open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Óxidu

Un **óxidu** o **anhídridu** ye un compuestu químicu que contién ún o varios átomos d'oxíxenu (presentando l'oxíxenu un estáu d'oxidación -2) y otros elementos. Por exemplu son óxidos l'óxidu nítricu (NO), o'l dióxidu de nitróxenu (NO2). Los óxidos son mui comunes y variaos na corteya terrestre. Tamién son llamaos anhídridos porque son ácidos que perdieron una molécula d'agua pa formase l'anhídridu. Por exemplu l'anhídridu carbónicu:

:CO2 → H2CO3.

Normalmente los óxidos puen sintetizase direutamente por procesos d'oxidación, por exemplu, con magnesiu:
::2Mg + O2 → 2 MgO
O bien con fósforu:
:: P4 + 5O2 → 2 P2O5
Según les sos propiedaes ácides clasifíquense en:
* Óxidos ácidos; por exemplu'l dióxidu de carbonu, CO2.
* Óxidos básicos; por exemplu l'óxidu de calciu, CaO.
* Óxidos anfóteros; por exemplu'l dióxidu de titaniu, TiO2, o l'óxidu d'aluminiu (III), Al2O3.

## Ver tamién
* Hidróxidu
* Ácidu
* Sal

## Referencies

## Enllaces esternos
Oligoelementu

Un **oligoelementu** ye un elementu químicu requeríu pa la vida de los organismos en cantidaes bien pequeñes. Trátase d'elementos químicos esenciales y hai vegaes que tamién se-yos anoma *elementos traza*.

Los siguientes elementos (llistaos per orde alfabéticu) son consideraos oligoelementos n'humanos:
*Arsénicu
*Boru
*Bromu
*Cromu
*Cobaltu
*Cobre
*Flúor
*Fierro 
*Manganesu
*Molibdenu
*Níquel
*Seleniu
*Siliciu
*Vanadiu
*Yodu
*Cinc
Pa otros elementos, como'l litiu, l'estañu o el cadmiu, la so esencialidá nun ta totalmente aceutada; mesmo d'ente la llista d'enriba nun ta clara la esencialidá del bromu y el boru.

Hai otros elementos que tán nuna mayor cantidá nos seres humanos, polo que nun se-yos denoma elementos traza. N'orde d'abondanza (en pesu) nel cuerpu humanu son: oxíxenu, carbonu, hidróxenu, nitróxenu, calciu, fósforu, azufre, potasiu, sodiu, cloru y magnesiu.

Los anteriores elementos son esenciales en seres humanos; hai elementos que namái lo son nunos determinaos seres vivos. Por exemplu'l wolframiu ye esencial en dalgunos microorganismos.

Cada elementu tien un rangu óptimu de concentraciones dientro del que l'organismu, neses condiciones, funciona adecuadao; dependiendo del elementu esti rangu pue ser más o menos ampliu. L'organismu dexa de funcionar adecuadao tanto por presentar deficiencia como por presentar un escesu nún d'estos elementos.

## Referencies

## Ver tamién
* Elementu químicu esencial
* Tabla periódica de los elementos
Winston Churchill

Sir** Winston Leonard Spencer Churchill** foi un políticu británicu, y primu del octavu duque de Marlborough. Ñació el 30 de payares de 1874 nel Palaciu de Blenheim y morrió en Londres el 24 de xineru de 1965.

Foi fiu de Lord Randolph Churchill, séptimu conde de Marlborough, y de la norteamericana Jennie Jerome. Depués de escribir delles noveles d'aventures y su participación nes Guerres Bóers y unes calificaciones académiques mediocres, acabó dedicándose a la política. Durante la Primer Guerra Mundial foi Lord del Almirantalgu, polo que foi'l principal responsable del desastre del Desembarcu de Gallípoli. Tamién se-y responsabiliza del fundimientu del RMS Lusitania.

Nel periodu entre guerres dedicóse fundamentalmente a la redaición de dellos trataos. Por embargu, la entrada del Reinu Xuníu na Segunda Guerra Mundial marcó la so hora decisiva. Volvió entons a ser Primer Lord del Almirantalgu y en mayu de 1940 nomaronlo Primer Ministru, pola política antibelicista llevada a cabo ensin ésitu pol so predecesor Neville Chamberlain, quién dimitió depués del desastre de Noruega nesi mesmu mes. L'exemplu de Churchill y los sos discursos permitieron-y mantener la calma nes hores de prueba que foron los bombardeos sistemáticos de Reinu Xuníu sobre Alemaña escontra la población civil nomaos estratéxicos. Finalmente, anque los aliaos ganaron la guerra, el pueblu británicu dio-y la espalda y el gobiernu pasó a manes del so oponente Atlee nas eleiciones de 1945.

En 1951 Churchill volvió a ser Primer Ministru, pero por motivos de salú, delegó cada vez más el tarbayu nos ministros. En xineru de 1955 acabó dimitiendo. Sucedió-y nel cargu Sir Anthony Eden.

En 1953, Churchill algamó el Premiu Nobel de Lliteratura, poles sos memoriae de guerra y el su trabayu periodísticu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Centru de Winston Churchill
* Archivu de Datos Historia Mundial Churchill
* Video del Discursu de Chuchill, Nos tamos solos 
* Winston Churchill en Cuba

### Discursos
* http://www.churchill-speeches.com/
* Audio of Churchill's "finest hour" speech
Criolita

La **criolita** (Na3AlF6, fluoruru d'aluminiu y sodiu) ye un mineral incoloru perteneciente al grupu de los fluoruros. N'estáu natural alcuéntrase n'Ivigtut (Groenlandia).

La so importancia provién de la so facilidá pa esllir l'óxidu d'aluminiu (Al2O3); por esta razón emplégase fundida como fundente de l'alúmina na obtención d'esti metal por electrolisis.

Les grandes cantidaes d'esti mineral utilizaes na industria nun puen ser obteníes de los yacimientos naturales, razón pola que se produz artificialmente a partir de sales d'aluminiu y ácidu fluorhídricu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Periodu de semidesintegración

El **periodu de semidesintegración** (tamién llamáu **[[vida metá]]**, **[[semivida]]**, **vida media** o **periodu**), en física nuclear y atómica ye l'intervalu de tiempu necesariu pa que se desintegren la metá de los nucleos d'una muestra inicial d'una sustancia radioactiva. Tómase como referencia la metá pola mor del calter aleatoriu de la desintegración nuclear. Hai qu'evitar confundilo cola *vida permediu* o *[[vida media]]*, que representa'l permediu de vida d'un nucleu.

