The Chronicles of Narnia

***The Chronicles of Narnia*** (títulu orixinal n'inglés: ***The Chronicles of Narnia***) ye una heptalogía de llibros xuveniles escrita pol escritor y profesor anglo-irlandés C. S. Lewis ente 1950 y 1956, ya ilustráu, na so versión orixinal, por Pauline Baynes. Rellata les aventures en Narnia, tierra de fantasía y maxa creada pol autor, y poblada por animales parlantes y otres criatures mitolóxiques que se ven envolubraes na eterna llucha ente'l bien y el mal. Aslan, un llexendariu lleón creador del país de Narnia, constitúyese como l'auténticu protagonista de tolos rellatos (magar los cuatro hermanos Pevensie: Peter, Susan, Lucy y Edmund, anque ausentes direutamente en dos títulos, sirven de filo conductor). La saga ye considerada un clásicu de la lliteratura xuvenil, y ye'l trabayu más conocíu del autor, vendiendo más de 100 millones d'exemplares, y siendo traducida a más de 41 idiomes. The Chronicles of Narnia afixéronse delles vegaes, completa o en parte, pola radio, la televisión, el cine y el teatru. Amás de numberoses temes cristianos tradicionales, la serie toma los personaxes y les idees de la mitoloxía griega y la mitoloxía romana, lo mesmo que de los cuentos de fades tradicionales británicos ya irlandeses.

## Etimoloxía
***Narnia*** ye'l nome llatín de la ciudá italiana de Narni, enclavada nes cercaníes de Roma. La tradición cunta que Lewis yá sintió predilección por esti topónimu al atopar la ciudá nun atles cuando yera neñu. Lo cierto ye que l'escritor yera gran conocedor de los clásicos llatinos, llectura que lu acompañó mientres tola so mocedá. Más información *[[#Nome|equí]]*.

Pal nome de los sos personaxes, les fontes fueron bien diverses. Aslan, d'esta miente, ye la denominación turca de "lleón". Per otru llau, el protagonista de *El caballu y el rapazu*, Shasta, recibe'l nome d'un grupu de tribus indíxenes del norte californianu, que dieron orixe a la denominación de numberosos topónimos na rexón. Cair Paravel, el maxestosu castiellu onde gobiernen los llexítimos Reyes y Reines de Narnia, significa lliteralmente "Pequeña Corte" (n'inglés antiguu, *cair* significa "corte", y *paravel* significa "pequeña")

## Los siete llibros
L'universu de Narnia ye una ficción creada por C.S. Lewis basada en fechos bíblicos y mitos irlandeses. El so legáu partir nuna serie de llibros qu'empezaron a publicar en 1950. 

Cada llibru, de manera independiente, ye como una obra de xeniu. Pero xuntos, cunten la hestoria entera d'un mundu fantásticu, un mundu de maxa y aventura onde la imaxinación de los neños nun se llinda. 

*[[The Lion, the Witch and the Wardrobe]]* publicar por primer vegada en 1950, pero C.S. Lewis empezó a reconstruyir la hestoria muncho primero. Los cuentos de los antiguos mitos irlandeses siempres-y estelaron, y cuando tenía dieciséis años, imaxinóse la imaxe d'un faunu que llevaba un paragües y unos paquetes nun monte cubiertu de nieve.  Años más tarde, mientres la Segunda Guerra Mundial, cuatro neños quedar con Lewis na so casa de campu, lo que promovió la so imaxinación de nuevu. Non muncho dempués, él empezó a escribir la hestoria que se convertiría en *The Lion, the Witch and the Wardrobe*. 

Lewis incorporó a lo llargo de los sos llibros les criatures de los mitos coles sos propies alcordances, como la del vieyu armariu de la so infancia. Depués la imaxe d'Aslan vieno a él.

Dempués de ser ilustráu por Pauline Baynes, *The Lion, the Witch and the Wardrobe* publicar con gran ésitu. Con tantes hestories que cuntar alrodiu de Narnia y los sos inolvidables personaxes, Lewis escribió seis libros más. Publicáu en 1956, *[[La última batalla]]* axudicóse la medaya de Carnegie (Inglaterra) del más altu honor pa la lliteratura infantil.

De siguío preséntense los llibros nel orde en que fueron publicaos orixinalmente. Son, per lloñe, el trabayu más popular y maxestosu de C.S. Lewis, vendiendo más de 100 millones de copies en 41 idiomes alredor del mundu. Y vale la pena destacar qu'estos llibros son unos de los más lleíos en tol mundu dientro de la categoría de lliteratura infantil y xuvenil. La saga tuvo en continua publicación dende 1950, en distintos editoriales a nivel mundial. 

### ''The Lion, the Witch and the Wardrobe''

Foi empezáu en 1939 (cuando C.S. Lewis tenía 41 años d'edá) y termináu en 1949. Foi finalmente publicáu en 1950.

;Reseña del llibru:

*"Narnia: un mundu conxeláu; una tierra qu'aguarda la so lliberación."*

Cuatro neños afayen un armariu que los sirve de puerta d'accesu a Narnia, un país conxeláu nun iviernu eternu y ensin Navidá. Entós, cumpliendo coles vieyes profecíes, los neños (xunto col lleón Aslan) van ser encargaos de lliberar al reinu de la tiranía de la Bruxa Blanca(Reina Jadis como se presenta meyor nel llibru *El Sobrín del Magu*) y recuperar el branu, la lluz y l'allegría pa tolos habitantes de Narnia.

