open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yeda

**Yeda**, dacuando escritu **Yida** (treslliteráu al inglés como **Jeddah**, n'árabe جدة, *ŷidda*), ye la segunda ciudá más grande d'Arabia Saudita. 
En 2014, la Unesco proclamó'l centru históricu de Yeda como Patrimoniu de la Humanidá.

## Xeneralidaes
La so puertu marítimu ye'l más importante de dichu país. Ta asitiada nel emiratu de La Meca, rexón del Hiyaz, costa oeste de la península arábiga.

Foi'l principal puertu d'esi territoriu (semiindependiente baxu dominiu otomanu, independiente tres la Primer Guerra Mundial) hasta qu'en 1924 foi conquistáu polos saudines y anexonáu al so reinu de Arabia central (en 1933 dambos territorios pasaríen a llamase Arabia Saudita).

La población de Yeda ye de 3.400.000 habitantes nel cascu urbanu y nel área metropolitana unos 3.800.000 habitantes. Ta ente les cien árees metropolitanes más poblaes del mundu. Ye nesta ciudá onde los musulmanes creen que s'atopa la tumba d'Eva, la primer muyer creada por Dios.

## Educación
En Yeda alcuéntrense numberoses universidaes, ente les que se destacar:
* Universidá Rei Abdulaziz
* Universidá Abierta Árabe
* Universidá de Ciencia y Teunoloxía Rei Abdalá

## Ciudaes hermaniaes

*  Adana, Mediterraneu, Turquía.
*  Alexandría, Exiptu.
*  Almaty, Kazakstán.
*  Amán, Xordania.
*  Bakú, Azerbaixán.
*  Casablanca, Gran Casablanca, Marruecos.
*  Dubái, Emiratos Árabes Xuníos.
*  El Cairu, Exiptu.
*  Istambul, Mármara Turquía.
*  Gorzów Wielkopolski, Lebus Polonia.
*  Johor Bahru, Johor, Malasia.
*  Karachi, Sind, Paquistán.
*  Kazán, Volga, Rusia.
*  Kuching, Sarawak, Malasia.
*  Los Angeles, California, Estaos Xuníos.

*  Marbella, Andalucía, España.
*  Mary, Turkmenistán.
*  Medan, Sumatra Septentrional, Indonesia.
*  Nápoles, Campania, Italia.
*  Odesa, Ucraína.
*  Orán, Arxelia.
*  Osh, Kirguistán.
*  Pekanbaru, Riau, Indonesia.
*  Plovdiv, Bulgaria.
*  Rio de Janeiro, Brasil.
*  San Petersburgu, Noroeste, Rusia.
*  Shimonoseki, Prefeutura de Yamaguchi, Xapón.
*  Surabaya, Java Oriental, Indonesia.
*  Stuttgart, Baden-Wurtemberg, Alemaña.

*  Xi'an, Shaanxi, China.
*  Xakarta, Indonesia. 

## Galería fotográfica

Imaxe:DSC00029-jed-gate.JPG|
Imaxe:Jeddah Fahne.JPG


## Ver tamién

* Tumba d'Eva
* Cai Tahlia
* Jeddah Tower

## Referencies

## Enllaces esternos

* King Abdulaziz University
* Dar Al Hekma College
* Ficha UNESCO
Área metropolitana de Phoenix

L**'Área Metropolitana de Phoenix**, (n'inglés, *Phoenix Metopolitan Area*), denomada como **Área Estadística Metropolitana de Phoenix-Mesa-Glendale, AZ MSA** pola Oficina del Censu de los Estaos Xuníos, ye la principal concentración urbana del estáu norteamericanu d'Arizona (del cual representaba en 2008 más d'un 60% de la so población total). Toma'l condáu de Maricopa, el de Pinal y l'apocayá incluyíu condáu Yavapai.

## Demografía
La so población según el censu de 1990 foi de 2.238.480 habitantes, cifra que s'alzó a 3.251.876 acordies colos datos oficiales de 2000. Esta variación intercensal implicó un *fenomenal* crecedera media añal del orde del 3,8%, que, per otru llau, ayudó a que'l mesmu estáu d'Arizona fuera namái superáu por Nevada nel deceniu 1990-2000. Según el censu de 2010 la población algamó los 4.403.920 habitantes, allugándose nesi añu como la decimosegunda área metropolitana más poblada de los Estaos Xuníos. Esta última cifra implica un leve descensu a una tasa añal de medría poblacional de "namái" un 3,5%. Esti bien destacáu aumentu demográficu esperimentando pola aglomeración mientres los últimos años deber en parte a la población d'orixe hispanu (que yá conformaba'l 25% del total tremáu en 2000), amás de la importante inmigración d'anglosaxones (ente ellos dellos miles de xubilaos), provenientes d'otres ciudaes y rexones de los EE.XX. Yá que l'área oficial entendida pola rexón metropolitana de Phoenix ye bien grande, de 37.744 km² esautamente, la so densidá ye de namái 98 habitantes per km² a mediaos de 2008.

## Llista de conurbaciones del Área Metropolitana de Phoenix
### Más de 1.000.000 d'habitantes
* Phoenix

### Más de 100.000 habitantes
* Chandler
* Gilbert
* Glendale
* Mesa
* Peoria
* Scottsdale
* Tempe

### Más de 50.000 habitantes
* Avondale
* Surprise

### Menos de 50.000 habitantes
* Apache Junction
* Buckeye
* Carefree
* Cave Creek
* El Mirage
* Fountain Hills
* Goodyear
* Guadalupe
* Higley
* Liberty
* Litchfield Park
* Laveen
* Ocotillo
* Paradise Valley
* Perryville
* Santa María
* Sun City
* Sun City West
* Sun Lakes
* Tolleson
* Wittmann
* Youngtown

## Referencies
Tacoma

**Tacoma** ye una ciudá portuaria de tamañu mediu perteneciente al condáu de Pierce, Washington (Estaos Xuníos). Asitiar nuna península arrodiada pel océanu Pacíficu, a unos 51 quilómetros de Seattle y a 50 de la capital del estáu, Olympia. Nel añu 2007 cuenta con una población d'unos 207.000 habitantes.

La ciudá de Tacoma adoptó'l so nome debíu al cercanu monte Rainier, que foi orixinalmente llamáu monte Tacoma o monte Tahoma. Ye conocida como la Ciudá del Destín» porque l'área escoyóse como terminal del ferrocarril del norte del Pacíficu a finales del sieglu XIX.

Equí ellabórense metales primarios, madera, productos derivaos del papel, productos químicos y alimentos procesaos. Al norte atopa'l Aeropuertu Internacional de Seattle-Tacoma.

## Historia
La ciudá foi trazada en 1868, equí establecióse un aserradero, y en 1873 terminóse la llinia ferroviaria. El nome de Tacoma procede del términu col que los nativos denominaben al monte Rainier, visible dende la ciudá.

