open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Francesc Mira i Casterà

**Joan Francesc Mira i Casterà**  ye un escritor valencián.

Ye miembru de l'Asociación d'Escritores en Llingua Catalana y foi presidente d'Acció Cultural del País Valencià. Nel añu 1991 recibió la Cruz de San Xurde pola so dedicación cívica. En política, ye militante y foi candidatu a les eleiciones xenerales pol Bloc Nacionalista Valencià.

## Obres
### Noveles
**El bou de foc* (1974)
**Els cucs de seda* (1975)
**El desig dels dies* (1981)
**Viatge al final del fred* (1983)
**El treballs perduts* (1989)
**Borja Papa* (1996)
**Purgatori* (2002)
**El professor d'història* (2008)
* *El tramvia groc* (2013)

### Ensayo
**Som. Llengua i Literatura* (1974)
**Un estudi d'antropologia social al País Valencià: els pobles de Vallalta i Miralcamp* (1974)
**Els valencians i la terra* (1978)
**Introducció a un País* (1980)
**Població i llengua al País Valencià* (1981)
**Crítica de la nació pura* (1985)
**Hèrcules i l'antropòleg* (1994)
**Sense música ni pàtria* (1995)
**Sobre la nació dels valencians* (1997)
**Cap d'any a Houston* (1998)
**Els Borja. Família i mite* (2000)
**Sant Vicent Ferrer. Vida i llegenda d'un predicador* (2002)
**La prodigiosa història de Vicent Blasco Ibáñez* (2004)
**Vida i final dels moriscos valencians* (2009)
**En un món fet de nacions* (2008)
**Europeus. Retrat en setanta imatges* (2010)

## Premios
* 1991 : Cruz de San Xurde
* 2002 : Premiu Sant Jordi de novela por *Purgatori*

## Enllaces esternos

* Joan Francesc Mira i Casterà al Associació d'Escriptors en Llengua Catalana (AELC)

## Referencies
Timná

El Valle de Timná ye una zona d'altu valor arqueolóxicu asitiada nel desiertu del Negev (Israel), a unos 30 km al norte d'Eilat. Nel llugar atópense mines de cobre que s'esplotaron de manera más o menos siguida dende'l VI mileniu e.C. hasta la Edá Media.

Mientres los años 1930, rellacionóse a esti llugar coles llexendaries mines del rei Salomón (sieglu X e.C.) pero les pruebes arqueolóxiques falen d'una esplotación minera más antigua, del más recién Neolíticu. Les mines esplotáronse eficientemente mientres les dinastíes exipcies XVIII y XIX, que los sos faraones estrayíen cobre cola collaboración de les tribus d'esa rexón.

Una gran porción del valle, que contién antiguos restos d'actividaes de minería del cobre y restos arqueolóxicos en sitios d'adoración, forma parte del Parque del Valle Timná.

## Referencies
Monte Hope (L'Antártida)

El **monte Hope** ye una llomba arrondada, con una elevación d'unos 1.100 m, allugada al pie del glaciar Beardmore, na Barrera de xelu de Ross, en L'Antártida.

## Descubrimientu
El monte Hope afayóse'l 3 d'avientu de 1908 por Ernest Shackleton y el so grupu espedicionariu, camín al polu Sur mientres la espedición Nimrod. Al xubir a esta llomba'l grupu pudo ver per primer vegada'l glaciar que-yos sirviria de ruta escontra'l Pandu Antárticu y el Polu Sur. Al respeutu Shackleton escribió: «*Algamemos la base del monte qu'esperamos poder esguilar pa poder apreciar el tarrén circundante [...] Esguilemos con gran dificultá esta paré, y depués xubimos per una rimada nidia de nieve [...] Dende la cume apréciase una ruta franca escontra'l sur, yá que a partir d'equí estiéndese ente nós un gran glaciar [...] en direición sur que paez fundise cola masa de xelu tierra adientro*».

Shackleton llamó a esta llomba «Monte Hope» (n'inglés: Monte Esperanza), pol impautu que tuvo sobre la espedición. El grupu de Shackleton xubió pela ruta del glaciar al pandu, pero entamaron el regresu enantes de llegar al Polu.

Tres años dempués, el grupu del Capitán Scott utilizó esta mesma ruta y los sos miembros llegaron hasta'l Polu, sicasí tolos integrantes del grupu morrieron mientres el viaxe de regresu.

En 1916 l'equipu del mar de Ross allugó nel Monte Hope l'últimu depósitu de cebera pa la marcha trescontinental fallida de Shackleton, parte de la Espedición Imperial Tresantártica.

## Referencies

## Bibliografía
* .
* .
Astatu

L**'astatu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 85 allugáu nel grupu de los halóxenos (grupu 17) de la tabla periódica. El so símbolu ye **At**.

## Carauterístiques
El comportamientu químicu d'esti elementu altamente radiactivu ye bien asemeyau al d'otros halóxenos, especialmente'l yodu. Piénsase que l'astatu ye más metálicu que'l yodu. Investigadores del Llaboratoriu Nacional de Brookhaven realizaron esperimentos nos que s'identificaron y midieron reaiciones elementales qu'arreyen al astatu.

L'astatu, siguíu del franciu, ye l'elementu más raru de la naturaleza, con una cantidá total sobre la superficie terrestre menor de 25 gramos nel mesmu intre de tiempu.

## Historia
L'astatu (del griegu αστατος, *astatos*, que significa inestable) foi sintetizáu per primer vegada en 1940 por Dale R. Corson, K. R. MacKenzie y Emilio Segrè na Universidá de Berkeley (California), bombardiando bismutu con partícules alfa. Un primer nome pal elementu foi *alabamino* (Ab).

## Obtención
L'astatu obtiénse bombardiando bismutu con partícules alfa, llogrando isótopos 209At y 210At, con un periodu de semidesintegración rellativamente altu.

## Isótopos
Esisten 41 isótopos conocíos del astatu, toos radiactivos. L'isótopu más llonxevu ye'l 210At, que tien un periodu de semidesintegración de 8,1 hores, y el menos llonxevu ye l'isótopu 213At, con unu de 125 nanosegundos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  WebElements.com - Astatu
*  EnvironmentalChemistry.com - Astatu
*  Los Alamos National Laboratory - Astatu
Juan María Medina Ayllón

## Biografía
Nel añu 1962 afítase en Barcelona, au estudió na Escuela d'Artes y Oficios Llotja y llicencióse na facultá de Belles Artes de **San Jorge** de la Universidá de Barcelona. Dende 1987 hasta la so xubilación foi profesor de Talla de madera nel departamentu d'escultura de la escuela La Llotja.