;Información:

Termináu na primavera boreal de 1949 y publicáu en 1950, *The Lion, the Witch and the Wardrobe* presenta la hestoria de cuatro neños (Peter, Susan, Edmund y Lucy Pevensie) qu'al traviés d'un armariu máxicu, afayen el camín a la máxica, maraviyosa, y dalguna vegada pacífica tierra de Narnia. Esti armariu máxicu atópase na casa del profesor Kirke, qu'en *El Sobrín del Magu* revélase qu'él tuvo y foi'l primeru n'afayar y ver la fundación de Narnia. 

Una vegada dientro de Narnia (llugar onde fai yá cien años atopar nun iviernu eternu ensin Navidá, por cuenta de la malvada Bruxa Blanca), los cuatro hermanos conocen al gran lleón Aslan y tomen parte na batalla pa ganar a los poderes glaciales de Jadis (la Bruxa Blanca) para siempres. Hasta poder lliberar Narnia, desamarrar una guerra ente la Bruxa Blanca y ente los que creen na verdá, en Aslan (el verdaderu Rei), y nos reis Peter, Susan, Edmund y Lucy. Asina, los neños (cola ayuda de Aslan) van lliberar a Narnia de la tiranía de la bruxa y van llegar a convertise nos más grandes soberanos d'aquel maraviyosu mundu, y el so reináu va ser la etapa más feliz na tierra de Narnia: La Edá Dorada de Narnia.

Un día, al salir de caza, los reis lleguen al llugar por onde llegaron a esi mundu y tornen al so. Ellí comprueben que siguen siendo neños y que'l tiempu en Narnia ye bien distintu al del nuesu mundu. Mientres ellos pasaron 15 años en Narnia, nel nuesu mundu nun pasó nin un minutu.

### ''El príncipe Caspian''

Foi empezáu y termináu en 1949 (cuando C.S. Lewis tenía 51 años d'edá). Foi publicáu dos años dempués, en 1951.

;Reseña del llibru:

Un príncipe, al que se-y negó'l tronu (que ye llexítimamente so), axunta un exércitu nun intentu desesperáu de llibrar al so país d'un rei deslleal. Pero a la fin, ye un combate d'honor ente dos homes solos lo que va decidir el destín de too un mundu.

;Información:

Termináu na seronda boreal de 1949 y publicáu en 1951, *El príncipe Caspian* cúntanos la hestoria del segundu viaxe a Narnia de los hermanos Pevensie, nel cual afayen que, anque nel nuesu mundu namái pasó un añu, nel de Narnia pasaron 1700. Al volver, enterar de que'l malváu rei Miraz de Telmar tomó control de Narnia. La so llei paez que llogró l'aniquilación de toles criatures máxiques de Narnia, pero inda queden munches escondíes. Los cuatro neños ayuden al nuevu Caspian a entamar el so exércitu de besties parlantes y, cola ayuda del gran lleón Aslan, Narnia ye lliberada una vegada más del mal. Nel momentu que los neños vuelven al nuesu mundu, dar a conocer que los hermanos mayores (Peter y Susan) nun van tornar más a Narnia, porque yá nun son neños y aprendieron tou lo que debíen.

### ''La travesía del Viaxeru del Alba''

Foi empezáu en 1949 (cuando C.S. Lewis tenía 51 años d'edá) y termináu en 1950. Foi finalmente publicáu en 1952.

;Reseña del llibru:

Un rei y unos inesperaos compañeros de viaxe entamen una travesía que los llevará más allá de toa tierra conocida. A midida que saleen per mares que nun apaecen nos mapes, afayen que la so misión ye más venturera de lo qu'imaxinaren, y que'l fin del mundu ye, en realidá, l'estragal d'una tierra incógnita.

;Información:

Termináu en 1950 y publicáu en 1952, *La Travesía del Viaxeru del Alba* narra'l regresu de Edmund y Lucy Pevensie, acompañaos pol so cafiante primu Eustace, a Narnia. Una vegada ellí, acompañen al agora rei Caspian X y al fiel mure Reepicheep nun viaxe al traviés del mar, p'atopar a los siete lores que fueron desterraos cuando Miraz, el malváu tíu de Caspian, usurpó'l tronu. Esti llargu viaxe trái-yos a cara munches maravíes y peligros n'islles desconocíes, como la so salida escontra'l país de Aslan a la fin del mundu. A la fin, Lucy y Edmund Pevensie afayen que nun van volver nunca más a Narnia, como yá pasó colos sos dos hermanos mayores (Susan y Peter); anque'l so primu Eustace sí va volver una vegada más, según lo narrao en *[[La siella de plata]]*.

### ''La siella de plata''

Foi empezáu en 1950 (cuando C.S. Lewis tenía 52 años d'edá) y termináu en 1951, siendo publicáu finalmente en 1953.

;Reseña del llibru:

Al traviés de peligros inauditos, y covarones fondos y escuros, cola una noble banda d'amigos al rescate d'un príncipe cautivo. Sicasí, la so misión nes Tierres Inferiores llevar a enfrentase de frente con una maldá más formosa y letal de lo qu'esperaríen atopar enxamás.

;Información:

Termináu na primavera boreal de 1951 y publicáu en 1953, *La siella de plata* ye'l primer llibru ensin los hermanos Pevensie. Esta vegada, Aslan llapada a Eustaquio de regresu a Narnia, xunto cola so compañera de clases Jill Pole. Aslan apurre a Jill cuatro claves cruciales p'atopar al príncipe Rilian, fíu de Caspian, que ta sumíu. Sicasí, nes aventures del viaxe van escaeciéndose de les pistes. Eustace y Jill, xunto al so nuevu amigu Charcosombrío o Barroquejón, enfrentar a munchos peligros (como xigantes y un mundu soterrañu) antes d'atopar a Rilian y lliberar del conxuru d'una bruxa capaz de convertise en culiebra y que mató a la Fía de Ramandu Reina de Narnia. 
:Cronológicamente, estos fechos asocedieron nel añu 2756 de Narnia.