El fechu más conocíu de la historia de la ciudá asocedió'l 7 de payares de 1940, cuando'l so ponte entró en resonancia y sufrió un colapsu estructural, fechu que pudo ser filmado.

## Población
* 2003: 196.800 habitantes.
* 2006: 199.600 habitantes.

## Ciudaes hermaniaes
*  Alesund, Møre og Romsdal, Noruega.
*  Đà Nẵng, Vietnam.
*  Davao, Filipines.
*  Fuzhou, Fujian, China.
*  George, Sudáfrica.
*  Qiryat Motzkin, Distritu de Haifa, Israel.
*  Kitakyushu, Prefeutura de Fukuoka, Xapón.
*  Gunsan, Corea del Sur.
*  Cienfuegos, Provincia de Cienfuegos, Cuba.
*  Vladivostok, Krai de Primorie, Rusia.
*  Taichung, Taiwán.
*  Valdivia, Chile.

## Metro Parks
Metro Parks tien munchos parques en Tacoma, como'l Point Defiance Park, que tien una pagoda china, un xardín de roses y munches coses más. Otru parque ye'l Ruston Way, alcontráu al norte de Tacoma y al llau del estrechu de Puget. Metro Parks ye bien importante por cuenta de les Tacoma Public Schools (Escueles Públiques de Tacoma), que tienen actividaes pa cuando terminen les clases; unu d'ellos ye Sparks. Ésti tien distintes actividaes como cocinar, espaciu y tiempu d'estudiu y munches coses más. Sparks ta disponible pa los graos 6 a 8 en distintes escueles de Tacoma como Truman, Hunt, Gray, Jason Lee, Giaudrone, Mason, Bakes, Gault, McIlvaigh, Meeker, y Stewart.

## Educación
El distritu escolar Escueles Públiques de Tacoma xestiona les escueles públiques de la ciudá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Área metropolitana de Roma

L**'[[área metropolitana]] de Roma** consiste na ciudá de Roma y nuna serie de llocalidaes menores allugaes na rexón de Laciu (Italia).

En total, l'área metropolitana de Roma estender por una superficie de 6.000 km² y cuenta con una población de 4,6 millones d'habitantes(2014) , de los cualos 48 y 77% correspuenden a la ciudá de Roma, respeutivamente. Tien una densidá de población de 1.244 hab/km².

## Composición

L'área metropolitana de Roma componer de la ciudá de Roma y de 35 pequeñes ciudaes y conceyos allugaos al so alredor (ente les que destaquen les ciudaes de Guidonia Montecelio, Fiumicino, Tívoli y Velletri), como s'amuesa na tabla siguiente.

* (1) - Datos del 01.01.2006, tomaos del informe estadísticu de población del *Istituto Nazionale di Statistica* http://demo.istat.it/pop2006/index.html 

## Comparanza

Nesta tabla amuésense les cuatro principales árees metropolitanes d'Italia. L'área metropolitana de Roma ocupa'l tercer puestu.




## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Iriri

El **ríu Iriri** ye un llargu ríu amazónicu brasilanu, el principal afluente del ríu Xingú. Escurre pol estáu brasilanu de Pará, y tien un llargor total de 1.050 km.

## Xeografía

El ríu Iriri naz na parte sur del estáu de Pará, casi na frontera col Mato Grosso, nes estribaciones de Serrar do Cachimbo. Escurre un curtiu tramu en direición este pa xirar depués y entamar el so cursu en direición norte. Nel cursu alto recibe los afluentes Ipiranga y Iriri Novo. Depués el ríu tien un llargu tramu nel qu'apaecen munches zones curties de rabiones y cascaes (cachoeiras), como les cachoeiras de Lajedo, Fronteiro, Tapaiuna y Pancada. Nesti cursu alto traviesa la llocalidá de Bomsucesso, y recibe los ríos Chiché, Catete y Baia, ésti agües embaxo de la llocalidá de Bonfim. 

Tres la cachoeira de Sao Francisco, recibe pela esquierda'l so principal afluente n'Ente Rios, el ríu Curuá, que con un llargor de 470 km escurre casi paralelu al Iriri, en naciendo casi nos mesmos montes. Sigue'l ríu'l so cursu hasta Praia, onde recibe pela esquierda les agües del Ríozinho do Anfrisio. Equí'l ríu camuda de direición, xirando escontra l'este, bordiando pel sur el territoriu indíxena de Llabrara. El ríu enánchase enforma, con tramos nos que llega a tener más de 2 km, y recibe pela derecha los ríos Caraiari y Novo. Nel so tramu final bordia pel norte'l territoriu indíxena de Karakao y desagua finalmente nel ríu Xingú.

El ríu Iriri escurre íntegramente nel conceyu d'Altamira, el mayor conceyu de Brasil (y del mundu), con 159.696 km². El ríu ye ricu en variedá y cantidá de pexes y utilizóse pa la pesca comercial y deportivo. 

La navegación ye posible en pequeñes embarcaciones, yá que tien munchos pequeños tramos de rabiones, lo qu'enzanca la navegabilidad na temporada de branu na rexón amazónica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Ene

.
El **río Ene** ye un ríu de Perú que constitúi la parte cimera del cursu del ríu Ucayali, y, por tanto, parte tamién del cursu principal del ríu Amazones. Escurre pola aguada oriental de Los Andes peruanos, na parte sur del país.

## Xeografía

Esti ríu formar pola confluencia del ríu Mantaro y el ríu Apurímac a unos 400 msnm, el puntu onde se xunen los departamentos de Junín, Cusco y Ayacucho ). 

Estiéndese sobre la parte oriental de la provincia de Satipo, siguiendo'l so cursu una direición de sur a norte, na selva alta de Junín. El so valle ye oxetu de lentu poblamientu. El **río Ene** ye de curtiu percorríu (180,6 km) pero de fuerte pendiente.

Los sos principales afluentes son los ríos:
* Anapati 
* Mamiri y Quempiri 
* Catshingari 
* Quiteni 
* Saniberi 

El **río Ene** conflúi col ríu Perené nel pueblu de **Puertu Prau** nel distritu de Ríu Tambo, a 295 msnm pa formar el ríu Tambo (). Depués, ríu abajo, les sos agües formen parte del ríu Ucayali (al xunise al ríu Urubamba) y más embaxo al ríu Marañón y finalmente formen parte del ríu Amazones en territoriu peruanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Teles Pires

El **río Teles Pires** (o **ríu São Manuel**) ye un llargu y caudalosu ríu amazónicu brasilanu que, al xunise col ríu Juruena, forma'l ríu Tapajós. Escurre al traviés de los estaos de Mato Grosso y Pará y el so llargor ye de 1.370 km. Forma parte del sistema fluvial Tapajós—Teles Pires, que tien un llargor total de 2.221 km.

