Mitoloxía xaponesa

La **mitoloxía xaponesa** ye un sistema desaxeradamente complexu de creencies. El panteón Shinto por sigo solo se compón d'una coleición numberosa de *[[kami]]* ("dioses" o "espíritus" en xaponés). A pesar de la influencia de la civilización china antigua, una parte bien importante de la relixón y mitoloxía xaponesa son úniques. Contién tradiciones Shinto y budistes según creencies populares agrícoles. Per otra parte, a diferencia de la mitoloxía griega, nórdica y exipcia, ye relativamente difícil estremar cuál ye verdaderamente un "mitu" pa los xaponeses.

Los mitos xaponeses convencionales basar nel Kojiki, nel Nihonshoki y dellos llibros complementarios. El Kojiki que lliteralmente significa "rexistru de coses antigües" ye'l llibru más vieyu reconocíu sobre mitos, lleendes, y la historia de Xapón y el Nihonshoki ye'l segundu más antiguu. El Shintoshu esplica oríxenes de deidaes xaponeses dende una perspeutiva budista ente que el Hotsuma Tsutae rexistra una versión distinta sobre la mitoloxía.

Una resultancia notable de la mitoloxía xaponesa ye qu'esplica l'orixe de la familia imperial, y represéntalos como descendencia divina. La pallabra xaponesa pa Emperador en Xapón, *tennō* (天皇), significa'l "Soberanu celestial" (el calter 天 significa "cielu").

## Escritura de los nomes propios
Munches deidaes apaecen nos escenarios de la mitoloxía xaponesa, munchos d'ellos tienen múltiples alies y amás dalgunos de los sos nomes son bien llargos. Equí amuésense los más prominentes, y na so forma embrivida.
 
: Por casu, *Ninigi*, o *Ame-Nigishikuni-Nigishiamatsuhiko-Hikono-non-*'Ninigi**-non-Mikoto'', puede embrivise tamién como: ''Hikoho-non-Ninigi o Hono-Ninigi''.

En delles partes d'esti artículu, los nomes propios tán escritos d'una manera histórica. ''<u>h</u>'', ''<u>y</u>'', y ''<u>w</u>'' sorrayaos denotan lletres silencioses; omitir del delletréu modernu. Esta convención ye peculiar a esti artículu. Otres sílabes modernícense como sigue (vease tamién los sistemes xaponeses de romanización).

* ''hu'' ta modernizáu como ''fu''.
* ''zi'' y ''di'' tán modernizaos como ''ji''. (la distinción sume)
* ''zu'' y ''du'' tán modernizaos como ''tsu''. (la distinción sume)
* ''oo'' ta modernizáu como ''o'' o ''oh''.
: Por casu, delles pronunciaciones de Ohonamudi inclúin Ohonamuji, Oonamuji, Ohnamuji, ente otres.
Por cuenta de razones históriques, k, s, t, y h en delles ocasiones confundir con g, z, d, y b respeutivamente.
: Por casu, delles pronunciaciones de ''O<u>h</u>onamudi'' tamién inclúin ''O<u>h</u>onamuti'' y ''O<u>h</u>onamuchi.''

== Mitu de la creación ==

Los primeros dioses convocaron dos criatures divines a la esistencia, el [[machu]] [[Izanagi]] y la [[fema]] [[Izanami]], y encargar la creación de la primer tierra. P'ayudar a realizar esto, dióse-yos a Izanagi y Izanami una llanza decorada con xoyes, llamada **Amenonuhoko** (llanza de los cielos). Entós, los dos deidaes fueron a la ponte ente'l Cielu y la Tierra, **Amenoukihashi** (ponte flotante de los cielos) y ximelgaron l'océanu cola llanza. Cuando les gotes d'agua salao cayeron de la punta de la llanza, formaron la islla ''Inojoro'' (autu-formada). 

