Luis Bográn

**Luis Bográn Barahona**  foi un abogáu, políticu y militar hondureñu col grau de Xeneral de División, electu ventenu segundu presidente constitucional pal periodu de 1883 a 1884 y darréu electu ventenu tercer presidente constitucional pal periodu de 1884 a 1891.

## Biografía
Los sos padres fueron Saturnino Bográn Bonilla y Gertrudis Barahona Leiva. Bográn Barahona llevó a cabu los sos estudios de Bachiller en Filosofía nel Colexu Tridentino de Comayagua y darréu de derechu na Universidá de San Carlos de Guatemala. Participó en distintes batalles onde llogró xubir al grau de Coronel d'ellí foi nomáu Comandante d'Armes en 1872 y xubíu a Xeneral de brigada en 1874, cuando namái cuntaba con 25 años d'edá. Casóse con Teresa Morejón Ferrera en Chalguapa el 3 de xunu de 1878, con quien procreó cinco fíos.

## Vida militar y política
Luis Bográn eleváu al rangu de Xeneral enfrentar en 1876 a les fuercies invasores unviaes por Justo Rufino Barrios, presidente de Guatemala, nes proximidaes el Ríu San Marcos, en Danlí, un amanecer del 14 de febreru al mandu de cincuenta y nueve valientes, contra cuatrocientos homes que yeren les fuercies comandadas pol xeneral Juan Antonio Medina Orellana "Medinita" quien perdió la guerra, amás foi prindáu y lleváu a una Corte Marcial, siendo sentenciáu a quedar nel exiliu d'Hondures; el gobiernu foi tomáu pol xeneral Ponciano Leiva, una vegada terminaes les hostilidaes nes fronteres hondureñes y la paz restablecida. El 4 de xunu de 1877 Luis Bográn ye electu diputáu pol departamentu de Santa Bárbara. 

En 1878 representó al gobiernu hondureñu, na esposición universal de París y percorrió nesti tiempu la Europa más famosa, Inglaterra, Alemaña y Francia.

Cuando'l Capitán xeneral José María Medina y el xeneral Ezequiel Marín fueron arrestaos xunto a otru siguidores por incoharseles combalechadura y delitos de traición y ocultamiento d'armes pa una rebelión contra l'alministración "*Soto-Rosa*" (Marco Aurelio Soto y Ramón Rosa). Luis Bográn siempres confió na inocencia de Medina, a quien se-y xulgó por aciu un Tribunal ad-hoc, el Xeneral José María Medina foi executáu por aciu fusilamiento en fecha 23 de xineru de 1878 na ciudá de Santa Rosa de Copán. Doña Mariana Milla vda de Medina, agasayó a Bográn en calter d'agradecimientu, los cayaos y un uniforme nuevu de Medina. 

En 1880, Bográn foi nomáu Ministru de Gobernación mientres el gobiernu del Doctor Marco Aurelio Soto, yá en 1883 Soto arrenuncia del so cargu de Presidente, ye asina que un Conseyu de Ministros toma les riendes del país; el xeneral Luis Bográn foi escoyíu por que se convirtiera nel nuevu presidente de la república, tomando posesión el 30 de payares d'esi mesmu añu. Antes de concluyir el so periodu y celebrar eleiciones, el xeneral Bográn dexó la presidencia'l 30 d'agostu de 1884 nun Conseyu de Ministros conservadores allegaos a él.

### Intentu de golpe d'estáu
En fecha 1 d'agostu de 1886, el xeneral Emilio Delgado inspiráu por Marco Aurelio Soto partió de la ciudá de León, Nicaragua al mandu de sesenta homes de tropa, dellos voluntarios y otros homes daos pol gobiernu nicaraguanu, col fin d'invadir Honduras y asitiase na presidencia tres la derrota polos exércitos hondureños, el xeneral Delgado ye fechu prisioneru y el 11 d'ochobre del mesmu añu, el xeneral Emilio Delgado, el coronel Indalecio García, el teniente Gabriel Lozano y al comandante 2º Miguel Cortés y otros acompañantes son xulgaos por un Tribunal de guerra en Comayagua, la ausación la fallida operación bélica de Delgado, pa deponer al presidente Luis Bográn, Emilio Delgado sería fusiláu en Santa Rosa de Copán; al rematar el periodu de dos años, Bográn Barahona ye reelixíu nes eleiciones y toma nuevamente posesión de la presidencia en 1887.