## Cálculu de ''t<sub>1/2</sub>''
Notación:
* ***t<sub>1/2</sub>*** ye'el periodu de semidesintegración.
* **N(t)** ye'l númberu de nucleos de la muestra nel instante de tiempu *t*.
* **<math>N_0</math>** ye'l númberu inicial (cuando t = 0) de nucleos de la muestra.
* **λ** ye la constante de desintegración.

El instante nel que'l númberu de nucleos amenorgó a la metá ye (t_{1/2} \,). Ye dicir:

:N(t_{1/2}) = N_0\cdot\frac{1}{2} 

Sustituyendo na fórmula de decrecimientu esponencial:

:N_0\cdot\frac{1}{2} = N_0 e^{-\lambda t_{1/2}} \,

:e^{-\lambda t_{1/2}} = \frac{1}{2} \,

:- \lambda t_{1/2} = \ln \frac{1}{2} = - \ln{2} \,

Poro, la rellación ente'l periodu d'una sustancia ( t_{1/2} ) y la so constante de desintegración ( {\lambda} ) ye:

:t_{1/2} = \frac{\ln 2}{\lambda} \,

A partir de lo que resulta que la vida metá ye aproximao'l 69,31% de la vida media.

## Periodos de semidesintegración de dalgunes sustancies

## Referencies

## Enllaces esternos
Karl Liebknecht

**Karl Liebknecht**  foi un políticu y dirixente socialista alemán. 

Revolucionariu marxista alemán, fíu del políticu revolucionariu Wilhem Liebknecht, ún de los fundadores del Partíu Socialdemócrata Alemán (SPD). Creció na miseria y, por mor del encarcelamientu de so padre, nun pudo recibir formación académica. Ensin embargo, dedicóse a estudiar pola so cuenta, magar que foi'l partíu'l que-y pagó los sos estudios universitarios de derechu y economía. Liebknecht participó nel movimientu socialista dende la so mocedá. 

Depués de facer el serviciu militar, entamó la so carrera d'abogáu en Westfalia. Fízose famosu al intentar defender a un grupu de campesinos que fueren acusaos d'intentar implantar el comunismu en tierres alemanes. Miembru activu del SPD, en 1907 funda en Stuttgart la "Unión Internacional de Organizaciones Socialistes Xuveniles". Nesi mesmu añu, depués d'escribir el llibru *"Militarismu y anti-militarismu"* en contra del militarismu alemán, foi encarceláu. En 1908, durante'l so encarcelamientu, algama un escañu na Cámara de Diputaos de Prusia. En 1912 foi elixíu miembru del Reichstag.

Demientres que la mayoría los sos collacios de partíu votaben los créditos de guerra nel Reichstag, n'avientu de 1914, vendiendo dafechu tou principiu internacionalista, Karl Liebknecht opúsose a ello. Foi coherente coles sos idees, manteniendo una postura internacionalista a favor de tresformar la guerra mundial en guerra civil del proletariau escontra la burguesía en cada país, tal como establecía el Manifiestu de Basilea de la II Internacional.

Foi xunto con Rosa Luxemburg fundador de la Lliga Espartaquista y del Partíu Comunista Alemán. Xunto cola so compañera, foi deteníu y asesináu poles tropes de la contrarrevolución na "selmana sangrienta" en Berlín, en xineru de 1919.

## Referencies

## Enllaces esternos
Productu de desintegración

El **productu de desintegración** radioactiva, en física nuclear, ye'l núclidu que resulta d'un procesu de desintegración radioactiva.

Los más de los productos de desintegración son radioactivos (radioisótopos), polo que xeneralmente suelen producise procesos de desintegración socesivos, siguiendo una cadena de desintegración, hasta que s'obtién un isótopu estable. Pa elementos de númberu atómicu superior al del plomu, cuasi siempre s'obtienen isótopos estables del mesmu como productos de desintegración.

Conocer con exautitú les cadenes de desintegración ye perimportante pa la xestión adecuada de los residuos nucleares.
Electrón-voltiu

L**'electrón-voltiu**, abreviao como ***eV***, ye una unidá d'enerxía equivalente a la enerxía cinética qu'alquier un electrón aceleráu por una diferencia de potencialde 1 voltiu nel vacíu . Talu valor obtiénse esperimentalmente, polo que nun ye una cantidá exauta. **1 eV = 1,602176462 × 10<sup>-19</sup> [[Xuliu (unidá)|J]]**

Ye una de les unidaes aceutaes pal so usu nel Sistema Internacional d'Unidaes pero que nun pertenecen estrictamente a elli. Como l'electrón-voltiu ye una unidá mui pequeña, úsense davezu múltiplos como'l Megaelectrón-voltiu **MeV** o'l Xigaelectrón-voltiu **GeV** (ver prefixos del SI).

:Dalgunos múltiplos típicos son:
::1 keV = 10³ eV
::1 MeV = 10⁶ eV
::1 GeV = 10³ MeV = 10⁹ eV
::1 TeV = 10³ GeV = 10⁶ MeV = 1012 eV

En física de partícules úsase indistintamente como unidá de masa o d'enerxía, yá qu'en relatividá entrambes magnitúes refiérense a la mesma cosa. La rellación d'Einstein **E=m·c²** da llugar a la unidá de masa **eV/c²**.

:1 eV/c²; = 1,783 × 10-36 kg
:1 keV/c²; = 1,783 × 10-33 kg
:1 MeV/c²; = 1,783 × 10-30 kg
:1 GeV/c²; = 1,783 × 10-27 kg

**''Nota:** La ventaya d'espresar la masa de les partícules en múltiplos del electrón-voltiu ye que, cuando falamos de la so aniquilación o del coste de producción d'éstes, el pasu d'enerxía a masa ye direutu. Ye dicir, que si se destruyó un electrón tendránse xenerao 511 keV d'enerxía yá que la masa d'esa partícula ye de 511 keV/c², que ye un valor idénticu al de la so enerxía en reposu. Por eso, frecuentemente omítese poner c² nes unidaes y fálase d'electrón-voltios tanto si mos referimos a masa como a enerxía.''

## Referencies

## Enllaces esternos
Chigre

**Chigre** ye un establecimientu típicamente asturianu au s'espende y bebe sidra. Namái delles bébores tienen el privilexu de tener establecimientu con nome propiu. La *cervecería* ta dedicada a la cerveza; la *coctelería*, al cóctel; la *tabierna*, al vinu; etc.

El chigre ha d'axuntar delles condiciones. Arriendes de sidra, ha tener tamién vasos especiales, que dexen echala y recipientes au se recueyan los bagazos que se producen. Ha tener tamién escanciadores, pa lo que nun val cualquier camareru. Los chigres más típicos alfombren con serrín el suelu que fácilmente quedaba papáu de sidra. Esta práctica ta desaniciada anguaño y yá nun se ve nes sidreríes.