### ''El caballu y el so neñu''

Tituláu *El caballu y el so neñu* o *El caballu y el rapazu*.

Foi empezáu en 1950 (cuando C.S. Lewis tenía 52 años d'edá), termináu en 1951, y publicáu en 1954.

;Reseña del llibru:

Dos fuxitivos atopar nun viaxe desesperáu y, cola ayuda de Aslan, xunen les sos fuercies non yá pa fuxir, sinón tamién pa evitar la combalechadura que pretende arrampuñar el país y los territorios circundantes al rei d'Archenland. Pero una batalla tarrecible va decidir el so destín y tamién el de Narnia.

;Información:

Termináu na primavera boreal de 1950 y publicáu en 1954, rellata la hestoria de Bree, un caballu parlante, y Shasta, un mozu que vivía en Calormen, un reinu al sur de Narnia. El día que se conocen, deciden tornar a Narnia y recuperar la so llibertá. Nel camín conocen a la tarkina Aravis y a la so yegua Hwin, que acompañar. Nel so viaxe afayen que los calormenos entamen invadir Narnia y empieza l'alarma d'una posible guerra. Esta crónica desenvolver mientres el reináu de los hermanos Pevensie como reis y reines de Narnia (la Edá Dorada), quien ganen a los invasores. A la fin Shasta afaya que ye'l fíu del rei d'Archenland, y el so verdaderu nome ye Cor. Aslan convierte al príncipe calormeno enemigu nun pollín pola so idiosincrasia ya hipocresía, poles sos males palabrería, y sobremanera, por non creer nél.

### ''El sobrín del magu''

Foi empezáu en 1951 (cuando C.S. Lewis tenía 53 años d'edá), termináu en 1954, y publicáu en 1955.

;Reseña del llibru:

Dos amigos, víctimes del poder d'unos aniellos máxicos, son refundiaos a otru mundu nel qu'una malvada bruxa intenta convertilos nos sos esclavos. Pero entós apaez Aslan, y col so cantar va filando'l texíu d'un nuevu mundu que va recibir el nome de Narnia.

;Información:

Termináu nel iviernu boreal de 1954 y publicáu en 1955, *El sobrín del magu* narra los principios del mundu de Narnia cuando dos neños, Digory y Polly, son llevaos máxicamente al traviés d'unos aniellos máxicos creaos pol tíu Andrew (tíu de Digory), que se declaraba a sigo mesmu como magu. Per mediu de los aniellos lleguen a un monte, onde hai llamargues d'agua que lleven a distintos mundos. En conociendo'l final del estrañu mundu de Charn, espierten involuntariamente a Jadis, la Bruxa Blanca, quien se les ingenia pa dir con ellos al monte. Al entrar nun mundu onde namái había escuridá, ellos ven el procesu de la creación de Narnia qu'empieza con un duce cantar de Aslan, el lleón.

### ''La última batalla''

Foi empezáu en 1952 (cuando C.S. Lewis tenía 54 años d'edá), termináu en 1953, y finalmente publicáu en 1956.

;Reseña del llibru:

Mientres los últimos díes de Narnia, el país enfrentar al so desafíu más cruel; nun se trata d'un invasor esternu, sinón d'un enemigu internu. Mentires y traición echaron raigaños, y namái el rei y un grupu amenorgáu de siguidores lleales pueden torgar la destrucción de too.

;Información:

Termináu na primavera boreal de 1953 y publicáu en 1956, *La última batalla*, ganador de la *Medaya Carnegie* (*[[Carnegie Medal]]*), ye la crónica del fin del mundu de Narnia. Digory, Polly, Jill, Eustace, Edmund, Lucy y Peter tornen a Narnia pa salvala de los invasores y tamién d'un falsu Aslan. Susan nun torna, yá que agora namái-y interesen los cosméticos, novios y coses de moces. Los protagonistes lleguen a Narnia al sufrir un accidente nel que muerren. Pero Susan, al nun dir con ellos, nun muerre, y pue que esa sía la razón más importante de que nun llegara a Narnia (anque Aslan diz-yos qu'ellí o al País de les Solombres ye onde van tolos muertos). En realidá, Narnia nunca tien fin, pos la Narnia que creíen real nun yera más qu'una copia de la verdadera. Polo tanto Narnia nunca acaba; al contrariu, ye l'empiezu de la hestoria de la verdadera Narnia, llamada: "La Nueva Narnia".

## Orde de llectura
Más arriba, dábase l'orde de publicación de los siete llibros de la saga. Sicasí, la mayor parte de les ediciones actuales ordenen los llibros según la cronoloxía de la so narración, quedando primeru *El sobrín del magu* (1955) (el cual cunta la creación de Narnia), y siguiéndo-yos *The Lion, the Witch and the Wardrobe* (1950), *El caballu y el rapazu* (1954), *El príncipe Caspian* (1951), *La travesía del Viaxeru del Alba* (1952), *La siella de plata* (1953) y *La última batalla* (1956).

Esisten dos versiones de dalgunos de los llibros; sicasí, les adautaciones más conocíes son los siete llibros que se vienden anguaño en tol mundu.