Baxaron de la ponte de los cielos y fixeron la so casa na isla. Yá que deseyaben xunise construyeron una pilastra llamada ''Amenomihashira'' y alredor d'él llevantaron un palaciu llamáu ''Yahirodono'' (l'habitación que la so área ye de 8 brazos). Izanagi y Izanami xiraron alredor de la pilastra en direiciones opuestes y cuando s'atoparon, Izanami, la deidá femenina, faló primero con un saludu. Izanagi pensó qu'esta nun yera la manera apropiada, sicasí xuniéronse sía comoquier. Tuvieron dos fíos, [[Hiruko]] (infante de l'agua) y [[Awashima]] (isla de burbuyes) pero fueron mal fechos y nun se consideraron dioses.

Punxeron a los neños nun [[bote]] y embarcar al [[mar]]. Entós pidiéron-yos a los otros dioses una respuesta sobre lo que fixeron mal. Ellos respondieron que'l dios masculín tuvo d'empecipiar la conversación mientres la "Ceremonia d'Unión". Asina que Izanagi y Izanami dirixéronse alredor de la pilastra una vegada más, y esta vegada, cuando s'atoparon, Izanagi faló primero y el so matrimoniu foi esitosu.

D'esta unión nacieron el ohoyashima, o los ocho grandes islles de la cadena xaponesa:

* [[Awazi]] 
* [[Iyo]] (darréu [[Shikoku]]) 
* [[Ogi]] 
* [[Tsukusi]] (darréu [[Kyushu]]) 
* [[Iki]] 
* [[Tsushima]] 
* [[Sado]] 
* [[Honshu|Yamato]] (darréu [[Honshu]]) 

Nótese que [[Hokkaidō]], [[Chishima]], y [[Isla de Okinawa|Okinawa]] nun fueron parte de [[Xapón]] nos tiempos antiguos.

Crearon seis islles más y munches deidaes. Sicasí, Izanami morrió al dar a lluz al infante [[Kagutsuchi]] (encarnación del fueu) o [[Ho-Masubi]] (causante del fueu). Foi soterrada nel “''Monte Hiba''”, na frontera de les vieyes provincies d'[[Provincia de Izumo|Izumo]] y [[Hōki]], cerca de [[Yasugi]] na [[Prefeutura de Shimane]]. Desapaecíu en cólera, Izanagi mató a Kagutsuchi. La so muerte tamién creó docenes de deidaes.

Los dioses nacíos de ''Izanagi'' y ''Izanami'' son simbólicos sobre aspeutos importantes de la naturaleza y la cultura, pero ellos son munchos pa ser mentaos equí. El fechu de que yera necesariu pa la deidá masculina Izanagi tomar la posición inicial ente que la deidá femenina Izanami tuvo que tar en segundu llugar condució a la creencia sobre qu'esto ye una [[discriminación]] implicada en contra del xéneru femenín.

== Yomi, la tenebrosa tierra de los muertos ==
[[Izanagi]] llamentar de la muerte d'[[Izanami]] y entamó un viaxe a [[Yomi]] o "la tenebrosa tierra de los muertos". Izanagi atopó bien poca diferencia ente Yomi y el mundu terrenal, sacante pola escuridá eterna. Sicasí, esta escuridá afogadiega foi abonda pa provoca-y dolor n'ausencia de la lluz y la vida na tierra de riba. Rápido busco a Izanami y atopar. Nun principiu Izanagi nun pudo vela por completu por cuenta de que les solombres despintaben la so apariencia. Sicasí él pidió-y a ella que tornara con él. Izanami cuspiólu, indicándo-y a Izanagi que yá yera demasiáu tarde. Ella yá probara l'alimentu del inframundu y agora yá yera una cola tierra de los muertos. Ella nun podría tornar más a la vida.

Izanagi quedóse impactáu por estes noticies, pero aun así arrenunció a dexar antes los deseos de Izanami de quedase na escuridá de Yomi. Izanami aceptó volver al mundu cimeru, pero antes pidió-y a Izanagi que-y dexara tiempu pa dormir y que nun entrara nel so cuartu. Ente que Izanami dormía, él tomó'l peñe que sostenía'l so llargu pelo y encender como una antorcha. So la repentina esplosión de lluz, él vio la horrible forma de la una vegada formosa y engraciada Izanami. Agora ella yera una forma de carne en descomposición con viérbenes y criatures asqueroses que s'esmucíen sobre'l so cuerpu estrozáu.