El chigre tradicional yá nun tien un aspeutu típicu, sinón tamién un golor típicu: el golor a sidra. Pa evitar eses reminiscencies y connotaciones, munchos establecimientos camudaron el so nome pol más finu de “*sidrería*”.

Anguaño, tamién se-y da esi nome a dalgunes tabiernes.
## Orixe
La pallabra * chigre * remanez del conceyu de Llangréu. Na so modalidá más simple consiste nun cilindru nel que, per aciu d'un manubriu que fai palanca, como los cabrestantes usaos en náutica, va endolcándose un cable qu'abasna lo que quier movese. Col pasu del tiempu esti sistema desenvolvióse y modificóse para crear un aparatu pa descorchar sidra. Esti *sacacorchos* acabó pol usu popular dando nome a la sidrería. Esta pallabra ye bien rara pa les persones non habitantes de la comunidá asturiana.
## Notes y referencies

## Ver tamién
* Gastronomía d'Asturies
* Espicha
* Cabrestante
Ión

L**'ión**, en química y en física, ye un átomu o una molécula cargaos llétricamente, pola mor de tener ganao o perdío electrones de la so dotación normal, lo que se conoz como ionización. Tamién suel nomase **molécula llibre**. El plural ye **iones**.

Los iones cargaos negativamente, producíos pola ganancia d'electrones, conócense como aniones (que son atrayíos pol ánodu) y los cargaos positivamente, consecuencia d'una perda d'electrones, conócense como cationes (los que son atrayíos pol cátodu). Suelen representase col símbolu del átomu correspondiente y el símbolu "+" o "-" respeutivamente pal anión y catión (p.ex. Na+, F-). Si'l númberu d'electrones ganáu o perdíu ye más grande qu'ún, tamién s'indica (p.ex. Mg2+).

## Etimoloxíes
La pallabra "ión" provién del griegu *ión*, participiu presente d*'ienai* ("*dir*", d'ehí "*el que va*"). "Anión" significa *el que va pa riba*. "Catión" significa *el que va pa baxo*. "Ánodu" significa *el camín pa riba*. "Cátodu" significa *el camín pa baxo* (del griegu *hodos*=camín, vía).

## Historia
Michael Faraday foi'l primeru que propunxo la esistencia de los iones, en 1830, pero foi Arrhenius el que desenrolló la teoría correspondiente en 1884, cosa que-y valió'l Premiu Nobel de Química de 1903.

## Ionización
Pa simples electrones nel vaciu, esisten constantes físiques asociaes col procesu d'ionización. La enerxía necesaria pa quita-y electrones a un átomu denómase enerxía d'ionización, y el potencial llétricu equivalente (ye dicir, la enerxía dividida ente la carga d'un solu electrón) conozse como'l potencial d'ionización. Estos términos tamién s'empleguen pa describir la ionización de les molécules y los sólidos, pero los valores nun son constantes pola mor de que la ionización pue resulta afeutada pola temperatura, la química y la xeometría llocales.

Xeneralmente los potenciales d'ionización amenorguen d'arriba a abaxo, y crecen d'esquierda a drecha na tabla periódica. Esta tendencia ye inversa a la del radiu atómicu. Esto ye debío al fechu de que, n'átomos pequeños, los electrones son atrayíos más fuertemente pol nucleu y fai falta más enerxía p'arrincalos.

El primer potencial d'ionización ye'l necesariu p'arrincar el primer electrón d'un átomu neutru, el segundu potencial ye'l necesariu p'arrincar dos electrones, y asina socesivamente. Los potenciales d'ionización van incrementándose gradualmente. Xeneralmente hai un saltu considerable d'enerxía en dalgún puntu de la serie. Esto fai que cada átomu tienda a formar una cierta mena de catión. Por exemplu, el sodiu (Na) forma Na+, pero non Na2+.

## Potenciales d'ionización de dalgunos átomos


Elementu
Primeru
Segundu
Terceru
Cuartu
Quintu
Sestu
Séptimu

Na
496
4.560
---
---
---
---
---

Mg
738
1.450
7.730
---
---
---
---

Al
577
1.816
2.744
11.600
---
---
---

Si
786
1.577
3.228
4.354
16.100
---
---

P
1.060
1.890
2.905
4.950
6.270
21.200
---

S
999
2.260
3.375
4.565
6.950
8.490
11.000

Cl
1.256
2.295
3.850
5.160
6.560
9.360
11.000

Ar
1.520
2.665
3.945
5.770
7.230
8.780
12.000

Enerxíes d'ionización en kJ/mol



## Referencies

## Enllaces esternos
Gausón

**Gausón** foi ún de los cabezaleros ástures na llucha escontra la invasión romana. Ye l'héroe escaecíu polos historiadores y por munchos asturianos, quiciabes, porque malpenes hai fontes clásiques que lu nomen.

Dirixó a los ástures nes guerres de los años 29 y 27 e.C.; sobrevivió a la guerra del añu 26. Orosiu diz que los cántabros aguantaron más na guerra, y esto fai suponer que Gausón foi víctima d'un ataque y crucificáu pa escarniu pa los restantes ástures. Otros autores opinen que lluchó na defensa de Lancia y que morrió nella. Nun hai dulda de la so esistencia, yá que s'alcontró una inscripción mural na que se diz:
 

Tamién los romanos llevantaron un obeliscu en Tarragona con una inscripción dedicada a esti personaxe:

:*Genio Conventus Asturiencis.*

Pliniu asegura que yera ástur tresmontanu pero l'exércitu que dirixó foi un ensame de clanes y tribus tresmontanes y cismontanes, ya que Lancia, onde finaron la mayoría de los guerreros ástures, allugábase en territoriu cismontanu.

En cuantes al so orixe hai dellos supuestos. Unos dicen que nació xunto al cabu Peñes, y que del so nome remanez el del conceyu de Gozón. Otros dicen que nació nos montes de Proaza, onde s'alcuentra'l nome de Gaucín. Sicasí, hasta va poco'l nome de Gausón yera abondo frecuente nel norte, cuando la mayoría de los nomes prerromanos ástures se perdieron. El so nome vien significar *"home [[güé]]"*. Como datu interesante, hai que dicir que la muyer de Pelayu llamábase Gaudiosa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma galés

El **galés** (*tamién nomáu *'cámbricu** o **címbricu**'') ye una [[llingües céltiques|llingua céltica]] d'orixe [[britónicu]] qu'entá se fala nel [[país de Gales]] (oeste del [[Reinu Xuníu]]).

Anguaño, ye deprendíu nes escueles y universidaes, el gobiernu fai un usu billingüe d'esti idioma y del inglés, mientres qu'hai medios de comunicación que faen usu del galés, destacando [[S4C]], canal de televisión que dende 1982 emite nesti idioma.

