open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hora d'Europa Oriental

**Hora d'Europa Oriental** (**EET**, del inglés *Eastern European Time*) ye unu de los nomes del fusu horariu que ta 2 hores per delantre del Tiempu Universal Coordináu. 
Emplégase en dellos países europeos, del norte d'África, y países d'Oriente Mediu.

Nos meses d'iviernu, los países utilicen la Hora d'Europa Oriental, que correspuende a UTC+2; sicasí nel branu, la mayoría de los países adelanten la hora al horariu de branu, pasando a la *Hora de Branu d'Europa Oriental*, EEST (UTC+3) pal aforru de lluz.

## Países que la utilicen
Un país qu'utiliza la Hora d'Europa Oriental tol añu:

* Libia

Los siguientes países, o partes del so territoriu, usen namái la Hora d'Europa Oriental mientres l'iviernu:

* Bielorrusia, de 1922-30 y dende 1991
* Bulgaria, dende 1894
* El Líbanu
* Estonia, en 1921-40 y dende 1989
* Exiptu
* Finlandia, dende 1921
* Grecia, dende 1916
* Israel
* Letonia, en 1926-40 y dende 1989
* Lituania, en 1920 y dende 1989
* Moldavia, en 1924-40 y dende 1991
* Palestina
* Rumanía, dende 1931
* Siria
* Turquía, dende 1910 sacantes 1978-85
* Ucraína, en 1924-30 y dende 1990
* Xipre
* Xordania

Moscú utilizó la EET ente los años 1922-30 y 1991-92. En Polonia utilizóse nos años 1918-22.

Na Segunda Guerra Mundial, Alemaña utilizó la (Middle European Time (CET) en territorios del este ocupaos.

## Principales árees metropolitanes
* Atenes, Grecia
* Tesalónica, Grecia
* Nicosia, Xipre
* Ankara, Turquía
* Esmirna, Turquía
* Estambul, Turquía
* Sofía, Bulgaria
* Bucarest, Rumanía
* Quixináu, Moldavia
* Lviv, Ucraína
* Kiev, Ucraína
* Minsk, Bielorrusia
* Kaliningráu, Rusia
* Vilnius, Lituania
* Riga, Letonia
* Tallinn, Estonia
* Ḥélsinki, Finlandia

## Ver tamién
* Fusu horariu
* Horariu de branu européu
* Hora Central Europea
* Hora d'Europa Occidental

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera del Reinu Xuníu

La **bandera del Reinu Xuníu**, (denomada *Union Jack*) ye una combinación de les cruces de los santos patronos d'Inglaterra, d'Escocia, y d'Irlanda del Norte, tres de les cuatro rexones que, xunto con Gales, formen el Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte.

La cruz bermella sobre fondo blancu del centru, ye la de San Xurde d'Inglaterra. La cruz en forma de "X" blanca sobre fondo azul ye la cruz de San Andrés d'Escocia. Y la cruz en forma de "X" bermella sobre fondo blancu ye la cruz de San Patriciu d'Irlanda.
La versión final de la Bandera de la Xunión apaez en 1801, al producise la xuntura de Gran Bretaña con Irlanda y va ser cuando se va incluir la cruz de San Patriciu porque con anterioridá yá se combinaren les cruces de los patronos d'Inglaterra y Escocia. La cruz de San Patriciu sigue en la bandera del Reinu Xuníu magar qu'anguaño namái'l territoriu d'Irlanda del Norte forme parte del Reinu Xuníu. 

Ye de rescamplar que mientres que les cruces de San Xurde y San Andrés tienen una vieya tradición, la "cruz de San Patriciu" ye d'invención recién. 

Gales nun ta representada na bandera de la Xunión porque, cuando apaeció la primer versión oficial de la so bandera, Gales yá se xuntara con Inglaterra. La bandera del País de Gales, un dragón colloráu sobre un fondu blancu y verde, daten del sieglu XV. El dragón ye un símbolu que probablemente foi introducíu en Gran Bretaña poles lexones romanes. A pesar del so usu frecuente, nun ta reconocida oficialmente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Svalbard ya Islla Jan Mayen

**Svalbard ya Islla Jan Mayen** ye una denomación utilizada pola ISO 3166-1 con fines estadísticos, na que s'agrupen dos territorios de Noruega con xurisdicciones xebraes: Svalbard ya Islla Jan Mayen. 

L'archipiélagu árticu de Svalbard alcuéntrase dafechu baxo soberanía noruega abellugáu nel estatus especial acordies al Tratáu de Svalbard, el que tamién establez ciertes normes y obligaciones. Svalbard, por exemplu, nun ye parte del Alcuerdu de Schengen qu'aplica nel restu del país (incluyendo Islla Jan Mayen) y nesti territoriu los inmigrantes nun necesiten visáu pa trabayar o vivir. El territoriu de Svalbard ta alministráu por un gobernador representante del Ministeriu de Xusticia y Policía.

La Islla Jan Mayen ye un territoriu integráu a Noruega y nella nun s'apliquen nenguna de les consideraciones afitaes pa Svalbard. Ente 1930 y 1994, Jan Mayen tuvo alministrada pol gobernador de Svalbard, pero dende 1995 depende del gobernador del condáu de Nordland. Dende esa fecha, Jan Mayen nun tien conexón alministrativa nenguna col archipiélagu de Svalbard, allugáu a más de 1.000 quilómetros de distancia.

Magar qu'esistan diferencies ente l'alministración de dambos estaos, la ISO consideralos un sólu organismu na so llista de códigos de países y territorios dependientes. Esto ye por mor de que cuando la ISO propunxo crear un códigu especial pa Svalbard, foi'l Ministeriu de Rellaciones Esteriores noruegu'l qu'habría propuesto incluyir a Islla Jan Mayen.

Esisten otres clasificaciones qu'agrupen a dambos territorios, como por exemplu la División d'estadístiques de les Naciones Xuníes que tien una seición especial pa "Svalbard y Islla Jan Mayen" pa nun incluyir dichos datos na seición xeneral de "Noruega".

Amás, acordies cola lista ISO 3166-1 alpha-2, Svalbard y Islla Jan Mayen comparten el códigu **SJ**, acutáu com'l so dominiu d'internet ccTLD, .sj. Sicasí, los residentes en dambos territorios usen el códigu de Noruega, .no, mientres .sj caltiénse ensin usu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Comandante en xefe

**Comandante en xefe** ye'l máximu cargu y grau militar esistente en determinaos países de tol mundu. El cargu como talu significa que ye'l comandante de toles fuercies armaes del país. Na mayoría de los casos son los xefes d'Estáu o'l xefe de Gobiernu por entemediu del ministru de defensa o asemeyáu. Con esto refuérzase la noción de que ye l'autoridá civil y político la que ta al cargu de les fuercies armaes. Foi instauráu per primer vegada por Carlos I d'Inglaterra en 1639.

