Juvénal Habyarimana

**Juvénal Habyarimana**  foi un militar y políticu ruandés d'etnia *[[hutu]]*, que taba en conflictu cola etnia *[[tutsi]]*. Yera moteyáu "Invencible" (*Kinani* en Kiñaruanda, principal llingua del país).

Habyarimana gobernó dictatorialmente Ruanda dende 1973 hasta la so muerte n'abril de 1994, producida al ser ablayáu por un misil l'avión particular nel que viaxaba xunto al presidente de Burundi, Cyprien Ntaryamira. El so fallecimientu producir mientres la Guerra Civil Ruandesa y amontó les tensiones étniques na rexón, marcando l'empiezu del Xenocidiu de Ruanda.

## Vida política
El 5 de xunetu de 1973, ocupando'l cargu de Ministru de Defensa, dio un golpe d'Estáu pa derrocar al entós presidente ruandés, Grégoire Kayibanda, y al so partíu gobernante, el Parmehutu. Kayibanda yera'l so primu y el primer presidente escoyíu democráticamente del país. Col nuevu gobiernu, Habyarimana encarceló al so primu y a la so esposa nun llugar secretu (se rumorea qu'una casa cerca de Kabgayi), onde, según informes, morrieron d'hambre tres años dempués.

En 1975, Habyarimana fundó'l partíu [Movimientu Revolucionariu Nacional pal Desenvolvimientu (MRND) como l'únicu llegal del país y convirtióse nel so líder. [Ruanda siguió so un réxime militar hasta qu'en 1978 aprobóse una nueva Constitución por aciu un referéndum. Coles mesmes, Habyarimana yera reelixíu como candidatu únicu, situación a repitir cada llustru, fecha efectiva en 1983 y 1988.

Primeramente ganárase el favor de *hutus* y *tutsis* amosando una alministración reticente a enllantar polítiques que complacieren namái a los sos partidarios, principalmente *hutus*. Pero'l so continencia nun duró, pasando a revelar unes polítiques que reflexaben les del so predecesor, Kayibanda. Restableció cuotes pal accesu a puestos nes universidaes y cargos públicos que perxudicaben a los *tutsis*. Según favorecía a un grupu cada vez menor de siguidores, más grupos de *hutus* despreciaos pol presidente Habyarimana cooperaben colos *tutsis* pa debilitar el so mandatu.

En 1990, por cuenta de presiones de diverses fontes (el principal aliáu y soporte financieru de Ruanda, Francia; los sos principales provisores de fondos, el FMI y el BM; y los sos propios ciudadanos clamando mayor voz y cambéu económicu), aportó a dexar la formación d'otros partíos.

; Guerra Civil Ruandesa

N'ochobre de 1990, el Frente Patrióticu Ruandés (FPR) empecipió dende la vecina Uganda una rebelión contra'l gobiernu de Habyarimana, provocando l'españíu d'una guerra civil. El FPR yera una fuercia compuesta sobremanera por expatriados *tutsis* que sirvieren nel Exércitu ugandés (munchos en posiciones clave), desertaren en masa del Exércitu d'Uganda y cruciáu la frontera de vuelta a Ruanda.

## Muerte
El 6 d'abril de 1994 l'avión priváu de Habyarimana, un jet Falcon 50 (regalu del primer ministru de Francia Jacques Chirac) foi baltáu por un misil cuando diba aterrizar nel aeropuertu de Kigali, la capital del país. Nel choque morríen dos presidentes d'etnia *hutu* y países vecinos: el mesmu Habyarimana, de Ruanda, y Cyprien Ntaryamira, de Burundi, que lo acompañaba nel viaxe.

Anque l'autoría del atarque nun foi oficialmente esclariada, producir nel contestu de la guerra civil españada por quebrar social ente la so etnia *hutu* y la *tutsi*, derivando nel Xenocidiu de Ruanda.

## Referencies

## Enllaces esternos
*[Rwanda: How the genocide happened, ''[BBC News]'',  ]