open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albina Africano

**Albina Faria de Assis Pereira Africano**  ye una química y política angoleña.

## Biografía
### Formación
Albina nació en 1945, en Luanda, la capital de la Colonia portuguesa d'Angola. Terminó los sos Estudios nel *Institutu Industrial* na capital colonial.

En 1972, Angola algamó la so Independencia, y Africano en Luanda dio empiezu a los sos estudios. Completó la so llicenciatura en ciencies químiques pola Universidá Agostinho Neto, en 1982. Dempués d'esi estudiu, decidir a siguir Ciencies de la producción de petroleu, pa especializase. Asitiar n'Amberes (1984), depués al Institutu de Ciencies de Petroleu en Francia (1987), un periodu de Práutiques de Lindsey nel Reinu Xuníu (1988) y el College of Pretroleum and Energy Studies, Oxford (1989).

### Carrera profesional
Amás de la so formación académica y la so especialización, Africano trabayó en delles posiciones del Estáu d'Angola. Dempués de los sos estudios trabayó como profesora (1968-1975), hasta 1983, que se celebró la independencia d'Angola, cola xestión del Llaboratoriu Nacional pal analís químicu.

Depués camudóse a la producción d'aceite de Fina-Angola, onde trabayó como química mientres dos años antes de ser xubida a Xefa de Departamentu na refinería de Fina n'Angola (1985-1991). Dende agostu de 1991 a avientu de 1992 Presidenta del Conseyu d'Alministración de la productora petrolera estatal Sonangol. N'avientu de 1992, treslladar al gobiernu d'Angola, onde dirixó'l Departamentu d'asuntos de petroleu de 1999 a 2000 como Ministra d'Industria

De magar, ye asesora especial del presidente p'asuntos rexonales. Na actualidá, ye presidenta del Bancu d'Alimentos d'Angola.

Albina ye una de les líderes africanes más respetaes y consideraes pol so gran esperiencia de supervisar la terrible espansión del sector petroleru. Chevron, Elf Aquitaine, BP y Exxon yeren atraíes pol potencial d'esploración de petroleu n'Angola. La tecnócrata MPLA, Albina Assis nun ye directamnte responsable de la falta de tresparencia nel sector petroleru d'Angola.
### Premios
En 2015, recibió'l Premiu Mello Feminina - un premiu a muyeres portugueses polos sos llogros sobresalientes  El premiu ye dau pola portuguesa Matriz Portuguesa .

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Juana Álvarez-Prida y Vega

**Juana Álvarez-Prida y Vega**  foi una profesora y química asturiana. En 1990 recibió'l premiu *Muyer progresista a la ciencia*. 

## Biografía
Foi la cuarta fía de siete hermanos, los sos padres fueron Emilio Álvarez-Prida Arias, abogáu y políticu y Purificación Vega Quiñones. El so padre, d'ideoloxía lliberal progresista, foi cofundador del Partíu Reformista de Melquíades Álvarez y diputáu en Cortes Xenerales pol distritu cubanu de Matanzas.

Juana estudió nel colexu de monxes Notre-Dame, en La Pola Ḷḷena, Asturies. Na so niñez, aprendió a tocar el pianu, una de les sos grandes aficiones. Les pieces musicales que más-y gustaba interpretar yeren la Marcha Turca de Mozart y l'Adaxu de la Sonata Patética de Beethoven.

Con catorce años decidió estudiar una carrera universitaria. Naquella dómina yeren poques les muyeres qu'estudiaben pero al so padre satisfíxolu la idea y dexó-y empezar el Bachilleratu. Termináu ésti, tardó unos años n'empecipiar la carrera. Juana quería estudiar Letra pero al nun esistir n'Uviéu nenguna facultá pa cursar dichos estudios, decantar por Ciencies Químiques, una carrera na que les muyeres arralecíen.

Matricular en 1929, con ventinueve años. Aquel añu, namái cuatro muyeres cursaben Química. En 1930, Juana ingresó na Sociedá Española de Física y Química. Cuando terminó los estudios treslladóse a vivir a Madrid onde foi profesora nel Instituto-Escuela.

Mientres la Guerra Civil, Juana, que s'atopaba en zona republicana, enseñó n'institutos de Valencia y de Barcelona. Al términu de la guerra foi profesora nun institutu de Ponferrada y un añu más tarde treslladóse a Xixón onde impartió clases nel Institutu Xovellanos. Darréu dedicóse a dar lleiciones particulares; primero n'Uviéu, depués en Madrid. Nesta última ciudá, amás, impartió clases en colexos privaos.