Esti cargu recibe'l nome nel estáu español de *[[Capitán Xeneral|Capitán Xeneral de Tolos Exércitos]]* (o *Capitán Xeneral de los Reales Exércitos*) y el títulu ostentalu La so Maxestá el Rei D. Xuan Carlos I d'España.

N'Arxentina'l comandante en xefe de les Fuercies Armaes ye'l presidente de la Nación. N'Estaos Xuníos d'América tal grau tamién lu porta'l presidente.

Nes Fuercies Armaes de Xile, esti ye'l rangu qu'ostenta'l Xeneral de mayor antigüedá dientro de cada rama, ostentando'l mandu máximu de la mesma, esisten trés (Exércitu, Armada y Fuercia Aérea), en Carabineros de Xile recibe'l nome de **xeneral direutor de Carabineros**. El Códigu de Xusticia Militar xilenu crea namái pa tiempos de guerra la figura del "comandante en xefe de les Fuercies Armaes y Carabineros", cargu que tien de ser ostentáu por unu de los comandantes en xefe de les FF.AA. o'l xeneral direutor de Carabineros. Coles mesmes, la Rexón Militar Austral (Magallanes y l'Antártica Xilena) cuenta col so propiu comandante en xefe, dependiente direutu del Ministeriu de Defensa Nacional.

## En Cuba

La estructura de direición de les **[[Fuercies Armaes Revolucionaries de Cuba]]** parte del papel directivu del **Comandante en Xefe**. Esti cargu foi desempeñáu dende los tiempos del *Exércitu Rebalbu* hasta'l 24 de febreru de 2008 por Fidel Castro. Anguaño, exerz esta función l'hasta esi momentu **Xeneral d'Exércitu** Raúl Castro, en siendo designáu como presidente de la República de Cuba esi mesmu día.

## Ver tamién
* Comandante
Horariu de Branu d'Europa Oriental

L**'Horariu de Branu d'Europa Oriental** (**EEST**, de *Eastern European Summer Time*, n'inglés) ye unu de los nomes del fusu horariu UTC+3; va 3 hores per delantre del Tiempu universal coordináu (UTC). Úsase como hora llegal estival en dellos países d'Europa, d'África del Norte y d'Oriente Mediu. Mientres l'iviernu emplégase l'Eastern European Time (UTC+2).

## Referencies

## Enllaces esternos
Gobiernu militar

Un **Gobiernu Militar** ye una mena de gobiernu, na que l'estáu ta controláu por militares o rames d'un exércitu. Polo xeneral los gobiernos militares lleguen al poder de formes esceicionales, mesmo en reaición a una crisis d'un gobiernu tomándolu en sitiu, que por un golpe d'Estáu por dellos motivos a nun ser que se trate de sociedaes militaristes.

Un gobiernu militar pue referise a una d'estes dos situaciones o a dambes:
* Dictadura militar.
* Ocupación militar
Demografía d'Acrotiri y Dhekelia

Cuando s'afitaron les bases militares d'Acrotiri y Dhekelia, les llendes que se crearon tuvieron en cuenta evitar centros de población. Sicasí, alredor de 14.000 persones viven nes bases. Alredor de 7.000 xipriotes nativos viven nes bases, trabayando nes mesmes, o en pequeñes granxes dientro de les propies llendes de les bases. L'exércitu británicu y les sos families conformen el restu de la población.

Nun hai una ciudadanía específica pa les bases, magar que delles persones tienen permitío algamar la *British Overseas Territories citizenship*(BOTC). A diferencia d'otros territorios británicos, esti estatus pa les Bases Soberanes nun significa una ciudadanía británica plena.

Baxo los términos de 1960] del alcuerdo con Xipre que establez les Árees de les Bases Soberanes, el Reinu Xuníu nun pue utilizar estes Árees pa propósitos civiles. Esti fechu foi decisivu en 2002 pa la esclusión d'estes Árees de los Territorios d'Ultramar británicos esi mesmu añu.

## Mapes

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992

Los **[[Xuegos Olímpicos]] de 1992** (oficialmente denomaos **Xuegos de la XXV Olimpiada**) celebráronse en Barcelona, Cataluña, ente'l 25 de xunetu y el 9 d'agostu de 1992, anque'l tornéu de fútbol entamó'l 24 de xunetu. Participaron 9.356 atletes (6.652 homes y 2.704 muyeres). Tres el so acabu celebráronse los IX Xuegos Paralímpicos ente los díes 3 y 14 de setiembre.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acrotiri

**Acrotiri** o **Acrotiri** pue referise a:

* **[[Acrotiri y Dhekelia]]**, Bases Soberanes del Reinu Xuníu en Xipre.
* **[[Badea d'Acrotiri]]**, badea del sur de Xipre.
* **[[Península d'Acrotiri (Xipre)]]**, arrodiada pola Badea d'Acrotiri y la Badea d'Episkopí. 
* **[[Acrotiri (pueblu)]]**, llocalidá de les Bases Soberanes d'Acrotiri y Dhekelia.
* **[[Llagu d'Acrotiri]]**, llagu saláu nes Bases Soberanes d'Acrotiri y Dhekelia.
* **[[RAF Acrotiri]]**, base militar británica de la *Royal Air Force* en Xipre.
* **[[Península d'Acrotiri (Creta)]]**, una península na islla de Creta, nel sur de Grecia.
* **[[Acrotiri (Santorini)]]**, un xacimientu arqueolóxicu de la Edá del Bronce na islla de Santorini, venceyáu cola civilización minoica.

## Referencies
Acrotiri (pueblu)

**Acrotiri** (en griegu: *Ακρωτήρι* y en turcu: *Ağrotur*) ye un pueblu dientro del Área de les Bases Soberanes d'Acrotiri y Dhekelia

Ye l'únicu pueblu occidental d'esti área con una población non militar significativa.

## Ver tamién
*Demografía d'Acrotiri y Dhekelia

## Referencies

## Enllaces esternos
Badea d'Acrotiri

La **Badea d'Acrotiri** (en griegu:Κόλπος Ακρωτηρίου, *Kolpos Acrotiriou* y en turcu:*Limasol Körfezi*) ye una parte del Mar Mediterraneu al este de la Península d'Acrotiri nel sureste de la islla de Xipre. Ellí allúgase l'alministración d'Acrotiri y Dhekelia y la ciudá de Limassol.

Un accidente xeográficu a destacar ye'l Cabu Gata.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bases Soberanes del Reinu Xuníu

Les **Bases Soberanes** (*Sovereign Base Areas* - *SBAs*, n'inglés) son les bases militares britániques allugaes en países enantes gobernaos pol Reinu Xuníu qu'entá caltienen la so antigua metrópolis y que nun fueron cedíos cuando esos países llograron la independencia.