Fizo esposiciones en dellos países europeos y americanos, y efeutuó encargos como'l *Cristu Resucitáu* pa la ilesia de San Pacianu en San Andrés de Palomar (Barcelona), monumentu en San Julià de Llor i Bonmatí (Girona) al fundador del conceyu, la reconstrucción de dos corones gótiques pal Salón del Conseyu de Cientu del conceyu de Barcelona, los modelos de los ánxeles-llámpara pal Teatru de la Vieya Opera de Frankfurt del Main y un *Cristu Xacente* pal conceyu de Villanueva de la Reina (Xaén). Nel añu 2008 recibe'l Diploma de Maestru Artesanu na especialidá d'escultor dau pola Generalitat de Catalunya.

## Obres en museos

**La Primavera*. Muséu de Belles Artes. Asunción (Paraguái)
**Eva*. Muséu d'Escultura. Kemijärvi (Finlandia)
**Contraposición*. Muséu Nacional d'Arte. Baḥréin
**Primavera*. Conceyu de Bardonecchia-Turín (Italia)
**El Raptu d'Europa*. Conceyu de Sennori (Cerdeña)
**Venus Europea*. Casa'l conceyu de Salou (Tarragona)
**Cuatro Elementos*. Xardín públicu. St. Blasien (Alemaña)
**L'Atleta*. Parque Los Barrancos. Alloza (Teruel)

## Premios
*1980 Premiu Costa Brava de Palamós (Girona)
*1982 Premiu Torre de Plata. Martorell (Barcelona)
*1987 Primer premiu de Escultura en Madera. Bardonecchia. Italia
*1991 Premiu del Públicu y Premiu de los Escultores en la Bienal Internacional d'Escultura de Resistencia (Arxentina)
*1992 Medaya Josep Llimona de Barcelona
*1994 Premiu de los Escultores. Asunción (Paraguái)
*1995 Premiu del Públicu en St. Blasien (Alemaña)
*2001 Premiu Margarita Sans del Cercle Artístic de Sant Lluc de Barcelona
*2005 Medaya Josep Llimona. Barcelona
*2010 Premiu extraordinariu en «Primer Encuentro de Talla madera en Ripollet» (Barcelona)
*2011 Invitat d'Honor al XVII Saló Internacional d'Art d'Argelers (Francia),

## Bibliografía
**Antoni Gaudí (1852-1926)* 1984 Barcelona, Fundació Caixa de Pensions ISBN 84-505-0683-2
*Volum III 1989 *Diccionario Ràfols de Artistas Contemporáneos de Cataluña y Baleares*, Barcelona, Edicions Catalanes SA ISBN 8486719 14 3
* *Cercle Artístic Sant Lluc 1893-1923 Cent Anys*, 1993 Barcelona, Ed. Generalitat de Catalunya Departament de Cultura

## Referencies

## Enllaces esternos
*Juan María Medina Ayllón a Talla-Madera  
*Diario La Nación, San José, Costa Rica
Sigourney Weaver

**Susan Alexandra Weaver** (8 d'ochobre de 1949, Nueva York), más conocida como **Sigourney Weaver** ye una actriz d'Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Zhang Heng

**Zhang Heng** (en chinu tradicional, 張衡; chinu simplificáu, 张衡; pinyín, *Zhāng Héng*; 78 - 139) foi un científicu, astrónomu, pintor y escritor de orixe chinu. Nació na ciudá de Nanyang, na provincia de Henan.

## Trabayos principales
Mentanto una llarga época de su vida foi astrónomu real baxo la Dinastía Han del Este, y trazó ún de los primeros mapes estelares, rivalizando col que creó Hiparco nel añu 129 e.C, y desconocíu pa Zhang. Nesti mapa, allugó les posiciones exautes de 2.500 estrelles y bautizó unes 320. Estimó que'l cielu nocherniegu, del que namái podía ver una parte, contenía 11.500 estrelles, una cifra descomanada pa un observador con bona vista, pero nun foi una mala estimación. Desplicó los eclipses llunares correutamente, argumentando que se producíen cuando la Luna atravesaba la solombra de la Tierra, ya imaxinó la Tierra como una pequeña esfera suspendida nel espaciu, arrodiada por un inmenso y llonxanu cielu esférico. Nel añu 123 corrixó'l calendariu pa facer concasar les estaciones del añu.

## Bibliografía
* Huang, Ray (1997). China: A Macro History. New York: An East Gate Book, M. E. SHARPE Inc.
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering. Cambridge: Cambridge University Press. reprinted: Taipei: Caves Books, Ltd.
* Wright, David Curtis (2001) The History of China. Westport: Greenwood Press.
## Referencies

## Enllaces esternos
Gavrilo Princip

**Gavrilo Princip** (Obljaj, Bosnia, 13 de xunetuCX/25 de xunetuCG de 1894 – Terezin, Bohemia, 28 d'abril de 1918) foi un nacionalista estremista serbo-bosniu qu'asesinó al herederu a la corona d'Austria-Hungría, l'archiduque Franciscu Fernandu, y a la so esposa, la duquesa de Hohenberg Sofía Chotek, el 28 de xunu de 1914 en SarayevuSarayevu, la capital de Bosnia.

Princip pertenecía a un movimientu xuvenil separatista d'ideales yugoeslavistes conocíu como *Xoven Bosnia* que lluchaba pola lliberación de Bosnia y Herzegovina del dominiu austrohúngaru y la so integración a Serbia pa la creación d'un estáu nacional yugoslavu. Pero lo que sería daveres trascendental yera que, según Austria-Hungría, el comandu terrorista dientro del qu'actuara, taba al serviciu de ciertos grupos radicales en Belgráu; más específicamente, señalóse a la *Mano Negra*, una sociedá secreta serbia tamién llamada *Unificación o Muerte*, y al so líder, el coronel Apis, xefe del serviciu d'intelixencia serbia, como responsables direutos del atentáu, pese al esfuerciu que fixeron tolos implicaos llevaos a xuiciu por convencer a les autoridaes austrohúngares d'actuar por iniciativa propia y magar la falta d'abondes pruebes. Yá que con ello Austria-Hungría tenía la sida que buscaba pa empecipiar les hostilidaes contra Serbia que, como parte de la so política d'espansión escontra los Balcanes, taba esperando.

Pero nenguna d'estes naciones diría sola a la guerra. De cuenta que el magnicidiu protagonizáu por Princip convirtióse nel desencadenante que les grandes potencies europees, aliaes en dos bandos distintos, esperaben pa poder enfrentase ente sigo y camudar el xuegu de poderes nos distintos frentes en que se desenvolvería la mayor guerra enxamás vista hasta entós na historia de la humanidá: la Primer Guerra Mundial (1914-1918).

## Ver tamién
## Notes
Seleniu

El **seleniu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que tien el símbolu **Se** y el númberu atómicu 34.

## Carauterístiques principales
El seleniu pue atopase en delles formes alotrópiques. El seleniu amorfu esiste en tres formes: la vítrea, prieta, obtenida enfriando rápido'l seleniu llíquidu, funde a 180°C y tien una densidáDensidá de 4,28 g/cm³; la encarnada, coloidal, obtiénse en reaiciones de reducción; el seleniu gris cristalín d'estructura hexagonal, la forma más común, funde a 220,5°C y tien una densidá de 4,81 g/cm³; y la forma encarnada, d'estructura monoclínica, funde a 221°C y tien una densidá de 4,39 g/cm³.

