Avenida de Mayo

L**'Avenida de Mayo**, asitiada nel barriu porteño de Monserrat, foi'l primer bulevar que tuvo la Ciudá de Buenos Aires, Arxentina y la columna vertebral del centru histórico y cívico de felicidá urbe. Nació opulenta y maxestosa y tresformóse col tiempu en símbolu de les rellaciones arxentín–españoles, y n'escenariu de toles manifestaciones sociales porteñas. Foi la primer avenida de la República y de toa Suramérica.

Empieza na cai *Bolívar* y el so trazu d'este a oeste cuerre ente les llaterales *[[cai Hipólito Yrigoyen|Hipólito Yrigoyen]]* y *[[Avenida Rivadavia]]*. D'esta manera coneuta la histórica Plaza de Mayo cola Plaza del Congresu nuna estensión d'unos diez cuadres.

Inauguróse oficialmente'l 9 de xunetu de 1894 cola sida de que sirviera de pulmón de la población que se concentraba dientro del sector central de la urbe y fora amás la vidrera de presentación de la ciudá al mundu.

El so planiamientu foi bien aldericáu y aguantáu pos riquió la espropiación y baltadera de construcciones pertenecientes a l'alta sociedá, amás de considerase por demás costosu. La so realización inspirar nos bulevares de París, pero la caudalosa aguada inmigratoria española tipificó el so calter hispánicu al poblase de teatros de zarzueles, cafés similares a los de Madrid, ateneos, asociaciones lliteraries y peñes formaes por ellos, influyendo na so arquiteutura, razón pola cual soler comparar cola Gran Vía madrilana.

Convertir nel grandiosu escenariu de la vida pública de principios del sieglu XX y los frentes de los sos sofisticaos edificios d'estilu *[[art nouveau]]*, neoclásicu y eclécticu constituyeron el magníficu marcu de receición de los pernomaos visitantes estranxeros. Ye seique'l meyor exemplu urbanu de la prosperidá de l'Arxentina de principios del sieglu XX: debaxo d'ella circula'l primer soterrañu (metro) qu'hubo nel Hemisferiu Sur.

Por tratase de la vía que xune al Congresu de la Nación Arxentina cola Casa Rosada, sede del poder executivu, ye la ruta obligada de los electos presidentes de la Nación los díes de les asunciones, y el llugar predilectu pa los desfiles de protesta o pa la realización de les celebraciones mientres les feches patries. 

Nella recibiéronse como héroes a los tripulantes del llexendariu *[[Vuelu del Plus ultra]]*, o al popular Jorge Newbery y foi'l llugar onde'l pueblu guardó con murnia'l desfile lentu de los cortexos aciagos de muertos pernomaos.

Anque col intre del tiempu perdió xerarquía por cuenta de cambeos de toa clase que nun respetaron la estética edilicia, nos últimos años un programa de revitalización encaráu ente los gobiernos d'España y Arxentina revirtió en gran parte esto.

El decretu del Poder Executivu Nacional nᵘ 437 del añu 1997 declaró l'Avenida de Mayo como *Llugar Históricu Nacional*, lo cual implica que nun se pueden alteriar les fachaes de los edificios nin poner determinaes publicidaes y marquesines. Tou aquello que modifique les estructures tien de ser primeramente aprobáu pola *Comisión Nacional de Monumentos, de Llugares y Bienes Históricos*.

## Historia

### L'aprobación del proyeutu
La ciudá de Buenos Aires empecipió un importante desarrollu a partir de 1880, añu en que foi designada capital de la Nación Arxentina y el presidente Julio Argentino Roca nomó intendente de la mesma a Torcuato de Alvear.

L'impulsu xeneráu poles obres portuaries y los ferrocarriles amontaron el comerciu, la inversión y la inmigración que se centró na urbe. Los políticos y lliteratos conocíos como la *[[Xeneración del 80]]* rindieron cultu al progresu y trabayaron estrechamente con inversiones estranxeres, buscando tresformar la *gran aldega* nuna ciudá moderna y avanzada. Asonsañando les idees europees imperantes del momentu, consideraron qu'amplios bulevares contribuyiríen a llogralo.

Alvear buscaba faer más curioses les cais del centru de la ciudá y con esti oxetivu en febreru de 1882 dirixir al Ministru del Interior de la Nación, Bernardo de Irigoyen, pa pidi-y que se declarara d'utilidá pública y dexárase la espropiación de les mazanes entendíes ente les places *de la Victoria* (actual Plaza de Mayo) y *Plaza Lorea*, y ente les cais *Rivadavia* y *Victoria* (actual *Hipólito Yrigoyen*), nos sectores que fueren necesarios pa l'apertura d'una avenida. Realizaes les xestiones necesaries dictóse'l 31 d'ochobre de 1884 la Llei nᵘ 1.583 qu'autorizaba l'apertura d'una avenida de 30 metros d'anchu, a lo menos, que partiendo de la Plaza de Mayo, estreme pola metá les mazanes comprometíes ente les cais Rivadavia y Victoria y termine na d'Ente Ríos. Un añu dempués el Conceyu deliberante dicta la ordenanza reglamentaria de dicha llei, de cuenta que pudieren empecipiase oficialmente los trabayos. La llectura de dicha llei dexa establecer con claridá los algames de la propuesta: «la intendencia va dar# en faer usu de l'autorización conferida nel artículu nᵘ&nbsp;4 de la espresada llei (1583) pa l'apertura de l'avenida, (...) que va ser de 35 metros d'anchu, empezando los trabayos poles mazanes en que s'ufierte menos resistencia nos arreglos que primeramente va procurar colos propietarios, quedando facultada nesi puntu, seya pa nomar comisiones de vecinos pal justiprecio, seya pa verificar con dichos propietarios les convenciones que consulten los oxetos de la llei, alcordando si fora necesariu, una compensación moderada per parte del conceyu. La Intendencia va poder amenorgar l'anchu indicáu, si na execución de la obra ufiertárense inconvenientes qu'en obsequi de los intereses xenerales conveniese conciliar, ensin que pueda amenorgase a menos de 30 metros l'anchu de la cai.» En principiu diba llamase *25 de Mayo* pero finalmente llamóse **Avenida de Mayo**, n'homenaxe a mayu de 1810, mes en que s'instaló'l Revolución de Mayo primer gobiernu patriu arxentín. La construcción de l'avenida presentó un gran desafíu pa les autoridaes de la dómina que primeramente se la llamó la *"Avenida de los Pleitos"*.

El proyeutu cuntaba con dellos antecedentes: yá en 1846 Domingo Faustino Sarmiento, futuru presidente arxentín, amosara la so almiración polos bulevares construyíos pol Prefeutu de París, el Barón Haussmann. Basaos nel nuevu modelu parisín y con desdeñu pola arquiteutura colonial surdieron diversos proyeutos pa la ciudá de Buenos Aires, consistentes n'abrir aveníes y diagonales bordiaes por places. Unu d'ellos foi presentáu en 1872 polos inxenieros Carlos Carranza y Daniel Soler, y consistía nuna avenida de 50 m d'anchu que xuniera l'actual Plaza de Mayo cola d'Once de Setiembre.

A partir de la reglamentación, el 21 de setiembre de 1885, de la mentada llei d'apertura, xeneráronse alderiques na opinión pública y medios periodísticos que polo xeneral nun fueron favorables a la midida. Munchos consideraben que yeren prioritarios: completar les redes d'agua corriente y desaguadorios, iguar les cais, y terminar colos banzaos y focos de fiebre de les contornes de la ciudá, primero qu'esmolecese pol ornatu de la mesma. 

La Municipalidá sicasí consideraba que l'avenida o bulevar (mientres años aldericóse cual términu yera'l correutu) yera indispensable pa facilitar el tráficu comercial ente'l Puertu de Buenos Aires y la estación ferroviaria de la Plaza Once de Setiembre, ameyorar les condiciones hixéniques, al sirvir de pulmón a la población concentrada na zona céntrica, y enguapecer a la ciudá siguiendo los modelos de París y Londres. Con al respeutive de esti últimu puntu ye de destacar qu'en 1884, Alvear foi suspendíu temporalmente nes sos funciones pos la oposición acusar d'esbardiar l'erariu municipal dexando de llau "*lo necesario polo superfluo*". Sicasí, los partidarios de l'apertura aportunaben en qu'ésta se tornaba indispensable p'amontar les zones d'aire y lluz ameyorando asina l'estáu sanitariu d'una ciudá acosada poles epidemia, que se faíen fuertes precisamente nes cais estrechu y escuru.