## Irlanda

Dempués de la independencia del Estáu Llibre Irlandés en 1922, trés puertos marítimos, Castletownbere, Queenstown (renomada darréu como Cobh) y Lough Swilly, fueron calteníos pol Reinu Xuníu, como una condición del Tratáu Anglo-Irlandés de 1921. Los puertos permanecieron controlaos pol Reinu Xuníu hasta l'Alcuerdu de Llibre Comerciu Anglo-Irlandés en 1938, cuando fueron devueltos a la soberanía irlandesa.

## Xipre

Acrotiri y Dhekelia son dos Bases Soberanes Britániques en Xipre (denominaes tamién **zones de soberanía del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte en Xipre**), antigua colonia de la Corona Británica. Les *British Forces Cyprus* son responsables de la so seguridá; alluguen una antena de comunicaciones, y ye la única base de la RAF nel Mediterraneu (yá que Gibraltar nun tien nenguna aviación permanentemente nel so territoriu), llamada *RAF Acrotiri*. Amás d'una guarnición, el Reinu Xuníu ayuda a les Fuercia de Naciones Xuníes en Xipre. En total, cuasi 3.500 militares británicos tán destinaos na islla.

Hai cierta desorientación cuando s'entra nes zones militares d'una base soberana (a diferencia de Guantánamo, onde hai carreteres que traviesen rápido'l territoriu). En particular, los nomes de les víes de circulación nos campos militares son toos bien ingleses, como *"Worcester Road"*, ente otros. Les lleis civiles son promulgaes poles autoridaes civiles britániques, pero modelaes sobre les de la República de Xipre. Munchos ciudadanos xipriotes trabayen nes bases, principalmente pa les autoridaes britániques o como llabradores, y en negocios llocales. Pero namái dexen a los xipriotes que tengan una conexón llocal pa vivir ellí, como los que viven na llocalidá d'Acrotiri o nes contornes de los pueblos que tán cerca de les bases. Tamién les llocalidaes de Xylotymvou y Ormidhia son esclaves de la República de Xipre arrodiaos pola Base Soberana de Dhekelia.

Les Bases Soberanes en Xipre son un Territoriu d'Ultramar, pero en cuenta de tener un Gobernador, como los demás territorios, Acrotiri y Dhekelia tienen un Alministrador quien, anque designáu *[[La so Maxestá|pola so Maxestá]]* la Reina, ye responsable del Ministeriu de Defensa Nacional, non de la *[[Foreign and Commonwealth Office]]*. Estes bases tienen un prefixu radiofónicu británicu, ZC4, que ye dafechu distintu del xipriota, que davezu usa 5B.

## Referencies

## Ver tamién
* Territoriu Británicu d'Ultramar
* Dependencia de la Corona

## Enllaces esternos
* Páxina web de l'Alministración de les Bases Soberanes del Reinu Xuníu 
* Páxina web sobre los Proyeutos Británicos de Defensa Antisomarinos n'Irlanda .
James Henry Gordon

**James Henry Gordon**  ye un ex-militar británicu que foi alministrador d'Acrotiri y Dhekelia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Base militar

Una **base militar** ye una instalación propiedá direuta y remanada por o pal exércitu o una de les sos rames. Na so mayoría acueyen material y personal militar, amás d'instalaciones pa entrenamientu y operaciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Capital

El términu **capital** (del llatín *caput*, *[[cabeza]]*) pue referise a los siguientes conceutos:

* En xeografía recibe'l nombre de Capital a la ciudá o llocalidá onde tán los poderes públicos d'un Estáu, país, demarcación, provincia, etc.
* En derechu y finances, el *[[capital (finances)|capital]]* ye una cantidá de dineru emprestada o impuesta, de la que se distingue l'interés cobráu pol empréstamu.
* N'economía, el capital ye una rellación social de producción. Ye dineru que s'independiza y se vuelve un suxetu autónomu.
* En política y alministración, la capital ye la sede de los órganos de gobiernu d'una entidá política. Por estensión, fálase a vegaes de la capital d'otru tipu d'eventos o organismos.
* En socioloxía, la noción económica del capital como patrimoniu utilízase más o menos figurativamente pa falar de capital social, capital cultural o capital simbólicu.
* En contabilidá, la cuenta de capital recueye la obligación que la empresa caltién colos sos dueños, socios o accionistes, poles aportaciones qu'estos fixeron o compromentieron a facer a la mesma.
* Na industria bancaria defínese'l capital regulatoriu como aquel capital mínimu qu'una entidá ha de tener pa tar autorizada a aperiar. Pol contrario, el Capital Económicu ye aquel que los propios alministradores estimen necesariu pa facer frente a los riesgos del negociu bancariu.
* En tipografía, capital ye sinónimu de mayúscula.

Amás, pue referise a:
* *[[El Capital]]*: (n'alemán *Das Kapital*), llibru de Karl Marx que contién la esposición más detallada de la teoría económica marxista.
* Lletra capital ye aquella al entamu d'un párrafu o capítulu que ye de mayor tamañu que'l restu.
* La pena capital, la pena de muerte.
* Los pecaos capitales na relixón católica.

## Ver tamién
* Departamento Capital, 
* Distrito Capital, 
* La Capital, 

## Referencies
Royal Navy

La **Royal Navy** (*Marina Real*) ye'l más antiguu de los cuerpos militares británicos. Dende aproximao 1763 y hasta la Segunda Guerra Mundial foi la mayor y más poderosa marina del mundu. La *Navy* ayudó a convertir al Reinu Xuníu na potencia dominante de finales del sieglu XVIII, tol sieglu XIX y la primer metá del sieglu XX; amás, foi esencial nel caltenimientu del Imperiu Británicu. Anguaño, la *Royal Navy* ye munchu más pequeña, magar que sigue siendo la mayor armada de guerra de la Europa Occidental, y teunolóxicamente, una de les más avanzaes del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fuercies de Paz de Naciones Xuníes

Les **Fuercies de Paz de Naciones Xuníes**, popularmente conocíes como los **cascos azules** por mor del color de los mesmos, son cuerpos militares encargaos de crear y caltener la paz n'árees de conflictos, monitoriar y observar los procesos pacíficos y d'asistir a ex combatientes na implementación de trataos con fines pacíficos. Actúen por mandatu direutu del Conseyu de Seguridá de la ONX y formen parte miembros de los exércitos de los países miembros integrantes de les Naciones Xuníes integrando una fuercia multinacional.

## Ver tamién
* ONX

## Referencies

## Enllaces esternos
República Turca de Xipre del Norte

La **República Turca de Xipre del Norte** (en turcu: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*) ye un estáu *[[de facto]]*, que controla'l terciu norte de la islla de Xipre, nel Mediterraneu oriental. La so capital ye Nicosia, (denomada Lefkoşa), capitalidá que comparte cola República de Xipre.