Ye insoluble n'agua y alcohol, llixeramente soluble en disulfuru de carbonu y soluble n'éter.

Presenta l' efeutu fotoeléctricu, convirtiendo la lluz en lletricidá, y, amás, la so conductividá llétrica aumenta al esponerlu a la lluz. Pembaxo del so puntu de fusión ye un material semiconductor triba p, y alcuéntrase na so forma natural.

## Referencies
Alien (película)

**Alien** ye una película de ciencia ficción y terror norteamericana, dirixida por Ridley Scott, estrenada en 1979. Contó colos actores Sigourney Weaver, Tom Skerritt, Veronica Cartwright, John Hurt, Harry Dean Stanton, Ian Holm y Yaphet Kotto. El títulu de la película fai referencia al antagonista: una agresiva criatura alieníxena qu'acecha a la tripulación d'una nave espacial. 

En principiu pensóse que la película sería un fracasu de taquilla y el publicu la considerase como «otra cinta de suspense de baxu presupuestu». El so títulu orixinal yera *Star Beast* – «Bestia estelar» –. Magar d'ello, Scott persuadió al equipu de producción pa qu'aumentara el presupuestu, al asegurar que la trama tendría un tonu más seriu. El guionista Dan O'Bannon elixó'l nome definitivu, al optar por unu más simple y pegadizu que l'anterior.

Música compuesta por: Jerry Goldsmith.

## Repartu

* Tom Skerritt: Ye Dallas Arthur.
* Sigourney Weaver:Ye Ellen Ripley
* Veronica Cartwright:Ye Joan Lambert
* John Hurt: Ye Gilbert Kane
* Ian Holm:Ye Ash
* Harry Dean Stanton:Ye Brett
* Yaphet Kotto: Ye Dennis Parker
* Bolaji Badejo:Alien

## Referencies

## Enllaces esternos
Chekmen

**Chekmen** o **Chekmeñ** (del rusu *Чекмень*) (de Karachái "*chepken (чепкен)*" - ropa d'abrigu) El Chekmen ye un elementu de vistíu de los homes, como un intermediu ente l'albornoz y el caftán. Normalmente fechu de tela. El chekmen fixábase nel llau esquierdu con unos ganchos cosíos fasta'l borde, y a febielles al otru llau. Los Chekmen yeren populares ente los pueblos túrquicos, y yera tamién un elementu normal na ropa los cosacos.

## Bibliografía
• Bolxoy Entsiklopedicheskiy slovar' (*Большой Энциклопедический словарь) (Gran Diccionariu Enciclopédicu). 2000. Moscú.*

## Referencies

## Enllaces esternos
Bagad

El términu **bagad** en bretón, (*bagaudae* en llatín; en galo significaba «tropa») úsase pa designar a los integrantes de numberoses bandes que participaron nuna llarga riestra de rebeliones, conocíes como les **revueltes bagaudes**, que se dieron na Galia ya Hispania cuando'l Baxu Imperiu, y que siguieron desendolcándose hasta'l sieglu V.

Los integrantes yeren principalmente llabradores o colonos que nun cumplíen coles obligaciones fiscales, esclavos fuxíos o méndigos. El vocablu pue tener un doble orixe, bien una raíz llatina que significa «lladrón», bien una d'orixe célticu que significa «guerreru».

Ye mui frecuente l'usu del términu *bagad* nes bandes de gaites de la Bretaña Francesa, col significáu de banda, agrupación.

## Referencies

## Enllaces esternos
*PAX CELTIBERA «Las Bagaudas». Introducción. Francisco Javier Sanz Huesma, 2006.
Astérix el galu (álbum)

***Astérix el galu*** (***Astérix le Gaulois*** nel orixinal francés) ye l'álbum primeru de la serie de cómic *[[Astérix el Galu]]*, de René Goscinny (guión) y Albert Uderzo (dibuxu), prepublicáu en *[[Pilote (revista)|Pilote]]* del númeru 1 (29 d'ochobre de 1959) al 38 (14 de xunetu de 1960) y asoleyáu n'álbum n'ochobre de 1961. L'álbum tuvo una tirada de 6000 exemplares, rápidamente escosaos, siendo adaptáu a los dibuxos animaos nel añu 1967.

La versión n'asturianu asoleyó en 2014, cola traducción de María Xosé Rodríguez López, de manes de la Editorial Salvat.

## Sinopsis
Nel añu 50 e.C., depués de la derrota de Vercinxetorix, tola Galia ta ocupada. ¿Toa? Non, un pequeñu pueblu d'Armórica resiste tovía a les llexones de Petibónum, Laudánum, Babaórum y Aquárium, y Xulio César ta contrariáu al ver cómo una pequeña provincia pon en xaque al so exércitu. El guerreru Astérix ta saliendo del pueblu pa dir a cazar, cruza sobre la so ruta con cuatro llexonarios romanos a los que balta fácilmente anantes de continuar el so camín. Estos tornen a Petibónum y el centurión Caius Bonus entrúgase cuál ye'l secretu de la fuercia d'esos galos. Astérix, de vuelta al pobláu, invita al so amigu Obélix, un escultor de menhires, a almorzar en so casa; darréu van a la busca de Panorámix el druida pa qu'Astérix tome una ración de fervíu máxicu: una poción que multiplica la fuercia del consumidor. El druida sermonea a Obélix que quier beber tamién, recordándo-y qu'él cayó na marmita cuando yera pequeñu y que los efeutos de la poción son permanentes nél.

En Petibónum, Caius Bonus y el so segundu Marcus Sacapús deciden unviar un espía al campamentu de los galos: ante la falta d'entusiasmu de los llexonarios, ye finalmente'l pequeñu y feble Calígula Minus l'escoyíu. Depués d'amazcaralu de galu y encadenalu a Sacapús y una patrulla de llexonarios, paseen pela viesca col enfotu de ser atacaos. Son Astérix y Obélix los qu'a falta d'amarraces, lliberen a Calígula Minus, que tomara'l nomatu de Caligulamínix. L'espía queda ablucáu cuando Astérix-y quita fácilmente les cadenes que lu arrodien. Nel pueblu, descubre que'l ferreru trabaya'l fierro colos puños y Astérix tira d'un carru llenu de tueros d'árboles. Demientres la comida arreglóse pa descubrir la esistencia del fervíu máxicu y depués d'una negativa inicial del druida tendrá la oportunidá de prebala. Calígula Minus comprueba los efeutos del fervíu cuando trata de llevantar una piedra pesada, pero descubre la impostura cuando, nun baille de gala, los baillarinos tienen que tirar del bigote, y comprueben que ye falsu. Calígula Minus consigue escapar y enseña-y a Caius Bonus los efeutos del fervíu y la so duración. Mientres Calígula Minus se dexa pegar por un garrapiellu de romanos brengosos, el centurión suaña con grandes proyeutos tales como ocupar el llugar de César.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cantar de los Nibelungos

El ***Cantar de los nibelungos*** (n'alemán *Nibelungenlied)* ye un poema épicu de la Edá Media, escritu nel sieglu XIII, anónimu, d'orixe xermanu.