Glayando ruidosamente, Izanagi nun tuvo control sobre'l so mieu y empezó a correr, intentando volver a la vida y abandonando a la so esposa muerta. Izanami espertóse llorando indignada y escorrer. [[Shikome]]s selvaxes o les muyeres asqueroses tamién escorrieron al asustáu Izanagi, empuestes por Izanami p'atrapalo. Pensando rápido, Izanagi llanzó'l so gorru, que convirtióse nun recímanu d'[[uva|uves]] negres. Les shikome zarapicaron con éstes pero siguieron la so busca. Dempués, Izanagi llanzó'l so peñe, que se convirtió nun grupu de biltos de [[bambú]]. Agora yeren les criatures de Yomi quien empezaron a escorrelo, pero Izanagi mexó nun árbol, creando un gran [[ríu]] qu'aumentó'l so aplomu. Desafortunadamente, inda escorrieron a Izanagi, forzándolo a llanzar [[piescu|piescos]] sobre ellos. Él sabía qu'esto non los retrasaría por enforma tiempu, pero él yá taba casi llibre, porque les llendes de Yomi agora taben más cerca.

Izanagi llegó rápido a la entrada y emburrio un cantu rodáu na boca del covarón, que yera la entrada a Yomi. Izanami glayó detrás d'esta impenetrable barricada y díxo-y a Izanagi que si él nun la dexaba salir ella destruyiría a 1.000 residentes vivos acaldía. Él furiosamente contestó-y qu'entós el daría vida a 1.500.

Y de esta manera empezó la esistencia de la muerte, causada poles manes de l'arguyosa Izanami, la esposa abandonada de Izanagi.

== Sol, Lluna y Vientu ==
Izanagi dir a purificar dempués de recuperase del so descensu a Yomi. Mientres s'esnudaba y quitábase los adornos del so cuerpu, cada artículu qu'él dexaba cayer al suelu formó una deidá. Inclusive surdieron más dioses cuando él somorguióse na agua pa llavase. Los más importantes fueron creaos de la so cara una vegada qu'ésti se lo llavó:

* [[Amaterasu]] (encarnación del sol) del so güeyu esquierdu, *
[[Tsukuyomi]] (encarnación de la lluna) del so güeyu derechu, y *
[[Susanoo]] (encarnación del vientu o de la nube) de la so ñariz

Izanagi disponer a estremar el mundu ente ellos con Amaterasu heredando los cielos, Tsukuyomi tomando'l control de la nueche y la lluna y el dios nube Susano'o teniendo los mares.

== Amaterasu y Susano'o ==
Amaterasu, la poderosa diosa del sol de Xapón, ye la deidá más conocida de la mitoloxía xaponesa.

Sicasí, el so incontrolable hermanu Susano'o, ye igualmente infame y apaez en dellos cuentos. Una hestoria diz del comportamientu imposible de Susano'o contra Izanagi. Izanagi, cansáu de les quexes repitíes de Susano'o, esmorecer escontra Yomi. Susano'o a remolera consentir pero tenía asuntos pendientes qu'atender primeru. Él foi a ''Takamanohara'' (cielu) a despidise de la so hermana, Amaterasu. Amaterasu conocía que'l so imprevisible hermanu nun tenía nenguna bona intención en mente y preparábase pa la batalla. "¿Con qué propósitu vinisti equí?" pregunto Amaterasu. "Pa dicir adiós," contestó Susano'o.

Pero ella nun creyó les sos pallabres y solicitó una competencia pa probar la so bona fe. El desafíu foi afitáu tocantes a quién produciría'l neñu divín más noble. Amaterasu fixo a tres muyeres de la espada de Susanowo, ente que Susanowo fixo a cinco homes de la cadena d'ornamientu de Amaterasu. Amaterasu otorgó'l títulu a los cinco homes fechos de les sos pertenencies. Poro, atribuyeron a les trés muyeres a Susanowo.