Turquía ye l'únicu país que la reconoz; tolos demás gobiernos y les Naciones Xuníes reconocen la soberanía de la República de Xipre sobre tola islla. La Organización de la Conferencia Islámica reconoz a la República Turca de Xipre del Norte como un estáu constituyente, baxo'l nome d'Estáu Turcu Xipriota.

## Referencies

## Enllaces esternos
* TRNC Presidency
* Zypern Times
Escudu del Reinu Xuníu

L**'escudu d'armes del [[monarca británicu]]** tamién usáu como blasón nacional nel Reinu Xuníu. Nél apaecen reuníos los escudos d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda del Norte.

## Referencies

## Enllaces esternos
.ai

**.ai** ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) p'Anguila.

## Ver tamién
* DNS
* Llista de dominios d'Internet

## Referencies

## Enllaces esternos
* IANA - .ai
Territoriu Británicu d'Ultramar

Los **Territorios británicos d'ultramar** (*British overseas territories*, n'inglés) son catorce territorios pertenecientes al Reinu Xuníu que nun formen parte integrante del mesmu. Trátense de colonies vieyes que nun s'independizaron o votaron pa siguir siendo territorios británicos.

Estos territorios tienen de ser estremaos de les *[[dependencies de la Corona Británica|dependencies de la Corona]]* —Islles Anglonormandes (Xerséi y Guérnesei) y la Islla de Man—, que tienen un estatus distintu con respectu al Reinu Xuníu. Tampoco tienen de ser confundíos colos reinu de la Commonwealth.

Anguaño, los territorios dependientes nun tán alministraos direutamente pol Reinu Xuníu sinón que tienen el so propiu gobiernu que les alministra, y el Reinu Xuníu encargase de la so proteición, de les rellaciones esteriores y asuntos de negocios.

Nun tienen representación nel Parllamentu Británicu y refuguen les propuestes pa incluyilos como parte del Reinu Xuníu.

Al rei Carlos III conózselu, nestos territorios, como rei del Reinu Xuníu, a diferencia de lo qu'asocede nos reinos de la Commonwealth, onde ye conocíu como rei d'esos mesmos países (ex. en Canadá ye'l rei del Canadá, n'Australia como rei d'Australia...)

Cada territoriu tien un gobernador escoyíu pol monarca del Reinu Xuníu, que trabaya como representante del Gobiernu de La So Maxestá». Los gobernadores encárguense y tienen el poder de la seguridá nel territoriu y de la representación ente'l territoriu y el Gobiernu Británicu; tamién eslleen la llexislatura y actúen pa faer cumplir les lleis. Dependiendo del nivel de poder, suelen ser más simbólicos o tener mayor rellevancia. Tolos gobernadores suelen proceder del Reinu Xuníu.

## Lista de Territorios

## Ver tamién
* Territoriu dependiente
* Francia d'Ultramar
* Área Insular d'Estaos Xuníos d'América

## Referencies

## Enllaces esternos
* United Kingdom Overseas Territories Association (n'inglés)
Royal Air Force

La **Royal Air Force** (**RAF**) ye la estaya aérea de les fuercies armaes britániques. 

Establecióse'l 1 d'abril de 1918, reemplazando a la Royal Flying Corps, y ye la fuercia aérea independiente más antigua del mundu. Dende la so fundación, tien xugao un importante papel na historia militar británica, participando de forma significativa na Segunda Guerra Mundial y, más recién, na Invasión d'Iraq de 2003. En 2007 contaben con 998 aeronaves y un personal de 45.710 efeutivos. La mayor parte d'ellos tán nel Reinu Xuníu, si bien un númberu importante tán sirviendo en varies operaciones (principalmente Iraq, Afganistán, Oriente Mediu, los Balcanes y l'Atlánticu Sur), o en bases d'ultramar (n'Alemaña, Malvines, Qatar, Xibraltar y Xipre).

## Referencies

## Enllaces esternos
.py (dixebra)

**.py** fai referencia a:

* El dominiu de nivel superior xeográficu de Paraguái.
* La estensión de los ficheros en Llinguaxe Python.

## Referencies
Jukendo

**Jukendo** (銃剣道, jūkendō) ye l'arte marcial xaponés de la llucha a la bayoneta, y recibe mui bien de comparances col kendo (magar que con bayonetes en cuenta d'espaes). Les téuniques del Jukendo tán basaes nes del Sojutsu (arte de la llanza) o en téuniques de bayoneta del sieglu XVII, cuando les armes de fueu foron introducíes en Xapón.

Nel periodu Meiji, les téuniques de llucha a la bayoneta amestáronse nun sistema llamáu “jukenjutsu”, y enseñáronse na academia militar Toyama en Tokiu. Morihei Ueshiba, el fundador del aikido, entrenóse en jukenjutsu y incorporó parte d'esi arte al propiu de so. Acabada la Segunda Guerra Mundial, la práutica del jukenjutsu foi torgada polos aliaos, pero más tarde volvió baxo la forma moderna del jukendo. En 1952 establecióse la Federación Xaponesa Amateur de Jukendo. En 1956 creóse la Federación de Jukendo de Tol Xapón.

El jukendo modernu usa un *mokuju*, una copia en madera d'un fusil con una bayoneta ensin filu inxertada na pica, empara d'un fusil real. L’arte prautíquenlu tanto los militares xaponeses como los civiles. L’entrenamientu inclúi *[[kata]]* (formes o patrones), exercicios por pareyes y alcuentros competitivos usando *mokuju* y equipu proteutor. Los tres oxetivos principales puntuables son el corazón, el gargüelu y el nivel baxu del llau izquierdu del oponente.

## Referencies

## Enllaces esternos

* All Japan Jukendo Federation
Kyu

**Kyu** (級) ye un términu xaponés utilizáu sobre too nes artes marciales, pero tamién n’otres práutiques tradicionales xaponeses como l'ikebana (arreglos florales), el xuegu del go o la ceremonia del té, pa indicar les estremaes etapes de la progresión d'un principiante hasta algamar un grau Dan. Este sistema úsase tamién anguaño n’otres artes marciales asiátiques, como les vietnamites o les coreanes.

Anque’l sistema de graduación “dan” ye asemeyáu en toles actividaes u s’aplica, el sistema de graos “kyu” varia enforma d'una actividá a otra. Los kyus clasifíquense n’orde inversu de mayor a menor númberu, siendo’l primer kyu la etapa cimera enantes del primer dan, anque’l númberu de graos pue ser diferente d'unes artes o estilos a otros. Nel xuegu del “go”, por casu”, hai más de trenta niveles kyu, mientres que nes artes marciales vienen siendo tradicionalmente seis.

La concesión de los graos kyu ye de cutiu responsabilidá única del profesor, sin tener qu'intervenir una autoridá superior como asocede colos esámenes de dan.

Los *[[koryu]]* más tradicionales, arriendes del sistema de kyu y de dan, tienen una xerarquización de responsabilidá: *okuiri*, *mokuroku*, *shomokuroku*, etc. hasta *menkyo kaiden* (gran maestru); o bien d'enseñanza: *hanchi*, *shihan*, *kyoshi*, *renshi* etc. Sicasí toos entamen pelos kyus.