L'orde anterior (orde cronolóxicu) respuende a una carta que Lewis recibió en 1957 unviada por un neñu norteamericanu: Laurence Krieg. Nella, el neñu comentába-y la discutiniu que caltenía cola so madre sobre'l meyor métodu de llectura de *The Chronicles of Narnia*. Según la so madre, tenía de respetase l'orde de publicación, pero Laurence yera más partidariu de faelo según la cronoloxía de los fechos narraos. Lewis respondió-y n'otra carta, argumentando: 

"Creo que toi más acordies con el to orde de llectura que col de la to madre. La serie nun foi plantegada dende un principiu como ella piensa. Cuando escribí *The Lion, the Witch and the Wardrobe*, nunca pensé qu'escribiría más. Depués escribí *El príncipe Caspian* como una secuela, y siguí ensin creer qu'habría más llibros. Y cuando terminé *La travesía del Viaxeru del Alba*, taba convencíu de que sería'l postreru. Pero di cuenta de que taba equivocáu. Seique nun importe demasiáu en qué orde sían lleíos. Ello ye que nun toi del tou seguru de que los otros llibros fueren escritos nel mesmu orde en que fueron publicaos".

La carta foi usada pol fiyascu de Lewis, Douglas Gresham, pa suxerir a HarperCollins otra ordenación de los llibros. De magar, les distintes editoriales empezaron a numberalos d'esta manera, tradición qu'entá se caltién na actualidá.

Sicasí, esisten otres ediciones que reivindiquen la llectura según la so publicación, al perdese ciertes sorpreses como l'orixe del emblemáticu farol que recibe a los protagonistes en *The Lion, the Witch and the Wardrobe*, y que ye reveláu en *El sobrín del magu*.

## Cronoloxía de la narración
Tal que Lewis narra a lo llargo de la saga, el tiempu nel nuesu mundu y nel país de Narnia nun trescurre paralelu. Tomando como referencia les indicaciones temporales que l'autor detalla en cada llibru, de siguío indíquense los años nos que soceden les distintes hestories:

# *El sobrín del magu* - N'el nuesu mundu: 1900. En Narnia: 1
# *The Lion, the Witch and the Wardrobe* - Nel nuesu mundu: 1940. En Narnia: 1000
# *El caballu y el rapazu* - Nel nuesu mundu: 1940. En Narnia: 1014
# *El príncipe Caspian* - Nel nuesu mundu: 1941. En Narnia: 2303
# *La travesía del Viaxeru del Alba* - Nel nuesu mundu: 1942. En Narnia: 2306
# *La siella de plata* - Nel nuesu mundu: 1942. En Narnia: 2356
# *La última batalla* - Nel nuesu mundu: 1949. En Narnia: 2556. Na Nueva Narnia: 1, o l'empiezu de la verdadera hestoria.

## El mundu de Narnia

La saga de *The Chronicles of Narnia* desenvuélvese principalmente nel mundu de Narnia, creáu por Aslan. Esti mundu de la mesma estrémase en dellos territorios, nos que cabo destacar: Narnia (en sí), Archenland, Calormen, y les Tierres Selvaxes del Norte. Tamién ye importante mentar los sos accidentes xeográficos:
* Un estensu desiertu al sur. 
* Dos cadenes montascoses principales al norte y al sur. Dende la cadena montascosa del norte empieza a correr un ríu (conocíu como Gran Ríu) que desagua nel Océanu Oriental.
* Ciudaes so tierra ya islles nel Océanu Oriental pocu conocíes. 

Telmar supuestamente ta allugáu nes tierres del Oeste (de les cualos namái saber que presenten montes).

### Criatures de Narnia
Narnia ta habitada por variedaes de distintes especies de seres rellacionaos con antigües mitoloxíes (tales como la griega y la romana, o como les antigües hestories orixinaries d'Irlanda ya Inglaterra, como "cuentos de fades"). Dalgunes d'estes criatures son: 
* Humanos.
* Animales normales (tales como osos, esguiles, páxaros, llobazos, etc.)
* Animales parlantes (tales como osos, páxaros, caballos, etc.)
* Seres mitolóxicos (tales como faunos, dragones, náyades, dríades, solmenones de la Marisma, bruxes, nanos, centauros, minotauros, xigantes, gnomos, fénix, etc.)

Delles criatures son pertenecientes al bien, ente qu'otres son pertenecientes al mal. Pero toos inflúin d'una forma o otra nes distintes hestories; dalgunes con mayor protagonismu qu'otres.

### Personaxes primarios y secundarios

### Llugares y monumentos

## Métodos pa entrar a Narnia
En tola saga de "The Chronicles of Narnia", los distintos personaxes (Peter, Edmund, Susan, Lucy, Eustace, Jill, Digory y Polly) pasen del nuesu mundu al de Narnia por aciu distintos métodos; dalgunos arremente y otros ensin querelo.

Los siguientes son los métodos por aciu los cualos los personaxes llograron entrar a Narnia:

### Los aniellos máxicos del tíu Andrew
En *[[El sobrín del magu]]*, el tíu Andrew fabricó unos pares d'aniellos verdes y mariellos colo qu'él llamaba "polvu de fada" o "polvu de la Atlántida", colos que creía que podría viaxar a otru mundu (y nun taba bien equivocáu). El tíu Andrew obligó a Digory (el so sobrín) y a Polly (amiga de Digory) a usalos, pa poder comprobar que funcionaben. Al utilizalos, Digory y Polly llegaron a lo que depués llamaron el Monte ente los mundos, un monte sele y silencioso onde s'atopaben distintes llamargues: caúna llevaba a un mundu distintu. Depués de viaxar al mundu de Charn, van a lo que depués sería Narnia, onde ven a un lleón (Aslan) que cantaba y creaba a dichu mundu, dándo-y vida y fala a la mayoría de los animales.

### L'armariu na habitación
En *[[The Lion, the Witch and the Wardrobe]]*, Lucy, xugando a les escondíes na casa del profesor Kirke colos sos hermanos nun día lluviosu, entró nuna habitación onde atopó un formosu armariu antiguu. Lucy utilizó esi armariu tres veces p'aportar a Narnia. Los sos hermanos Edmund, Susan y Peter, tamién lo utilicen pa viaxar ente un mundu y otru.