## Xeografía
El ríu Teles Pires naz na sierra Azul, daqué al norte de la llocalidá de São Manuel, nel estáu de Mato Grosso. Escurre en direición norte, ensin que les sos agües bañen nenguna llocalidá, anque pasa cerca d'Arracatuba, Sorriso o Sinop. Nesti tramu altu, recibe los ríos Paranatinga y Celeste. Nel cursu mediu recibe pola esquierda'l ríu Verde (310 km), un poco primero de llegar a la cacheira Caiabi, la primera d'un tramu bien accidentáu. Pasa cerca d'Itauba y d'Alta Floresta, onde xira en direición noroeste, y recibe los ríos Nhandu y Cristalín. Vien depués el tramu final, de más de 300 km en que forma frontera natural ente los estaos de Mato Grosso y Pará. Equí si baña les llocalidaes de San João de Paraná, Pereriniha y Barra de São Manuel, onde se xune al ríu Juruena pa dar nacencia al ríu Tapajós. Nesti últimu tramu recibe los afluentes de Peixoto de Azevido, Sao Benedito y Cururu-Açu.

El cursu so forma parte de la hidrovía Tapajós-Teles Pires, en concretu un tramu de 192 km que va dende la confluencia col ríu Juruena hasta la zona de cacheiras. Tien bones condiciones de navegación, con un caláu de 1,5 m.

## Referencies
Mismi

El **Mismi** ye un monte de 5822 msnmd'altor d'orixe volcánicu que s'atopa na cordal de los Andes en Perú. En 1996 una llingua glaciar nel Mismi foi identificada como la naciente más remota del ríu Amazones; esti afayu foi confirmáu nel 2001 y nuevamente nel 2007.

Les agües provenientes del Neváu Mismi flúin escontra les Quebraes Carhuasanta y Apacheta, que de la mesma desagüen nel ríu Apurímac que ye un tributariu del Ucayali que depués converxe col Marañón pa dar orixe al ríu Amazones.

## Ver tamién
* Andes peruanos
* Montes de Perú
* Glaciares de Perú

## Referencies

## Enllaces esternos
* Paisaxe de l'alma - fotografíes y hestoria d'una ascensión en solitariu a la fonte del ríu Amazones na divisoria continental.
* Volcanes en Perú 
* 
* Inventario volcanes Perú, FAO
Ríu Mamoré

El **ríu Mamoré** ye un ríu amazónicu bolivianu-brasilanu, anque la mayor parte del so percorríu facer en territoriu bolivianu siendo este'l más importante del país, pertenez a la cuenca del Amazones. Nel so zona boliviana/brasilana atópase la Islla Suárez, en disputa ente estos países.

## Hidrografía
Naz de les confluencias de los ríos Chapare y Mamorecillo nes coordenaes  ente los departamentos de Santa Cruz y Cochabamba, a 24 quilómetros al sur de la desaguada d'unu de los sos grandes afluentes el ríu Grande, el ríu escurre en direición norte en tol so percorríu, anque en delles zones escurre en direición noroeste y nordés.

Ye un ríu meandrico yá que tien infinidá de meandros abandonaos en tol so percorríu, el ríu Mamoré tien una cuenca de 241.660 km² recibiendo infinidá d'afluentes de tol territoriu bolivianu principalmente, los sos principales afluentes son l'Iténez o Guaporé que desagua n'este nes coordenaes  y ye dende esti puntu que pasa a ser un ríu internacional al ser frontera natural de 265 quilómetros ente los dos países hasta confluyir col ríu Beni nes coordenaes  p'asina formar el ríu Madeira unu de los principales afluentes del ríu Amazones. Otros afluentes importes son el Grande o Guapay, Yata, Isiboro ente otros.

## Llargor
El ríu Mamoré tien un llargor real de 1.319 quilómetros dende la so nacencia hasta la confluencia col ríu Beni, pero al ser un ríu meandrico súmase-y otros 681 quilómetros hasta'l so faer un total de 2.000 quilómetros que ye lo qu'apaez en tolos datos rellacionaos col llargor d'este.

**Llargor percorríu per país:**
* - 1.054 km 
*  /  - 265 km 

Ye la principal vía de navegación de Bolivia yá que dende'l Puertu Villarroel (Ríu Ichilo) hasta Guayaramerín unos 1.507 quilómetros son navegables tol añu.

## Islles
Nel so percorríu forma munches islles la más importante d'elles llamada Islla Suárez, apostada ente los dos países.

*Principales Islles del ríu Mamoré*

## Llagunes
El ríu Mamoré onde va formando llagunes en tol so percorríu productu de meandros abandonaos, ente les más importantes esta la llaguna Mercedes de 10,6 km²

## Ver tamién
* Ríu Iténez
* Ríu Madre de Dios
* Guayaramerín
* Trinidad

## Referencies
Ríu Yata

El **ríu Yata** ye un ríu amazónicu bolivianu, un afluente del ríu Mamoré qu'escurre pol departamentu del Beni.

## Xeografía

El ríu Yata naz al nordeste del llagu Rogagua, nel departamentu del Beni, onde escurre dafechu. Carauterizar por ser meándrico y escurre en direición noreste con un llargor total de 1.060 km hasta la so desaguada nel ríu Mamoré (), cerca de la desaguada del ríu Beni. 

El ríu pasa mui cerca del llagu Huaytunas y del llagu Rogaguado nel so tramu altu. Nel so percorríu recibe dellos afluentes como'l ríu Benicito y un ensame de regueros. Pasa peles llocalidaes de Yata, Trés Mapejos y Emboscada. 

## Ver tamién
* Ríu Beni
* Ríu Iténez

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Itonomas

El **ríu Itonomas** (o Itonamas) ye un ríu amazónicu bolivianu, un afluente del ríu Iténez, que forma parte del cursu altu del ríu Mamoré. El ríu escurre pol departamentu del Beni y el departamentu de Santa Cruz. El ríu forma parte del sistema Itonomas—San Pablo—San Miguel/Santuyano, que tien un llargor total de 1.493 km.

En temporaes de grandes crecientes, los Bañaos de Izozog (y por tanto, tamién el llargu ríu Parapetí (500 km) que desagua nellos) drenan al traviés del ríu Quimome na laguna Concepción, convirtiéndose asina en parte de la cuenca cimera del Itonomas y tamién na fonte más austral qu'arrama nel Amazones.

## Xeografía

El ríu san Julián o san Miguel naz na laguna Concepción, nel departamentu de Santa Cruz (). Escurre en direición nor-noroeste, con un percorríu d'unos 694 km () hasta llegar a la llende interdepartamental ente los departamentos del Beni y Santa Cruz, un tramu de de 289 km, en que'l so nome camuda a ríu san Pablo. Rematáu esti tramu () sigue otros 139 km con esi nome hasta la desaguada del Regueru san Luis (), onde pasa a denominase definitivamente ríu Itonomas. Con esti nome percuerre otros 371 km hasta la so desaguada nel ríu Iténez o *Guaporé* ().

Nel so percorríu recibe dellos afluentes ente los más importantes los ríos Quizer (80 km), Zapocoz Norte, ente otros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Caine

El **ríu Caine** ye un ríu amazónicu bolivianu, un afluente que forma parte del cursu altu del ríu Grande. El ríu escurre pel departamentu de Cochabamba y departamentu de Potosí.

