República Democrática d'El Congu

La **República Democrática d'El Congu** (en francés *République démocratique du Congo (RDC)*), tamién conocíu históricamente como **Zaire**, ye un país del África Central. Ye, por estensión, el mayor del África subsaḥariana, el segundu mayor de toa África (tres d'Arxelia) y el 11ᵘ mayor del mundu. La so población, d'alredor de 105 millones d'habitantes, conviértenlu nel país francófonu más pobláu del mundu, el cuartu más populosu d'África (tres de Nixeria, Etiopía ya Arxelia) y el 15ᵘ más pobláu del mundu. Llenda al norte cola República Centroafricana y Sudán del Sur, al este con Ruanda, Burundi y Uganda, con Zambia y Angola al sur, y con El Congu al oeste.

El territoriu de la RDC, centrada na conca del ríu Congu, tuvo habitada por pigmeos africanos dende va unos 90.000 años, y foi ocupáu nel contestu de la espansión bantú (hai ente 2.000 y 3.000 años). La fastera occidental del país, alredor de la desembocadura del ríu Congu, foi dirixida pol reinu del Congu dende los sieglos XIV a XIX. Nel noreste, el centru ya l'este, los reinos d'Azande, Luba y Lunde tuvieron la so dómina d'esplendor dende los sieglos XVI-XVII hasta'l sieglu XIX.

En 1870, xustu anantes de la Repartu d'África, entamó la esploración de la conca del Congu, primeramente de manes de Henry Morton Stanley col sofitu y subvención del rei belga Leopoldu II. Leopoldu adquirió derechos llegales sobro'l territoriu del Congu na Conferencia de Berlín de 1885, y declaró la tierra como so propiedá personal, col nome d'Estáu Llibre del Congu. Nesta dómina la xunidá militar colonial de Leopoldu, la *Force Publique*, forció a la población llocal a producir cauchu. Nesi contextu d'esplotación, les enfermedaes y la violencia usada pa obligalos a trabayar ficieron que millones de congoleses morrieran ente 1885 y 1908. Esi últimu añu Leopoldu, magar que nun quería renunciar al so derechu de propiedá, acabó cediendo'l nomáu Estáu Llibre a Bélxica; de resultes, el país entamó a ser conocíu como Congu Belga.

Esta colonia algamaría la so independencia'l 30 de xunu de 1960, col nome de República d'El Congu. El cabezaleru nacionalista Patrice Lumumba foi elixíu primer ministru, y Joseph Kasa-Vubu convirtióse nel primer presidente. La precariedá absoluta del nuevu estáu fizo españar un amagu de guerra civil, la nomada Crisis del Congu, por desalcuerdos sobre la forma d'organización alministrativa del territoriu. Les provincies de Katanga y Kasai del Sur intentaron, con apoyu belga, dixebrase del restu del país. Dempués de que Naciones Xuníes y los gobiernos occidentales refugaran ayudar a Lumumba esti proclamó que taba abiertu a l'axuda de cualesquier país, incluyida la Xunión Soviética, p'acabar cola crisis. Esti movimientu fizo recelar d'elli a Estaos Xuníos y Bélxica, que forciaron la so deposición del cargu por Kasa-Vubu el 5 de setiembre y favorecieron la so execución, por soldaos de Katanga dirixíos por militares belgues, el 17 de xineru de 1961. 

El 25 de payares de 1965 el xefe del Estáu Mayor del exércitu, Joseph-Désiré Mobutu, que dempués tomó'l nome de Mobutu Sese Seko, xubió al poder al traviés d'un golpe d'estáu. En 1971 camudó'l nome del país pol de Zaire. El réxime de Mobutu yera una dictadura de partíu únicu, una y bones el so Movimientu Popular de la Revolución (*Mouvement Populaire de la Révolution)* yera l'únicu partíu políticu llegal. El so gobiernu, fondamente anticomunista, recibió por ello un sofitu importante d'Estaos Xuníos. La cayida del muru de Berlín y la propia dinámica política del país ficieron que, a entamos de la década de 1990, el gobiernu de Mobutu empezó a debilitase. La inestabilidá nel este del país, provocada pol xenocidiu de Ruanda y la desafección de la población Banyamulenge (congoleses d'etnia tutsi), acabó provocando una invasión del país pol exércitu de Ruanda. Esto provocó l'españíu de la Primer Guerra del Congu.

El 17 de mayu de 1997 Laurent-Désiré Kabila, cabezaleru de los tutsis de la provincia de Kivu del Sur, convirtióse nel presidente del país tres de la fuxida de Mobutu a Marruecos, y camudó otra vuelta'l nome del país, dándo-y l'actual. Les tensiones ente Kabila y les fuerces tutsis (autóctones y ruandeses) del país provocaron la Segunda Guerra del Congu, que duró ente 1998 y 2003. Nella participaron nueve países africanos y unos venti grupos armaos del país, nun conflictu que devastó'l país y causó la muerte a 5,4 millones de persones. El presidente Kabila foi asesináu por ún de los sos guardaespaldes el 16 de xineru de 2001, y foi socedíu pol so fíu Joseph, que continuó cola política d'escasu respetu polos derechos humanos: desapariciones de persones, tortures, encarcelamientos arbitrarios y restricciones de derechos foron habituales demientres el so gobiernu. Tres de les eleiciones xenerales de 2018, no que foi la primer transición pacífica de magar la independencia, Kabila foi sustituyíu nel cargu por Félix Tshisekedi.

La RDC ye un país perricu en recursos naturales, pero la so inestabilidá política, la falta d'infraestructures, la corrupción y sieglos d'esplotación colonial y comercial faen d'elli ún de los países menos desarrollaos del mundu. Neto la so capital, Kinxasa, que les dos ciudaes que la siguen n'importancia, Lumumbashi y Mbuji-Mayi, son poblaciones d'orixe venceyáu a la esplotación minera. Los minerales son, dafechu, la principal esportación del país; el so primer sociu comercial ye China, destín de la metá de les sos esportaciones en 2012. En 2019 el país ocupaba la posición 175, d'un total de 189 países, nel ránking de los países según el so Índiz de Desarrollu Humanu. En 2018 estimábase que unos 600.000 congoleses colaran del país a otros vecinos pa escapar de la violencia política del centru y l'este del país. Otros 4,5 millones de persones son desplazaos dientru del propiu país, y dos millones de neños tán en riesgu de desnutrición.

El país ye miembru de la Organización de Naciones Xuníes, el Movimientu de Países Ensin Alliniar, la Xunión Africana y el Mercáu Común d'África Oriental y Austral.

## Historia
## Divisiones alministratives
El país divídese alministrativamente, dende 2015, en 25 provincies y una ciudá-provincia, Kinxasa. Les provincies sodivídense en 145 territorios y 32 ciudaes..

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos