Angola

**Angola** ye un país de la costa occidental d'África que llenda al norte y al oeste cola República Democrática d'El Congu, al este con Zambia, al sur con Namibia y al oeste col Océanu Atlánticu. L'enclave de Cabinda ta estremáu del restu del territoriu pola salida a la mar de la República Democrática d'El Congu.

El nome del país vien de la pallabra bantú *n'gola*, que yera'l títulu que recibíen los xefes nativos nel sieglu XVI, cuando entamó la colonización portuguesa.

## Xeografía

El país ta dividíu en varies fasteres con carauterístiques bien estremaes:
* Una **marina** árida, que s'estiende dende Namibia hasta Luanda.
* Una **llanada** húmeda nel interior del país.
* Una **sabana** seca nel sur y sureste.
* Una **viesca tropical** nel norte del país y en Cabinda. 

El ríu Zambeze y varios afluentes del Congo tienen les fontes nel territoriu d'Angola.

El puntu cimeru del país ye'l **[[Morro do Moco]]** (2620 msnm)

## Demografía

Los últimos datos de población indiquen que'l país tien .

**Población en [[2004]]:
* 0-14 años: 43.31 %
* 15-64 años: 53.98 %
* + de 65 años: 2.71 %
**Esperanza de vida** ([[2001]])
* homes: 37 años
* muyeres: 40 años 

**Tasa bruta de natalidá** : 52 ‰ **(2003)

**Tasa bruta de mortalidá**: 24 ‰ (2003).

**Tasa de mortalidá infantil**: 193,72 ‰ (2001)

**Tasa de fecundidá**: 6.5 neños / muyer (2001).

**Tasa bruta d'escolarización na enseñanza primaria** (1998-2002)
* homes: 80 %
* muyeres: 69 %

**Tasa bruta d'escolarización na enseñanza secundaria** (1998-2002)
* homes: 21 %
* muyeres: 17 %

**Población urbana**: 36 % (2003)

## Historia

### Orixe
El territoriu de l'actual Angola ta pobláu polo menos dende'l sieglu V e.C. Los pueblos falantes de llingües del grupu bantú qu'emigraron en foles sucesives dende'l Golfu de Guinea, llegaron a la rexón nos primeros sieglos de la dómina cristiana, desplazando pa contra'l sur a los habitantes primitivos. 

Los bantús, amestaos colos pueblos autóctonos, fundaron dellos reinos, ente los que destaca'l Congo (*país de la pantera*). El Reinu del Congu dominaba tola rexón y taba na época de mayor esplendor de la que llegaron los europeos.

### Colonización portuguesa

### Independencia y guerra civil
Dende 1975, fecha de la so independencia de Portugal, Angola conoció una interminable guerra civil, que provocó más d'un millón y mediu de muertos nun cuartu de sieglu, lo que vien a representar 160 por día.

## Divisiones alministratives

Angola ta dividida en 18 provincies (*províncias*):
# Bengo
# Benguela
# Bié
# Cabinda
# Cuando Cubango
# Cuanza Norte
# Cuanza Sur
# Cunene
# Huambo
# Huíla
# Luanda
# Lunda Norte
# Lunda Sur
# Malanje
# Moxico
# Namibe
# Uíge
# Zaire

## Cultura
### Llingües
Aparte del portugués, que ye la llingua oficial del país, Angola tien varies llingües nacionales, toes elles del grupu de llingües bantú como l'umbundu, el congo, el cuañama, el ñañeca, el luvale, o'l chocue. 

### Escritores angolanos
* António Agostinho Neto (1922 - 1979).
* Mário Pinto de Andrade (1928 - 1990).
* Alda Lara (1930 - 1962 ).
* José Luandino Vieira (nacíu en 1935).
* Arlindo Barbeitos (nacíu en 1940)
* Artur Carlos Maurício Pestana dos Santos, conocíu como Pepetela (nacíu en 1941).

## Economía

### Recursos
La economía angolana ye predominantemente agrícola, siendo'l café'l principal **cultivu**. Tres d'ésti vienen, n'orde d'importancia, la caña de zucre, el sisal, el maíz, l'aceite de cocu y les cacagüeses. Ente los cultivos comerciales rescamplen l'algodón, el tabacu y el cauchu. Tamién son relativamente importantes los cultivos de pataques, arroz, cacáu y plátanos.

El país ye ricu en **minerales**, especialmente en diamantes, petroleu y fierro. Tamién hai xacimientos de cobre, manganesu, fosfatos, sal, mica, plomu, estañu, oru, plata y platín.

Les principales **industries** son les de tresformación d'oleaxinoses, cereales, carne, algodón y tabacu. Tamién son importantes la producción de zucre, cerveza, cementu, madera, y el refináu de petroleu. 

Les industries angolanes tán alimentaes por cinco centrales hidroeléctriques, que-y aseguren al país un potencial enerxéticu superior al consumu.

### Evolución económica
Anque dispón d'inmensos recursos naturales, la economía angolana salió de venticinco años de guerra civil nun estáu catastróficu, con una renta per cápita ente les más baxes del mundu y una agricultura de sosistencia qu'alimenta al 85 % de la población.

Nos últimos años la situación económica tiende a ameyorar, pola mor del aumentu de producción de diamantes y petroleu y la suba del preciu d'ésti últimu nel mercáu mundial.

En 2004 el PIB medró un 11,2 % y pa 2005 la previsión ye d'un aumentu del 16 %. La inflaición, qu'algamó'l 40 % en 2004, ta previsto que baxe hasta'l 15 %.

Al mesmu tiempu nel país espoxiga la construcción y tán llevándose a cabu proyeutos d'infraestructures, como la llinia de ferrocarril de Benguela.

Sicasí, calcúlase qu'anguaño la miseria sigue afectando a dos tercios de la población y que más d'un millón de persones dependen de la ayuda alimentaria internacional. Nesti contestu, anque la prioridá del presupuestu gobernamental ye la llucha contra la probitú, bona parte de los ingresos petrolíferos siguen dedicándose al reembolsu de la delda esterna, estimada a 6 000 millones d'euros.

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial del gobiernu angolanu (n'inglés y portugués)
* Angola Press Axencia oficial de noticies angolana(en portugués)
* Rádio Nacional de Angola (en portugués)
* Jornal de Angola (en portugués)

## Referencies