open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isótopos del carbonu

**[[Carbonu]]** (**C**)
Masa atómica estándar: 12.0107(8) uma

## Tabla

### Notes
* La precisión delles abondancias isotópiques y les mases atómiques yeren llimitaes. Los rangos indicaos deberíen ser representativos de cualquier material terrestre normal.
* Los valores marcaos con # non se derivan namás de datos esperimentales, sino que dellos provienen de estrapolaciones sistemátiques. Entre paréntesis, datos d'espín d'asignación deble.
* Les incertidumes danse d'una forma concisa, entre paréntesis, tres les últimos díxitos correspondientes. Los valores d'incertidume denoten una esviadura estándar, esceutu en datos de composición isotópica y valores estándar de masa IUPAC, les cuales usen incertidumes estendíes.

## Referencies

* Mases isotópiques de Ame2003 Atomic Mass Evaluation  by G. Audi, A.H. Wapstra, C. Thibault, J. Blachot and O. Bersillon in *Nuclear Physics* A729 (2003).
* Composiciones isotópiques y mases atómiques estándar de Atomic weights of the elements. Review 2000 (IUPAC Technical Report). *Pure Appl. Chem.* Vol. 75, No. 6, páxs. 683-800, (2003) and Atomic Weights Revised (2005) .
* Datos de semivida, espín e isómeros llgraos delles siguientes fontes:
** Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. The Nubase2003 evaluation of nuclear and decay properties, Nuc. Phys. A 729, páxs. 3-128 (2003).
** National Nuclear Data Center, Brookhaven National Laboratory. Información resumida desde NuDat 2.1 database (extraída en Sept. 2005).
** David R. Lide (ed.), Norman E. Holden nel *CRC Handbook of Chemistry and Physics, 85th Edition*, versión online. CRC Press. Boca Raton, Florida (2005). Seición 11, Tabla de Isótopos.
Carbonu-13

El **carbonu-13** (**<sup>13</sup>C**) ye un isótopu estable natural del carbonu y uno de los isótopos ambientales, ya que forma parte del 1,1 % de tol carbonu natural de la Tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joaquín Sobrino

**Joaquín Sobrino Martínez**  ye un ciclista profesional asturianu que foi profesional ente 2007 y 2016.

## Biografía
**Joaquín Sobrino**, que ye fíu d'un ex-corredor profesional asturianu, Antonio Sobrino, debutó dientro del profesionalismu nel añu 2007 col equipu Relax-Gam (de la mano del direutor asturianu Jesús Suárez Cueva y xunto a otros corredores del Principáu, Mario de Sárraga y Santi Pérez), pasando al añu siguiente al Burgos Monumental. La so principal virtú como corredor ye'l *sprint*, que foi la especialidá na que vien algamando los sos principales trunfos.

En payares de 2011, l' *Asociación d'ex-corredores d'Asturies* dio-y la insinia d'oro de la mesma, nun actu nel que tamién s'entregaron los reconocimientos a so padre, Antonio Sobrino y a Roberto Heras.

La mala situación del mercáu español, asina como la ocasión de vivir esperiencies en países como India, llevólu a fichar pa la temporada 2012 pol equipu griegu SP Tableware .

## Palmarés profesional
2008
* Vencedor de la segunda etapa de la Vuelta a Navarra
* Vencedor de la segunda etapa de la Vuelta y Ruta de Méxicu

2009
* Vencedor de la primera etapa de la Vuelta a Burgos

2010
* 1 etapa de la Vuelta a Asturies *(como amateur)*

**2012**
* 1 etapa del Tour d'Arxelia
* 1 etapa de la Okolo Jiznich Cech

**2013**
* 1 etapa de los Cinco Aniellos de Moscú

## Equipos
* Relax-GAM (2007)
* Burgos Monumental (2008-2009)
* Seleición Española *(amateur)* (2010)
* Caja Rural (2010)
* SP Tableware (2012 - 2013)
* Team Differdange-Losch (2014)
* Team Inteja-MMR (2015)

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Burundi

La ** bandera de [[Burundi]]** ta compuesta por una cruz de San Andrés de color blancu dixebrando la bandera en cuatro árees, siendo la d'arriba y la d'abaxu de color roxu, y les llaterales de color verde. Nel centru de la bandera apaez un círculu blancu que contién trés estrelles roxes perfilaes en verde, que simbolicen a los tres grupos étnicos mayoriyarios de Burundi: los Hutus, los Twes y los Tutsis. Tamién simbolicen los tres elementos del llema nacional: xunidá, trabayu y progresu.

Foi adoutada'l 28 de xunu de 1967, y camudóse la proporción orixinal de la bandera, que yera de 2:3, el 27 de setiembre de 1982, pasando a ser de 3:5.

## Ver tamién
* Escudu de Burundi

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Burundi

L**'escudu d'armes de [[Burundi]]** foi adoptáu en 1966 y nel mesmu, figura un campu de gules o color roxu con filiera (borde estrechu) d'oru (color mariellu o doráu), una tiesta de lleón del mesmu metal (color) aclariada de sable o prietu. L'escudu ta suxetu por tres llances tradicionales africanes de plata (color buxu o blancu).

Na parte inferior del escudu d'armes apaez escritu nuna cinta'l llema nacional en francés: "*Unité, Travail, Progrès*" ("*Xunidá, Trabayu, Progresu*"). 

## Ver tamién
* Bandera de Burundi

## Referencies

## Enllaces esternos
Dover (Delaware)

**Dover** ye la capital del estáu de Delaware, nos Estaos Xuníos, y tamién la del condáu de Kent. Colos sos 35.811 habitantes (U.S. Census Bureau, 2006) la segunda ciudá (dempués de Wilmington) más poblada d'esi estáu. 

Foi fundada en 1683 col envís de que fuera la capital del recién creáu condáu de Kent, y recibió'l so nome como homenaxe a la ciudá inglesa homónima. Un sieglu dempués, en 1777, convirtióse na capital del estáu. La actividá económica d'esta pequeña ciudá tien como protagonista mui principal a l'alministración, estatal y del condáu, que concentren nella bona parte de les sos oficines. Ye destacable tamién la Dover Air Force Base, que contién la única morgue pa soldaos estauxunidenses muertos en combate que hai en tol territoriu continental de los Estaos Xuníos. Aparte de toes estes instituciones públiques, delles empreses (Playtex, General Mills, Procter & Gamble...) tienen fábriques na ciudá, qu'acueye tamién, nel so circuitu, carreres de la fórmula NASCAR.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera de Saint Lucia

La **bandera nacional de [[Saint Lucia]]** diseñóla Dunstan St. Omer. Les sos dimensiones son 6'x3' y 9"x4½" nel sistema imperial. El color azul representa fidelidá, el cielu tropical y les agües del Mar Caribe. El doráu representa la prosperidá y el sol del Caribe. El prietu y el blancu representen la mecedura de races que-y dieron identidá a la islla. Los triángulos isósceles representen los Montes Pitones, emblema de la islla.

