Ramón Freire

**Ramón Freire Serrano**  foi un militar y dirixente chilenu que combatió mientres la guerra d'independencia del so país y algamó el grau de capitán xeneral. Desempeñar en diverses oportunidaes na primer maxistratura, colos cargos de direutor supremu y presidente de Chile. Nel exerciciu del so cargu, tuvo qu'enfrentar les distintes facciones qu'intentaben prevalecer en Chile, siendo finalmente ganáu pol bandu empobináu por Diego Portales. Dempués d'un periodu d'exiliu na Polinesia, tornó al so país pa vivir los sos últimos años.

Como figura histórica, foi constantemente consideráu pola historiografía conservadora como pocu arteru pal exerciciu de los cargos que se-y encamentaron, viviendo constantemente a la solombra del so antecesor, Bernardo O'Higgins, y per parte de quien exerció'l poder real tres la so cayida, Diego Portales. Magar lo anterior, y gracies al trabayu de diversos historiadores (especialmente Gabriel Salazar), la so figura foi oxetu d'un nuevu y anováu analís, onde'l so papel como dirixente nel procesu d'organización del acabante independizar Chile pasó a ser consideráu unu de los más importantes pol so defensa de los intereses rexonales de les provincies frente al centralismu mercantil del empresariáu de la capital.

## Primeros años
Foi fíu de Francisco Antonio Freire y Paz y de Gertrudis Serrano y Arrechea. A los 16 años y dempués de la muerte del so padre, Freire dirixir a Concepción y ocupóse como dependiente d'una casa de comerciu. Ingresó al exércitu como cadete en 1811, enrolándose nel escuadrón *Dragones de la Frontera*. Xubió a teniente en 1813. Participó nes batalles d'Huilquilemu, Talcahuano, El Quillo y El Carbayu. Xubíu a capitán, participó na Batalla de Rancagua, el 1 y 2 d'ochobre de 1814, que significó la derrota de les fuercies patriotes, debiendo exiliase en Buenos Aires. 

En Buenos Aires incorporar a la escuadra corsaria del almirante Guillermo Brown, que realizó diverses correríes pol océanu Pacíficu. En 1815 sufrió un naufraxu nel cabu de Fornos, salvándose a dures penes. En 1816 xunir al Exércitu de los Andes, al mandu del xeneral José de San Martín. Ésti unviar a tomar la ciudá de Talca, venciendo con cien homes a la guarnición, el 11 de febreru, na viéspora de la Batalla de Chacabuco. El 9 de marzu apoderar de Linares, y siete díes dempués ocupó Chillán. Participa nel Combate de Cuetu Gavilán, en Concepción, el 5 de mayu de 1817. 

Tuvo una destacada participación na Batalla de Maipú, y tres la destrucción del exércitu realista, foi nomáu Intendente de Concepción el 25 de xineru de 1819, cargu qu'exerció hasta 1823. Participó de la Segunda campaña al sur de Chile y rematada esta, combatió y ganó al bandíu realista Vicente Benavides (na Alamea de Concepción), el 25 y 27 de payares de 1820.

En 1823 declarar en contra del gobiernu de Bernardo O'Higgins, y en dirixendo un movimientu insurreccional dende les provincies, O'Higgins viose obligáu a abdicar el poder nuna xunta de trés persones de la ciudá de Santiago. L'Asamblea Constituyente nomólu Direutor y Xefe Supremu suplente del Estáu, asumiendo'l mandu de forma interina 4 d'abril de 1823 y en propiedá'l 21 d'agostu.

### Matrimoniu y fíos
Casóse con Manuela Caldera Mascayano en Santiago, el 1 d'ochobre de 1826 a quien ella llamaba cariñosamente *"Monyo"* y tuvieron por fíos a Liborio Ramón, Zenón, Atenta y Francisco de Paula

## Gobiernu de Freire

### Direutor supremu (1823-1826)

El 12 d'agostu de 1823 formóse un Congresu Constituyente, que confirmó al xeneral Freire nel poder. El 27 d'avientu de 1823 dictóse una nueva constitución, que tenía por autor principal a Juan Egaña. Esti testu normativu foi conocíu como la *constitución moralista* y los sos complexos sistemes de funcionamientu facer impracticable. Por cuenta de esto nunca les sos disposiciones fueron llevaes a efeutu, hasta'l puntu que, por socesivos decretos, foi parcialmente suspendida la so aplicación y casi totalmente derogada.

Al empecipiar el so gobiernu dio términu al xuiciu de residencia del so antecesor Bernardo O'Higgins, a quien-y dexó salir del país al so exiliu en Perú de forma honorable. Mientres el so gobiernu sancionóse la llei qu'abolió de forma definitiva la esclavitú y robló el Decretu Supremu que camudaba la pallabra *Patria* nos documentos oficiales pol nome de *Chile*.