N’aikido dalgunos maestros venceyen l'algame del *[[hakama]]* al d'un kyu concretu, davezu’l 3ᵘ, el 2ᵘ o’l 1ᵘ. Pero nun hai una regla xeneral, colo qu'esta eleición queda a los deleres de cada profesor. Créyese que pa llevar *hakama* hai que tener facilidá de movese tanto de pie como de rodiyes, lo que pue facer d'esta prenda un entueyu pa qu'un primerizu faiga los empiezos.

## Cintos de color

En delles artes marciales, como’l yudu o’l kárate, la mayor parte de los *[[Dojo|dojos]]* simbolicen visualmente la progresión de los graos kyu pola color del cintu *(obi)* del traxe *(keikogi, dogi, judogi, karategi, etc.)*. Davezu d'esta miente: blanco (6ᵘ kyu), amariello (5ᵘ kyu), naranxa (4ᵘ kyu), verde (3ᵉʳ kyu), azul (2ᵘ kyu), y marrón (1ᵉʳ kyu). 

## Ver tamién

*Dan
Bayoneta

La **bayoneta** ye un arma blanca, puntiada, diseñada pa inxertase sobre, debaxo, o na boca d'un fusil, mosquete o arma de fueu asemeyada, y convertila asina nuna llanza. D’esta miente, ye un arma emplegada pal combate cuerpu a cuerpu o como últimu recursu nes táutiques d'asaltu.

Les primeres bayonetes, comunes dende’l sieglu XVII hasta’l XIX y utilizaes sobre too nos mosquetes, foron les llamaes *de cubu* o *d'enchufe*, que teníen como sistema d'encaxe un cilindru metálicu amestáu a una cuchiella triangular. Nel sieglu XX emplegáronse distintos tipos de cuchiellos con sistemes que permitíen amestalos al arma como bayoneta. Estos cuchiellos tamién podíen emplegase nel campu batalla pa propósitos de combate o como arbíes d'usu xeneral.

Yá dende la segunda metada del sieglu XIX aldericábase l'usu de les bayonetes darréu que, de magar aumentara la potencia de fueu de los fusiles, considerábenles inútiles, arriendes de peligroses pa los mesmos soldaos que les utilizaben. Na Primer Guerra Mundial siguieron emplegándose, pero na Segunda Guerra Mundial el so usu yá pue considerase aneudóticu en xeneral, magar qu'estremáu nos distintos frentes: usóse bien poco n’Europa, pero nel Pacíficu los Estaos Xuníos y Xapón emplegáronles a magüeyu nes batalles pol control de les estratéxiques islles d'aquel frente.

De toes maneres, si comparamos les campañes de mediaos del sieglu XIX coles de mediaos del sieglu XX, preséntasenos una diferencia bien grande: si na primera dómina polo menos la metá de les muertes yera debida a firíes por arma blanca, per aciu de les lluches cuerpu a cuerpu, na segunda nun se dio nin un 5% de muertes por bayoneta. 

Anguaño tovía s’apriende la téunica de la esgrima de combate con bayoneta en munchos cuerpos militares, por ser una preparación sicolóxica perbona pal combate al asaltu, magar que nun se dean munches oportunidaes reales d'emplegase por mor de la evolución actual de les táutiques. Caltién esta arbía, sicasí, un usu plenu con ocasión de ceremonies y desfiles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Plaza Monumental Román Eduardo Sandia

La **Plaza Monumental Román Eduardo Sandia** conocida tamién como la ***Plaza de Toros de [[Mérida (Venezuela)|Mérida]]*** ye una plaza de gües de primer categoría allugada na ciudá de Mérida, Venezuela siendo una de les principal infraestructura pa eventos culturales y artísticos a gran escala de la ciudá dempués del Estadiu Olímpicu Metropolitano y el recintu see pa les corríes de gües nel marcu de les Feria Internacional del Sol.

La plaza foi inaugurada en 1967 pa sirvir de see a dellos de los eventos de les Ferias del Sol y tien una capacidá de 16.000 espectadores.

Recibió figures del Toréu como Julian López "El Juli", Francisco Rivera Ordóñez, Juan José "Morante de la Puebla", Miguel Ángel Perera, Enrique Ponce, Francisco Rivera "Paquirrí", Pálomo Lináres, Javier Conde, Manuel Bénitez "El Cordobés", José María Manzanares, Antonio Barrera, Paquito Perlaza, Leonardo Bénitez, Luis Bolivar, David Fandila "El Fandi", Mary Paz Vega, Morenito de Maracay, Nerio Ramirez "El Tovareño", Rafael Orellana, César Vanegas, César Faraco, Eduardo Valenzuela, ente Otros.

Tamién recibió Artistes venezolanos ya internacionales como Juanes, Maná, Desorden Público, Caramelos de Cianuro, Franco De Vita, Paulina Rubio, Chino y Nacho, Don Omar, Tito El Bambino, Molotov, Wisin & Yandel, Dalmata, Vos Veis, Los Hombres G, Aterciopelados, Jorge Celedón, Jean Carlos Centeno, L'squadron, Tecupae, Luis Silva, Armando Martínez, ente Otros.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Imagen y referencia de la plaza , Portaltaurino.com
Blima (grupu musical)

**Blima** ye un grupu de música folk asturianu que surde nel añu 2006 como tríu instrumental compuestu por bouzuki (Fernando Oyagüez), acordión diatónica (Marcos G. Alonso) y xiblata travesera (Xurde Fernández). Pa la grabación del so primer discu incorporó la voz de la cantante tradicional Silvia Quesada que nel segundu trabayu sustituyóse pola voz de Mapi Quintana, lo que-y dio un toque jazzísticu al trabayu del grupu. 

Arriendes del cambéu producíu na voz, tamién hebo otres variaciones ente los músicos, tando compuestu anguaño (2011), por cuatro músicos (Fernando Oyagüez, bouzouki, guitarra, coros; Marcos G. Alonso, acordión diatónicu; Gonzalo Pumares, violín y coros y Juan Carlos Vega "Cabín": contrabaxu, baxu llétricu) y una cantante (Mapi Quintana), por más que na grabación del so segundu discu participaron una bona riestra de músicos.

## Discografía
* *Entamu* (2006)
* *Express* (2010)

## Referencies

## Enllaces esternos
.jo

**.jo** ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Xordania.

## Ver tamién
* DNS
* Llista de dominios d'Internet

## Referencies

## Enllaces esternos
* IANA - .jo
Premiu Periodísticu Moscones en Xixón

L'Asociación Moscones en Xixón convocó per primer vegada esti premiu periodísticu en 2004 y la última ocasión en 2010. Nel concursu participen obres n'asturianu y en castellán que fueren espublizaes en medios del mundu enteru y que dean a conocer los valores culturales, cívicos y éticos del conceyu de Grau.

