open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfoz de Lleón

**Alfoz de Lleón** ye la comarca más poblada de tou Lleón y ta allugada alredor de la ciudá de Lleón. El so orixe ye bien antiguu y básase nes tierres que servíen como vega y güertu de la capital del reinu. Tala ye la so continuidá histórica que cola creación del primer fueru hispánicu, el fueru de Lleón por Alfonsu V, yá estes tierres ríxense pola mesma llegalidá que la ciudá capitalina.

Tien una población aproximada a los 250.000 habitantes, a lo qu'habría añadise los más de 12.000 estudiantes de la Universidá de Lleón qu'estudien nel campus de Vegazana, y nun ye namái una comarca tradicional sinón que ye más bien un área metropolitana y como un conxuntu únicu supraconceyal trátalu delles lleis autonómica y estatales.

## Conceyos
*Lleón
*Chozas de Abajo
*Onzonilla
*San Andrés del Rabanedo
*Santovenia de la Valdoncina
*Sariegos
*Valverde de la Virgen
*Villaquilambre
*Villaturiel
*Valdefresno -conceyu esti que comparte la so estensión cola vecina comarca de La Sobarriba

## Referencies

## Enllaces esternos
Báb

**Siyyid ‘Ali-Muhammad** , conocíu como **Báb** («La Puerta» n'árabe), foi un relixosu, profeta precursor de la fe Bahá'í.

**Báb** foi un mercader persa que diose'l nomatu d'El Bab -La Puerta- y anunció que yera l'unviáu de Dios, y que la so misión yera prevenir a la Humanidá pa la llegada del Prometíu -Mesías-. Baxu les presiones del cleru chií foi executáu en 1850. La so influencia foi tala que les sos idees tuvieron reflexu nel mundu occidental.

En 1863, Mirzá Husayn ‘Ali (1817-1892), conocíu como Bahá'u'lláh («La Gloria de Dios»), unu de los más destacaos discípulos de Báb, proclamóse «Aquel que Dios manifestará», el Prometíu anunciáu por Báb.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vorbis

**Vorbis** ye un códec d'audio de propósitu xeneral con compresión con perda. Polo xeneral usase xunto col contenedor Ogg recibieno'l nome d**Ogg Vorbis** y tamién, de forma incorreuta, simplemente *Ogg*.

Ye abiertu, non-propietariu, llibre de patentes y de royalties, y ye perfeutu pa audiu de media a alta calidá (8 kHz - 48.0 kHz 16+ bit, polifónicu) a *[[bitrate]]s* fixos y variables, de 16 a 128 kbps/canal.

Ofrez una calidá abondo meyor a MP3, Windows Media Audio, RealAudio y VQF ocupando el mesmu tamañu.

La so calidá ye tamién superior a la de los códecs comerciales d'última xeneración, como AAC y MP3Pro, según una preba d'audición a ciegues con más de 5.000 participantes, cola ventaxa añadida de que Ogg Vorbis ye llibre.

La versión 1.0 foi anunciada en 2002, con una «Carta d'anunciu d'Ogg-Vorbis 1.0» agradeciendo'l apoyu recibiu y explicando porqué ye necesariu el desarrollu de códecs llibres.

Forma parte del Xiph.org.

## Ver tamién
*Ogg
*Theora
*FLAC
*Speex
*OGM

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web de vorbis
*Fundación Xiph.Org 
*Ogg-Vorbis
*WhatsApp PC
Transnistria

**Transnistria** (en rusu Приднестровье, *Pridnestróvie*; en rumanu *Transnistria* o *Stânga Nistrului*), nomada oficialmente **República Moldava de Transnistria** (en rumanu escritu con carácteres cirílicos Република Молдовеняскэ Нистрянэ, *Republica Moldovenească Nistreană* según la escritura llatina del rumanu, non oficial nel país; en rusu Приднестровская Молдавская Республика, *Pridnestróvskaia Moldàvskaia Respúblika*; n'ucraín Придністровська Молдавська Республіка, *Pridnistrovska Moldavska Respúblika*) ye un estáu autoproclamáu independente allugáu ente Moldavia y Ucraína. El nome provién de la situación xeográfica del país, ye dicir, más alló del ríu Nistru. Faciendo referencia'l ríu, en dellos medios recibiera tamién el nome de **Transdniester**.

## Situación política
Transnistria ta considerada internacionalmente como parte de Moldavia, poro nengún estáu reconez-y la independencia. Transnistria formaba parte de la República Socialista Soviética de Moldavia y yera la rexón más industrializada. La capital ye Tiraspol.

Les autoritadaes ruses contribuyeren militarmente y políticamente a la creación de la República Moldava de Transnistria (RMT). Dende de la so creación, la RMT siempre tuviere protexida por Rusia.

Les autoritadaes de Transnistria oponíense dafechu a la educación en rumanu impuesta pol gobiernu moldavu. Anguaño la educación se fai mayoritariamente en rusu y en rumanu.

## Población
Nel caberu censu de 1989 la población yera de 546.400 persones.

A partir del 1990, Transnistria sufrió un fuerte procesu migratoriu. Abonda población moldavo o rumano colaren de l'autoproclamada república.

### Grees étniques
#### Censu de 1989
* Moldavos (rumanos): 40%
* Ucraínos: 28%
* Rusos: 24%
* Otres: 8%

#### Censu de 2004*
* Moldavos (rumanos): 34%
* Ucraínos: 29%
* Rusos: 29%

El censu del 2004 nun foi realizáu pola RMT. Los datos provienen de diverses estimaciones. La validez de los datos nun ta confirmada.

## Rexones alministratives de Transnistria

* Camenca 
* Dubăsari
* Grigoriopol
* Rîbnița
* Slobozia
* Tiraspol
* Tighina

## Ver tamién
* Moldavia

## Referencies

## Enllaces esternos
* Pridnestrovie.net 
* 
* Tiraspol Times.  
* transnistria.blogspot.com - The truth about Transnistria. 
* This is Radio PMR - News from Transnistria.
La Valduerna

**La Valduerna** ye una comarca tradicional que s'alluga nel valle más al norte de los regaos pol ríu Duerna y vecín de La Bañeza. Munches veces incluíse esti valle na comarca más grande de Tierres de La Bañeza.

Ye d'economía agraria principalmente y amás ye perrica en restos arqueolóxicos, destacando la presencia en Destriana del únicu restu d'arte astur prerrománicu de tola rexón, arte que tuvo enforma espardíu na actual provincia de Lleón con ilesias en Lleón puramente astures.