## Ver tamién
* Escudu de Saint Lucia

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Páxina oficial de la bandera de Saint Lucia.
Bandera de Cabu Verde

La **bandera nacional de [[Cabu Verde]]** foi adoptada'l 22 de setiembre de 1992 y simbolizó un frañimientu de rellaciones con Guinea-Bisáu, nación cola que Cabu Verde tenía planes d'unificación; amás, esta bandera non inclúi'l color que da nome al país.

## Descripción
Cuenta con diez estrelles, que simbolicen les diez islles que componen l'archipiélagu: Brava, Fogo, Santiago, Maio, Boa Vista, Sal, São Nicolau, Santa Luzia, São Vicente y Santo Antão. L'azul del fondu representa'l mar, qu'arrodia al país; el color blancu simboliza'l pacifismu de los cabuverdianos, y el bermeyu la so voluntá de trabayu.

## Colores y dimensiones
El *Boletim Oficial* indica los matices oficiales de los colores de la bandera y tamién de los colores del escudu d'armes de la República:

El Pantone, CMYK y RGB son oficiales tales se publica nel boletín, ente que'l color HTML ye una interpretación de los estándares Pantone.

## Banderes históriques

Ficheru:Flag of Cape Verde (1932 proposal).svg|Bandera propuesta pal Cabu Verde Portugués (1932)
Ficheru:Flag of Portuguese Cape Verde (proposal).svg|Bandera propuesta pa la provincia de Cabu Verde (1965)
Ficheru:Flag of Cape Verde (1975-1992).svg|Bandera usada nel periodu 1975-1992, mui asemeyada a la bandera de Guinea-Bisáu.


## Ver tamién
* Escudu de Cabu Verde

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Cabu Verde

Nel centru del **escudu de [[Cabu Verde]]** figura, nel interior d'un triángulu equiláteru de color roxu, una antorcha dorada. Arodiando al triángulu apaez escritu'l denomatu oficial del país en portugués: “*República de Cabo Verde*”. Los elementos mentaos figuren sobro un fondu de color blancu llimitáu por dos circunferencies concéntriques de color azul y tán asitiaos sobro cuatro llinies horizontales, tamién azules. 

A dambos llaos de la circunferencia esterior apaecen colocaes cinco estrelles doraes de cinco puntes cauna. Estes estrelles, que tamién figuren na bandera nacional, representen les islles que formen Cabu Verde. Na parte d'abaxu del escudu apaecen representaos trés eslabones y dos rames de palma de color verde. 

L'antorcha y el triángulu son símbolos de la llibertá y la xunidá nacional.

## Ver tamién
* Bandera de Cabu Verde

## Referencies

## Enllaces esternos
Andecha Obrera

**Andecha Obrera** foi una organización d'ideoloxía nacionalista asturiana, anguaño inactiva, que demientres la década de los años 1980 fizo españar dellos artefautos n'oxetivos típicos de les lluches obreres, como oficines del INEM o rellacionaos col conflictu naval.

## Aiciones documentaes
* El 25 de febreru de 1983 dase a coñocer col llanzamientu de cócteles molotov a una sucursal del Banco Hispano Americano nel barriu L'Arena de Xixón.
* Meses dempués, el 10 de mayu de 1983 coloca artefautos en dos sucursales bancaries de Xixón, lo que fai saber al traviés d'una llamada a Radio Nacional de España n'Asturies yá que según espusieron, estos bancos *"son la ruina de munchos trabayadores d'Asturies"* acabando esta curtia declaración con un *"Puxa Asturies"*. El primer artefautu, compuestu de pólvora y metraya, fizo esplosión a les dos de la madrugada na sucursal del Banco Hispano Americano, provocando numberosos daños materiales mesmo nel bancu como a cuatro coches allugaos na redolada, pero ensin daños personales. Diez minutos más llueu, equipos de desactivación de la Guardia Civil desactivaron otru artefautu compuestu d'un quilu de Goma-2 colocáu na entrada principal del Banco Herrero. Rellacionóse la so colocación a conflictos llaborales d'estes dos empreses.
*El 30 de payares de 1983 comete un atentáu escontra'l *[[Real Club Astur de Regatas]]* de Xixón que vindicaría dos díes dempués con una llamada al diariu *[[La Voz de Asturias]]*. Noticia qu'espublizaba'l *[[Diario de Navarra]]* a 2 d'avientu 1983.
*Retoma la so actividá'l simbólicu 1 de mayu de 1985 faciendo españar un artefautu d'un migayu potencia nun llocal comercial de Coca-Cola nel polígonu industrial de Tremañes, Xixón.
*La madrugada'l 22 de setiembre de 1985 un artefautu de mediana potencia ye españáu de forma controlada na redolada la Oficina d'Emplegu (INEM) de Xixón por artificieros de la Guardia Civil.

## Referencies culturales
*El grupu asturianu de música Dixebra nomalos nel canciu ***Manifiestu'l Frente Folixariu***, del discu Grieska editáu en cassete a fines de los 80.
*Un blog pro-comunista y nacionalista asturianu tien el nome d'esta organización. Sicasí nun tien un res de ver.
*Un programa de Radio Sele tien esi nomatu.

## Ver tamién
*Tierra Lleunesa

## Referencies
Nueva Jersey

**Nueva Jersey** ye un estáu de los Estaos Xuníos. Asitiáu nel noreste del país, na rexón conocida como *Mid-Atlantica* (Atlánticu Mediu), ye una península arrodiada: al norte y l'este, pel estáu de Nueva York; al este, el sur y el sureste pel océanu Atlánticu; al oeste pel ríu Delaware y Pennsylvania; y pel estáu de Delaware y la bahía homónima al oeste. Ye'l cuartu más pequeñu, por estensión, del país, pero los sos 8.944.469 habitantes (U.S. Census Bureau, 2016) faen d'elli el decimoprimeru más pobláu del país y el de mayor densidá de población. Ye, amás, el tercer estáu con mayor ingresu mediu por hogar del país.

El territoriu de la península na que s'asienta Nueva Jersey foi habitáu por tribus natives americanes demientres más de 2.800 años. A entamos del sieglu XVII los holandeses y los suecos foron los primeros europeos que construyeron asentamientos nesti territoriu. Sicasí, posteriormente foi'l reinu d'Inglaterra el que se fizo col control del territoriu, nomándolo, n'alcordanza de la mayor de les islles de la Canal, Xerséi, provincia de New Jersey, y cediéndolu, como una colonia, a Sir George Carteret y John Berkeley. 