## Premios

## Referencies
Laudelina Hortal

**Laudelina Hortal González**  ye una cantante asturiana de tonada.

**Laudelina**, como ye habitual nel mundu de la tonada, participó en bien de concursos faciéndose col primer premiu nos de Xixón (2006), Avilés (2006), Uviéu (2005 y 2006). Nos años 2006 y 2011figuraría nel listáu de les diez meyores voces del añu dientro del Memorial Silvino Argüelles.

Igualmente recibiría'l *Urogallo de Bronce* concedíu pol Centru Asturianu de Madrid nel añu 2009.

## Discografía
* *De Amieva al mundo* (2014)

## Referencies
Benetice

**Benetice** ye un pueblu de la República Checa, na rexón de *Vysočina*. N'él viven 37 persones.

Ye posible ver el castiellu de Lipnice dende Benetice.

## Páginas oficiales
* www.benetice.eu

## Referencies

## Enllaces esternos
Concepción (Chile)

**Concepción** ye una ciudá de Chile. Tien una superficie de 221,6 km² y tien una población de 216.061 habitantes (data de 2002). Ye la capital industrial, sede de l'Archidiócesis de Concepción y el noyu alministrativu y universitariu de la Octava Rexón del Biobío y de la provincia homónima.

## Historia
Foi fondada pol conquistador español Pedro de Valdivia nel 5 d'ochobre de 1550.

## Galería de semeyes

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Ciudaes hermaniaes
Les ciudades hermaniaes de Concepción son les siguientes:

*  Bethlehem
*  Minnesota
*  Cuenca
*  Guayaquil
*  Cascavel
*  La Plata
*  Auckland
*  Monterrey

## Ver tamién
* Gran Concepción

## Bibliografía
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, v.28

## Referencies

## Enllaces esternos
Nippon Kempo

El **Nippon Kempo** o **Nihon Kempo** (日本拳法) ye un arte marcial xaponés centráu en combates a contautu plenu nos que los prauticantes lleven un equipu proteutor diseñáu al efeutu (*bogu kumite*) y empleguen una gran variedá de téuniques. En Xapón llámenlu a vegaes de forma acurtiada "Nikken".

## Carauterístiques

El Nippon Kempo desendolcólu en 1932 Masaru Sawayama (1906-1977), dándo-y la mesma importancia a les téuniques de golpiar usando manes y pies, a les d'inmovilización y control, y a les proyeiciones y valtos. El Nippon Kempo ye un arte defensivu que nun llenda a los estudiantes en cuantes a metodoloxía.

Dende un puntu de vista téunicu, el Nippon Kempo ye un sistema d'artes marciales basáu en téuniques de golpes y pataes (*[[atemi]]-waza*), bloqueos (*uke-waza*), proyeiciones (*nage-waza*), llaves de torcimientu articular (*kansetsu-gyakutori-waza*) y combate en suelu (*ne-waza*). Utiliza téuniques derivaes d'otres artes como’l yudu, jujutsu, aikido, kárate, kung fu, boxéu y llucha.

Los prauticantes faen combate y prautiquen estes téuniques protexíos por un equipamientu acionáu, darréu que l'arte prautícase a contautu plenu; poro, úsense *men* (cascu), *do* (petu), *kurobu* (guantes), y *mate ate* (proteutor xenital). Ta permitío “garrar” un puñetazu o una patada, o facer una llave sobre una articulación, y golpiar con rodiyes y coldos al cuerpu o a la cara tamién suma puntos. Al favorecese les téuniques a nivel altu, la práutica de tentar puntuar aína con un puñetazu al *men* ye normal, polo que los prauticantes busquen aprender y desarrollar movimientos de cabeza y cuerpu pa evitar, esviar o contratacar munches combinaciones de pataes y puñetazos.

En Xapón el Nippon Kempo prautícase en más de cien universidaes, y ye parte del entrenamientu de manches fuercies policiales.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Nippon Kempo Kyokai 
* Nippon Kempo
* Nippon Kempo Renmei 
* Nippon Kempo Méxicu
* Federación Mexicana de Nippon Kempo
* Asociación Francesa de Nippon Kempo
* Federación Americana de Nippon Kempo
My Thuy

**My Thuy** ye un conceyu de la provincia de Quang Binh, na comunidá de Bac Trung Bo (Vietnam). En 2006 tenía 3.115 habitantes y el so términu municipal ocupa 31,92 km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Amador Rodríguez Menéndez

**Amador Rodríguez Menéndez** , conocíu artísticamente como **Amador**, foi un escultor asturianu.

Magar que nació en Ceuta, Amador considérase asturianu, ya que nesta tierra nacieron so padre y so madre y a ella vino, a Cangas del Narcea, de neñu. Estudió na Escuela de Comerciu de Xixón.

Los sos primeros pasos nel mundu artísticu dalos cola pintura, por más que ye la escultura na qu'algamará reconocimientu. Los sos primeros trabayos tienen a la figura humana como protagonista, pero alrodiu del añu 1960 abandona definitivamente la figuración, aceptando el racionalismu y les formes xeométrique pures como'l cubu o la esfera, dos series a les que dedicará buena parte del so trabayu. El reconocimientu internacional llegó-y nel añu 1972 cola so participación na XXXVI edición de la Bienal de Venecia.

Nel añu 2014, la familia del escultor donó 18 obres d'estremaes dómines del artista al Muséu de Belles Artes d'Asturies y cedió otres tres en depósitu, que vienen a completar la coleción d' **Amador** de la que disponía l'equipamientu cultura d'Uviéu

## Referencies
Asturlirio

Equipu decanu del liriu n'Asturies. Miembru fundador del Conceyu Nacional de Liriu.

De Las Bárzanas, Castrillón. 

Naz como rempuesta a la invitación de la **Liga Nacional de Billarda** gallega pa realizar un alcuentru de d'ambos xuegos d'identica téunica. 

Disputa'l primer alcuentru en xunu de 2007, nel **I Troféu'l Pitu Caleya de Piarnu** y ye la base de les dos primeres seleiciones asturianes que s'enfrentarán a Galicia na primer y segunda Copa Cantábrica de Liriu.

## Trunfos

* 3u I Campeonatu d'Asturies de Liriu 2009
* Subcampeón nel II Campeonatu d'Asturies de Liriu 2010
* 1u na 4ª Xornada del II Campeonatu d'Asturies de Liriu 2010
* I Abiertu'l Coneyu de La Caizuela (Falo)
* I Abiertu I Abiertu de la Fiesta de les Asociaciones – Fai! (Marisa)

## Referencies
Quirinal Liriu Sport

Miembru fundador del Conceyu Nacional de Liriu.

Surde de xugadores d'Asturlirio ya incorpora machorradores procedentes de la **Liga Nacional de Billarda** de la calidá de Xermán "el falangista" Viluba .

