Callao

El **Callao** ye una ciudá portuaria asitiada na provincia constitucional del Callao la cual allúgase nel centru-oeste de Perú y de la mesma na mariña central de la mariña peruana y na zona central occidental d'América del Sur. Tando a veres del océanu Pacíficu desenvolver al oeste de la provincia de Lima y a 15 quilómetros del Centru Históricu de Lima, ciudá cola cual atópase conurbada.

La mayor parte del so territoriu estender nuna amplia badea protexida poles islla San Lorenzo, El Frontón, Cavinzas y el castru Redondo, al sur de la desaguada del ríu&nbsp;Rímac, pero tamién algama la parte más nortiza de la badea de Lima. Dambes badees tán dixebraes por una península conocida como La Punta. La so estensión ye de 148,57&nbsp;km², incluyíos 17,63&nbsp;km² insulares. Atopar a 5&nbsp;msnm.

Dende la dómina colonial, el puertu del Callao foi'l mayor puertu marítimu, el más importante de Perú y unu de los más importantes d'América. Anguaño tien na so circunscripción el principal puertu del país y l'Aeropuertu Internacional Jorge Chávez, polo que se constitúi na principal puerta d'entrada al Perú. Estos de la mesma son el puertu y aeropuertu 'naturales' de la ciudá de Lima.

Por población, El Callao vendría ser la **tercera urbe** del país allugando a más de 800&nbsp;000 habitantes. Amás, siendo parte de la conurbación xunto a Lima Metropolitana, tien una población flotante averada de 500&nbsp;000 habitantes que lu visiten diariamente por motivos familiares, turísticos, educativos y empresariales, ente otros. El Callao siempres tuvo'l privilexu de recibir a visitantes militares —n'especial marinos—, comerciantes, inmigrantes, turistes y otros tipos de corrientes sociales.

El pueblu chalaco foi siempres protagonista de munchos acontecimientos históricos nacionales. Por casu, ye nesta ciudá, ente otres, onde'l Perú xugóse la independencia o onde tuvo que defender la so soberanía nacional, por citar los más destacaos. Precisamente, ye nestes paraxes onde a El&nbsp;Callao concédese-y el títulu de Provincia Constitucional», títulu que sicasí nun reviste nenguna diferencia coles demás provincies peruana (sacante'l nun pertenecer a nengún departamentu de Perú). Ye más bien un títulu honorariu que se-y concedió al momentu de la so constitución pola so importancia histórica y pola so importancia comercial como «primer puertu» peruanu.

Hai que mentar que la Provincia Constitucional del Callao entiende la mesma área territorial que la Rexón Callao, sicasí son circunscripciones distintes con distintes competencies polítiques.

Variando añalmente la población dando un envaloráu bien averáu.
(Deereck)

## Toponimia

Mientres enforma tiempu, créese qu'El&nbsp;Callao foi una población amiesta a la Ciudá de los Reis ensin toponimia oficial, polo que nun tenía otra denominación que "puertu de Lima" (*Lima* referir a tol valle del ríu Rímac, d'onde provién el nome de la ciudá). Sicasí, Felipe Huamán Poma de Ayala, afirma que Callao foi "más primeru que Lima". Interprétase, paleográficamente:

Nel antiguu llinguaxe marineru hispanu, *callao* significaba "quixarru" y "sablera con piedres" (como son les sableres chalacas), por estensión —esti usu ye entá común nes Islles Canaries. Escontra entamos del sieglu XVII, esti pequeñu centru urbanu yá recibía dicha denominación, como lo atestigua ilustración escrita pol cronista jesuíta Bernabé Cobo, *Descripciones del Callao*:

En 1616, un documentu escritu pol cronista Martín de Murúa, amiesta:

Más tarde, en 1667, el padre agustino **Bernabé Torres** escribe diciendo con al respeutive de El&nbsp;Callao una acepción que se consideró decisiva pa la etimoloxía de la pallabra CALLAO:

En 1885 promovióse una investigación pa esclariar el orixe o etimoloxía de la pallabra *callao* y del vocablu *chalaco*. La campaña foi entamada con altu criteriu científicu y espíritu rexonalista pol **diariu El Callao**, tal emprendimiento cuntó cola collaboración de distinguíos personaxes y eruditos de la dómina.

Ricardo Palma espresó lo que foi para él artículu de fe, que la pallabra *callao* venía de la voz indíxena *calla* o *chalhua*, que'l so significáu sería mariña o pesca. Vigorizó la so creencia na circunstancia de dase'l nome de *cala* al actu de la pesca y que, por que pueda ser lóxicu, tenía que reconocese'l mesmu orixe a la pallabra *chalaco*. Denominando *chala* al puertu, habría que designar al home nacíu nel puertu: *challahaque* que depués, por corrupción, sería *chalaco*.

Nin la pallabra *callao* nin la pallabra *chalaco*, amiesta Ricardo Palma, pertenecíen nin al quechua, nin al chinchaysuyo, nin al yunga. Pa reforzar la so posición, cita al xesuita **Giandomenico Coleti**, qu'en 1771 dicía:

Pedro Paz Soldán y Unanue manifiesta na so *Diccionariu de peruanismos* que'l diccionariu de Fernández Cuesta trai la pallabra *callao* na acepción d'arbeya, peladilla de ríu, zahorra, llastre, amestando que'l términu de marina *callao* quier espresar una de les cualidaes del fondu y de la sablera. La voz portuguesa *calhao* quier dicir tamién quixarru.

Mientres enforma tiempu, El&nbsp;Callao nun tuvo un xentiliciu establecíu, anque dende va munchos años, a los naturales d'El&nbsp;Callao denominar *chalacos*. La pallabra *chalaco* designa a toles persones que viven na mariña, una y bones esa pallabra deriva del vocablu quechua *chala* (chala, como rexón natural de Perú) o, n'español, *mariña*, y "aco" (pescador) esto ye pescador de la mariña, como los antiguos pobladores de la zona los **Piti Piti**, anguaño estinguíos. Pero, pa efeutos de que se uniformice un xentiliciu pal primer puertu de Perú, l'Academia Peruana de la Llingua y la Real Academia Española establecieron como xentiliciu pa El&nbsp;Callao a la pallabra chalaco.

Una alternativa ye que llingua en variantes del quechua ye *qallu* o *kallu* y *kalluq* ye introducir llingua, y la Punta ye una llingua de tierra qu'entra al mar y la secuencia ye 'kalluq' > 'kallaw' > kallao. Y chalaco procede del quechua Q.I. *chalakuq* o'l que recueye chala.*

== Historia ==

=== Dómina Prehispánica ===


Desconozse la fecha exacta de fundación de la ciudá del *Callao*. Sicasí, yá nos primeres [[Perú nos mapes históricos|mapes]] de Perú apaez esta ciudá portuaria. Nel mapa de [[1635]] del [[cartógrafu]] [[Guiljelmus Blaeuw]] (1571-1638), conséñase-y como “V. Del Callao” (Villa del Callao), según [[Lima]], figura como “V. Lima” o “Los Reis”. Pola cercanía a la capital peruana, mientres el [[Virreinatu de Perú]] foi coloquialmente conocíu como'l *Puertu de Lima* o'l *Callao de Lima*. Según el cronista indíxena [[Felipe Guamán Poma de Ayala]], yá dende esa dómina yera El&nbsp;Callao el puertu principal, non yá de Perú, sinón de tola mariña occidental de [[Hispanoamérica]]..

=== Dómina Virreinal ===
El Callao fuera pobláu por españoles en 1535, cuando en xineru d'esi añu desembarcaron nel puertu, los navíos que'l conquistador Pedro de Alvarado vendió a Pizarro y Almagro. El 6 de marzu de [[1537]] l'español Diego Ruiz llogró llicencia pa inaugurar un tambo nel puertu de Lima. En 1555 empecípiase la construcción del primer barriu español, al añu siguiente'l [[virréi]] [[Andrés Hurtado de Mendoza]] noma como primer alcalde del puertu a don Francisco López. El cabildru de Lima reconocer apurriéndo-y varar de la xusticia, signu de la so autoridá municipal.

Sicasí, la primer autoridá edilicia del puertu foi [[Cristóbal Garzón]], quien foi “Alguacil de Puertu” siendo nomáu pol Alguacil mayor de Lima” don [[Juan Astudillo Montenegro]].

Por cuenta de la so calidá como puertu principal de les colonies, yera blancu permanente d'ataques de [[pirata|pirates]] y [[corsariu|corsarios]], como amuesa d'ellos sábese qu'en 1579, el corsariu inglés [[Francis Drake]] atacó violentamente'l puertu, y en 1624 fai lo propio'l corsariu holandés [[Jacobo Hermita Clerk|Jacobo Clerck]] moteyáu *L'Hermite*. Ante esta situación, el gobiernu de la metrópolis ordenó que se construyeren [[muralla|muralles]] de defensa de la ciudá, les que fueron llevantaes ente los años 1634 y 1647. Estes instalaciones defensives tuvieron el so puntu culminante cuando n'ochobre de [[1747]], empecípiase la construcción de la [[Fortaleza del Real Felipe]], que la so primer etapa terminar nel añu [[1773]].




Recién nel añu [[1671]] el puertu d'El&nbsp;Callao de Lima foi alzáu a la categoría de ciudá.