L'estáu foi escenariu de delles batalles decisives na Revolución Americana que dio orixe a los Estaos Xuníos. Nel sieglu XIX, les fábriques instalaes nes ciudaes conocíes como *Big Six* (Camden, Paterson, Newark, Trenton, Jersey City y Elizabeth) ayudaron a dá-y puxu a la Revolución Industrial nel país. Na segunda metá del sieglu XX la posición estratéxica del estáu, nel centru de la megalópolis del Noreste, metanes Boston y New York City al noreste y Filadelfia, Baltimore y Washington D.C. al suroeste, emburrió'l so rápidu crecimientu y al desarrollu d'un acusáu procesu de suburbanización. A entamos del sieglu XXI esa suburbanización entamó a revertise de manes del asentamientu de grupos de población de base étnica, que ta favoreciendo un proceso de reurbanización, constatándose, dende 2008 un aumentu de población mayor nos nucleos urbanos averaos a les estaciones de ferrocarril que lleven a la xente a trabayar a les grandes ciudaes de la megalópolis que nos suburbios que desixen un usu intensivu del automóvil.

## Referencies
Templu d'Artemisa (Éfesu)

El **Templu d'Artemisa** (en griegu **Artemision** y en llatín **Artemisium**), tamién conocíu como'l **Templu de Diana**, yera una construcción dedicada a Artemisa al rodiu del 550 e.C. n'Éfesu (anguaño Turquía) baxo la dinastía Aqueménida del Imperiu Persa. Nun queda un res del templu, una de les Siete Maraviyes del Mundu Vieyu. Foi construíu pol rei Cresu por pidimientu popular nel mesmu llugar onde fuera destruyíu nel sieglu VII e.C.. La mayor parte de la descripción del Templu d'Artemisa provién de Plinio'l Vieyu. Plinio describe un templu de 377 pies (115 m) de llargo y 180 pies (55 m) d'anchu, fechu dafechu de mármole. Tenía 127 columnes d'estilu xónicu antiguu de 60 pies (unos 20 m) d'altura, a la manera dórica.

El templu foi destruíu por un pastor, Herostratu d'Éfesu, que lu incendia pa facese famosu.

## Ver tamién
* Les Siete Maraviyes del Mundu Vieyu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ismael Tomás Montes

**Ismael Tomás Montes**  ye un cantante asturianu de tonada.

L'afición d'Ismael a la tonada entama de bien mozu, aunque la so dedicación a ella tien llugar na década de los ochenta del sieglu XX participando en dellos concursos y ganando dellos concursos: Ciudá d'Uviéu (1995), *[[La Voz de Avilés]]* (2008).

En 1998 participó na grabación del discu *[[Tierra de Naide]]* de José Ángel Hevia, xunto cola tamién cantante de tonada Mari Luz Cristóbal Caunedo. Foi distinguíu dientro del Memorial Silvino Argüelles ente les diez voces más destacaes del panorama de la canción asturiana los años 2003, 2005 y 2008.

En 2003 participó na grabación del CD *Los cuatro ases de la toná*, xunto con *[[El Che de Cabaños]]*, Jorge Tuya y José Manuel Collado. Ismael tien, igualmente, grabao otros discos

## Referencies

## Enllaces esternos
Liliana Castañón

**Liliana Castañón Cerceda**  ye una cantante asturiana de tonada destacada en delles ocasiones col Memorial Silvino Argüelles (años 2003, 2004 y 2005).

Aunque nacía n'Uviéu, vivió dende neña en Mieres, entamando a participar en concursos de canción asturiana a la edá de 13 años, algamando nel añu 1997 el primer premiu na categoría infantil nos certámenes de Samartín del Rei Aurelio y La Nueva. Tamién algamaría premios en categoría absoluta como los conquistaos, tamién nel concursu de La Nueva na so decimosegunda edición, onde tamién ganaría'l premiu de *canción minera*. Tuvo como maestres a dos grandes voces de la tonada, *[[Chucha de Nembra]]* y Diamantina Rodríguez.

**Liliana** forma parte d'una xeneración de cantadores moces que-y dio un nuevu puxu a la tonada nel sieglu XXI, y de la que tamién formen parte Anabel Santiago, Marisa Valle Roso, Lorena Corripio o Bibiana Sánchez.

Editaría'l discu *[[Nel café de la esquina]]* col *Liliana Castañón Quartet* xunto con dellos músicos vinculaos al jazz y la música clásica: Sara Illana, flauta; Fernando Arias, percusión; Xaime G. Arias, piano, y Oscar Santos, baxu.

## Referencies

## Enllaces esternos
CAO

El términu **CAO** pue facer referencia a:

* Les sigles de la plataforma **[[Conceyu Abiertu pola Oficialidá]]**.
* **[[Cao]]**, llugar de la parroquia asturiana de Nembra, nel conceyu d'Ayer.

## Referencies
Manuel Millares Sall

**Manuel Millares Sall** , meyor conocíu como **Manolo Millares**, foi un pintor y grabador canariu.

## Biografía
Cofundador del grupu El Paso en 1957, nos sos anicios pinta paisaxes, cuadros de figures y autorretratos que recuerden nel so estilu a Van Gogh. Dende 1949 dedícase a la pintura abstracta. Realizaba les sos obres con sacos afuracaos, tela de rodiyu y cuerdes nes que pegaba oxetos sacaos de la basoria. Los materiales citaos yeren depués cubiertos con capes rezumentes de pintura, de colores prietu, blancu y bermeyu.

Ente les sos obres destaca la serie *Homúnculos*. En 2005 produzse'l documental Cuadernos de contabilidad de Manolo Millares, con guión y direición de Juan Millares Alonso, nel que se narra la so vida.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha de la película ''Cuadernos de contabilidad de Manolo Millares'' en labutaca.net
* "Cuadro 92", obra de Manuel Millares perteneciente a la Coleición Fundación Caixa Galicia
Fadu

El **fadu** () ye un estilu musical portugués. Cuasi siempres ye cantáu per una sola persona (nomada fadista) col sofitu d'una guitarra clásica (nomada viola) ya una guitarra portuguesa.

El vocablu fadu vien del llatín “fatum”, quier dicir “destín”. Nun se tien constancia pero dase como fechu que tendría xurdíu na primer metá del sieglu XIX.

Una esplicación paez ser que el so espoxigue vien de la fondera popularidá nos sieglos XVIII y XIX de la Modinha y del so amestamientu con otros xéneros averaos como'l Lundu, nuna dómina de mistura de cultures en Lisboa, dando como resultáu esti tipu de canciu urbanu nomáu fadu.

Nos entamos del sieglu venti, foi faciéndose con gran riqueza melódica y complexidá rítmica, tornándose máis lliterariu y más artísticu. Nos años 30 y 40, el cine, el teatru y la radio van llanzalu pal gran públicu. La figura del fadista ñaz como artista y xurden les Cases de Fadu.

Ye nel silenciu de la nueche au se siente esti canciu que mos fala de fonderos sentimientos de l'ánima portuguesa. Ye un fadu que fai llorar a les guitarres.
 