El desaniciu del idioma entamó col sometimientu de [[Gales]] a la [[corona británica]] pol rei [[Eduardu I d'Inglaterra]] nel [[sieglu XIII]]. Anque anguaño, l'[[inglés]] ye la llingua dominante, l'usu del galés tovía ye importante, considerando que nun cuerre peligru a curtiu plazu. Tien unos 600.000 falantes, el 20% de la población del país.

== Historia ==
La so [[historia]] y [[evolución]] tan dixebraes en tres dómines:

* **Dómina antigua** (fasta'l [[sieglu XII]]), del que se conserven delles pallabres aisllaes, nomes y versos, asina como un códigu llegal del [[sieglu X]].
* **Dómina media** ([[sieglu XII|sieglos XII]] al [[sieglu XVI|XVI]]).D'esta dómina caltiénense testos de dos poetes [[Aneirin]] y [[Taliesin]] (poetes del [[sieglu VI]]).
* **Dómina d'anguaño** (dende'l sieglu XVI), de magar el sieglu XIX añíciase un resurdimientu lliterario.

Anguaño, esti idioma tien influencies de los pueblos que pasaron per eses tierres ([[llatín]], [[anglosaxón]], [[normandu]] y posteriormente del [[inglés]]). El númberu de falantes según dalgunes fontes sería de más de mediu millón (un cuartu dos [[Gales|galeses]]), magar que nun toos lu falaríen davezu.


== Muestra testual ==
[[San Xuan]] V 1-8
* 1. Yn y dechreuad yr oedd y Gair, a'r gair oedd gyd a Duw, a Duw oedd y Gair.
* 2. Hwn oedd yn y dechreuad gyd a Duw.
* 3. Trwyddo ef y gwnaethpwyd pob peth; ac hebddo ef no wnaethpwyd dim a'r a wnaethpwyd.
* 4. Ynddo ef yr oedd bywyd; a'r bywyd oedd oleuni dynion.
* 5. A'r goleuni sydd yn llewyrchu yn y tywyllwch; a'r tywyllwch nid oedd yn ei amggyffred.
* 6. Yr ydoedd gwr wedi ei anfon oddi wrth Dduw, a'i enw Ioan.
* 7. Hwn a ddaeth yn dystiolaeth, fel y tystiolaethai am y Goleuni, fel y credai pawb trwyddo ef.
* 8. Nid efe oedd y Goleuni, eithr efe a anfonasid fel y tystiolaethai am y Goleuni.

== Autores ==
Güei, na producción lliteraria en **llingua galesa''' destáquense autores como: Thomas Gwynn Jones, Robert William Parry y William John Gruffydd (en poesía), Islwyn Ffowc Elis, Saunders Lewis y Kate Roberts (en rellatu).

## Porcentax de falantes

## Referencies

## Enllaces esternos
Bwrdd yr Iaith Gymraeg/Welsh Language Board
Enerxía d'ionización

La **enerxía d'ionización** o **potencial d'ionización** ye la enerxía qu'ha suministrase a un átomu neutru, gaseosu y n'estáu fundamental p'arrinca-y l'electrón reteníu más feble. Podemos espresalo d'esta miente: 

:*Átomu neutru gaseosu + Enerxía → [[Ión]] positivu gaseosu + e<sup>-</sup>* 

Esta enerxía correspuende a la primer ionización. El segundu potencial d'ionización representa la enerxía necesaria pa sustrayer el segundu electrón; esti segundu potencial d'ionización siempre ye mayor que'l primeru, yá que'l volume d'un ión positivu ye menor que'l del átomu y la fuercia electroestática ye mayor nel ión positivu que nel átomu neutru, al conservar la mesma carga nuclear.

El potencial o enerxía d'ionización espresase n'electrón-voltios, xulios o quiloxulios por mol (kJ/mol).

:*1 [[electrón-voltiu|eV]] = 1,6 x 10<sup>-19</sup> [[culombiu|C]]*
:*1 [[Voltiu|V]] = 1,6 x 10<sup>-19</sup> [[xuliu|J]]*

Si'l potencial d'ionización d'un átomu fuera 1 eV, pa ionizar un mol (6,22 x 1023 átomos) de dichos átomos seríen necesarios 96,5 kJ. 

*Nos [[elementu químicu|elementos]] d'una mesma familia o [[grupu de la tabla periódica|grupu]]'l potencial d'ionización amenorga según aumenta'l [[númberu atómicu]], ye dicir, d'arriba a abaxo.*

Nos alcalinos, por exemplu, l'elementu de mayor potencial d'ionización ye'l litiu y el de menor el franciu. Esto ye porque l'últimu electrón allúgase n'orbitales cada vegada más alloñaos del nucleu y los electrones de les capes interiores exercen un efeutu d'apantallamientu de l'atraición nuclear sobre los electrones periféricos.

*Nos [[elementu químicu|elementos]] d'un mesmu [[periodu de la tabla periódica|periodu]]'l potencial d'ionización crez según aumenta'l [[númberu atómicu]], ye dicir, d'esquierda a drecha.*

Esto débese a que l'electrón diferenciador o últimu de los elementos d'un periodu ta allugáu nel mesmu nivel enerxéticu, mentes que la carga del nucleu aumenta, polo que será mayor la fuercia d'atraición, y amás el númberu de capes interiores nun varia y l'efeutu pantalla nun aumenta.

Sicasí, l'aumentu nun ye continuu, yá que nel casu del beriliu y el nitróxenu obtiénense valores más altos que lo que podría esperase por comparanza colos demás elementos del mesmu periodu. Esti aumentu débese a la estabilidá que presenten les configuraciones s² y s² p³, respeutivamente. 

La enerxía d'ionización más elevada correspuende a los gases nobles, yá que la so configuración electrónica ye la más estalbe, y por tanto habrá que fornir más enerxía p'arrincar los electrones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Segundu

El **segundu** ye la unidá de tiempu del sistema internacional d'unidaes, el sistema ceguesimal y el sistema téunicu d'unidaes. Según la definición del sistema internacional d'unidaes, un segundu ye igual a 9.192.631.770 periodos de radiación correspondientes a la transición ente los dos niveles hiperfinos del estáu fundamental del isótopu 133 del átomu de cesiu (133Cs), midíos a 0 K.

Equival a la sexagésima parte d'un minutu
:*1 [[minutu|min]] = 60 s*
:*1 [[hora|h]] = 60 [[minutu|min]] = 3.600 s*

## Múltiplos del segundu nel Sistema Internacional d'Unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Gastrectomía

La **gastrectomía** ye la operación quirúrxica que consiste na reseición parcial o total del estómagu.