## Xeografía
El ríu Caine naz cerca a la población de Capinota (provincia Capinota, nel suroeste de Cochabamba), de les confluencias del ríu Rocha y el ríu Arque nes coordenaes (). Muévese escontra'l departamentu de Potosí, percorriendo les provincies Bilbao y Charcas, que parten coles provincies Esteban Arce y Mizque de Cochabamba. Finalmente xúntase col ríu San Pedro () p'asina formar el ríu Grande al ingresar nel departamentu de Chuquisaca.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Juruena

El **ríu Juruena** ye un llargu ríu amazónicu, un afluente del ríu Tapajós, qu'escurre pela parte centro-oeste de Brasil, nel estáu de Mato Grosso. El llargor total del ríu ye de 960 km, anque col Ananiná algama los 1.240 km y na so parte final forma frontera natural ente Mato Grosso y l'estáu d'Amazones, hasta la so confluencia col ríu Teles Pires, en Barra de San Manuel, onde naz el ríu Tapajós.
## Xeografía
El ríu Juruena naz na *serra dos Parecis*, mui cerca de les fontes del ríu Guaporé. Nel cursu altu, col nome de ríu Ananiná, recibe pela esquierda al ríu Camararé (col so afluente Doze do Outobre) y al ríu Juniná (col ríu Caraná). Yá como ríu Juruena, recibe, pela derecha, el ríu Sauêruiná o Papagayu (colos afluentes Buriti y Timalaciá); pela esquierda, el ríu Juinamirim; pela derecha, el ríu Sangue (470 km) (col so afluentes Cravari, Membeca y Sacuiruima) y pela derecha, el ríu Arinos, el so principal afluente con un llargor de 750 km y una gran subcuenca con ensame de tributarios. 

Nel cursu mediu, hai un gran tramu con bastantes tabayones o cacheiras, como les de Perigosa, Recife Grande, Porteira, Dois Irmaos, Sao Luis, Sao Joao do Barra, Saisal, Sao Lucas, Santa Úrsula, Inferno y Sao Simao. Nesti tramu recibe al ríu Sao Joao da Barra y, yá na parte baxa, pela esquierda, al ríu Bararati. Nesti tramu'l ríu traviesa les llocalidaes de Barraçao do Barreto y Visita, les poques qu'hai nes sos riberes, por causa de nun ser el cursu altu navegable polos tabayones.

Na zona hai dellos territorios indíxenes, y apocayá, el 5 de xunu de 2006, creóse'l Parque Nacional Juruena, con una superficie de 19.000 km². 
### Principales afluentes
Los principales afluentes del ríu Juruena son, en direición agües abaxo,:

* ríu São Tomé, con un llargor de 200 km, una cuenca de 4.900 km² y un caudal de 110 m³/s.
* ríu Camararé, pela esquierda, con un llargor de 230 km;
* ríu Juina o Zui-Uina, pela esquierda, con un llargor de 220 km, una cuenca de 8.200 km² y un caudal de 220 m³/s;
* ríu Papagaio o Sauêruiná, pela derecha, con un llargor de 350 km, una cuenca de 15.800 km² y un caudal de 420 m³/s;
* ríu do Sangue, pela derecha, con un llargor de 500 km, una cuenca de 29.370 km² y un caudal de 630 m³/s;
* ríu Arinos, pela derecha, con un llargor de 750 km, una cuenca de 58.840 km² y un caudal de 1.350 m³/s;
* Ríu São João do Barra, pela derecha;

## Historia

El barón rusu Georg Heinrich von Langsdorff (1774-1852) realizó un viaxe d'esploración en Brasil (1822-30) y allorió por causa de les fiebres nel ríu Juruena en 1828.

En 1913, l'esplorador, pintor y antropólogu inglés, Arnold Henry Savage-Landor (1865-1924) publicó'l llibru *Across Unknown South America*, coles sos memories d'un viaxe realizáu en 1911-12 qu'inclúi un capítulu d'un percorríu pela zona de los ríos Arinos-Juruena, y el primer mapa detalláu de dambos ríos.
 
## Referencies
Ríu Rocha

El **ríu Rocha** ye un ríu amazónicu bolivianu, un afluente que forma parte del cursu altu del ríu Grande.

## Xeografía
El ríu escurre polos valles centrales de Bolivia nel departamentu de Cochabamba. Naz na cordal de Los Andes, al este de la ciudá de Sacaba y crucia la ciudá de Cochabamba (). El ríu crucia tol valle de Cochabamba en direición oeste. Dempués de 65 km, el ríu va en direición sureste y dempués d'otros 50 km conflúi col ríu Arque, a un altor de 2.350 m (), y formen el ríu Caine. Tien un llargor total de 115 km.

## Ver tamién
* Río San Pedro
* Ríu Grande

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Beni

El **ríu Beni** ye un destacáu ríu bolivianu de la cuenca amazónica, el segundu n'importancia fluvial. En recoyendo les agües de numberosos afluentes, al xunise col ríu Mamoré da llugar a la nacencia del importante ríu Madeira.

El ríu Beni naz nos Andes de la confluencia de los ríos Altu Beni y Kaka nes proximidaes de Puertu Pando, percorriendo dende esti puntu hasta la so desaguada nel ríu Madeira unos 1178 km de llargor, anque ésta varia yá que ye un ríu con munchos meandros. La fondura máxima del ríu ye de 21,3 metros agües abaxo de Rurrenabaque, siendo la fondura permediu de 9 metros. L'anchu máximu ye de 1069 metros nes proximidaes de Rurrenabaque, siendo'l so anchu permediu de 400 metros.

El ríu a lo llargo del so cursu, presenta pindios pronunciaes que conxuntamente cola xeoloxía dan llugar a les cachuelas y angostos, de los cualos reviste una particular importancia'l angostu de la Bala de 60 metros d'anchor, yá que al presente impúlsase un proyeutu hidroeléctricu asociáu a esti angostu.

**Islla Eduardo** ye una islla fluvial del ríu Beni que s'atopa nes coordenaes , presenta unes dimensiones de 7 quilómetros de llongura por 1,9 quilómetros d'anchu y una superficie de 5 km².

## Ver tamién
* Ríu Madre de Dios
* Parque Nacional Madidi
* Ríu Madidi
* Ríu Tuichi
* Ríu Amazones

## Enllaces esternos
* 
* http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/bolivia.pdf
* Islla Eduardo

## Referencies

## Bibliografía
* Julio Díaz Arguedas, *Espedicionarios y esploradores del suelu bolivianu*, Volume 1, Ediciones Camarlinghi, 1971, p.92
* Ciro Torres López, *Les maraviyoses tierres del Acre*, Talleres Tipográficos del Colexu Don Bosco, 1930, p.212
Ríu Uraricoera

El **ríu Uraricoera** ye un llargu ríu amazónicu brasilanu, el principal afluente pela marxe occidental del ríu Branco, qu'escurre íntegramente pol estáu de Roraima. Tien un llargor de 870 km, y forma parte del sistema fluvial ríu Branco-Uraricoera, de 1.430 km.

## Xeografía
El ríu Uraricoera naz nel estremu noroccidental del estáu de Roraima, casi na frontera con Venezuela. Escurre en direición este, nun percorríu paralelu al del ríu Mucajaí, recoyendo toles agües de l'aguada meridional de la sierra Paracaima, nun tramu qu'en llinia recta entiende unos 500 km. El ríu escurre íntegramente por Roraima, siendo la frontera ente los conceyos, al norte, d'Amajarí (28.472 km² y 7.980 hab. en 2008), y, al sur, d'Alto Allegre (26.109,70 km² y 14.562 hab. en 2008) y Boa Vista (nun curtiu tramu final).

Tola rexón ta incluyida nel gran Parque Indíxena Yanomami y el ríu amás traviesa nel so interior la Reserva Forestal Parima. La zona apenes ta habitada, y nes sos riberes namái hai dos pequeños asentamientos, Malocu-Macu, nel cursu altu, y Boa Esperança, a metá del cursu. El ríu tien munchos afluentes, na so mayoría pela marxe esquierda, procedentes de l'aguada meridional de Paracaima, como los ríos Auaris, Uraricaá y Amajarí; el ríu Parima, nel so cursu altu, ye'l principal afluente pola ribera derecha. El ríu, nel so tramu mediu, estremar en dos ramales dexando nel mediu una gran isla, la isla de Maracá.

## Referencies
Ríu Vaupés

El **ríu Vaupés** (en Brasil y en portugués: **rio Uaupés**) ye un llargu ríu amazónicu, unu de los principales afluentes del ríu Negro, de la mesma l'afluente más caudalosu del ríu Amazones. El ríu escurre por Colombia —nos departamentos de Guaviare y Vaupés— y por Brasil —nel estáu d'Amazones—. Tien un llargor total de 1.050&nbsp;km. 

## Xeografía
El ríu Vaupés naz nel departamentu de Guaviare, al oeste de la llocalidá de Calamar (), na confluencia del ríu Itilla y el ríu Unilla. Escurre en direición este, bañando les llocalidaes de Miraflores, Puertu Silvania, Santa Rosa, Tucuña, Mitú (la capital del departamentu de Vaupés) y, en recibiendo al ríu Cuquiari pela derecha, Querani, yá na frontera con Brasil, onde recibe al ríu del mesmu nome, ríu Querari.

A partir d'equí'l cursu del ríu Vaupés forma mientres un tramu frontera natural ente Colombia y Brasil, y nesti país el ríu conozse como Uaupés, y ye navegable en parte. Traviesa les llocalidaes brasilanes de Puraquê, Ponta Cuiubi y Iauaretê, onde dexa de ser frontera ya intérnase en direición sur nel estáu brasilanu d'Amazones. Pasa peles llocalidaes de Paraná Juca, Tuluca, Açai Paraná y São Joaquim, onde desagua finalmente nel ríu Negro. Nesti tramu brasilanu, el ríu escurre íntegramente pel territoriu indíxena Altu Ríu Negro, que tamién ye en gran parte Reserva Forestal del ríu Negro. Nesti tramu'l ríu pasa mui cerca de la llinia del Ecuador en delles ocasiones. Los principales afluentes d'esti tramu son los ríos Papuri, Tiquié y Iauiari. Alredor del so cursu hai munchos pequeños llagos, restos de dómines de crecida, desagüen na llinia del ecuador.

## Historia
L'esplorador y fotógrafu italianu Ermanno Stradelli (1852–1926) realizó un viaxe per esti ríu en 1881, patrocináu pola *Società Geografica* de Roma, publicando les sos impresiones en 1890, «Il Vaupes e gli Vaupes». (Bolletino della Società Geografica Italiana, 3a. serie, vol. 3, 425-453).

## Ver tamién
* :it:Ermanno Stradelli, artículu na Wikipedia italiana.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Información ambiental de l'Amazonia colombiana
Alpes Apuanos

**Alpes Apuanos** denominar a una cadena montascosa n'Italia asitiada al norte de la Toscana sobre la Riviera Ligure, el Mar de Liguria y la Versilia. 

Aniciaos nel Triasico mediu, son más antiguos que los Apeninos y d'orixe sedimentariu marín. La so elevación máxima ye'l Monte Pisanino de 1946 m y conocer tamién como *Apeninos Ligurenses*.

Estender nes provincies de Massa-Carrara, Lucca y Pisa.. 

El so nome deriva de los sos habitantes orixinales, **Apuani**, embravecida tribu de Ligures qu'habitaron hasta la llende con Etruria ocupando la Versilia, los valles de Lunigiana, Garfagnana y valles del ríu Magra (Macra) y Serchio (Ausar), polo que la cadena asitiada ente estos ríos llamóse **Alpes Apuanos**. 

Nel añu 177 DC establecióse l'asentamientu romanu de Lluna o Luni dando'l nome de zona Lunigiana, güei zona arqueolóxica.

Magar la so relativa poco altor, tornen sópito sobre'l Mar Tirrenu y de Liguria, dando llugar a cantiles y badees. 

Dan nome a la "Mariña Apuana" conocida tamién como "Riviera Apuana" coles ciudaes de Sarzana, Carrara, Massa, La Spezia, Forte dei Marmi y otres como Pietrasanta, Seravezza, Stazzema, etc.

Son principalmente conocíos pola estracción de mármol de Carrara.
Alluga'l *Parque nacional de los Alpes Apuanos* (Espurechu naturale regionale delle Alpi Apuane.)

Strabone (58 AC-21 DC) llamar *Lunae Montes (Montes de la Lluna)* y Dante Alighieri nel Cantar XIX de la Divina Comedia "Monti di Luni".

## Picos más elevaos

Pisanino(1946 m)

Tambura (1891 m)

Cavallo (1888m)

Pania della Croce (1858 m)

Grondìlice (1808 m)

Contrariu (1788 m)

Pizzo d'Uccello (1781 m)

Sumbra (1765 m)

Sagro (1749 m), en Carrara.

Sella (1736 m)

Alto di Sella (1723 m)

Pizzo delle Saette (1720 m)

Roccandagia (1717 m)

Fiocca (1709 m)

Pania Secca (1709 m)

Corchia (1676 m)

Altissimo (1589 m)

Macina (1560 m)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Espurechu Alpi Apuane
* http://www.sociedadgeologica.es/archivos/geogacetas/Geo16/Art12.pdf 
* Profili apuani: sito fotográficu con vette, itinerari, rifugi, flora etc. 
* http://www.holidayhomestuscany.com/vacaciones-toscana-itinerarios-en-toscana-stazzema%20parque%20apuano.html 
* Meteo Alpi Apuane 
* -y montagne della Garfagnana
Alpes italianos

Los **Alpes italianos** estender a lo llargo de cuasi 1200 km y ocupen una superficie de 30.000 km² (un 10 % del territoriu italianu, que la so estensión ye de 301.277 km²).