Los desastres naturales cobraron delles vides y causaron munches estroces nel puertu, los mayores desastres naturales fueron, ente otros, el [[Terremotu de Lima de 1746|terremotu del 28 d'ochobre de 1746]] que vieno apareyáu con un tarrecible [[maremotu]] y destruyó la ciudá, abrasando a los sos habitantes. De cinco mil persones que vivíen n'El&nbsp;Callao, solo sobrevivieron 200. Como reacción a esti desastre y buscando evitar que se vuelva a repitir, el virréi [[José Antonio Manso de Velasco]] funda la ciudá de *Bellavista*, nuna llanura alloñada del mar y a una distancia de tres quilómetros de la ciudá d'El&nbsp;Callao. Sicasí eso nun causó que los *chalacos* dexaren de vivir na llocalización orixinal a veres del mar.

Mientres la guerra d'independencia, El&nbsp;Callao foi una plaza de gran importancia, porque non yá controlaba'l tráficu de mercaderías sinón tamién l'usu de la flota militar, nesi sentíu camudó de manes delles vegaes, siendo nel añu [[1821]] que se realiza la primera toma del Castiellu del [[Fortaleza del Real Felipe|Real Felipe]] per parte del exércitu independentista al mandu del Xeneral [[José de San Martín]].

Yá mientres la república, el [[Congresu Constituyente de Perú (1822)|primer Congresu Constituyente]] túvose que treslladar de Lima ya instalase na [[Fortaleza del Real Felipe]], por cuenta de que les tropes realistes tomaron la ciudá capital. El [[1 d'ochobre]] de [[1823]], [[Simón Bolívar]] llegó a El&nbsp;Callao pa completar la independencia de Perú. En camudando de manes una vegada más, en [[1826]] retirar de la Fortaleza del Real Felipe l'últimu exércitu español comandado pol xeneral [[José Ramón Rodil]] depués d'un cruentu asediu naval y terrestre lideráu pol xeneral venezolanu [[Bartolomé Salom]].

=== Dómina Republicana ===
Nuna sesión del [[8 de marzu]] de [[1834]], la Convención Nacional presidida por [[Francisco Xavier de Luna Pizarro]] condecora a El&nbsp;Callao como “La Fiel y Arrogante Ciudá del Callao, Asilu de les Lleis y de la Llibertá”, como premiu por defender al gobiernu del xeneral [[Luis José de Orbegoso]] contra les pretensiones golpistes del xeneral [[Pedro Bermúdez]].

Ente los años de [[1850]] y de [[1851]] empieza a operar el [[ferrocarril]] Lima-Callao, el segundu de Suramérica. Esti ferrocarril salía del mesmu puertu y xubía por tola [[Avenida Óscar R. Benavides|Avenida Colonial]] hasta la mesma Plaza San Martín. Tamién esistió otru más pequeñu, al que llamaben "El Urbanito", que solo treslladaba xente nel mesmu puertu.

El Callao foi pioneru en materia de sanidá y seguridá urbana, inaugurándose na so xurisdicción, el [[5 d'avientu]] de [[1860]], la primer compañía de [[bomberu|bomberos]] de Perú: la Unión Chalaca Nᵘnbsp;1.

El [[2 de mayu]] de [[1866]] realizóse'l llamáu [[Combate del 2 de mayu|Combati del Dos de Mayu]] ente l'[[Armada Española]] al mandu d'Almirante [[Casto Méndez Núñez]] y les bateríes peruanes de tierra al mandu del Ministru de Guerra [[José Gálvez Egúsquiza|José Gálvez]] (quien morrería nel alcuentru y que'l so nome quedaría dende entós venceyáu a la tradición chalaca) nel marcu de la [[Guerra Hispanu-Suramericana]].


El Callao ye un pueblu llenu de tradición, de fervor relixosu, amante del deporte, qu'a pesar de ser destruyíu por terremotos y maremotos nos años 1586, 1678, 1687 y 1746, resucitó de les sos ruines, pa convertise anguaño, nel primer [[Puertu (navegación)|puertu]] de Perú y la segunda ciudá más industrializada del país.

Anguaño ye la [[base naval]] más importante del país y l'estelleru naval más importante (Servicios Industriales de la Marina – TORCA) atopar nesti puertu.

;El por qué'l Presidente Castilla facer constitucional:
Va un tiempu lleí unes precisiones feches por [[Jorge Basadre]], les mesmes que terminen per esplicar nos meyor la xénesis del asuntu, afirmando que tol asuntu aníciase cuando Manuel Ignacio de Vivanco en 1856 entamó una rebelión contra la presidencia provisional de Ramón Castilla (1855-1858), n'unu de que los sos episodios intentó desembarcar n'El&nbsp;Callao pa tomar Lima. Diz Basadre:



== Xeografía ==

=== Allugamientu ===

La [[Provincia Constitucional del Callao]] ta asitiada na rexón central y [[occidental]] del territoriu peruanu tomando zones de la mariña. Les sos coordenaes xeográfiques atopar ente los 10°&nbsp;15' de latitud sur y los 75°&nbsp;38' y 77°&nbsp;47' de llargor al oeste del [[meridianu de Greenwich]].

El so suelu de llanu y nidiu pindiu, inclinar hasta la mesma vera del mar, lo que da llugar a la formación d'una estensa [[badea]] nel so puertu. N'El&nbsp;Callao atópase'l puertu del mesmu nome, el más importante del país y ye consideráu unu de los meyores de la mariña suramericana del Pacíficu.

Les sos llendes son cola ciudá de [[Lima]] y l'[[Océanu Pacíficu]]: pel norte, colos distritos de [[Distritu de Santa Rosa (Lima)|Santa Rosa]] y [[Distritu de Puente Piedra|Puente Piedra]]; pel este, colos distritos de [[Distritu de San Martín de Porres|San Martín]], [[Corralada de Lima]], [[Argañal]], y [[Magdalena Vieja]]; pel sur con [[Distritu de San Miguel|San Miguel]]; y pel oeste, col [[Océanu Pacíficu]].

=== Clima ===


Pol so bien [[baxa altitú]] la [[Callao (Perú)|ciudá portuaria]] tendría de tener un [[clima templáu]], sicasí, por cuenta de les agües fríes del mar de la [[Corriente de Humboldt]] fórmense nubes [[estratu]]; esto fai qu'El&nbsp;Callao tenga un clima templáu, húmedu y bien nublu en [[iviernu]], templáu en [[branu]], y semicálido en [[primavera]], similar al de la ciudá de [[Lima]]. Los díes más fríos raspien los 13&nbsp;°C y los más templaos los 30&nbsp;°C, a lo llargo de tol añu.

Dende fines d'avientu hasta empiezos d'abril, coincidente col [[solsticiu]] de [[branu]] [[Hemisferiu Austral|austral]], la temperatura bordia los 30&nbsp;°C, l'oral marín faise bien bultable peles tardes al anochecerín, anque esto ye bien frecuente en tol añu puede percibise con más claridá nesta dómina.

D'abril a mediaos de setiembre, el [[puertu marítimu|puertu]] cuasi siempres ta so un techu de nubes, una y bones la Corriente Peruana proveniente del Antárticu fai que les agües del mar esfrézanse más de lo normal aumentando'l mugor, que s'avera, la mayor parte de los díes, a un 100% de [[mugor|saturación]].

Dende mediaos de setiembre, coincidente col [[equinocciu]] de setiembre, hasta fines d'avientu, véncese llugar al [[equinocciu vernal]]. Nesta dómina la ciudá presenta una alternanza de rellumu solar y díes llevemente borrinosos. La [[temperatura]] permediu ye de 25&nbsp;°C, aproximao.

A pesar de la cercanía con [[Lima]], El&nbsp;Callao suel ―n'ocasiones― presentar tiempos distintos a los distritos de Lima Esti, como [[San Juan de Lurigancho]] o [[Distritu d'Ate|Ate]], por casu, onde'l vientu ye, dacuando, más persistente y el sol de [[branu]] tien una estancia más enllargada.





== Demografía ==
La medría de la población, midíu pola tasa de crecedera permediu añal, indica que la población total de la ciudá hai presentó una medría de 2,3% añal pal periodu 1993–2007, lo cual confirma l'enclín decreciente reparada nos postreros 46 años. Ente los censos de 1981 y 1993, la crecedera poblacional foi de 3,0% per añu; esti nivel foi mayor nel periodu intercensal 1972–1981 (3,5% añal).

Acordies con el [[INEI|Censu 2007]], la población urbana censada amontar en 37,2%, ente 1993 y 2007, esto ye, un permediu de 16&nbsp;975 persones per añu, lo que representa una tasa permediu añal de 2,2%. En cifres absolutes, la población del [[área urbana]] creció; pero la so velocidá de medría vien menguando dende la década del 60. Ente los censos de 1961 y 1972, l'aumentu de la población urbana foi de 4,0% per añu. Esti ritmu menguó a 3,8% añal nel periodu intercensal 1972–1981; a 3,2% nel periodu 1981–1993 y a 2,2% nel periodu 1993–2007. Puede dicise que la Provincia Constitucional del Callao ye urbana na so totalidá.

Los distritos con mayor población ya importancia relativa son el [[distritu del Callao|Callao]] con 415&nbsp;888 habitantes, que concentra cerca de la metá de la población de la provincia (47,4%) y [[distritu de Ventanilla|Ventanilla]] con 277&nbsp;895 habitantes (31,7%). Nel Censu de 1993, estos dos distritos tamién teníen los mayores volúmenes de población ya importancia relativa, asina Callao tenía 369&nbsp;768 habitantes (57,8%) y [[distritu de Ventanilla|Ventanilla]] 94&nbsp;497 habitantes (14,8%).