Pue usase en toles malures del estómagu que pertenezan a la ceruxía, sacantes los pequeños tumores benignos. Na práutica, les principales aplicaciones son: úrzula gastroduodenal complicada (furadura, hemorraxa, estenosis) y carcinoma gástricu.

## Tribes

### Gastrectomia radical
Consiste na estraición de tol estómagu y de los texíos celulo-linfáticos d'alredor.
Suel faese sobre manera en presencia de cáncanu d'estómagu (carcinoma gástricu).

### Gastrectomia total
Consiste na estraición del estómagu, dende'l cardies hasta'l píloru.
El muñón d'esófagu xúnese direutamente al ileu o al colon, y va dilatándose progresivamente, formando una especie de nuevu estómagu (neoestómagu).

Hai un subtipu que ye la **gastrectomía subtotal**, con tres menes d'operación:
#Gastroduodenostomía (Bilroth I): Xuniendo'l muñón direutamente col cabu del duodenu. Ye la variedá más fisioóxica.
#Gastroyeyunostomía (Bilroth II o Anastomosis n'ω): Xuniendo'l muñón cola convesidá d'una de les primeres ases intestinales, dispuesto de tala manera que forma la lletra griega omega mayúscula.
#Gastroyeyunostomía n'Y de Roux: Un muñón d'estómagu xúnese al cabu seicionáu d'una asa intestinal, al que se-y xune'l duodenu llateralmente al asa intestinal.


Distal gastrectomy with Billroth 1.png|Bilroth I
Distal gastrectomy with Billroth 2.png|Bilroth II
Total gastrectomy with Roux-en-Y.png|Gastroyeyunostomía n'Y


### Gastrectomía parcial
Consiste na reseicíon d'una parte del estómagu. Realízase en cuadros patolóxicos selectivos del texíu constitutivu del estómagu, como la úrzula gástrica o duodenal.
La reseición comporta cuasi siempre la eliminación del píloru. El tránsitu del estómagu al intestín vien aseguráu por una gastroduodenostomía; más frecuentemente la xuntanza faise tres del muñón del estómagu col yeyunu (operación de Polya, operación de Finsterer, operación de Kocher, etc.).


Image:Proximal gastrectomy.png
Image:Sleeve gastrectomy.png
Image:distal gastrectomy.png


## Consecuencies
La falta total o subtotal del estómagu implica la falta de producción del xugu gástricu, polo que'l gastrectomizáu necesita d'una alimentación particular, ha ser particularmente dixestible y bien fraccionao a lo llargo del día. Amás d'esto, puen alministraes enzimes proteolíticos animales o vexetales (tripsina, pepsina, bromelina, papaína, etc.).

## Referencies

## Enllaces esternos
Sistema téunicu d'unidaes

El **sistema téunicu d'unidaes** ye un sistema d'unidaes qu'abarca delles unidaes del primitivu sistema métricu decimal, qu'inda s'utilicen porque munches d'elles son fáciles de comprender y usar.

Al definir les distintes unidaes tomáronse aplicaciones direutes ensin rellación coles demás unidaes, definiéndose d'esta miente'l primitivu sistema métricu decimal. Asina, por exemplu, pa la presión creáronse dos unidaes distintes; per un llau los qu'estudiaben les bombes pa elevar l'agua, crearon el metru de columna d'agua (m.c.a.), mentes que los qu'estudiaben l'atmósfera crearon el milímetru de columna de mercuriu (mmHg), que depués foi llamáu torricelli.

Cuando se llegó al alcuerdu d'unificar tolos sistemes nún solu, el Sistema Internacional d'Unidaes, viose la necesidá d'evitar tresformaciones estrañes d'unes a otres unidaes y éstes foron anulaes, pero siguen utilizándose nesti Sistema Téunicu.

Básicamente ye'l sistema métricu, o más bien el que se llamó MKS (Metru, Quilogramu, Segundu), con dalguna variante como la utilización de la hora, como unidá de tiempu, en dalgunos casos.

En determinaes aplicaciones téuniques utilícense unidaes cómodes pa los cálculos, como por exemplu:
* Unidá de fuercia: quilogramu fuercia (kgf) o quilopondiu (kp)
* Unidá de presión: metru de columna d'agua (m.c.a.)
* Unidá d'enerxía: caloría (cal)
* Unidá de potencia: caballu de vapor (CV)

## Otros sistemes
* Sistema internacional d'unidaes
* sistema métricu decimal
* Sistema ceguesimal o *cgs* (de centímetru, gramu, segundu)
* Sistema anglosaxón d'unidaes
* Sistema xaponés d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Conductividá térmica

La **conductividá térmica** ye la capacidá de los materiales pa dexar pasar la calor. N'otres pallabres, la conductividá térmica ye la capacidá de los elementos de tresferir el movimientu cinéticu de les sos molécules a les sos propies molécules axacentes o a otros elementos cercanos.

Cuando se calienta la materia camuda'l comportamientu del so estáu molecular, incrementándose'l so movimientu. Ye dicir, les molécules salen del so estáu d'inercia o reposu y alquieren un movimientu cinéticu provocáu pol aumentu de la temperatura.

Si a un elementu o cuerpu se-y incremente la temperatura por cualesquier mediu, dicimos que la materia caliéntase, esti calor desplázase dende la zona más caliente al puntu más alloñáu del focu calóricu, camudando la so temperatura na distancia de desplazamientu de la calor y nel tiempu que trescurre en percorrer dende'l puntu más caliente hasta'l llugar más fríu.

La inversa de la conductividá térmica ye la resistividá térmica, que ye la capacidá de los materiales pa oponese al pasu de la calor.

## Ecuación de Fourier
Cola conducción de la calor dende una zona haza tolos puntos interiores d'un sólidu y en cualesquier direición, demuéstrase que'l fluxu de calor ye proporcional a la variación de temperatura na mentada direición. Llamando *t* a la variable tiempu (segundos) y *S* al elementu de superficie normal a la exa X (metros cuadraos), que ye la direición considerada como referencia, resulta la espresión que vien darréu (llei de Fourier):

dQ/dt = - [K·S·(dT/dx)]
Onde la cantidá de calor absorbida o cedida denómase: Q = dQ/dt, la unidá de midida pa dQ nel SI ye'l xuliu [J] y nel Sistema Téunicu ye la caloría (cal) o la quilocaloría (kcal). Poro, la unidá de midida de Q (calor tresferida por unidá de tiempu) ye'l W=J/s. 

El coeficiente de conductividá térmica de la materia ye *K*, y la so unidá de midida nel SI ye'l [W/m·K], siendo W ([vatiu) la potencia tresmitida, m (metru) la unidá de llonxitú y K (kelvin) la escala de midida de la temperatura.