Esti armariu taba fechu cola madera d'un pumar que foi semáu por Digory, el primer ser humanu qu'entró a Narnia, col corazón d'una mazana máxica trayida dende Narnia, que sirvió pa curar a la so madre. Por eso l'armariu siempres guardó cierta conexón col llugar d'onde venía la so madera.

### La cueva na islla
En *[[El príncipe Caspian]]* dar a conocer que los pirates, antepasaos de los telmarinos, llegaron a Narnia al traviés d'una cueva nuna isla, por onde s'abellugaron los pirates que dempués d'entrar nel reinu de Narnia habitaríen la tierra de Telmar.

### El Cuernu Máxicu de la Reina Susan
Nun ye en sí un portal, pero foi usáu en *[[El príncipe Caspian]]* cuando él mesmu escapaba de los soldaos telmarinos que queríen matar por órdenes del so tíu Miraz. D'esta manera llamó a los cuatro hermanos Pevensie (los cualos atopábense nuna parada de trenes de Londres) de vuelta al mundu de Narnia.

Caspian utilizar nun momentu d'urxencia, llamando asina a los antiguos Reyes y Reines de Narnia.

### La pintura en casa de los Clarence
En *[[La travesía del Viaxeru del Alba]]*, esta pintura amuesa a un barcu de Narnia saleando nun mar de grandes foles. Los padres d'Eustace, como ésti mesmu, atopar demasiáu falambaldre, polo que decidieron asitiala nun llugar pocu visitáu: l'habitación d'invitaos. Lucy y Edmund apreciaben enforma esa pintura, y nuna visita que los mesmos fixéron-y al so primu Eustace, los trés aldericaben sobre la pintura frente a la mesma, cuando d'ella salió una gran fola qu'abasnó a los trés primos escontra'l mundu de Narnia.

### La puerta oculta detrás del ximnasiu
En *[[La siella de plata]]*, dempués de que Eustace atopara a Jill papuxando detrás del ximnasiu, intentó consolala falándo-y de Narnia y d'Aslan. A la fin, los dos decidieron visitar el mundu máxicu, y Eustace pidió-y a Aslan que los llevara, ensin asoceder nada nesi momentu.

Depués, los "mozos malos" buscaben a Jill, polo que los dos nuevos amigos decidieron escondese. Meter ente los lloreos y empezaron a caminar ente ellos, buscando una puerta que s'atopaba a la fin de los mesmos. Cuando llegaron, abrieron la puerta, pero atopar con daqué que nengún de los dos esperaba: taben frente a Narnia.

### L'accidente na estación de trenes
En *[[La última batalla]]*, los primeros en llegar a Narnia son Eustace y Jill. Poco dempués lleguen Peter, Edmund, Lucy, Digory y Polly. Estos postreros pensaben volver a Narnia polos antiguos aniellos máxicos creaos pol tíu Andrew, pero al xubir al tren xunto a los demás, daqué estrañu asocede: el tren salar de les víes y cai a una banda. Pero en realidá, l'accidente , conducir al mundu de Narnia, onde Aslan esperar.

## Influencies na saga
### Vida de Lewis
Les primeres etapes de la vida de Lewis tienen ecos en The Chronicles of Narnia. Nacíu en Belfast, Irlanda del Norte, en 1896, Lewis treslladar cola so familia a una casa grande nes contornes de la ciudá cuando tenía siete años. La casa tenía llargos pasiellos y sales vacíes, y Lewis y el so hermanu imaxinaben qu'había otros mundos mientres esploraben la casa. Al igual que Caspian y Rilian, Lewis perdió a la so madre a una edá temprana. Lewis tamién pasó gran parte de la so mocedá en Centros d'Información Profesional Inglesa, que tamién se correllaciona cola educación de los Pevensie. Mientres la Segunda Guerra Mundial, munchos neños fueron evacuaos de Londres por causa d'ataques aéreos. Mientres esti tiempu, dalgunos d'estos neños, ente ellos una moza llamada Lucy, quedar con Lewis na so casa de Oxford, al igual que los Pevensie cuando se quedaron col profesor Digory.

### Inklings
Lewis foi'l principal miembru de los Inklings, un grupu informal de discutiniu lliterariu en Oxford del cual en diverses ocasiones formaron parte los escritores J. R. R. Tolkien, Charles Williams, Roger Lancelyn Green y W. H. Lewis (hermanu de C. S. Lewis). Llectures y alderiques d'obres inconclusas de los miembros, fueron dalgunes de les principales actividaes del grupu cuando s'axuntaben (polo xeneral) los xueves pela nueche, na habitación de Lewis na Universidá. Créese que dalgunes de les hestories de Narnia fueron lleíes a los Inklings pa la so reconocencia y observación.

### Influencies mitolóxiques
La fauna de la serie inspírase tantu de la mitoloxía griega como na mitoloxía nórdica. Por casu, los centauros aniciar nel mitu griegu, y los nanos tienen oríxenes nel mitu nórdicu. 

Drew Trotter, presidente del Centru d'estudiu Cristianu Evanxélicu, señaló que los productores de la versión cinematográfica de *The Chronicles of Narnia* consideraron que la saga sigue de cerca l'arquetipu del patrón mitolóxicu como se detalla en "L'héroe de les mil Cares", por Joseph Campbell.

Una recién tesis afirma que cada crónica correspuende a unu de los siete planetes de la cosmoloxía medieval (como nel modelu ptolemaicu), al igual que la presentación de Aslan en cada hestoria. Esta idea ye similar a la influencia de l'astroloxía medieval na llingua y la lliteratura. La teoría, avanzada por Michael Ward, ganó rápido l'aceptación d'académicos compañeros de Lewis, como Walter Hooper, Alan Jacobs, y Derek Brewer.