Ta formada polos conceyos de:

* Palacios de la Valduerna
** Ribas de la Valduerna

* Destriana de la Valduerna
** Robledo de la Valduerna
** Robledino de la Valduerna

* Villamontán de la Valduerna
** Fresno de la Valduerna
** Miñambres de la Valduerna
** Posada y Torre de la Valduerna
** Redelga de la Valduerna
** Valle de la Valduerna
** Villalís de la Valduerna

* La Bañeza (Tierra de La Bañeza)
** Santiago de la Valduerna
** San Mamés de la Vega (La Vega del Tuerto)

* Castrillo de la Valduerna
** Velilla de la Valduerna

* Riego de la Vega (La Vega del Tuerto)
** Castrotierra de la Valduerna
** San Felix de la Vega (La Vega del Tuerto)
** Toral de Fondo (La Vega del Tuerto)
** Toralino de la Vega (La Vega del Tuerto)
** Villarnera de la Vega (La Vega del Tuerto)

* Luyego (Maragatería)
** Priaranza de la Valduerna
** Tabuyo del Monte
** Quintanilla de Somoza (Maragatería)
** Villalibre de Somoza (Maragatería)
** Villar de Golfer (Maragatería)

## Referencies

## Enllaces esternos
Serbia y Montenegru

**Serbia y Montenegru** foi un estáu federal allugáu nos Balcanes, socesor direutu de Yugoslavia y formáu poles repúbliques autónomes de Serbia y Montenegru. Llendaba al norte con Hungría, al este con Rumanía y Bulgaria, al sur con Macedonia y Albania y al oeste col Mar Adriáticu y con Bosnia y Herzegovina. La so capital federal yera Belgráu.

Dende'l referendu d'autodetermín de Montenegru, el 21 de mayu de 2006, entamóse'l procesu de dixebra de la federación.

## Xeografía
División política:
* Serbia (capital: Belgráu)
** Vojvodina - (capital: Novi Sad)
* Montenegru (capital: Podgorica)

Kosovu ye un protectoráu de la ONX instauráu tres d'una guerra, entendío como illegal por munchos xuristes de drechu internacional. Anque protexida pola ONX, dende estremaos seutores acúsase qu'esta rexón ta ocupada por fuercies militares compuestes por albano-kosovares.


Image:Scg01.png
Image:Scg02.png


## Demografía

**Grupos étnicos principales**
* Serbios: 66%
* Montenegrinos: 5%
* Albaneses: 16,5% 
* Húngaros: 3,3%

**Datos xenerales**

Población (2005): 10.600.000 (Serbia: 9.981.929, Montenegru: 620.000) 

Estructura d'edá (2005):
* 0-14 años: 19,95% (Serbia), 22,05% (Montenegru) 
* 15-64 años: 65,22% (Serbia), 66,16% (Serbia)
* 65 años o más: 14,83% (Serbia), 11,79% (Montenegru) 

Medra de población (2000): -0,739% (Serbia), -12,22% (Montenegru)

Mortalidá infantil: 20,13 (Serbia), 10,97 (Montenegru) por 1000 nacencies

Esperanza de vida: 72,39 (Serbia), 75,46 (Montenegru) años

## Cultura

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del gobiernu de Serbia y Montenegru 
* B92
* RTS
* Krstarica
* Burek Forum
Franz Kafka

**Franz Kafka**  foi un escritor checu en llingua alemana. Destaca pol so minuciosu realismu de les descripciones y pol orixinal y sorprendente puntu de partida nes sos noveles. El simbolismu y el refugamientu de lo estraño faen lluendio la so llectura.

Les sos obres más importantes son:

* "La tresformación" ("Die Verwandlung"), ún de los sos primeros llibros y una suxerente narración lloca de la que surdió l'axetivu "kafkaesk" (kakfianu).
* "El Procesu" ("Der Prozess").
* "El Castiellu" ("Das Schloß").

## Referencies

## Enllaces esternos

* Franz Kafka
Albert Camus

**Albert Camus**  foi un ensayista, narrador y autor de teatru francés. Algamóu'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1957.

## Obres

* *L'envers et l'endroit* (1937)
* *Noces* (1939)
* *Le mythe de Sisyphe* (1942)
* *L'étranger* (1942)
* *Caligula* (1944)
* *Le malentendu* (1944)
* *La peste* (1947)
* *L'état de siège* (1948)
* *Lettres à un ami allemand* (1948)
* *Les justes* (1950)
* *L'homme révolté* (1951)
* *La chute* (1956)
* *L'exil et le royaume* (1957)
* *Le premier homme* (nun la llegó a terminar, edición de la fía en 1994)
* *Albert Camus, Maria Casarès. Correspondance inédite (1944-1959)*. Édition de Béatrice Vaillant. Avant-propos de Catherine Camus. Collection Blanche, Gallimard. Parution : 09-11-2017.

## Obres traducíes al asturianu
* **L'estrañu** (*L'étranger*): Traducción de Xosé María Fernández. Ediciones Trabe (1997) ISBN 84-8053-074-X
* **La peste** (*La peste*): Traducción de Miguel Moro Vallina y Beatriz R. Viado. Publicaciones Ámbitu (2004) ISBN 84-95640-81-3

## Referencies

## Enllaces esternos
Oscar Wilde

**Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** , conocíu como **Oscar Wilde**, yera un escritor irlandés del sieglu XIX.

Ye un de los escritores más famosos de finales del sieglu XIX. La so condición d'homosexual escandalizó a la puritana sociedá vitoriana d'aquella.

## Obres
* *Poems*, 1881.
* *Vera, or the Nihilists*, 1882.
* *La pantasma de Canterville* (*The ghost of Canterville*), 1887.
* *El crime de Lord Arthur Savile* (*Lord Arthur Saville's Crime*), 1887.
* *The happy prince*, 1888.
* *[[La semeya de Dorian Gray]]* (*The Portrait of Dorian Gray*), 1890.
* *House of pomegranates*, 1892.
* *Lady Windermere's fan*, 1892.
* *A woman of no importance*, 1893.
* *Salomé*, 1894.
* *An ideal husband*, 1895.
* *[[La importancia de ser severu]]* (The importance of being Earnest), 1895 - nesti llibru faise un xuegu de pallabres ente "Ernest" (nome masculín) y "earnest" (axetivu, "seriu, d'enfotu"), que nun se dixebren fonéticamente; n'asturianu iguóse cola pallabra y nome severu/Severu. 
* *De profundis*, 1905.
* *The Ballad of Reading Gaol*, 1898.

## Referencies

## Enllaces esternos
Karma

El **karma** (del sánscritu 'aición') ye un términu de la filosofía india que designa'l principiu de la causalidá universal que resulta de l'acción. Trátase d'una noción esencial del funcionamientu del samsara (o "ciclu de les reencarnaciones"), unu de los cimientos del pensamientu indiu; dientro d'esti contestu, el karma ye'l conxuntu d'actos –positivos, negativos o neutros– qu'efectúa cada individuu y que marquen la so conciencia, condicionando les sos futures encarnaciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma islandés

L**'islandés** ye una llingua xermánica del tueru nórdicu occidental falada n'Islandia. Emplega l'alfabetu llatín y l'alfabetu islandés.

