open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clement Attlee

**Clement Richard Attlee**  foi un destacáu políticu británicu, líder del Partíu Llaborista ente 1935 y 1955 y Primer ministru del Reinu Xuníu ente 1945 y 1951. Mientres el so mandatu sentó les bases pal establecimientu del estáu del bientar nel so país creando, ente otres, l'asistencia sanitaria universal y gratuita en Reinu Xuníu. Ta consideráu como unu de los meyores primeros ministros del Reinu Xuníu, y como unu de los más populares.

## Biografía
Nació en Putney, Londres el 3 de xineru de 1883. Yera fíu d'un abogáu ricu. Dempués d'estudiar n'Oxford, exerció l'abogacía mientres un curtiu tiempu, pero llueu interesóse pola política y poles reformes sociales. En 1908 ingresó nel Partíu Llaborista Independiente, y más tarde nel Partíu Llaborista.

Mientres la Primer Guerra Mundial foi soldáu nel Exércitu Británicu.

En 1919 llegó a alcalde del distritu londinense de Stepney y nes eleiciones de 1922 foi escoyíu diputáu por Limehouse. Nos gobiernos llaboristes formaos en 1924 y más tarde en 1929 por Ramsay MacDonald ocupó diversos cargos de menor importancia. En 1931 refugó la coalición ente los llaboristes de MacDonald y los conservadores de Stanley Baldwin y en 1935 pasó a liderar el partíu.

Mientres los años siguientes sofitó midíes escontra l'Alemaña nazi y la Italia fascista, y pidió igualmente que'l so país sofitara al bandu republicanu na Guerra Civil Española. En 1940 pasó a formar parte del Gobiernu de concentración nacional dirixíu por Winston Churchill, faciendo importantes concesiones respeuto de les polítiques llaboristes n'ares de la unidá, asumiendo en dichu Gobierno distintos cargos, siendo vicepresidente del Gobiernu dende 1942. Abandonó'l Gobiernu en 1945, cuando yá taba práuticamente acabada la guerra que la motivó, y tres la so victoria nes eleiciones de xunetu, foi nomáu Primer Ministru.

Siendo Primer Ministru, nacionalizó'l Bancu d'Inglaterra y les industries del carbón, el gas, la lletricidá, los ferrocarriles, l'aviación civil y la siderurxa. Aneurin Bevan, ministru de sanidá nel so gobiernu, foi l'encargáu de crear el National Health Service ("Serviciu Nacional de Salú") y de la puesta en marcha del estáu de bientar. En política esterior, concedióse la independencia a la India y abandonóse Palestina. En 1949 Gran Bretaña entró na OTAN. 

Attlee dimitió como primer ministru tres una afecha victoria conservadora n'ochobre de 1951. En 1955, abandonó la xefatura del Partíu Llaborista. N'avientu de 1955 aportó a la Cámara de los Lores. Finó en Westminster, el 8 d'ochobre de 1967, y los sos restos foron soterraos n'Abadía de Westminster.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manmohan Singh

**Dr. Manmohan Singh**  foi'l decimocuartu Primer ministru de la India y miembru del Partíu del Congresu. Aportó a la presidencia del gobiernu de la India tres la victoria nes eleiciones de 2004 de la coalición encabezada pol Partíu del Congresu. Tomó posesión del cargu dempués de que la presidenta d'esta formación Sonia Gandhi, vilba de Rajiv Gandhi, dirixente políticu asesináu en 1991, arrenunciara a ocupalo, ante les crítiques recibíes de ciertos sectores políticos por ser d'orixe estranxeru (italiana de nacencia). Antes de la so presidencia, Singh foi designáu pol FMI pa ser Ministru de Finances de la India en 1991, cargu qu'ocupó hasta 1996. 

El 16 de mayu de 2014, Singh arrenunció primero que terminara'l so mandatu en perdiendo'l so partíu Congresu Nacional Indiu nes eleiciones xenerales contra Narendra Modi pero, apurrió'l cargu a esti escoyíu'l 26 de mayu de 2014.

## Bibliografía
* Mosterín, Jesús: *Diálogo y debate*. ISBN 978-612-4050-11-4

## Referencies

## Enllaces esternos
Xi Jinping

**Xi Jinping** (, ),  ye'l secretariu xeneral del Comité Central del Partíu Comunista de China, Presidente de la Comisión Militar Central, y, dende'l día 14 de marzu de 2013, Presidente de la República Popular China.

## Biografía
Xi, pertenez a la etnia han, y ye fíu de Xi Zhongxun, ex viceprimer ministru de China y ún de los fundadores de la guerrilla comunista qu'operó nel norte de China escontra'l Kuomintang. Xi nació en Beixín en 1953. Mientres la Revolución Cultural foi unviáu a trabayar al campu. Dempués estudiaría inxeniería química na Universidá de Tsinghua, en Beixín, onde tamién llogró'l doctoráu en teoría marxista na Escuela d'Humanidaes y Ciencies Sociales (Universidá Tsinghua).

## Carrera política

En 1974 xunióse al Partíu Comunista de China. Na so carrera política percorrió dalgunes de les provincies costeres con mayor desenvolvimientu. En 1999 foi nomáu gobernador de la provincia de Fujian. Nel añu 2000 foi nomáu secretariu del PCCh de la provincia de Zhejiang.

Dempués de ganase reputación de lluchador escontra la corrupción, en marzu de 2007 foi nomáu secretariu del PCCh en Shanghai, reemplazando a Chen Liangyu, destituyíu del cargu acusáu de corrupción.

N'ochobre de 2007 foi nomáu miembru (el sestu, según el protocolu), del Comité Permanente del Buró Políticu del Comité Central del Partíu Comunista de China. El 11 de febreru de 2008 foi nomáu encargáu de los Xuegos Olímpicos de Beixín 2008, confirmando de manera estraoficial que Xi sería nomáu próximu vicepresidente.

El 15 de marzu de 2008 foi escoyíu Vicepresidente de la República Popular China, na XI Asamblea Popular Nacional de China, coles mesmes que Hu Jintao foi reelixíu presidente.

EL 18 d'ochobre de 2010 Xi foi nomáu vicepresidente de la Comisión Militar Central, d'esta manera pasó a ocupar puestos destacaos nel Exércitu Popular de Lliberación, el Partíu Comunista de China y el Gobiernu.

El 14 de marzu de 2013, tres la confirmación de l'Asamblea Popular Nacional de China, Xi asumió la presidencia de la República Popular China.