### Nome
L'orixe del nome "Narnia" ye inciertu. Según el compañeru de C. S. Lewis, Paul Ford, nun hai nicios de qu'él s'aludió a l'antigua ciudá de Nequinium, Umbría, rebautizada como Narni al ser conquistada polos romanos nel 299&nbsp;e.&nbsp;C. Sicasí, yá que Lewis estudió los clásicos en Oxford, ye posible qu'él vieno al traviés d'a lo menos dalgunes de los siete más o menos referencies a Narnia na lliteratura llatina. Tamién esiste la posibilidá (ensin pruebes sólides) de que Lewis, qu'estudió la lliteratura medieval y renacentista, ye consciente d'una referencia a "Lucía von Narnia" ("*Lucy de Narnia*") nun testu en llingua alemana, "Wunderliche Geschichten von geistlichen Weybbildern" ("*Maraviyoses hestories de muyeres monástiques*"). Nun hai pruebes d'un venceyu col élfico sindarin de Tolkien, na qu'apaez la pallabra "Narn" en sentíu d'establecer una narrativa o poética, como nel so póstumu publicáu "Narn i Chîn Húrin" (anque Lewis pudo lleer o escuchar partes d'ésti nes xuntes de los Inklings).

## Discutinios
La saga tuvo munchos discutinios a lo llargo de los años. Les siguientes son dalgunes de les mesmes:

### Discutiniu sobre Susan Pevensie
El personaxe de Susan Pevensie siempres apaeciera nos llibros anteriores como la hermana más madura, práutica, y dacuando escéptica respectu al mundu de Narnia. La crítica sobre'l personaxe aumentó notablemente dempués de la publicación del últimu llibru de la saga: *La última batalla*, nel cual nun apaez Susan. El final del llibru ye una alegoría de la venida del Mesíes (Aslan) y de un nuevu mundu (nueva Narnia). Nesta nueva Narnia entren diversos personaxes apaecíos nos llibros anteriores (Digory, Polly, Cor, Caspian X, Eustace, Jill, Tumnus, Reepicheep, etc.), incluyendo a la mayoría de los hermanos Pevensie (Peter, Edmund, Lucy) y dexando de llau a Susan, quien aparentemente "yá nun ye amiga de Narnia", como diz un fragmentu del llibru:

:*"No longer a friend of Narnia and interested in nothing nowadays except lipstick, nylons and invitations".*
:*("Yá nun ye una amiga de Narnia. Namái ta interesada en [[lápiz llabial|pintalabios]], medies de [[nailon]] ya invitaciones")*

Asina, Susan nun entra na verdadera Narnia a la fin de la serie. Sicasí, queda en cuestión si la so ausencia ye permanente o non, especialmente desque Lewis indicara que «Los llibros nun nos dicen qué asocedió con Susan. Queda viva nesti mundu a la fin, como una muyer nueva, daqué tonta y superficial. Pero tien enforma tiempu pa pensar y reparar los sos errores, o quiciabes a la fin ella consiga entrar tamién nel país de Aslan pel so propiu camín». (tomáu de "Lewis: Cartes a los neños, 22 de xineru de 1957, a Martin").

### Discutiniu sobre Calormen
Otru discutiniu presentar nel llibru *El caballu y el rapazu*, nel cual faise referencia a un reinu llamáu Calormen con carauterístiques notoriamente árabes. Nesti llibru, los calormenos son presentaos de manera daqué despreciatible y como adoradores d'un "falsu dios", Tash, que de dalguna manera fai alegoría a una rivalidá ente'l cristianismu y l'islam.

### Discutiniu sobre'l cristianismu
Enforma s'aldericó alrodiu de que si la trama de la serie tien un mensaxe bíblicu, o si tou lo que se texó en redol a la so simboloxía ye una mera casualidá.

Una carta inédita del autor d'estos llibros revela la evidencia claro y contundente del mensaxe qu'él quixo afigurar en *The Chronicles of Narnia*. Esta carta, con fecha del añu 1961, foi unviada por C. S. Lewis a un neñu que lleía les sos hestories, y que nos indica que l'autor quixo representar en forma figurada a Dios col místicu lleón Aslan. Nella afirma que “Tola hestoria de Narnia referir a Cristu”.

La carta foi sopelexada por Walter Hooper, quien foi secretariu de Lewis y convirtióse nel so biógrafu. La mesma vien traer lluz al alderique que s'amenó, yá que los cristianos espliquen el mensaxe de la película cola obra de Cristu, ente que'l mundu secular aliega que ye una hestoria como cualesquier, aceptando la mesma pero non el significáu cristianu.

Nesta mesma carta, Lewis diz: *"Supongamos qu'esistiera un mundu como Narnia, y supongamos que Cristu quixera dir a esi mundu y salvalo (como lo fixo por nós). ¿Qué pasaría entós?"* El mesmu Lewis contesta a esta entruga diciendo: *"Pos les cróniques son la mio respuesta. Como Narnia ye un mundu de besties que falen, pensé n'encarnalo como una bestia que fala. Di-y forma de lleón porque se supón que'l lleón ye'l rei de les besties, y [[Cristu]] ye'l *'Lleón de Xudá** mentáu na [[Biblia]]."''

El conteníu d'esta carta va ser publicáu nun llibru que va contener les cartes de C. S. Lewis, y va llanzase a la venta nos próximos años.

== Influencia posterior ==
''The Chronicles of Narnia'' influyeron notablemente na producción lliteraria infantil posterior, hasta'l puntu de qu'un llector actual fácilmente cree tar lleendo daqué que yá conoz, polo que tienen de ser consideraes dende un principiu como un clásicu.