El fadista canta con sufrencia, señaldá de tiempos pasaos, d'un amor perdíu, la llaceria, el destín, la nueche ya otres coses.

El fadu d'anguaño entamóse y tuvo'l so puntu cimeru con Amalia Rodrigues. Foi ella quien popularizó'l fadu coles lletres de grandes poetes como Luís de Camões, José Régio, Pedro Homem de Mello ya otros.

El fadu de Lisboa, que ye güei conocíu mundialmente, pue ser sofitáu pel violín, violoncelu ya hasta una orquesta.

El fadu nomáu “típicu” ye perdemandáu polos turistes nes cases de fadu. Les meyores atópense nos barrios d'Alfama, Mouraria, Barriu Altu y Madragoa. 

Caltién les carauterístiques de los sos entamos: cantar con tristura y con sentimientu llárimes pasaes y presentes. Pero asina mesmo pue cuntar una historia con retranca.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alí Primera

**Alí Rafael Primera Rosell**  ye un compositor venezolanu. Morrió'l 16 de febreru de 1985 nun accidente de tráficu.

Algamó la sonadía por cancios como “Humanidad” y “No basta rezar” . Foi siempres un cantor con lletres comprometíes colos problemes sociales que lu arrodiaben. Púnxose-y el nomatu de Cantor del Pueblu. 

El so nome Alí vien-y porque los sos güelos yeren árabes.

Ufrió delles presiones del poder políticu nel so país pol so compromisu políticu ya inteleutal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ho Chi Minh

**Hồ Chí Minh**  foi un revolucionariu y estadista vietnamita.

El so nome nun yera Ho Chi Minh, ésti yera un nomatu que-y dieron que significa *aquel que da lluz*. El so verdaderu nome yera Nguyễn Sinh Cung (na llingua llocal Nguyen Sinh Coong).

En 1911 entama a trabayar como cocineru nun barcu francés col que percorre tol mundiu. Instálase en Londres nel 1915 y con 21 años va pa Francia, au vive como xardineru. Fai alderiques colos movimientos socialistes franceses y en 1920 ta na fundación del Partíu Comunista Francés. En 1923 foi pa Moscú pa estudiar táutiques de guerra y entra nel Comintern, brazu políticu internacional del Partíu comunista Rusu. Vive en dellos países hasta llegar pa Hong Kong, onde dirixe'l movimientu antimperialista n'Indochina, baxo poder francés dende 1854.

Fechu presu pelos ingleses en 1930, fúgase y refáxase en Moscú. En 1941, funda la Lliga pala Independencia de Vietnam (Vietminh) pa lluchar escontra los franceses. Demientres la Segunda Guerra Mundial fai usu d'esta guerrilla pa combatir a los xaponeses. Al rematar l'enfrentamientu, forma un estáu independiente nel norte de la rexón, Vietnam. Francia contraataca y la Guerra d'Indochina remata nel 1954 col trunfu del Vietminh. El país queda dixebráu en dos cachos. 
Ho Chi Minh, presidente de Vietnam del Norte, prepara y sofita a les fuercies del Frente de Lliberación Nacional de Vietnam del Sur (FLN o Vietcong) cola intención de xunir el país. Entama la percélebre Guerra de Vietnam, au los Estaos Xuníos lluchen ensin descansu a lo llargo de 15 años con consecuencies qu'anguaño sufren delles persones nesti país asiáticu. 

Esti fechu históricu tien númberos llaceriantes tanto pa los estauxunidenses con casi 60.000 soldaos muertos y 150.000 firíos, como otros países que-y ufrieron el so sofitu, como por exemplu, Australia con 500 muertos y 3.000 firíos. 

Algama la traxedia pa los vietnamites con más de 3 millones de muertos y tres millones que sufren ainda anguaño los efeutos del axente naranxa, un poderosu defoliante qu'usaron los estauxunidenses p'arrasar tola viesca tropical del país. Demientres la guerra, Estaos Xuníos llanzó más de 7 millones de tonelaes de bombes y 100.000 tonelaes de sustancies químiques tóxiques. 

Ho Chi Minh morrió en 1969 na so casa de Ḥanói a los 79 años d'edá d'un paru cardiacu.

En 1975, Saigón foi rebautizada como Ciudá Ho Chi Minh.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nanni Moretti

**Giovanni Moretti** , conocíu como **Nanni Moretti**, ye un direutor de cine, actor, productor y guionista cinematográficu italianu. Les sos obres caracterícense pola ironía cola que aborda problemátiques de la mocedá y pola so célebre crítica social.

## Biografía
La so infancia trescurre'n Roma y dende l'adolescencia entama a cultivar les sos dos grandes aficiones: el water-polo y el cine.

Los sos entamos como realizador remóntense a 1973, col curtiumetraxe *La sconfitta* (*La derrota*), historia de la crisis d'un militante de los movimientos del 68 en clave d'humor, al que-y sigue'l tamién curtiu *Paté de bourgeois* (xuegu de pallabres ente *paté de foiegrass* y *épater les bourgeois*) y, en 1974, el mediumetraxe *Come parli frate?*, parodia de *Los novios*, de Manzoni en qu'interpreta'l papel de Don Rodrigo. En 1976 rueda'l so primer llargu, *Io sono un autarchico* (*Soi un autárquico*), nel qu'apaez por primer vez el so personaxe *Michele Apicella*. Esi añu los hermanos Taviani úfren-y un papel en *Padre padrone*.

La so primer película con medios profesionales ye de 1978 (*Ecce bombo*) y consigue un inesperáu éxitu de públicu y económicu, que fai que la crítica se decate del so llabor. Nos años siguientes dirixirá y protagonizará delles películes.

En 1993 realiza *[[Caro diario]]* (*Querido diario*), película en tres episodios de carácter autobiográficu, enfocaos con estilu documental, nos que Moretti interprétase a sí mesmu, qu'algama'l premiu al meyor direutor del festival de Cannes de 1994. Dende esi momentu acentúase la implicación política de Moretti, coincidiendo col pasu del empresariu Silvio Berlusconi a la política. Coordina y produz *L'unico paese al mondo*, película en nueve episodios (del que dirixe'l caberu) que presenta una visión pesimista de les eventuales consecuencies de la victoria de la coalición de centro-derecha encabezada por Berlusconi.

En 1998 apaez *[[Aprile]]* (*Abril*) na que Moretti interprétase otra vuelta a sí mesmu, nes feches del nacimientu del so fíu y de les viéspores de la victoria eleutoral de la coalición de centro-izquierda liderada por Romano Prodi.

En 2001 dirixe *[[La stanza del figlio]]* (*La habitación del fíu*), película que narra les consecuencias que la muerte d'un fíu prevoca nuna familia pequeño-burguesa. La película gana la Palma d'Oru del Festival de Cannes.

