Grañén

**Grañén** ye una llocalidá y un conceyu de la contorna de los Monegros na provincia de Uesca (Aragón, España). Tien una población de 1&nbsp;902 habitantes (INE 2014). El términu municipal entiende tamién los pueblos de Callén, Curbe, Fraella y Montesusín.

## Situación y clima
Grañén ta emplazado nuna pequeña elevación sobre la llanura monegrina a 332 msnm, al norte de la depresión del Ebro, próxima al ríu Flumen. Falta unos 23 km de la capital, Uesca, y 69 km de Zaragoza.
La so temperatura medio añal ye de 14,2&nbsp;°C y la so precipitación añal de 580&nbsp;mm.

## Historia
### Edá Antigua y Media
D'orixe romanu, el topónimu Grañén recuerda a un terrateniente llamáu *Granius*.
Sicasí, la hestoria documentada de la llocalidá nun empieza hasta 1104. Poco dempués de que se produxera la Reconquista de la zona, Grañén foi designáu llugar de realengu. Sancho Íñiguez, conocíu dacuando como *Sancio Eneconnes*, el so primer señor, nomar nos documentos de la coleición diplomática de Pedru I, estudiaos y publicaos pol profesor Antonio Ubieto.

En 1198, el rei Pedru II d'Aragón venció al obispu Ricardo de Uesca'l derechu de patronatu sobre la Ilesia de Grañén.
En 1258, Xaime I apurrió a Blasco de Maza los castiellos y villes de Grañén y Robres, que darréu fueron apurríos como señoríos de baronías a Pedru I de Ayerbe, tamién primer barón d'Ayerbe y Arnueso.
El llugar de Grañén pasó a la Corona Real en 1372 por voluntá espresa de Pedru IV d'Aragón.

### Edá Moderna y Contemporánea
Nel sieglu XVI la villa pasó a manes de los poderosos duques de Villahermosa.
D'esa dómina conozse que Grañén tenía 80 cases, siendo llugar perteneciente al Arcedianáu de Serrablo. En 1560, una visita a la Ilesia de Grañén indicó que'l retablu mayor yera bien bonu, que tenía coru y cuatro campanes na torre.

La peste atacó'l llugar nel sieglu XVIII, quedando llibre una sola familia.
En 1785, Grañén consiguió la categoría de villa anque, en 1792, siguía siendo del Duque de Villahermosa. Cróniques de la dómina refieren que la ilesia yera de fábrica bien antigua y que riquía arreglu yá que amenaciaba ruina.
A finales de sieglu (1797), la villa cuntaba con 152 cases.
En 1849, Grañén foi designáu conceyu independiente.

Mientres la Guerra Civil (1936-1939), en Grañén asitióse un tiempu un hospital de campaña que foi'l primeru de los llevantaos n'España pol Spanish Medical Aid Comittee (SMAC). Apaez citáu nun poema de Tom Wintringham: "Granien - British Medical Unit".

En 2011 el primer premiu del Sortéu Estraordinariu de Navidá de la Llotería Nacional d'España, más conocíu como «El Gordu», foi parar íntegramente a Grañén.

## Demografía
Grañén algamó'l so techu demográficu, 3&nbsp;248 habitantes, en 1970. En 2014 la so población yera de 1&nbsp;902 habitantes.

## Política llocal

### Últimos alcaldes de Grañén

### Resultaos eleutorales

## Patrimoniu
El cascu antiguu de Grañén asítiase sobre una nidia llomba, xunto a la Ilesia parroquial y los restos del antiguu castiellu.

La Ilesia parroquial de Santiago Apóstol ye un templu del sieglu XVI nel que se combinen elementos góticos y renacentistes.
Tien planta de cruz llatina con cabecera poligonal de tres paños.
El so interior alluga un retablu renacentista realizáu por Pedro de Aponte y Cristóbal de Cardeñosa, fecháu en 1511, que decora l'altar Mayor.

Xunto al nucleu urbanu, la Ermita de Santuyano ye una modesta construcción d'una sola nave con cubierta a dos agües. Anguaño l'edificiu ta práuticamente esmarranáu. Esiste un proyeutu pa faer una nueva ermita.
Esta ermita ta totalmente derruída.

## Fiestes
* El 7 de xineru conmemora la festividá de Santuyano, fiesta pequeña de Grañén.
* El Día de los Homes, o de la Comunión Pascual, celébrase'l domindo siguiente de Pascua. Fiesta que tenía gran tradición nel pasáu, foi recuperada apocayá.
* La fiesta mayor de Grañén tien llugar el 25 de xunetu n'honor a Santiago Apostol, patrón de la llocalidá. La fiesta empieza col chupinazo dende'l balcón del conceyu y posterior cabalgata de los xarrés. Unu de los actos más tradicionales ye «la carrera del Pollu», llamada en Grañén «Memorial Valentín Rodellar» n'honor a unu de los meyores corredores d'Aragón.

## Ver tamién
* Conceyos de la provincia de Uesca
* Gastronomía de la provincia de Uesca

## Referencies

## Enllaces esternos