La dorsal alpina estender a lo llargo d'un mínimu de 50 km en llinia recta dende Savona a Mondovì y de un máximu de 360 km dende Viena a Fiume.

La Boca de Altare (Monte de Cadibona), asitiada sobre'l puertu de Savona, marca'l puntu d'unión ente la Cadena Alpina y la Cadena de los Apeninos.

Les roques que estructuran los Alpes son básicamente de dos tipos:

Graníticu y cristalín na parte media, que ye tamién la más elevada. La roca granítica, o granitu, ye perdura; la roca cristalina ta constituyida por cristales de diversos minerales erupcionados por procesos volcánicos perantiguos, como por casu el Mont Blanc y el Monte Rosa.

Caliar, na parte esterna y en gran parte de la interna. La roca caliar formóse por antiguos sedimentu marinos endurecíos por compresión y depués surdíos por elevamiento oroxénicu. Entá s'atopen conches marines nos cume de les Dolomites y la Cadena Prealpina, lo que significa qu'esos cumes fueron grandes estensiones de fondu marín.

La llinia divisoria d'agües, que dixebra dambes aguaes, constitúi, cuasi en cada tramu del arcu alpín, non yá la división física del sistema orográficu, sinón tamién el políticu, yá que marca la división fronteriza ente los territorios de Francia, Italia, Suiza y Austria, cosa que nun asocede na parte oriental, na frontera ente Italia y Eslovenia (república septentrional de l'antigua Yugoslavia).

## Referencies

## Enllaces esternos
Selva de Bohemia

La **selva de Bohemia**, en checu *Šumava*, ye un cordal d'unos 120&nbsp;km de llargor a lo llargo de la frontera xermanu-checu-austriaca. Por razones históriques, les partes alemana y checa tienen nomes distintos. En checu, la parte bohemia llámase Šumava y la bávara Zadní Bavorský, ente que n'alemán la parte bávara denominar Bayerischer Wald (Selva de Baviera o Monte bávaru).

## Xeografía
 
Los montes estender dende'l sur de Bohemia na República Checa hasta Austria y Baviera. Suponen una frontera natural ente Chequia y Alemaña y Austria. 

Los montes son bien montiegues y tienen altores de 800 hasta 1400 metros sobre'l nivel del mar. El picu más altu ye'l Großer Arber (1456&nbsp;), na aguada bávara. Nel llau bohemiu'l picu más altu ye'l Plechý (Plöckenstein) (1378 m). Los montes tán erosionadas, pos son xeolóxicamente antigües. El llagu Jezerní slať tien les temperatures más baxes de Bohemia, con una media de 2&nbsp;°C y una mínima de -41.6&nbsp;°C en 1987.

## Referencies

## Enllaces esternos
Montes Cambrianos

Los **montes Cambrianos**  son una serie de cordales en Gales, algamando dende, ya incluyendo tamién, los montes de Gales del Sur de Brecon Beacons, Carmarthenshire norte y Ceredigion, hasta Snowdonia en Gales del Norte. 

Orixinalmente, el términu «Cambrian Mountains» foi aplicáu nun sentíu xeneral de la mayor parte de la tierra alta de Gales. Dende los cincuenta, la so aplicación convirtióse en daqué crecientemente alcontráu nes tierres altes del centru de Gales conocíes en idioma galés como'l Elenydd (que s'estiende dende Pumlumon hasta Mynydd Mallaen).

A esti pandorial maneru y escasamente pobláu llámase-y de cutiu afectusamente como'l desiertu de Gales. El puntu más altu del cordal ye Pumlumon. La rexón inclúi la fonte del ríu Severn y el Wye, y foi propuestu como un Parque nacional. Ye la clase de llocalidá del periodu cambrianu de la Era Paleozoica (542-488 Ma).

Cefn Croes, el llugar d'un revesosu proyeutu eólicu, ta nos montes Cambrianos, xusto al sur de la carretera A44 ente Aberystwyth y Llangurig.http://www.power-technology.com/projects/cefn_croes/, http://www.power-technology.com/projects/cefn_croes/cefn_croes5.html ,https://web.archive.org/web/20131230114117/http://www.users.globalnet.co.uk/%7Ehills/cc/

Nos montes Cambrianos tamién tán los banzaos del valle de Elan y Llyn Brianne, qu'apurren agua pa les Midlands ingleses occidentales y pal sur de Gales, respeutivamente. Tamién contienen el banzáu de Clywedog y el de Nant y Moch.

## Principales cumes de los Cambrianos

* Pen Pumlumon Fawr [Plynlimon] (752 m)
* Pen Pumlumon Arwystli (741 m) 
* Pen Pumlumon Llygad-bychan (727 m) 
* Y Garn (684 m)
* Pumlumon Fach (668 m)
* Great Rhos (660 m)
* Black Mixen (650 m)
* Drygarn Fawr (645 m)
* Gorllwyn (613 m)
* Bache Hill (610 m)
* Pen y Garn (610 m)
* Y Gamriw (604 m)
* Waen Claerddu (593 m)

## Ver tamién
* El Senderu Cambrianu un senderu de llargu percorríu d'altu nivel

## Referencies

## Enllaces esternos
Hautes Fagnes

Les **Hautes Fagnes** (nome propiu compuestu en francés que significa ‘altos pandoriales’; ; . Nesos idiomes el significáu ye'l mesmu qu'en francés) ye una zona elevada na provincia de Liexa, en Bélxica, y les zones vecines d'Alemaña, ente les zones altes de les Ardenas y Eifel. El so puntu más eleváu, atopar a 694 m s.n.m., y ye la Signal de Botrange cerca d'Eupen, que constitúi tamién el puntu más altu de Bélxica. Una gran parte de les Hautes Fagnes atópase contenida nel parque natural de *Hohes Venn-Eifel* que ye compartíu per Alemaña y Bélxica. 

Hautes Fagnes compónse principalmente de pandoriales y monte, y abarca dende Eupen, nel norte, hasta Monschau, nel este, Spa, nel oeste, y Malmedy, nel sur. Ye una rexón bien lluviosa con 1500-1700 mm de precipitación añal, lo que la fai pantanosa. Les fontes de dellos ríos atópase nes Hautes Fagnes: el Vesdre, Hoëgne, Warche, Gileppe, Eau Rouge, Amblève, Our, Kyll y el Rur. Na rexón hai dellos llagos artificiales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Aves :'' les oiseaux des Hautes-Fagnes. Histoire et géographie des oiseaux nicheurs''.
Jakupica

**Jakupica** (macedoniu, Јакупица) ye una cordal na parte central de la República de Macedonia. El so picu culminante ye'l Solunska Glava (2.540 msnm). Otros picos destacaos son: Karadzica (2,473 m), Popovo Brdo (2,380 m), Ostar Breg (2,365 m), Ubava (2,353 m), Ostar Vrv (2,275 m) y Dautica (2,178 m). 