En 2002 conviértese nunu de los cabezaleros del movimientu críticu contra la clas política italiana nomáu *[[girotondi]]*.

En 2003 presenta *Il grido d'angoscia dell'uccello predatore — Tagli d'aprile* (*El berríu d'angustia de l'ave depredadora — Recortes d'abril*), realizáu de fragmentos d*'Aprile*.

## Llargometraxes
* *Io sono un autarchico* (1976)
* *Ecce Bombo* (1978)
* *Sogni d'oru* (1981)
* *Bianca* (1983)
* *La messa è finita* (1985)
* *Palombella rossa* (1989)
* *Caro diario* (1994)
* *Aprile* (1998)
* *La stanza del figlio* (2001)
* *Il caimano* (2006)

## Referencies

## Enllaces esternos
Catalina Sky Survey

**Catalina Sky Survey** ye un proyeutu pa topar cometes, asteroide y oxetos que viaxen cerca de la Tierra. En concreto, pa topar asteroides que tengan riesgo de chocar cola Tierra. 

Utilicen tres telescopios, que tan nos montes Lemmon y Bigelow y otru en Siding Spring Observatory n'Australia.

## Descubriciones importantes

## Referencies

## Enllaces esternos
Vuelta a los Valles Mineros

La **Vuelta a los Valles Mineros** foi una competición ciclista profesional per etapes que se disputaba n'Asturies, entamada pola Peña Ciclista Trapiello de Mieres. 

Esta competición entamó a disputase nel añu 1965 (les dos primeres ediciones fueron disputaes baxo la forma de carrera en llinia d'un día) y, depués de dellos problemes económicos, la so última edición tuvo llugar nel añu 1997 (celebrada pol interés que tenía Miguel Indurain en disputala como base de la so preparación pal Tour de Francia). 

Ente los vencedores destaquen los ganadores del Tour de Francia: Lucien Van Impe, Pedro Delgado y Miguel Indurain. Los corredores con más victories, con dos cada unu d'ellos son, Vicente López Carril, José Nazabal y Fernando Escartín. 

De les trenta y tres ediciones disputaes solo tres corredores asturianos algamaron el trunfu na clasificación xeneral: Vicente López Carril (1971 y 1973), José Ángel Sarrapio (1985) y ''Coque'' Uría (1997).

## Palmarés

## Referencies

## Enllaces esternos
Confinamientu magnéticu

El **confinamientu magnéticu** básase en caltener material n'estáu de plasma dientro d'una botella magnética, que ye un campu magnéticu al que-y dimos una forma determinada pa que les partícules positives o negatives que componen el nuesu plasma quédense dientro de dicha botella. 

Esto llógrase gracies a la fuercia de Lorentz, que nos diz qu'una partícula cargada que se mueve dientro d'un campu magnéticu esperimenta una fuercia perpendicular al vector del campu magnéticu y al vector desplazamientu, colo que llogramos que la partícula nun dexe'l campu.

L'estáu de plasma ye un estáu d'agregación de la materia nel que l'aballación térmica ye capaz de vencer l'atracción llétrica que sufren los electrones polos nucleos atómicos.

El confinamientu magnéticu ye útil porque permítenos calentar materia a temperatures u nengún recipiente material pue caltenese n'estáu sólidu.

Esti fenómenu tamién alcuéntrase na naturaleza nos nomaos cinchos de Van Allen que nos protexen del vientu solar.

## Referencies

## Enllaces esternos
José Ángel Sarrapio

** José Ángel Sarrapio Borboja** . Foi un ciclista asturianu, profesional ente los años 1984 y 1992. Los sos mayores éxitos deportivos algamólos en 1985 cuando se fizo con una victoria d'etapa na Vuelta Ciclista a España y en 1986 cuando conquisto otra etapa nel Tour de Francia. Nesta prueba participó en dos ocasiones: 1986 na que ganó la décima etapa ente Nantes y Futuroscope, aunque más tarde tendría qu'abandonar, y 1990 na qu'algamó'l puestu 135. 

Retiróse del ciclismu profesional depués de la desaparición, a metá de temporada, del equipu Wigarma nel añu 1992.

## Palmarés
**1985**
* 1 etapa de la Vuelta a España
* Vuelta a los Valles Mineros

**1986**
* 1 etapa del Tour de Francia

## Equipos
* Teka (1984 - 1989) 
* Kelme - Ibexpress (1990)
* Wigarma (1991 - 1992)

## Referencies

## Enllaces esternos
Moires

Les **moires** son trés muyeres que na mitoloxía griega personifiquen el Destín humanu individual, y poro yeren independientes de los Dioses Olímpicos.
Son, seguramente, divinidaes preolímpiques que pasaron a la Mitoloxía clásica coles mesmes funciones pola so importancia. Son fíes de la Nueche -Nix- malque pa incluyiles na tradición clásica, los antiguos griegos considerónles fíes de Zeus y Temis.

Estes trés deidaes recibíen los nomes de Clotu, Láquesis y Átropos. Aidaben na nacencia y vaticinaben el futuru del recién nacíu.
# **Clotu**, representada con una rueca; filaba'l destín con ella.
# **Láquesis**, representada con una pluma o un mundu; xiraba'l fusu y al azar texía'l destín.
# **Átropos**, representada con una balancia; tacía'l filu a la final de la vida.

## Nomes romanos
Como col restu de divinidaes griegues Roma adoutólos sol nome de **Nona**, **Décima** y **Morta**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aeródromu de Tinéu

L**'Aeródromu de Tinéu** ta compuestu por unes instalaciones asitiaes nel conceyu asturianu de Tinéu.

Acueye nes sos instalaciones la base BRIF de la BRIF-i (iviernu) y BRIF/A (branu) de Tinéu, que pertenecen al dispositivu de llucha escontra'l fueu nes viesques, del Ministeriu de Mediu Ambiente, Mediu Rural y Marín del Gobiernu d'España.

## Ficha
*Nome: Aeródromu de La Curiscada
*Tipu: públicu
*Operador: nengún
*Ciudá: Tinéu
*Llugar: El Cruceru
*Superficies:
**Asfaltu (aviones)
**Hormigón (helicópteros)
*Usuariu: Brigaes BRIF
## Pista avionetes
Dichu aeródromu dispón d'una pista principal p'avionetes, asfaltada, y una secundaria tresversal a esta primera de tierra, y con un llargor daqué inferior.

## Helipista
La helipista ta controlada y dirixida por un téunicu de l'alministración mientres los periodos operativos de la BRIF y fuera d'esti periodu, queda l'aeródromu ensin nengún tipu de personal en tierra.

Si tán operativos los helicópteros de diches brigaes, pue atopase en dichu aeródromu combustible JET-A1, anque nun hai distribución a medios que nun participen na llucha escontra'l fueu.