## Ver tamién
* Hu Jintao
* Partíu Comunista de China

## Referencies

## Enllaces esternos

*Biografía CIDOB (n'español)
* Xi Jinping: Candidatu de consensu. Diariu *El País* (España). Consultáu'l 26-04-2008.
* Xi Jinping. China Internet Information Center. Consultáu'l 26-04-2008.
* China identifies Xi Jinping as the next party leader. *The Independent* (Reinu Xuníu). Consultáu'l 26-04-2008.
* Xi Jinping elected Chinese vice-president. *People's Daily Online*. Consultáu'l 26-04-2008.
* Xi Jinping to take over Olympics.  *The Australian*. Consultáu'l 26-04-2008.
* José Reinoso, "Un 'príncipe' pa díes convulsos", *El País*, 11 de payares de 2012.
Susan B. Anthony

**Susan Brownell Anthony**  foi una feminista y sufraxista d'Estaos Xuníos. Defensora de los derechos civiles, xugó un importante papel na llucha polos derechos de la muyer y el derechu de votu femenín nel sieglu XIX n'Estaos Xuníos.

Foi presidenta de l'Asociación Nacional pro Sufraxu de la Muyer, organización que creó xunto a Elizabeth Cady Stanton. El so oxetivu yera demostrar que les muyeres yeren capaces de caltenese xuníes so la única base de la so "womanhood" o identidá de xéneru. El so ésitu foi tal qu'en 1925 arrexuntaba a trenta y seis millones de muyeres pertenecientes a asociaciones feministes de tolos países. 

Susan Anthony y otres 14 muyeres consiguieron rexistrase pa les eleiciones presidenciales de 1872 y votar. Fueron arrestaes una selmana dempués por votar illegalmente. 

Viaxó dellos miles de quilómetros al traviés de los Estaos Xuníos y Europa dando de 75 a 100 discursos per añu sobre'l sufraxu y el derechu de la muyer al mesmu mientres 45 años aproximao. Viaxó en carruaxes, vagones, trenes, mules, bicicletes, dilixencies, tresbordadores y, n'ocasiones, en trinéos. 

Finó en Rochester, Nueva York, el 13 de marzu de 1906. Anguaño, los sos restos atópense soterraos nel campusantu de Mount Hope.

## Referencies
Johann Jakob Balmer

**Johann Jakob Balmer**  foi un matemáticu suizu y físicu honorariu, autor de la fórmula del so nome, que dexa llograr los númberos d'onda (l'inversu del llonxitú d'onda ) de la serie espectral del átomu d'hidróxenu.

Estudió na Universidá de Karlsruhe y na Universidá de Berlín, depués completó la so carrera como Doctor en Filosofía de la Universidá de Basilea en 1849 con una disertación sobre la cicloide. Johann entós pasó la so vida entera en Basilea, onde dio clases nuna escuela femenina. En 1868 cásase con Christine Pauline Rinck a la edá de 43 años. La pareya tuvo un total de seis fíos.

## Ver tamién
* Llinies de Balmer

## Referencies

## Enllaces esternos
Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel** (París, 15 d'avientu de 1852 - Le Croisic, 25 d'agostu de 1908, con 55 años.) Foi un físicu francés descubridor de la radioactividá y gallardoniáu col Premiu Nobel de Física del añu 1903.

## Biografía
Fíu d'Alexandre-Edmond Becquerel (qu'estudió la lluz y la fosforescencia ya inventó la fosforoscopia) y nietu d'Antoine César Becquerel, unu de los fundadores de la electroquímica.

Estudió y doctoróse en Ciencies na École Polytechnique de la capital francesa. Foi profesor del Muséu d'Historia Natural en 1892 (el tercer miembru de la so familia en faelo) y de la École Polytechnique en 1895.

## Investigaciones científiques
Nel añu 1896 afayó una nueva propiedá de la materia que darréu se denominó radioactividá. Esti fenómenu producir mientres la so investigación sobre la fluorescencia. Al asitiar sales d'uraniu sobre una placa fotográfica nuna zona escura, comprobó que dicha placa se ennegrecía. Los sales d'uraniu emitíen una radiación capaz de travesar papeles negros y otres sustancies opaques a la lluz ordinario. Estos rayos denomináronse nun principiu **rayos Becquerel** n'honor al so descubridor. Tamién esti personaxe gracies a les sos pervalibles investigaciones y descubrimientos fixo apurras al modelu atómicu.

En 1900 topó que la radiación Beta ta integrada por electrones y en 1901 que'l radiu podía utilizase pa destruyir tumores , orixe de la radioterapia. En 1903 pol so descubrimientu de la radioactividá natural, compartió col matrimoniu Curie el premiu Nobel de la Física.

Amás realizó investigaciones sobre la fosforescencia, espectroscopia y l'absorción de la lluz. 

Ente les sos obres destaquen: 
* Investigación sobre la fosforescencia (1882-1897) 
* Descubrimientu de la radiación invisible emitida pol uraniu (1896-1897).

En 1903 compartió'l Premiu Nobel de Física con Pierre y Marie Curie "*en reconocencia de los sos estraordinarios servicios pol descubrimientu de la radioactividá bonal*".

Tamién foi gallardoniáu con:
* Medaya Rumford (1900)
* Medaya Helmholtz (1901)
* Medaya Barnard (1905)

## Reconocencies
### [[Eponimia]]
* Nel so honor bautizó una unidá de midida d'actividá radiactiva nel Sistema Internacional d'Unidaes: El Becquerel
* Nel so honor tamién se nomó'l cráter Becquerel na Lluna, y el cráter Becquerel de Marte.
* Nel so honor bautizó'l mineral becquerelita.

;Flora:
;Xéneros:
* (Cyperaceae) *[[Becquerela]]* Nees

* (Cyperaceae) *[[Becquerelia]]* Brongn. 

;Especies:
* (Asteraceae) *[[Cousinia]] becquereli* Parsa

* (Lamiaceae) *[[Platostoma]] becquerelii* Suddee & A.J.Paton

## Notes

## Referencies

* Biografíes y vides: Henri Becquerel.

## Enllaces esternos

* Biografía de Henry Becquerel
Daniel Bernoulli

**Daniel Bernoulli**  foi un matemáticu, estadísticu, físicu y médicu holandés-suizu. Destacó non yá en matemática pura, sinón tamién nes llamaes aplicaes, principalmente estadística y probabilidá. Fixo importantes contribuciones en hidrodinámica y elasticidá.

## Vida
Daniel Bernoulli provenía de la saga familiar de Bernoulli, que xeneró grandes meyores matemátiques a lo llargo de la historia. Yera fíu de Johann Bernoulli y nació en Groningen, Países Baxos, onde'l so padre yera entós profesor de matemátiques. En 1705, el so padre llogra una plaza na Universidá de Basilea y la familia torna a la ciudá suiza d'onde yera orixinaria. 

