Amasya

**Amasya** (en griegu, *Ἀμάσεια*, d'antiguo **Amaseia**) ye'l distritu alministrativu de la provincia d'Amasya, al norte de Turquía. Tien una población de 201.331 habitantes (2007).

Amasya ta asitiada nos montes que s'alcen sobre la mariña del mar Negru, nun estrechu valle a lo llargo de les veres del ríu Yeşil. A pesar de la so cercanía al Mar Negru, la zona atopar a gran altitú, polo que'l clima ye d'interior, favoreciendo la producción de mazanes pola que ye conocida la rexón.

Na antigüedá, Amaseia yera una ciudá fortificada allugada nun monte sobre'l ríu. Foi capital provincial mientres enforma tiempu, trubiecu de reis y príncipes, artistes, científicos, poetes y pensadores, dende los reis de Ponto, pasando pol xeógrafu Estrabón, hasta numberoses xeneraciones de la dinastía imperial otomana. Tamién foi escenariu d'un importante periodu na vida d'Atatürk. Coles sos cases de madera del periodu otomanu y les tumbes escavaes nos montes de los reis de Ponto, Amasya ye un llugar curiosu pal turismu. 

## Etimoloxía

Según Estrabón, el nome d'Amasya provién de les amazones, quien se pensaba que vivíen na rexón. El nome nun varió enforma col pasu del tiempu: *Αμάσεια*, *Amaseia*, *Amasea*, *Amassia* y *Amasia*, toos ellos acuñaos en monedes griegues y romanes. Tres la llegada de los turcos, el nome camudó a *Amasya*.

## Xeografía
Asitiada ente'l Mar Negru y l'interior d'Anatolia, nuna rexón de fértiles llanures regaes pelos ríos Tersakan, Çekerek y Yeşil, Amasya fuelga nun estrechu valle arrodiada por derribadorios y cumes de los montes de Canik y Pontus. 

La mayor parte de la ciudá atopar na oriella sur del ríu, coneutada a la otra por aciu cinco puente. Les verticales parés de los montes obligaron a que la ciudá estender a lo llargo d'unu de los recodos del ríu.

## Historia

El so allugamientu nel valle convertir nuna fortaleza fácil de defender, polo que tuvo una historia destacada.

### Periodu helenísticu
Foi la capital del reinu del Ponto dende l'añu 333 e.C. hasta'l 26 e.C. Nel añu 183 e.C., la ciudá foi colonizada por ciudadanos helenos. Anguaño caltiénense importantes ruines, ente les que destaquen les tumbes reales de Ponto escavaes na roca.

### Periodu Romanu-Bizantín
Amaseia foi conquistada por Lucio Licinio Luculo nel añu 70 e.C. y Cneo Pompeyo Magno convertir en ciudá llibre y centru alministrativu de la nueva provincia de Bitinia y Ponto. Nesi momentu, Amaseia atópase na so dómina dorada, con numberosos pensadores, escritores y poetes; unu d'ellos, Estrabón, dexó una completa descripción de cómo yera Amaseia ente los años 60 e.C. y 70 e.C. Colos romanos, recibió los títulos de "Metrópolis" y "Primer ciudá" nel sieglu II e.C. Tres la división del Imperiu romanu per parte del emperador Diocleciano, la ciudá pasó a formar parte del Imperiu romanu d'Oriente. Naquella dómina, la llingua mayoritaria de la población yera'l griegu.

### Primeros gobernantes turcos
Nel añu 1075, tres 700 años de dominiu bizantín, Amasya foi conquistada polos emires danisméndidas turcomanos. Convertir na capital hasta que'l gobernante selyúcida Kilij Arslan I la anexonó. Colos selyúcides y los iljanes, convertir nun centru cultural islámicu. Entá se caltienen madrases, mezquites y tumbes d'esti periodu, ente otres construcciones.

### Los otomanos
Una vegada incorporada al Imperiu otomanu pol sultán Beyazid I, Amasya ganó importancia como centru de deprendimientu, yá que s'unviaben equí a los descendientes de los gobernantes otomanos. Como parte de la preparación, recibíen el cargu y la responsabilidá de gobernador d'Amasya. A partir de Beyazid I, los futuros sultanes dende'l sieglu XIV hasta Murat III nel sieglu XVI fueron educaos na ciudá.

