Getty Center

El **Getty Center** (“*El Centru Getty*”) atopar nel 1200 de la cai Getty Center Drive del barriu de Brentwood de Los Angeles, California (Estaos Xuníos).

El Centru Getty funciona como un *[[campus]]* onde s'atopa la sede principal del Muséu J. Paul Getty, la Fundación Getty, un Institutu d'Investigación, un Institutu de Caltenimientu y el Fideicomiso Getty, amás de les instalaciones d'un auditoriu y dellos xardinos. 

El nome del centru alude al empresariu y filántropu norteamericanu Jean Paul Getty, quien apurrió a un fideicomiso llamáu *[[J. Paul Getty Trust]]* cuantiosos fondos, el so coleición privada d'arte y una villa d'estilu romanu allugada na cotizada zona residencial de Pacific Palisades (Malibú, California). Esti magnate adquiriera arte dende la década de 1930, magar de manera informal, y foi partir de la donación cuando la so coleición empezó a crecer de manera sistemática y algamó rangu internacional. 

Nel citáu palaciu-muséu inauguróse, en 1974, el *Muséu J. Paul Getty*, que'l so web oficial denomina más coloquialmente *[[Getty Villa]]*. Alluga los fondos d'arte grecorromano, en sintonía col so estilu arquiteutónicu inspiráu nes villes antigües de Pompeya y Herculano.

L'apertura del Centru Getty en Los Angeles, diseñáu por Richard Meier ya inauguráu en 1997, supunxo'l treslláu de cuasi toles coleiciones artístiques, salvo les pieces griegues y romanes que permanecen na citada villa de Malibú.

L'accesu al Centru Getty ye gratuitu, la única tarifa ye la del aparcamientu pal públicu visitante que ye de 10 dólares por automóvil.

## Política d'alquisiciones

La mayor parte del Centru Getty de Los Angeles destinar al muséu d'arte, partíu en dellos edificios denominaos «*pabellones*».

El Muséu Getty caltién una política d'alquisiciones bien intensa y agresiva gracies a que cunta con una enorme dotación económica. La Fundación ye titular d'aiciones petrolíferes y demás empreses apurríes por Jean Paul Getty, poles que recibe dividendos dacuando; tan solo les aiciones que tien de la *Getty Oil* valorar en 660 millones de dólares na década de 1980, y anguaño la dotación financiera de la institución envalorar en 4.200 millones. D'alcuerdu a la llexislación norteamericana, el Fideicomiso (o Fundación) ta obligada a destinar gran parte de los sos ingresos añales a fines benéficos (beques, investigación, restauración, etc.), y entiéndese que la compra d'obres d'arte ta ente dichos fines altruistes, al arriquecer el muséu (que ye d'accesu gratuitu).

Getty ye un nome tarrecíu polos demás museos y coleicionistes yá que se considera que la so capacidá de compra ye ilimitada. En 1988 se rumoreó qu'ufiertó 300.000 millones de pesetes d'entós pa la compra de la Coleición Thyssen. A pesar de la tresmandada cifra, esta operación nun llegó a rematase yá que el barón Thyssen refugar y prefirió allugar la coleición en Madrid. 

Dellos de los récores de preciu nel mercáu del arte deber a compres efectuaes pol Muséu Getty. La escasez d'obres de primer categoría, especialmente en pintura antigua (especialidá del muséu), obliga a desembolsar sumes bien elevaes, y nesti bracéu'l Getty tien escasos rivales.

Ente les compres más llamatives del Getty, destaca'l cuadru *Los llirios* de Van Gogh, récor de preciu en 1987 y que'l so comprador inicial, Alan Bond, tuvo de revender al Getty al sufrir un revés económicu que-y torgó completar el pagu. El muséu adquirió en 1996 la *Sagrada Familia* de Fra Bartolommeo por más de 2.000 millones de pesetes de la dómina y tamién adquirió en 1989 *El alabardero* de Pontormo por 35,2 millones de dólares de la dómina (récor absolutu de pintura antigua entós). Nel añu 2000 pagó unos mil millones de pesetes de la dómina (6 millones d'euros) por un *Cristu crucificáu* d'El Greco, y en 2004 sumó'l *Semeya del marqués del Vastu*, de Tiziano. Esta notable pintura, una de les postreres segures de Tiziano que subsistíen nel mercáu, foi adquirida por aciu un alcuerdu priváu (non en puya) por una cifra próxima a los 70 millones de dólares. 

