Acentu diacríticu

N'ortografía, l**'acentu diacríticu** ye'l tipu d'acentu, pa usos estrictamente ortográficos, emplegáu pa distinguir significaos ente dos pallabres, davezu monosílabes. N'asturianu nos pares distinguíos, ún tien acentu propiu, ye dicir, ye una pallabra tónica, mentes que la otra ye átona na fala. Les pallabres que formen estos pares suelen tener diferente orixe etimolóxicu (por exemplu *si*, del llatín SI y *sí*, del llatín SIBI (si ye' pronome) o SIC (si ye l'alverbiu), anque se dan casos nos que tienen el mesmu orixe, como l'artículu *el* y el pronome *él*, dambos del llatín ILLE. En dalgunes llingües, como'l catalán, l'acentu diacríticu úsase tamién pa diferenciar dos pallabres tóniques que la so diferencia ye la diferente apertura de la vocal e/o, como por exemplu *dóna* 'da' / *dona* muyer, *os* /ˈɔs/ 'güesu' / *ós* /ˈos/ 'osu').

L'acentu diacríticu, por embargu, nun val pa distinguir tolos pares mínimos, opuestos pola tonicidá, qu'esistan n'asturianu —como la conxunción *pues* de la forma verbal *pues* (de *poder)*, la conxunción *ya* de la forma verbal *ya* (de 'ser') nel casu del asturianu occidental, o'l sustantivu masculín tónicu *don* del tratamientu átonu *don*, mesmo cola preposición *de* del nome de la lletra *d (de)*—, yá qu'estos últimos apaecen solo en contestos mui restrinxíos y imposibles de tracamundialos. Tampoco nun s'usa l'acentu diacríticu cuando pallabres cola mesma escritura son tóniques y nun tienen una correspondiente átona. Por exemplu *ve* del verbu *ver* (tercer persona singular del presente d'indicativu) y *ve* del verbu *dir* (segunda persona singular del imperativu) nun se diferencien con tilde diacrítica, darréu qu'entrambes son tóniques y nun hai un 've' átonu. Sicasí, nel casu de *sé* de *saber* (presente) y *sé* de *ser* (imperativu), dambes formes han llevar tilde, porque hai que les distinguir de la forma átona *se* (pronome personal).

## Acentu diacríticu nos monosílabos

Como regla xeneral, les pallabres monosílabes nunca nun lleven tilde n'asturianu, sacante les diecisiete qu'aparecen na tabla que vien darréu y los pronomes esclamativos y interrogativos, amás de la pareya *ente*/*énte*, bisílabos y átonos los dos. 

Trátase de pareyes de pallabres nes qu'esiste una forma tónica y una forma átona, dambes formes con significáu diferente, y que se marca con acentu la forma tónica pa diferenciala de la átona; sicasí, hai casos nos qu'esisten dos pallabres tóniques cola mesma forma pero solo una d'elles lleva l'acentu, quedando la otra ensin acentuar xunto cola forma átona (como ye'l casu de más (alverbiu) y mas (per un llau, sustantivu plural de ma; y per otru, conxunción vieya y lliteraria, sinonima de pero).

## Acentu diacríticu nos interrogativos y esclamativos
Los pronomes interrogativos y esclamativos *qué*, *quién*, *cómo*, *cuándo*, *ónde*, *ú* ~ *aú* y *cuántu, cuánta, cuánto, cuántos, cuántes*, lleven acentu diacríticu pa diferencialos de los pronomes relativos o conxunciones *que*, *quien*, *como*, *cuando*, *onde* *u* ~ *au* y *cuantu, cuanta, cuanto, cuantos, cuantes*; lleva acentu diacríticu tamién la contraición *ánde* (preposición *a* + *onde*), diferenciada d*'ande* (*a* + *onde*). El pronome interrogativu y esclamativu *cuál ~ cuálu, cuála, cuálo, cuálos cuáles* acentúase tamién como'l restu d'interrogativos y esclamativos, magar nun esista'l correspondiente relativu (poro, nun fadría falta acentualu al nun haber posibilidá de confusión).

Les formes acentuaes introducen, de forma direuta o indireuta, enunciaos interrogativos o esclamativos:
:* *¿Qué faes?*
:* *Nun sé cuál ye'l mio coche*
:* *¡Mi' ma!, ¡Cuánta xente hai güei nel chigre!*. 

Les formes acentuaes puen funcionar como sustantivos
:* *Propúnxose averiguar el cómo, el cuándo y l'ónde d'aquellos sucesos*.

## Acentu diacríticu opcional

Hai una serie de pallabres que puen llevar acentu diacríticu en casos de posible confusión de significáu. Trátase de los pronomes demostrativos (pa diferencialos de los axetivos demostrativos), del alverbiu *solo* (*sólo*), la conxunción disyuntiva *o* (*ó*), y del numberal *tres* (*trés*).

### Nos demostrativos
En principiu, los pronomes demostrativos nun s'acentúen. Sólo llevarán l'acentu diacríticu nos casos en que seya necesario pa desaniciar dalguna posible ambigüedá y confusión col correspondiente axetivu:
:* *Toi sintiendo esi cantar* = *toi sintiendo esa canción*
:* *Toi sintiendo ési cantar* = *toi sintiendo cantar esi home*

### Nel alverbiu ''sólo/solo''
Magar cualquier axetivu pue funcionar independiente na so forma neutra como alverbiu, nel casu de *solo* habrá llevar acentu diacríticu pa desaniciar una posible confusión col correspondiente axetivu:
:* *Toma café solo* = café puro, negro, ensin lleche
:* *Toma café sólo* = toma café, y más nada

### Na conxunción ''ó/o''
La conxunción disyuntiva *o* nun lleva acentu nunca, esceuto cuando tea ente dos cifres arábiques, pa evitar la confusión d'esta con un cero (0):
:* *2 ó 3* (pero *dos o tres*)

### Nel numberal trés/tres
El numberal *tres* solo llevará acentu pa evitar una posible confusión cola preposición *tres*:
:* *Marcharon tres d'ellos* = *marcharon detrás d'ellos*
:* *Marcharon trés d'ellos* = *De los cinco que yeren, marcharon tres*

## Referencies

## Bibliografía
* Academia de la Llingua Asturiana, *Normes Ortográfiques*, 7ª edición revisada, Uviéu, 2012. ISBN 987-84-8168-532-9.
* Academia de la Llingua Asturiana, *Gramática de la Llingua Asturiana*, 3ᵉʳ edición, Uviéu, 2001. ISBN 84-8168-310-8.
* Academia de la Llingua Asturiana, *Diccionariu de la Llingua Asturiana*, Uviéu, 2000. ISBN 84-8168-208-X.
* Ramón d'Andrés Díaz, *Cuestiones d'asturianu normativu*, Volume III, Uviéu, 2003. ISBN 84-95640-66-X

## Ver tamién
* Acentu gráficu
* Diéresis