Miguel Cané, quien sería intendente mientres la construyía, consideraba que la capital tenía d'asonsañar los modelos de les ciudaes europees y terminar con aquelles fachaes d'edificios qu'él consideraba risibles y caprichoses. Pa esto yera necesariu establecer regles de bon gustu nos frentes de los edificios, y construyilos de manera que fueren ventilaos, cómodos y bien allumaos interiormente. L'avenida debía entós cumplir con preceptos reguladores qu'aseguraren amás la homoxeneidá arquitectónica tal como asocedía nos bulevares parisinos. Yera indispensable que los edificios algamaren altores uniformes, non yá por una cuestión d'estética sinón tamién pa evitar perxuicios a los propietarios que nun tuvieren frente a l'avenida. Afitaríase entós un altor máximu na avenida de 24 m y una mínima de 20 m.
Otra tema aldericada taba rellacionáu con decidir si l'apertura tenía de realizase enanchando la cai Rivadavia o pel mediu de les mazanes asitiaes ente dicha cai y la so paralela Victoria (actual Hipólito Yrigoyen). Esto últimu foi lo que finalmente se fixo, y yera lo preferío pol Direutor d'Obres Públiques, l'arquiteutu Juan Antonio Buschiazzo, por cuenta de qu'evitábase el contraste ente les nueves cases que se construyiríen d'un llau y les vieyes d'enfrente y amás, al nun ser perfectamente paraleles Rivadavia y Victoria, tuviérase que inutilizar innecesariamente los edificios d'una banda pa llograr la perfecta harmonía ente los dos calles. Per otra parte, el diariu *[[La Nación (Arxentina)|La Nación]]* tamién señalaba como ventaya de faelo pel mediu, yá que d'esa manera se higienizarían los fondos de les construcciones baltaes.

El proyeutu foise retardando mientres años, de primeres pola demoranza de la llei d'apertura de cais y aveníes pol Congresu de la Nación: el Senáu tardó en decidir l'aprobación del emprestu propuestu pol Intendente. La Cámara de Diputaos aldericó'l términu *d'utilidá pública* que se-y quería dar al proyeutu, una y bones el Congresu Nacional solo podía xirar fondos a la Municipalidá si la obra demostraba ser efeutivamente necesaria pal bien de la población.

La tardanza vieno depués pol problema de les espropiaciones. El costu de realización yera altu, yá que por tratase de cortes bien poblaes diba ser necesariu pagar elevaes sumes n'indemnizaciones. Esistía la medrana de que la Municipalidá nun pudiera encarar el pagu de les mesmes. Según la llei municipal la espropiación entendería, amás de la parte del terrén necesariu pa la construcción de la obra, el restu de la propiedá, vendiéndose en remate esti escedente. Alvear argumentaba que lo perdío nes espropiaciones recuperaríase en demasía yá que dichos escedentes aumentaríen fuertemente de valor una vegada fecha l'arteria, pos les nueves construcciones con frente a la mesma atraeríen el comerciu de luxu. Los demandaos acotaben la inconstitucionalidá de la llei, pos s'espropiaríen terrenes de mayor tamañu que los necesarios. 

Esto anició un nuevu alderique referíu a si yera correuta la venta pola fuercia, sobremanera d'aquella parte de los terrenes que nun diben ser utilizaos. L'intendente acotaba que les espropiaciones facer por un preciu mayor que'l valor de venta de la propiedá, lo que beneficiaría a los propietarios.

Un casu resonante foi'l d'Isabel Armstrong de Elortondo, que la so propiedá na cai Perú quedaría estremada en dos. En 1888 la Corte Suprema de Xusticia falló nesti casu, que nun yera procedente espropiar la totalidá de la finca, sinón namái lo que fuera necesariu por que la avenida construyérase. Esto obligó a la Municipalidá a conciliar intereses colos propietarios, quien según el diariu La Nación *pretendieron cobrar ingentes sumas poles fracciones espropiaes y aprovechar la centuplicación del valor del restu.*.

Nesi añu'l médicu higienista Antonio Crespo asocedió a Alvear na intendencia y propunxo derogar la llei d'apertura de l'arteria. Consideraba que l'abrir una sola avenida solo sirvía d'ornatu y propunxo un nuevu plan d'apertura d'aveníes diagonales p'ameyorar l'aireación ya hixene urbana. Sicasí, a esti altor, la opinión pública prefirió la prosecución del proyeutu orixinal.

### Les baltaderes y la inauguración

El 25 de mayu de 1888 empecipióse la destrucción de los edificios públicos más antiguos, toos ellos asitiaos sobre la Plaza de Mayo: la Casa de la Policía, los trés arcos del llau norte del Cabildru, el Cuartel de Bomberos y espropiar 13 mazanes pa llograr l'enanche. Por cuenta de que Crespo dexó la intendencia por enfermedá, yera intendente interín Guillermo Cranwell, hasta que Francisco Seeber, l'intendente designáu pol presidente Juárez Celman, volviera d'Europa.

Seeber, qu'había quedáu impresionáu poles idees arquiteutóniques del barón de Haussman en París, deseyaba executar en Buenos Aires obres similares a la de l'avenida de Mayo pa una mayor hixene y viabilidá. Mentanto, empezaben yá a construyise los primeros grandes edificios de comerciu.

Seeber retornaría a Europa ensin llevar a cabu les sos idees y asocedería-y interinamente Francisco Bollini mientres s'aguardaba que Torcuato de Alvear, nuevamente nomáu pal cargu, volviera d'un viaxe per Europa nel que buscaba recuperase d'una enfermedá. Pero'l mentor de la gran avenida finaría nel regresu'l 8 d'avientu de 1890, y polo tanto nin siquier guardó la construcción de la mesma.

A Bollini tocó-y enfrentar la crisis económica de 1890 y llindóse a actuar como alministrador. Mientres la so intendencia decidióse emplazar el Palaciu de Gobiernu de la Ciudá de Buenos Aires na esquina norte de Bolívar y l'avenida de Mayo, que la so execución siguía siendo difícil y costosa polos pocos recursos y los arreglos colos espropiaos qu'esixíen fuertes pagos. Dende l'emprestu alcordáu en 4 millones de pesos llegárase a invertir 10 y mediu, y en 1892 solicitáronse dos más.

Bollini foi asocedíu mientres ocho meses por Miguel Cané, quien a pesar de ser unu de los propulsores de la obra tuvo de moderase fuertemente en gastos por cuenta de la delicada situación económica del país. 

Foi recién mientres la intendencia del so socesor, Federico Pinedo (1855-1929), que l'avenida foi inaugurada'l 9 de xunetu de 1894, nuna ceremonia llena de pomposidad oficial y allegría popular. El día anterior hubo una procesión de más de 800 trabayadores protagonizaron una marcha con antorches, y el día inaugural prendiéronse fueos artificiales na plaza Lorea. Lluces de bengala suxetes a les columnes de lluz a gas allumaron la so trayeutoria mientres 20 minutos. Na cabecera oeste asitióse un gran arcu cola inscripción: *9 de xunetu de 1816 – 9 de xunetu de 1894*. El focu del acorazáu *Almirante Brown* presidió'l festexu na Plaza de Mayo, que les sos fontes tresformar en pagodes chinesques.

Sicasí la totalidá del so trayeutu completaríase en setiembre. El costu resultó ser finalmente de 14 millones, a pesar de que de los 115 inmuebles afeutaos, 85 fueron cedíos polos sos propietarios en cuenta de la exoneración d'impuestos.

### Les carauterístiques iniciales
L'avenida tuvo dende la so inauguración 30 metros d'anchu, compuestu por siendes de 6,5 metros y calzada de 17 metros. L'altor de los edificios afitar ente 20 y 24 metros, ensin cuntar los techos de mansarda. Güei día puede trate fácilmente qu'esta disposición yá nun se cumple.

Copiando les idees de París, tenía en delles esquines suétanos onde se guardaben los preseos de llimpieza; y a entrambos llaos dos talos túneles qu'entá esisten —pero arruinaos y ensin usu— a un metro y mediu per debaxo de la llinia d'edificación, que tresportaben les cañeríes d'agua corriente, gas y cables. Corríen en forma paralela a les fachaes, midiendo 2,30 por 1,23 metros nel interior abovedáu, pasando per debaxo d'ellos la cañería de desaguadoriu pluvial: tou esto dexaba un área llibre ente la estructura y los cimientos de los edificios, que quedó pal propietariu y qu'entá güei munchos siguen utilizar. Los túneles, que podríen utilizase para lo que fueron pensaos (un sistema que fadría menos caru'l costu de los arreglos en dalgún serviciu), fueron sicasí sistemáticamente destruyíos.

