Zugarramurdi

**Zugarramurdi** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na contorna de Baztán y a 83&nbsp;km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de . Cerca del pueblu francés de Sara. 

El conceyu ta compuestu por 5 llugares habitaos: Azcar, Echartea, Madaria, Olazur y Zugarramurdi.

## Etimoloxía
Zugarramurdi ye un topónimu de significáu desconocíu, anque con seguridá provién del euskera. El filólogu Koldo Mitxelena propunxo que la etimoloxía del nome podía ser 'llugar abondosu en llameres ruines', de *zugar* (llamera) + *andur* ('ruin') + el sufixu *-di* (sufixu qu'indica bayura). *zugarrandurdi* -> *zugarramurdi*. El mesmu Mitxelena reconocía que nun tener pruebes en documentaciones antigües que pudieren probar la so teoría. N'euskera normativu esp. *llamera* dizse *zumar*, pero *zugar* ye una variante dialeutal qu'apaez en munchos topónimos. Per otra parte, *-di* ye'l sufixu abundancial qu'acompaña n'euskera a los nomes d'árboles y plantes, y atestiguáu n'ensame de topónimos, como Lizardi, Aresti, Gorostidi, Loidi. Asina por casu *Zumardi* quier dicir n'euskera olmedal y alamea. Nel casu del topónimu Zugarramurdi hai un elementu entemediu qu'anguaño paez irreconocible.

N'euskera y en castellán el nome del pueblu trescríbese igual, anque la *z* pronunciar de manera distinta en dambos idiomes, polo que la pronunciación difier llixeramente. Según Mikel Belasko, los paisanos coloquialmente usen les variantes *Zugamurdi*, *Zamurdi* o *Zuenburdi*, formes sincopas del nome.

### Xentiliciu
Zugarramurdiarra / zugarramurditarra

## Símbolos
### Escudu

L'escudu d'armes de Zugarramurdi tien el siguiente blasón:

Asina figura pintáu na bandera de la villa.

## Xeografía física
### Situación

Atopar al noroeste de la Comunidá Foral de Navarra cerca del pasu fronterizu de Dancharinea con Francia. El so términu municipal tien una superficie de 5,649&nbsp;km² y llinda al norte con Francia, al este con Baztan y Urdazubi y al sur y oeste con Baztan.

## Historia

Al igual que Urdazubi, Zugarramurdi foi un pobláu de caseríos abandonaos bordiando'l monesteriu de San Salvador antes d'adquirir xurisdicción civil. Foi declarada Villa en 1667.

### Las brujas de Zugarramurdi

En 1610 tuvo llugar en Logroño un autu de fe nel que la Inquisición española procesó a cuarenta vecines acusaes de ser bruxes de Zugarramurdi y condergó a dolce d'elles a morrer na foguera (cinco d'elles n'efixe por morrer con anterioridá). Les execuciones basar na mayor parte de los casos en testimonios basaos en supersticiones y envidies que yeren pocu o nada fiables.

Julio Caro Baroja cita como párrafu interesante de dichu autu de fe'l siguiente:

## Población y ordenación urbana

### Demografía

#### Evolución de la población

### Nucleos de población
El conceyu estremar nes siguientes entidá de población, según el nomenclátor de población publicáu pol INE (Institutu Nacional d'Estadística). Los datos de población referir a  

## Política y alministración

## Monumentos
### Monumentos relixosos

* **Ilesia de l'Asunción**, del sieglu XVIII, construyida ente 1781 y 1784. Parcialmente destruyida poles tropes franceses en 1793 y reconstruyida mientres el sieglu XIX.
* **Ermita de La nuesa Señora del Rosariu**

## Fiestes
Les fiestes patronales celebrar n'honor de l'Ascensión de la Virxe del 14 al 18 d'agostu.

## Ociu

Ye bien conocida la ''Cueva de los Aquelarres'' o de ''Zugarramurdi'' o *Cueva de les bruxes*.
El regueru *Olabidea*, tamién conocíu como *Infernuko erreka* ("regueru del infiernu"), al travesar una masa de roca caliar escavó una serie de cueves en distintos niveles, de les cualos la mayor forma un gran túnel de 100&nbsp;m de llargu, por 20&nbsp;m d'anchu y 30&nbsp;m d'altu.

Estes cueves son famoses por acoyer mientres la Edá Media xuntes de bruxes o **[[aquelarre]]s**, que dieron llugar a un importante procesu per parte de la Inquisición nel sieglu XVII en Logroño, que condució a la foguera y a la cárcel a numberoses persones de la contorna.

Anguaño la cueva puede visitase y nella celébrase nel solsticiu de branu una fiesta de cultu al fueu y nes fiestes d'agostu una "bacanal" gastronómica de carneros rustíos o "zikiro-jate".

Tamién puede visitase camín a les cueves y asitiáu nel antiguu hospital el *Muséu de les bruxes*, acondicionáu en 2007, ayuda a conocer y afayar el fenómenu de la bruxería, les tradiciones y la represión inquisitorial del sieglu XVII na contorna. Esti edificiu ye amás de centru d'interpretación de la bruxería, oficina de turismu y promoción cultural y ecolóxica na zona.

## Lleendes
Dizse que la pallabra "akelarre" vien del prau que ta al llau d'una de les pequeñes cueves de Zugarramurdi, que yera onde pretendidamente celebrábense les xuntes de les bruxes.
La pallabra *akelarre* significa "prau del cabrón", y asina-y llamaben los asistentes a les xuntes de les cueves a esti prau, yá que nél pastiaba un gran cabrón negru (machu cabrío negru o *Akerbeltz*, n'euskera), que dicíen que se tresformaba en persona cuando s'axuntaben les bruxes. Esto ye, que según la lleenda, esti machu cabrío yera'l mesmu diañu.
D'ende que Zugarramurdi reciba'l nomatu de la ***Catedral del Diañu***.

D'estes lleendes fixéronse delles películes españoles como: "Akelarre" (1984) y "Las brujas de Zugarramurdi" (2013).

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Pamplona
* Contorna de Baztán

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial del Conceyu
* Toponimia Oficial de Navarra
* Cueva de Zugarramurdi