Otra manera, los distritos menos poblaos nel añu 2007 son: [[Distritu de Bellavista|Bellavista]] 75&nbsp;163 habitantes (8,6%), [[Distritu de La Perla|La Perla]] 61&nbsp;698 habitantes (7,0%), [[Distritu de Carmen de La Legua-Reynoso|Carmen de La Legua-Reynoso]] 41&nbsp;863 habitantes (4,8%) y [[Distritu de La Punta|La Punta]] con 4&nbsp;370 habitantes (0,5%).

Por númberu d'habitantes, El&nbsp;Callao ye la segunda urbe del país allugando a 969&nbsp;170 habitantes per delantre de la ciudá d'[[Arequipa]]. Sicasí, al ser parte del [[Lima Metropolitana|Área Metropolitana Lima-Callao]] tien amás una población flotante de 500 mil habitantes aproximao que visiten diariamente El&nbsp;Callao.

=== Fecundidá y Natalidá ===
La población de muyeres en [[edá fértil]] (MEF), xube a 249&nbsp;680 muyeres, que representa'l 55,9% del total de muyeres de la [[Provincia Constitucional del Callao]]. Nel 2007, el permediu de fíos per muyer ye de 1,4. Esta cifra ye menor a la reparada nel Censu de 1993 que foi de 1,6, esto ye, hai un amenorgamientu de 0,2 fíos per muyer. Ello revela l'amenorgamientu de la [[fecundidá]] que se vien presentando nes últimes décades.

El distritu que presenta la paridez media de les muyeres más alta ye [[Distritu de Ventanilla|Ventanilla]] con 1,6 fíos per muyer, síguelu [[Distritu del Callao|Callao]] con 1,3 fíos, [[Distritu de Bellavista|Bellavista]] y [[Distritu de Carmen de La Legua-Reynoso|Carmen de La Legua-Reynoso]] cada unu con 1,2 fíos, [[Distritu de La Perla|La Perla]] con 1,1 fíos y finalmente, [[Distritu de La Punta|La Punta]] con 1,0 fíu per muyer.

=== Mortalidá ===
El total de *'fíos nacíos vivos** de les muyeres de 12 y de más años d'edá xube a 662&nbsp;96, correspondiendo na so totalidá al [[área urbana]], pos esta Provincia, yá nun cunta con área rural. Comparando colos resultaos del Censu de 1993, hubo una medría de 165&nbsp;744 nacíos vivos, esto ye, 33,4% nesti periodu intercensal. A nivel provincial nel añu 2007, el númberu de fíos finaos ye 30&nbsp;122; ente qu'en 1993 fueron 36&nbsp;489, ye dicir hubo un amenorgamientu de 6&nbsp;367 fíos finaos, equivalente a un amenorgamientu porcentual de 17,4%, nesti periodu d'analís.

Son dos los distritos que s'alluguen percima del porcentaxe permediu provincial (4,5%) de fíos finaos, [[Distritu de Carmen de La Legua-Reynoso|Carmen de La Legua-Reynoso]] que presenta'l mayor porcentaxe (4,9%), siguíu por [[Distritu del Callao|Callao]] (4,7%); en cuantes que los distritos de [[Distritu de Ventanilla|Ventanilla]] (4,4%), [[Distritu de Bellavista|Bellavista]] y [[Distritu de La Perla|La Perla]] (4,3% cada unu) y [[Distritu de La Punta|La Punta]] (3,4%) presenten porcentaxes menores al permediu provincial. Ye bultable la diferencia y distancia de los porcentaxes de los distritos de [[Distritu de Carmen de La Legua-Reynoso|Carmen de La Legua-Reynoso]] con [[Distritu de La Punta|La Punta]] (1,4 puntos porcentuales), coles mesmes la semeyanza na proporción de fíos finaos, de los distritos de: [[Distritu de Ventanilla|Ventanilla]], [[Distritu de Bellavista|Bellavista]] y [[Distritu de La Perla|La Perla]]. Ye precisu señalar que la proporción de fíos finaos non necesariamente guarda rellación col volume poblacional.

=== Etnografía ===
El Callao, mientres tol periodu posterior a la independencia de Perú, convertir na principal puerta d'entrada de los inmigrantes [[europeos]] en Perú, polo que cunta con un gran númberu de descendientes d'españoles, [[ingleses]], [[franceses]], [[alemanes]], [[xaponeses]] y [[italianos]]. A mediaos del sieglu XX recibió migrantes rurales y a fines del sieglu XX a inmigrantes [[cubanos]], [[brasilanos]], [[arxentinos]] y [[venezolanos]].

amerindios: 19% (IM = 18 %, I = 1%) - mestizos 41% - blancos 18% (EM = 13%, C = 5%) - afros 21,4% (Mu = 13%, Z = 7%, N = 1,4 %) - asiáticos 0,6% (AM = 0,5%, A = 0,1%).

P'amerindios: IM = Indo mestizu, I = Indíxena.
Pa mestizu: Me (inclúi a tolos segmentos enriba citaos).
Pa blancos: Medit = Tipu mediterraneu y Euru mestizu; NorC = Tipu nor-central européu.
Pa afro descendientes: N = Negru, Z = Zambo, M = Mulatu.
P'asiáticu descendientes: AM = Asiáticu mestizu, A = Asiáticu.
Cabo destacar qu'en tolos departamentos topen toles races, sicasí, por cuenta de qu'en dellos casos son demográficamente bien amenorgaos, resalvóse la so proporción.

Hasta agora nun esiste una esplicación por qué'l xentiliciu d'El&nbsp;Callao quedó establecíu como «chalaco». Según tampoco queda claro por qué se bautizó con esi nome al puertu. [[Ricardo Palma]] escribió una tradición al respeutu.

== Organización política-alministrativa ==

=== Territoriu ===
La estensión territorial la Provincia Constitucional del Callao, tien una superficie de 146,98&nbsp;km² qu'inclúi 4,73&nbsp;km² de Superficie Insular Oceánica, que representa namái'l 0,4% en comparanza col departamentu de Lima. Amás cunta con 4 islles que son: [[Islla San Lorenzo (Perú)|San Lorenzo]] con una superficie de 16,48&nbsp;km², El Frontón con 1&nbsp;km² allugáu nel [[distritu de La Punta]], Covinzas con 0,08&nbsp;km² y Redonda que tien una estensión de 0,07&nbsp;km².

=== Gobiernu llocal ===
La ciudá, como capital de la [[Provincia Constitucional del Callao]], atópase gobernada pola **Municipalidá Provincial del Callao** que tien competencia en tol territoriu de la provincia. Nun esiste una autoridá acutada a la ciudá. Nesi sentíu, les municipalidaes distritales de [[distritu de Bellavista|Bellavista]], [[distritu de La Perla|La Perla]], [[distritu de La Punta|La Punta]], [[distritu de Carmen de La Legua-Reynoso|Carmen de la Llegua]], [[distritu d'Mi Perú|Mi Perú]] y [[distritu de Ventanilla|Ventanilla]] tienen competencia en temes relatives a los sos propios distritos.

La sede de la Municipalidá Provincial del Callao atopar nel distritu del [[distritu del Callao|Callao Corralada]], xusto a la banda de la [[Fortaleza Real Felipe]].

=== Gobiernu rexonal ===
La ciudá, na so calidá de capital rexonal, ye sede del [[Gobiernu Rexonal del Callao]]. Coles mesmes cunta con un **prefeutu** con atribuciones polítiques nel ámbitu [[provincies de Perú|provincial]]. Finalmente, ye sede tamién de les distintes Direiciones Rexonales de los [[Conseyu de Ministros de Perú|ministerios]] que conformen l'[[Alministración Pública de Perú|Alministración Pública]]. Ye l'únicu órganu competente encargáu de faer usu de los ingresos productu del canon portuariu, aeroportuario y mineru.

La sede del Gobiernu Rexonal del Callao allúgase na zona norte del [[Distritu del Callao]], mui cerca al [[Aeropuertu Internacional Jorge Chávez]].

=== Función xudicial ===
El Callao ye sede de la **Corte Cimera de Xusticia del Callao**, ente rector del [[Distritu Xudicial del Callao]]. D'alcuerdu a la [[Poder Xudicial de Perú|organización xudicial]] del país, nel territoriu de la ciudá del Callao funcionen nueve [[Xulgaos de Paz nel Perú|xulgaos de paz]] (siete pertenecientes a tolos distritos de la provincia con esceición de [[distritu de Ventanilla|Ventanilla]] y dos a esti distritu). Trenta [[Xulgaos de primera instancia nel Perú|xulgaos especializaos]] (seis civiles, dolce penales, cinco de familia, cinco llaborales y trés mistos) y seis [[Salas cimeros de xusticia nel Perú|sales cimeros]] (trés penales, dos civiles y una mista).

