Tiempos verbales n'español

Los **tiempos verbales n'español** referir a les confluencias de diverses categoríes gramaticales como tiempu gramatical y aspeutu gramatical, que nuna llingua fusionante apaecen fundíes nos morfemes flexivos del verbu. Asina distintes combinaciones d'estes categoríes dan llugar a dellos subparadigmas flexivos, llamaos tiempos verbales del español.

## Tiempos d'indicativu

N'español el Manera indicativa n'español indicativu ye la forma usada pa describir fechos reales o seguros, con independencia de si estos fechos son pasaos, actuales o s'espera que van asoceder con certidume. Los nomes usaos pa los tiempos verbales difieren n'España y América. Na llista siguiente, siempres qu'haya dos nomes, el segundu ye'l que s'usa en países americanos:
* Presente, el presente emplégase sobremanera p'aiciones habituales que se dan nel presente (les aiciones non necesariamente habituales usen formes perifrástiques: *toi comiendo, ta dormiendo...*). Les formes regulares de primer persona pa les tres conxugaciones del español son: *amu, tarrezo, partu...*
* Pretéritu perfectu compuestu o antepresente. Usar pa les aiciones que nun fai demasiáu tiempu qu'asocedieron. El verbu auxiliar, haber, ta en presente: *amé, tarrecí, partí...*
* Pretéritu imperfectu o copretérito. Describe una aición o estáu nel pasáu, ensin indicar si completóse o non. Termina en: *-ía* / *-aba*: *amaba, tarrecía, partía...*
* Pretéritu pluscuamperfeutu o antecopretérito. Indica una aición pasada asocedida con anterioridá a otra tamién pasada, esto ye, con anterioridá a otru tiempu pretéritu. Formar col verbu auxiliar haber, en pretéritu imperfectu: *amara, partiera, tarreciera...*
* Pretéritu perfectu simple o pretéritu. Tamién llamáu pretéritu indefiníu: *amé, tarrecí, partí...*
* Pretéritu anterior o antepretérito. El verbu auxiliar *haber* ta en pretéritu perfectu simple: *hubi amar, hubi tarrecíu, hubi partíu...*. Esti tiempu ta cayendo en desusu y na actualidá ye pocu usáu, frecuentemente apaez sustituyíu por dalgún otru tiempu más o menos equivalente nel contestu.
* Futuru simple o futuru imperfectu. Solo hai una forma simple: *voi amar, voi tarrecer, voi partir*.
* Futuru perfectu o antefuturo. El tiempu compuestu formar col auxiliar en futuru simple: *amaría, tarrecería, partiría...*
* Condicional simple o *pospretérito*. Solo hai una forma simple y termina en *–ría*: *amaría, tarrecería, partiría...*. D'antiguo el condicional considerábase una manera verbal distintu, sicasí anguaño suelse arrexuntar cola manera indicativa.
* Condicional perfectu, condicional compuestu o antepospretérito. El tiempu compuestu formar col auxiliar en condicional simple: *amaría, tarrecería, partiría...*

## Tiempos de suxuntivu

Tradicionalmente dizse que n'español el suxuntivu usar pa fechos non reales, hipotéticos, contrafactuales o deseyaos pero inciertos. Sicasí, úsase igualmente pa fechos reales, factuales y ciertos:
* Presente:
** (qu'él/ella) ame **
(qu'él/ella) tema **
(qu'él/ella) parta *
Pretéritu perfectu compuestu o antepresente:
** amara **
tarreciera **
partiera *
Pretéritu imperfectu o copretérito:
** amara (o amase)
** tarreciera (o tarreciera)
** partiera (o partiera)
* Pretéritu pluscuamperfeutu o antepretérito:
** hubiera o amara **
hubiera o tarreciera **
hubiera o partiera *
Futuru simple o futuru:
** amara **
tarreciera **
partiera *
Futuru compuestu o antefuturo:
** haber amar
** haber tarrecíu **
haber partíu.

## Tiempos d'imperativu

El manera imperativa nel español nun sirve pa falar de fechos reales o ficticios, sinón pa espresar órdenes o fechos que deben o tendríen de realizase, pero non necesariamente tánse dando. L'español, al igual que la mayoría de les llingües europees, y a diferencia del llatín, tien formes d'imperativu indiferenciadas respectu al tiempu gramatical. Otra manera, el llatín tenía formes d'imperativu presente y d'imperativu futuru.
L'español namái tien formes d'imperativu pa oraciones afirmatives na segunda persona. Pa espresar el sentíu imperativu n'oraciones negatives úsase'l presente de suxuntivu.

## Español antiguu y mediu

En español medieval y n'español de los sieglos d'oru los tiempos compuestos non siempres se formaben col auxiliar *haber*, en verbos de movimientu y otros intransitivos tenía d'usase obligatoriamente el verbu *ser*:
:***Soi veníu''' a estes tierres pa cultivales.'' (mediu)
:***Vini*' a estes tierres pa cultivales.* (modernu)
Esti fenómenu dar n'otres llingües romániques como l'italianu o'l francés (ver verbos inergativos y inacusativos#Exemplos del italianu), ya inclusive n'alemán modernu. Siendo esta diferencia d'aidar una traza típica del área llingüística europea.

## Notes

## Referencies

### Bibliografía

* 
*