comoquier)

3) Alverbios en grupos (Öbekleşel mioş belirteçler)
Son los grupos de dos o más alverbios utilizaos xuntos:

yarın akşam mañana pela tarde
dün gece anueche daha
çok más
ağır ağır amodo biraz
daha un pocu más
öğleden sonra pela tarde

4) Alverbios derivaos (Türemiş belirteçler)
Son los alverbios derivaos cola ayuda d'un sufixu:

 * kiş (iviernu) -> kişin (pel hibiernu)
 * yaz (branu) -> yazın (pel branu)
 * sabah (mañana) -> sabahleyin (pela mañana)
 * gece (nueche) -> geceleyin (pela nueche)

## Les preposiciones
El valor de delles preposiciones castellanes espresar en turcu por aciu posposiciones. Son pallabres independientes que, al contrariu qu'en castellán, asítiense detrás de les pallabres a les qu'acompaña. Les distintes construcciones posposicionales esixen amás que'l sustantivu vaya tornáu en dalgún casu.
* için (para)
* gibi (como)
* -y kadar (hasta)
* ile (con, y)
* hakkında (sobre)
* göre (según)
* önce (antes de)
* sonra (dempués de)
* beri (dende)

Munches preposiciones de llugar castellanes espresar en turcu por aciu construcciones de xenitivu colos siguientes sustantivos:
* iç (interior)
* dış (esterior)
* alt (parte inferior)
* üst (parte cimera)
* ön (parte delantera)
* arka (parte trasera)
* orta (mediu)
* ara (intervalu)
* yan (llau)

## El verbu
En turcu, el sufixu d'infinitivu ye -mak o -mek (dependiendo de la postrera vocal del raigañu del verbu, yá que sigue la regla de l'harmonía de la vocales).

### Verbos copulativos ser y tar (Koşaç Tümcesi)
El verbu ser o tar nel presente y el pasáu del indicativu ye representáu por una serie de sufixos que representen el Verbu copulativu (Koşaç Tümcesi). Na tercer persona del singular el prefixu *dır* usar pa xeneralidaes y rexistru na llingua escrita y de normal omítese na llingua falada. Pal futuru del indicativu usa'l verbu auxiliar Olmak.

**Ben**: [a,ı] -ım(-yım) / [y,i] -im(-yim) / [o,o] um(-yum) / [ö,ü] üm(-yüm)  **Yo**: soi, toi

**Sen**: [a,ı] –sın / [y,i] –ensin / [o,o] –sun / [ö,ü] –sün  **Tu**: yes, tas

**O**: [a,ı] -dır, -tır / [y,i] -dir, -tir / [o,o] -dur, -tur / [ö,ü] -dür, -tür  **Él**/**Ella**: ye, ta

**Siz**: [a,ı] –sınız / [y,i] –siniz / [o,o] –sunuz / [ö,ü] –sünüz  **Usté**: ye, ta

**Biz**: [a,ı] –ız(-yız) / [y,i] – iz(-yiz) / [o,o] – uz(-yuz) / [ö,ü] – üz(-yüz)  **Nós** / **as**: somos, tamos

**Siz**: [a,ı] –sınız / [y,i] –siniz / [o,o] –sunuz / [ö,ü] –sünüz  **Vós** / **as**: sois, táis, (España) **Ustedes**: son, tán (Llatinoamérica)

**Onlar**: [a,ı] -dırlar, -tırlar / [y,i] -dirler, -tirler / [o,o] -durlar, -turlar / [ö,ü] -dürler, -türler  **Ellos** / **as**: son, tán

**Sizler**: [a,ı] –sınız / [y,i] –siniz / [o,o] –sunuz / [ö,ü] –sünüz  **Ustedes**: son, tán (Usáu na llingua formal y lliterario)