### Censu xeneral d'Hondures 1887
Na alministración de Luis Bográn, nomar a Antonio R. Vallina, por qu'ellaborara el **Censu xeneral de la República d'Hondures** llevantáu un 15 xunu de 1887, de los trelce departamentos esistentes (escluyéndose la Mosquitía) y nel cual reflexaba una probe nación, con namái 22 ciudaes, 9 villes, 179 pueblos, 679 aldegues, 427 caseríos, y 56,737 cases; con una población de 331,917 habitantes, de los cualos 263,045 yeren ladinos, 68,272 indíxenes; el 95% analfabeta, con solu 2 dentistes, 15 farmaceúticos, 16 inxenieros, 68 eclesiásticos, 80 médicos, 105 abogaos y 410 profesores, con al respective de 30,639 llabradores, 23,253 xornaleros, 16,561 cordureres, 9,227 lavaderas, etc. coles mesmes refundiando cualos yeren los departamentos más ricos: Tegucigalpa, El Paraísu, Santa Bárbara y Olancho. El mesmu censu reflexaba la presencia d'estranxeros nel país y rexistrar asina: 185 norteamericanos, 77 españoles, 72 franceses, 1,033 ingleses, 43 alemanes, 4 rusos, 2 suizos, 13 italianos, 4 belgues, 2 daneses, 1 holandés, 1 portugués, 1 brasilanu y 1 chinu, ensin cuntar los centroamericanos y otros hispanoamericanos como Méxicu y Colombia.

Mientres el so gobiernu'l presidente Bográn esmolecióse enforma pola educación nel país, mandu a construyir una "Escuela d'Educación Cimera" en cada cabecera departamental. Otra de les sos xestiones más favorables foi la construcción de la carretera ente Tegucigalpa y San Lorenzo; Tegucigalpa y Yuscarán y entamó l'estudió pa una futura carretera para Comayagua, Santa Bárbara y Copán, al envís d'enllazalos a la vía ferrial del Ferrocarril Nacional d'Hondures que yá funcionaba ente les llocalidaes de Pimienta y Puerto Cortés.

## Segundu intentu de golpe d'estáu
En 1890 Hondures decretó dos estaos de sitiu, unu contra l'amenaza proveniente d'El Salvador y otra que foi'l llevantamientu del xeneral Longino Sánchez subleváu en contra del presidente Bográn, intentando derrocalo por aciu "Golpe d'Estáu", Sánchez xunto al teniente Gregorio Bustamante tomarón el Palaciu Presidencial un 8 de payares d'esi añu, l'acción ye atayada poles tropes allegaes al xeneral Bográn, siendo comandante del Estáu Mayor el xeneral José María Reina Bustillo quien apanguen la pequeña revuelta en Tegucigalpa, los cabezaleros fechos prisioneros, mientres el xeneral Sánchez, escapa por un túnel soterrañu ente la Casa Presidencial y el Cuartel San Francisco fuxendo con direición a Danlí, miembros del exércitu de gobiernu salen na so captura, Sánchez al trate acorrexáu disparar na cabeza suicidándose. Bográn en sustitución de Longino Sánchez como Gobernador y Comandante d'Armes de Tegucigalpa, noma a Policarpo Bonilla.

En 1891 Enrique Gutiérrez Lozano, Bográn y otros lliberales axuntar en Santa Bárbara col fin de fundar una organización política antes de les eleiciones d'esi añu, ye ellí cuando naz el Partíu Progresista d'Hondures y del cual sale como candidatu presidencial el xeneral Ponciano Leiva Madrid quien resulta victoriosu nel escrutiniu final.

### Fallecimientu
El presidente Luís Bográn Barahona atopábase exiliáu na república de Guatemala, na alministración presidencial de Policarpo Bonilla, qu'ordenara l'embargu de les sos propiedaes. Bográn Barahona finó d'arteriosclerosis na ciudá de Guatemala un día martes 9 de xunetu de 1895.

## Gabinete
Los miembros del gabinete de los sos dos gobiernos, estuvierón compuestu asina:

## Ascendencia
El coronel francés Romain Beaugrand llega a Hondures y establezse, el so apellíu Beaugrand, foi acastellanáu a Bográn, col cual fueron rexistraos los sos descendientes.



## Enllaces esternos

## Referencies

## Notes