=== División alministrativa ===
La provincia constitucional d'El&nbsp;Callao, ta conformada por 7 distritos que son: Callao, que s'atopa allugada a 7&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;08'&nbsp;40" de longitud oeste y 12°&nbsp;03'&nbsp;23" de latitud sur; el distritu de Bellavista atópase allugáu a 34&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;07'&nbsp;37" de longitud oeste y 12°&nbsp;03'&nbsp;&nbsp;31" de latitud sur; Carmen de la Llegua atópase allugada a 54&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;05'&nbsp;42" de longitud oeste y 12°&nbsp;02'&nbsp;34" de latitud sur; el distritu de La Punta atópase allugáu a 18&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;07'&nbsp;26" de longitud oeste y 12°&nbsp;04'&nbsp;03" de latitud sur; La Perla atópase allugada a 2&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;09'&nbsp;52" de longitud oeste y 12°&nbsp;04'&nbsp;04" de latitud sur; el distritu de Ventanilla atópase allugáu a 21&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;07'&nbsp;27" de longitud oeste y 11°&nbsp;52'&nbsp;15" de latitud sur y el distritu de Mi&nbsp;Perú atópase allugáu a 95&nbsp;m.s.n.m. siendo les sos coordenaes xeográfiques 77°&nbsp;04'&nbsp;25" de llargor esti y 11°&nbsp;51'&nbsp;20" de latitud sur

Los distritos que conformen la ciudá d'El&nbsp;Callao son:



== Ciudá ==
Debíu al procesu de [[conurbación]], les actividaes económiques, sociales y culturales d'El&nbsp;Callao atópense íntimamente rellacionaes coles de [[Lima Metropolitana]].



=== Finxos urbanos ===
Les más importantes víes d'esta provincia son l'[[Avenida Sáenz Peña (Callao)|Avenida Sáenz Peña]], l'[[Avenida de La Marina]], [[Avenida Óscar R. Benavides|Avenida Colonial]] ente otres.

Los sos principales templos son la Ilesia Matriz y la Ilesia de Santa Rosa, onde se venera al patronu d'El&nbsp;Callao: el [[Señor del Mar]]. Tamién ye importante'l Santuariu de [[Nuesa Señora del Carmen]] de la Llegua.

Los campusantos Baquíjano y Británicu son los más antiguos de la zona.

==== Campusantu Británicu ====
Tratar d'un xardín de dos hectárees, Esti campusantu, abrió los sos servicios en 1834 cuando'l cónsul de Gran Bretaña na nuesa ciudá llogró l'autorización del gobiernu de [[Luis José de Orbegoso y Moncada|Luis José de Orbegoso]] pa la compra d'un terrén que sirviera como campusantu pa los súbditos británicos protestantes nel país. Pa l'alministración del campusantu, el [[Xurde IV del Reinu Xuníu|rei Xurde IV]] unvio dineru al traviés d'una acta del Parllamentu Británicu (1835) so la supervisión del Consuláu Británicu nel Perú; asina nació la British Burial Ground Society (Asociación del Campusantu Británicu) que funciona hasta güei.

==== Campusantu Baquíjano ====
Foi inauguráu pol presidente [[Ramón Castilla|Castilla]] en 1862 y nél xacen 120 mil persones, na so mayoría chalacos, Les cifres falen que nel so primer añu de funcionamientu, soterrar nel nuevu campusantu cuasi 12 mil cadáver, víctimes, na so mayor parte, de la [[fiebre mariello]].

== Economía ==

=== Renta d'Aduanes: Canon Aduaneru ===
La Renta d'Aduanes ye un recursu que se tresfier a les [[municipalidaes provinciales]] y distritales d'una determinada provincia y correspuende al 2% de les rentes recaldaes por caúna de les [[aduanes]] marítimes, aérees, postales, fluviales, llacustres y terrestres allugaes na xurisdicción respeutiva. Esta renta constitúi ingresu propiu de les mentaes municipalidaes.

Namái nel casu de la [[Provincia Constitucional del Callao]], el [[Gobiernu Rexonal del Callao]] y el Fondu Educativu creáu cola Llei 27613 participen de les rentes recaldaes poles aduanes allugaes nesa Provincia.

==== Canon portuariu ====
N'El&nbsp;Callao atópase'l primera [[puertu marítimu]] del país y el más importante, el [[Puertu del Callao]]. A él apuerten buques de tol mundu. En consecuencia con esa realidá, les principales fontes d'ingresos provienen del terminal marítimu y la pesca, por cuenta de la gran variedá d'especies marines que s'atopen na so mariña. El terminal pesqueru de [[distritu de Ventanilla|Ventanilla]] ye bien variáu y económicu. Pel otru llau, al ser el principal puertu, El&nbsp;Callao arrexunta cuasi a la totalidá del universu d'Axencies d'Aduanes.

==== Canon Aeroportuario ====
Dempués de Lima, El&nbsp;Callao ye la ciudá más industrializada del país; una de les industries de magnitú ye la rellacionada col so terminal marítimu, alministráu pola [[Empresa Nacional de Puertos]] (ENAPU). Destaquen tamién la industria molinero que trata aproximao'l 80% del total del maíz peruanu. Tamién tien importantes fábriques de productos de lleldos, alimentos envasados, fideos, bebíes, postres y chocolates, y non menos importantes son les sos industries químiques y les de texíos.

=== Canon Pesqueru ===
Según l'Artículu 13 del Títulu VIII de la Llei Nᵘnbsp;27506, ''Llei de Canon'', el canon pesqueru créase cola cuenta de gravar a la esplotación de los [[recursos]] [[hidrobiológicos]]. Pa efeutos, el canon pesqueru componer del 50% del total de los [[Ingresos]] y [[Renta|Rentes]] que percibe'l [[Estáu]] de les empreses dedicaes a la [[estracción]] [[comerciu|comercial]] de [[pesca]] de [[mayor escala]], recursos hidrobiológicos d'[[agua|agües]] [[marítima|marítimes]], y [[Continental (tierra)|continental]]es [[llacustre]]s y [[fluvial]]ye.

El Callao por ser el principal [[puertu]] del país alluga'l principal sindicatu de trabayadores dedicaos a la esplotación de recursos marinos, según tamién les principales empreses dedicaes a dichu fin, polo que'l canon pesqueru constitúi una de les principales fontes d'ingresu pa la ciudá.

=== Actividaes económiques ===

==== Industria ====
El Callao tien una llarga tradición industrial. La industria surdió acomuñada, nun primer momentu, a les actividaes portuaries propies de la ciudá, pero dende entós diversificóse hasta tomar una gran variedá de productos industriales. Amás de la puxanza industrial, tamién se desenvolvieron les actividaes y les organizaciones obreres, lo cual dexó a los trabayadores del [[muelle]] y la dársena del Callao convertir nos primeros trabayadores de [[Perú]] que llograron la xornada de les ocho hores de trabayu, mientres el gobiernu del [[presidente]] [[Guillermo Billinghurst]], a principios de sieglu XX. Esta importante conquista llaboral, pilastra de les reivindicaciones obreres, estendióse darréu a tol territoriu nacional hasta adoptase como llei. Dende El&nbsp;Callao espórtense, amás de carga xeneral, [[cobre]], [[plomu]], [[cinc]], y [[farina de pescáu|farina]] y [[aceite]] de pexe. Ente les importaciones atópense [[fertilizante]]s, [[trigu]], [[maíz]], [[maquinaria|maquinaries]], [[manufactures]] y una gran variedá de mercaderías.

Mención especial merez el [[Serviciu Industrial de la Marina]] (TORCA), dependiente de la [[Marina de Guerra de Perú]], onde se dan serviciu d'arreglu y caltenimientu a los buques del mundu; y non yá eso los talleres y graes d'esti inmensu estelleru fabrica naves de guerra como'l casu de les [[fragata|fragates]] lanzamisiles "Lupo" so patente [[italia]]na.

==== Comerciu ====
Naturalmente, la principal [[actividá económica]] del Callao ye'l [[comerciu]], gracies a que la ciudá alluga, de lloñe, el principal puertu de Perú, pos por esta transita la mayor parte de les esportaciones y les importaciones. El [[puertu d'El&nbsp;Callao]] asítiase na [[badea]] del mesmu nome, allugada al [[norte]] de [[Distritu de La Punta|La Punta]]. La so posición estratéxica a mediu camín del [[Pacíficu]] [[suramericanu]] y les sos importantes instalaciones son los factores que-y dexaron algamar tal importancia de puertu ''hub'' en [[Suramérica]], amás de la so cercanía a [[Lima]] y del centralismu, que concentró la mayor población del país na [[Lima|capital peruana]] y, poro, el mayor mercáu. La creciente importancia de la [[cuenca del Pacíficu]] nel panorama económicu mundial agora un bon porvenir al [[puertu d'El&nbsp;Callao]], gracies al so estratéxicu allugamientu. Nel [[puertu]] tópase la estación final del [[Ferrocarril Central de Perú|Ferrocarril Central]], que coneuta a El&nbsp;Callao coles zones mineres del centru del país. Esti mediu de tresporte esperimentó una grave crisis dende hai yá bon tiempu y rique d'una urxente modernización. Una de les soluciones contemplaes ye la [[privatización]] de **ENAFER**, la empresa que la alministra; otra ye la construcción d'un metru que llegue hasta [[Chosica]] y qu'utilizaría los rieles del tren yá sentaos. El llugar del ferrocarril foi tomáu pol tresporte terrestre, que, al traviés de la [[Ruta nacional PE-22|Carretera Central]], ingresa los productos de la [[Andes peruanos|sierra]] y [[Selva Central de Perú|selva central]] escontra [[Lima Metropolitana|Lima y Callao]] pal so consumu o esportación.

