Sofia Kovalévskaya

**Sofia Kovalevskaya**  foi la primer matemática rusa d'importancia y la primer muyer que consiguió una plaza de profesora universitaria n'Europa (Suecia, 1881). Nacida y criada nel senu d'una familia xitana rusa de bona formación académica, Sofía yera tamién descendiente de Matías Corvino, rei de Hungría. El so güelu, por casase con una xitana y tar emparentáu con dicha etnia, perdió'l títulu hereditariu de príncipe. El so nome n'ocasiones se translitera como *Sophie, Sonya, Sonja o Sonia*. El so apellíu *Kovalévskaya* significa «la muyer de Kovalevski».

## Infancia y mocedá
Vivió la so infancia en Palibino (Bielorrusia). Amaba dende neña la llectura y la poesía, sentíase poeta nel so interior. Amás de la so hermana, dos de los sos tíos influyeron notablemente na so vida. Unu d'ellos, un auténticu amigu de la llectura, qu'anque nun yera matemáticu, apasionába-y esta ciencia; el so otru tíu enseñába-y ciencies y bioloxía. De cutiu sentábase nun bancu del patiu pa ver bazcuyar col aguaxe provocáu pol vientu una pelota sobre un estanque, quedándose somorguiada nos sos pensamientos matemáticos.

So la guía del tutor de la so familia, Y. I. Malevich, Sofía empezó los sos primeros estudios reales de matemátiques. A los trelce años empezó a amosar bien bones cualidaes pal álxebra. Por esa dómina escribió: «Empecé a sentir una atraición tan intensa poles matemátiques, qu'empecé a desdexar los mios otros estudios». Pero'l so padre, a quien-y espantaben les muyeres sabies, decidió atayar les clases de matemátiques de la so fía. Aun así Sofia siguió estudiando pola so cuenta con llibros d'álxebra. Pidió emprestáu un exemplar del *Álxebra* de Bourdeu que lleía pela nueche cuando'l restu de la familia dormía. Asina, aquello que nunca estudiara lo foi deduciendo adulces. Un añu más tarde un vecín, el profesor Tyrtov, presentó a la familia de Sofía un llibru del qu'él yera autor y Sofía trató de lleelo. Nun entendió les fórmules trigonométriques ya intentó esplicá-yles a sigo mesma.

A partir de les conocencies que yá tenía, Sofia esplicó y analizó por sigo mesma lo que yera'l conceutu de senu tal que fuera inventáu orixinalmente. Un profesor afayó les facultaes de Sofia, y faló col so padre pa encamenta-y que facilitara los estudios a la so fía. Al cabu de dellos años el so padre aportó y Sofia empezó a tomar clases particulares.

Los años de la so adolescencia fueron años de rebelión, la dómina de les grandes revoluciones y manifestaciones del sieglu XIX nes que'l socialismu feminista diba perdiendo terrenal. El so apellíu de soltera yera Korbin-Kukóvzkaya y yera descendiente d'un rei de Hungría. A los once años namorar del escritor Fiódor Dostoyevski, exnovio de la so hermana. Más tarde, al casase, adopto l'apellíu del so home.

## Doctoráu y cátedra

Na so estancia n'Alemaña recibió clases de Karl Weiertrass, les mesmes qu'esti impartía na universidá. Coles mesmes qu'estudiaba, empezaba'l so trabayu de doctoráu. Mientres los sos años en Berlín escribió trés tesis: dos sobre temes de matemátiques y una tercera sobre astronomía. Más tarde el primeru d'estos trabayos apaeció nuna publicación matemática a la que contribuyíen les mentes más privilexaes.

Gracies a Mittag-Leffer, Sofia pudo trabayar a prueba mientres un añu na universidá d'Estocolmu. Mientres esti tiempu Sofia escribió'l más importante de los sos trabayos, que resolvía dalgunos de los problemes al que matemáticos famosos dedicaren grandes esfuercios pa resolvelos.

## Legáu
Sofia Kovalévskaya morrió a los 41 años, de gripe y neumonía. Ente los sos trabayos figuren: *Sobre la teoría de les ecuaciones diferenciales*, qu'apaez nel *Journal de Crelle*, y *Sobre la rotación d'un cuerpu sólidu alredor d'un puntu fixu*, pol cual llogra un importante premiu dau pola Academia de Ciencies de París, en 1888.

El cuentu homónimu del llibru *Demasiada felicidá*, del Premiu Nobel de Lliteratura Alice Munro, ta inspiráu na vida de Kovalévskaya.

## Honores
El día "Sofia Kovalevsky" sobre Matemátiques, nes secundaries d'Estaos Xuníos ye un programa de l'Asociación de Muyeres en Matemátiques (AWM), que promueve el financiamientu de talleres nos Estaos Xuníos p'afalar a les neñes a esplorar les matemátiques.

La Conferencia Sofia Kovalevsky ye patrocinada añalmente pola AWM, y tien por oxetu destacar les contribuciones significatives de les muyeres nos campos de la matemática aplicada o computacional. Ente les gallardoniaes, destaquen: Irene Fonseca (2006), Ingrid Daubechies (2005), Joyce R. McLaughlin (2004) y Linda R. Petzold (2003).

El cráter llunar "Kovalevskaya" ye nomáu nel so honor, al igual que l'asteroide (1859) Kovalevskaya.

La Fundación Alexander von Humboldt d'Alemaña da un premiu bi-añal llamáu Sofia Kovalevskaya a prometedores nuevos investigadores de tolos campos.

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Kovalevskaia, Sofia: *Una nihilista*. Vigo, Maldoror ediciones, 2004. Traducción: Jorge Segovia y Violetta Beck. - 128 p.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Orixe Noble y Xitanu
* Weierstrass y Sonja Kowalewski, los grandes matemáticos
* Biografía completa pa estudiantes
* Otra biografía pa estudiantes
* Biografía en divulgamat 
* 
* 
* http://www.gap-system.org/~history/Biographies/Kovalevskaya.html