Esti cantar de xesta axunta munches de les lleendes esistentes sobre los pueblos xermánicos, entemecíes con fechos históricos y creencies mitolóxiques que, pola fondura del so conteníu, complexidá y variedá de personaxes, convirtióse na epopeya nacional alemana, cola mesma xerarquía lliteraria del *[[Cantar de mio Cid]]* n'España y el *[[Cantar de Roldán]]* en Francia.

Nel *Cantar de los nibelungos* nárrase la xesta de Sigfrido, un cazador de dragones de la corte de los burgundios, que valiéndose de dalgunos artificios consigue la mano de la princesa Krimilda. Sicasí, una cabileña indiscreción femenina termina provocando una cadena de vengaciones. El traidor Hagen, afaya que Sigfrido nun ye invulnerable por tar bañáu col sangre d'un dragón, darréu qu'esiste una pequeña porción del so llombu au se depositó una fueya de tilu y el sangre nun tocó la so piel. Aprovechando esti puntu feble, mátalu a traición nun regatu. 

Pocos años dempués Krimilda abellúgase na corte del rei Etzel (Atila) al casase con él y dexa pasar el tiempu, hasta que nuna llacuada convocada por Etzel, tres una espantible carnicería, Krimilda consigue vengase, los sos hermanos Geiselher y Gernot muerren asesinaos y prinden a Gunter y Hagen. Finalmente ordena esgañotar al so hermanu Gunter pa consiguir que Hagen confiese aú garabó l'ayalga de los nibelungos, pero al negase esti, Krimilda toma la espada de Sigfrido y esgañótalu. Hildebrando de Berna y el rei Etzel contemplen la escena y Hildebrando entrando en cólera pola llaina muerte del embravecíu Hagen toma la so espada y curtia a Krimilda en dos.

El manuscritu del *Cantar*, que se caltién na Biblioteca Estatal de Baviera, ta inscritu nel Programa Memoria del Mundu de la UNESCO nel 2009 como reconocencia de la so significancia histórica.

El compositor alemán Richard Wagner inspiróse en dalguna midida nesti poema épicu y na tradición mitolóxica xermánica y nórdica pa componer la tetraloxía operática *[[Der Ring des Nibelungen]]* ('L'aniellu del nibelungu'). Tamién se llevó al cine por Fritz Lang en 1924 col títulu de *[[Los nibelungos]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Manuscritu A dixital
* Manuscritu C dixital
* Trescripciones del altu alemán mediu de les versiones A, B, y C
Atila

**Atila** (llanures danubianes, c. 395 - Valle de Tisza, 453) foi'l postreru y más poderosu caudiellu de los hunos, tribu procedente probablemente d'Asia, magar que los oríxenes exautos desconócense. 

Atila gobernó'l mayor imperiu européu del so tiempu, dende'l 434 hasta la so muerte en 453. Conocíu n'Occidente como *L'azote de Dios*. Les sos posesiones estendíense dende la Europa Central hasta'l mar Negru, y dende el ríu Danubiu hasta'l mar Bálticu. Mientres el so reináu, foi ún de los más xabaces enemigos del Imperiu romanu, que nesta etapa final del mesmu taba dixebráu en dos: L'Imperiu Oriental con capital en Constantinopla, güei Istambul, y l'Imperiu Occidental, con capital en Roma y más tarde en Rávena. Invadió dos vegaes los Balcanes, tuvo a piques de tomar la ciudá de Roma y llegó a sitiar Constantinopla. Coló al traviés de Francia y llegó inclusive a Orleans, hasta que'l xeneral romanu Aeciu obligólu a recular na batalla de los Campos Cataláunicos nel 451 (Châlons-en-Champagne). Llogró faer fuxir al emperador d'Occidente Valentinianu III de la so capital, Rávena, nel 452.

L'imperiu de los hunos esgoncióse y estinguióse tres la muerte d'Atila. Los hunos foron un pueblu nómada de cazadores y ganaderos de los que nun se caltienen rexistros escritos propios, polo que los datos que conocemos provienen sobremanera de fontes romanes. Con too y con eso, Atila convirtióse nuna figura llexendaria de la historia d'Europa, y en gran parte de la Europa Occidental recuérdase-y como'l paradigma de la crueldá, la destrucción y la rampiña. Dellos historiadores, sicasí, retrátenlu como un rei grande y noble, y trés sagues escandinaves inclúyenlu ente los sos personaxes principales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Construyendo la Izquierda - Alternativa Socialista

**Alternativa Socialista** o **Construyendo la Izquierda-Alternativa Socialista** (CLI-AS) ye un partíu políticu español, d'ideariu socialista. Fundóse en 2013 a partir d'un grupu de persones procedentes del PSOE, lo mesmo que de movimientos altermundistes, ecoloxistes y del 15M.

Alternativa Socialista, constitúyese como espaciu sociu-políticu de calter democráticu y d'izquierdes, au tienen cabida toles muyeres y homes que se definan d'izquierdes y defensores de la naturaleza, comprometíos por camudar la sociedá actual escontra una sociedá más igualitaria, con más llibertá, fraternidá, xusticia social y ambiental. Defínense deldores de la tradición socialista, federalista, ecosocialista, feminista y republicana, siendo estos los principios xenerales de la formación política.

Denuncia aquellos partíos que se consideren "socialistes y practiquen polítiques neolliberales". Poro, pretenden rescatar el socialismu de les manes d'aquellos enllordiaron la pallabra socialismu, pallabra que significa igualdá y repartu, y que se mancilló poles élites corruptes ensin más ideoloxía que'l poder pol poder.

Nes eleiciones al **Parllamentu Européu de 2014** incorporóse a la llista de **La Izquierda Plural**, Asina como nes **Eleiciones andaluces de 2015**, les Autonómiques de la Rexón de Murcia, Baleares y nes Eleiciones a les Cortes Valencianes de 2015, baxo distintes coaliciones con Izquierda Xunida.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hunos

Los **hunos** foron una confederación de tribus euroasiátiques, pueblos de los más diversos oríxenes xuníos por una aristocracia que falaba una llingua túrquica. Los hunos apaecieron n'Europa nel sieglu IV, y algamaron el so apoxéu sol mandu d'Atila.