El relieve ta percorríu por numberosos regueros de monte, escamplaes y rabiones. Amplies zones tán cubiertes por montes d'hayas, carbayos y coníferes. Hai tamién traces obvies de glaciación primixenia. Hai una propuesta por que esta sierra, xunto colos Montes Šar) convertir nun parque nacional. 

A esti cordal puede llegase con facilidá dende la capital del país, Skopie, o dende la ciudá de Ve-yos y munches llocalidaes na rexón.

Nos díes claros, dende'l picu Solunska Glava, puede trate la ciudá de Tesalónica en Grecia, d'ende'l nome del picu (Solun que significa Tesalónica y Glava que significa "cabeza" en macedoniu, la "Cabeza de Tesalónica").

## Referencies

## Enllaces esternos

*Montes Jakupica en YouTube
Jura Bávaru

El **Jura Bávaru** (tamién "Jura del Altu Palatináu") (n'alemán Bayerischer Jura, Oberpfälzer Jura) ye la parte del Jura Francón que ta asitiada na rexón alministrativa del Altu Palatináu (Baviera, Alemaña).
Se extende sobre los distritos d'Amberg-Sulzbach, Neumarkt nel Altu Palatináu y de Ratisbona del norte, y tamién partes del distritu de Kelheim.

La elevación más alta del Jura Bávaru ye'l monte *Poppberg* (comunidá de Birgland).

Los ríos mayores son el ríu Lauterach, los ríos Laaber Blanca y Laaber Negra, y tamién afluentes menores del ríu Pegnitz.

El Jura Bávaru y el Jura Francón son partes del cordal del Jura.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Jura Francón

El **Jura Francón** o **Jura de Franconia** (n'alemán "Fränkische Alb", "Fränkischer Jura", "Frankenalb") ye una sierra de mediu altor que se extende dende'l ríu Meno hasta'l ríu Danubiu.
Nel sur el Ries de Nördlingen se extende hasta Ratisbona.

El Jura Francón ye parte del cordal del Jura.

El monte más altu ye'l monte "Hesselberg".

## Referencies

## Enllaces esternos
Montes Beskides

Los **Beskides** (*Beskidy* en polacu, *Beskydy* en checu y eslovacu, Бескиды en rusu, Бескиди n'ucraín ) ye'l nome tradicionalmente atribuyíu a una socesión de macizos montascosos nel este de la República Checa, al noroeste d'Eslovaquia, al sur de Polonia y al oeste d'Ucraína.. 

Les dimensiones de los Beskides son d'aproximao 600 km de llargu y 50 a 70 km d'anchu. estendiéndose dende la rexón de Moravia a Ucraína pasando pel norte de los montes Tatra. Les llendes occidentales de los Beskides nun tán claros: les fontes más antigües asítiase nes fontes de Tisza. Les fontes más recién asitien les llendes orientales de los Beskides nel col de Ushok na frontera polacu-ucraniana. El puntu más eleváu del macizu depende de la definición de les sos llendes, el picu más altu de lo so parte occidental ye'l Babia Góra (Babia Hora) na frontera polacu-eslovaca.

La mayor parte de los Beskydy son parte de los Cárpatos occidentales esteriores. El baxu Beskid (*Nízke Beskydy* n'eslovacu, *Beskid Niski* en polacu) y los montes Bieszczady al este son parte de los Cárpatos orientales.

Los Beskides son ricos en montes y carbón. Fueron d'antiguo ricos en minerales fierro, y creáronse grandes fábriques en Ostrava y Trinec.

Esisten munches atraiciones turístiques incluyendo ilesies históriques de madera y estaciones d'esquí de popularidá creciente.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Beskidzki Serwis Internetowy (en polacu)
* Beskydy (en checu)
Montes Balcanes

Los **montes Balcanes** o **cordal de los Balcanes** (Стара планина, *Stara planina*, "monte antiguu" en búlgaru y serbiu) ye una estensión de la cordal de los Cárpatos, y de la que s'atopa dixebrada pol ríu Danubiu nel puntu llamáu Puertes de Fierro (nes actuales fronteres ente Bulgaria y Serbia).

## Xeografía
Los puntos más altos de la *Stara Planina* atópense na Bulgaria central. La mayor cume ye'l Botev (2.376 msnm) allugáu nel Parque Nacional de los Balcanes Centrales.

Cercanu a ésti atópase Kalofer, llugar de nacencia de Hristo Botev, poeta búlgaru y héroe nacional que morrió na parte occidental de la Stara Planina, cerca de Vratsa, en 1876 nuna llucha escontra l'Imperiu otomanu. 

Tamién cerca del monte Botev atópase'l Pasu de Shipka, escenariu de cuatro batalles mientres la guerra ruso-turca (1877-1878) que terminó col dominiu turcu nos Balcanes. Cercanu al pasu, nel pueblu de Shipka hai una ilesia ortodoxa rusa, construyida pa conmemorar el valor búlgaru mentanto la defensa del pasu.

La *Stara Planina* destaca pola so flora y fauna. L'edelweiss crez ellí, na rexón de *[[Koziata Stena]]*.

### Puertos
Nos montes atópense venti puertos y dos ribayos. Hai carreteres pavimentaes que traviesen los siguientes pasos de *Stara Planina* (llistaos d'oeste a este):

* Puertu Perohan: Sofía - Montana
* Iskar Gorge (Iskarski prolom): Sofía - Vratsa (tamién per tren)
* Puertu Vitinya: autopista Hemus (A2), Sofía - Botevgrad
* Puertu Beklemeto: Troyan - Sopot
* Puertu de Shipka: Gabrovo - Kazanlak (tamién per tren)
* Puertu de la República (Prohod na republikata): Veliko Tarnovo - Gurkovo
* Puertu Vratnik: Elena - Sliven
* Puertu Kotel (Kotlenski prohod): caminos Kotel - Petolachka (*Pentagram*)
* Puertu Varbitsa (Varbishki prohod): caminos Shumen - Petolachka 
* Puertu Rish (Rishki prohod): Shumen - Karnobat
* Luda Kamchiya Gorge (Ludokamchiyski prolom): Provadiya - Karnobat (tamién per tren)
* Puertu Aytos (Aytoski prohod) - Provadiya - Aytos
* Puertu Dyulino (Dyulinski prohod): Varna - Aytos
* Puertu Obzor (Obzorski prohod): Varna - Burgas, futura autopista de Cherno More (A3)

### Picos
* Botev (2376 m), nomáu n'honor a Hristo Botev.(más altu) tien una cueva
*Vezhen (2198 m) 

* Midžor (2169 m), el picu más altu de Serbia y el noroeste de Bulgaria.
* Kom (2016 m)
* Todorini Kukli (1785 m)
* Murgash (1687 m)
* Shipka (1523 m)
* Buzludzha (1441 m)
* Balgarka (1181 m)
* Monte Levski (nomáu n'honor a Vasil Levski)
* Vetren (1330 m)

## Referencies

## Enllaces esternos
Karst eslovacu

El **Karst eslovacu** (eslovacu, Slovenský kras) ye una de les cordales de los montes Slovenské rudohorie nos Cárpatos d'Eslovaquia meridional. Ta formáu por un complexu d'enormes llanures y pandos karsticas. Dende 1973 ye un área de paisaxe protexíu. El 1 de marzu de 2002 declaróse'l **[[Parque nacional del Karst eslovacu]]**. Ye tamién una reserva de la biosfera de la Unesco y parte d'él forma parte del sitiu Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco denomináu *[[Covarones cárstiques d'Aggtelek y del karst eslovacu]]*.