Por deséu del so padre estudió Medicina na Universidá de Basilea, ente qu'al empar, na so casa, el so hermanu mayor Nicolau y el so padre ampliaben les sos conocencies matemátiques. Daniel remató los estudios de Medicina en 1721. En principiu intentó entrar como profesor na Universidá de Basilea, pero foi refugáu.

En 1723, ganó la competición añal que patrocinaba l'Academia de Ciencies francesa. Esi mesmu añu, el matemáticu prusianu Christian Goldbach, dempués de quedar impresionáu pol nivel matemáticu de Bernoulli, decide publicar la correspondencia que caltuvieren. En 1724, les cartes publicaes estendiérense per tol mundu, y Catalina I de Rusia propúnxo-y ser profesor de l'acabante fundar Academia de Ciencies de San Petersburgu. El so padre llogró que la ufierta ampliárase tamién al so hermanu Nicolau, que morrería de tuberculosis en San Petersburgu en 1726. Na Academia, Daniel trabayó na cátedra de Física. Permaneció ocho años en San Petersburgu y el so llabor foi bien reconocida. Mientres esi tiempu compartió vivienda col tamién gran matemáticu Leonhard Euler, que llegara a l'Academia encamentáu pol mesmu Daniel y al que yá conocía por ser un aventayáu alumnu del so padre na Universidá de Basilea. 

Nel añu 1732, vuelve a Basilea, onde ganara un puestu de profesor nos departamentos de Botánica y Anatomía. 
En 1738 publicó la so obra *[[Hydrodynamica]]*, na qu'espón lo que más tarde sería conocíu como'l Principiu de Bernoulli, que describe'l comportamientu d'un fluyíu al movese a lo llargo d'un conductu zarráu. Daniel tamién fixo importantes contribuciones a la teoría de probabilidaes.

Ye bultable que caltuvo una mala rellación col so padre a partir de 1734, añu nel que dambos compartieron el premiu añal de l'Academia de Ciencies de París. Johann llegó a espulsalo de la so casa y tamién publicó un llibru *Hydraulica* nel que trató d'atribuyise los descubrimientos del so fíu nesta materia.

En 1750 la Universidá de Basilea concediólu, ensin necesidá de concursu, la cátedra qu'ocupara'l so padre. Publicó 86 trabayos y ganó 10 premios de l'Academia de Ciencies de París, namái superáu por Euler que ganó 12. 

Daniel Bernoulli foi escoyíu miembru de la Royal Society el 3 de mayu de 1750.
 
A la fin de los sos díes ordenó construyir una pensión p'abellugu d'estudiantes ensin recursos.

## Ver tamién
* Principiu de Bernoulli
* *[[Hydrodynamica]]*, llibru de 1738
* Familia Bernoulli

## Referencies

## Enllaces esternos
* Obra de Bernoulli en SCD de la Universidá Louis Pasteur d'Estrasburgu.
Gerd Binnig

**Gerd Binnig**  ye un físicu alemán nacíu en Frankfurt del Main en 1947 y Premiu Nobel de Física en 1986. 

A los diez años supo que sería físicu. La so familia partir ente Frankfurt del Main y Offenbach, polo qu'asistió a escueles de dambes ciudaes. 

En 1969, cásase con Lore Wagler, una psicóloga, tienen una fía nacida en Suiza y un fíu en California. Los sos hobbies son la llectura, natación y golf.

En 1978, acepta una ufierta d'IBM pa trabayar con ellos en Zúrich. Recibiendo'l premiu Nobel de Física en 1986 xunto col so colega de la empresa Heinrich Rohrer por inventar el microscopiu d'efeutu túnel, que dexa ver átomos individuales, llogrando una imaxe bien precisa de la superficie d'un material. 

Binnig trabaya nel Llaboratoriu d'Investigación d'IBM en Zúrich.

## Referencies

## Enllaces esternos
William Henry Bragg

**William Henry Bragg**  foi un físicu y profesor universitariu inglés gallardoniáu en 1915 col Premiu Nobel de Física xunto col so fíu William Lawrence Bragg.

En 1906 foi escoyíu miembru de la Royal Society. En 1920 foi honráu caballeru (*sir*). En 1928, escoyíu presidente de l'Asociación Británica pal Progresu de les Ciencies y en 1935 de la Royal Society, cargu qu'ocupó hasta 1940. 

## Biografía
Estudió nel King William's College (na Islla de Man), y nel Trinity College de Cambridge. Foi profesor de física y matemátiques na Universidá d'Adelaide (Australia, 1886-1908), na Universidá de Leeds (1909-1915), na d'Universidá de Londres (1915-1923). Dende 1923 foi profesor de química nel Real Institutu de Gran Bretaña (1923-1942) y direutor del llaboratoriu d'investigación Davy-Faraday . 

## Investigaciones científiques
Xunto col so fíu William Lawrence Bragg, formuló la llei de reflexón de los rayos X d'un llonxitú d'onda determinada cuando inciden nuna superficie cristalina. Escurrieron l'espectrógrafu de rayos X, que-yos dexó determinar la posición de los átomos en delles clases de cristales. 

En 1915 dambos recibieron el premiu Nobel de Física, siendo la primer vegada qu'asocedía'l fechu de qu'un padre y el so fíu recibieren el premiu Nobel.

Ente les sos obres merecen ser reseñaes *The World of Sound* (1920), *Concerning the Nature of Things* (1925) y *The Universe of Light* (1933).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web del Institutu Nobel, Premiu Nobel de Física 1915 (n'inglés)
Wallace Carothers

**Wallace Hume Carothers**  foi un químicu d'Estaos Xuníos, inventor y líder del departamentu de química orgánica de DuPont, atribúyese-y la invención del nilón.

Carothers yera'l líder del grupu nos llaboratorios de La estación esperimental DuPont, cerca Wilmington, onde la mayoría d'investigación sobre polímeros llevar a cabu. Carothers foi un químicu orgánicu qu'amás de ser el primeru en desenvolver el nilón, tamién ayudó a sentar les bases pal desenvolvimientu del Neoprenu. Dempués de recibir el so doctoráu, foi profesor en diverses universidaes enantes de ser contratáu pola DuPont pa trabayar fundamentalmente en desenvolvimientu.

Casóse con Helen Sweetman el 21 de febreru de 1936. Carothers careció problemes de depresión mental dende la so mocedá. A pesar del so ésitu col nilón, sintió que nun llograra enforma y quedárase ensin idees. La so tristura agravar cola muerte de la so hermana, Isobel, y na tarde del 28 d'abril de 1937 Rexistrar nun cuartu d'hotel de Filadelfia y cometió suicidiu bebiendo un cóctel de zusmiu de llimón entemecíu con cianuru de potasiu. La so fía, Jane, nació siete meses dempués, el payares 27, 1937.