Destaquen declaraciones como les de l'autora de la serie [[Harry Potter]], [[J. K. Rowling]], que reconoció públicamente la so inspiración na saga narniana. Asina lo demuestra nos munchos de los seres máxicos del so mundu, y nel mesmu fechu de cuntar con un plan de publicación de siete libros. Nuna entrevista, Rowling declaró que cuando escribió'l pasu de Harry Potter al traviés de los andenes 9 y 10 (andén 9 y 3/4) de la [[estación de Kings Cross]], pensó nel armariu que conduz a los protagonistes a la tierra de Narnia. Al empar, el personaxe de [[Cedric Diggory]] foi inventáu del personaxe de [[Digory Kirke]] debíu al apellíu y al so nome (reparar en que Cedric ye abondo similar a Kirke, coles lletres camudaes).

Na serie [[LOST]], fáense dos referencies a Narnia, la primera ye'l personaxe de Charlotte Staples Lewis, el nome ye n'alusión a C. S. Lewis. la segunda ye El Faru, que ye una estación Dharma pa indicar les coordenaes de la Isla. El Faru en Narnia marcó la entrada y la salida d'esi mundu.

== Adautaciones cinematográfiques ==
[[The Chronicles of Narnia (franquicia)|Adautaciones cinematográfiques]] realizaes de ''The Chronicles of Narnia'':

# [[1979]]: The Lion, the Witch and the Wardrobe (Animación). Empobinada por [[Bill Meléndez]]. Nesta película los nomes propios tán traducíos, unos lliteralmente y otros más llibremente.
# [[1988]]: ''BBC's The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch, and the Wardrobe''. Empobinada por Marylin Fox.
# [[1989]]: ''BBC's The Chronicles of Narnia: Prince Caspian and The Voyage of the Dawn Treader''. Empobinada por [[Alex Kirby]].
# [[1990]]: ''BBC's The Chronicles of Narnia: The Silver Chair''. Empobinada por [[Alex Kirby]].
# [[2005]]: ''The Lion, the Witch and the Wardrobe'' (''El lleón, la bruxa y el roperu'' en Suramérica). Empobinada por [[Andrew Adamson]]. Producida por [[Walt Disney Pictures]] y [[Walden Media]].
# [[2008]]: ''El príncipe Caspian''. Empobinada por [[Andrew Adamson]]. Producida por Walt Disney Pictures y Walden Media.
# [[2010]]: ''La travesía del Viaxeru del Alba''. Empobinada por Michael Apted. Producida por [[20th Century Fox]] y Walden Media.

=== El lleón, la bruxa y el roperu (2005) ===

Estrenóse'l [[7 d'avientu]] de [[2005]], producida por [[Walt Disney Pictures]] y Walden Media. El coproductor de la cinta ye'l fiyascu de [[C. S. Lewis]], Douglas Gresham. Foi dirixida por [[Andrew Adamson]] y guionizada por él mesmu xunto a [[Christopher Markus]], [[Stephen McFeely]] y [[Ann Peacock]].

El repartu taba formáu por: [[Georgie Henley]], [[William Moseley]], [[Skandar Keynes]], [[Anna Popplewell]], [[Tilda Swinton]], [[Rupert Everett]], [[Dawn French]], [[James McAvoy]], [[Shane Rangi]], [[Patrick Kake]], [[Elizabeth Hawthorne]], [[Kiran Shah]], [[James Cosmo]], [[Judy McIntosh]], [[Sala Baker]], [[Rachael Henley]], [[Mark Wells]], [[Sophie Winkleman]] y [[Noah Huntley]].

La hestoria narra les aventures de cuatro hermanos: [[Lucy Pevensie|Lucy]], [[Edmund Pevensie|Edmund]], [[Susan Pevensie|Susan]] y [[Peter Pevensie|Peter]], que mientres la [[Segunda Guerra Mundial]] afayen el mundu de [[Narnia]], al cual apuerten al traviés d'un armariu máxicu mientres xueguen al escondite na casa de campu d'un [[Digory Kirke|vieyu profesor]]. En Narnia van afayar un mundu increíble habitáu por animales que falen, duendes, faunos, centauros y xigantes, a los que la Bruxa Blanca ([[Jadis]]) condergó al iviernu eternu. Cola ayuda del lleón [[Aslan (personaxe de The Chronicles of Narnia)|Aslan]], el noble soberanu, los neños van lluchar pa vencer el poder que la Bruxa Blanca exerz sobre Narnia nuna espectacular batalla y consiguir asina lliberar de la maldición del fríu.

=== El príncipe Caspian (2008) ===

Estrenóse'l [[2 de xunetu]] de [[2008]], producida (al igual que la primera) por [[Walt Disney Pictures]] y [[Walden Media]]. La película foi un ésitu, pero llogró la metá de recaldación que la primera. Esto llevó a Disney a abandonar la saga. 

La película foi escoyida como la meyor del xéneru Aición-Aventura nos "Teen Choice Awards" 2008.

Empobinada de nuevu por [[Andrew Adamson]] y escrita por él mesmu, y por [[Christopher Markus]] y [[Steve McFeeley]], la repartida tuvo formáu por: [[Georgie Henley]], [[Skandar Keynes]], [[William Moseley]], [[Anna Popplewell]], [[Ben Barnes]], [[Peter Dinklage]], [[Warwick Davis]], [[Vincent Grass]], [[Ken Stott]], [[Pierfrancesco Favino]], [[Sergio Castellitto]], [[Liam Neeson]], [[Alicia Borrachero]], [[Damián Alcázar]] y [[Tilda Swinton]]

=== La travesía del Viaxeru del Alba (2010) ===

Dempués de que [[Walt Disney Pictures]] abandonara'l proyeutu de realizar esta película, por cuenta de les baxes mires llograes cola anterior ([[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]), Walden Media cuenta esta vegada con [[20th Century Fox]] pa la realización d'esta película. El so estrenu n'España produció'l 3 d'avientu de 2010.