## Carauterístiques
El picu más altu ye Jelení vrch con 947 m AMSL. Ríos importantes son el Slaná (Sajó), el Štítnik y el Turňa. El karst eslovacu queda na zona templada septentrional con cuatro temporaes estremaes. L'área ta compuesta por delles capes de dolomita y caliar del Mesozoicu, per debaxo de la cual hai arenisca non permeable, caliar y cayuela. Les llanures tán cubiertes por montes de carbayu y carpe, les llombes con montes de carbayu y los fuexos de karst por montes de picea. Los montes d'haya tán nes partes que dan al norte.

Les llanures tienen munches formaciones cárstiques, como fuexos de karst con diámetros d'hasta 250 m y fondures d'alredor de 45 m, llombes cóniques, valles cegaos y semicegados. El karst soterrañu conocer polos sos fondos abilsos verticales, como:
**Čertova diera* (lliteralmente, el Furacu del Diañu; fondura: 186 m)
**Brázda* (181 m)
**Malá železná priepasť* (Pequeñu abismu de fierro; 142 m)
**Diviačia priepasť* (Abismu del Xabalín; 122 m)
Dalgunos de los abilsos derrumbáronse, especialmente'l *Silická ľadnica* (Abismu de xelu de Silická; 110 m)

La rexón ye conocida sobremanera poles sos munches cueves, ente les cualos ta la cueva de Domica, cueva d'aragonito Ochtinská (*Ochtinská aragonitová jaskyňa*), cueva de Gombasek (*Gombasecká jaskyňa*) y cueva Jasovská (*Jasovská jaskyňa*) tán abiertes al públicu. Otres cueves notables son la de Krásnohorská (*Krásnohorská jaskyňa*) y la d'Hrušovská (*Hrušovská jaskyňa*).

La rexón tamién inclúi los llagos cársticos. El llagu más grande ye *Jašteričie jazero* (lliteralmente, el Llagu Llagartu), "Gyükerréti-tó" n'húngaru.

El Karst eslovacu tamién tien plantes rares, por casu:
**[[Erythronium dens-canis]]* (un restu del Terciariu)
**[[Onosma tornensis]]* (endemismu)
**[[Sesleria heufleriana]]* (endemismul)
**[[Dianthus lumnitzerii]]* (endemismu)
y animales raros, por casu:
*Águila imperial (*Aquila heliaca*)
*Águila culebrera europea (*Circaetus gallicus*)
*Peñerina primilla (*Falco naumanni*)

## Subdivisión
Partes (d'oeste a este):
**Jelšavský kras* (lliteralmente karst de Jelšava)
**Koniarska planina* (Llanura Koniarska)
**Plešivská planina* (Llanura Plešivská)
**Silická planina* (Llanura Silická)
**Turnianska planina* (Llanura Turnianska); vease tamién Turňa
**Horný vrch* (Monte Cimeru)
**Dolný vrch* (Monte Inferior)
**Zádielska planina* (Llanura Zádielska)
**Jasovská planina* (Llanura Jasovská)

## Referencies

## Ver tamién
*Covarones cárstiques d'Aggtelek y del karst eslovacu

## Referencies

## Enllaces esternos
Leuca Ori

**Leuca Ori** ye una cordal de la parte occidental de la islla de Creta, que puede deber el so nome (*Montes blancos*) a la nieve que corona los sos visos o a la blancura de los sos cantiles caliares.

Los Leuca Ori, que s'alcen a unos 2462 metros, tán desprovistos de vexetación y namái se ve un pocu de verdor no fondero de los sos valles. Llámense tamién *montes Esfaquiotas*, por causa de les tribus dories que s'acantonaron ellí como nuna fortaleza. Y realmente, pocos montes tán meyor defendíes pola naturaleza. Delles aldegues namái son accesibles pol llechu de los riegues, de cuenta que la so comunicación queda atayada mientres les agües. Tamién l'escobiu o gargüelu de *Hagio Rumeli* na aguada meridional d elas montes ye impracticable mientres les nubes.

Nes altores estienden terrenes bastante xuníos, pero inhabitables pola mor del fríu. Les aldegues de *Askyfo* ocupen una llanura, llechu d'un llagu desecado y defendíu de los vientos por un muriu circular de montes.
## Referencies
Montes Herzog

Los **montes Herzog** son una cordal que s'atopa na Provincia de Morobe, na islla de Nueva Guinea perteneciente a Indonesia. Algama los 1389 msnm, y fuelga a unos 22 quilómetros al oeste de Lae. Atópase cerca d'otros cordales como los montes Garagos, el *monte Shungol*, la *visu Dambi*, los *montes Bubenjirin*, el *Monte Wiltshire* y el *Monte Shoppe*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sredna Gora

**Sredna Gora** (Средна гора/Central Monte) tamién llamada **Antebalcanes** o **Antibalcanes** ye una cadena montascosa de Bulgaria central , asitiada en paralelu cola *[[Stara Planina]]* y estendiéndose hasta'l ríu Iskar al oeste y al este hasta'l recodo del ríu Tundzha al norte de Yambol. La *Sredna Gora* tien 285 km de llargor, y algama 50 km de máximu anchor. El picu más altu ye'l Golyam Bogdan de 1604 m.

Esti cordal tópase estremada en trés partes pelos ríos Topolnitsa y Stryama ; al oeste (*Zapadna* o *Ihtimanska Sredna Gora*), al centru (*Sashtinska Sredna Gora*) y en laparte esti (*Sarnena Gora*).

La fauna de Sredna Gora ye relativamente probe comparada cola d'otres rexones de Bulgaria. 

## Ver tamién
* Montes Balcanes

## Referencies

## Enllaces esternos
Montes Arfak

Los **montes Arfak** son una cordal que s'atopa na península de Doberai, nel oeste de la islla de Nueva Guinea perteneciente a Indonesia. Ye un cordal remotu y abrupta, qu'algama los 2350 msnm, siendo la población más cercana Manokwari. Estos montes son un importante y amenaciáu enclave pa la biodiversidá que forma parte de la ecorrexón de les selves de monte de Vogelkop.

## Referencies

## Enllaces esternos

*WWF Bird Watching on Bird's Head, and the Threats to the Region Vogelkop Montane Rain Forests. Consultáu'l 11 de setiembre de 2006