Nesti periodu, la población d'Amasya yera bien distinta de la de la mayoría de les ciudaes del Imperiu, por cuenta del so papel na formación de futuros sultanes y la educación sobre les distintes naciones del Imperiu. Cada *millet* (comunidá confesional) taba representáu nun pueblu distintu d'Amasya, como'l pueblu pónticu, l'armeniu, el bosniu, el tártaru, el turcu, l'árabe, el curdu, etc.

### Guerra d'Independencia Turca
En 1919, tuvieron llugar en Amasya les últimes xuntes de planificación de Mustafa Kemal Atatürk pa crear un exércitu turcu qu'ayudara a establecer la República de Turquía tres la desapaición del Imperiu otomanu a la fin de la Primer Guerra Mundial. Foi equí dende onde Atatürk anunció l'entamu de la Guerra d'Independencia Turca por aciu la Circular d'Amasya.

### República de Turquía
Cola fundación de la República, la población griega d'Amasya foi sustituyida por turcos de Grecia mientres l'intercambiu de población que se produció entós.

## Amasya anguaño
La provincia d'Amasya ye conocida pola producción de mazanes de gran calidá, tabacu y granes d'amapola. Tamién destaca la minería, la industria testil y la fabricación de formigón. Amasya ye una ciudá curiosa y bien caltenida. Les tiendes locales dependen en gran midida del turismu y la base militar de la zona. La llinia de ferrocarril de Sivas a Samsun pasa por Amasya, con parada nuna estación que data de la dómina otomana. 

Esisten numberosos chigres y cafeteríes, según dellos restoranes. La gastronomía llocal inclúi la especialidá *toyga çorbası*, una sopa con yogur que se bebe caliente o fría. Tamién destaquen la repostería con granes d'amapola y el té.

## Llugares d'interés

* Sobre la roca de Harşena atópense les ruines del palaciu real y les tumbes de los reis del Ponto. 
* Harsene Kalesi, ruines de la fortificación nomada por Estrabón y reconstruyida en gran parte mientres la Edá Media. Tamién s'alza sobre un puexu. Nel distritu de Nerkis, atópense los restos d'otru castiellu, Enderun Kalesi. 
* La ciudá caltién numberosos edificios pervalibles histórica y arquitectónicamente, ente los que se emcuentran el acueductu de Ferhat, la mezquita Seljuk Burmali (sieglu XIII), l'hospital psiquiátricu iljano de Bimarhane (sieglu XIV), la tumba del estudiosu Pir Ilyas (sieglu XV) y la mezquita de Yildirim Beyazit, del sieglu XV. Por cuenta de la situación d'Amasya, los numberosos terremotos que se producieron a lo llargo de la historia estropiaron munchos monumentos.
* Esisten distintes casones tradicionales otomanes, dalgunos de los meyores exemplos de l'arquiteutura nacional turca. Restauróse curioso Hazeranlar Konağı, que data del sieglu XIX y cuenta con una pequeña galería d'arte y un muséu etnográficu. Tamién se tán restaurando otres cases de madera y habilitándoles como hoteles o pensiones. 
* El Muséu Arqueolóxicu d'Amasya cunta con una gran coleición d'oxetos de l'antigüedá, ente les que s'atopen les momies de los gobernantes iljanos d'Amasya.
* Distintes tumbes de santos musulmanes (en turcu, *yatır*) de les que se diz que emanan poderes curatibles.
* El llagu Borabay (a 65 km al nordeste d'Amasya, nel distritu de Taşova) ye un cráter anubiertu con unes vistes impresionantes. De normal allega xente a pescar (especialmente trucha), faer picnic y prauticar deportes. Tamién destaca'l banzáu de Yedikir y el Parque nacional d'Omarca.

## Xente notable
* Estrabón (c. 63 e.C.-c. 19), xeógrafu ya historiador.
* San Teodoro de Amasea, que morrió nel añu 306 y aportó al primera santu patrón de Venecia.
* Léon Tutundjian (1905-1968), artista.
* Mahmut Demir, lluchador, campeón olímpicu, del mundu y d'Europa.
* Hamit Kaplan, lluchador, campeón olímpicu y del mundu.
* Özkan Yalçın, escritor; siguiendo los pasos d'Ahmet Hamdi Tanpinar y la so obra *Beş Şehir* (n'español, Cinco ciudaes), y d'Ahmet Turan Alkan y el so *6th City* (n'español, Sesta Ciudá), escribió una séptima sobre Amasya.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Gobierno (en turcu)
* Conceyu  (en turcu)
* Allaboutturkey.com - Amasya (n'inglés)
* Semeyes d'Amasya (en turcu)