Dende 1893 hasta 1923 funcionaron, asonsañando a Londres, mingitorios debaxo de l'avenida, nes esquines y al centru de la calzada.

A pesar de que yá se sabía que los árboles plátanos (*[[Platanus × hispanica|Platanus × acerifolia]]*) provocaben series alerxes nes persones, estos fueron llantaos en tol so percorríu, y entá son la especie predominante. Seeber consideró que yeren los más fayadizos y llamaba *esmolición vulgar* al problema de salú mentáu.

Pa la llume utilizaron llámpares a gas sobre columnes de bronce que se completaben con allumáu llétricu instaláu en cada corte sobre tres refugio ovalaos asitiaos sobre'l centru de la calzada.

Sicasí, los abellugos duraron bien pocu, pos fueron una estobisa pa los coches, colo cual les columnes de lluz llétrico fueron treslladaes en cantu de la cera.

En cuanto al empedriáu adoptóse'l de madera que s'utilizaba en París y Londres. El procedimientu pal so allugamientu consistía en crear de primeres una base d'argamasa compuesta de cementu Portland, sable gruesu y pedregullo a la que se-y asitiaba un pavimentu formáu por abetos, cubiertu por otra capa de pedregullo. Aldericóse que nun yera'l más aptu pal suelu de Buenos Aires. La primer madera utilizada foi la pinotea y duró solu dos años. En 1895 ensayar con algarrobo, pal gordón, granitu de Tandil y pa les siendes, baldoses nacionales. La llavadura de la calzada realizar por aciu mangues de riego.

Esistía un problema d'importancia estética: la cai *San José*, que traviesa l'avenida cerca del so tramu final, fuera l'antiguu calce del pequeñu regueru llamáu *Zanjón de Granados*. En consecuencia l'avenida presenta hasta'l día de güei un pronunciáu cayente ellí torgando visualizar la so pimpana perspeutiva na so totalidá. En 1894 pretendió alzásela en 1,8 m nesa zona, pero la idea refugar por bien onerosa.

La construcción de los primeros edificios de corte academicista fueron un testimoniu elocuente de la influyencia de l'arquiteutura francesa y hermosearon y modernizaron la redolada de l'avenida. Gracies a les nueves téuniques qu'utilizaben el formigón armao y les vigues de fierro les construcciones yeren más altes y macices; y camudaron de manera decisiva l'apariencia del antiguu centru de la ciudá.

En París la estricta regularidá de les sos cais siguiendo l'estilu *hausmaniano*, con construcciones estándar y simétriques, terminó aburriendo a los sos ciudadanos y pasó rápido de moda obligando en 1882 a modificar les normes d'edificación. Pero na Avenida de Mayo varios d'aquellos preceptos perder en parte por influyencia de la propiedá en manes de particulares y de los arquiteutos que proyeutaron obres con regles más flexibles, lo que convirtió a l'arteria nun mosaicu d'estilos, pero calteniendo dellos lineamientos, como por casu la continuidá de los balcones, lo que dexó una espresión menos rigorosa.

Anque se dispunxeron normes pa uniformar les carauterístiques de los edificios, la fragmentación de los terrenes ayudó a l'apaición de casos singulares. Un exemplu de cómo la diversidá de les construcciones nun torgar una realización coherente del conxuntu puede entá güei reparase n'acerar norte del primer tramu de l'avenida: ellí llevántense'l Palaciu de Gobiernu, construyíu ente 1891 y 1902 basáu nun proyeutu del arquiteutu Juan Antonio Buschiazzo, de calquier itálicu y mansarda francesada, el suntuosu edificiu qu'ocupaba'l diariu, ''La Prensa'' d'estilu neobarrocu realizáu por Carlos Escose y Alberto Gainza, güei Casa de la Cultura, y lo que foi la sucursal de la *Tienda [[Gath y Chaves]]*, que la so cúpula unvia al academicismu, pero'l restu de la so fachada foi tendiendo a una oposición al mesmu, con muncho usu del vidriu y ornamientos aplicaos, en gran parte yá sumíos. 

A esta ecléctica producción añadiríase-y ente fines del sieglu XIX y principios del XX l'aguada *[[art nouveau]]*, que sicasí nun destruyó l'harmonía del conxuntu. Asina, les figures oníriques, les serenes, los ánxeles, les flores, los firuletes de fierro y de mampostería; esparder polos balcones, les fachaes, los portones, los techos de cayuela y les cúpules suntuoses, como en París o como en Barcelona y Madrid; entemecíos con elementos de los estilos Lluis XIII y Lluis XV y ornamentación de calter italianu incluyíes por dellos arquiteutos.

El nuevu estilu, col cual les elites porteñas buscaben paecese a París, abondó n'edificios como'l centru comercial *A La Ciudá de Londres*, la *Asociación Patriótica Española*, la *Sociedá Fotográfica*, el *Teatru de Mayo*, el *Hotel Frascati*, el *Gran Hotel España* —creáu en 1897—, *The Windsor*, el *Imperial*, el *Metropole* —del arquiteutu Augusto Plou, inauguráu en 1899—, la talabartería *Mataldi*, el *[[café Tortoni]]*, la confitería *Gaulois*, el *Hotel Lutecia* (güei *Chile*), etc. Munchos d'ellos concebíos por unu de los sacerdotes del *art nouveau* na ciudá, l'arquiteutu Alejandro Christophersen.

El proyeutu de l'arteria contemplaba qu'esta cortara la Plaza Lorea, pero los vecinos a la mesma opunxéronse, pos deseyaben que se caltuviera un depósitu d'agua qu'abastecía a la ciudá y alredor del cual paraben les carretes, amás d'esistir una bebezón onde se vendía agua. En 1893 pidieron que se construyera un *"rond-point",* en que'l so centru caltener el xardín qu'arrodiaba'l tanque d'agua. Esta solicitú foi respetada hasta 1910 en que'l depósitu dexó de tener utilidá pa la ciudá y esaniciar.

En 1909 el Congresu de la Nación treslladar a la pimpana estructura que se llevanta sobre la magnífica Plaza del Congresu, escontra l'estremu oeste de l'avenida, lo que sirvió pa permediar artísticamente a la Plaza de Mayo, llugar frente al cual el Congresu tuvo la so sede.

### Los medios de tresporte

Por pidíu de los propietarios de los inmuebles l'avenida enxamás foi percorrida por tranvíes, pero per debaxo d'ella diben circular tantu un metro como un tren. N'efeutu, na primer década del sieglu XX el tráficu vial en Buenos Aires aumentó en forma significativa y yera necesaria la creación de nueves formes de tresporte masivu. El Congresu Nacional, en 1909, apurrió la concesión al *Ferrocarril del Oeste* (FCO) pa construyir un soterrañu de carga de doble vía que xuniera la vía principal del *Ferrocarril del Oeste* (anguaño Ferrocarril Domingo F. Sarmiento) nes cercaníes de la cai *Sadi Carnot* (anguaño *Mario Bravo*) col puertu. Pero'l 28 d'avientu d'esi mesmu añu la Municipalidá de la Ciudá de Buenos Aires apurrió una concesión a la *Compañía de Tranvíes Anglu Arxentina* (CTAA), qu'esplotaba'l 80% del sistema de tranvíes, pa construyir un soterrañu de pasaxeros. El proyeutu incluyía nel so trazáu'l tramu Plaza de Mayo-Plaza Miserere, per debaxo de l'Avenida de Mayo, que fuera concedíu al ferrocarril.

Tres un pleitu, alcordóse que'l *Ferrocarril del Oeste* construyera la llinia para cargues pero d'una sola vía y a una fondura que dexara'l pasu de la llinia de pasaxeros que construyiría CTAA nun planu cimeru. Esti serviciu de ferrocarril col tiempu dexó d'usase. Mientres los años de 1997 a 2008 volvió usase la vía por que circulara un tren de pasaxeros.

D'esta forma'l 15 de setiembre de 1911 empezó la construcción de la llinia de metro *Anglu Arxentina*, llamada *[[Llinia A (metro de Buenos Aires)|Llinia A]]* a partir de 1939. El tramu Plaza de Mayo–Plaza Miserere foi inauguráu'l 1 d'avientu de 1913. Foi'l primer soterrañu construyíu n'América Llatina y un arguyu pa los porteños.

