George Stephenson

**George Stephenson**  foi un inxenieru mecánicu y inxenieru civil británicu que construyó la primer llinia ferroviaria pública del mundu qu'utilizó llocomotores a vapor (Stockton-Darlington, 1825) y la primer llinia ferroviaria con tresporte de pasaxeros qu'utilizó llocomotores a vapor (Canterbury-Withstable, 1830). Conocíu como'l "padre de los ferrocarriles", diseñó por completu la primer llinia ferroviaria moderna (Liverpool-Manchester, 1830), según el so material rodante y llocomotores. 
Tamién ye'l creador del anchu de vía de 1435 mm (aproximao 4 pies 8 1/2 pulgaes), conocíu como "anchu de vía estándar".

El so fíu Robert Stephenson (1803-1859) tamién foi un célebre inxenieru.

## Biografía

Nació en xunu de 1781 en Wylam, Northumberland (Gran Bretaña). Fíu d'un peón mineru (1748-1810), na so infancia guardó vaques y nun aprendió a lleer hasta los 18 años. Darréu trabayó como zapateru, xastre y reloxeru. En 1804 entró nes mines de Killingsworth en sustitución del so padre que s'había quedáu ciegu. Llueu se destacar por una serie de práuticos inventos. En 1810, un llabrador de la contorna enseñó-y nociones de matemátiques, de mecánica y bioloxía. 

Inventó una de les primeres llámpares de seguridá que s'usaron nes mines, anque compartió'l méritu de la invención col británicu Humphry Davy, que creó una llámpara asemeyada pola mesma dómina Los
 
sos primeros trabayos nel diseñu de la llocomotora llindar a la construcción de máquines pa tresportar cargues nes mines de carbón. En 1821 construyó una llocomotora de vapor pal tren de Darlington- Stockton, que foi la única servible y fiable mientres enforma tiempu. Pero la primera llocomotora fuera construyida yá por Richard Trevithick en 1804, que nun dio resultáu porque circulaba por carriles de fierro fundíu desavenientes pal so pesu. En 1813 William Hedley construyera coles mesmes una llocomotora, llamada "Puffing Billy", pa la mina de Wylam. Por tanto, George Stephenson nun puede ser consideráu como l'inventor de la llocomotora, pero sí'l pioneru más esitosu del ferrocarril a empiezos del sieglu XIX. 

So la direición de Stephenson inauguróse'l 27 de setiembre de 1825 ente Stockton y Darlington el primer ferrocarril abiertu al públicu. El so "Locomotion" asitióse a la cabeza de 38 vagones cargaos parcialmente con carbón y trigu, magar la mayoría diben provistos de bancos pa unes 600 persones qu'allegaren al festexu. A otru día dio empiezu la esplotación regular col coche "Experiment", pero que foi arremolcáu por caballos mientres años. 

La construcción del ferrocarril de Liverpool y Mánchester en 1830 consolidó la so fama pa siempres. En Rainhill celebrárase primeramente un concursu ente dellos modelos pa ver cuál yera la llocomotora meyor y más rápida. El pliegu de condiciones axustaba que tenía d'abasnar el triple del so pesu a una velocidá de 10 milles ingleses per hora y ensin producir fumu. The Rocket de George Stephenson y el so fíu Robert salió vencedora al arremolcar el quíntuple del so pesu a la velocidá de 14 hasta 20 milles per hora. Esti ésitu debíase principalmente al emplegu d'un tiru forzáu qu'ameyoraba la combustión y a una mayor caldera con tubos que producía mayor cantidá de vapor.

A partir d'entós Stephenson dirixó la construcción d'importantes ferrocarriles n'Inglaterra o construyó máquines pa los mesmos y pa llinies en Bélxica, Holanda, Francia, Alemaña, Italia y España.

Finó de pleuresía en Chesterfield el 12 d'agostu de 1848 a la edá de 67 años.

El Muséu Ferroviariu Stephenson en North Shields foi nomáu nel so honor y nel del so fíu, Robert Stephenson.

## Matrimonios
Casóse con Frances Henderson en 1802, tuvo al so primer fíu, Robert en 1803, y darréu, en 1806, morrieron ella y el so recién nacida fía, Frances. En 1820 casóse nuevamente, con Elizabeth Hindley, quien morrió en 1845. Finalmente, en 1848, George casar por tercera y última vegada con Hellen Gregory, la muyer que compartió los sos últimos díes de vida y foi feliz hasta que morrió cola so última esposa.

## Ver tamién
Llocomotora de vapor

## Referencies