Ye abondu con dicir, que dambos dioses declararon vencedores. La insistencia de Amaterasu na so demanda condució Susanowo a campañes violentes qu'algamaron la so clímax cuando él llanzó un potru mediu desollado -un animal sagráu pa Amaterasu- na sala onde Amaterasu texía, causando la muerte d'unu de los sos asistentes. Amaterasu fuxó y despintóse na cueva llamada'l Iwayado. Ente que la encarnación del sol sumió na cueva, la escuridá cubrió'l mundu.

Tolos dioses y dioses en vez, trataron de convencer a Amaterasu por que saliera de la cueva, pero ella refugar a toos. Finalmente, el [[kami]] de la festividá, [[Ama non Uzume|Ame-non-Uzume]], entamó un plan. Ella asitió un gran espeyu de bronce nun árbol, frente a la cueva de Amaterasu. Depués Uzume arropar en flores y fueyes y entornó una tina de bañu, y empezó a baillar sobre ella, percusionando la tina colos sos pies. Finalmente, Uzume desfacer de les fueyes y flores y bailló desnuda. Tolos dioses masculinos fartar de rir. Cuando ella asomóse dempués de la so llarga estancia na escuridá, un rayu de la lluz llamáu "amanecer" escapó y Amaterasu esllumar pol so propiu reflexu nel espeyu. El dios [[Ame-non-Tajikarawo]] sacar fora de la cueva y ésta foi sellada con una cuerda sagrada [shirukume]. Arrodiada pola festividá, la depresión de Amaterasu sumió y ella aportó a devolver la so lluz al mundu. Dende entós [[Ama non Uzume|Uzume]] foi conocida como'l kami del amanecer y tamién como'l de la festividá.

== Susano'o y Orochi ==
[[Susano'o]], que foi exiliáu del cielu, llegó a la [[Provincia Izumo]] (agora parte de la [[Prefeutura de Shimane]]). Al llegar atopar a un vieyu y a la so esposa papuxando al llau de la so fía. La vieya pareya esplico que, orixinalmente, tuvieron ocho fíos quién fueron taramiaes una a una, cada añu, pol dragón llamáu ''Yamata-non-orochi'' ("culiebra d'ocho picos", de la cual dicíase aniciar de Kosi que ye agora la [[rexón Hokuriku]]). El tarrecible dragón tenía ocho cabeces y ocho coles. Kusinada o ''Kushinada-Hime'' (princesa del arroz blanco) yera la postrera de les ocho fíes.

Susano'o, que se dio cuenta darréu de la rellación de la vieya pareya cola diosa del sol Amaterasu, ufiertó la so ayuda en pagu de la mano de la so formosa fía. Los padres aceptaron y Susano'o tresformó a Kushinada nun peñe y despintar nel so pelo. Tamién ordenó construyir una cerca alredor de la casa, con ocho puertes abiertes na cerca, ocho meses asitiaes en cada puerta, ocho barriles asitiaos en cada mesa y cada unu de los barriles enllenaos con llicor d'arroz ellaboráu ocho veces.

El dragón [[Orochi]], al llegar al llugar, quedó esteláu pol llicor, beber y mientres el [[plasmu]] que lu produció, Susano'o lo asesinó y un ríu cercanu tornóse colloráu con el sangre del dragón. Cuando Susano'o cortó'l dragón en cachos, atopó una escelente espada na so cola, tan dura que la so propia espada nun la pudiera cortar. Darréu la espada foi presentada a Amaterasu y llamar “''Ame non Murakumo non Tsurugi''” (más tarde llamada [[Kusanagi]]). Esta espada sería la protagonista en munchos otros cuentos posteriores.