Realizó una primer espedición a la Isla de Chiloé, que se caltenía inda en poder de la Corona Española, sol mandu del coronel Antonio de Quintanilla. A pesar de dellos trunfos del coronel Jorge Beauchef, dempués de la batalla de Mocopulli la espedición aportó nun fracasu y a finales d'abril les tropes tornaben ganaes a Talcahuano y Valparaíso.

Mientres esos años aceptó apurrise l'estancu del tabacu a la sociedá Portales, Cea y Cia., lo que tendría impensadas consecuencies nel futuru. En xunetu dimitió al cargu de Direutor Supremu, pero'l Congresu (por que se caltuviera nel poder) autorizar suspender los efeutos de la Constitución de 1823. El 14 de payares, Freire partió al mandu de 2.500 homes pa conquistar Chiloé. Tres les batalles de Pudeto y Bellavista, los realistes rindiéronse y el 19 de xineru roblóse solemnemnete el Tratáu de Tantauco, pol que s'incorporó l'archipiélagu a la soberanía de Chile.

Por cuenta de el baturiciu políticu qu'atopó al so regresu, arrenunció al mandu, siendo escoyíu Manuel Blanco Encalada como primer Presidente de Chile.

#### Ministros d'Estáu

### Presidente de la República (1827)
Ye electu por un segundu mandatu col títulu de Presidente de la República, el 27 de febreru de 1827, pero arrenuncia al cargu'l 5 de mayu de 1827.

#### Ministros d'Estáu

## Guerra Civil y exiliu

### Instauración de la República Conservadora

Retirar na so facienda de Cachagua y permaneció alloñáu de la política hasta 1829. Tres la sulevación empobinada pol xeneral Prieto nel sur del país, Freire nuevamente torna al sable políticu. 

Instaurada una Xunta de Gobiernu en Santiago, ésta dexa'l poder al Presidente del Senáu, Francisco Ruiz-Tagle Portales. Frente a esto, el xeneral Freire intentó poner orde na situación, nun reconociendo al gobiernu instauráu. Magar nun principiu negóse a participar, finalmente tomaría'l mandu de les tropes y sería ganáu na batalla de Lircay.

### La Espedición de Freire
Foi dau de baxa y desterráu a Perú. En circunstancies estrañes pa la dómina, Freire consiguió adquirir por entemediu de terceros l'arriendu de dos buques de guerra de la Confederación Perú-Boliviana. Magar l'únicu propósitu que Freire tendría con esos buques yera derrocar al gobiernu de Prieto, esiste discutiniu alrodiu de si Orbegozo y Santa Cruz conocíen de la proximidá d'estos planes. Dalgunos alieguen pol so desconocimientu, mientres otros facer culpables de tar detrás del financiamiento de la espedición.

Asina, el "Orbegozo" y el "Monteagudo" partieron escontra Chile. La espedición de Freire tuvo como oxetivu llegar a la Isla Grande de Chiloé, establecer la so autoridá nesa parte del país y someter el territoriu chilenu continental, aprovechando la gran resistencia que xeneraba'l réxime despóticu que s'impunxo tres Lircay. Magar el "Orbegozo" cumplió'l so oxetivu al prindar unu de los fuertes más importantes del archipiélagu, el *Monteagudo* sublevóse y apurrióse a manes gubernamentales. Freire, quien nun sabía d'estos acontecimientos, foi engañáu pola tripulación rebalba del "Monteagudo", tomáu prisioneru y confináu al archipiélagu Juan Fernández por órdenes direutes de Portales.

## Destierru na Polinesia
Al fracasar la espedición, foi condergáu a muerte, anque depués amenorgóse la sentencia a 10 años de destierru en Juan Fernández. Col entamu de les hostilidaes cola Confederación Peruboliviana, en 1837 foi treslladáu na goleta Colocolo a Australia y de ende treslladóse a Tahití pa tar más cerca de Chile, circunstancies en qu'ofició de representante de la reina Pomaré ante les autoridaes franceses, evitando l'anexón a cambéu del protectoráu. Tornó a Chile en 1842, gracies a una llei d'amnistía, y retiróse a la vida privada. Finó'l 9 d'avientu de 1851.

## Nueva interpretación sobre la so figura

Dellos estudios más recién, como'l del premiu nacional de historia Gabriel Salazar, reivindicaron la figura de Ramón Freire. Señala Salazar que Freire yera:

* El so sobrín, Nicolás Freire González, peruanu de nacencia, non yá acompañar nos sos intentonas revolucionaries en Chile, sinón que tamién combatió nel bandu confederáu mientres les campañes de 1837 a 1839. Otru miembru de la so familia peruana, el capitán de Fragata Ramón Freire Goytizolo, sirvió na Marina de Guerra de Perú mientres la Guerra del Pacíficu a bordu del Monitor Huáscar. Nel Combate Naval de Iquique foi mancáu na pierna esquierda.

## Referencies

### Bibliografía
* 

## Enllaces esternos