## Historia
Escelentes xinetes, arqueros, rápidos y decidíos, de táctica impredicible, estendieron la llercia nel Imperiu. Apautaron con Roma n'escontra de los xermanos de la Europa Central y, hacia l'añu 432 teníen un caudiellu principal, Rua o *Rugila*, que a la so muerte (434) asocediéron-y los sos sobrinos Bleda y Atila. Yeren nómades y vivíen en cabañes temporales, magar que conocíen la propiedá de la tierra y avezaben a andar de colobexu per zones concretes que tuvieren en so poder. Pola so condición nómada, la vaca y la cacería teníen un papel más importante na so economía que l'agricultura. Les faltes na so dieta iguábenles gracies al comerciu, y les más de les veces dábense a correríes y saquéu en territoriu estranxeru. Les armes qu'emplegaben na guerra yeren la espada reuta, la llanza, el reyu (especie de cuerda cola qu'arreyaben a los sos enemigos y rompíen-yos el pescuezu) y l'arcu, qu'avezaben usar dende'l caballu. A esto contribuyía l'usu del estribu, que tomaron de los chinos y qu'introduxeron más tarde en Persia y Europa.

## Ver tamién
* Heftalita
* Idioma hunu

## Enllaces esternos

* Los Hunos. Inclúi fragmentos de:
:*Asia Central* - Ed. Siglo XXI 
:*L'Imperiu Chinu* - Ed. Siglo XXI 
:*L'Alta Edá Media: Les edaes escures*  - Isaac Asimov, Alianza Editorial, 1983.

## Otres fontes
Ebro

L**'Ebro** () ye'l ríu más caudalosu d'España, y el segundu de la península ibérica dempués del Duero (caudal mediu de 600 m³/s pal Ebro, frente a los 675 m³/s del Duero na so desaguada en Porto). Ye arriendes el segundu ríu más llargu, por detrás del Tajo. Escurre dafechu per España, au ocupa la primer posición ente los ríos que nacen y desagüen netamente nel país, tantu pol llargor como pol so caudal. D'ente los ríos que desagüen nel mar Mediterraneu, ye'l segundu más llargu tres el Nilu.

Percuerre l'estremu nororiental de la península ibérica, al traviés del valle que lleva'l so nome, asitiáu nuna depresión. Sigue una direición noroeste-sureste dende la so nacencia na «Hermandad de Campoo de Suso», en Cantabria, hasta'l mar Mediterraneu, nel que desagua formando'l delta del Ebro, ente los términos municipales de Deltebre y San Jaime de Enveija.

El ríu tien un llargor total de 930 km. La so cuenca hidrográfica ye la más estensa d'España, con una superficie de 86.100 km². Ésta distribúyese, amás de per esti país, per Andorra y Francia.

L'Ebro traviesa siete comunidaes autónomes españoles: Cantabria (au naz), Castiella y Llión, La Rioxa, País Vascu, Navarra, Aragón y Cataluña (onde desagua). Amás, la so cuenca hidrográfica tamién drena territorios de la Comunidá Valenciana (ríu Bergantes) y Castiella-La Mancha. El ríu baña dos capitales de comunidá autónoma: Logroño y Zaragoza

## Referencies
Azərbaycan marşı

**Azərbaycan marşı** ye l'himnu nacional d'Azerbaixán. La lletra ta compuesta por Ahmed Javad y la música por Uzeyir Hajibeyov en 1919. Foi adoptáu en 1920.

## Lletra orixinal n'[[Idioma azerbaixanu|azerbaixanu]]

### Traducción al asturianu
:¡Azerbaixán! ¡Azerbaixán!
:¡Tierra amada de fíos valientes!
:Toos nós llistos para dar les nueses vides por ti!
:¡Toos nós potentes para arramar la nuesa sangre por ti!
:¡Vive felizmente col to tricolor!
:¡Vive felizmente col to tricolor!
:Miles d'almes fueron sacrificaes por ti.
:El to pechu volvióse un campu de batalla.
:Los soldaos que se quitaron de la vida,
:cauno d'ellos convirtióse nun héroe.
:Puedes convertite nun xardín floreciente.
:Vamos sacrificar les nueses vides por ti en cada momentu.
:Mil y una tenrures hai nel mio corazón.
:Para caltener el to honor.
:Para llevantar la bandera
:y caltener el to honor,
:Tola mocedá ta imapciente.
:¡Tierra amada! ¡Tierra amada!
:¡Azerbaixán! ¡Azerbaixán!
:¡Azerbaixán! ¡Azerbaixán!

## Referencies

## Enllaces esternos

* Himnu nacional d'Azerbaixán en MIDI
Leo Tindemans

**Leonard Clemence “Leo” Tindemans**,  foi un políticu belga, primer ministru demócrata-cristianu dende 1974 hasta 1978. Foi miembru del partíu Cristianu Demócrata y Flamencu. Federalista reconocíu pol so informe de la unión política d'Europa en 1975.

## Referencies
Carlos Manuel Arana Osorio

**Carlos Manuel Arana Osorio**  foi un militar y políticu guatemalianu, escoyíu presidente de Guatemala pal periodu del 1 de xunetu de 1970 al 1 de xunetu de 1974. Foi comandante de la zona militar xeneral Rafael Carrera en Zacapa de 1966 a 1968 y embaxador de Guatemala en Nicaragua.

El sistemáticu usu del "terrorismu d'estáu" qu'empezó'l 1966 mientres el gobiernu de Julio César Méndez Montenegro siguió mientres el gobiernu Arana. Calcúlase que 20.000 guatemalianos morrieron o "sumieron" mientres el so gobiernu.

## Referencies
Pierre Harmel

**Pierre Charles José Marie Harmel**, (°16 de marzu de 1911 - †15 de payares de 2009) foi un políticu de Bélxica. Ocupó'l llugar de primer ministru de Bélxica (o Ministru-Presidente) de 28 de xunetu de 1965 a 19 de marzu de 1966.

## Referencies
Mulhacén

El **Mulhacén**, con una altitú de 3.478,6 msnm, ye'l picu más altu de la península ibérica, y el segundu d'España tres el Teide, de 3.718 msnm (Tenerife, Canaries). El Mulhacén forma parte del parque nacional de Sierra Nevada. Ta enclaváu na provincia de Granada, nel sur peninsular d'España y pertenez a Sierra Nevada, nel cordal Penibéticu.

Nel so cume conflúin los términos municipales de Güéjar Sierra, al norte, y Capileira y Trevélez pel sur, según los partíos xudiciales de Granada y de Órgiva.

Magar que'l so altor nun ye esceicional, el Mulhacén ye'l picu más altu de la península ibérica, y tamién el d'Europa (fuera del Cáucasu y los Alpes), una y bones les islles Canaries y Groenlandia, con picos más altos, pertenecen políticamente a Europa, pero xeográficamente son parte d'África y América del Norte, respeutivamente.

## Toponimia
El so nome remanez de Muley Hacén, castellanización del nome de Mulay Hasan, antepenúltimu rei nazarí de Granada nel sieglu XV, del que se diz qu'enterráronlu nesi monte.