## Primeros Años y Educación
Carothers nació'l 27 d'abril de 1896 en Burlington (Iowa), de Roxura a Mary Evalina Carothers. Foi'l mayor de cuatro fíos. Tuvo un hermanu y dos hermanes: John, Isobel and Mary. Na so mocedá, Carothers estelar coles ferramientes y artiluxos mecánicos gastando'l so dineru y tiempu en munches hores d'esperimentación. Asistió a la escuela pública en Des Moines, onde foi conocíu como un estudiante concienzudo. Dempués de la graduación, y so la presión de los sos padres, Carothers inscribir en colexu de la ciudá capital (City Commercial College en Des Moines), onde'l so padre yera'l vicepresidente, completando'l plan de contabilidá y secretariáu en xunetu de 1915.

En 1927, DuPont decidió financiar la investigación pura fundamental: la investigación non empobinada deliberadamente contra'l desenvolvimientu d'un productu pa faer dineru. Carothers viaxó a Wilmington, Delaware, p'aldericar la posibilidá de dirixir la seición de química orgánica nel nuevu llaboratoriu de la investigación fundamental de DuPont.
## Referencies

## Enllaces esternos
* Chemical achievers at chemheritage.org 
* Encyclopedia of World Biography on Wallace Hume Carothers
* 
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

## Patentes
*  "Alkylene Carbonate and Process of Making It", filed November 1929, issued March 1935
*  "Alkylene Ester of Polybasic Acids", filed August 1929, issued August 1935
*  "Linear Condensation Polymers", filed July 1931, issued February 1937
David Brewster

**David Brewster**  foi un científicu, naturalista escocés, inventor y escritor. Realizó investigaciones nel campu de la óptica (polarización de la lluz, doble refraición, etc.). Inventó'l caleidoscopiu, y perfeccionó l'estereoscopiu. Les sos investigaciones sobre la polarización de la lluz valiéron-y la Medaya Copley en 1815. Brewster tamién foi'l primer Direutor na Universidá de Saint Andrews del 1837 al 1859 y más palantre trabayó como direutor na Universidá d'Edimburgu del 1859 al 1868.

* Llei de Brewster - Física - Al incidir un rayu de lluz sobre la superficie de separación de dos medios ópticos, el rayu reflexáu y el refractado sufren una polarización máxima cuando l'ángulu d'incidencia ye tal que les direiciones d'espardimientu de dichos rayos son perpendiculares.

## Otres publicaciones
* *Notes and Introduction to Carlyle's translation of Legendre's Elements of Geometry*. 1824
* *Treatise on Optics*. 1831
* *Letters on Natural Magic, addressed to Sir Walter Scott*. 1832
* *The Martyrs of Science, or the Lives of Galileo, Tycho Brahe, and Kepler*. 1841
* *More Worlds than One*. 1854

## Notes
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sir David Brewster - Biografía. (n'inglés)
* The Brewster Kaleidoscope Society. (n'inglés)
Dan Bricklin

**Dan Bricklin**  ye un inxenieru d'Estaos Xuníos. Ye'l creador, xunto con Bob Frankston, del que ye consideráu como'l primer programa de fueya de cálculu modernu: VisiCalc. Llicenciar n'inxeniería llétrica ya informática pol Institutu Teunolóxicu de Massachusetts y en xestión empresarial pola Universidá de Harvard.

Foi quien introdució'l conceutu de Friend-to-friend.

## Biografía
Bricklin nació nuna familia xudía en Filadelfia onde asistió a la Akiba Hebrew Academy mientres los sos años d'escuela secundaria. Llogró una llicenciatura n'Inxeniería Llétrica y Ciencies de la Computación pol Institutu Tecnológicode Massachusetts en 1973, onde foi residente del Bexley Hall.

Empezó la so carrera universitaria como un destacable matemáticu, pero llueu se camudó a la informática

Al graduase del MIT, Brancklin trabayó pa Digital Equipment Corportation (DEC) hasta 1976, cuando empezó a trabayar pa FasFax, un fabricante de caxes rexistradores. En 1977, decidió tornar a la escuela, y llogró un Master Of Business Administration de la Universidá de Harvard en 1979.

Mientres yera estudiante en Harvard Business School, Bracklin co-desenvolvió VisiCalc en 1979, polo que ye la primer fueya de cálculu electrónica disponible pal so usu n'en el llar y oficina. Funcionó nun Ordenador Apple II y foi consideráu un programa de cuarta xeneración. 

VisiCalc ye llargamente reconocida pa suministrar de combustible a la rápida crecedera de la industria del ordenador personal. En llugar de faer proyeiciones ffinancierascon fueyes de cálculu manuales y tener que faer operaciones aritmétiques con cada célula individual, VisiCalc dexa al usuariu camudar cualquier célula y tien la peculiaridá de que tola fueya puede calculase automáticamente. Esto dexó tras 20 hores de trabayu, pasando a solo ocupar 15 minutos, amás de fomentar la creatividá.

## Ver tamién
* VisiCalc
* WikiCalc

## Referencies

## Enllaces esternos
Steven Chu

**Steven Chu** (28 de febreru de 1948), científicu d'Estaos Xuníos que xunto a Claude Cohen-Tannoudji y William Daniel Phillips, recibió'l Premiu Nobel de Física en 1997 pol so trabayu independiente y pioneru nel enfriamientu y atrapáu d'átomos usando lluz láser.

Chu graduar na Universidá de Rochester, Nueva York, en 1970, con un B.S en física y un A.B. en matemática. Consiguió'l so doctoráu en físiques en 1976, na Universidá de California, Berkeley, d'onde foi "postdoctoral fellow" ente 1976 y 1978. 

Incorporar a la plantía de los Llaboratorios Bell de Murray Hill, Nueva Jersey, en 1978. Más tarde convirtióse en direutor del departamentu d'investigación en electrónica cuántica nos Llaboratorios AT&T Bell de Holmdel, Nueva Jersey, en 1983. 

Entró na facultá de la Universidá de Stanford en 1987.

En 1985, Chu y los sos colegues emplegaron una matriz de fexes láser entecruzaos pa crear un efeutu que denominaron melaza óptica, que causaba un amenorgamientu de la velocidá de los átomos oxetivu dende 4000 km/h a cerca d'un km/h, como si los átomos mover por una trupa melaza. La temperatura de los átomos frenaos averar al cero absolutu. 

L'equipu tamién desenvolvió una trampa atómica usando láseres y bobines magnétiques que-yos dexaron prindar y estudiar los átomos esfrecíos. Phillips y Cohen-Tannoudji siguieron el trabayu de Chu, ingeniando métodos pa usar láseres p'atrapar átomos a temperatures entá más cercanes al cero absolutu. Estes téuniques dexen a los científicos ameyorar la precisión de los relós atómicos emplegaos na navegación espacial, construyir interferómetros atómicos que pueden midir con precisión les fuercies gravitatories, y diseñar láseres atómicos que pueden emplegase pa manipoliar circuitos electrónicos con estremada precisión.