## Aproximación
P'averase a dichu aeródromu, aconséyase ponese en contautu cola base, (banda aérea per aciu un escáner) o notificando al aeródromu de La Morgal la intención d'aterrizar en diches instalaciones, yá que los helicópteros puen salir en cualquier momentu nuna misión escontra'l fueu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Muses

Les **muses** son nueve divinidaes que personifiquen el camín pal correutu desendolcu de les artes mayores o del Mitu. Seguramente seyan d'orixe preolímpicu y poro hai dos versiones pa la so nacencia. La que basa l'escomienzu de les muses nos Antiguos Tiempos fala de que son fíes d'Uranu y Gaia; siendo asina deidaes primordiales. Pero, al igual que coles Moires, los griegos adautaonles al nuevu panteón faciéndoles fíes de Zeus y Mnemosine -la Memoria-. Asina pa faceles más olímpiques xunieronles al cortexu d'Apolu quien tomara con elles el nome y la figura d'Apolu Musaxeta.

Hai estremaes variedaes nel númberu de las muses, les más antigüen fálennos de trés, otres dicen que siete -Sicilia y Lesbos- en consonancia col númberu de planetes clásicos; formando asina la conocida teoría griega de l'harmonía musical del Universu; sicasí'l númberu clásicu de Muses ye'l de nueve que lu fixo Hesíodu na Teogonía.

## Les Muses clásiques
#**[[Calíope]]**, la primera ente toes asiste a los reis y curia de la poesía épico.
#**[[Clío]]**, la Historia; represéntala con un rollu d'escritura ente les manes.
#**[[Érato]]**, de la poesía amoroso; apaez con una llira o con Eros a los pies.
#**[[Euterpe]]**, la xiblata.
#**[[Melpómene]]**, la traxedia; representada con una mázcara tráxica y la maza.
#**[[Polimnia]]**, la pantomima; apaez con pose meditabunda sobre los coldos y un deu na boca. 
#**[[Talía]]**, la comedia; una moza que se ri con corona de yedra, con mázcara de comedia y un bastón de pastor.
#**[[Terpsícore]]**, la danza y la poesía llixero. Diba con una llira acompangando a un coru de música de danzantes.
#**[[Urania]]**, l'astronomía.

A estes nueve muses clásiques Platón incluyó una más, Safo; conocida dende entós como la décima musa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Groenlandés

El **groenlandés** (*kalaallisut*) tamién llamáu esquimo-groenlandés, ye una llingua esquimo-auletiana estrechamente rellacionada con delles llingües canadianes como l'esquimal. La llingua, al igual que delles coles que ta emparentada, ye de caráuter altamente polisintéticu y ergativu. Cuasi nun hai pallabres compuestes. En Groenlandia hai trés dialeutos principales: groenlandés septentrional, occidental y oriental. 

A diferencia de les llingües esquimales de Canadá, el groenlandés escríbese col alfabetu llatín, y non col silabariu inukitut.

## Referencies
Basaltu

Los **basaltos** son les peñes volcániques más abondantes. Cuando la llava basáltica sal poles dorsales submarines, los basaltos formen la corteya oceánica. Son peñes escures, cuasi prietes, pesaes y mui dures. Los sos minerales n'esencia son l'olivina, les plaxioclasios, y los piróxenos, y nun tien dientro cuarzu o lu contién en volúmenes pequeños.

Pola so resistencia a la compresión ye una peña mui usada na construción civil.

Un de los mayores depósitos del mundiu alcuéntrase en Bacia do ríu Paraná nel sur de Brasil, en Siberia y tamién, aínda qu'en menor volume poro mui evidentes, en Hawai.

N'España hai basaltos n'Olot (Girona), Campos de Calatrava (Ciudad Real), Cartagena y nes Islles Canaries.

## Referencies

## Enllaces esternos
Corín Tellado

**María del Socorro Tellado López**, , más conocida como **Corín Tellado**, foi una escritora asturiana de noveles romántiques. Ye la escritora española más lleida depués de Miguel de Cervantes y figura nel Llibru Guinness de los Récores - 1994 - (edición española) como l'autora más vendida n'idioma español.

Foi la única muyer ente los cinco fíos del matrimoniu formáu por un ama de casa y un maquinista naval de la Marina Mercante, y de pequeña yera conocida col diminutivu de *Socorrín*, de donde surdió l'hipocorísticu *Corín*. En 1939, depués de la Guerra Civil Española, so padre foi ascendíu a primer oficial y la familia instalóse en Cádiz. Socorro estudió nuna escuela de monxes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tzipi Livni

**Tzipi Livni**  ye una politica d'Israel, que foi líder del partíu Kadima. Mientres el gobiernu d'Ehud Ólmert (2006-2009) foi Ministra d'Asuntos Esteriores y viceprimera ministra d'Israel. Foi la segunda muyer, tres Golda Meir, n'ocupar la cartera d'Esteriores n'Israel.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llei d'Ohm

La **Llei d'Ohm** establez que "La intensidá de la corriente llétrica que circula per un conductor ye direutamente proporcional a la diferencia de potencial aplicada y inversamente proporcional a la resistencia del mesmu", pue espresase matemáticamente na siguiente ecuación:
:  I= \frac{V}{R} 

onde, faciendo usu d'unidaes del Sistema internacional, tenemos que:
* *I* = Intensidá n’amperios (A)
* *V* = Diferencia de potencial en voltios (V)
* *R* = Resistencia n'ohmios (Ω).

Esta llei nun se cumple, por exemplu, cuando la resistencia del conductor camuda cola temperatura, y la temperatura del conductor depende de la intensidá de corriente y el tiempu que te circulando.

La llei define una propiedá específica de ciertos materiales pola que se cumple la rellación: 
:  V= I \cdot R \, 

Un conductor cumple la Llei d'Ohm sólo si la so curva *V*-*I* ye llinial, esto ye si *R* ye independiente de *V* y de *I*.
Xubida al Naranco

La **Xubida al Naranco** ye una clásica ciclista, que nació nel añu 1941. Dispútase ente la so salida habitual, Uviéu, y la llegada nel altu del Naranco, anguaño denominada cumal "El Tarangu".

Sólo a partir del añu 1981 se disputa anualmente ensin interrupción y dende 2005, ye una prueba de categoría 1.1 del UCI Europe Tour. Esta prueba suel coincidir cola celebración de la Vuelta a Asturies y nel añu 2013, por mor de la crisis, integróse nella como una etapa más.

La victoria na prueba sólo foi algamada por cuatro corredores asturianos: Ulpiano Menéndez (1941), Coque Uría (1994), Chechu Rubiera (1998 y 2000) y Santi Pérez (2010). Dende 2015 la xubida fáese per El Violeo.