### Los hoteles y emporios comerciales
Los primeros edificios construyíos fueron principalmente d'hoteles qu'enantes se topaben na zona portuaria. Dellos d'ellos yeren de luxu, destinaos a captar a los estranxeros que veníen por motivos de negocios. *El Metropole* tenía comodidaes que nun cuntaben nin siquier los meyores establecimientos europeos. ''El Majestic'' inaugurar en mayu de 1910 na esquina de Santiago del Estero, yera d'una aseguradora pero se lo remoledó como hotel pa recibir a les delegaciones estranxeres que llegaben pa la celebración del Centenariu Patriu. El proyeutu orixinal foi de los arquiteutos Collivadino y Benedetti.

Otru hotel bien luxosu foi'l *Gran Hotel España*, creáu en 1897 con 315 habitaciones.

El Hotel Castelar, entá esistente, foi construyíu en 1928 pol arquiteutu Mario Palanti, n'estilu académicu. El so nome inaugural foi Excelsior, pero'l nuevu nome dar Francisco Piccaluga, el so primer dueñu, n'homenaxe a Emilio Castelar y Ripoll, presidente de la Primer República Española. Nel sosuelu del hotel funcionaba la peña *Signu*, importante llugar de xunta de la intelectualidá arxentina y del estranxeru, cuntando ente los sos concurrentes a renomaos artistes como Alfonsina Storni, Norah Lange, Oliverio Girondo, Luisa Vehil, Milagros de la Vega, Conrado Nalé Roxlo, Jorge Luis Borges y Federico García Lorca quien habitó seis meses ente 1933 y 1934 na habitación 704 del hotel, güei museo–habitación, y viniera al país pa representar Bodes de Sangre con Lola Membrives nel Teatru Avenida. Nel mesmu sosuelu funcionaben los estudios de *Radio Stentor*, utilizaos pola *Sociedá d'Amigos del Arte* como comunicadores de les actividaes culturales que se realizaben principalmente na Avenida de Mayo. 

Tocantes a los negocios, el más luxosu y grande foi'l *A la Ciudá de Londres*, qu'ocupaba la esquina sureste de Perú y depués se reinauguró con un local más ampliu con frente a l'Avenida de Mayo, y que foi destruyíu por una quema'l 19 d'agostu de 1910. Otros fueron el *New England*, la *Xastrería Casa Muñoz* nel 1119, el *Mayson Perú*, etc. Pero'l más pimpanu establecimientu yera'l de La Inmobiliaria, inauguráu en 1910 y qu'entá sigui esistiendo, qu'ocupaba la corte ente San José y Luis Sáenz Peña. Exhibía artefautos de lluz llétrico, bañaderas y lavatorios con modernos sistemes.

Fueron y siguen siendo carauterísticos de l'avenida los pasaxes piatonales, 14 en 6 cortes, que la conecten con dalguna de los dos calles paraleles que la contienen. Dalgunos de los más destacables son el *Roverano*, el *Barolo* y el *Urquiza – Anchorena*.

### Los cafés

Surdieron na avenida numberosos cafés *a la española* qu'inclusive preparaben el clásicu chocolate con churros. Nellos, artistes, escritores y políticos crearon un abellugu d'intelectuales, al empar que los exiliaos franquistes y republicanos aldericaron o engarraron violentamente mientres duró la Guerra Civil Española.

El más representativu y destacáu foi'l café más antiguo de Buenos Aires qu'entá sigui funcionando: el *[[Café Tortoni]]*, inauguráu en 1858 y que funciona dende 1880 nel sitiu actual, anque la so entrada taba asitiada sobre la cai *Rivadavia*. Recién en 1898 construyóse-y la entrada principal nel nᵘ 825-833 d'Avenida de Mayo, que como se mentó inaugurárase en 1894. La fachada foi realizada pol arquiteutu Alejandro Christophersen. Foi'l primer chigre de la ciudá n'asitiar sielles y meses nes siendes.

Nél funcionó la peña *Agrupación Xente d'Artes y Lletres*, inaugurada en 1926, que yera encabezada pol pintor arxentín Benito Quinquela Martín. Ente los sos asistentes atopábense Alfonsina Storni, Baldomero Fernández Moreno, Juana de Ibarbourou, Arturo Rubinstein, José Ortega y Gasset, Jorge Luis Borges, y Molina Campos, ente otros. Les sos meses vieron pasar figures de la política como Lisandro de la Torre, Ernesto Palaciu y Marcelo Torcuato de Alvear; populares como Carlos Gardel, y Juan Manuel Fangio; o de prestíu internacional como Albert Einstein y Federico García Lorca. L'agrupación cerró en 1943, pero'l chigre y la so bodega siguen brindando espectáculos culturales, cuantimás de tangu y jazz. El café caltién la decoración de los sos primeros años.

Paez ser que los meyores chocolates con churros sirvir en *L'Harmonía*, fundáu en 1899, y conocíu tamién como'l café de *Los Cómicos* pos ellí faíense presentes munchos actores salíos de los teatros de la zona. Atopar al 1002, na esquina cola cai Bernardo de Irigoyen, y el so rellumanza tener en 1910.

*La Castellana*, n'esquina cola cai Lima, yera un café al qu'a principios del sieglu XX podía allegar tola familia (nesa dómina víase como impropiu qu'una muyer allegara a un café). Nesti local instalaríase depués una recordada xoyería de nome *Escasany*. Pero a fines del sieglu anterior foi un llugar d'engarradielles ente porteños y españoles que siguíen día ente día la llucha pola independencia cubana.

Un café que foi tamién importante centru de xunta d'intelectuales foi'l del *Hotel Castelar*, qu'entá esiste. Nél axuntaba la peña *Signu*, formada pol andaluz Federico García Lorca, que mientres seis meses vivió nel hotel.

El café qu'en 1897 abrir col nome de *La Toja*, y dende 1936 llámase *Iberia*, na esquina sureste con Salta, nel edificiu Cassará, yera allegáu por correlixonarios del vieyu partíu de Leandro N. Alem, yá que na corte vecina atopábase'l comité central del radicalismu. Desque se llamó Iberia cuntó con un salón dedicáu a les families, magar siguió siendo fiel al so destín políticu. Mientres la guerra civil española foi'l más famosu apartaz de republicanos. Nel añu 2006 la Llexislatura de la Ciudá de Buenos Aires fixo asitiar sobre la so paré esterior dos plaques homenaxes coles inscripciones:

 

Na esquina d'enfrente de *La Toja*, atopábase, al 1208, el *Español*, que pela cueta foi'l más importante apartaz de falanxistes. Enfrentamientos ente dambos bandos, con mancaos, y sielles refundiaes dende un café al otru yeren comunes. Cúntase qu'una nueche llegó la noticia al Español de que'l xeneral Emilio Mola morriera y un parroquianu en cuenta de llamentase empezó a festexalo, lo que provocó una engarradiella grave con mancaos ya intervención policial. En cuanto al café Iberia, unu de los sos propietarios, Daniel Calzáu, tenía tamién una cervecería llamada *Berna* al 1400 de l'avenida, famosa pola so *[[emparedáu]] Berna* (de lomito con anchoes). Cabo esclariar qu'hubo bien poques cerveceríes sobre l'avenida.
 
Los periodistes del famosu diariu *[[Diariu Crítica|Crítica]]*, de Natalio Botana, axuntar nel *Avenida*, al 1493. Una nueche un grupu de falanxistes aprució nel llocal buscando engarrar col coru de republicanos que davezu cantaba ellí, pero confundió a los periodistes con aquellos, recibiendo asina los del diariu una feroz paliza.

Ente otros cafés, yá seya de los que cerraron o entá subsisten, destacáronse'l *París*, nel nᵘ 602, onde dalguna vegada cantó'l dúu Carlos Gardel-José Razzano, que depués se llamaría *Montevideo Chico* y sería llugar de xunta de exiliaos uruguayos. Nel 729, taba'l *Llatín*, al que solíen allegar periodistes y personal del diariu *La Prensa*, *Tribuna Llibre* y la revista *[[Caras y Caretas (Arxentina)|Caras y Caretas]]*, toos asitiaos cerca del mesmu.

La *Cosechera*, al 625, yera allegáu por escritores como Alfredo Bufano, Roberto Arlt, Conrado Nalé Roxlo y el poeta español Pedro Herreros.

Ente los establecimientos nos que s'espublizó'l tangu pueden mentase el *Gaulois* (más tarde Central), onde Julio de Caro tocó de mozu y amás estrenó'l so tangu *Mala Xunta*. Nel Colón, na interseición de l'avenida con *Bon Orde* (güei Bernardo de Irigoyen), debutó'l mentáu De Caro y en 1926 Pedro Maffia presentar cola so primer orquesta. Esti llugar yera un apartaz d'anarquistes. El so propietariu español repunaba l'alcohol y polo tanto nun lo sirvía nel chigre, por eso se esmeraba n'ufiertar *el meyor café de Buenos Aires*.