N'avientu de 2008, Chu foi escoyíu pol presidente Barack Obama pa ocupar el puestu de secretariu d'enerxía (equivalente a Ministru d'Enerxía) de los Estaos Xuníos nel so gabinete.

## Referencies
* Testu traducíu de www.nobel-winners.com, en GFDL

## Ver tamién
* Melaza óptica
Josephine Cochrane

**Josephine Garis Cochrane**  foi una inventora d'Estaos Xuníos. Inventó'l primera fregaplatos comercialmente esitosu, que construyó xunto col mecánicu George Butters.

## Biografía
Josephine yera fía de John Garis, un inxenieru civil, ya Irene Fitch Garis. Tenía una hermana, Irene Garis Ransom. El so güelu, John Fitch, patentó un barcu de vapor. Creció en Valparaíso, Indiana, onde foi a un colexu priváu hasta que s'amburó.

En treslladándose al condáu de Shelby (Illinois), Josephine casóse con William Cochran, políticu y comerciante, el 13 d'ochobre de 1858. El so home morrió cuando tenía 45 años, dexándola arruinada y con deldes, lo que-y motivó pa desenvolver el fregaplatos. Caltuvo l'apellíu del so home, Cochran, pero añadió la «y» dempués de la so muerte. El matrimoniu tuvo dos fíos, Hallie, que morrió con dos años y Katharine. 

Josephine morrió'l 3 d'agostu de 1913 d'un derrame cerebral o agotamientu en Chicago y foi soterrada nel campusantu Glenwood de Shelbyville en Illinois.

## El fregaplatos de Cochrane
Otros intentos fueren fechos pa producir un fregaplatos comercialmente vidable. En 1850, Joel Houghton diseñó un lavaplatos a rabil. Na década de 1860s, L. A. Alexander ameyoró nel dispositivu con un mecanismu pa xirar una bandexa con platos nuna cuba d'agua. Tampoco d'estos aparatos fueron particularmente eficaces.

Josephine diseñó'l primer modelu del so fregaplatos na cabaña detrás de la so casa. George Butters yera un mecánicu qu'ayudó na construcción del primer fregaplatos; tamién trabayó na primer fábrica de fregaplatos. Pa construyir la máquina, primero midió los platos y diseñó compartimientos de cable por que cupiera tantu platos, taces, o salseres. Dichos compartimientos introducir dientro d'una rueda que reposaba horizontal dientro d'una caldera de cobre y un motor faía xirar la rueda, coles mesmes que l'agua caliente xabonosa, proveniente de la caldera, rociaba los platos. El so fregaplatos foi'l primeru n'utilizar agua a presión en cuenta de un estropaxu pa llimpiar los platos dientro de la máquina. El so inventu esponer en 1893, na Esposición Universal de Chicago y ganó'l primer premiu por La meyor construcción mecánica, duradera y afecha al ritmu de trabayu». La noticia del so inventu espublizóse, y llueu recibió pidíos de la so llavadora de platos pa restoranes y hoteles d'Illinois, patentó'l so diseñu y empezar a producir. El negociu de la so fábrica, Garis-Cochran, empezó en 1897.

Nun ye hasta 1949 cuándo'l so fregaplatos aportó al típicu instrumentu de casa. Empezó a ser más conocíu y la mayoría de los llares teníen la capacidá pa tener unu d'esos fregaplatos naquella dómina. Estos primeros fregaplatos riquíen una gran cantidá d'agua caliente, les cases tienen de ser modificaes cola apropiada fontanería pa estes nueves teunoloxíes.

## Referencies
Ward Cunningham

**Howard Cunningham**, meyor conocíu como **Ward Cunningham**, (nacíu en Michigan City, Indiana, Estaos Xuníos, 26 de mayu de 1949) ye un informáticu y programador d'Estaos Xuníos de patrones pa programación ("patterns") y del WikiWikiWeb.

Graduar n'inxeniería interdisciplinaria (llétrica y de computación) y tien una maestría en ciencies de la computación de la Universidá de Purdue.

Creó'l primera sitio wiki, el WikiWikiWeb, que ye parte del Portland Pattern Repository de Portland (Oregón), en marzu de 1995. El sitiu, inda activu, especializar en "proyeutos personales" y en patrón de diseñu y caltién un rexistru históricu informal d'idees en programación. Por casu, el sitiu cataloga patrones y antipatrones de diseñu útiles de conocer pal desenvolvimientu de software, especialmente so la metodoloxía de programación estrema. Cunningham esplica que'l conceutu de la wiki asocedióse-y a la fin de los años 1980, y enllantar primeramente como una pila Hypercard.

Ye coautor (con Bo Leuf) del llibru *[[The Wiki Way]]* (2001). Fundó, la empresa de consultoría Cunningham & Cunningham, Inc., foi direutor d'investigación y desenvolvimientu de Wyatt Software ya inxenieru principal en Tektronix Computer Research Laboratory. Ward ye bien conocíu poles sos contribuciones na práutica del desenvolvimientu de programación empobinada a oxetos, la metodoloxía de desenvolvimientu de software denomada programación estrema y les comunidaes agospiaes na so WikiWikiWeb. Ye fundador del Hillside Group y foi direutor del comité de programa de la conferencia sobre patrones de diseñu. Ente avientu de 2003 y ochobre de 2005 trabayó para Microsoft nel "grupu práutiques y patrones". Dende ochobre de 2005, ye'l direutor del *Committer Community Development* de la Fundación Clise.

Ye miembru del comité asesor de la Fundación Wikimedia.

Ward Cunningham anguaño mora en Portland, Oregón. 

## Bibliografía
* Bo Leuf, Ward Cunningham. The Wiki Way: Quick Collaboration on the Web. Addison-Wesley Longmann, abril de 2001. ISBN 0-201-71499-X

## Referencies

## Enllaces esternos

*The Portland Pattern Repository.
*La Wiki de Ward.
*grupu Práutiques y patrones de Microsoft.
James Dewar

**James Dewar**  foi un físicu y químicu escocés. 

Foi'l más nuevu de seis hermanos y quedó güérfanu de padre y madre a los 15 años. Nació en Kincardine-on-Forth y foi educáu en Dollar Academy y na Universidá d'Edimburgu, onde se graduó. Darréu convertiríase en profesor na Universidá de Cambridge en 1875, faciéndose miembru de la Royal Institution en 1877. Desenvolvió la fórmula química del bencenu y realizó un estensu trabayu nel campu de la espectroscopia mientres más de 25 años. En 1891 afayó'l procesu pa producir osíxenu líquidu en cantidaes industriales. Inventó un depósitu aislante, el vasu Dewar, pa estudiar los gases a baxes temperatures. Usó esti inventu pa tresportar gases líquidos, como hidróxenu, en 1898. Tamién foi'l primeru en llograr hidróxenu sólidu En 1905 reparó que'l carbón fríu podía producir vacíu. Esta téunica foi bien útil pa la esperimentación na física atómica.