## Referencies
Drew Carey

Dempués de terminar el so serviciu na Marina de los Estaos Xuníos y facese conocíu como comediante, Carey ganó eventualmente popularidá al protagonizar el so propiu programa cómicu de televisión, *[[The Drew Carey Show]]*, y tamién como presentador de la versión d'Estaos Xuníos del programa de comedia d'improvisación *[[Whose Line Is It Anyway?]]*, que dambos salieron al aire n'ABC.

Carey trabayó en delles películes, series televisives, videos de música, películes pa la televisión y un xuegu de PC. Anguaño ye'l presentador del programa de xuegos *[[The Price is Right]]* y el programa d'improvisación *[[Drew Carey's Improv-A-Ganza]]*. Tamién ye un entusiasta de los deportes; trabayó como fotógrafu pa la Seleición nacional de fútbol de los , ye dueñu minoritariu de los Seattle Sounders de la Major League Soccer y ye un miembru del WWE Hall of Fame. Carey escribió una autobiografía titulada *Dirty Jokes and Beer: Stories of the Unrefined* (Chistes puercos y cerveza: Hestories de los pocu refinaos), au detalla la so mocedá y la so carrera televisiva.

## Filmografía
### Televisión

### Películes

## Obres
* *Dirty Jokes and Beer: Stories of the Unrefined*, 1953 ISBN:978-0786889396
Imperiu romanu d'Occidente

N'historiografía nómase **Imperiu romanu d'Occidente** al imperiu formáu poles provincies occidentales del Imperiu romanu nes dómines nes que foron alministraes por una corte imperial separtada e independiente, igual en rangu (o namái subordinadamente nominalmente) a la corte qu'alministraba la metá oriental. Los dos términos *Imperiu romanu d'Occidente* ya *Imperiu romanu d'Oriente* (o Imperiu bizantín) son términos modernos que describen entidaes polítiques independientes de facto. Sicasí, en dengún momentu los contemporáneos consideraron que l'imperiu fora dividíu en dos, sinón que lu consideraben un estáu únicu gobernáu por dos cortes por conveniencia alministrativa. La idea de que l'imperiu yera imposible de gobernar por un emperador únicu entamó a tomar cuerpu en tiempos de Dioclecianu, tres de comprobar los desastrosos efeutos de les guerres civiles y la desintegración política que traxera la crisis del sieglu III, y foi fecha llei cola introducción de la Tetrarquía nel añu 285. La corte imperial occidental foi periodicamente abolida y reinstaurada nos dos sieglos siguientes hasta que l'emperador Zeno, en 480, aboliola definitivamente nún momentu nel que yá había un control perescasu por parte de Roma del territoriu que alministraba llegalmente. 

L'imperiu romanu occidental esistió de forma intermitente en dellos periodos ente los sieglos III y V, tres de la Tetrarquía de Dioclecianu y les reunificaciones de la dómina de Constantín el Grande y Xulianu l'Apóstata. Teodosiu I dividió l'imperiu, pa cuando morriera, ente los sos fíos. 85 años dempués Zeno, emperador del Imperiu romanu d'Oriente, reconoció la realidá del escasu control de Roma sobro'l territoriu de la Península Itálica tres de la deposición de Rómulu Augustulu y la posterior muerte de Xuliu Nepote, y proclamose a sigo mesmu emperador únicu del Imperiu romanu.

L'ascensu d'Odoacru al gobiernu del territoriu italianu, en 476, foi popularizáu pol historiador del sieglu XVIII Edward Gibbon, como l'eventu que marcó la cayida del imperiu romanu occidental, y úsase delles veces como fitu cronolóxicu que marca'l pasu de l'Antigüedá a la Edá Media. El poder imperial romanu foi impuestu en gran parte del territoriu del antiguu imperiu romanu occidental polos exércitos bizantinos nel sieglu VI, pero les revueltes que se producieron nel propiu territoriu del imperiu oriental fizo a esti estáu concentrase nos problemes de so y dir retirándose de les tierres que foran gobernaes dende Roma nos sieglos anteriores. Nel añu 800 Carlomagnu foi proclamáu emperador pol papa nún intentu de revivir l'imperiu romanu occidental, nuna llinia política que foi continuada nos sieglos vinientes pol Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, que revivió'l títulu imperial pero nun foi, en dengún casu, una continuación de les tradiciones o instituciones romanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de monarques d'Asturies

Los monarques del Reinu d'Asturies foron trece empezando por Don Pelayu, magar que'l primeru en declarase rei a sigo mesmu foi Alfonsu I, teniendo gobernao anteriormente Don Pelayu y Favila como *[[princeps]]* o caudiellos. Nos sos entamos, la monarquía foi eleutiva pero tres la muerte de Ramiru I en 850, el so fíu Ordoñu I aportó al tronu ensin votación previa. Dende entós la monarquía foi *de facto* hereditaria.

## Llista de monarques del Reinu d'Asturies

## Xenealoxía

## Llinia temporal de la monarquía asturiana

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:15
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = early

DateFormat = yyyy
Period = from:710 till:935
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:710

Colors =
 id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97)
 id:PA value:blue
 id:GP value:red

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
 barset:Rulers

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:Rulers

 from:718 till:737 color:PA text:Don Pelayu
 from:737 till:739 color:PA text:Favila
 from:739 till:757 color:PA text:Alfonsu I
 from:757 till:768 color:PA text:Fruela I
 from:768 till:774 color:PA text:Aureliu
 from:774 till:783 color:PA text:Silu
 from:783 till:789 color:PA text:Mauregatu
 from:789 till:791 color:PA text:Bermudu I
 from:791 till:842 color:PA text:Alfonsu II
 from:842 till:850 color:PA text:Ramiru I
 from:850 till:866 color:PA text:Ordoñu I
 from:866 till:910 color:PA text:Alfonsu III
 from:910 till:925 color:PA text:Fruela II
 barset:skip


## Nota

## Ver tamién
* Dinastía astur-lleonesa
* Príncipe d'Asturies
Avire

**Avire** pue facer referencia a:
* **[[Avire (Vanuatu)|Avire]]**, llugar de Vanuatu.
** **[[Avire (cráter)|Avire]]**, cráter del planeta Marte, n'honor al llugar homónimu.
* **[[Aviré]]**, comuna y población de Francia.
## Referencies

## Enllaces esternos
República Árabe Saḥariana Democrática

La **República Árabe Saḥariana Democrática** (***RASD***; n'árabe **الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية** *Al-Ŷumhūrīyyah Al-`Arabīyyah Aṣ-Ṣaḥrāwīyyah Ad-Dīmuqrāṭīyyah*, conocida tamién como **[[El Sáḥara Occidental]]**, magar que son conceutos distintos) ye una nación ensin estáu formada pola antigua provincia española d'El Sáḥara Español anexada en 1976 por Marruecos y Mauritania y llueu ocupada dafechu por Marruecos n'agostu de 1979, al retirase Mauritania de la zona qu'ocupaba.