==== Pesca ====

===== El Boom pesqueru nos [[años 1960]] =====
La gran [[riqueza]] [[Ictioloxía|ictiolóxica]] del [[Mar de Grau]] foi aprovechada dende tiempos inmemoriales como invalorable fonte d'alimentu. Sicasí, la [[pesca]] nunca fuera una importante actividá económicu-industrial, nin el [[pexe]] importante productu d'esportación, hasta'l **boom de la pesca** nes décades de los cincuenta y sesenta del sieglu XX. La [[farina de pexe]], que s'ellabora mayormente d'[[anchoveta|anchovetes]], ye emplegada como alimentu pal [[ganáu]] y tamién como [[fertilizante]]. Güei anguaño l'actividá pesquera nacional, na qu'El&nbsp;Callao desempeña un papel fundamental, traviesa un momentu decisivu: ye tiempu d'anovar la flota y volver a la industria más consciente de la ecoloxía, pa evitar la contaminación del mar colos bagazos producíos pola fabricación de la farina de pexe, y establecer una cultura de respetu a les [[veda|vedes]]. D'esta manera, la [[industria pesquero]] volverá ser competitiva, coles mesmes que va evitar l'usu indiscrimináu de los recursos, como asocedió cola [[anchoveta]] que tuvo en riesgu d'estinción.

Lo que ye güei, la pesca artesanal ye n'El&nbsp;Callao una fonte de xeneración d'ingresos y alimentos pa múltiples families, que se dediquen a esta actividá yá seya pa consumu propiu o pa la venta en mercaos minoristes artesanales.

==== Agricultura ====
Mientres el [[periodu colonial]], el territoriu que güei correspuende a la [[Provincia Constitucional del Callao]] allugaba delles faciendes qu'abastecíen de productos de pan llevar y azucre a [[Lima Metropolitana|Lima y Callao]], ente otros. Una de les más famoses yera la [[facienda]] Bocanegra, propiedá de la [[Compañía de Xesús]], la que foi darréu espropiada pol [[gobiernu]] [[Virreinatu|virreinal]] al ser espulsada la orde. Al ser El&nbsp;Callao puerta d'ingresu natural al país, les corrientes migratories –incluyendo les migraciones con fines esclavistes– necesariamente terminaben na ciudá.

Munchos esclavos africanos na dómina colonial, y munchos otros, provenientes del Asia ente'l sieglu XIX y XX, asitiar nes principales faciendes allugaes na [[Provincia Constitucional del Callao|Provincia Constitucional]]. Anguaño queden bien pocos testimonios de lo que fueron los antiguos campos de cultivu; la zona ta en gran parte urbanizada y les poques árees de cultivu restantes, allugaes nes cercaníes del [[Aeropuertu Internacional Jorge Chávez]], escarecen de relevancia pa la economía chalaca. La [[ganadería]] concentrar na crianza de gochos, anque munchos d'estos centros operen de manera clandestina.

Tamién se críen aves de corral y, en menor midida, ganaos vacunu y caprino.

== Turismu ==

=== Centru históricu d'El&nbsp;Callao ===



El [[Centru Históricu del Callao]] ye un puntu obligatoriu a conocer si visita esta ciudá. Entiende un conxuntu arquiteutónicu republicanu y colonial que constitúi la zona histórica más antigua d'El&nbsp;Callao y cuenta con una arquiteutura diverso y similar a ciudad-puerto de dómines coloniales, entá caltién la guapura d'estreches cais empedriaes, pintoresques plazuelas, históriques places y adustos balcones de la dómina posterior al gran maremotu qu'afaró El&nbsp;Callao en 1746.

Cubre 44 mazanes, y dende 1990 foi incluyida la zona de Chucuito (barriu de descendientes italianos que anguaño presenta una tremera de colores nes fachaes de les cases conformantes).

Destaquen la **Plaza José Gálvez** (n'homenaxe al héroe del [[Combate del Callao|Combate del Dos de Mayu]]), la **Plaza Independencia** (nel atriu del [[Fortaleza del Real Felipe|Real Felipe]]), la **Plaza Miguel Grau** (iconu de la [[Marina de Guerra de Perú]]), la **Plaza Bolognesi** (llamáu tamién “L'Óvalu”, con una bella y moderna fonte ornamental), el Faru, el Pasaxe Ronald (con escaleres y bustos de mármol onde destaca la **Casa Rosell**) y el formosu **muelle Dársena**.


Tamién destaca la [[Ilesia Matriz del Callao]] que ye unu de los templos más antiguos del puertu a la que nos sos entamos llamóse **Ilesia San Simón y San Judas** d'El&nbsp;Callao, mientres dellos años tuvo al cargu de los sacerdotes franceses de la [[Inmaculada Concepción]]. Foi construyida en 1833, remocicada en 1876 y depués en 1966, dempués de que quedara n'estáu ruinosu de resultes del terremotu d'esi añu. El 16 de setiembre de 1995 foi reinaugurada y consagrada como **Catedral d'El&nbsp;Callao**.


L'actual ilesia ye de la dómina de la colonia, d'estilu neoclásicu, construyida sobre la base de patrones greco-romanos; tien una campana d'oru y bronce que pesa más de 400 quilos, cuenta con una sola nave, con numberoses columnes y arcos, y una cúpula pequeña sobre l'altar mayor. El so frontis tien dos hornacina dende onde les imáxenes de [[San Judas Tadeo]] y [[Simón el Zelote|San Simón el Zelote]], santos patronos de los puertos, curien la [[badea del Callao]].

Ufierta una visión magnífica la so llixera y espigada torre, llevantada sobre'l frontis, que paez llexar sobre'l cuerpu de la nave. Dellos historiadores cunten que l'almirante [[Miguel Grau|Grau]] yera lo que primero acolumbraba cuando s'averaba a El&nbsp;Callao.

Les últimes xestiones ediles implementaron una cadena de parques temáticos, como homenaxe a diverses instituciones del país, tales como la [[Marina de Guerra de Perú]], la [[Fuercia Aérea de Perú]], l'[[Exércitu de Perú]], la [[Policía Nacional de Perú]], por mentar dalgunos, que pueden ser apreciaos en distintes partes de la provincia-rexón.

=== Fortaleza del Real Felipe ===

La **Fortaleza del Real Felipe** ye una [[edificación]] [[militar]] d'estilu [[Vauban]] construyida nel [[sieglu XVIII]] na badea del Callao ([[Perú]]), mientres los gobiernos de los [[virréi]]s [[José Antonio Manso de Velasco]] y [[Manuel de Amat y Junient]], pa defender el puertu contra los ataques de [[Piratería|pirates]] y [[corsariu|corsarios]].

Ye una de les poques obres d'[[arquiteutura]] [[militar]] qu'esisten nel Perú y ye la más grande que construyeron los [[España|españoles]] n'[[América]]. Foi conocida mientres la [[Virreinatu de Perú|dómina virreinal]], en xunto colos fuertes «San Rafael» y «San Miguel», como los «[[Castiellos del Callao]]».

El so nome foi escoyíu n'honor del rei [[Felipe V d'España|Felipe V]] de la [[Casa de Borbón]], que finara en [[1746]]. Darréu foi renomada por [[José de San Martín]] como «Castiellu de la Independencia» al empecipiase la [[Historia republicana de Perú|etapa republicana]], retomando'l so nome orixinal en [[1925]]. Yá nel [[sieglu XIX]], esta fortificación y El&nbsp;Callao desempeñaron un papel destacáu nes batalles pola [[independencia de Perú]].

Tien la forma d'un [[pentágonu]] irregular ocupando un [[área]] de 70&nbsp;000&nbsp;[[metru cuadráu|m²]], con un [[Bastión|baluarte]] en cada unu de los sos cinco [[Vértiz (xeometría)|vértices]]. Los baluartes lleven el nome del Rei, la Reina o la Patria, el Príncipe, Jonte o San Felipe, la Princesa, la Tapia o San Carlos y San José o la Natividá. Amás d'ellos dispón de dos torrexones: el Rei y la Reina (esti últimu torrexón mira escontra'l mar, en direición oeste), según cinco muralles: la del Camín Real, de la Marina, Camín de Chucuito, la Marcelosa y la de camín de la Madalena. Tien dos puertes: la Principal, que ta na muralla del Camín Real, y la del Perdón, que ta na muralla Camino de Chucuito. En direición norte dende la fortaleza topaba'l Fuerte San Miguel y al sur atopaba'l Fuerte San Rafael.

Anguaño'l so usu ye [[Turismu|turísticu]], sirviendo como sede del [[Muséu]] del [[Exércitu de Perú]].

=== Distritu de La Punta ===

El **distritu de La Punta**, ye'l más pequeñu de los siete distritos que conformen la [[Provincia Constitucional del Callao]], nel [[Perú]]. Llinda al norte, sur y oeste col [[Océanu Pacíficu]] y al este col [[distritu del Callao]] nel sector del balneariu de Chucuito. Como fai referencia'l so nome, ye una península en forma de punta que sobresal d'El&nbsp;Callao.