## Historia
La llingua islandesa (íslenska) ye la llingua escandinava occidental que se fala n'Islandia desque llegaron a la islla xente noruego por vuelta l'añu 1000 d.C.

El nome de la llingua daquella ye actualmente escandinavu antiguu o noruegu antiguu. Ye d'ente les llingües nórdiques la que meyor caltién la estructura inicial de l'antiguu escandinavu. Pue dicise que ye un casu únicu de continuidá llingüística: nin el pallabreru nin la gramática s'estremen grandemente de la llingua antigua de les sagues, d'esta que los escolinos islandeses son a lleer les sagues y les eddes.

El métodu de creación de pallabres ye autónomu, prefiriéndose tirar de pallabres de raigañu escandinavu pa nomar invenciones modernes: *sími* (teléfonu, d'una pallabra pa "filu"), *útvarp* (radio, de *ut*, "p'ambora", y *varp*, "tiru"). 

El desendolcu d'una pronunciación estremada de la llingua antigua permite establecer dos etapes históriques:

-Islandés antiguu, hasta 1500.

-Islandés modernu, de 1500 p'alantre.

## Delles frases corrientes n'islandés
* islandés: *íslenska* /iːslenska/ 
* hola: *dagin* /gouːðandaːγ/ 
* adiós:* bless bless*
* por favor: *gjörðu svo vel* /gjør θʏ sɔ vɛːl/ 
* gracies: *takk fyrir* /taʰk fɪːrɪr/ 
* esi: *þetta* /θeʰta/ 
* cuánto?: *hver mikið* /xversʏ mɪːcɪð/
* sí: *já* /jauː/ 
* non: *nei* /nej/ 
* salú!: *skál!* /skauːl/

## Referencies

## Enllaces esternos

*Historia y gramática de les llingües xermániques
Xainismu

El **xainismu** ye una relixón circunscrita a la India y práuticamente desconocida n'Occidente. Fundada por Mahavira, contemporaneu de Buda y Zoroastru, considérase la primera dixebra del budismu, yá que pasó nel sieglu VI e.C. y al igual qu'otres relixones nació como un movimientu de reforma.

Los xainistes son ateos y namái aceuten una mena de seres sobrenaturales, los tir-thankaras o persones de tala xustician qu'algamaron la perfeición. Al igual que'l zoroastrismu, son dualistes y consideren que l'Universu ta dixebráu en dos categoríes: los *jiva* o seres vivos y los *ajiva* o seres inanimaos. Poro, pa ellos l'ánima y la materia son dos principios iguales y indestruyibles.

Los xainistes tienen como fin definitivu l'estáu de non composición onde'l karma nun tien validez; pa esto faen cinco votos:

* Nun matar seres vivos.
* Nun mentir.
* Nun ambicionar.
* Renuncia a los placeres del sexu.
* Refugar a los vínculos mundanos.

Delles ocasiones ye tala la fe de los sos creyentes que tapecen les sos boques y caminen precedíos por una escoba pa nun acabar involuntariamente cola vida de dalgún inseutu. Nun son proselitistes y dientro la so relixón hai delles seutes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma suecu

El **suecu** (en suecu:  *svenska*) ye una llingua xermánica del norte d'Europa, falada por ente 9 y 14 millones de persones. La mayoría d'ellos son de Suecia, Finlandia y nes Islles Åland (autónomes), onde ye l'idioma oficial. El suecu ye una de les llingües nórdiques, xunto col danés, el noruegu, l'islandés y el feroés. Les llingües nórdiques son un subgrupu de les llingües xermániques, que formen parte de la familia llingüística conocida como llingües indoeuropees. El suecu, al igual que'l restu de llingües nórdiques, ye un descendiente del nórdicu antiguu, faláu n'Escandinavia mientres la dómina viquinga. El suecu ye en gran parte comprensible col noruegu y el danés.

## Descripción llingüística

### Clasificación

### Fonoloxía
Unu de los principales problemes qu'atopen los estudiantes de suecu ye la so aparente falta d'una pronunciación estándar. Les vocales y dellos soníos consonánticos, especialmente los sibilantes, realícense de formes bien distintes en diverses variantes llargamente aceptaes. Amás, l'acentu melódicu del centru de Suecia ye sorprendentemente distintu al del sur y norte, que, de la mesma, difier del de Dalecarlia y Gotland. El suecu finlandés y el suecu de delles árees del norte de Suecia nun utilicen l'acentu melódicu n'absolutu, llugares nos que'l finés apodera dende hai menos d'un sieglu.

Una traza bultable del suecu ye que desenvolvió pares mínimos que la so diferencia básase nel tonu, eso convierte al suecu nuna de les poques llingües indoeuropees tonales (el punyabí y otres llingües indoaries tamién desenvolvieron tonu sobre una base independiente).

### Escritura
L'alfabetu suecu cuenta con 29 lletres: l'alfabetu llatín, y trés lletres más *Å-å*, *Ä-ä* y Ö-ö. Estes lletres colóquense con esti orde a la fin del alfabetu tres la lletra *Z*, siendo la primer lletra del alfabetu l'A y la postrera la Ö. Delles pallabres arcaiques y estranxerismos utilicen la lletra *W*, considerada como una variante de la V. Puede atopase tamién l'acentu agudu en dellos nomes (ex. Lindén). Hai de mentar tamién que la lletra *Y* cuenta como vocal.

L'alfabetu rúnicu yera utilizáu nel nórdicu antiguu y suecu antiguu primero qu'adoptara l'alfabetu llatín, que reemplazó al antiguu sistema d'escritura mientres la Edá Media.

### Gramática
#### Verbos
Los verbos conxúguense según tiempu (presente, pretéritu), mou (indicativu, suxuntivu ya imperativu) y diátesis (activa, pasiva).

Les formes finites del suecu son el presente d'indicativu, de suxuntivu, pretéritu d'indicativu, de suxuntivu ya imperativu. Les formes infinites son les de infinitivu, supinu, participiu de presente y participiu de perfectu.

Acordies col so raigañu los verbos tienen cuatro conxugaciones. Los de la primera, segunda y tercera conxugación son verbos regulares:

El cuartu grupu inclúi los verbos irregulares con raigaños que tienen alternancia vocálica

## Referencies
Fueru Xulgu

El **Fueru Xulgu** ye la traducción romance del *[[Liber Iudiciorum]]* o *Lex gothica*, códigu llegal visigodu promulgáu primero por Recesvintu nel añu 654 y dempués, nuna versión completada, por Ervixu (681). Foi la base del sistema llegal del reinu asturllionés y versión más antigua conocida taría escrita n'asturianu, ya que l'exemplar del sieglu XIII conserváu na biblioteca de Baviera paez ser una copia del sieglu XI.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jimmy Wales

**Jimmy Donal «Jimbo» Wales** (Huntsville, Alabama; 8 d'agostu de 1966 ye un empresariu d'Internet d'Estaos Xuníos, cofundador y promotor de Wikipedia. Foi fundador, amás de Nupedia, antecesora de Wikipedia y, xunto con Tim Shell, de la empresa Bomis. Foi tamién cofundador de la empresa comercial Wikia, xunto con Angela Beesley. Graduóse nes universidaes d'Auburn y Alabama. Xunto con Larry Sanger, Wales fundó Wikipedia, una enciclopedia basada nel conceptu wiki y nel modelu de software llibre.