Xunto con Sir Frederick Augustus Abel desenvolvió esplosivos ensin fumu, que'l so nome común ye cordita.

Morrió en Londres.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Meiklejohn, William, "*[http://www.rocinante.demon.co.uk/klhg/people/ppl1.htm Tulliallan: Four lads o’ pairts: Sir James Dewar (1842-1923)]*". Kincardine Local History Group. *(n'inglés)*
*"*[https://web.archive.org/web/https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/dewar_james.shtml Sir James Dewar (1842–1923)]*". British Broadcasting Corporation, Broadcasting House, Portland Place, London. bbc.co.uk. 2004. *(n'inglés)*
*Bellis, Mary, "*[http://inventors.about.com/library/inventors/blthermos.htm Inventors Sir James Dewar]*". about.com. *(n'inglés)*
George Eastman

**George Eastman**  foi'l fundador de la Eastman Kodak Company ya inventor del rollu de película, que sustituyó a la placa de cristal, colo cual consiguió poner la fotografía a disposición de les mases. El rollu de película sería tamién daqué básicu pa la invención del cine, yá que'l so usu alcuéntrase nes creaciones de los pioneros del cine como Thomas Edison, los Hermanos Lumière y Georges Méliès.

El 4 de setiembre de 1888 Eastman rexistró la marca Kodak y recibió una patente pa la so cámara qu'usaba'l rollu de película. Esi mesmu añu llanza al mercáu la cámara Kodak 100 Vista, qu'utilizaba carretes de 100 semeyes circulares y pa que la so campaña de promoción acuñó la frase «*Usté apierta'l botón, nós faemos el restu*». Lo más importante ye qu'a partir d'esti momentu yá nun se riquir grandes conocencies en fotografía o nel usu de productos químicos.

Esta cámara vendíase yá cargada y llista pa realizar les semeyes. Una vegada usada, devolver a la casa qu'estrayía los carrete, revelaba les semeyes y devolver xunto a la cámara otra vegada cargada. La cámara cargada costaba 25&nbsp;dólares (unos 1600&nbsp;dólares de 2015), y el reveláu del carrete y un carrete nuevu costaben 10$ (unos 640&nbsp;dólares de 2015). La novedá impúnxose y supunxo que l'usu de la fotografía pudo estendese a tola población, ye por tanto'l momentu de la popularización de la fotografía.

Yá nel añu 1889 Eastman camuda'l carrete de papel per unu de celuloide y unos años más tarde esanicia la incomodidad de tener que devolver la cámara entera, al empezar la comercialización d'un carrete protexíu que dexa'l so allugamientu y estracción pel sol.

Ye nestos años cuando surde la fotografía d'aficionáu tal que la conocemos na actualidá.

Eastman, de calter complexu, fíxose multimillonariu gracies a les sos innovaciones, invirtiendo grandes sumes de dineru en distintes obres benéfiques. Sicasí, la so inestabilidá psíquica llevó-y a los so suicidiu, en careciendo una enfermedá dexenerativa que-y torgaba caminar. Dexó una nota na que ponía:

«A los mios amigos:, el mio trabayu ta fechu, ¿por qué esperar?» (n'inglés: «*To my friends: My work is done. Why wait?*»)

## Referencies

## Enllaces esternos
Leo Fender

**Clarence Leonidas Fender** , güei conocida como Fender Musical Instruments Corporation, y más tarde, la compañía G&L Musical Products (G&L Guitars). Los sos guitarres llétriques, baxos y etapa de potencia amplificadores diseñaos dende 1950 siguen apoderando la música popular más de mediu sieglu dempués. Leo Fender y el guitarrista Les Paul son citaos, frecuentemente, como les dos persones más influyentes nel desenvolvimientu de los preseos llétricos del sieglu XX. Tradicionalmente méntase que la marca de la Les Paul, Gibson, foi'l más seriu competidor de Fender na fabricación de guitarres llétriques, tratándose, en realidá, de diseños y filosofíes de construcción bien distintes, y con ésitu alternante a lo llargo de la historia.

## De 1950 a 1965: La edá d'Oru
En 1950, xunto a George Fullerton presenta'l so primer modelu, la Esquire. Y dempués la Broadcaster, la primer guitarra llétrica producida pola Fender Electric Instrument Manufacturing Company. Por cuenta de un conflictu de marca con Gretsch, otra compañía fabricante de preseos, la Broadcaster renomóse como Telecaster.

Más tarde, siguiríen-y otros ésitos de diseñu, ente los que destaca la Stratocaster, modelu llargamente asonsañáu dende la so puesta nel mercáu en 1954, o'l Precision Bass, el primer baxu llétricu comercialmente vidable.

En 1965, Leo Fender vendió la so compañía a la Columbia Broadcasting System (CBS).

## Music Man y G&L
En 1970, Leo Fender diseñó guitarres, baxos y amplificadores pa la compañía Music Man. En 1979, en compañía de los sos vieyos amigos George Fullerton y Dale Hyatt, fundó una nueva empresa llamada G&L (de George & Leo, anque mientres un tiempu foi bien popular la creencia de que'l acrónimu significaba ‘Guitars by Leo’) Musical Products. Nos siguientes años, Fender siguió produciendo guitarres y baxos llétricos, ameyorando los sos propios diseños de décades tras y rexistrando nueves patentes en diseños innovadores de pastillas magnétiques, sistemes de vibrato, construcción de mástiles, etc.

Morrió en 1991 por entueyos cola enfermedá de Parkinson.

## Ver tamién
* Gibson
* Fender
* G&L

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial de Fender Musical Instruments
* Web oficial de G&L Guitars
Alfred Kastler

**Alfred Kastler**  foi un físicu francés, ganador del Premiu Nobel de Física en 1966.

Kastler foi al llicéu Bartholdi en Colmar (Alsacia), y de ende foi a la École Normale Supérieure en París en 1921. Dempués de los sos estudios, en 1926 empezó a enseñar física nel llicéu de Mulhouse, y enseñó na Universidá de Burdeos, onde foi profesor universitariu hasta 1941. Georges Bruhat preguntó-y si quería tornar a la École Normale Supérieure, onde finalmente llogró la so cátedra en 1952. 