Tamién tán confirmaes l'apaición de [[Skandar Keynes]] como [[Edmund Pevensie]], de [[Georgie Henley]] como la so hermana [[Lucy Pevensie]], de [[Ben Barnes]] como l'agora [[Caspian|Rei Caspian X]], y del nuevu protagonista [[Will Poulter]] como'l fadiosu primu [[Eustace Clarence Scrubb|Eustace]]. [[Michael Apted]] (direutor de ''Amazing Grace'', ''Lipstick'' y ''Married in America'' 1 y 2) reemplaza a Andrew Adamson na direición, quien agora va ser productor de la película.

Confirmóse que Christopher Markus y Stephen McFeely van ser los encargaos de modificar el guión, xunto con Michael Petroni, Richard LaGravenese y Steven Knight.

La música tuvo a cargu esta vegada de [[David Arnold]], y non de [[Harry Gregson-Williams]] como nes películes anteriores.

La película tuvo un ésitu entá menor que les anteriores n'Estaos Xuníos, y recaldó solamente $104M USD ($38M USD menos que [[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]). Pero nel restu del mundu llogró una recaldación de $310M USD ($32M USD más que l'anterior entrega), lo que compensó'l fracasu n'USA. Teniendo en cuenta'l presupuestu con que cuntó (155M USD), la entrega llogró mayores ganancies que l'anterior.

=== Proyeutos futuros ===
Nun principiu, [[Walt Disney Pictures]] y [[Walden Media]] nun refugaben la posibilidá de rodar ''The Chronicles of Narnia: El sobrín del magu''. Inclusive pudieron vese dellos diseños d'un caballu aláu (representando a Fresón) nel llibru ''The Crafting of Narnia: The Art, Creatures, and Weapons'' de [[Weta Workshop]]. Pero Disney nun s'amosó conforme cola recaldación llograda pola película ''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'', que, entá siendo un bon "taquillada", quedó abondo per debaxo que la so antecesora ''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]''. Esto motivó a Walt Disney Pictures a abandonar la saga; pero 20th Century Fox aliar con Walden Media p'afaer los llibros que falten a la gran pantalla. Asina que el proyeutu sigue de pies, anque con un nuevu distribuidor.

En marzu de 2011, Walden Media confirmó, al traviés del so presidente Michael Flaherty, que la cuarta película sería ''El sobrín del magu''. Sicasí, n'ochobre de 2011, Douglas Gresham confirmó que expiró el contratu com [[Walden Media]] y los herederos de C. S. Lewis.

En setiembre de 2013 confirmóse que The Mark Gordon Company va producir la cuarta película, pero nun va ser ''El sobrín del magu'', sinón ''La siella de Plata'', que ye'l cuartu llibru nel orde de publicación, y el sestu nel orde de la saga.

== Narnia en Disney World ==
Nel más importante parque d'atraiciones de tol mundu, [[Disney World]], [[Narnia]] tamién tien la so participación. Una recreación de la Mesa de Piedra (bien similar a la de la película ''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'') ye l'alcordanza que quedó grabáu nel parque.

Na so inauguración, participaron [[Ben Barnes]], l'actor qu'interpreta a [[Caspian]], y [[Warwick Davis]], l'actor qu'interpreta a [[Nikabrik]], xunto a [[William Moseley]], [[Anna Popplewell]], [[Skandar Keynes]] y [[Georgie Henley]], actores qu'interpreten a los hermanos Pevensie nes películes.

== L'autor ==



**Clive Staples Lewis*' (Belfast, Irlanda del Norte, 29 de payares de 1898 – Oxford, Inglaterra, 22 de payares de 1963), popularmente conocíu como C. S. Lewis, y llamáu Jack polos sos amigos, foi un medievalista, apologista cristianu, críticu lliterariu, académicu, llocutor de radio y ensayista.

Ye consideráu como una de les figures más interesantes del pensamientu inglés del sieglu XX. Nació en 1898 y finó en 1963. Estudió lliteratura, y destacóse como críticu, novelista, y tamién polos sos escritos morales. Ente 1925 y 1954 desempeñóse como "fellow" y tutor en Magdalen College, Oxford, y en 1954 foi nomáu profesor na Universidá de Cambridge, na cual, hasta la so muerte, enseñó lliteratura inglesa medieval y del Renacimientu.

La so cultura lliteraria, filosófica y teolóxica foi impresionante, al igual que lu fueron la so imaxinación y talentu d'escritor. A estes condiciones xune un fondu [[cristianismu]].

Ente los sos testos de crítica tán *The Allegory of love* y la *Lliteratura Inglesa del sieglu XVI*.

Les sos obres más conocíes son los sos escritos relixosu y moral, como'l so estudiu sobre "The Problem of Pain" (*The problem of pain*), "The Screwtape Letters" (*The screwtape Letters*), y otres.

Dalgunos de los sos llibros enceten temes de ciencia ficción: *Out of the Silent Planet* ye la primera de tres noveles que, amás, destacar pol so fuerte sentíu cristianu.

Con "El Llión, La Bruxa y El Roperu", Lewis empecipió una serie de siete libros pa neños qu'axuntó sol títulu de *"The Chronicles of Narnia"''. Ye una obra na que resalten el rellumu y talentu del autor, xunto a una imaxinación desbordante y un llinguaxe de riqueza estraordinaria.

## Ver tamién
* Películes de The Chronicles of Narnia

## Referencies

## Enllaces esternos