El gradiente térmicu (Gt) ente planos paralelos con un planu influyíu por un focu caloríficu calcúlase de la siguiente manera:

Gt = dT/dx = [k/m]

Onde dT (= ºT) ye'l componente de variación de temperatura y la so unidá de midida nel SI ye'l kelvin (K), y dx (= X) ye'l componente de variación de la llonxitú y la so unidá de midida ye'l metru (m).

Quedando la ecuación como:

Q = -K·S·Gt [W ó cal]

Si se despexa'l coeficiente de conductividá térmica, tenemos:

K = -(Q/S·Gt), [W/m·K]

El signu negativu del segundu miembru de la ecuación de Fourier indica que cuando'l gradiente de temperatura ye positivu (la temperatura amenorga cola distancia), el fluxu de calor ye haza fuera del material (negativu), ye dicir que'l material cede calor. Cuando'l gradiente de temperatura ye negativu (la temperatura aumenta cola distancia), el fluxu de calor ye haza dientro (positivu) del material, ye dicir que'l material absorbe calor.

Cada elementu na natura tien el so propiu coeficiente de conductividá térmica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Coeficiente de conductividá térmica

El **coeficiente de conductividá térmica** ye una carauterística de cada sustancia y espresa la magnitú de la so capacidá de conducir la calor. El so símbolu ye la lletra griega **<math>\lambda</math>**.

Nel sistema internacional d'unidaes (SI) mídese en Vatiu/metru·kelvin (W/m·K), nel Sistema Téunicu mídese en quilocaloría/hora·metru·kelvin (kcal/h·m·K) y nel sistema anglosaxón en BTU/hora·pie·Fahrenheit (BTU/h·ft·ºF).

El coeficiente de conductividá térmica espresa la cantidá o fluxu de calor que pasa al traviés de la unidá de superficie d'una muestra del material, d'estensión infinita, cares planoparaleles y espesor unidá, cuando ente les sos cares s'establez una diferencia de temperatures igual a la unidá, en condiciones estacionaries.

Esti coeficiente camuda coles condiciones del materal (humedanza, temperatura a la que se fai la midida), polo que se fixen condiciones pa facelu, xeneralmente pa materal seco y a 15ºC (temperatura media de trabayu de los materiales de construcción), y n'otres ocasiones a 300 K (26,84ºC).

## Evolución cola temperatura

La conductividá térmica evoluciona cola temperatura. 

Pa los sólidos respuende a la llei que vien darréu:

: \lambda= \lambda_0 (1+ a\Theta)\,
onde:
:* λ0 ye la conductividá térmica del material a 0°C
:*a ye un coeficiente característicu de cada material
:*θ ye la temperatura en graos Celsius.

a ye positivu pa los aislantes térmicos y negativu pa los conductores térmicos.

Cuando la temperatura aumenta, un aislante pierde la so capacidá d'aislamientu y inversamente un conductor pierde la so capacidá de conducción. 

## Evolución cola humedanza

Pa los materiales de construcción ye avezao utilizar la rellación siguiente:

: \lambda= \lambda_0 e^{0,08H}\,
onde:
:* λ0 ye la conductividá térmica del material secu
:* H ye la humedanza relativa en porcentaxe

## Dellos valores típicos de conductividá térmica ('''<math>\lambda</math>''')

## Referencies

## Enllaces esternos
Vatiu por metru kelvin

El **vatiu por metru kelvin** ye una unidá del sistema internacional d'unidaes correspondiente al fluxu d'enerxía por unidá de superficie de material y por unidá de diferencia de temperatura ente les dos cares del materal, onde'l fluxu d'enerxía se mide en vatios, la superficie en metros y la temperatura en kelvin.

Esta unidá ye la utilizada pa midir la conductividá térmica, onde la enerxía que se calcula ye en forma de calor.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuliu por quilogramu kelvin

El **xuliu por quilogramu kelvin** ye una unidá del sistema internacional d'unidaes correspondiente a la enerxía por masa de material y por unidá de temperatura, onde la enerxía se mide en xulios, la cantidá de material en quilogramos y la temperatura en kelvin.

Pa convertir les quilocaloríes en quiloxulios multiplícase por un factor constante: 4,184, como por exemplu:
:1 Caloría = 1 quilocaloría = 1.000 caloríes.
:1 Caloría = 4,184 (4,2) quiloxulios.
:1 quiloxuliu = 0,239 (0,24) quilocaloríes.

Esta unidá ye la que s'usa pa midir la calor específica, amás de la quilocaloría por quilogramu celsius (kcal/kg·°C), que pertenez al Sistema Téunicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Electronegatividá

La **electronegatividá** ye una midida de la fuercia d'atraición qu'exerce un átomu sobre los electrones d'otru nun enllaz covalente. Los diferentes valores d'electronegatividá clasifíquense según diferentes escales, ente elles la escala de Pauling y la escala de Mulliken.

En xeneral los diferentes valores d'electronegatividá de los átomos determinen la triba d'enllaz que va formase na molécula que los combina. D'esta miente, según la diferencia ente les electronegatividaes d'estos, pue determinase si l'enllaz va ser, según la escala de Pauling:
* *[[enllaz iónicu|Iónicu]]* (diferencia superior o igual a 1,8)
* *[[enllaz covalente|Covalente]] polar* (diferencia ente 1,8 y 0,4)
* *Covalente non polar* (diferencia inferior a 0,4)

Cuanto más pequeñu ye'l radiu atómicu, mayor ye la enerxía d'ionización y mayor la electronegatividá.

## Ver tamién
*Escala de Pauling
*Escala de Mulliken
Sistema métricu decimal

El **sistema métricu decimal** o simplemente **sistema métricu** ye un sistema d'unidaes basáu nel metru, nel que los múltiplos y submúltiplos d'una unidá de midida tán rellacionaos ente sigo por múltiplos o submúltiplos de 10.

Foi implantáu pola 1ª Conferencia Xeneral de Pesos y Midíes (París, 1889), pretendiendo con elli buscar un sistema únicu pa tol mundu pa facilitar l'intercambiu, yá qu'hasta entós cada país, y inda cada rexón, tenía'l so propiu sistema, davezu coles mesmes denomaciones pa les magnitúes, pero con distintu valor.

* Como unidá de midida de llonxitú adoptóse'l metru, definíu como la diezmillonésima parte del cuadrante del meridianu terrestre, y del que se reproduxo'l patrón nuna barra de platín iridiao. L'orixinal depositóse en París y fízose una copia pa caún de los venti países firmantes del alcuerdu.

* Como midida de capacidá adoptóse'l llitru, equivalente al decímetru cúbicu.

* Como midida de masa adoptóse'l quilogramu, masa d'un llitru d'agua puro.