== Príncipe Ōnamuji ==
[[Ōnamuji]] (tamién conocíu como Ōkuninushi) yera un descendiente de Susanowo. El, xunto colos sos munchos hermanos, compitió pola mano de la princesa Yakami de Inaba. Mientres viaxaba d'[[Provincia de Izumo|Izumo]] a [[Inaba]] pa cortexala, los hermanos atoparon un coneyu desollado xaciendo nuna sablera. Al ver esto dixéron-y al coneyu que se bañara na sablera y ensugárase col vientu nun altu monte, el coneyu creyólos y sufrió n'agonía. Ōnamuji, quien se ría de llombu de los sos hermanos, llegó y vio al coneyu doloríu y mandu al coneyu a bañase n'agua fresco y cubrir con un polvu de la flor gama (cattail). El coneyu sanado, quien en realidá yera una deidá, infórmolu a Onamuji que'l seria quien casaría a la Princesa Yakami.

Les pruebes de Ōnamuji fueron munches y morrió en dos causes polos sos celosu hermanos. Nos dos causes la so madre Kusanda-hime salvar. Escorríu polos sos enemigos, él aventuróse al reinu de Susanowo onde él s'atopó cola fía del vengatible dios, Suseri-hime. Susanowo probaría a Onamuji en delles causes pero a la fin, Susanowo aprobó al mozu mochachu y predixo la so victoria contra los sos hermanos.

Anque la tradición Yamato atribúi la creación de les islles xaponeses a Izanagi y a Izanami, la tradición Izumo diz que Onamuji, xunto con un dios nanu llamáu Sukunabiko, contribuyiríen o a lo menos acabaríen la creación de les islles de Xapón.

== Prosperidá y eternidá ==
''Ninigi,'' nietu de Amaterasu, conoció a la Princesa ''Konohana-sakuya'' (símbolu de les flores), la fía de Yamatumi (amu de los montes). Ellos namoráronse y Ninigi pidió a Yamatumi la mano de la so fía. El padre tuvo tan complacíu qu'ufiertó la mano de los sos dos fíes, Iwanaga (símbolu de piedra) y Sakuya (símbolu de flores). Pero Ninigi solo casóse con Sakuya y refugó a Iwanaga.

"''Iwanaga ta bendicida cola eternidá y Sakuya cola prosperidá''", Yamatumi dixo en llamentu, "''al refugar a Iwanaga, la to vida va ser curtia d'equí p'arriba''". Por cuenta de esto, Ninigi y los sos descendientes fixéronse mortales.

Sakuya concibió de nueche y Ninigi duldo d'ella. Pa probar la llexitimidá de los sos neños, Sakuya xuro pola so suerte y arriesgóse; ella amburo la so habitación mientres daba lluz a los sos trés fíos y por cuenta de esto, Ninigi reconoció la so castidá. Los nomes de los neños fueron ''Hoderi'', ''Hosuseri'', y ''Ho<u>w</u>ori''.

== Periodu d'Instalación ==
Amaterasu ordenó al so nietu Ninigi gobernar sobre los suelos. Ella dio-y trés ayalgues sagraes:

* El [[collar]] [[magatama]] de **Yasakani non magatama** (agora asitiáu nel [[palaciu imperial]]);
* El [[espeyu]] de [[bronce]] de [[Kata non kagami]] (agora nel [[templu de Ise]]); y *
La [[espada]] [[Kusanagi]] (un posible retruque qu'agora ta nel [[templu de Atsuta]], [[Nagoya]])

Los primeros dos fueron fechos pa sacar a [[Amaterasu]] de ''Iwayado''. El postreru foi atopáu nel cuerpu del dragón [[Yamata-non-Orochi|Yamata non Orochi]]. D'estos trés, l'espeyu ye'l símbolu de Amaterasu. Los trés xuntos constitúin los **Ayalgues Imperiales de Xapón**.

Ninigi y la so compañía baxaron a la tierra y llegaron a Himuka, ellí él fundó'l so palaciu.