La República Saḥariana ta reconocida por 84 estaos, si bien esti númberu cambia dependiendo de la fonte. Según el Parllamentu Européu la RASD taba reconocida por 54 estaos y la Xunión Africana en 2002. Según el «portal Sahara Marroquí» 27 países reconocen a la RASD nel añu 2011, pero pal Frente Polisariu son más de 80 hasta esi mesmu añu.

## Referencies
XVIII Concursu de Tonada Cuenca del Caudal

Na **XVIII edición del concursu de [[tonada]] Cuenca del Caudal**, entamáu pola Asociación Cultural Güeria de San Xuan y la conceyalía de Cultura de Mieres, resultaron vencedores los cantadores que vienen darréu:

## Categoría Masculina
* Campeón: Jorge Tuya
* Subcampeón: Álvaro Fernández Conde
* Tercer clasificáu: Héctor Braga

## Categoría Femenina
* Campeona: Liliana Castañón
* Subcampeona: Lorena Corripio
* Tercera clasificada: Cristina Sánchez

## Categoria Moza
* Campeón: Alejandro Peláez
* Subcampeona: Alicia Villanueva

## Canción Ayerana
* Campeón: Enrique Castañón
* Subcampeón: Álvaro Fernández Conde
El xuráu d'esta edición tuvo compuestu por: Luis Estrada, Anabel Santiago y Xaime Arias, a los que s'amestaron Celestino González, "Tino Arnizu", pa l'ayerana y Marco Castañón pa la categoría de mozos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ed Asner

## Filmografía
* 1961: *[[The Murder Men (película)|The Murder Men]]*
* 1965: *[[The Slender Thread]]*
* 1967: *[[El Dorado (película de 1967)|El Dorado]]*
* 1969: *[[Change of Habit]]*
* 1973: *[[The Girl Most Likely to...]]*
* 1975: *[[Hey, I'm Alive]]*
* 1976: *[[Gus (película de 1976)|Gus]]*
* 1981: *[[Fort Apache, The Bronx]]*
* 1981: *[[Americas in Transition]]*
* 1988: *[[Moon over Parador]]*
* 1990: *[[The Cops Are Robbers]]*
* 1991: *[[JFK (película)|JFK]]*
* 1995: *[[Goldilocks and the Three Bears]]*
* 1998: *[[Hard Rain (película)|Hard Rain]]*
* 1999: *[[The Bachelor (película de 1999)|The Bachelor]]*
* 2001: *[[The Animal]]*
* 2002: *[[The Man Who Saved Christmas]]*
* 2003: *[[Elf (película)|Elf]]*
* 2003: *[[National Lampoon's Christmas Vacation 2: Cousin Eddie's Island Adventure]]*
* 2005: *[[Out of the Woods]]*
* 2006: *[[The Christmas Card]]*
* 2006: *[[The Heart Specialist]]*
* 2008: *[[Gigantic (película)|Gigantic]]*
* 2008: *[[Christmas Is Here Again]]*
* 2008: *[[Generation Gap]]*
* 2008: *[[Channels (película de 2008)|Channels]]
* 2009: *Up*
* 2009: *Stride*
* 2009: *The Raft*
* 2011: *Sheeba*
* 2011: *Too Big to Fail''

## Referencies

## Enllaces esternos
Montes de Toledo

Los **Montes de Toledo** son un cordal de la península ibérica, formada por delles xerres, que dixebren la cuenca del Tajo de la del Guadiana. Tienen un llargor máximu d'este a oeste d'unos 350 km y un anchor máximu d'unos 100 km nes proximidaes de Sonseca y Puertollano. L'anchor mediu son unos cincuenta quilómetros. Rematen na Xerra de Guadalupe, onde'l Picu Villuercas (provincia de Cáceres) algama un altor de 1.603 m. Constitúi la llende norte de La Mancha na comunidá de Castiella-La Mancha.

Trátase d'una estructura remocicada pola oroxenia alpina, pero a diferencia del Sistema Central, nun son bloques llevantaos y fundíos, sinón un relieve apalachense puestu al descubiertu tres de la intensa erosión qu'afeutó a la zona dempués de la oroxenia. Son, poro, crestones cuarcíticos d'un altor uniforme, al rodiu de los 1.400 metros, que nun foron afeutaos pola erosión glaciar.

Pero entá hai otru elementu paisaxísticu bultable nestos montes, y son les numberoses pedrices (tamién llamaes casqueres o canchales) que puen reparase per auquiera nes fasteres. Cola so típica forma d'abanicu, y cuasi desprovistes de vexetación son, en realidá, grandes cúmulos de cantares angulosos de cuarcita formaos en series bien frecuentes de conxelación y destemple. Estos cantares atópense sueltos, ensin matriz que los una y ensin suelu desenvueltu, polo qu'apaecen desnudos, como grandes manches blanques pente la vexetación. Sicasí, al averanos, vamos comprobar que sobre elles desenróllense comunidaes pioneres de lliquen y mofos que los chisquen d'un ensame de colores, y que, amás, alluguen plantes típiques de roquéu, como los embelicos de Venus, por casu. 

De los Montes de Toledo parten ríos como'l ríu Algodor (95 km de llargor y 1250 km² de cuenca), ríu Almonte (afluentes del ríu Tajo pela esquierda) y el Ríu Amarguillo (afluente del Guadiana pela drecha). Inclui'l parax protexíu del Parque Nacional de Cabañeros. Los Montes de Toledo dan nome a una comarca de la provincia de Toledo y a otra de la provincia de Ciudá Real, que son colindantes.

## Ver tamién
* Parque Nacional de Cabañeros
* Provincia de Toledo

## Referencies

* MUÑOZ JIMÉNEZ, Julio (1976) “Los Montes de Toledo. *Estudios de Xeografía Física”.* Departamentu de Xeografía de la Universidá d'Uviéu. Institutu J. S. Elcano (CSIC), Uviéu.
Pablu V

**Paulu V** (en llatín: Paulus PP. *V*)  foi'l 233ᵁ papa de la Ilesia católica ente 1605 y 1621.

## Oríxenes y formación
Nacíu **Camillo Borghese** nel senu d'una noble familia de Siena, qu'aseguraba tar emparentada con Santa Catalina, tres de cursar estudios de derechu canónicu nes universidaes de Perugia y Padua dedicóse a l'abogacía. Fíu de Marcantonio, decanu de los abogaos consistoriales, y de Flaminia Astalli, Camilu estudió filosofía na Universidá de Perugia y derechu en Padua, au consiguió'l doctoráu. Volvió a Roma y asocedió al so padre nel cargu d'abogáu consistorial, depués ocupó los puestos de refrendatariu del tribunal de la Signatura, vicariu de Santa María la Mayor y vicelegado de Sixtu V en Bolonia.

## Carrera eclesiástica
En 1593 Clemente VIII nomólu legáu estraordinariu ante Felipe II y, a la so torna, el 15 de xunu de 1596 concedió-y la púrpura cardenalicia; al añu viniente nomólu obispu de Jesi y en 1603 convirtióse nel cardenal vicariu de Roma.