Nel 1199 atopábase'l café del *Hotel París*, del que foi avecé a fines de sieglu'l futuru presidente de l'Arxentina, Hipólito Yrigoyen, xunto colos sos correlixonarios radicales.

Dellos cafés utilizaron la denominación *[[Los 36 Billares]]*. Unu d'ellos esistió dende 1894 hasta xineru de 2014 dientro d'un edificiu de delles plantes nel nᵘ 1265, obra de los arquiteutos Tiphaine y Colmegna. Foi pioneru en tener meses de billar nes sos instalaciones. Granitu coloráu combináu con otru más claru, debaxo de les grandes ventanes, reviste anguaño'l frente del que foi'l so edificiu, allumáu por trés faroles. El salón con pisu graníticu colloráu tien una *boiserie* con recímanes d'uves taraceados. 

Tampoco faltaben los cafés como'l *Puerta del Sol*, al 1100, que la so especialidá yera la ufierta de muyeres.

Nun yera café, pero merez mentase equí la confitería *La Victoria*, na interseición cola cai Chacabuco, que foi unu de los primeros llugares onde pudo probase un balón de sidra.

El *[[Parque Goal]]*, al 1400, yera una gran barraca na que solíen axuntase payadores. Abrir en 1917 y cerró en 1930. Nél fixeron famosos les temes *Los mios Harapos*, d'Alberto Ghiraldo, y *Canaro en París*, de Scarpino y Caldarella.

Hai de solliñar que la cadena cafetera norteamericana Starbucks, que llegó a l'Arxentina en 2008 y tuvo un gran ésitu, abrió dos sucursales na Avenida de Mayo: una d'elles na planta baxa del edificiu del n° 970 y la otra na planta baxa del Hotel Mundial na esquina de la cai Santiago del Estero, dambes inauguraes a fines d'avientu de 2011.

### L'Avenida de Mayo se españoliza

Yá primero que se construyera l'arteria los españoles inmigraben a l'Arxentina por ser un país de costumes y tradiciones similares al d'ellos; y buscando elevación social por aciu el trabayu. El grupu de elite española ocupó un llugar importante dientro del espaciu social ente fines del sieglu XIX y principios del XX en coincidencia cola crecedera económica arxentín d'aquel entós y col fuerte afianzamientu nes rellaciones internacionales de dambos países que se rompieren dempués de la guerra de la Independencia Arxentina.

Ente 1895 y 1914 los barrios redoma a l'Avenida, Monserrat, San Nicolás y el llamáu Concepción, concentraben más del 50% de los españoles de la ciudá (ente 1904 y 1909 afincar na Arxentina más de 170.000 españoles, el 32,4 % d'ellos establecióse en Monserrat y 24,1 % en Concepción).

Previa a la inauguración de l'avenida esistíen na so redolada asociaciones d'españoles como'l *Centro Gallego*, *La Unión Gallega*, *L'Asociación Patriótica Española* y el *Centru Asturianu*. Tamién la prensa escrita de los inmigrantes faía presente con publicaciones como *El Correo Español*, *La España*, *El Gallego*, *Antón Perulero* y *Almanaque Suramericanu*. Al abrir l'arteria convertir na preferida de la coleutividá española y asina la mayoría de los hoteles, cafés y cases comerciales fueron propiedá de los ibéricos. La zarzuela establecióse entós nella al establecese los teatros *Mayu*, en 1893, y *L'Avenida*, en 1908. El primeru tenía la particularidá de que polo angosto del terrenal sobre'l frente de la cai Rivadavia, abríense les ventanes de los camerinos, por non ser posible construyilos na planta baxa. Inauguráu pol actor español Mariano Galé, brindó sainetes, operetes y zarzueles, amás obres de comediantes arxentinos. Foi baltáu al abrir l'Avenida 9 de Julio.

En cuanto a l'Avenida, que supo ser abellugu de la coleutividá hispana, llevantar dende 1908 nun estraordinariu edificiu que s'amburó en 1979, reconstruyéndose depués unu más pequeñu en 1994. El día del so reinauguración pudo escuchase cantar al tenor español Plácido Domingo. 
 
D'esta manera, l'avenida pensada pa la clase aristocrática de l'Arxentina foise esleiendo pola españolización provocada por quien llegaben llenos d'optimismu buscando apurrir el so esfuerciu al país y progresar socialmente.

### Los sucesos y acontecimientos

A pesar de que l'ancha vía foi pensada p'allugar a los aristócrates locales y güéspedes estranxeros, al poco tiempu los tresformamientos sociales llevaron a que los sectores sociales altos mover a barrios más nortizos. Gracies a la so perspeutiva, ancha y recta, xuniendo la Casa del Gobiernu Nacional cola del Congresu llexislativu, foise convirtiendo nun puntu de xunta de la ciudá y l'ensame apoderó la escena. Empezó a poblase d'aquellos que trabayaben nos sos establecimientos, de los que vivíen nos sos hoteles y departamentos, de los pasiantes y de los que s'axuntaben nos sos cafés. 

Col tiempu foise convirtiendo nel escenariu principal de les manifestaciones polítiques, sociales y llaborales; y de los intres d'allegría patriótica o murnies. Foi ideal pa les marches militares de los díes patrios, los desfiles y los coloríos corsos d'antroxu. Estos últimos antes realizar en cais angostes, pero l'avenida presentaba la ventaya de dar cabida a delles files pa los coches y de siendes anches pa ver pasar a los protagonistes. A partir de 1898 autorizáronse los festexos nel horariu de les 18 a 24 hores. Había desfile d'amarutes, caretes, murgues y comparses, estos dos últimes impulsaes nos sos entamos pola coleutividá española y polos negros candomberos.

Diversos acontecimientos cruentos tamién se desenvolvieron nella. El primeru nel qu'hubo muertos producióse'l 1 de mayu de 1909 cuando la policía al mandu del coronel Ramón Falcón reprimió con durez a un grupu d'anarquistes que se concentrara na Plaza Lorea, al oeste de l'avenida, llegando a matar a ocho obreros y mancando a cuarenta. Dicha plaza convertir dende entós nun llugar clásicu de les concentraciones anarquistes.

Mientres les *fiestes mayes* realizábense les celebraciones de la Revolución de Mayo y families enteres axuntar a reparales dende los balcones embanderados. Pa les fiestes del Centenariu Arxentín, el 25 de mayu de 1910, l'Avenida foi'l prinicpal puntu de celebración del surdimientu d'Arxentina como unu de los principales países del mundu. Los comerciantes compitieron ente ellos pa llograr la vidrera más vistosa. La Infanta Sabela de Borbón, embaxadora d'España, recibió tributu con una velada nel Teatru Avenida. Un gran desfile militar, onde participaron diversos reximientos de los países estremeros, percorrió l'arteria. L'intendente de la ciudá, Arturo Gramajo, entamó un *gran carroussel históricu* que desfilaría pela avenida. Esti númberu foi bien criticáu pol periodismu d'aquel entós. El diariu La Prensa calificar *d'híbridu de propaganda comercial y manifestación patriótica* pos xunto colos xarrés qu'exhibíen alegoríes, trofeos y oxetos históricos incluyéronse otres ufiertaes *n'homenaxe* por numberoses firmes comerciales qu'ostentaben les sos razones sociales respeutives en grandes lletres.

Foi tamién el llugar onde se recibió en 1926, ente aclamaciones del ensame d'arxentinos y españoles que glayaben y vitoreaban a España, a los tripulantes del hidroavión español Plus ultra, ente ellos el so comandante Ramón Franco, que batió'l récor mundial de distancia con escales, volando dende España hasta Arxentina. Tamién se recibió numberoses vegaes como héroe al popular Jorge Newbery, l'aviador, deportista, inxenieru y home de ciencia arxentín que foi unu de los primeros aviadores de fala hispana y que tantos récores batiera en globu, avión o deportes que practicaba.

Per otra parte ye la vía escoyida polos mandatarios presidenciales nel día qu'asumen pa percorrer el trayeutu que xune'l Congresu Nacional, onde se lleen los discursos, y la Casa Rosada, sede del poder executivu, y saludar al pueblu aconceyáu a lo llargo d'ella.

Por ella desfilaron tamién procesiones murnies y dolioses como la de los cortexos aciagos de los presidentes muertos mientres l'exerciciu del so mandatu o'l de personaxes populares como Eva Duarte de Perón en 1952.