== Fluxu y refluxu ==
[[Hoderi]] vivió de la [[pesca]] nel mar ente que'l so hermanu ''Ho<u>w</u>ori'' vivió de la [[caza]] nos montes. Un día, "Ho<u>w</u>ori" pidió-y al so hermanu intercambiar los papeles per un día. "Ho<u>w</u>ori" intento pescar, pero nun pudo consiguir nada y amás perdió l'anzuelu que'l so hermanu empréstolu. Hoderi acuso implacablemente al so hermanu y nun aceptó les sos sides.

Ente que "Ho<u>w</u>ori" taba sentáu nuna sablera, perplejamente doloríu, Shihotuti díxo-y que viaxara nun barcu llamáu'l Manasikatuma y que se dirixera a cualquier sitiu que-y llevará la corriente. Dempués d'esti conseyu, Ho<u>w</u>ori llegó a la casa de Watatumi (amu de los mares). Ellí él conoció a Toyotama, fía de Watatumi y casóse con ella. Dempués de trés años de la unión, recordó al so hermanu y el so anzuelu, entós faló-y a Watatumi sobre él.

Watatumi llueu atopó l'anzuelu nel gargüelu d'una [[Brema (pez)|brema]] y dar Howori. Watatumi tamién-y dio dos boles máxiques, ''Si<u>h</u>omitutama'', que podía causar un hinchente, y Sihohirutama, que podía causar un refluxu y mandar a la tierra, xunto cola so novia.

Mientres Toyotama daba a lluz, ella pidió-y Howori que nun la mirara mientres el so partu. Sicasí, Howori, llenu d'interés, miró furtivamente, y ver tresformada nun tiburón nel momentu que nació'l so fíu, Ugaya. Enterada d'esto, Toyotama sumió nel mar y nun volvió pero ella confió a la so hermana Tamayori sobre'l so vivu deséu por Howori.

Ugaya casóse cola so tía Tamayori y tuvieron cinco fíos, incluyendo a Ituse y Yamatobiko.

== Lleendes ==
Primer Emperador: Na mitoloxía xaponesa, [[Yamasachi-hiko]] casó cola fía del dios del mar, y naz un neñu nomáu Ugaya-fukiaezu. Ugaya-fukiaezu tenía 4 fíos. Pero'l so segundu y tercer fíu viaxaron a otros llugares. Depués, el primeru y cuartu fíu llucharon por unificar Xapón y Iwarebiko convertiríase nel primer emperador y pasó a llamase [[emperador Jinmu]] que conquista la tierra de [[Xapón|Yamato]]. Nesta llinia ta la casa imperial de Xapón.

El primer emperador llexendariu de Xapón foi *Iwarebiko. Él estableció el tronu en 660&nbsp;a .&nbsp;C. 

La so casta resúmese darréu:

* Iwarebiko ye fíu de Ugaya y de Tamayori.
* Ugaya ye fíu de Howori y de Toyotama.
* Howori ye fíu de Ninigi y de Sakuya.
* Ninigi ye fíu de Osihomimi y d'[[Akidusi]].
* Osihomimi naz d'un ornamientu de Amaterasu.
* Amaterasu naz del güeyu esquierdu de Izanagi.
* Izanagi naz del so propiu alcuerdu.

== Criatures mítiques ==
Ver tamién [[Yōkai]]



== Ver tamién ==
* [[Deidá del sol]]
* [[Folclor xaponés]]
* [[Kintarō]] - 'Neñu d'Oru' de Xapón
* [[Magatama]]
* [[Momotarô]] - 'Neñu de Durazno' de Xapón
* [[O-fuda]]
* [[Onmyōdō]]
* [[Ryujin]] - Rei Dragón, Dios del Mar
* [[Shinto]] - Sintoismo
* [[Ssu Ling]] - Los cuatro guardianes
* [[Supersticiones xaponeses]]
* [[Urashima Tarō]] - Cuentu de Fades Xaponés
* [[Yamato Takeru]]

**Dellos dioses xaponeses: '''

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* Dioses de la mitoloxía xaponesa
* Escoyeta d'artículos sobre mitoloxía xaponesa y les sos lleendes