La islla San Lorenzo nunca tuvo ocupación humana permanente pola so ausencia de fontes d'agua duce. Foi visitada constantemente por habitantes del [[Historia de Perú|Antiguu Perú]] quien la usaron como campusantu. De fechu na mitoloxía de l'antigua [[Xeografía de Perú|mariña central peruana]] les islles marines taben rellacionaes cola vida d'[[ultratumba]]. La islla foi parte importante en delles etapes de la historia peruana [[Virreinatu de Perú|colonial]], y mientres l'afitamientu de la [[independencia de Perú]] y la [[guerra Hispanu-Suramericana]].

Mientres los tiempos coloniales, dende los sos [[cantera|canteres]] estraxéronse les [[piedra|piedres]] que fueron usaes pa construyir diverses edificaciones como l'antiguu ''[[Presidiu]] d'El&nbsp;Callao'' y la [[Fortaleza del Real Felipe]]. Tamién foi, eventualmente, base d'operaciones de dellos [[pirata|pirates]] [[Inglaterra|ingleses]] y [[Países Baxos|holandeses]] qu'asaltaron El Callao, como [[Francis Drake]] y [[Jacobo Hermita Clerk|Jacob Clerk]] respeutivamente. Esti postreru finó de peste al pie de dalgunos de los sos homes y foi soterráu na islla.

La Punta ye un distritu eminentemente residencial de clase media-alta qu'históricamente, allugó a les families de mayor sonadía d'El&nbsp;Callao, prueba d'esto puédese visitar les casones de significativu valor históricu y arquiteutónicu qu'entá caltién –como la conocida casona de la familia Rospigliosi, d'aires moriscos–. Les sos principales víes d'accesu son les aveníes Grau y Bolognesi, que escurren en sentíu este y oeste respeutivamente. Tamién un puntu obligáu ye'l so malecón nel cual puede acolumbrase nel horizonte parte del archipiélagu d'El&nbsp;Callao.

Por ser distritu balneariu, tien les instalaciones d'importantes [[Clubes peruanos|clubes sociales peruanos]] ente los que destaquen l'[[Academia Cantolao]], el [[Club Universitariu de Regatas]], el Club de Regatas Unión, la [[Circolo Sportivo Italiano (fútbol)|Società Canottieri Italia]], el [[Circolo Sportivo Italiano (baloncestu)|Circolo Sportivo Italiano]], [[La Punta Racing Club]] y el [[Regatas Lima|Club de Regatas Lima]].

Cuasi un terciu del so territoriu ye ocupáu pola Escuela Naval. El distritio tien 3 sableres, al norte Cantolao, correspondiente al Malecón Figueredo; al sur Malecón, correspondiente al Malecón Pardo y Arenuces correspondiente al "Malecón Wiese".



=== Balneariu de Chucuito ===


El [[barriu de Chucuito]] ye un pintorescu barriu-balneariu apocayá remocicáu que cunta con un gran númberu de construcciones d'estilu republicanu, allugáu nel [[distritu del Callao|distritu d'El&nbsp;Callao]]. Forma la cintura de la península de La Punta yá que ye la puerta d'entrada al distritu, equí estableciéronse una gran cantidá d'inmigrantes italianos ente'l sieglu XIX y XX, quien se dedicaben mayormente a la pesca. La so arquiteutura ye predominantemente civil, la mayoría de les sos construcciones son viviendes d'entamos del sieglu XX en madera y otres feches sobre la base de quincha y adobe.

Foi un barriu de pescadores dende'l virreinatu hasta entráu'l presente sieglu XXI. Nel so actual allugamientu esistió –mientres el sieglu XVIII– una pequeña ranchería llamada Pitipiti poblada por aboríxenes [[Collas]] que se dedicaben a la pesca. Esta ranchería estendíase fora de les muralles d'El&nbsp;Callao en direición a La Punta. El llugar foi conocíu tamién como **Pueblu de San Miguel de Mancera**, y más tarde, vio surdir otru pueblu al pie de él, más cercanu a les muralles d'El&nbsp;Callao. De cuenta que esistíen dos caseríos conocíos, unu como **Pitipiti el Viejo** y l'otru, **Pitipiti el Nuevu**. El primeru foi afaráu pol terremotu de 1746.

Tien una tremera de sableres y malecones; la so sablera más preciosa ye la Sablera de la Ribera, tien otres sableres; una d'elles, "El Carpallo" y tamién cunta con un grupu d'edificios llamaos "La Residencial Chucuito".

Ye sede de l'Aduana d'El&nbsp;Callao, de la Escuela Nacional de Marina Mercante y de la Direición de Navegación ya Hidrografía de la [[Marina de Guerra de Perú|MGP]].

=== Archipiélagu d'El&nbsp;Callao ===


Frente a El&nbsp;Callao atópense un conxuntu de cinco islles siendo la principal, y de mayor estensión, la histórica [[Islla San Lorenzo (Perú)|islla San Lorenzo]], la mayor islla de la mariña peruana. Foi incorporada pol [[presidente]] [[Andrés Avelino Cáceres]] al territoriu de la [[Provincia Constitucional del Callao]] por llei dictada'l [[18 de payares]] de [[1899]]. La islla siempres tuvo despoblada pero anguaño esiste ellí una pequeña base naval. Ye una islla d'agües cristalines formada por cuetos y sableres bien belles de carauterística desértica. La parte posterior de la islla nun puede apreciase visualmente dende [[distritu de La Punta|La Punta]] pero al averase per mar acolúmbrense munchos [[Otaria flavescens|llobos marinos]].

[[Charles Darwin]] esploró la islla en [[1835]] reparando la so xeoloxía y naturaleza. Darréu, ente [[1906]] y [[1907]], [[Max Uhle]] realizó les primeres escavaciones nel estremu sur de la islla topando oxetos de metal y fardos funerarios nel [[campusantu]] [[prehispánicu]] de Caleta de la Cruz que corresponderíen a finales del [[Entemediu Tardíu |Entemediu]] y [[Horizonte Tardíu]] (900-1532&nbsp;d.C.).

Parte de la islla ta controlada pola [[Marina de Guerra de Perú]] y ye una zona militar; otres zones tán declaraes como patrimoniu arqueolóxicu y/o históricu nacional; nelles hai muertes restos de cultures preincaiques, d'entierros de [[pirata|pirates]] como ye'l casu del [[Países Baxos|holandés]] Jacques L'Hermite y muertes del [[Bloquéu del Callao|bloquéu naval d'El&nbsp;Callao]] del [[10 d'abril]] de [[1880]] hasta'l [[17 de xineru]] de [[1881]], per parte de la [[Armada de Chile|escuadra chilena]] mientres la [[guerra del Pacíficu]].

Tamién podemos atopar la islla [[El Frontón]], antigua islla prisión; la islla El Camotal, les [[Islles Cavinzas]], un par de castros abellugo d'[[aves]] [[guanu|guaneras]]; y les [[Islles Palomino]], onde habiten miles de llobos marinos nel so estáu natural, lo que les convirtieron nuna importante atraición [[turismu|ecoturística]].

=== Güelgues de Ventanilla ===
Ye un área de 653.22 hectárees cubiertes per agües non fondes que provienen del ríu Chillón y del mar. Ye'l llugar d'abellugu de 62 especies animales, dalgunos en peligru d'estinción, y otra variedá de vexetales.

D'esta estensión, 366 hectárees fueron declaraes pola municipalidá de Ventanilla como área de reserva ecolóxica intanxible por aciu alcuerdu del conceyu N.016-98/MDV.

De los estudios desenvueltos por alternativa mientres los años 1997, 1998, 1999 y 2000 pudiéronse rexistrar los siguientes:

* Flora Fanerogamica: Identificáronse 53 especies de flora, que tán entendíes en 49 xéneros y 22 families botánica.El 54% de la flora vascular de los estragales de ventanu correspuenden a especies de que crecen en forma natural nesti tipu ecosistemes costeros y inclusive altu andinos o amazónicos; el 46% restante constituyir especies cultivaes (11%) y plantes invasores de cultivos (35%), dalgunes de les cuales yá naturalizar nes güelgues de la mariña peruana.

* Plancton y Peces: El volume hídrico de les güelgues de ventanu regularmente significativu y les condiciones natureológicas esistentes na zona, favorecen la proliferación d'organismos que conformen el fitoplancton y zooplancton, que pueden atopase nos espeyos d'agua; a pesar d'eso hanse atopáu una baxa diversidá d'especies acuátiques.

* Avifauna: La diversidá de la avifauna, ta compuesta de 62 especies ente residentes (37%), migratories llocales (37%), migratories alto andines (3%), migratories del norte del país (2%), migratories del Norteamérica (19%) (2%), siendo les especies residentes, migratories llocales y de Norteamérica les de mayor representatividá en númberu d'especies ya individuos.

== Cultura ==

=== Gastronomía ===

**El Callao**, al ser una ciudá costera y bien rellacionada a les actividaes de la pesca, tien nel mar los principales insumos pa los sos platos típicos más emblemáticos.