Per otra parte, na so interseición cola avenida 9 de Julio, sería epicentru de manifestaciones de protesta masiva, como la que se xestó'l 30 de marzu de 1982, entamada pola *[[Confederación Xeneral del Trabayu de la República Arxentina|CGT]]-Brasil* y que rexuntó a miles de persones pa esixir democracia al Procesu de Reorganización Nacional d'aquel entós, terminando depués d'una severa reprimenda policial. 

Tamién foi siempres el llugar clásicu de les manifestaciones de derechos humanos.

Foi amás escenariu principal del conflictu social asocedíu mientres los díes 19 y 20 d'avientu de 2001 conocíu col nome de *[[Cacerolazo]]*. Mientres el día 20 la represión policial provocó cinco muertes na ciudá, dos d'elles na avenida, la de Gustavo Benedetto nel suroeste de la interseición cola cai Chacabuco, y la de Gastón Riva, na esquina nordés cola cai Tacuarí. En dambos llugares esisten dos tales plaques improvisaes con cementu y mosaicos realizaes por familiares de la víctima, col nome d'ésta y la cita:

### La decadencia

L'enorme optimismu nel progresu del país qu'esistía nes primeres décades del sieglu XX viose mináu poles crisis económiques y polítiques que s'asocedieron a partir de 1930. Per otra parte la introducción del racionalismu na arquiteutura de Buenos Aires, carente de toa ornamentación, dexó fora de moda a la gracia del *art nouveau* qu'apoderaba l'avenida.

Los edificios que lu engalanaben fueron dexándose d'utilizar pa la función pola que fueren construyíos. Asina los campanudos hoteles privaos pensaos pa los adineraos estranxeros europeos camudaron la so vecería a la de los arxentinos veníos del interior del país. Dellos cafés cerraron y les sedes de los periódicos fueron baltaes, abandonaes o nel meyor de los casos utilizaes pa otra xera.

Dempués de los cincuenta les plantes baxes de los edificios fueron desvirtuadas o destruyíes al ser destinaes a comercios. Les fines ornamentaciones fuéronse perdiendo, despintando o reemplazando por materiales modernos más funcionales pero menos vistosos.

Al empezar a baxar el valor de los terrenes, dellos vieyos edificios fueron baltaos, pos el costu de reparalos nun se compensaba cola so venta, y en ciertos casos el terrén solo usóse como zona d'aparcamientu d'autos.

El trazáu de l'Avenida 9 de Julio, estendida dende la cai Mitre hasta l'Avenida Belgrano en 1944, significó la baltadera de la corte completa de l'Avenida de Mayo ente les cais Lima y Bernardo de Irigoyen, llevándose ente otres construcciones al Teatru Mayu y al Hotel Splendid y provocando una rotura de la continuidá de l'avenida, en que'l so encruz enllantar primero una rotonda, depués esaniciada y reemplazada por cuatro plazoletas.

A partir de los años sesenta la moderna pero fría arquiteutura contemporánea foi apaeciendo en dellos edificios construyíos pa oficines, rompiendo l'harmonía y la homoxeneidá que caracterizaba a l'avenida.

Cuando en 1968 establecióse la circulación de mano única pa l'Avenida de Mayo, construyóse-y una curva nel so tramu final, dende Sáenz Peña escontra'l norte, pa xunila dende entós cola avenida Rivadavia, dixebrando felicidá curva'l sector nordeste de la Plaza Lorea col suroeste, al cual llamar Plaza Mariano Moreno, n'honor al patriota arxentín que yera honráu en dichu sitio y dende l'añu del centenariu de la Revolución de Mayo con una escultura del español Miguel Blay qu'entá se caltién.

La construcción rematada en 1985 de la torre ''La Buenos Aires'', conocida tamién como *[[HSBC]]* y actual sede del Bancu Patagonia, na esquina noroeste cola cai Chacabuco, foi una de les mayores rotures na escala y estilu de l'avenida. El so altor ye enforma mayor a la del restu de los edificios que lu arrodien y los sos 29 pisos constituyir nel más altu de l'avenida. Tamién los Edificio Galicia, dos torres de departamentu financiaes pol Banco Galicia en 1974, y construyíes xunto al Palaciu Barolo, ruempen fuertemente coles construcciones más antigües y despinten al Barolo de les vistes dende la Plaza de Mayo.

### El resurdimientu
Col tiempu munchos edificios fueron construyíos ensin nenguna rellación nin respetu pol patrimoniu arquiteutónicu. El puntu más baxu llegó mientres la crisis de 2001 mientres el gobiernu del radical Fernando de La Rúa cuando la desocupación de locales comerciales llegó a casi'l 70&nbsp;%. En 2004 l'Intendente de la Ciudá, Ibarra, destino un presupuestu de 4.5 millones pesos, xunto a una llinia de creitos de 100&nbsp;000 al 6&nbsp;% añal d'interés pal arreglu de fachaes. L'hotel Castelar foi unu de los primeros en ser refaccionado y depués siguió-y l'hotel Majestic,; l'edificiu de la Confitería London City, el Palaciu Vera; el Palacio Ortiz Basualdo, l'hotel Intercontinental, ente otros. La revitalización de l'avenida fuera una promesa del xefe de gobiernu, Aníbal Ibarra, mientres la so campaña. Col P.R.A.M. o Programa de Revitalización de l'Avenida de Mayo, productu del *Tratáu Xeneral de Cooperación y Amistá* ente los gobiernos d'España y Arxentina corrixó significativamente esto buscando recuperar la memoria histórica de la ciudá y el so patrimoniu. Nesti proyeutu participaron el gobierno de la ciudá de Buenos Aires, la *[[Axencia Española de Cooperación Internacional]]* (AECI) y la *Comisión Nacional del Quintu Centenariu d'España*. 

A partir d'una idea de Luis Grossman, direutor de la Direición Xeneral de Cascu Históricu del Ministeriu de Cultura de la ciudá fueron asitiaos 113 bancos nes sos ceres, mirando escontra'l frente opuestu a la cera en que s'atopen, de tal manera que dende caúnu repara un inmueble históricu, antiguu, o llamativu. Fueron diseñaos pola arquiteuta Diana Cabeza..

## Descripción cuadra por corte

Realizar un paséu a lo llargo de l'avenida dexa apreciar les decenes d'edificios de rica arquiteutura.
;*Ente Bolívar y Perú, altor 500*

A entrambos llaos de l'avenida atopen dos tales entraes a la *estación-museo* de metro ''Perú'' de la llinia *A*. Gracies a xeres de restauración realizaes nos años ochenta tuvo la particularidá de llucir tal como yera'l día de la so inauguración nel añu 1913. Ente 2007 y 2008 llevar a cabu'l cambéu total de los azulexos de les parés, del llume al estilu de los años '20 por llámpares más modernes y el retiru de los cartelos publicitarios restauraos diba dos décades, ensin respetar el valor históricu brindáu a la estación en 1997; reemplazaos depués con gigantografías qu'asonsañen los cartelos orixinales. Tamién se sacaron les históriques balances públiques de bronce. Desconozse que fixo'l Gobiernu col material histórico retiráu.
* Del llau de la numberación par —el llau sur atopa l'ala norte del Cabildru y el so accesu al patiu traseru. A pocos metros, el *[[Pasaxe Roverano]]*, d'elegantes llinies foi construyíu en 1878 y remocicáu ente 1912 y 1918, xune l'avenida cola cai Hipólito Yrigoyen.
* La sienda norte atópase ocupada por trés maxestosos edificios: na esquina norte con callar Bolívar, como portada de l'avenida, atópase'l Palaciu Municipal, ex sede del Gobiernu Autónomu de la Ciudá de Buenos Aires, de senciella composición de calquier italianu y mansarda francesa. Empecipiáu pol inxenieru italianu Juan María Cagnoni sobre un proyeutu de Juan Buschiazzo, la piedra fundamental asitióse l'últimu día de 1891 y foi ampliáu ente 1912 y 1914. La esquina con Bolívar tien un cuerpu saliente, cilíndricu, como resultáu de tener una entrada importante que depués foi cerrada.Al pie de la intendencia atopa la Casa de la Cultura, edificiu construyíu por Escose y De Gainza a finales del sieglu XIX pa ser sede del periódicu La Prensa, fundáu por José Camilo Paz. Foi declaráu Monumentu Históricu Nacional en 1995. Tien una torre coronada por una estatua de fundición de 4.100 kg de bronce dorao, obra del escultor Maurice Bouval fundida pola casa Thiebaut Frères de París. La mesma sostién una antorcha y un escritu, simbolizando asina la llibertá de prensa.A lo último, l'antiguu edificiu de la tienda Gath y Chaves. Dende 1954 n'el so planta atopa la clásica confitería *London City*, onde Julio Cortázar asitió pasaxes de la so novela *Los Premios*. Destacar por una fachada modulada en fierro y vidriu y un coronamiento académicu.