Collaborando con Jean Brossel, investigó la mecánica cuántica, la interaición ente lluz y átomos, y la espectroscopia. Kastler, trabayando en combinación de resonancia óptica y resonancia magnética, desenvolvió la téunica de *[[optical pumping]]*. Estos trabayos sirviéron-y pa la terminación de la teoría de láseres y máseres.

Ganó'l Premiu Nobel de Física en 1966 «pol descubrimientu y desarrollu de métodos ópticos pal estudiu de les resonancies hercianes nos átomos».

Foi presidente de la mesa directiva del Institut d'optique théorique et appliquée y fundador d'Aición Contra la Fame.

## Llaboratoriu Kastler-Brossel

Nos cuarenta años que siguieron, el so grupu de mozos físicos fixeron meyores significatives nel desarrollu de la física atómica en Francia. El Llaboratoriu d'Espectroscopia herciana foi rebautizado Laboratoire Kastler-Brossel en 1994.

## Referencies

## Bibliografía
* 

*Oeuvre Scientifique, 2 vols. Ed. CNRS, 1988

*Alfred Kastler: *Tiere sind unsere biologischen Brüder*. In: *Unesco-Dienst.* Heft 3. 1979

*Kastler ''Optisches Pumpen als Beispiel internationaler Zusammenarbeit, Physikalische Blätter, agostu 1967

* 

*La diffusion de la lumiére par les milieux troubles; influence de la grosseur des particules, Paris: Hermann 1952

* 

*Recherches sur la fluorescence visible de la vapeur de mercure, Paris: Masson 1935

## Enllaces esternos

* Alfred Kastler
Elias Howe

**Elias Howe** (Spencer, Massachusetts, 9 de xunetu de 1819 - 3 d'ochobre de 1867), foi un inventor d'Estaos Xuníos, pioneru na creación de la máquina de coser, anque nun fora'l so inventor (foi Walter Hunt).

## Biografía

Howe nació'l 9 de xunetu 1819, fíu del Dr. Elias Howe y de Polly Howe (Bemis) en Spencer, Massachusetts. Pasó la so infancia y la so mocedá en Massachusetts, onde trabayó d'aprendiz nuna fábrica testil en Lowell a empiezos de 1835. Tres el zarru de la fábrica debíu al Llerza de 1837 se mudu escontra [Cambridge, Massachusetts] pa trabayar como mecánicu en maquinaria de cardáu, como aprendiz xunto col so primu Nathaniel P. Banks. A partir de 1838, foi aprendiz nel taller de Ari Davis, un maestru mecánicu en Cambridge que s'especializó na fabricación y arreglu de cronómetros y otros preseos de precisión. Foi trabayando con Davis onde Howe apoderar de la idea de la máquina de coser.

En setiembre de 1846 concedióse-y la primer patente d'una máquina de coser. La patente foi denunciada ante los tribunales na década de 1850, por cuenta de que el inventu pertenecía a Walter Hunt que lo inventara enantes ensin patentala. Lo que realmente Howe fixo foi perfeccionar y remocicar la máquina de coser.

Morrió'l 3 d'ochobre de 1867. Soterrar nel campusantu de Gravesend en Nueva York.

## Elias Howe na lliteratura
Nel capítulu "Suañu Creativu" del llibru "El Métodu Silva De Control Mental", José Silva rellata la manera en qu'un suañu que tuvo Howe influyó nel perfeccionamiento de la so invención:

## Fuentes

## Referencies
Jean Ichbiah

**Jean David Ichbiah**  foi'l diseñador principal del llinguaxe de programación Ada mientres 1977–1983. Yera miembru de la división de CII Honeywell Bull (CII-HB) d'investigación de llinguaxes de programación en Louveciennes, Francia.

Enantes diseñara un llinguaxe esperimental de programación de sistemes llamáu LLIRIU (1972–1974), basáu en Pascal y en Asemeya (ello ye que fuera'l presidente del Grupu d'Usuarios d'Asemeya), y yera unu de los socios fundadores de IFIP WG 2.4 sobre Llinguaxes de Programación de Sistemes (*Systems Implementation Languages*).

Dempués de que Ada fuera escoyíu pol Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos (DoD), Ichbiah abandonó CII-HB y fundó la Corporación Alsys, que siguió'l trabayu de definición de llinguaxe sobre Ada y más tarde entró nel negociu de los compiladores de Ada.

Finalmente, Ichbiah fundó y dirixó la empresa Textware, que viende'l software d'entrada de testu pa PDAs y ordenadores portátiles, según el software d'entrada de testu pa la Trescripción Médica sobre PC.

## Gallardones

* Jean Ichbiah foi miembru de la Lexón d'Honor francesa y de l'Academia de Ciencies Francesa.
* Recibió un Certificáu de Serviciu Distinguíu de DoD pol so trabayu nel llinguaxe de programación Ada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joseph Marie Jacquard

**Joseph Marie Charles** , conocíu como **Joseph Marie Jacquard**, foi un texedor y comerciante francés que participó nel desenvolvimientu y dio'l so nome al primer telar programable con tarxetes furaes, el telar de Jacquard. 
Fíu d'un obreru testil, trabayó de neñu en telares de seda, y darréu automatizó esta xera col usu de tarxetes furaes. Conforme foi creciendo y escurriendo distintes maneres de resolver unu de los principales problemes que teníen los telares d'esa dómina: empalmar los filos rotos. El so telar foi presentáu en Lyon en 1805. Anque'l so inventu revolucionó la industria testil, primeramente sufrió'l refugu de los texedores, inclusive quemaron públicamente unu de los sos telares. Darréu'l telar de Jacquard foi declaráu patrimoniu nacional y Jacquard n'honor a la medaya del telar de jacquard recibió la medaya de la Lexón d'Honor y un pagu de 50 francos per cada telar que se comercializara.

El métodu del so telar, convertir nel paradigma de la primera máquina computacional, desenvuelta por Charles Babbage.

Morrió en Oullins, onde trabayó como correxidor municipal, el 7 d'agostu de 1834.

r.ch

## Referencies

## Enllaces esternos
Herman Hollerith

**Herman Hollerith**  ta consideráu como'l primer informáticu, esto ye, el primeru que llogra'l tratamientu automáticu de la información (**[[Informática]]** = *Información + automática*). Tamién ta dientro de los creadores del primer ordenador nel mundu.

## Biografía
Hollerith reparó que la mayor parte de les entrugues conteníes nos censos podíen contestase con un "cierra la boca". Entós escurrió una tarxeta furada, una cartulina na que, según tuviera furada o non en determinaes posiciones, contestábase esti tipu d'entrugues. La tarxeta tenía 80 columnes.