## Palmarés

* **[[2018]]** Ricardo Mestre 
* **[[2017]]** Raúl Alarcón 
* **[[2016]]** Hygh Carthy 
* **[[2015]]** Igor Antón 
* **[[2014]]** *Nun se disputó*
* **[[2013]]** Javier Moreno 
* **[[2012]]** Rémy di Gregorio 
* **[[2011]]** Tino Zaballa 
* **[[2010]]** Santi Pérez 
* **[[2009]]** Romain Sicard 
* **[[2008]]** Xavier Tondo 
* **[[2007]]** Koldo Gil 
* **[[2006]]** Fortunato Baliani 
* **[[2005]]** Rinaldo Nocentini 
* **[[2004]]** Iban Mayo 
* **[[2003]]** Leonardo Piepoli 
* **[[2002]]** Gonzalo Bayarri 
* **[[2001]]** Klaus Möller 
* **[[2000]]** Chechu Rubiera 
* **[[1999]]** Santiago Blanco 
* **[[1998]]** Chechu Rubiera 
* **[[1997]]** Roberto Heras  
* **[[1996]]** Javier Mauleón 
* **[[1995]]** Abraham Olano  
* **[[1994]]** Coque Uría  
* **[[1993]]** Jesús Montoya  
* **[[1992]]** Tony Rominger 

* **[[1991]]** Juan Carlos Romero  
* **[[1990]]** Laudelino Cubino 
* **[[1989]]** Peter Hilse  
* **[[1988]]** Marino Alonso  
* **[[1987]]** Peter Hilse  
* **[[1986]]** Marino Lejarreta  
* **[[1985]]** Alirio Chizabas  
* **[[1984]]** Vicente Belda 
* **[[1983]]** Vicente Belda 
* **[[1982]]** Alvaro Pino  
* **[[1981]]** Marino Lejarreta  
* **[[1967]]** a **[[1980]]** *Nun se disputó*
* **[[1966]]** Domingo Perurena  
* **[[1965]]** Joaquín Galera  
* **[[1964]]** Federico Martín Bahamontes  
* **[[1963]]** Antonio Karmany  
* **[[1962]]** Raúl Rey  
* **[[1961]]** Antón Barrutia  
* **[[1960]]** Antonio Karmany 
* **[[1948]]** a **[[1959]]** *Nun se disputó*
* **[[1947]]** Jesús Loroño  
* **[[1946]]** Fermín Trueba  
* **[[1945]]** Fermín Trueba  
* **[[1944]]** Dalmacio Langarica  
* **[[1943]]** Delio Rodríguez  
* **[[1942]]** Fermín Trueba  
* **[[1941]]** Ulpiano Menéndez  

## Referencies
Coque Uría

**José Manuel Uría González**  (más conocíu como **''Coque'' Uría**) foi un ciclista profesional asturianu. Foi profesional ente los años 1992 y 2000 ininterrumpidamente.

El so mayor éxitu como profesional algamólu nel añu 1995 col trunfu na clasificación xeneral final de la desaparecida Vuelta a los Valles Mineros. L'añu anterior ganara tamién la prestixosa Subida al Naranco. Les sos carauterístiques como corredor yeren los correspondientes a los escaladores. Participó en grandes carreres per etapes como la Vuelta a España y el Giro d'Italia

Anguaño sigue vinculáu al mundu de les carreres sofitando una escuela de ciclismu que lleva'l so nome.

## Palmarés
**1994**
* Subida al Naranco
**1995**
* Vuelta a los Valles Mineros, más una etapa

## Equipos
* Clas-Cajastur (1992-1993)
* Castellblanch (1994-1995)
* MX Onda (1996)
* Estepona en Marcha (1997)
* Ros Mary-Amica Chips (1998)
* Kelme-Costa Blanca (1999)
* Polti (2000)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha personal en ''sitiodeciclismo.net''
Cinchos de Van Allen

Les **cinchos de Van Allen** son ciertes zones de la magnetosfera terrestre onde concéntranse les partícules cargaes. Son nomaos asina n'honor de so descubridor James Van Allen.

Estes cinchos son árees en forma d'aniellu de superficie toroidal nes que gran cantidá de protones y electrones tan moviéndose n’espiral ente los polos magnéticos del planeta, y estructurase en dos cinchos: unu interior y otru esterior. El cinchu interior ta a unes 1.000 km penriba de la superficie de la Tierra y estiéndese per enriba de los 5.000 km; pela so parte, el cinchu esterior estiéndese dende cuasi les 15.000 km hasta les 20.000 km. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Cinchos de Radiación
* Cinchos de Van Allen
Air Greenland

**Air Greenland** (tamién conocida como *Greenlandair*) ye l'aereollinia nacional de Groenlandia, cola so sede en Nuuk. Opera principalmente rutes internes y ofrez dalgunos vuelos internacionales haza Copenḥague y Baltimore. Ofrez servicios a toles comunidaes de Groenlandia, opera vuelos chárter, taxi aereu y viaxes especiales en calidá d'ambulancia y n’operaciones de rescate. La so base principal ye l'aeropuertu de Nuuk.

## Códigos
*Códigu: Asociación de Tresporte Aereu Internacional (IATA): **GL**
*Códigu: Organización d'Aviación Civil Internacional (OACI): **GRL**
*Llamada: Greenlandair

## Historia
L’aereollinia foi creada en payares de 1960, entamando les sos operaciones col nome de *Greenlandair*. Foi fundada pola empresa Scandinavian Airlines System (SAS) y pola empresa minera Kryolitselskabet. Nel 1962 el gobiernu provincial de Groenlandia y el gobiernu de Dinamarca fixéronse copropietarios. Nel 1988 Greenlandair entamó les sos operaciones con un primer avión a propulsión, un Boeing 757-200. Nel 2002, Greenlandair camudó’l so nome pol d'Air Greenland.

El serviciu internacional a Copenhage tresportó cuasi 95.000 pasaxeros en 2003. Nel 2003 Air Greenland ganó'l contratu pa los vuelos haza la Base aérea de Thule de la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos (anguaño sirvíu por Scandinavian Airlines System, SAS). Los vuelos haza la base aerea de Thule entamaron en febreru de 2004. Nel 2007 esta aereollinia tresportó a 403.000 pasaxeros.

## Servicios

Air Greenland opera les siguientes rutes (en xineru de 2005):

*Rutes internes: Aasiaat, Alluitsup Paa, Groennedal, Ilulissat, Kangerlussuaq, Kulusuk, Maniitsoq, Nanortalik, Narsaq, Narsarsuaq, Nuuk, Paamiut, Pituffik, Qaanaaq, Qaarsut, Qaqortoq, Sisimiut, Upernavik y Uummannaq.

*Rutes internacionales: Copenḥague dende Kangerlussuaq y Narsarsuaq; Baltimore (sólo mientres el mes d'agostu).