Wales ye presidénte eméritu de la Fundación Wikimedia,, una ONG ensin ánimu de llucru allugada en San Francisco, (California). Tien declarao que, na so mocedá, influyeron-y los llibros d'Ayn Rand y la ideoloxía californiana. Demientres estudiaba na universidá, foi'l dueñu y moderador d'una llista de corréu llamada *Alderique moderáu sobro [[Oxetivismu (Ayn Rand)|filosofía oxetivista]]*.

## Biografía
Jimmy Wales nació n'Huntsville, Estaos Xuníos. El so padre, Jimmy, trabayó como alministrador d'una tienda de comestibles, mentanto que la madre, Doris, y la güela, Emma, dirixeron una escuela privada agrupada, onde Wales realizó los primeros estudios. El so cursu formábenlu él y otros cuatro neños, de mou que na so aula recibíen clas tolos alumnos de primeru a cuartu cursu y de quintu a octavu. Cuando terminó octavu, Wales asistió a la escuela Randolph School, una secundaria en Huntsville. Wales tien dicho que la escuela yera costosa pa la so familia, pero considera esa educación importante: «La educación foi siempre una pasión nel mio llar... yá sabes, el tan tradicional averamientu a la conocencia ya'l deprendimientu, y a establecer eso como una base pa una bona vida».

Recibió'l títulu de Llicenciáu en Finances de la Universidá d'Auburn y entró nel programa de financiación del Doctoráu en Finances de la Universidá d'Alabama antes de dexala col títulu de master. Siguió los estudios gracies a un empréstamu pa sacar el títulu de Doctor en Finances de la Universidá d'Indiana. Enseñó en dambes universidaes demientres los estudios de postgrau, pero nun escribió la tesis pa finar el doctoráu, una cosa qu'él mesmu atribuye al aburrimientu.

El trabayu de Wales en Wikipedia, la enciclopedia más grande del mundu, foi'l motivu pa que la revista *[[Time (revista)|Time]]* lu incluyera en 2006 na so llista de les *100 persones más influyentes del mundu*, na categoría de *Científicos y Pensadores*.

## Ver tamién

* User:Jimbo Wales (páxina d'usuariu na Wikipedia n'inglés), y  na Wikipedia n'asturianu.

## Enllaces esternos

* Páxina personal de Jimmy
* Blog de Jimmy

## Referencies esternes

## Notes
Kosovu

**Kosovu** o **Kosovo** (en serbiu **Косово и Метохија**, n'albanu **Kosovë**, articuláu **Kosova**) ye una rexón asitiada nos Balcanes. La república de Kosovu declaróse independiente en 1990, pero l'únicu país del mundu que la reconoció foi Albania. Anguaño ye oficialmente una provincia autónoma de Serbia, anque ta alministrada poles Naciones Xuníes dende la Guerra de Kosovu.

Tien una superficie d'alredor de 10.000 km² y unos 2 millones d'habitantes. La población compónse mayoritariamente d'albanos (88%) y serbios (7%). Otres minoríes son los musulmanes eslavos, arrumanos y turcos, que representen caúna alredor del 1% de la población total.

Anque son anguaño minoritarios en Kosovu, esta rexón tien una importancia simbólica especial pa bona parte de los serbios, que la consideren el berciu del so pueblu. En 1389 foi l'escenariu de la batalla del campu los nerbatos (*Kosovo polié*), na que los serbios, aliaos a otros pueblos balcánicos, llucharon escontra l'imperiu otomanu. Tres l'agresión internacional empobinada polos Estaos Xuníos en 1999 millares de serbios foron obligaos a dexar Kosovu.

Kosovu ye una rexón serbia alministrada pola ONX dende 1999. El 17 de febreru de 2008 declaró la so independencia de forma unillateral, siendo reconocida por Estaos Xuníos y la Xunión Europea menos Xipre, Eslovaquia, Rumanía y España que se sumaron asina a Serbia y Rusia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* the official webportal of Tourism in Kosovu
* Kosovu Cultural Heritage 
* New Kosova Report - Kosovu News and Views Portal]
Idioma bretón

El **bretón** () ye una llingua celta falada na metá occidental de Bretaña (Baxa Bretaña), en Francia. Tien delles influencies de la llingua francesa pero namás nel vocabulariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Picuote

**Picuote** (oficialmente ) ye una *[[freguesia]]* y una aldea del conceyu portugués de Miranda del Douro, asitiáu na Tierra de Miranda, nes arribes del Dueru y nel Parque Natural del Duero Internacional. 

Forma parte del conceyu de Miranda de l Douro, distritu de Bergancia (Portugal), y ta compuesta poles aldees de Picuote y Barruocal.

Nos sos 19,95 km² d'área viven 368 habitantes (2001).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tundra

La **tundra** ye un terrenu abiertu y llanu, de clima subglacial y subsuelu xeláu, ensin vexetación arbórea; suelu cubiertu de mufu y lique, y pantanosu en munchos sitios. Extiéndese por Siberia, Alaska y el sur de Chile. 

Hai tres tipos de tundra: ártica, antártica y alpina. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Información sobre la tundra na páxina de la Universidá de California
* Tundra ártica na páxina de WWF
* Tundra alpina na páxina de WWF
Gaita cabreiresa

La **gaita cabreiresa** anguaño tamién nomada *llionesa*/*lhionesa* ye una gaita tocada na comarca de La Cabreira (Provincia de Lleón). Llegó a desapaecer anque los esfuercios del gaiteru Moisés Liébana y la etnógrafa Concha Casado llograron recuperar l'instrumentu nos años 1990.

## Ver tamién
* Gaita
* Gaita asturiana
* Gaita de boto
* Gaita de fole

## Referencies
Taiga

La **taiga** ye una formación boscosa de clima fríu, propia del norte de Rusia y Siberia y la rexón del Mar de Hudson, al norte del Canadá. Tien como llendes al sur la estepa y al norte la tundra.

El subsuelu de la taiga ta xeláu (permafrost), con una temperatura media de 19&nbsp;°C en branu, y -30&nbsp;°C n'iviernu. El permediu añal de precipitaciones algama los 450 mm. 

## Vexetación y fauna
La taiga ta compuesta na mayor parte d'árboles como abetos, pinos, alerces, y abedurios. Ente la fauna, destaquen animales como los alces, bisontes, llobos, osos, martalenes, llinces, esguiles, marmotes, castores, lemmings y venaos. Toos son resistentes al fríu, y munchos d'ellos hibernen.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Páxina de la WWF
*  Canadian Geographic
Eurasia

**Eurasia** ye'l nome del continente xeográficu formáu po les rexones históriques d'Europa y Asia. La frontera natural ente estes dos son los Montes Urales.