;*Ente Perú y Chacabuco, altor 600*
L'encruz cola cai piatonal Perú, continuación de la cai Florida, amonta'l caudal de turistes y negocios dedicaos a ellos nesta zona.

* Vereda sur: seique la mazana más estropiada en cuanto al patrimoniu arquiteutónicu. Nesti llau atopa'l distinguíu *Restorán Pedemonte*, unu de los más tradicionales de la ciudá, inauguráu en 1890 pero treslladáu al nᵘ 676 de l'avenida dende 1964. Caltién la boisserie y vitrales orixinales.
* Vereda norte: nel centru tópase *El Pasaxe de la Resistencia*, ideal pa mercar artesaníes, delles ellaboraes nel mesmu llugar. Pueden reparase dellos edificios con estilos que van dir predominando nel percorríu, con fachaes ente franceses ya italianes, con figures alegóriques, finos trabayos de ferrería nes barandes de los balcones y ventanes con artísticos diseños de guardes de fierro, grandes abertures enmarcaes por trabayos d'escultura y distintos tipos de relieves.

;*Ente Chacabuco y Piedres, altor 700*

* Del llau de la numberación par, atópase l'edificiu "cubu" *Drabble*, proyeutáu pol arquiteutu alemán Büttner en 1893 d'estilu academicista européu. Nél funcionó'l *Chacabuco Mansions Hotel*.

* Na sienda norte, nel 747-753, atópase lo que foi un *[[petit hôtel]]*, actual pasaxe *Urquiza–Anchorena*, realizáu pol arquiteutu Sanguinetti. D'estilu academicista francés, con arcaes y puertes de madera talláu, esta construcción vese opacada pol escomanáu tamañu del modernu edificiu d'oficines construyíu al so llau este.
* Nel nᵘ 767-777 atópase'l *Palacio Vera*, unu de los más importantes edificios d'estilu art nouveau de l'Avenida de Mayo. Foi mandadado construyir pol so propietariu, el ricu estanciero Eustoquio Díaz Vélez (fíu) -renuevu del xeneral de la Independencia Arxentina Eustoquio Díaz Vélez. La obra foi proyeutada y executada pol inxenieru arquiteutu Arturo Prins y pol arquiteutu Oscar Ranzenhofer. Foi inauguráu en 1910 pola Infanta Sabela de Borbón, representando a España, en coincidencia cola conmemoración del Centenariu Arxentín de la Revolución de Mayo. La familia Díaz Vélez destinar mientres delles décades como edificiu d'arriendu y d'oficines. Ellí funcionó l'Hotel Centenariu, el diariu La Dómina y tuvieron les sos oficines delles personalidaes, ente elles Hipólito Yrigoyen y Federico Álvarez de Toledo. L'edificiu ye una construcción representativa polos sos cinco pisos y la so fachada con vista a dos calles: la principal allúgase sobre l'Avenida de Mayo y el contrafrente facer sobre la cai Rivadavia. Tola edificación ye típicamente del *arte nuevo*. Sobre l'Avenida de Mayo tien un gran portón d'accesu trabayáu en fierro que da pasu a una escalinata de mármol. La fachada combinar colos sos finos balcones que presenten curves y volaos, dellos sosteníos por columnes de fierro y que protexen rexes tamién de fierro forxáu. Los locales que dan a l'Avenida atópense recubiertos con mármol colorao. Les formes arrondaes y los sos vidrios biselados completen el delicáu conxuntu esterior. Dientro del edificiu, el hall d'entrada da pasu a locales y a una escalera que s'encrucia pa llegar al primer pisu con balaustrada de mármol travertino. Una claraboya cimeru formada por un esquisitu vitraux rectangular alluma la escalera de fierro onduláu. El conxuntu presenta una estilizada y afatada carpintería de madera y vidrios viselados en puertes y ventanes que categorizan la edificación. Los techos tán finamente trabayaos con moldures de estuco. Allugar na so planta baxa la llibrería "El Tunel" que va décades especializar en llibros antiguos, incunables y primeres coleiciones qu'atraen a vidueños llectores. Tamién s'asitia la vinoteca "Vera Wines", dedicada a los sibarites del vinu y a orgánicos. 
* Nos númberos 789, 791, y 799 y na esquina de callar Piedres Nᵘ 97 atópase un magníficu edificiu inauguráu nel añu 1890 y proyeutáu pol arquiteutu suizu Christian Schinder. Nél fúndense y amalgaman estilos eclécticos.

;*Ente Piedres y Tacuarí, altor 800*
En dambes siendes atópense entraes a la estación de metro ''Piedres'' de la llinia *A*.

* Del 802 al 838 llevántase lo que foi l'Hotel Windsor, construyíu en 1895, que perdió parte de la so guapura por cuenta de remodelaciones realizaes por manes non espertes. Nel 826 atópase la *Asociación Amigos de l'Avenida de Mayo*. Tamién se destacar la construcción del actual *Hotel Arxentín* nel nᵘ 860.

* Ente'l 825-833 allugar al magníficu café Tortoni, descripto enantes. Nel pisu inmediatu superior atopa la *Academia Nacional de Tangu*.Nel 869 apréciase una obra del racionalismu alemán, el sólidu y austeru edificiu que perteneció a la empresa *[[Siemens AG|Siemens]]*, del añu 1935, güei sede de l'Alministración Nacional de Melecines, Alimentos y Teunoloxía Médica (ANMAT). Nesti estilu ye l'únicu edificiu de l'avenida y el más antiguu de Buenos Aires. Oldea la so sobriedá cola de los restantes edificios de la so redolada.

;*Ente Tacuarí y Bernardo de Irigoyen, altor 900*

En dambes siendes atópense entraes a la estación de metro ''Avenida de Mayo'' de la llinia *C*.
* Del 902 al 926 tópase otra obra de Chistophersen, realizada en 1895, l'Hotel Astoria. Y al llau el maxestosu, pero degradáu nel aspeutu edilicio, Hotel España, construyíu dos años dempués que'l Astoria.Na esquina con Bernardo de Irigoyen tópase abandonada la *casona Gregorini*, d'estilu italianizante. Nella funcionó hasta 1942 l'hotel *D'Arc*; y más tarde foi sede de los cafés Eslava y Paulista. Nos empiezos del sieglu XX atopábase ellí la confitería *Alhambra*, onde actuaba una orquesta de señorites que yera una de les grandes atraiciones de l'Avenida.
* Na sienda norte atopar nel 915 cola so fachada ondulada l'Hotel Novel (ex Edificiu Monsegur), inauguráu nel añu 1906 y proyeutáu tamién por Christian Schindler (Berna, Suiza, 1859 · Buenos Aires, Arxentina, 1920), unu de los principales arquiteutos d'esta avenida por ser l'autor de catorce de los sos edificios orixinales. Nel 935 se emplaza l'Alcázar Hotel (1885). Con una bella y orixinal fachada de paños de vidriu preséntase l'edificiu qu'ocupa la cortil del 963.

;*Avenida 9 de Julio, ente Bernardo de Irigoyen y Lima, altor 1000*

* L'Avenida se desdibuja al cruciase cola bien ancha 9 de xunetu. Equí pueden reparase, nuna plazoleta del llateral sur, el monumentu que recuerda la imaxe del atélite fidalgu don Quixote de la Mancha con un pedestal blancu que busca asonsañar les llombes manchegues, realizáu en conmemoración de los cuatrocientos años de la segunda fundación de la ciudá. El so escultor: l'español Aurelio Teno. Na plazoleta noroeste, frente al Quixote, destácase una Fonte Decorativa Francesa.
* Na plazoleta el nordés, llamada Provincia de Misiones, La Ciudá de Buenos Aires inauguró n'avientu de 2013 un retruque a escala de les Tabayones del Iguazú. Trátase d'un monumentu con forma de semicírculu que representa la potente cayida del del Gargüelu del Diañu, unu de los saltos más famosos del parque nacional. Seis bombes abastecen d'agua les cayíes y cuatro d'elles tiren agua a de más de 100.000 llitros per hora nun sistema de reciclaje. Otros dos bombes van xenerar rosada, asonsañando l'efeutu que se siente al averase al Gargüelu del Diañu. La construcción tien 280 metros lliniales d'estensión ya inclúi una pasarela pola cual el públicu puede averase hasta la cayida.