Amás adoptáronse múltiplos (deca, 10; hecto, 100; kilo, 1.000; y miria, 10.000) y submúltiplos (deci, 0,1; centi, 0,01; y mili, 0,001) y un sistema de notaciones pa emplegalos.

Actualmente sustituyóse pol Sistema Internacional d'Unidaes (SI), al que s'anexonaron munchos de los países que nun adoptaran nel so día'l Sistema Métricu Decimal.

## Otros sistemes
* Sistema internacional d'unidaes
* Sistema ceguesimal o *cgs* (de centímetru, gramu, segundu)
* Sistema téunicu d'unidaes o *mks* (de metru, quilogramu, segundu)
* Sistema anglosaxón d'unidaes
* Sistema xaponés d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Decisegundu

El **decisegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la décima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **ds**.

*1 ds = 0,1 s = 1x10<sup>-1</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 s = 10 ds
: 1 ds = 10 cs = 100 ms

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Centisegundu

El **centisegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la centésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **cs**.

*1 cs = 0,01 s = 1x10<sup>-2</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 s = 100 cs
: 1 cs = 10 ms

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Milisegundu

El **milisegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la milésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **ms**.

*1 ms = 0,001 s = 1x10<sup>-3</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 s = 1.000 ms
: 1 ms = 1.000 µs

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Microsegundu

El **microsegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la millonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **µs**.

*1 µs = 1x10<sup>-6</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 µs = 1.000 ns
: 1 ms = 1.000 µs
: 1 ps = 1x10-6 µs

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Nanosegundu

El **nanosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la mil millonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **ns**.

*1 ns = 1x10<sup>-9</sup> [[segundu|s]]*

Esta magnitú de tiempu tien interés en ciertes árees de la física, la química y la electrónica. Un nanosegundu ye la duración d'un ciclu de reló d'un procesador de 1 GHz, y ye tamién el tiempu que tarda la lluz en percorrer aproximadamente 30 cm.

## Otres equivalencies
: 1 ns = 1.000 ps
: 1 µs = 1.000 ns

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Atosegundu

El **atosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la trillonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **as**.

*1 as = 1x10<sup>-18</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 as = 1.000 zs
: 1 ps = 1.000 as

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Zeptosegundu

El **zeptosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la mil trillonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **zs**.

*1 zs = 1x10<sup>-21</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 zs = 1.000 ys
: 1 ps = 1.000 zs

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Yoctosegundu

El **yoctosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la cuatrillonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **ys**.

*1 ys = 1x10<sup>-24</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 ys = 0,001 zs
: 1 zs = 1.000 ys

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Montera picona

La **montera picona** ye un sombreru tradicional asturianu de llana de color prietu o escuru que cubre la tiesta de los homes y del que sobresal un picu qu'antiguamente usábase pa tapar la cara en casu de munchu fríu llegando al otru estremu de la montera onde s'amarraba. Anguaño dalgunes monteres conserven el botón, anque'l so usu ye meramente ornamental.

La montera picona yá nun s'emplega na vida cotidiana. D'otra miente, caltiénse como un símbolu d'asturianía y ye parte del traxe tradicional asturianu o paxellu. Úsase davezu n'actos folclóricos, como les fiestes populares y bailles, siendo tamién parte de la indumentaria común de les bandes de gaites.

## Referencies

## Enllaces esternos
Barretina

La **barretina** ye un sombreru de llana con forma bolsa, que suel ser de color roxu o moráu y, delles vegaes, con una franxa prieta nel estremu la boca, que nun entamu acostumaba ser símbolu de marineros y xudíos.

Nes sos estremaes variantes, estendíase per un bon númberu de pueblos marineros cristianos del Mediterraneu como Cataluña, Valencia, Ibiza, Alta Provenza, Sicilia, Córcega, Cerdeña, parte de Nápoles y de los Balcanes y en dalgunes zones de Portugal. En Cataluña ya Ibiza los homes llevaron barretina hasta finales del sieglu XIX, sobre manera nes zones rurales.

La barretina desavezó na vida cotidiana. D'otra miente sigue tando considerada como un símbolu de catalanidá y emplégase davezu n'actos folclóricos, como bailles de sardanes o nes figures de los belenes. Los personaxes que más popularizaron esti sombreru nel sieglu XX son, de xuru, Jacinto Verdaguer y Salvador Dalí. Les sos variaciones empléguense tamién na escenificación de dalguna ópera ambientada en Nápoles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Femtosegundu

El **femtosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la mil billonésima parte d'un segundu. Hasta agora, ye la fraición de tiempu midida más pequeña.

L'abreviatura ye **fs**.

*1 fs = 1x10<sup>-15</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 fs = 1.000 as
: 1 ps = 1.000 fs

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Picosegundu

El **picosegundu** ye la unidá de tiempu equivalente a la billonésima parte d'un segundu.

L'abreviatura ye **ps**.

*1 ps = 1x10<sup>-12</sup> [[segundu|s]]*

## Otres equivalencies
: 1 ps = 1.000 fs
: 1 ns = 1.000 ps

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Conversor d'Unidaes
Asturies, patria querida

**Asturies, Patria querida** ye l'himnu oficial del Principáu d'Asturies, según establez la Llei 1/1984 de 27 d'abril. Trátase d'un canciu popular que s'emplegaba davezu nos actos políticos, sociales y culturales de la época de la transición y d'inda enantes. Factor determinante a la hora de ser votáu como himnu d'Asturies.

Según les caberes investigaciones, paez ser que'l so orixe ta en Cuba. Ignacio Piñeiro, músicu cubanu, fizo la canción n'homenaxe al so pá que yera asturianu ya tornare a Asturies pa morrer. La música orixinal yera estremada, barrúntase que la melodía foi fecha por mineros silesianos que foron a trabayar a les mines de les Cuenques Mineres del Caudal y de Mieres nel entamu del sieglu XX.

L'himnu emplégase nos actos solemnes del gobiernu del Principáu d'Asturies y suel emplegase tamién como términu y final de munchos actos de calter cultural, musical y festivu, acostumando a interpretase y cantase tolos años nel Día de les Lletres Asturianes. Pese a esti gran usu y la dignificación que tuvo'l canciu tres de l'aprobación de la llei, hai dientro'l movimientu asturianista quienes lu siguen calificando d'escesivamente festivu y poco comprometíu cola llucha a la que teóricamente habría mover un himnu nacional.