Disputa'l so primer alcuentru nel **III Troféu'l Pitu Caleya de Piarnu**, en xunu de 2009.

## Trunfos
* Subcampeón nel I Campeonatu tontodelpueblo de 2009
* 356º II Campeonatu d'Asturies de Liriu 2010
* **I Abiertu Xixón de cuatro amigos** (Xermán)

## Referencies
Sidrones

Equipu de liriu, miembru del Conceyu Nacional de Liriu.

Con sede en Xixón y miembros disgregaos pol centru'l país: Villaviciosa, Piedrasblancas o Uviéu.

L'equipu formóse alredor de los **Cursos de Branu** de l'Academia de la Llingua Asturiana del añu 2009. Diéron-y el nome en resulta de los descubrimientu arqueolóxicu del nomáu Home de la Cueva del Sidrón.

El so primer eventu va ser el **I Abiertu Llonganiza d'Avilés**, nel mes d'agostu del 2009.

## Trunfos
* 3ᵘ II Campeonatu d'Asturies de Liriu 2010
* 3ᵘ I Campeonatu d'Asturies de Liriu Individual 2010 (Toño)
* **I Abiertu'l Picadillu de Noreña** (Dani)
* **II Abiertu'l Barreñón** (Toño)
* **II Alcuentru Xixón de Liriu** (Dani)

## Referencies
Camaretá de Liriu de Noreña

Equipu de liriu, miembru del Conceyu Nacional de Liriu.

L'equipu que ñaz dientro de la **Escuela de Música Tradicional de Noreña**, formáu de secute l'Alcuentru Espor d'Asturies-Restu'l Mundiu que s'organizó na villa condal en payares de 2009.

La Camaretá debuta en marzu'l 2010 nel **I Abiertu de Liriu d'Illas**.

## Trunfos
* 5ᵘ II Campeonatu d'Asturies de Liriu 2010.
* 1ᵘ na 3ᵉʳ xornada del **Campeonatu d'Asturies 2010**.
* **I Abiertu d'El LLano de Liriu** (Lucía)
* **I Abiertu Maliayu de Liriu** (Fran)

## Referencies
Luis Gómez Llorente

**Luis Gómez Llorente**  foi un historiador, filósofu, profesor y políticu español, históricu militante del socialismu d'izquierda. Foi Diputáu al Congresu de los Diputaos por Asturies na Transición española.

## Actividá política na clandestinidá
Luis Gómez Llorente estudió na antigua Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá Complutense de Madrid, onde se llicenció na especialidá de Filosofía Pura. Cursó tamién estudios de Derechu. Foi a lo llargo d'esos años de formación cuando entamó la so actividád política na Agrupación Socialista Universitaria, ingresando en 1958 nel Partíu Socialista Obreru Español, nel que llegó a ser Secretariu d'Educación y Formación y miembru de la Comisión Executiva; asina como na UXT.

Dedicáu a la docencia, impartió clases de Filosofía, nuna pequeña academia privada, na antigua Univeridá Llaboral d'Alcalá de Henares, depués nel Institutu de Bachilleratu "Severo Ochoa" y nel Institutu d'Educación Secundaria "Virgen de la Paloma" de Madrid. Como proyeición d'esta dedicación profesional, Gómez Llorente foi nomáu en 1974 Vicedecanu del Colexu Oficial de Doctores y Llicenciaos, formando parte de la candidatura progresista, nuna dómina histórica, la de la transición a la democracia n'España, en que los Colexos profesionales desempeñaron un papel importante como instrumentu y caxa de resonancia de la llucha escontra la dictadura de Francisco Franco.

## Teóricu d'Izquierda Socialista
Nes Eleiciones xenerales del 15 de xunu de 1977 Luis Gómez Llorente foi elixíu diputáu por Asturies. Reelixíu en 1979 tamién foi Vicepresidente Primeru del Congresu de los Diputaos na I Llexislatura.

Persona más inclinada hacia un trabayu internu, el momentu de mayor proyeción pública de Gómez Llorente asocedió en 1979 a lo llargo del XXVIII Congresu del PSOE, nel que, xunto a Francisco Bustelo, Pablo Castellano y otros representantes de l'ala izquierda del partíu, opúnxose al pragmatismu socialdemócrata impulsáu por Felipe González, encabezando lo que sería llueu'l nucleu alredor del que se formó la corriente Izquierda Socialista (IS).

## Referencies

## Enllaces esternos
César Vallejo

**César Abraham Vallejo Mendoza**, , ta consideráu como'l más grande poeta peruanu. La so obra más conocida ye Trilce.

## Otres obres destacaes
* *Los Heraldos Negros*
* *Poemas Humanos*
* *España, aparta de mí este cáliz*
* *[[Escalas melografiadas]]* (Lima, 1923) 
* *[[Fabla salvaje]]* (Lima, 1923) 
* *[[Hacia el reino de los Sciris]]* (terminado en 1928)
* *[[El Tungsteno]]* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Obra poética completa de César Vallejo
* Narrativa completa: Novelas y cuentos. Escalas, Fabla Salvaje, El Tungsteno, etc.
* César Vallejo 
* Biografía y seleición de poemas
* Santiago Amón habla sobre Vallejo en TVE
* La poesía más relevante de Cesar Vallejo. Parte de su Obra. 
* Seis poemas ilustrados de César Vallejo
* Resucitar a Vallejo 
* Libros publicados de César Vallejo
Luis Vega Escandón

**Luis Vega Escandón**  foi un abogáu y políticu asturianu que foi Diputáu al Congresu por Asturies.

**Vega Escandón** llicencióse en Derechu pola Universidá d'Uviéu y siempre tuvo cercanu a les polítiques democratacristianes, participando en divesos entamos dende los tiempos del franquismu. Nel añu 1962 integróse nel partíu **Izquierda Demócrata Cristiana**, fundando nel añu 1976 xunto con Fernando Álvarez de Miranda el Partido Democratacristiano, que más sero s'integraría na UCD, y col que sería elixíu Diputáu al Congresu por Asturies nes primeres eleiciones de la Transición (1977) y nes del añu 1979. Posteriormente, depués del francimientu de la UCD, ingresaría nel Partido Demócrata Popular col que participa nes eleiciones de 1982 en coalición con Alianza Popular, volviendo a ser elixíu Diputáu. Depués de la disolución del Partido Demócrata Popular ingresaría nel Partido Popular, formación qu'abandonaría nel añu 1996.

Tamién algamaría la condición d'Eurodiputáu. Igualmente participaría na redación del Estatutu d'Autonomía d'Asturies, siendo Vicepresidente del Conseyu Rexonal.

## Referencies
Emilio García-Pumarino Ramos

**Emilio García-Pumarino Ramos**  foi Diputáu al Congresu por Asturies na Llexislatura constituyente y na I Llexislatura.