Tamién ye una de les nacionalidaes antagonistes nes continues guerres de la novela *[[1984 (novela)|1984]]* de George Orwell.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castru

Un **castru** ye un pobláu fortificáu de la Edá del Fierro. El poblamientu de castros ye típicu de los habitantes d'etnia celta de la Península Ibérica, allugaos nel noroeste d'España y nel norte de Portugal.

L'asitiamientu del castru ta condicionáu pola defensa de los sos habitantes. Poro, hailos preferentemente en sitios d'accesu abegosu, en cuetos o montes aisllaos con bona vista de la so redolada o, n'Asturies, na costa.

Amás, presenten polo xeneral muries de mampostería nes paredes esteriores, y úsense piedres afitaes en suelu pa evitar l'avance de la caballería enemiga. 

Nos habitáculos que se descubrieron nos castros qu'inda se caltienen n'España hai una llosa de pizarra nel centru u se facía la vida en común. La bas de los habitáculos yera de llamuerga y piedra, siendo la cubierta vexetal.

Hailos tamién n'otres partes d'Europa de tradición celta.

## Ver tamién
* Cultura castreña

## Referencies

## Enllaces esternos
Monte

Un **monte** (del llatín *mons*, *montis*) ye una elevación natural y accidentada del terrenu.

## Clima y vexetación
El clima de monte ye más frío y húmedo que'l del llanu, ya que la temperatura baxa a un ritmo aproximado de 5º cada 1000 metros d'altitú y les lluvies van aumentado cola altura.

La vexetación en monte alcuéntrase en pisos. Nos pisos inferiores topamos vegetación asemeyada a la del llanu circundante pero a midida que subimos van apareciendo especies más resistentes al fríu; tres les últimas especies d'árboles apaez la pradera alpina siguía de les roques e incluso la nieve perpetua. Les especies presentes en cada un d'estos pisos y l'altitú a la que podemos topales varien según los continentes y tamién cola llatitú, pues nun ye lo mesmo una zona de monte en zones subpolares qu'en zones tropicales.

## Montes más altos
Por continentes:
* África: Kilimanjaro (5895 m)
* América: Aconcagua (6959 m)
* Asia: Everest (8846 m), el más altu del mundu.
* Europa: Elbrus (5633 m)
* Oceanía: Jaya (5029 m)
* L'Antártida: Monte Vinson (4897 m).

## Referencies

## Enllaces esternos
Joachim du Bellay

**Joachim du Bellay**  foi un poeta renacentista francés, fundador con Ronsard del grupu de poetes de la Pléiade.
Auguste Comte

**Auguste Comte** , de nome completu **Isidore Marie Auguste François Xavier Comte**, foi un filósofu francés positivista, precursor de la Socioloxía.

## Obres principales
* *Cours de Philosophie Positive* (Cursu de Filosofia Positiva) - 1842 (en 6 volúmenes)
* *Système de Politique Positive* (Sistema de Politica Positiva) - 1851 (en 4 volúmenes)

## Referencies

## Enllaces esternos
Johann Wolfgang von Goethe

**Johann Wolfgang von Goethe**  yera un escritor y poeta alemán (amás de científicu, teóricu del arte y políticu). Ye'l representante más conocíu del periodu clásicu alemán ("Weimarer Klassik") y según la crítica ún de los meyores escritores en llingua alemana.

Casóse con **Chistiane Vulpius**, cola tuvo un fíu. Les sos caberes pallabres enantes de morrer foren *"Mehr Licht!"* (más lluz!).

Ente les sos obres más lleíes tan:

* *Die Leiden des jungen Werther*
* *Faust*
* *Geistesgruß*
* *Die Wahlverwandschaften*

## Referencies

## Enllaces esternos
Edgar Allan Poe

**Edgar Allan Poe**  foi un escritor d'Estaos Xuníos del sieglu XIX, autor de poemes, noveles y rellatos. Ta consideráu como ún de los precursores de la lliteratura fantástica, policiaca y de la ciencia-ficción moderna. Foi renovador de la novela gótica, recordáu especialmente polos sos cuentos de terror. Consideráu l'inventor del rellatu detectivescu, contribuyó asinamesmo con varies obres al xéneru emerxente de la ciencia-ficción.

Foi bautizáu como Edgar Poe en Boston, Massachusetts, y so padre y so madre morrieron cuando yera neñu. Foi recoyíu por un matrimoniu adineráu de Richmond, Virxinia, Frances y John Allan, aunque nunca foi adoptáu oficialmente. Pasó un cursu académico na Universidá de Virxinia y posteriormente enrolóse, tamién por pocu tiempu, nel exércitu. Les sos rellaciones colos Allan franceríense nesa dómina, debío a les continues desavenencies col so padrastru, que venía desoyendo les sos peticiones d'ayuda y acabó desheredándolu. La so carrera lliteraria entamó con un llibru de poemes, *Tamerlane and Other Poems* (1827).

## Referencies

## Enllaces esternos
Immanuel Kant

**Immanuel Kant**  ye un de los filósofos más importantes na historia de la humanidá.

Medró nuna familia relixosa ya estudió teoloxía na universidá de la so ciudá. Yá d'aquella va empobinándose ca vegada más pal estudiu de la filosofía y de la ética, disciplines sobre las que veren la mayor parte de los sos trabayos, ente los que destaquen:

* *Kritik der reinen Vernunft* ("Crítica de la razón pura")
* *Grundlegung der Methaphysik der Sitten* ("Base de la metafísica de les costumes")
* *Kritik der praktischen Vernunft* ("Crítica de la razón práutica")

## Referencies

## Enllaces esternos
Martín Lutero

**Martín Lutero** o **Martin Luther**  ye'l pai la reforma protestante alemana. Magar que'l so nome de nacencia yera *Martin Luder*, camudólu por *Martin Luther* (del griegu "ελευθερος", "eleutheros": "lliberador") tres refugar les idees del catolicismu romanu y entamar la Reforma.

Como flaire augustinu, trabayó enseñando teoloxía na universidá de Wittemberg y pensó nun primer momentu algamar les reformes eclesiástiques dende dientro de la Ilesia Católica. Poro, depués de picar les famoses 95 tesis escontra les buldes católiques en portal mayor de la ilesia de Wittemberg, nun vió más remediu de frayar la xunidá del catolicismu.

Amás de la so actividá teolóxica tornó la Biblia al alemán del so tiempu. Esta torna ye inda güei la base de les versiones protestantes de la Biblia.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Martín Lutero - Bibliografía
Albert Einstein

**Albert Einstein**  yera un físicu alemán nacionalizáu d'Estaos Xuníos. Ta consideráu como un de los científicos más conocíos y trescendentes del sieglu XX.