## Lletra
Esisten dos versiones oficiales, una en castellanu y otra n'asturianu:

***Otra versión popular**, cantada en 1934 na Revolución d'Ochobre, dicía asina:

## Referencies



## Enllaces esternos
* Partitura y estremaes versiones del ''Asturies, Patria querida''
Selmana de les Lletres Asturianes

La **Selmana de les Lletres Asturianes** vien celebrándose, como eventu institucional, dende 1980 coincidiendo cola primer selmana del mes de mayu. Suel tar consagrada a un autor o autora importante de la lliteratura asturiana, si bien la XXVI Selmana de les Lletres (2005) ruempe con esta tradición al tar dedicada a la Poesía (Col títulu de *Poesía en Movimientu*), daqué que se caltuvo tamién nel 2006, añu nel que tuvo dedicada al Teatru (col títulu de *Teatru a Escena*). 

La **Selmana de les Lletres** carauterízase por ser una fecha señalada pa munches instituciones y estayes estremaes. Asina, los profesores de llingua y lliteratura asturiana acostumen a adaptar les sos clases al autor al que tea dedicada la selmana (o a la manifestación lliteraria nel so casu), y les autoridaes autonómiques implíquense na defensa del idioma. Asina ye que dende los últimos años vienen celebrándose recitales de poesía na Xunta Xeneral o repartos de llibros o DVDs de baldre.

Amás de los munchos recitales de poesía y actos culturales que se celebren per toa Asturies nesta selmana, destaca nella'l Día de les Lletres, que ye'l momentu cimeru de la selmana nel que la presidencia de l'Academia de la Llingua Asturiana da'l so discursu nun actu solemne zarráu pol Himnu d'Asturies nel qu'evalúa la situación xeneral de la llingua y la lliteratura y se procede al nomamientu de los nuevos académicos o académiques. Tamién ye esti día l'escoyíu polos comerciantes llibreros pa facer un 10% de descuentu nos sos llibros, celebrándose n'Uviéu la *Feria del Llibru* que va dende'l Día del Llibru (23 d'abril) al Día de les Lletres (tamién llamáu Día del Llibru y del Discu n'asturianu). Asinamesmo, la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana suel entamar una manifestación pola oficialidá del asturianu coincidiendo col Día de les Lletres.

## Llista d'ediciones

## Referencies

## Enllaces esternos
*Dirección Xeneral de Política Llingüística - Selmana de les Lletres Asturianes 
*Academia de la Llingua Asturiana
Llista d'himnos

Los territorios incluyíos n*'itálica* (*cursiva*) na llista nun son ñaciones independientes na actualidá, teniendo estremaos graos d'autonomía.

Estos territorios llístense embaxo la denominación actual d'esi país, o embaxo l'estáu nel que s'alcuentren.

Anque la llista ta ordenada alfabéticamente, pa guetar más aína recomiéndase emplegar la función de gueta del navegador. Pa ello ha presionase *Control* y *F*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arkaitz Durán

**Arkaitz Duran Aroca** (19 de mayu de 1986, Vitoria, Álava) ye un ciclista profesional vascu. Mide 1.85 m y pesa 68 kg en forma.

Pasó a profesionales en 2005 nes files del equipu *Saunier Duval - Prodir*.

## Equipos
* Saunier Duval/Scott/Fuji/Footon/Team Geox (2005-2008)
** *Saunier Duval-Prodir* (2005-2007)
** *Saunier Duval-Scott* (2008) (hasta xunetu)
** *Scott-American Beef* (2008)
** *Fuji-Servetto* (2009)
** *Footon-Servetto* (2010)
** *Team Geox* (2011)

## Referencies

## Enllaces esternos
Alfonso Velázquez

**Alfonso Velázquez**  ye un poeta y narrador asturianu.

## Biografía
Alfonso Velázquez, llicenciáu en Ciencies Polítiques pola Universidá Complutense de Madrid y profesor nun institutu de Secundaria, ta consideráu como un autor *marxináu* poles instituciones académiques asturianes. Na década de 1970 participó nel desendolcu, nel marcu del Conceyu d'Asturies de Madrid, d'unes normes ortográfiques qu'él siguió emplegando nos años entrantes.

Nes décades de 1980 y 1990 desenvolvió bona parte del so llabor lliterario cola espublización de delles obres poétiques y narratives en revistes y antoloxíes collectives. 

En 1992 asoleya'l poemariu *Cuadernu de Camden Town*, col qu'algamó'l premiu Teodoro Cuesta de poesía ex aequo con Lourdes Álvarez. Nesi mesmu añu, la editorial Trabe recueye nun volume la so narrativa completa, apaecía en forma de rellatos en delles revistes, fundamentalmente Adréi. El cuentu *L'arume l'escaezu*, exemplu de lliteratura de temática homosexual n'asturianu, dio nome al llibru, y ta consideráu como ún de los más valoratibles testos de la narrativa del Surdimientu.

Velázquez tien tornao tamién al asturianu poemes del escocés Robert Burns; la obra *La tierra ermo*, de T.S. Elliot (1994), y *The Great Gatsby*, de F. Scott Fitzgerald (1998).

## Bibliografía
**[[L'arume l'escaezu]]*: Ediciones Trabe, Uviéu (1992) ISBN 84-8053-013-8.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Biografía
UA

**UA** puede referise a:

*Xunión Africana, un organismu africanu.
*Unidá astronómica, una unidá de midida.
*Unidad Alavesa, un partíu políticu español.
*Universidá d'Alicante, una universidá d'España.
*Universidá d'Antofagasta, una universidá de Chile.
*United Airlines, una compañía aérea.
*Ua ye tamién el nome del dios polinesiu de la lluvia. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Reintegracionismu

El **reintegracionismu** ye una corriente de pensamientu y un movimientu social gallegu que defende que'l gallegu y el portugués son la mesma llingua, onde se quier implantar una normativa galaico-portuguesa en Galiza; esto ye, escribir el gallegu con una normativa asemeyada a la portuguesa.
Entiéndese que'l reintegracionismu ye un términu más incluyente como corriente y qu'aceuta más posiciones intermedies na adopción de la grafía portuguesa y de l'aprosimación al portugués de Portugal y al lusismu.
Exemplos:

Les dos posiciones son aceutaes baxo'l nome de luso-reintegracionismu.

## Más información

* Documentu sonoru: (Conferencia del Profesor Martinho Monteiro Santalha, argumentando la defensa de la unidá llingüística gallego-portuguesa (a partir del minutu 04:09)) 
*Sobre la tradición histórica  d'esta posición:
*Páxina sobre Jenaro Marinhas . 
*Páxina sobre Carvalho Calero , primer Caderalgu de Llingua y Lliteratures gallegues.
*Descarga d'artículos especializaos 

## Coleutivos lusu-reintegracionistes d'ámbitu xeneral

* Associaçom Galega da Língua 
* Movimento Defesa da Língua
* Associação de Amizade Galiza-Portugal  
* Academia Galega da Língua Portuguesa 

## Referencies

## Enllaces esternos