Ente les sos últimes alquisiciones, la web del muséu cita pintures d'Orazio Gentileschi, Watteau, Pietro Longhi y Paul Gauguin, un pequeñu autorretratu pintáu sobre cobre por Rembrandt na so mocedá, una semeya al pintura al pastel pastel de Rosalba Carriera, según un importante paisaxe de Roma pintáu por Turner, el *Semeya de Madame Brunet* de Manet, un bustu del papa Paulo V esculpíu por Bernini y una escultura de bronce atribuyida a Francesco Primaticcio. En 2017 el muséu adquirió numberoses obres: un importante cuadru de Parmigianino por 24,5 millones de llibres esterlines http://theartnewspaper.com/news/news/the-getty-to-get-24-5m-parmigianino-after-british-buyer-not-found/, otru de Watteau (*La surprise*) y 16 dibuxos de maestros como Michelangelo, Andrea del Sarto, Francisco de Goya y Edgar Degas http://news.getty.edu/article_display.cfm?article_id=6183 .

Esta intensa actividá compradora viose enturbiada por noticies escandaloses, especialmente na seición d'Arqueoloxía, al desvelase que'l muséu sumara pieces de procedencia falseada, en realidá robaes o esportaes d'Italia illegalmente. La institución viose obligada a axustar col gobiernu italianu la devolución de delles pieces.

## Coleición de pintura

Los fondos de pintura son los más conocíos del Centru Getty. Suman unes 450 obres y céntrense n'Europa, nun periodu qu'arrinca nel sieglu XIV n'Italia y termina a principios del sieglu XX con James Ensor y Edvard Munch. Salvu na seición de fotografía, nun s'inclúi a artistes posteriores como Picasso, yá que hasta agora'l muséu optó por non enfusase nel cubismu y demás corrientes vanguardistas, y detiénse (con contaes esceiciones) nel añu 1900.

### Pintura italiana

Ye posiblemente la seición más pernomada, pola relevancia de los autores y la calidá de les obres. Empecipiar con un *San Lucas* de Simone Martini, perteneciente a un polípticu del que tamién procede'l *San Pedro* de la Coleición Carmen Thyssen-Bornemisza. Prosigue con un trípticu de Bernardo Daddi, *La Coronación de la Virxe* de Gentile da Fabriano, un raru *San Andrés* de Masaccio y la *Cacería de coríos* de Vittore Carpaccio, identificada como la parte cimera de les famoses *Dos cortesanes* del Muséu Correr de Venecia. 

El sieglu XVI cuenta con exemplos como *La Epifanía* d'Andrea Mantegna (récor de preciu en 1985), *Sagrada Familia* de Fra Bartolomeo, otra obra del mesma tema pintada por Giulio Romanu, *Cabeza de Cristu* de Correggio, *La Virxe y el Neñu con san Xuan Bautista y santa Catalina* de Parmigianino, *Semeya del papa [[Clemente VII (papa)|Clemente VII]]* de Sebastiano del Piombo y dos inusuales obres de Dosso Dossi: una escena mitolóxica identificada con duldes como *Ecu y Pan*, y una *Alegoría de la Fortuna*. Pontormo ostenta especial protagonismu col yá citáu *Alabardero*, personaxe que la so identidá ye aldericada. Veronés cuenta con un raru *Semeya masculina de cuerpu enteru*, y de Tiziano amuésase una versión del *Venus y Adonis* del Muséu del Prado. Anque'l muséu aportuna n'asignala al maestru, ye de xuru repetición tardía realizada por ayudantes. De toes formes, la presencia d'esti artista ameyoró col *Semeya del marqués del Vastu*. 

Nel repertoriu del sieglu XVII sobresalen *Cayida camín del Calvariu*, pintura sobre cobre de Domenichino, y dos importantes llenzos d'Orazio Gentileschi: *Lot y les sos fíes* y *Dánae*. Esta última obra foi adquirida en puya en xineru de 2016 por más de 30 millones de dólares. Del sieglu XVIII hai que mentar una *Vista de Venecia con [[Santa Maria della Salute]]*, de Bernardo Bellotto, y *El sacrificiu de [[Polixena]]* de Giambattista Pittoni.

### Los Países Baxos

Por tal entiéndense les escueles flamenca y holandesa. Esti apartáu cunta con *L'Anunciación* de Dieric Bouts, *Entrada de los animales na arca de Noé* de Jan Brueghel de Velours, *Marte y Venus sorprendíos por Vulcano* de Joachim Wtewael, y yá dientro del plenu Barrocu, hai que mentar dos semeyes de Van Dyck: *Agostino Pallavicini*, pimpana semeya de cuerpu enteru de la so etapa xenovesa, y *Semeya de Thomas Howard, Lord Arundel*, el famosu coleicionista d'arte, pintáu por Van Dyck nel so curtiu primer estancia en Londres. 