La riqueza del mar d'El&nbsp;Callao ye proverbial. Dende la [[Dómina colonial|dómina de la colonia]], cronistes, viaxeros y cures dexaron testimoniu d'ello. El carmelita [[Antonio Vázquez de Espinosa]], por casu, quien visitó'l puertu de la ciudá a entamos del sieglu XVII, y non cabo dulda qu'esfrutó de los manxares paisanos, dexónos una sibarítica descripción:



Como asocede en toles poblaciones de la mariña peruana, el pexe y los mariscos son elementos esenciales de l'alimentación popular; ente les comíes qu'algamaron carta de ciudadanía n'El&nbsp;Callao destaquen el [[cebiche]]; la **parigüela chalaca**; el **chupín**; los **choros a la chalaca**, que ye usáu na mayoría de xuntes y llacuaes yá que tien una simple preparación y sirve como prestosa aperitivo: sobre la conchita col choro entemezse [[cebolla]], [[tomate]], [[culantro]], [[zusmiu de llimón]], [[sal]] y [[choclo]]; el chicharrón de calamar en [[salsa tártaru]]; la **corvina a la chalaca** y el [[Cocina ítalo-peruana|pan con pescao]] o [[Cocina ítalo-peruana|pan con chimbombo]], que ye un [[sánguche]] tradicional d'El&nbsp;Callao; consiste n'acompañar [[pexe]] al [[pan]], de preferencia ''pejerrey arrebosado''.

Un platu que tuvo cierta popularidá ye'l **muchame**, en que la so preparación úsase [[Delphinidae|toliña]] ensugáu en [[salmoria]], sicasí al ser una especie protexida acutóse la so preparación y comercialización.

La influencia [[china]] na [[gastronomía peruana]] ta bien presente, y na gastronomía d'El&nbsp;Callao nun ye la esceición, un [[Arroz chaufa|**chaufa de mariscos**]] ye un platu bien consumíu na ciudá, que'l so ingrediente principal ye'l [[arroz]]. Amás de [[Gastronomía de Perú|gastronomía marina]], al igual qu'en [[Lima]], n'El&nbsp;Callao puede atopase una tremera de [[chifa|chifes]] y pollerías.

=== Música ===
El Callao, culturalmente, foi'l crisol onde se recibió una de les corrientes culturales más importantes del [[sieglu XX]]. La so situación de [[puertu]] condicionó la introducción de la música [[Salsa (xéneru musical)|Salsa]] direutamente del [[Caribe (rexón)|Caribe]]. La [[salsa (xéneru musical)|Salsa]] y tou lo que concierne a esta cultura nel [[Perú]] tien qu'unviar necesariamente al Callao, onde ye'l xéneru más espublizáu y predominante, y define'l calter mesmu d'esta ciudá. Un personaxe queríu y fíu pernomáu de la ciudá foi ya inda ye [[Héctor Lavoe]] el cual tien un monumentu a la so memoria en plenu corazón del Callao.

==== Festival Internacional de la Salsa "Chim Pum Callao" ====
El Festival Internacional de la Salsa "Chim Pum Callao" entámase cada añu col auspicio del Gobiernu Rexonal d'El&nbsp;Callao.

==== Festival Internacional "Chucuito Fiesta del Mar" ====

== Educación ==


La ufierta educativa chalaca ye amplia, considerando que ye la tercer ciudá más poblada del país. Sicasí, al ser una urbe conurbanada con [[Lima]], los servicios educativos non yá bríndense pa los chalacos sinón tamién pa los limeños y de la mesma manera, munchos chalacos reciben servicios educativos en Lima. El Callao acueye instituciones educatives en tolos niveles, dende inicial hasta posgraos.

La ciudá alluga 997 centros educativos ente públicos y privaos. D'esi númberu, 399 correspuenden a centros educativos de nivel inicial, 390 de nivel primariu y 208 de nivel secundariu cuntando inclusive con un colexu d'instrucción Militar [[Colexu Militar Leoncio Prado]], onde estudió'l [[Premiu Nobel de Lliteratura]] [[Mario Vargas Llosa]] y que foi'l cortil que la inspiró a escribir la so mundialmente famosa obra "[[La ciudá y los perros]]"; amás d'instituciones educatives navales como'l [[Llicéu Naval Teniente Clavero|Llicéu Naval Capitán de Corbeta Manuel Clavero Muga]] y el [[Llicéu Naval Capitán de Navío Germán Astete]].

El Callao amás cunta con distintes alternatives educatives en dellos casos amestaos a congregaciones relixoses, estos son:
Los Salesianos (Colexu Salesianu Don Bosco pa los neños y Fíes de María Auxiliadora pa les neñes), La Congregación d'Hermanos Maristes (San José Hnos. Maristes), la Congregación Marianista, [[Colexu San Antonio Marianistas]], El Centenariu colexu "[[America Callao High School]]", que foi pioneru nel continente na educación mista y la enseñanza del idioma inglés como segunda llingua y la congregación IHM "Colexu San Antonio de Muyeres".

En 2012, inauguróse la "Escuela de Talentos", un centru educativu p'alumnos del nivel Secundaria, que caracterízase por una educación de mayor calidá y l'usu ampliu de la teunoloxía pa les clases (por casu, l'usu de [[Ordenador portátil|laptops]] en cuenta de cuadiernos). Precísense ciertos requisitos pa estudiar ende, como estudiar nun colexu d'El&nbsp;Callao y tener un altu rendimientu.

Coles mesmes, cuenta con centros d'estudios cimeros, ente los que resalten:

* [[Universidá Nacional del Callao]]
* [[Universidá César Vallejo]]
* Universidá Marítima de Perú.
* [[Escuela Naval de Perú]]
* Escuela nacional de Marina Mercante

== Problemes sociales ==
El Callao ye considerada anguaño una de les ciudaes más peligroses de Perú, por cuenta del so altu índiz de criminalidad, xeneralmente por actos d'asesinatu, sicariato y robu agraváu. N'avientu de 2015, el [[Estáu de Perú|Gobierno]] declaró a El&nbsp;Callao en "estáu d'emerxencia" pa tomar midíes más drástiques contra la inseguridá na rexón y este foi prorrogáu en xineru y abril de 2016. Sicasí, más de 30 persones fueron asesinaes mientres esti periodu.

== Persones destacaes ==


* [[Pedro Suárez-Vértiz]], músicu, cantante, compositor, productor y escritor.
* [[Óscar Avilés]], guitarrista, compositor, arreglista y cantante peruanu, que recibió de los sos amigos y comentaristes de la música criolla el seudónimu "La Primer Guitarra de Perú".
* [[Luis Bedoya Reyes]], abogáu y políticu, fundador del [[Partíu Popular Cristianu]].
* [[César Altamirano]], cantante peruanu de [[nueva fola]] y [[balaes]], quien tuvo muncha popularidá y formó parte del movimientu xuvenil de la nueva fola en Perú na [[Años 1960|década de los 60]] participando en películes y grabando esitoses temes.
* [[Emma McBride]], reina de guapura peruana; foi la primera Miss Perú.
* [[Néstor Gambetta Bonatti]], militar, políticu y promotor cultural peruanu reconocíu polos sos servicios a la patria y nel campu de les lletres.
* [[Felipe Mac Gregor]], filósofu, sacerdote y profesor.
* [[José Boterín]], marín peruanu que lluchó nel bandu patriota mientres la guerra d'independencia y depués sirvió a los primeros gobiernos republicanos de Perú.
* [[Javier Alvarado (políticu)]], políticu peruanu; na historia de Perú ye l'únicu líder políticu qu'ocupó tres cargo públicos consecutivos: alcalde distrital de Lunahuaná, alcalde provincial de Cañete, y presidente rexonal de Lima.
* [[Felipe de la Barra]], militar, historiador y políticu peruanu.
* [[Lucho Barrios]], popular cantante peruanu de boleros, que aportó a bien popular en dellos países de Llatinoamérica, especialmente en Chile.
* [[Luis Giusti La Rosa]], médicu y políticu peruanu, detractor de los métodos anticonceutivos. Miembru fundador del Partíu Popular Cristianu.
* [[Alberto Flores Galindo]], historiador, científicu social y ensayista peruanu, fundador de SUR Casa d'Estudios del Socialismu.
* [[Claudio Pizarro]], futbolista peruanu, goliador históricu de la [[Bundesliga (Alemaña)|Bundesliga]]. Fixo 20 goles cola [[Seleición de fútbol de Perú|seleición nacional]].
* [[Alexander Callens]], futbolista [[defensa central]] del equipu norteamericanu [[New York City Football Club|New York City F.C.]] y de la [[Seleición de fútbol de Perú|seleición nacional]].

=== Visita de Charles Darwin ===
Dende abril de 1832 hasta xunetu de 1835 Darwin viaxaría poles costes de Suramérica, qu'incluyó una visita a la islla San Lorenzo n'El&nbsp;Callao.

Darwin referir a El&nbsp;Callao de la siguiente manera:






== Deportes ==


=== Fútbol ===
Gracies a la so posición como puertu estratéxicu nel [[Océanu Pacíficu]], una gran cantidá de comerciantes estranxeros aniciar nel Callao dende la segunda década del [[sieglu XIX]], siendo los [[Inmigración británica nel Perú|inmigrantes británicos]] quien introducieron dellos deportes na ciudá. Los primeros alcuentros en [[Perú]] de [[críquet]], [[tenis]], [[bádminton]], [[rugbi]], [[golf]], [[ḥoquei]] y [[fútbol]] tuvieron llugar n'El&nbsp;Callao.