En 1905, mientres trabayaba na oficina de patentes de Berna (Suiza) publicó un trabayu fundamental na física moderna, la Teoría de la Relatividá especial. D'esta teoría deduzse una de les fórmules más conocíes de la física, la ecuación d'equivalencia masa - enerxía, *E=mc²*. Esi mesmu añu publicó otros trabayos qu'afitaríen les bases de la física estadística y la mecánica cuántica.

En 1916 presentó la Teoría de la Relatividá xeneral, na que reformuló por completu el conceptu de gravedá. 

Diéron-y el Premiu Nobel de Física en 1921 pola explicación que fizo del efeutu fotoeléctricu y demás contribuciones a la física teórica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Extensible Messaging and Presence Protocol

**Extensible Messaging and Presence Protocol** (**XMPP**) (anteriormente denomáu **Jabber**) ye un protocolu llibre basáu nel estándar XML pa mensaxería instantánea. El protocolu ta xestionáu pola XMPP Standards Foundation (anteriormente denomáu Jabber Software Foundation). 

La rede de XMPP ta formada por miles de grandes y pequeños servidores en tol mundu. Úsenla normalmente alredor d'un millón de persones.

Ye'l proyeutu más aceptáu comu l'alternativa llibre al popular sistema MSN Messenger de Microsoft. Sicasí ye tovía un protocolu bastante minoritariu.

## References

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de XMPP Standards Foundation (n'inglés)
* Open list of public XMPP servers  (n'inglés)
* Jabberes.org, la comunidá hispana
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** , foi dende 1921 cabezaleru o "Führer" del Partíu Nacionalsocialista Alemán de los Trabayadores (NSDAP) y algamó la cancillería del "Reich" alemán en 1933. Dende 1934 hasta l'añu 1945 foi'l xefe del Estáu alemán.

Entamó entós a desaniciar toles llibertaes y derechos democráticos, creando'l Tercer Reich ("Drittes Reich"). Cola so política racista, imperialista y militarista que desendolcó nos años siguientes foi'l responsable de qu'españare la Segunda Guerra Mundial y de la muerte en campos de concentración de seis millones de xudíos y de centenes de millares d'otres minoríes étniques (fechu que se conoz col nome d'Holocaustu).

Pa esplicar les sos idees, escribió'l llibru *[[Mein Kampf]]* (*La mio llucha*).

## Ver tamién
*Zweites Buch

## Referencies

## Enllaces esternos
Gerhard Schröder

**Gerhard Fritz Kurt Schröder**  ye un políticu alemán del partíu socialdemócrata (SPD).

En 1963 ingresó nel SPD y declarábase marxista. Na década del 70, Schroeder almiraba a Willy Brandt, xefe del gobiernu, que cola so "Ostpolitik" («política haza l'este») buscó la meyora de les rellaciones d'Alemaña cola Europa comunista y la entós Xunión Soviética (URSS). Foi presidente de les mocedaes social-demócrates.

Foi d'Alemaña del añu 1998 al 2005, liderando un gobiernu nomáu davezu "roxu y verde", por mor de que nél andecharon el SPD y Die Grüne (Partíu Ecoloxista). Les sos importantes reformes sociales, col oxetivu de que Alemaña colara del foyu económicu na que ta anguaño, nun tuvieron el sofitu del pueblu nin de dellos grupos nel so propiu partíu. 

Tres abondes derrotes nes eleiciones rexonales, Schröder convocó, nel branu de 2005, eleiciones xenerales alantaes (setiembre). Magar que la candidata de la CDU, Angela Merkel, algamara nelles la cancillería, los caberos esfuercios de Schröder y el miéu popular a les reformes económiques conservadores - penriba tou no que cinca al programa del cabezaleru de la CSU, Edmund Stoiber, presidente del "Land" de Baviera y esbilláu nun entamu pa ser ministru d'Economía nel gobiernu de Merkel (a la postre determinóse por quedar nel gobiernu rexonal) - dio-y al SPD un altu porcentax de diputaos, colos que foi a entrar nel nuevu gobiernu en collaboración. Anque Schröder nun recebió cargu, el SPD punxo ministros na metá les carteres (ocho: Desenrollu, Sanidá, Xusticia, Asuntos Estranxeros, Trabayu y Sociedá, Finances, Ecoloxía y Obres públiques) y nel cargu de Vicecanciller (Franz Müntefering, que tenía sío ministru con Schröder, secretariu xeneral y presidente del SPD, y que nel gobiernu de Merkel tamién foi nomáu responsable de Trabayu y Sociedá).

## Referencies

## Enllaces esternos
*
James Watt

**James Watt**  foi un matemáticu y inxenieru escocés. 

Nació en Greenock, Escocia, y vivió y trabayó en Birmingham, Inglaterra. Foi un miembru clave de la Sociedá Llunar (*Lunar Society*). Munchos de los sos escritos consérvense na biblioteca "Birmingham Central".
 
Watt inventó'l movimientu paralelu pa convertir el movimientu circular a un movimientu cuasi rectilliniu, del que taba bien argullosu, y el mididor de presión pa determinar la presión del vapor nel cilindru a lo llargo de tol ciclu de trabayu de la máquina, mostrando asina la so eficiencia y ayudándolu a perfeccionala.

Les meyores qu'aportó a la máquina de vapor de Thomas Newcomen en 1763 representaron un pasu fundamental pa la revolución industrial. Watt descubrió que la máquina de Newcomen taba gastando cuasi tres cuartos de la enerxía del vapor en calecer el pistón y el cilindru. Watt desarrolló una cámara de condensación dixebrada que fizo medrar significativamente la eficiencia. 

Watt opúsose al usu de vapor a alta presión, y hai quien lu acusa de ralentizar el desarrollu de la máquina de vapor por otros inxenieros, hasta que les sos patentes espiraron nel añu1800. Xunto al so sociu Matthew Boulton lluchó contra inxenieros rivales como Jonathan Hornblower qu'intentó desarrollar máquines que nun cayeran dientro del ámbitu, estremadamente xeneralistas, de les patentes de Watt.

La unidá internacional de potencia, el vatiu (o *watt*) lleva'l so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma aymara

L' **aymara** (n'aymara *aymar aru*) ye una llingua de la familia aru falada por alredor de 2 millones de persones en Bolivia, Perú y Chile. Nos dos primeros países tien l'estatutu de llingua cooficial, col español y el quechua.

Na llingua aymara puen distinguise dos dialeutos:
* **Aymara central**: sur de Perú, altiplanu bolivianu y fastera andina ente Bolivia y Chile.
* **Aymara sureñu**, nes rexones peruanes de Tacna y Moquegua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Guérnesei

**Guérnesei** ye una islla na Canal de la Mancha, parte del archipiélagu de les islles de la Canal. Ye una posesión de la corona del Reinu Xuníu. Tien una población de 58.870 persones y la capital ye Puertu San Pedru (Saint-Pierre-Port) (en francés *Saint-Peter-Port*). Nel añu 933, la islla foi tomada pol Ducáu de Normandía. Cuando en 1066 los normandos invadieron Inglaterra, Normandía ya Inglaterra foron xuníes baxo una monarquía. 