Rubens cuenta con una *Piedá* y una *Cacería del xabalín de Calidonia*, anque queda clisáu por Rembrandt, con cinco pintures: *Autorretratu riendo* (pintura sobre cobre autentificada va pocos años, y adquirida en 2013), *Home vieyu con paxellu militar* (1630), *El raptu d'Europa* (1632), *Daniel y Ciro ante la estatua de [[Baal]]* (1633) y un *San Bartolomé* de la so última dómina (1661). D'estos cinco obres, la segunda y la tercera fueron adquiríes pol muséu nel mesmu añu (1995), lo que demuestra'l so poderíu económicu. Dambes incluyéronse na antolóxica sobre Rembrandt entamada pol Muséu del Prado en 2008. La coleición inclúi amás exemplos de Jacob van Ruysdael (*El molín d'agua*), Gerrit van Honthorst (*Grupu musical nun balcón*), Paulus Potter, Jan Steen (*Lleición de dibuxu*) y Philips Koninck.

### Pintura francesa

Cuenta con un repertoriu cronológicamente bien ampliu, pos el muséu engloba tamién nesta seición les obres impresionista y posterior. Hai que mentar la famosa *Engarradiella ente músicos* de Georges de La Tour, *Venus y Adonis* de Simon Vouet, y especialmente la *Sagrada Familia* de Nicolas Poussin, llamada «*de les once figures*». Al igual qu'un pastel de Degas, el muséu tener en co-propiedá col Muséu Norton Simon de Pasadena.

Los fondos franceses del sieglu XVIII y del XIX hasta'l realismo, inclúin a Watteau (*Los comediantes italianos* y l'escena de cortexo *La surprise*), Jean-François de Troy (*Nobles antes d'una fiesta*), Jean-Baptiste Greuze (*La llavandera*), Maurice Quentin de La Tour (*Semeya de Gabriel Bernard de Rieux*, obra al pastel de dos metros d'altor), Jacques-Louis David (*Telémaco despidir de Eucaris*) y William-Adolphe Bouguereau (*Mochacha defendiéndose de Cupido*). Mención estreme merez Jean-François Millet, col *Llabrador con fesoria* qu'amenó escándalu nel Salón de París de 1863, y Théodore Géricault, con *Los trés amigos*, escena de tríu sexual cuasi pornográfica.

### Pintura española y británica

Dambes escueles cunten con un mostrariu más llindáu, anque destaquen El Greco (*Cristu crucificáu*) y Goya con una escena taurina de 1824 (*La suerte de vares*). De les obres britániques, pueden citase una semeya de Thomas Gainsborough qu'amuesa a James Christie, el fundador de la firma de puyes *[[Christie's]]*, y el gran cuadru *La primavera*, de Lawrence Alma-Tadema. Afitáu clave nesta seición foi la compra en puya (xunetu 2010) del importante paisaxe de Turner *Campu Vaccino en Roma* (1838); el preciu pagu xubió a 35,7 millones d'euros.

### Del Impresionismu al sieglu XX

El repertoriu impresionista y posterior merez un apartáu aparte. Cuenta con exemplos de máxima valoración nes puyes, como *[[Almiares]]* de Claude Monet, *La cai Mosnier con banderes* de Manet (récor de preciu nel so momentu), *Bodegón con mazanes* de Cézanne, *Los llirios* de Van Gogh, que recalaron nel muséu tres la so rocambolesca venta al magnate Alan Bond, *Arii Matamoe* de Paul Gauguin, *El raptu de Deyanira* de Gustave Moreau, *Nueche estrellada* d'Edvard Munch y la famosa *Entrada de Cristu en Bruxeles*, de James Ensor.

## Dibuxos y otres coleiciones

Xunto cola pintura y l'escultura, especialidaes del muséu, cúriense fondos de dibuxos: de Rembrandt hai una decena, y hai exemplos de Leonardo da Vinci, Giambattista Tiepolo, Fragonard, Gustav Klimt y Rodin. En fecha recién sumóse un *Semeya de moza* presumiblemente dibuxáu por Piero del Pollaiuolo, y en 2017 el muséu axustó la compra de dibujo acaso más importante de la so historia: 16 exemplos procedentes d'un coleicionista británicu, que van dende un cartón de Lorenzo di Credi hasta un dibuxu y un pastel d'Edgar Degas, pasando por Michelangelo (*Muyer llorando*, topada en 2000 en Castle Howard), Fra Bartolommeo, Andrea del Sarto (*Cabeza de san José*), Sebastiano del Piombo (*Estudiu pal Cristu portando la cruz*), Parmigianino, Domenico Beccafumi, Giovanni Girolamo Savoldo, Federico Barocci, Rubens, Aelbert Cuyp, Giandomenico Tiepolo y Goya (*El cazador d'águiles*). 

Tamién s'arrexunten manuscritos, miniatures y pieces d'artes decoratives. En delles sales del muséu recréense estilos decorativos del pasáu, con muebles, cerámiques, etc.