**Exemplu 1**:

öğrenci: estudiante

ben öğrenc**i**yim -> yo soi estudiante

sen öğrenc**i**ensin -> tu yes estudiante

o öğrenc**i**dir -> él/ella ye estudiante

siz öğrenc**i**siniz -> usté ye estudiante

biz öğrenc**i**yiz -> nós/as somos estudiantes

siz öğrenc**i**siniz -> vós/as sois estudiantes, ustedes son estudiantes

onlar öğrenc**i**dirler -> ellos/as son estudiantes

sizler öğrenc**i**siniz -> ustedes son estudiantes

**Exemplu 2**:

üzgün: murniu

ben üzg**ü**nüm -> yo toi murniu

sen üzg**ü**nsün -> tu tas murniu

o üzg**ü**ndür -> él/ella ta murniu

siz üzg**ü**nsünüz -> usté ta murniu

biz üzg**ü**nüz -> nós/as tamos murnios

siz üzg**ü**nsünüz -> vós/as táis murnios, ustedes tán murnios

onlar üzg**ü**ndürler -> ellos/as tán murnios

sizler üzg**ü**nsünüz -> ustedes tán murnios

**Exemplos por Ser**

1. Ben Carlos’um o Carlos’um -> Yo soi Carlos o Soi Carlos

2. Türkiye büyük bir ülkedir -> Turquía ye un gran país

3. Biz Arkadaşız o Arkadaşız -> Nós somos amigos o Somos amigos

4. Onlar İspanyoldurlar o İspanyollar -> Ellos son d'España o Son d'España

5. Elmalar kırmızı yada yeşildirler -> Les mazanes son coloraos o verdes

6. Siz Türk müsünüz? Türk müsünüz? -> ¿ Ye usté Turcu? o ¿ Ye Turcu?

7. Arabam beyaz değildir -> El mio coche nun ye blancu

8. Sen Arjantinlisin - Arjantinlisin -> Tu yes Arxentina(o) o Yes Arxentina(o)

9. Juan ve Ben kardeş değiliz -> Juan y yo nun somos hermanos

10. İspanya’nın başkenti Madrid'dir -> La capital d'España ye Madrid

11. O Öğrencidir - Öğrencidir -> Él ye estudiante o Ye estudiante

12. Deniz mavidir -> El mar ye azul

13. Japonlar ve Çinliler Avrupalı değildirler -> Los xaponeses y los chinos nun son Europeos

14. Ben öğretmenim - Öğretmenim -> Yo soi profesora o Soi profesora

15. Demir bir metaldir -> El fierro ye un metal

16. Sen zeki misin? o Zeki misin? -> ¿ Yes tu Intelixente? o ¿ Yes Intelixente?

17. Nokta virgül değildir -> El puntu nun ye la coma

18. Siz kardeşsiniz o Kardeşsiniz -> Vós sois hermanes o Sois hermanes

19. Babamın işi kolaydır -> El trabayu del mio padre ye fácil

**Exemplos por Tar**

1. Ben okuldayım - okuldayım -> Yo toi n'escuela o Toi n'escuela

2. Annem ve Babam çok hastadırlar -> La mio madre y el mio padre tán enfermos

3. Kitap masanın üstündedir -> El llibru ta sobre de la mesa

4. O Fransa’dáiır - Fransa’dáiır -> Ella ta en Francia o Ta en Francia

5. Biz şo anda sınıftayız o Şo anda sınıftayız -> Nós tamos en clase agora o Tamos en clase agora

6. Kedi ağaçtadır -> El gatu ta nel árbol

7. İspanya Avrupa’dáiır -> España ta n'Europa

8. Onlar derstedirler o Derstedirler -> Ellos tán en lleición o Tán en lleición

9. Kitaplar ve defterler çantadadırlar -> Los llibros y los cuadiernos tán na bolsa

10. Nasılsın? Çok iyiyim -> ¿Cómo tas? Toi perbién

* Raigañu de los verbos

## Tiempos Verbales

### Tiempos verbales simples

#### Presente Habitual (Geniş Zaman)
:::Formación: raigañu verbal + -(a/y/ı/i/o/ü/-)r- + sufixu de persona

# **"yazmak" (''escribir'')**:

# **"içmek" (''beber'')**:

# **"koşmak" (''correr'')**:

# **"yüzmek" (''nadar'')**:

#### Presente Actual (Şimdiki Zaman)
Perifrasis del verbu tar más xerundiu
:::Formación: raigañu verbal + -(i/ı/o/ü)yor- + sufixu de persona

# **"içmek" (''beber'')**:

#### Pretéritu Narrativu (Geçmiş Zaman Hikaye Kipi)
:::Formación: raigañu verbal + -(d/t)(ı/i/o/ü) + sufixu de persona

# **"korkmak" (''asustase'')**:

#### Pretéritu Inferencial (Geçmiş Zaman Rivayet Kipi)
:::Formación: raigañu verbal + -m(ı/i/o/ü)ş- + sufixu de persona Aición
del pasáu de la cual nun se tien certidume, seya un camientu, un eventu nel cual nun se tuvo presente o foi oyíu pol interlocutor. Úsase frecuentemente na lliteratura pa narrar hestories. Nel casu de la primer persona del singular (yo) el so usu acutar a sucesos asocedíos nun periodu d'inconsciencia (esmorecí, taba bebíu) o que nun se recuerden (creo qu'escaecí daqué).

# **"yapmak" (''faer'')**:

#### Futuru (Gelecek Zaman)
:::Formación: raigañu verbal + -aca(k/ğ)-/-ece(k/ğ)- + sufixu de persona

# **"girmek" (''entrar'')**:

### Tiempos Compuestos Narrativos (Hikaye Kipi)

#### Presente Actual Narrativu (Pretéritu Imperfectu) (Şimdiki Zaman Hikaye Kipi)
:::Formación: raigañu verbal + -iyor/ıyor/üyor/uyor- + -du- + sufixu de persona

# **"yazmak" (''escribir'')**:

#### Presente Habitual Narrativu (Pretéritu Imperfectu) (Geniş Zaman Hikaye Kipi)
Usar en dellos contestos adicionalmente como sustitutu del condicional
:::Formación: raigañu verbal + -(a/y/i/ı/o/ü/-)r- + -du- + sufixu de persona

# **"yazmak" (''escribir'')**:

#### Futuru Narrativu (Futuru Imposible) (Gelecek Zaman Hikaye Kipi)
Perífrasis de dir + pretéritu imperfectu. Usar en dellos contestos adicionalmente como sustitutu del condicional
:::Formación: raigañu verbal + -(a/y/i/ı/o/ü/-)r- + -du- + sufixu de persona

# **"yazmak" (''escribir'')**:

### Tiempos Compuestos Inferenciales (Rivayet Kipi)

### Maneres

#### Imperativu (Emir Kipi)
:::Formación: raigañu verbal + sufixu de persona Pa la 2
persona del plural (-un) ye d'usu común ente que (-unuz) ye d'usu oficial.