Amás de la islla de Guernsey, el *Bailiwick de Guernsey* ta formáu tamién poles islles vecines d'Alderney (población 2.400) y de Sark (población 610), y dalgunes otres islles más pequeñes. La llexislatura elixida del territoriu llámase *Los Estaos de Deliberación*. El xefe de gobiernu ye un alministrador elixíu, al que llamen *Bailiff*, y el xefe d'estáu ye'l *Teniente Gobernador*, que ye designáu pola reina.

La economía de Guernsey básase nos servicios financieros como paraísu fiscal, el turismu y l'agricultura. Un serviciu de ferry coneuta les islles con Gran Bretaña y Francia.

## Referencies
ISO 4217

L' **ISO 4217** ye un estándar internacional establecíu pola ISO col envís de definir códigos de lletres pa nomar toles monedes del mundu. 

La nomenclatura del ISO 4217 val pa desaniciar les confusiones provocaes por nomes de delles divises, como dólar, francu, llibra o pesu emplegaes en varios países y con tipos de cambiu bien diferentes.

Cada moneda tien asignáu un códigu de tres lletres. Les dos primeres lletres coinciden coles del nome del país según la norma ISO 3166-1 . La tercera suel ser la inicial de la divisa. Asina por exemplu, el pesu colombianu conozse como COP y el dominicanu como DOP.

Les monedes supranacionales, como'l dólar del caribe oriental, el francu CFP o'l francu CFA tienen asignaos códigos qu'entamen por X : XCD, XPF y XAF respeutivamente. Otru casu especial ye'l del euru, que se representa coles lletres EUR, anque EU nun seya un códigu nacional ISO 3166-1.

La norma ISO 4217 tamién s'usa pa definir les rellaciones ente la unidá monetaria principal y les sos subdivisiones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sol (moneda)

El **sol**, abreviao en S/ o PEN según la norma ISO 4217, ye la moneda de cursu llegal en Perú dende 1991. Sustituyó al inti, que sufría nesta dómina una fuerte devaluación. Nel momentu del cambéu, un nuevu sol equivalía a un millón d'intis.

La paridá col dólar d'Estaos Xuníos ta fixada diariamente pol **Banco Central de Reserva de Perú**, una entidá estatal independiente del executivu.

En xunu de 2005 la paridá yera de 0.25 euros y 0.30 dólar dólares d'Estaos Xuníos por un nuevu sol.

El nuevu sol ta dividíu en 100 céntimos, y anguaño circulen monedes de 1, 5, 10, 20, 50 céntimos, asina como de 1, 2 y 5 nuevos soles. Hai billetes de 10, 20, 50, 100 y 200 nuevos soles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma serbiu

El **serbiu** ye un idioma faláu na antigua Serbia por estremaos pueblos eslavos.
El terminu llingüísticu xeneral ye serbiu. En Serbia, Montenegru y na República Serbia llámase oficialmente serbiu. 

Fálenlu serbios (8,4 millones), montenegrinos (600.000).

Amás ye usáu poles minoríes serbies y nos siguientes países: Hungría, Rumanía, nos EE.XX., Canadá, Australia, Suecia y Alemaña. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Krzysztof Kieślowski

, foi un direutor de cine polacu. Nació en Varsovia y estudió na Escuela de Cine y Teatru de Łódź, Polonia. 

## Vida y obra
Nació en Varsovia y pela so infancia vivió en delles ciudaes polaques. A los 16 años apuntóse a un cursu de bomberos, pero dexólu a los tres meses. Foi entós cuando ingresó nel colexu pa téunicos de teatru en Varsovia, que taba dirixíu por un collaciu suyu. Decidió facese direutor de teatru.

Nesi periodu nun trata na so obra sobre la ficción, que-y paez daqué burgués; polo contrariu trabaya principalmente'l documental, na forma del curtiumetraxe, mediumetraxe y incluso con documentales de televisión.

Bien integráu na sociedá polaca, emplega el so llabor n'amosar les incongruencies internes del sistema: el protagonista, baxo la forma l'individuu, poderosu na so determinación, y la burocracia inoperante como frenu a la fuercia el protagonista.

Son les diez películes del *Decálogu* les que-y apurren celebridá mundial en 1988 y faen que dende Europa occidental s'abran les puertes pal direutor.

Darréu Kieslowski realiza la so obra más famosa, la triloxía *Azul*, *Blanco* y *Rojo*, n'honor a la bandera francesa.

De salú fráxil, muerre prematuramente el 13 de marzu de 1996, a la edá de 55 años en Varsovia, dexando ensin concluir una nueva triloxía: *Heaven*.

## Curtiumetraxes
* La Ventaniella (1966) (Urząd) 
* Le Tramway (1966) (Tramwaj) 
* El Conciertu les meyores voces (1967) (Koncert życzeń) 
* La Factoría (1970) (Z miasta Łodzi) 
* Yera un soldáu(1970) (Byłem żołnierzem) 
* Los trabayaores ( 1971) (Nic o nas bez nas) 
* Enantes el rali (1971) (Przed rajdem) 
* La Fábrica (1971) (Fabryka) 
* Refrán (1972) (Refren) 
* Principios de seguridá nuna mina de cobre (1972) (Podstawy BHP w kopalni miedzi) 
* Ente Wroclaw y Zielona Gora (1972) (Między Wrocławiem a Zieloną Górą) 
* L'albañil (1973) (Murarz) 
* Rais X (1974) (Prześwietlenie) 
* Curriculum Vitae (1975) (Życiorys) 
* L'Hospital (1976) (Szpital) 
* Nun sé (1977) (Nie wiem) 
* El puntu de vista del porteru de nueche (1978) (Z punktu widzenia nocnego portiera) 
* Siete muyeres (1978) (Siedem kobiet w różnym wieku) 
* Tiestes falantes (1980) (Gadające głowy) 
* L'andén (1980) (Dworzec)

## Llargumetraxes
* Personal(1975) (Personel) 
* La Cicatriz (1976) (Blizna) 
* L' Amateur (1979) (Amator) 
* Ensin fin (1985) (Bez końca) 
* L'Azar (1987) (Przypadek) 
* El Decálogu -El Decálogo- (1988)
* La Doble vida de Verónica (La doble vida de Verónica) (1990) 
* Tres colores:Azul -Azul- (1993) 
* Tres colores:Blancu -Blanco- (1994)
* Tres colores:Roxu -Rojo-(1994)

## Premios
* Festival de Cracovia (1974, 1975, 1977, 1979)
* Festival de Mannheim (1975)
* Festival de Gdansk (1975, 1976, 1979, 1988)
* Festival de Moscú (1979)
* Festival de Cannes (1988, 1991)
* Festival de Venecia (1989, 1993)
* Festival de Berlín (1980, 1994)
* Festival de San Sebastian (1988)
* Festival de Chicago (1980)
* Festival de Lyon (1979)
* Festival de São Paulo (1988).