El [[fútbol]] foi introducíu nel [[Perú]] a finales del [[sieglu XIX]] polos [[marín]]s [[Inglaterra|ingleses]] mientres les sos frecuentes visites al [[puertu del Callao]]. Mientres el so tiempu llibre, los marinos practicaben fútbol y convidaben a los «chalacos» a participar. El fútbol creció gracies a la so práutica polos residentes británicos nel Perú y a la so adopción per parte de los peruanos que tornaben d'[[Inglaterra]]. Llueu, la rivalidá deportiva que se desenvolvió ente los visitantes estranxeros y los llocales empezó a ganar l'atención de los peruanos residentes n'otres ciudaes, anque nun principiu el deporte apostóse fora de la organización formal, tales como clubes deportivos o lligues. Los primeros clubes fueron fundaos a empiezos del [[sieglu XX]] col fin de siguir cola práutica del deporte.

La popularidá del fútbol empezó a crecer pasu ente pasu y formáronse dellos otros equipos na ciudá, yá non yá de británicos, sinón que tamién de criollos como'l [[Atlético Chalaco]], fundáu en [[1902]] por estudiantes del Institutu Chalaco y ye unu de los más antiguos equipos peruanos de [[fútbol]], y el [[Sport Boys]] fundáu en [[1927]] por un grupu d'entusiastes alumnos del Colexu [[Maristes]] d'El&nbsp;Callao, ye la institución deportiva más popular y quería ente'l pueblu chalaco.

El clásicu más importante d'El&nbsp;Callao ye l'alcuentru qu'apuesten [[Sport Boys Association|Sport Boys]] y [[Club Atlético Chalaco|Atlético Chalaco]]. Esti duelu ye tamién conocíu como'l [[Clásicu Porteño (Perú)|Clásicu Porteño]]. El primer alcuentru oficial apostóse'l [[6 de xunu]] de [[1937]], pol Tornéu Amateur.

La ciudá foi trubiecu y formador de grandes futbolistes na historia del fútbol peruano, ente los que resalten amás de [[Segundu Castillo Varela|Segundu ''"Titina"'' Castillo]] y [[Valeriano López]], [[Oswaldo Ramírez|Oswaldo ''"Cachito"'' Ramírez]], [[Marcos Calderón Medrano|Marcos ''"el chueco"'' Calderón]], [[Julio Meléndez Calderón]], [[Guillermo Barbadillo Alvarado|Guillermo Barbadillo]], ente otros; y más apocayá al yá retiráu [[Nolberto Solano|''"Ñol"'' Solano]]. Coles mesmes pa les eliminatories al mundial de Brasil 2014 apurrió con un importante númberu de xugadores ente los que resalten [[Santiago Acasiete]], [[Yoshimar Yotún]], [[Carlos Augusto Zambrano|Carlos Zambrano]], [[Claudio Pizarro]], ente otros.

<center>

</center>

=== Instalaciones deportives ===


El principal recintu deportivu pa la práutica d'esti deporte ye l'[[Estadiu Miguel Grau (El Callao)|Estadiu Miguel Grau]], inauguráu'l [[16 de xunu]] de [[1996]] y que cunta con una capacidá máxima pa 18 mil espectadores. Otros estadios de fútbol d'importancia son [[Estadiu Telmo Carbajo|Telmo Carbajo]] con capacidá pa 5 mil espectadores, actual sede del Club [[Atlético Chalaco]] pa los partíos apostaos pola [[Copa Perú]].

=== Otros deportes ===
N'otres disciplines deportives destacaron d'antiguo Atlético fiel en [[baloncestu]], Los Tigres en [[béisbol]] y Old Boys en [[water-polo]] y [[natación]].

Anguaño, la ciudá d'El&nbsp;Callao cunta cola Villa Deportiva Rexonal onde s'ufierta catorce disciplines gratuitamente, estes son: Axedrez, yudu, atletismu, balonmano, baloncestu, fútbol sala, natación, tenis de mesa, tenis de campu, voleibol, box, ximnasia, karate y tae-kwon-do, que ta disponible pa población de toles edaes. El complexu ta allugáu nos que otrora foi'l [[Parque Zonal Yahuar Huaca]] ya inclúi tamién les instalaciones del [[Estadiu Miguel Grau (Callao)|Estadiu Miguel Grau]].

== Tresporte ==
El Callao, al igual que [[Lima]], al formar parte del [[Lima Metropolitana|Área Metropolitana]] de la capital de la república axunta toles ufiertes de tresporte qu'esisten nel país menos la fluvial.

=== Tresporte aereu ===


N'El Callao atópase'l [[Aeropuertu Internacional Jorge Chávez]], principal terminal pa vuelos internacionales del país y puntu de partida de la mayoría de los vuelos y conexones nacionales ya internacionales tantu ente Suramérica y el restu d'América como ''Hub'' de Conexones ente l'Asia-Pacíficu, sirviendo a cerca de 11&nbsp;800&nbsp;000 pasaxeros per añu.

A pesar d'atopase xeográficamente na [[Provincia del Callao|Provincia Constitucional]], ye l'aeropuertu 'natural' de [[Lima]]. Foi concebíu en 1960 pa reemplazar al antiguu [[Aeropuertu de Limatambo]], allugáu nel distritu de San Isidro, na ciudá capital por cuenta de qu'había quedáu arrodiáu peles nuevu árees residenciales.

Apocayá y per cuartu añu consecutivu foi escoyíu pal añu [[2012]] como'l **Meyor Aeropuertu d'América del Sur**, asitiándose nos primeros puestos del ranking mundial, según [[Skytrax|Skytrax Research]] una consultora d'estudios de mercáu especializada en temes aeroportuarios con sede en Londres, que tolos años realiza una encuesta vía Internet a más de 12 millones de pasaxeros de 108 nacionalidaes, y usuarios d'a lo menos 388 terminales aéreos alredor del mundu, que escueyen a los sos aeropuertos favoritos.

=== Tresporte marítimu ===




El puertu d'El&nbsp;Callao, oficialmente'l **Terminal Portuariu del Callao*', ye'l principal [[puertu marítimu]] de [[Perú]], en tráficu y capacidá d'almacenaxe, concentra'l 90% del tresporte marítimu del país tanto mercante como militar yá que nel so territoriu estiende'l terminal marítimu y la base naval de la [[Marina de Guerra de Perú]]. Magar el tresporte civil marítimu nel Perú nun ufierta servicios comerciales con regularidá, dellos [[Cruceru (buque de pasaxeros)|cruceros]] fondien n'El Callao con regularidá.

Atópase hermaniáu colos siguientes [[puertu|puertos]]:

*  [[Puertu de Valparaíso|Valparaíso]]: robláu'l [[29 de payares]] del [[2002]] pola Empresa Nacional de Puertos (ENAPU) de [[Perú]] y la Empresa Portuaria Valparaíso de [[Chile]].
*  [[Puertu de Montevideo|Montevideo]]: robláu'l [[25 de xineru]] del [[2011]] pola Autoridá Portuaria Nacional de [[Perú]] y l'[[Alministración Nacional de Puertos]] d'[[Uruguái]].

=== Tresporte terrestre ===
El Callao foi'l destín del segundu [[ferrocarril]] de [[Suramérica]]. El [[tren]] que xunía Lima con El Callao foi inauguráu n'abril de [[1851]], anque anguaño yá nun circula pa viaxes ente dambes ciudaes, sicasí, anguaño, utilizar pal tresporte de carga procedente de la sierra central del país, especialmente minerales d'esportación.

El tresporte interprovincial de la ciudá (que ye la conexón vía terrestre coles demás provincies del país por aciu autobuses) depende puramente de la ciudá de [[Lima]] onde s'atopen los terminales terrestres que sirven a dambes ciudaes conurbadas (Lima y El Callao).

De la mesma manera, el tresporte urbanu ye totalmente similar ya integráu al de [[Lima]] yá que formen una sola [[conurbación]].

== Ciudaes hermanes ==
El Callao atópase [[Hermanamientu de ciudaes|hermaniáu]] coles siguientes [[ciudá|ciudaes]]:

*  [[Paita]], [[Perú]], <small>*(dende 1821)*</small>
*  [[Sioux City]], [[Estaos Xuníos]] <small>*(dende 1964)*</small>.
*  [[Santa Fe (capital)|Santa Fe]], [[Arxentina]], <small>*(dende 1997)*</small>.
*  [[Veracruz]], [[Méxicu]], <small>*(dende 1999)*</small>.
*  [[Valparaíso]], [[Chile]], <small>*(dende 2002)*</small>.
*  [[Panamá (ciudá)|Panamá]], [[Panamá]], <small>*(dende 2011)*</small>.
*  [[Oakland (California)|Oakland]] ([[California]]), [[Estaos Xuníos]].
*  [[Mayagüez]], [[Puertu Ricu]], <small>*(dende 2013)*</small>.
*  [[San Germán (Puertu Ricu)|San Germán]], [[Puertu Ricu]], <small>*(dende 2013)*</small>.
*  [[Quebradillas (Puertu Ricu)|Quebradillas]], [[Puertu Ricu]], <small>*(dende 2013)*</small>.
*  [[Comerío]], [[Puertu Ricu]], <small>*(dende 2013)*</small>.
*  [[Acapulco de Juárez|Acapulco]], [[Méxicu]], <small>*(dende 2014)''.

## Ver tamién
* Provincia Constitucional del Callao
* Distritu del Callao (Corralada).
* Sport Boys Association
* Atlético Chalaco
* Clásicu Porteño
* Universidá Nacional del Callao

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha en ENAPU
* Municipalidá Provincial del Callao 
* Gobierno Rexonal del Callao
* Tou Callao
* Diagnósticu Sociu Económicu Llaboral