## Papáu
A la muerte de **Lleón XI** (27 d'abril de 1605) resultó elixíu Papa'l 16 de mayu, imponiéndose a candidatos en principiu meyor asitiaos como los cardenales **César Baronio** y **Robertu Belarminu** gracies a la so neutralidá y equidistancia ente les distintes faiciones nes que s'atopaba estremáu'l cónclave. Tomó'l nome de *Paulu V*, n'alcordanza de *Paulu III* que protexera al so padre. A diferencia de los papes anteriores, qu'avezaben a dexase tola barba, *Paulu V* foi'l primeru que namái se dexó una pequeña pería, cosa na que-y asonsañaron los sos socesores hasta Inocenciu XII. El nuevu papa yera un home bien reflexivu, que tarrecía la precipitación, polo que la solución de los problemes avanzó con gran lentitú.

La so primer actuación como pontífiz foi, siguiendo lo decretao nel Conceyu de Trento, ordenar que los obispos qu'establecieren la so residencia en Roma, volvieren establecese nes sos respeutives diócesis.

## Referencies
Llanu'l Río

**Llanu'l Río** o **El Llanu'l Río** ye una casería de la parroquia de Naves, nel conceyu asturianu d'Uviéu. Allúgase a 8 km d'Uviéu y tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Euricu

**Euricu**  foi rei de los visigodos (dempués d'asesinar al so hermanu Teodoricu II) dende 466 al 484484.

## Biografía
Yera fíu de Teodoricu I y asocedería-y a la so muerte, el so fíu Alaricu II. Casó con Ragnagilda, una supuesta fía de Merovéu, rei de los francos.

El reináu d'Euricu coincidió cola disolución del Imperiu romanu d'Occidente, al destronar al últimu emperador Rómulu Augústulu en 476. Los visigodos roblaron un *foedus* con Roma nel 418, en virtú del que se convirtieron en federaos del Imperiu y dexárase-yos asitiase nel sur de les Galies. Esti rei nun reconoció a Odoacru, rei de los hérulos ya independizó definitivamente'l reinu visigodu y abolió la dependencia anterior.

Foi un rei que demostró un gran talentu políticu. Espublizó un cuerpu llegal de derechu visigodu, el *Codex Euricianus* o Códigu d'Euricu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Criptón

El **criptón** ye un elementu químicu de la tabla periódica col símbolu Kr y el númberu atómicu 36.

## Carauterístiques principales

El criptón ye un gas noble inoloru y insípidu de poca reactividá carauterizáu por un espectru de llinies verdes y encarnao-naranxes bien brilloses. Ye ún de los productos de la fisión nuclear del uraniu. El criptón sólidu ye blancu, d'estructura cristalina cúbica centrada nes cares al igual que'l restu de gases nobles.

Pa propósitos práuticos pue considerase un gas inerte anque conócense compuestos formaos col flúor; amás pue formar clatratos cola agua al quedar los sos átomos atrapaos na rede de molécules d'agua. Tamién se sintetizaron clatratos con hidroquinona y fenol. Ye'l primeru de los gases nobles n'orde del periodu pal que se definió un valor d'electronegatividá.

## Isótopos
El criptón natural ta constituyíu por seis isótopos estables y caracterizáronse diecisiete isótopos radiactivos.

L'isótopu Kr-81 ye productu de reacciones atmosfériques colos otros isótopos naturales, ye radiactivu y tien un periodu de semidesintegración de 250.000 años. Al igual que'l xenón, el criptón ye desaxeradamente volátil y escapa con facilidá de les agües superficiales polo que s'usó pa datar antigües agües soterrañes (50.000 a 800.000 años).

L'isótopu Kr-85 ye un gas inerte radiactivu con un periodu de semidesintegración de 10,76 años que se produz na fisión del uraniu y del plutoniu. Les fontes d'esti isótopu son les pruebes nucleares (bombes), los reactores nucleares y el reprocesáu de les barres de combustible de los reactores. Detectóse un fuerte gradiente d'esti isótopu ente los hemisferios norte y sur, siendo les concentraciones detectaes nel polu norte un 30 % más altes qu'en polu Sur.

Ramsay y Travers llicuaron aire nel añu 1898 y atoparon el criptón na borrafa dexada por dichu aire llíquido xusto percima del so puntu de bullidura. El criptón ta presente nel aire aproximao en 1 ppm.

La so configuración electrónica termina en 3d10, 4p6.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  WebElements.com - Krypton
*  EnvironmentalChemistry.com - Krypton
Paridá de poder adquisitivu

La **paridá de poder adquisitivu** (PPA) ye la suma final de cantidaes de bienes y servicios producíos nun país, al valor monetariu d'un país de referencia.

Ta basáu nuna idea desenrollada per primer vegada por miembros de la escuela monetarista de la Universidá de Salamanca nel sieglu XVI, y foi un sistema de midida qu'empezó a utilizar el Fondu Monetariu Internacional a principios de los años noventa, anque non l'únicu: el PIB Nominal per cápita ye la midida más utilizada pa dase una idea aproximada del tamañu d'una economía.

Cuando quier comparase el productu internu brutu de distintos países ye necesario homoxeneizar la información, yá que cada país mide'l so productu na moneda llocal; pa ello ha traducise'l so PIB a una moneda común, al traviés de los tipos de cambéu. 
La paridá del poder adquisitivu ye una de les midíes más afayadices pa comparar la producción de bienes y servicios, con ventayes sobre'l productu internu brutu nominal *per cápita*, yá que toma en cuenta les variaciones de precios. Esti indicador esanicia la ilusión monetaria amestada a la variación de los tipos de cambéu, de tal manera qu'una apreciación o depreciación d'una moneda nun va camudar la paridá de poder adquisitivu d'un país, yá que los habitantes d'esi país reciben los sos salarios y faen les sos compres na mesma moneda. Lo que sí va afectar al PIB PPA ye la cantidá de los bienes y servicios producíos nel mesmu, por cuenta de variaciones nel tipu de cambéu, cuando se trate d'importaciones y esportaciones.

Usualmente, calcúlase una canasta de precios que son asignaos a los distintos bienes y servicios tomando un país como referencia pa los mesmos. El problema xurde cuando hai bienes y servicios que diverxen de los esistentes nel país de referencia, yá seya por inesistencia, calidá o disponibilidá. Ye por ello que, polo xeneral, nes llistes de países por PIB (Nominal y PPA) el valor d'Estaos Xuníos ye idénticu.

## Ver tamién
* Tipu de cambéu
* Réxime cambiariu
* Llista de países por PIB (PPA)

## Referencies

## Bibliografía
* Olivier Blanchard: *[[Macroeconomía]].* Madrid: Prentice Hall (Pearson Educación), 4ª Edición, 2006. ISBN 84-8322-289-2.