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma quechua

El **quechua** ( en quechua *runasimi*, de *runa* "home" y *simi* "llingua" ) ye una llingua falada na zona occidental-andina d'América del Sur, dende'l sur de Colombia hasta'l norte d'Arxentina. Tien l'estatutu de llingua cooficial en Perú y Bolivia, col español y l'aymara. Foi la llingua vehicular del imperiu inca y tien una tradición escrita que remonta a la dómina colonial.

El quechua cuenta con alredor de 13 millones de falantes, principalmente en Perú (4 millones y mediu), Ecuador (dos millones) y Bolivia (millón y mediu)

Delles pallabres del quechua, llegaron al asturianu a traviés del castellanu: cóndor, *guanu*, *llama*, *puma*, *quinina*, *vicuña*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües eslaves

L**'eslavu** ye ún de los tueros con más falantes dientro del indoeuropéu, y, no que cinca a Europa, el que más falantes maternos tien.

## Dialeutos o llingües eslaves
Les llingües eslaves tan dixebraes en trés grupos:

**Eslavu meridional**:

* Grupu occidental: eslovenu, serbiu bosniu y croata
* Grupu oriental: búlgaru y el macedoniu

**Eslavu occidental**:

* Grupu checoeslovacu, col checu y l'eslovacu
** Sórabu (n'Alemaña)
* Grupu leḥíticu: polacu, cachubu, polabianu, obodrita

* **Eslavu oriental**, que inclúi'l rusu, l'ucraín, y el bielorrusu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Llingües eslaves
Idioma croata

El **croata** () ye un idioma faláu en Croacia. Amás ye usáu por minoríes n'Australia, Hungría, Rumanía y los EE. XX.

Códigu ISO 191 / HRV / HR


Image:Latin alphabet Aa.svg|(**a**)
Image:Latin alphabet Bb.svg|(**be**)
Image:Latin alphabet Cc.svg|(**ce**)
Image:Latin alphabet Čč.png|(**če**)
Image:Latin alphabet Ćć.svg|(**će**)
Image:Latin alphabet Dd.svg|(**de**)
Image:Latin alphabet Dždž.png|(**dže**)
Image:Latin alphabet Đđ.svg|(**đe**)
Image:Latin alphabet Ee.svg|(**e**)
Image:Latin alphabet Ff.svg|(**ef**)
Image:Latin alphabet Gg.svg|(**ge**)
Image:Latin alphabet Hh.svg|(**ha**)
Image:Latin alphabet Ii.svg|(**i**)
Image:Latin alphabet Jj.svg|(**je**)
Image:Latin alphabet Kk.svg|(**ka**)
Image:Latin alphabet Ll.svg|(**el**)
Image:Latin alphabet Ljlj.png|(**elj**)
Image:Latin alphabet Mm.svg|(**em**)
Image:Latin alphabet Nn.svg|(**en**)
Image:Latin alphabet Njnj.png|(**enj**)
Image:Latin alphabet Oo.svg|(**o**)
Image:Latin alphabet Pp.svg|(**pe**)
Image:Latin alphabet Rr.svg|(**er**)
Image:Latin alphabet Ss.svg|(**es**)
Image:Latin alphabet Šš.png|(**eš**)
Image:Latin alphabet Tt.svg|(**te**)
Image:Latin alphabet Uu.svg|(**u**)
Image:Latin alphabet Vv.svg|(**ve**)
Image:Latin alphabet Zz.svg|(**ze**)
Image:Latin alphabet Žž.png|(**že**)
Image:Latin alphabet i+e.svg|(*i(j)e*)
Image:Latin alphabet r+r.svg|(*ŕ*)


## Different idioma

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma serbocroata

El **serbocrata** ye un idioma faláu na antigua Yugoslavia por diferentes pueblos eslavos.

Fálanlu los serbios (8, 5 mill.), los montenegrinos (600.000), los croates (6,5 millones) y los musulmanes bosnios (2,1 mill.). Amás ye usáu tolos díes poles minoríes serbias y croates nos siguientes países: Austria, Hungría, Rumanía, na provincia italiana de Molise (italocroata), nos EEXX, Canadá, Australia, Suecia y Alemaña.

El termu llingüísticu y xeneral ye serbocroata. en Serbia y na República Serbia llámase oficialmente. 

Esta llingua tien cuatro nomes, ún históricu y llingüísticamente motiváu (serbocroata) y otres tres políticamente motivaos nún sentíu relixosu (étnicamente los tres pueblos -serbios, croates y bosnios musulmanes- son de la mesma etnia: eslavos meridionales occidentales):
* Serbiu: nome emplegáu en Serbia, Montenegro y na República Serbia en Bosnia (serbocroata faláu pelos cristianos ortodoxos d'estes fasteres).
* Croata: emplegáu en Croacia y pelos croates de la Federación croato-musulmana de Bosnia (serbocroata faláu pelos cristianos católicos d'estes fasteres).
* Bosniu: namás ye emplegáu pelos musulmanes bosnios (serbocroata faláu pelos musulmanes de Bosnia).

## Dialeutos
Hai tres dialeutos principales (que nun se cuerresponden coles denominaciones política-relixoses "serbiu"/"croata"/"bosniu"):
* Štokavianu (la pallabra pa "qué" ye "što"). Ye la base del serbocroata moderno. Toa Bosnia y la mayor parte de Serbia, Montenegro y Croacia son de dialeutu "što".
* Kajkavianu (pa "qué" emplégase "kaj"). Siéntese en delles partes de Croacia.
* Čakavianu (pa "qué" úsase "ča"). Siéntese en delles partes de Croacia.

Dientru del štokavianu hai otra diferenciación dialeutal:
* Ekavianu (una antigua vocal del antiguu eslavu eclesiásticu da "e", p.e. "mleko", lleite): faláu en Serbia Central, Vojvodina (tamién parte de Serbia) y en Croacia occidental (redolada de Osijek y Našice (Eslavonia). Ye la base del "serbiu estándar".
* Ijekavianu (esta vieya vocal > "ije", p.e. "mlijeko"): faláu en Dalmacia meridional (Croacia), Serbia occidental y pelos serbios de la República Serbia, en Montenegro y pelos croates y musulmanes bosnios al oriente del ríu Neretva. Ye la base del "croata estándar" y del "bosniu estándar".
* Ikavianu ("mliko"): faláu en Croacia septentrional y occidental y pelos croates y musulmanes bosnios al oeste del Neretva.

**Diferencies lésiques**

Los meses

## Referencies

## Enllaces esternos