;*Ente Lima y Salta, altor 1100*

En dambes siendes atopen les entraes a la estación de metro ''Lima'' de la llinia *A*.
* A partir del encruz cola 9 de Julio puede percibise la presencia de la cultura española n'hoteles, cafés, teatros y antigües redacciones de periódicos de la coleutividá hispana. Destacar na primer corte la figura del magníficu Hotel Castelar (*Hotel Excelsior* dende 1928 hasta 1959), obra del arquiteutu Mario Palanti, qu'a pesar del añu de la so inauguración entá s'encuadra nel academicismu. Ta catalogáu por llei del Códigu de Planiamientu Urbanu con un grau de proteición estructural.El café Iberia atopar na esquina con Salta que, como se comentó na seición de los cafés, ye reconocida pola llexislatura municipal como la *Esquina de la Hispanidá*.
* Nel nᵘ 1147, atópase un palacete que data de 1895. Nos sos salones funcionó la sede de la Unión Industrial Arxentina. Abondaron equí tamién hoteles como l'antiguu hotel París, ente'l 1161/99, d'estilu francés, onde anguaño atopar na so planta baxa'l restorán *Plaza Asturies*. Y el Hotel Metrople (1900), güei Hotel Cecil.

;*Ente Salta y Santiago del Estero, altor 1200*

* Na esquina de la sienda par atópase un edificiu que foi l'Hotel Español, enantes Castiella, remocicáu en 1976. Funcionó ellí'l chigre y confitería que yá se mentó foi apartaz de los falanxistes. Anguaño ta ocupáu por un bancu. Allegante a él atopa'l Teatru Avenida, inauguráu en 1908 col nome de *Teatru de l'Avenida* y reconstruyíu en 1994 dempués de la quema de 1978. Catedral musical y cultural de la coleutividá española en Buenos Aires, nél García Lorca estrenó la so obra *Bodes de Sangre* y tamién s'estrenó póstumamente *La Casa de Bernarda Alba* en 1945.Más palantre, abandonáu, tópase l'edificiu de lo que foi'l *Faru d'España*, periódicu decanu de la coleutividá —y socesor del *Nuevu Corréu*—, fundáu por Braulio Díaz Sal.
* Sienda impar: l'edificiu del antiguu Hotel Metropole atopar na esquina con Salta, frente al del mentáu, y yá desapaecíu, Hotel París. Obra del arquiteutu Augusto Plou, foi inauguráu en 1899, siendo unu de los meyores de Buenos Aires. Asocédense depués una serie de fachaes interesantes y bien calteníes, como la del antiguu Cine Lara (1915), la del *Hotel Cecil* y la del Hotel Chile (antes Hotel Lutecia), na esquina con Santiago del Estero, una claro esponente del meyor estilu art-nouveau, realizáu pol arquiteutu Luis Dubois, que perdió la so formosa mansarda por una quema en 1988.Nel nᵘ 1265/71 atopamos l'elegante chigre 36 billares, que la so fachada estremar pol so granitu coloráu de gran calidá y les sos grandes ventanes cubiertes por amplios toldos. Nel so sosuelu tópense numberoses meses de billar, de casino (xuegu similar al billar), de snooker y de pool, arrodiaes de graes pa nun perdese nengún detalle. Díctense clases de billar y dellos campeones dan cátedra nes sos meses.

;*Ente Santiago del Estero y San José, altor 1300*

Esti tramu presenta una significativa rimada de descensu al averase a San José, que se convierte n'ascensu al cruciar dicha cai, recordándonos que d'antiguo circulaba por ella'l calce del regueru conocíu como *Zanjón de Granados*.

* Na sienda sur, atopamos la inconfundible figura del *[[Palaciu Barolo]]* que debe'l so nome al italianu Luis Barolo, pioneru de la industria testil. Diseñáu pol arquiteutu Mario Palanti, tien un estilu neogóticu románticu y el so diseñu ta basáu na Divina Comedia, pos Palanti yera un estudiosu de Dante Alighieri. Foi inauguráu'l 7 de xunetu de 1923 y hasta 1935 colos sos aproximao 100 m d'altor y 18 pisos, que-y fueron dexaos por aciu por una esceición de la ordenanza reglamentaria realizada al efeuto, foi'l más altu de la ciudá. A lo cimero alluga un faru, restauráu en 1981, de 300.000 buxíes, que s'utilizó en dellos acontecimientos significativos. La so planta baxa ye percorrida llonxitudinalmente por un pasaxe, que coneuta l'Avenida de Mayo cola cai Hipólito Yrigoyen, con locales comerciales finamente decoraos y una afatada bóveda que cubre la totalidá del pasaxe.
* Nel nᵘ 1396 atópase la sede central del CAECE o Centru d'Altos Estudios en Ciencies Exactes, edificiu que perteneció al Profesoráu *Joaquín V. González*.

* Hai dos magníficos edificios na sienda norte. El primeru d'ellos, nel nᵘ 1317, foi'l Hotel Majestic, inauguráu en 1910, unu de los más fantásticos que tuvo Buenos Aires. Nél agospiáronse les delegaciones qu'aportaron pa los festexos del Centenariu de la Revolución de Mayo. El séptimu pisu ufiertaba'l curiosu d'una gran galería de cristales onde funcionaba un chigre. Nel esterior, ente la galería y la balaustrada allugóse'l comedor de branu. Nel so frente puede apreciase una muestra de diversos estilos: academicismu, art nouveau y fundamentalmente art decó; frutu de les varies intervenciones realizaes. El proyeutu orixinal correspondió a los arquiteutos Collivadino y Benedetti.
* Vecín a esti edificiu, nel 1333, y diseñáu polos húngaros Gyorgy y András Kálnay, atópase l'antigua sede del diariu Crítica construyida en 1926, l'únicu edificiu d'esta avenida con marcáu estilu art decó. Na so fachada destáquense los vitrales y les cuatro estatues que curien lo que foi la oficina del so direutor Natalio Félix Botana. Anguaño agospia una dependencia de Policía Federal Arxentina.

;*Ente San José y Luis Sáenz Peña, altor 1400*
*A entrambos llaos: entraes a la estación de metro [[Sáenz Peña (metro de Buenos Aires)|*Sáenz Peña*]] de la llinia *A*.

* La sienda norte ta perbién caltenida, con construcciones de prestoses fachaes pertenecientes na so mayoría a estilos de principios del sieglu XIX.

* La sienda sur de la última corte ta íntegramente ocupada pol monumental edificiu de cúpules coloraes denomináu [[Edificiu La Inmobiliaria|La Inmobiliaria]]. Ye un complexu d'oficines y viviendes que debe'l so nome a la *Compañía de Seguros La Inmobiliaria*, yá sumida, construyíu pol arquiteutu Luis Broggi hacia l'añu 1910, onde la fusión y axuntadura d'estilismos eclécticos, sumáu a elementos del art-nouveau, una arquería de calter italianizante y postures neoclasicistes, conformen una fachada bien rica. Nel pisu más alto pueden reparase les estatues de Venus y Apolo. Anguaño ta ocupada por un conxuntu de comercios y viviendes.


;*Tramu final ente Luis Sáenz Peña y Rivadavia*.
* L'avenida remata nun trayeutu curvu de pocos metros ente les places Mariano Moreno y Lorea, cola vista pimpana al fondu del [[Palaciu del Congresu de la Nación Arxentina]], coronáu pola cúpula más grande de too Buenos Aires; y un retruque en bronce sobre la Plaza Moreno del monumentu de *El Pensador* (1907), realizada a partir del molde orixinal y roblao pol so creador, l'escultor francés [[Auguste Rodin]].<br />A escasos metros, na Plaza del Congresu, tópase'l *Monolitu del Quilómetru 0* dende onde parten toles rutes nacionales del país.

== Referencies ==


== Fuentes consultaes ==
* 
* 
* 
* 
* 
* *Crónica Histórica Arxentina*, Tomu V, (1968) Ed. CODEX.
* [http://www.los36billares.com.ar/ Seición cultural de la páxina del Chigre 36 Billares: *L'Avenida de Mayo*]

== Enllaces esternos ==


* [http://www.bue.gov.ar/audioguia/?info=audios&idrecorrido=36 Gobiernu de la Ciudá de Buenos Aires: Audiu con soníos del circuitu turísticu pela Avenida de Mayo, discursos y momentos históricos pa baxar en MP3]
* [https://web.archive.org/web/20060526133941/http://www.avenidademayo.org.ar/ Asociación Amigos de l'Avenida de Mayo]
* [http://www.clarin.com/diario/2007/03/29/laciudad/h-04401.htm *Va Haber fiesta na cai pola reconocencia al chigre Iberia*, diariu *Clarín'', 29 de marzu de 2007]