## Los pabellones

Los segundos niveles tán destinaos pa la pintura, en tantu los primeros niveles tar pa exhibiciones cambiantes.

* El pabellón Norte esta destinaos al arte antes de 1600, nel primer nivel exhíbese arte antiguo, escultura, arte decorativo y manuscritos.
* El Pabellón Esti al arte del periodu entendíu ente 1600 y 1800, nel primer nivel exhíbese escultura, dibuxu y allúgase la Sala Familiar.
* El Pabellón Sur al arte del mesmu periodu entendíu ente 1600 y 1800 nel primer nivel exhíbese arte decorativo.
* El Pabellón Oeste al arte del periodu posterior a 1800, esta cuenta amás con una terraza onde s'atopa'l Centru pa la Fotografía y nel primer nivel exhíbese escultura, arte decorativo.

* El Pabellón d'Exhibiciones contién exhibiciones güéspedes cambiantes. 

## L'arquiteutura

El folletu col que se recibe a los visitantes diz nel so primer párrafu: «El Getty Center ye un llugar onde puede apreciase y esfrutar del arte nun ambiente único carauterizáu por una arquiteutura estelante, seles xardinos y vistes escepcionales».

Foi inauguráu en 1997; la so construcción costó unos mil millones de dólares y correspuénde-y al arquiteutu norteamericanu Richard Meier el creitu pol diseñu y execución d'esta obra monumental; en primer llugar destaca l'enclave en que foi construyida, una fastera con vistes al centru de Los Angeles y a la sablera.

Tien dos estaciones de tranvía que treslladen a los visitantes del aparcamientu a la Arrival Square, dende onde puede dise al Auditoriu, a dos de los edificios onde s'atopen les oficines rellacionaes coles instituciones antes mentaes, al restorán y cafetería, al Institutu d'Investigación y a la sala principal del muséu, qu'en sí mesma ye un edificiu de dos niveles onde s'atopen la llibrería, los servicios d'información polo xeneral en distintos idiomes y un local onde puede aportase a los servicios d'esplicación detallada d'una bona parte de les obres n'esposición.

El muséu cunta con cuatro pabellones denominaos conforme a los cuatro puntos cardinales: Norte, Sur, Este y Oeste; cada unu cunta con dos niveles onde s'esiben distintes esposiciones; atópense interconectaos ente sigo por pasiellos y pasareles con grandes ventanales con vistes de la redolada.

## Coleición botánica

Tolos edificios antes mentaos, según el pabellón d'exhibiciones, arrodien a la Plaza Principal, onde s'atopen dos estanques; al Sur atopa un puexu destináu a un xardín de cactáceas y un impresionante conxuntu d'escaleres conduz dende la plaza principal al Xardín central.

El xardín central, creáu pol renomáu diseñador paisaxista Robert Irwin, atopar nel corazón del Getty Center. Son 12.500 metros cuadraos construyíos sobre un ribayu natural, con una calzada arbolada. Alluga unes 500 accesiones de plantes.

## Datos

* El centru tien 15.300 metros cuadraos de vidriu esterior.
* Tien 339 milles de cables llétricos.
* 40,000 paneles d'aluminiu esmaltaos.
* Los esteriores tán enguapecíos con 16,000 tonelaes de mármol travertino.
* El travertino utilizáu cubre 93.000 metros cuadraos.
* El travertino foi estrayíu de Bagni di Tivoli, Italia, ye dicir el mesmu travertino col que construyó'l Coliséu, la Fontana de Trevi y la columnata de la Basílica de San Pedro.
* Precisáronse 100 viaxes al traviés del Océanu Atlánticu pa treslladar el travertino d'Europa a América.
* Cada bloque de travertino pesa 280 llibres.

## L'aparcamientu

Los visitantes lleguen na so gran mayoría n'automóviles, pero tamién lu faen n'autobuses, que s'agospien nun aparcamientu soterrañu de 7 pisos, que cunta con un sistema d'aire acondicionáu que garantiza a los visitantes calidá d'aire, tamién se dispón de cuatro elevadores cada unu con capacidá de 30 persones que viaxen a gran velocidá y nun producen nengún ruíu. 

## La tranvía (Tram)

Dende'l puntu en que los elevadores dexen a los visitantes, estos ingresen a una sala d'espera de la tranvía que los tresllada en viaxes d'aproximao 90 pasaxeros hasta la Arrival Square; cada tranvía tien tres vagones, la operación ye llétrica y nun esiste resfregón ente los vagones y el suelu pos ente dambos forma un coxín d'aire. La Arrival Square atopar a 881 pies sobre'l nivel del mar.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Páxina oficial del muséu
* 
* Architecture of the Getty Center, 600 photographs
* Reportaxe sobre'l Getty Center, en YouTube (duración, 5:23)
* Páxina del Getty Center nel BGCI