## Flota

La flota de güei día ye de 21 aviones qu'incluyen 1 Airbus A330-200, 1 Boeing 757-200, 8 DHC Dash 7, 1 Super King Air y 1 Twin Otter y dellos helicópteros.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Air Greenland
La Lladrona

**La Lladrona** ye una islla del conceyu asturianu de Castrillón.

Asitiada na costa d'El Puertu, La Lladrona ye un llugar natural destacáu y un valible ecosistema.

## Curiosidá
La islla tien fama de *roca maldita*: según una lleenda llocal, el nome-y vien de los cuerpos afogaos qu'apaecíen nella. 

La Lladrona sirvió d'inspiración a escritores pa los sos rellatos. Talu ye'l casu de La Roca Maldita, del escritor madrilanu Rubén Serrano Calvo, novela xuvenil na que se noma a la peña pol so nome y a la que-y da un argumentu acordies cola perceición tradicional que d'ella se tien.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Páxina del Ayuntamientu de Castrillón 
*  La Ladrona en La Nueva España
Candilichera

**Candilichera** ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España). En 2006 tenía 185 habitantes y el so términu municipal ocupa 44,83 km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Fontes d'Iviernu

**Fontes d'Iviernu** («Fuentes de Invierno» en castellán) ye un complexu d'esquí asitiáu nel conceyu d'Ayer, n'Asturies, sobre la Cordillera Cantábrica.

Inauguróse'l 1 d'abril de 2007, tien unes instalaciones formaes por trés telesielles, un telesquí y una cinta remontaora, pa 8200 persones y ocho quilómetros esquiables de pista.

Fontes d'Iviernu asítiase na vertiente Asturiana del Puertu San Isidru, a un altor de 1500 m enriba del nivel de la mar. Cunta con trés faces, la baxa a 1500 metros, la media a 1700 metros, y l'alta ya colos 2000 metros. La so orientación ye Norte, que garantiza bona calidá y bayura de ñeve.

La estación entá nun dispón de cañones de ñeve artificial, magar que ta prevista la so instalación. Ye la segunda estación d'esquí d'Asturies, y vecina de San Isidru en Lleón. Xuntes faen el mayor dominiu esquiable del Cordal. Fontes d'Iviernu naz pa la reautivación del conceyu d'Ayer, inmersu nuna fuerte crisis provocada pola reconversión minera.

La estación cunta con: 
* **3 pistes verdes**: *Pequeñu Lloréu*, *Tonéu* y *La llana'l Fitu*
* **3 azules**: *Brezales*, *Entesierres* y un pequeñu enllaz
* **6 bermeyes**: Abedules, Ayer, La Ḥoya, Arandaneres, Llomba y Piornales
* **3 prietes**: Rebecos y los tubos de Tonéu y Entesierres.

Cuntábase con que la estación tuviere xunida por un remonte mecánicu al sector de *Riopinos* de la so vecina San Isidru, pero pel momentu nun ye posible. Sí que s'ufre un *forfait* anual conxuntu cola estación, tamién asturiana, de Valgrande Payares, nel conceyu vecín de Ḷḷena.

## Ver tamién
*Puertu San Isidru

## Referencies

## Enllaces esternos
Lleonesismu

El **lleonesismu** ye un movimientu cultural y sociopolíticu d'España, rexonalista o nacionalista, que persigue'l reconocimientu de parte de los territorios del antiguu Reinu de Llión, a los que nominen **País Llionés** o **Rexón Llionesa** (les provincies de Llión, Zamora y Salamanca), como rexón y nacionalidá histórica, y el so establecimientu en comunidá autónoma propia, separada de Castiella y Llión.

## Ver tamién
*Tierra Lleunesa

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Evaristu

Nos catálogos pontificios del sieglu segundu utilizaos por San Irenéu y Hipólitu, **Evaristu** apaez como'l quintu obispu de Roma que gobierna la Ilesia romana, socesor de Clemente I. El Catálogu liberianu nómalu como *Aristus*. Les dates esautes del so pontificáu nun se conocen (ente'l 97/99 y el 107).

Nun se sabe nada tampoco de la so vida yá que les fontes históriques más antigües nun dicen d'elli daqué auténtico: yera orixinariu d'Antioquía y tuviere pá xudíu. Atribúise-y la división de la diócesis de Roma en parroquies, pero esta reorganización de la Ilesia de Roma ye ciento cincuenta años posterior.

Más fiable enforma ye l'afirmación del *Liber Pontificalis* que diz que foi enterráu nel Vaticanu, cerca la tumba de san Pedru. Ordenare que los matrimonios foren daos públicos. Les dos decretales que-y atribuyó el pseudo-Isidoru, una dirixida a los obispos d'África, otra a los d'Exiptu, son falses. 

A diferencia de los sos predecesores, el so nome nun apaez nel antiguu Canon Romanu, lo qu'indica que l'ausencia d'información sobre él remóntase a los primeros sieglos de la historia de la Ilesia.

Fore martirizáu baxo Traxanu, pero esti fechu nun ta probáu históricamente. Ye mentáu nel *[[Martyrologium Hieronymianum]]* na llista de los papas con fecha del 23 d'avientu. Pero nel calendariu romanu fechu en 1969 foi retiráu de la llista de los mártires yá que se desconoz a ciencia cierta la fecha exacta de la so muerte y el so martiriu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Opera Omnia na Patrologia Latina

**Festividá**: 26 d'ochobre.
Papa Alexandru I

**San Alexandru I**  foi obispu de Roma dende l'añu 105 hasta 115, anque les dates del so pontificáu son mui confuses. Foi discípulu de Plutarcu.

Lo mesmo que'l so predecesor, Evaristu, conozse mui poco sobre'l pontificáu d'Alexandru I. L'historiador Osebiu de Cesarea, na so obra *Ecclesiastical Historia IV, 1*, diz que'l so pontificáu duró 10 años y que morrió'l tercer añu del reináu del emperador romanu Adrianu, y Irenéu de Lyon nómalu xunto a once papes más nuna llista publicada pel añu 180.

Atribúise-y la institución de l'agua bendito nes ilesies y cases. Igualmente instituyó que la hostia sagrada fore fecho esclusivamente de pan ázimo y que'l vinu de la eucaristía s'ameciere con agua.

Una tradición del sieglu V afirmaba que foi decapitáu xunto con San Evenciu y San Teódulu, yá que'l cuerpu enterráu ente estos dos santos se pensaba que yera'l papa Alexandru I pero paez que ye d'otru San Alexandru. Nel sieglu XIX atopóse una tumba con trés persones decapitaes cerca la vía Nomentana (afueres de Roma) y atribuyénonse-y a Alexandru I y a los dos santos compañeros suyos de martiriu. Posteriormente los cuerpos foren treslladaos pa la Ilesia de Santa Sabina (Roma). 

Consideráu santu y mártir pola ilesia católica, la so festividá celébrase'l 3 de mayu.

## Referencies

## Enllaces esternos