## Biografía
Estudió el bachilleratu nel colexu de los Hermanos Maristes y llicencióse en Derechu na Universidá d'Uviéu. En 1972 obtuvo plaza de rexistrador de la propiedá. La so actividá política entamó al participar na fundación del Partido Social Demócrata, de Francisco Fernández Ordóñez, siendo'l so secretariu xeneral n'Asturies. Foi elixíu diputáu de la UCD por Asturies na llexislatura constituyente (1977-1979) y na I legislatura (1979-1982).

## Actividá parllamentaria
* Vocal de la Comision Constitucional, del 3 de marzu de 1982 al 31 d'agostu de 1982
* Vocal de la Comision d'Interior, del 10 de mayu de 1979 al 3 de marzu de 1982
* Vocal de la Comision d'Administracion Territorial, del 11 de mayu de 1979 al 10 de marzu de 1982
* Vocal de la Comision Especial de Mediu Ambiente y Espacios Naturales, del 31 de mayu de 1979 al 3 de marzu de 1982

## Referencies

* *Diccionario Enciclopédico del Principado de Asturias* (2004) Ed. Nobel, Oviedo.- ISBN 84-8459-266-1
Honorio Díaz Díaz

**Honorio Díaz Díaz**  foi un políticu y sindicalista agrariu asturianu.

## Biografía
Nació nel somantu d'una familia numberosa. Ganaderu y mineru, entamó a trabayar con doce años na construcción, hasta qu'a los quince foi contratáu como pinche nun llavaderu de carbón, en Pumarabule, foi llavador de carbón en *Hulleras de Rosellón*, en 1928, y picador, de 1933 a 1936, na mesma compañía. Participó na Revolución d'ochobre de 1934, tomando'l cuartel de la Guardia Civil de Nava. Tuvo fugáu dellos meses, aunque al final optó por entregase a les autoridaes. Lluchó nes files republicanes na Guerra Civil Española, combatiendo nel batallón Mártires de Carbayín cayendo firíu en dos ocasiones. Depués de la contienda foi, otra vez, reclutáu, pasando a Larache, onde enfermó. Llicenciáu del exércitu, casóse y continuó naminería, como tuberu, ente los años 1940 y 1942, maquinista d'estraición, de 1942 a 1952, y encargáu del serviciu llétricu n'Aramil y Toral, de 1952 a 1968, añu nel que se xubiló de la minería, dedicándose a la ganadería en Feleches, Siero, onde vivía. 

## Carrera política
Políticamente, en 1928 afilióse a les Mocedaes Socialistes y en 1929 al PSOE, presidiendo l'Agrupación Socialista de Llamuñu, de 1929 a 1934, y de La Secá, de 1934 a 1936. Nos años setenta entamó l'actividá sindical agraria reivindicando meyores pa los ganaderos y campesinos, presidiendo la Hermandá de Llabradores, entamando la "marcha blanca" sobre Uviéu, en protesta pola ruina del campu y el baxu preciu de la lleche. Foi tamién unu de los fundadores de la Unión de Campesinos Asturianos (UCA). En marzu de 1978 asistió a la "tractorada" que organizó este sindicato en Salas. Na Transición, foi elixíu senador por Asturies, como candidatu del PSOE, na I llexislatura y va II, siendo'l más votáu n'Asturies. Foi vicepresidente de la comisión d'agricultura del Senáu y foi miembru de la de peticiones. Na llexislatura constituyente fuera elixíu diputáu por Asturies. Participó igualmente na Asamblea de Parllamentarios asturianos que punxo en marcha el procesu autonómicu. Foi Conseyeru d'Agricultura nel gobiernu preautonómicu que presidió Rafael Fernández.

## Referencies

* *Diccionario Enciclopédico del Principado de Asturias* (2004) Ed. Nobel, 2004, Oviedo.- ISBN 84-8459-266-1

## Enllaces esternos
Submarín Nautilus

El ***Nautilus*** ye'l submarín que forma l'elementu central de la novela *Vingt mille lieues sous les mers* (*Ventimil legües de viaxe submarín*), de Jules Verne, que recibe pa ello'l conseyu del inxenieru Gustave Zédé. El mesmu submarín apaez igualmente en *L'Île mystérieuse*. El *Nautilus* foi bautizáu asina n'honor del diseñáu por Robert Fulton.
María Sánchez Blanco

**María Sánchez Blanco** , ***La Pastorina del Cares***, foi una cantante asturiana de tonada.

María taba considerada como una de les grandes voces d'anguaño y nos años 2004, 2007 y 2010 incluyóse na llista del Memorial Silvino Argüelles como una de les diez meyores cantandores de tonada del añu.

A lo llargo de la so carrera como cantante, María gano dellos de los concursos de tonada más importantes d'Asturies como los de "Ciudá d'Uviéu", "La Voz de Avilés", La Nueva, Samartín del Rei Aurelio y el Cuenca del Caudal.

## Discografía
* *Aires de Pañamellera.* Fonográfica Asturiana, 2004 (publicada inicialmente en casete, reeditóse en discu CD en 2007).

## Referencies

## Enllaces esternos
Los solevaos del Bounty

***Los solevaos del Bounty*** (en francés orixinal ***Les Révoltés de la Bounty***) ye una novela de Jules Verne, publicada en 1879 con *Les Cinq Cents Millions de la Bégum* na coleción de los *Voyages extraordinaires* editada por Jules Hetzel.

El rellatu ta basáu nos anales marítimos británicos relativos al motín que se desarrollara a bordu de la *[[Bounty (barcu)|Bounty]]* en 1789, pero nun diz nada sobre los acontecimientos que la precedieron. Verne entama *in medias res* pola toma del barcu polos amotinaos y l'abandonu del capitán, William Bligh, con un ciertu númberu de miembros de la tripulación y del material de navegación. Bligh consiguió algamar Timor a 6710 Km del so puntu de partida, en cuarenta y siete díes, a bordu d'una pequeña embarcación atarraquitada. El rellatu consagra los dos últimos capítulos al balance del motín y a echar una güeyada a la colonia de Pitcairn, fundada por un puñáu d'ingleses y tahitianos.

El testu orixinal ye la obra de Gabriel Marcel (1843-1909), xeógrafu de la *Bibliothèque nationale de France* que Jules Verne conocía bien pues en 1878, los dos publicaren xuntos una obra de divulgación titulada *Les Grands Navigateurs du XVIIIe siècle*. Jules Verne relleó y corrixó el manuscritu de Marcel del qu'adquiriera los derechos por 300 francos.

Verne tomó delles llibertaes colos fechos, inventando'l personaxe de Bobo, y asitiando en medio de los amotinaos homes de la tripulación qu'en realidá taríen na chalupa.

## Traducción al asturianu
La versión en llingua asturiana foi traducida por Xesús González Rato.

## Referencies

## Enllaces esternos