# **"okumak" (''lleer'')**:

#### Optativu (Istek Kipi)
:::Formación: raigañu verbal + (y) + -a/y- + sufixu de persona

# **"almak" (''tomar'')**:
* a el**aiım** (*voi tomar*) Aición entamada a efectuase de momentu
* a el**asın** (*ve y tomar*) Conseyu, invitación
* -
* a el**a elım** (*vamos tomar*) Suxerencia 
* a el**asınız** (*id y lo tomais/vaigan y tomar/vaya y tomar*) Conseyu, invitación
* a el**alar** (*qu'ellos lo tomen*) Conseyu, invitación

#### Suxuntivu

#### Condicional

#### Potencial (Yeterlik)
Remplaza al verbu poder del asturianu en diverses formes y tiempos verbales (-*(y)ebil*-/-*(y)eme*)
La forma potencial afirmativa y la so contraparte negativa consten de sufixos bien distintos:

Presente actual
*Halil Mutlu halterde 320 Kg. kaldır**abil**iyor ama ben kaldır**am**ıyorum.
*Halil Mutlu (campeón d'halterofilia) **puede** llevantar 320 Kg en halteras pero yo non **puedo**.
Pasáu *Sınavda
tarih sorularını cevapla**yabil**dim ama diğerlerini cevapla**yama**dım.
***Pudi** responder les entrugues d'historia nel exame pero non **pudi** responder les otres (entrugues).
Futuru *Seni
en çok 15 dk.(dakkika) bekle**yebil**eceğim.
*Te **voi poder** esperar máximu 15 minutos.
Presente habitual
* Metro ile hangi semtlere gid**ebil**iriz?
* En metro, ¿a qué llugares **podemos** dir?

## Otros sufixos funcionales

### Conxunciones (bağalaçlar)
* *ile* : y; Murat **ile** Oya sinemaya gidiyor. Murat **y** Oya van (agora) al cine.

### Preposiciones (ilgeçler)
Distancia o duración
* *-(y)e kadar*: hasta; Ofis**e kadar** yürüyorum. Camín hasta la oficina. 
* *A-dean B-(y)e kadar*: dende A hasta B; Saat dokuz**dan** on bir**e kadar**. Dende les nueve hasta les once (hores).
* *-dean önce*: antes de; Otobüs Ankara**'dan önce** durmuyor. El bus nun se detién antes de (llegar a) Ankara.
* *-dean sonra*: dempués de; Asansöre 1. kat**tan sonra** biniyorum. Xubo dempués del 1° pisu al ascensor.
* *ile, (y)le*: con; Murat Oya **ile** sinemaya gidiyor (Murat Oya'yla sinemaya gidiyor). Murat va (agora) al cine con Oya.

### Participios Alverbios (ulaçlar)
* * (y)ken*: Cuando (Unviándose a un momentu particular); O hasta**yken** biz burada değildik. Nós nun tuvimos equí **cuando él taba** enfermu.

### Participios Axetivos (ortaçlar)

### Demostrativos (ilgi eki)
*-*ki*: (demostrativu de tiempu, de llugar o de pertenencia) ésti, aquel señalando un sustantivu en particular:
** geçen sene**ki** diploma töreni ; la ceremonia de graduación del añu pasáu ( ¿cuál? la del añu pasáu, d'una fecha en particular) 
** Sınıfta**ki** öğrenciler: los alumnos de la (que tán nesa/esta) clase ( ¿cuálos? los que tán nesa clase, un grupu en particular)
** benim kitabım -> benim*ki* ; el mio llibru, el míu ( ¿cuál? el míu, un oxetu en particular perteneciente a daquién)

## Oraciones coordinaes y subordinaes

### Principales nexos coordinantes
* ve (y)
* ama (pero)

### Oraciones subordinaes
* causales
** çünkü (porque)
* condicionales

## Conversación
* **Mustafa:** Merhaba, Benim adım Mustafa (Hola, el mio nome ye Mustafa)
* **Ali:** Merhaba, benim adım da Ali (Hola, El mio nome tamién ye Ali)
* **Mustafa:** Ali, Nasılsın? (¿Cómo tas?, Ali)
* **Ali:** Çok iyiyim, Mustafa. Sen nasılsın? (Perbién, Mustafa y tu)

## Ver tamién
* Idioma turcu
* Fonoloxía del turcu
* Vocabulariu turcu

## Referencies