El Gobiernu de los Estaos Xuníos escoyó la máquina tabuladora de Hollerith (considerada por dalgunos como'l primer ordenador) pa ellaborar el censu de 1890. Tardáronse namái 3 años en furar unes 56 s de tarxetes. Esto dexó que'l censu d'esi país realizar d'una manera más fácil.

Hollerith patentó la so máquina en 1889. Un añu dempués incluyó la operación de sumar col fin d'utilizala na contabilidá de los Ferrocarriles Centrales de Nueva York.

En 1896, Hollerith fundó la empresa Tabulating Machine Company, col fin d'esplotar comercialmente el so inventu. En 1911, dicha compañía fundir con Computing Scale Company, International Time Recording Company y Bundy Manufacturing Company, pa crear la Computing Tabulating Recording Corporation (CTR). El 14 de febreru de 1924, CTR camudó'l so nome pol d'International Business Machines Corporation (IBM), que'l so primer presidente foi Thomas John Watson, que curiosamente nun taba bien convencíu del futuru que podíen tener estes máquines.

Hollerith morrió nel 17 de payares de 1929 a los 69 años, por causa de un ataque al corazón.

## Referencies

## Enllaces esternos
William Hamilton

El nome de **William Hamilton** puede facer referencia a:

* William Hamilton, diplomáticu (1730-1803)
* William Hamilton, botánicu (1783-1856)
* William Rowan Hamilton (1805–1865)
* William Donald Hamilton (1936-2000)

## Referencies

## Enllaces esternos
Josiah Willard Gibbs

**Josiah Willard Gibbs**  foi un físicu d'Estaos Xuníos que contribuyó de forma destacada a la fundación teórica de la **[[termodinámica]]**.

## Biografía
Estudió na Universidá de Yale, llogrando'l so doctoráu n'Inxeniería Mecánica en 1863 con una tesis avera del diseñu de engranajes por métodos xeométricos. Hai de solliñar el fechu de que foi'l primer norteamericanu al que se-y confirió un doctoráu n'inxeniería.

En 1886 foi a vivir a Europa, onde permaneció tres años: París, Berlín y Heidelberg. En 1871 foi nomáu profesor de física matemática na Universidá de Yale. Enfocó'l so trabayu al estudiu de la Termodinámica; y afondó coles mesmes la teoría del cálculu vectorial, onde paralelamente a Heaviside opera dixebrando la parte real y la parte vectorial del productu de dos cuaternios puros, cola idea del so emplegu en física; na actualidá ye en dambos campos consideráu un pioneru.
## Ver tamién
* **[[Ciencia]]**: Teoría de la información, entropía en Teoría de la información, cuaternión
* **[[Lletricidá]]**: ecuaciones de Maxwell
* **[[Matemátiques]]**: fenómenu de Gibbs, muestreo de Gibbs
* **[[Fisicoquímica]]**: estáu d'agregamientu de la materia, regla de les fases de Gibbs, mecánica estadística, enerxía de Gibbs, entalpía
* **Persones**: Gilbert N. Lewis, William Rowan Hamilton, Lars Onsager, Ludwig Boltzmann, William Stanley, Oliver Heaviside
* **Otros**: Medaya Copley, Universidá de Yale

## Referencies

## Enllaces esternos
Murray Gell-Mann

**Murray Gell-Mann**  ye un físicu d'Estaos Xuníos. Estudió na Universidá de Yale y nel Institutu Teunolóxicu de Massachusetts. Profesor dende 1955 na Institutu de Teunoloxía de California (Pasadena), onde desempeñó dende 1967 la cátedra de Física Teórica, foi miembru de la NASA dende 1964.

Dióse-y el Premiu Nobel de Física en 1969 polos sos descubrimientos sobre partícules elementales. La teoría de Gell-Mann apurrió orde al caos que surdió al afayase cerca de 100 partícules nel interior del nucleu atómicu. Eses partícules, amás de los protones y neutrones, taben formaes por otres partícules elementales llamaes quarks. Los quarks caltiénense xuníos gracies al intercambiu de gluones. Xunto con otros investigadores construyó la teoría cuántica de quarks y gluones, llamada cromodinámica cuántica.

Amás de la ciencia, al profesor Gell-Mann interesáben-y otros campos como la lliteratura, la historia natural, la llingüística histórica, arqueoloxía, historia o psicoloxía.

Murray Gell-Mann ye l'autor de *The Quark and the jaguar, Adventures in the simplex and the complex* (*El quark y el xaguar. Aventures no simple y lo complexo*), un ensayu de divulgación científica con calter autobiográficu.

## Ver tamién
* Quark
* Mecánica cuántica
* Matrices de Gell-Mann

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina personal de Gell-Mann's en SFI
Wilson Greatbatch

**Wilson Greatbatch**  foi un inxenieru ya inventor que realizó meyores nel desenvolvimientu del primer marcapasos cardiacu implantable, anque de cutiu ye reconocíu como l'inventor del marcapasos polo xeneral. Yera graduáu pola Universidá Cornell y la Universidá de Buffalo. Rexistró más de 350 patentes y foi miembru de la National Inventors Hall of Fame y recibió el Premiu Lemelson-MIT en 1996.

## Referencies
 

## Enllaces esternos
*  Wilson Greatbatch, "marcapasos cardiacu médicu", publicáu 10/09/1962
* Un video de la entrevista con Wilson Greatbatch en vega
Casimir Funk

**Casimir Funk** , tamién visto como **Kazimierz Funk**, foi un bioquímicu d'orixe polacu.

## Biografía
Nació en Varsovia el 23 de febreru de 1884. Realizó los sos estudios universitarios en Berna, Suiza.
En 1912 postuló la esistencia d'una sustancia llamada vitamina (del llatín vita : vida y amina: compuestu de nitróxenu) que depués seria la llamada Vitamina al estudiar que les poblaciones que consumíen arroz integral teníen mayor resistencia o menor tendencia a contraer beriberi. 
Nacionalizóse d'Estaos Xuníos y finó en Nueva York el 20 de payares de 1967.
La nueva sustancia llamada A descubierta pol Dr McCollum sería amestada a la pallabra Vitamina, dando orixe a la Vitamina A, lo mesmo asocedió cola nueva sustancia llamada B o Tiamina descubierta pol Dr Robert Williams en 1936, dando orixe a la Vitamina B.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Harow, Benjamin *CASIMIR FUNK-Pioneer in Vitamins and Hormones* . Dodd, Mead & Company, New York,N. Y., 1955. 209 pages.
* Biography
* Informacje po polsku
* Biography at faqs.org/nutrition Internet FAQ Archives
* Review of Harow's biography at pubmedcentral , pdf
* Biography at FAQs , nutrition accessed Dec 2006.