Mezquite

Los **mezquites** (del náhuatl *mizquitl*) son especies botániques de lleguminoses del xéneru ***[[Prosopis]]***. Atópense principalmente nes zones grebes y semi-grebes de Méxicu, tomando'l centru-sur del país, onde la so bayura da nome a delles rexones, ente les que s'atopa'l Valle del Mezquital, nel estáu d'Hidalgo; abonden especialmente n'estaos como Jalisco, Zacatecas y Aguascalientes, onde son consideraos l'árbol oficial. La so distribución estender por tol norte del país y abarca hasta'l sur d'EE.&nbsp;UU., en Texas, el suroeste de Kansas, y del sureste de California al suroeste d'Utah y el llende sur del desiertu de Sonora. Coincide nel so área col Palu fierro (Olneya tesota).

Los mezquites habiten tamién nel desiertu de Chihuahua y otres rexones grebes de Méxicu. Amás, hai un mezquite mediterraneu nes estepes de Siria y el norte d'Iraq. Coles mesmes, la especie *[[Prosopis pallida]]* foi introducida en Ḥawai en 1828, y agora ye bien común nes mariñes más seques de les islles: ye l'árbol llamáu llocalmente *[[Prosopis pallida|kiawe]]*, que ye fonte primaria de la producción de miel monoflora (esto ye, que se llogra de la flor d'una sola especie de planta).

## Descripción

Estos árboles caducifolios xeneralmente lleguen a midir ente 6 y 9&nbsp;m d'altor, anque ye común atopalos como arbustos. Tienen fueyes angostes, bipinnaes, compuestes, de 5 a 7,5&nbsp;cm de llargu y con puntes nidies, y cañes con escayos. El frutu que dan estos árboles, en forma de vaina, tamién ye llamáu mezquite y en Sonora Méxicu:Péchita.

## [[Especie|Especies]]
* Mezquite de miel (*[[Prosopis glandulosa]]*).
* Mezquite aterciopeláu (*[[Prosopis velutina]]*).
* Mezquite progresivu (*[[Prosopis strombulifera]]*).
* Mezquite granu engurriáu (*[[Prosopis pubescens]]*).
* *[[Prosopis juliflora]]*: esta especie introdúxose en Kenia nos años 1980 nun intentu por amenorgar la desertificación. Les plantes sobrevivieron sorprendentemente bien, al puntu que se convirtieron nuna plaga. Aun así, sí se tuvo un escelente ésitu na llucha p'amenorgar la desertificación.
* *[[Prosopis pallida]]*. ADF (mmonte)

## Carauterístiques
Los **mezquites** son plantes desaxeradamente dures, y tolerantes a la seca por cuenta de la so extensísima rede radicular y gruesu raigañu principal. El so raigañu rexistróse hasta a 47&nbsp;m de fondura. De xacíu, van usar l'agua que energéticamente resúlta-yos menos penosu, polo que si esiste agua superficial esta ye la primera que van absorber.

Los **mezquites** crecen amodo, por esta razón en delles zones de Méxicu tán práuticamente n'estinción, debíu al usu indiscrimináu de la so lleña. Sicasí, en llugares como Texas, particularmente nel oeste y el centru, la proliferación de mezquites ye parcialmente responsable del descensu de la capa freática. Sicasí, el tamarisco tuvo muncho más que ver col intensu gastu d'agua soterraño (en dellos casos inclusive moviendo a los mezquites).

La erradicación de los mezquites ye difícil por cuenta de la rexeneración por renovales, yá que sotierren les sos renuevos 15&nbsp;cm debaxo del nivel del suelu. Amás, estos árboles pueden refaese d'un cachu de raigañu dexáu nel suelu. Dalgunos yerbicides nun son efectivos o solo ser parcialmente. La téunica de remoción fuerte del terrén amuesa la so efectividá contra'l rebrote, pero ye costosa: más de 280&nbsp;dólares por hectárea (n'Estaos Xuníos).

Pa la extirpación del anuevo de mezquite la ferramienta precisa enfusar unos 8&nbsp;cm de fondura. La ferramienta va ser escoyida en función de la granulometría () y estructura del suelu.

## Beneficios
* Los **mezquites** dan bona solombra en hábitats onde otros árboles nun espolleten.
* Siendo lleguminoses, los mezquites faen fixación de nitróxenu nel suelu onde crecen.
* La madera de mezquite ye dura, y úsase pa fabricar muebles y implementos. Como lleña ambura amodo. Nes barbacoes, el fumu de la madera amiesta un arume distinto a la comida. La lleña de Mezquite suelse usar en Méxicu pa la preparación del platillo típicu "barbacoa" y en Sonora la carne asao. 
* Les flores de mezquite dan un néctar pa les abeyes.
* Les fueyes de mezquite úsense medicinalmente: el fervinchu d'éstes úsase n'enfermedaes de los güeyos.
* Les granes de mezquite pueden ser ensugaes y molíes pa producir farina, dando un dulce y mantegosu arume a pan caliente; esti amiestu tamién s'usa pa faer mermelada o vinu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Especies de mezquites, Departamentu d'Agricultura de los Estaos Xuníos - Serviciu de Caltenimientu de los Recursos Naturales - Base de Datos de Plantes (n'inglés).
* ''Honey mesquite'', ''screwbean mesquite'', y ''western mesquite'' en *Texas A&M's Plant Answers* (n'inglés).
* ''Honey mesquite'' en *Texas Tree Planting Guide* (n'inglés).