Nos años cincuenta, enseñó nel Instituto Ramiro de Maeztu, onde, en realizando unes oposiciones, exerció de profesora amestada. Cuando algamó la edá de xubilación, siguió exerciendo de profesora nel Colexu Estilu, fundáu y empobináu por Josefina Aldecoa.

Finó'l 8 de xunetu de 2000 en Fresnéu, l'aldega asturiana na que nació, a los cien años d'edá.

## Premios y reconocencies
Nos años noventa, Juana Álvarez-Prida recibió dellos premios:
* En 1990, concediéron-y el premiu *Muyer Progresista a la Ciencia 1990*, dau pola Federación de Muyeres Progresistes.
* En 1992, recibió la *Medaya de Plata de Méritu al Trabayu*.
* En 1992, foi nomada *Fía Predilecta de Teberga*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Barbara Askins

**Barbara S. Askins**  ye una química d'Estaos Xuníos. Ye conocida por inventar un metodo p'ameyorar negativos fotográficos subexpuestos. Esti métodu foi utilizáu pola NASA y la industria médico, y valió-y el títulu de *National Inventor of the Year* en 1978.

## Biografía

Barbara Askins (apellíu de nacencia Scott) nació en Belfast (Tennessee), en 1939. Foi maestra, pero tornó a los estudios pa desenvolver una carrera científica depués de tener un fíu y una fía. Llogró un títulu de Bachelor of Science y una Maestría na Universidá d'Alabama en Huntsville.

## Carrera como investigadora
Askins ye una química que trabayó pal Centru Marshall de vuelos espaciales de la NASA, y ye conocida por inventar un procesu nel que *"imáxenes nuna emulsión fotográfica revelada pueden faese significativamente más intenses sometiendo la imaxe a radioactividá y esponiendo una segunda emulsión a esta radiación."* La impresión resultante, conocida como autoradiofotografía, reproduz la imaxe con una medría significativa en densidá y contraste. El so innovador métodu ameyora emulsiones subexpuestas y amonta les llendes de la detección fotográfica. En resume, fai visible lo invisible en fotografíes que d'otra manera seríen inútiles. Esto ye bien útil pa numberoses aplicaciones, incluyendo la interpretación d'información n'imáxenes subexpuestas del espaciu esterior, como les qu'intenten resaltar la xeoloxía de cuerpos celestes nel nuesu sistema solar.

L'inventu de Askins tamién implicó meyores significatives nel campu de la teunoloxía médica. En particular, el métodu de Askins promovió meyores nel reveláu d'imáxenes llograes por rayos X. Imáxenes médiques que taben un 96% subexpuestas tornáronse legibles, esto significó que los doctores pudieron baxar dramáticamente el nivel d'esposición a rayos X al que sometíen a los sos pacientes. Esti procesu tamién foi utilizáu más tarde na restauración de fotografíes antigües. Askins patentó'l so inventu en (Númberu de patente n'Estaos Xuníos 4,101,780), y la NASA emplegar estensamente n'investigación y desarrollu.

## Premios y reconocencies
En 1978, l'Asociación pa la Meyora de los Inventos ya Innovaciones nomó a Askins la Inventora Nacional del Añu. Foi la primer muyer en llograr esta distinción de forma individual.

Askins ye miembru de l'American Chemical Society, de Sigma Xi, de l'Asociación d'Estaos Xuníos pa la Meyora de la Ciencia y de la World Future Society.

## Referencies
Maria Bakunin

**Maria Bakunin** , tamién conocida como **Marussia Bakunin**, foi una química bióloga y farmacéutica italiana.

## Educación
Maria, inclusive como estudiante nuevu, foi “preparadora” na Universidá Federico II llaboratoriu químicu de Nápoles, onde en 1895 graduóse en química con una tesis de grau en estereoquímica.

## Carrera
Siguiendo la so graduación, Bakunin recibió'l premiu de l'Academia en física y matemática en Nápoles en 1900. En 1909, enseñó química aplicada na Scuola Superiore Politecnica en Nápoles, onde en 1912 aportó académica en siella en Química Teunolóxica Aplicada.

### Obra en Ciencies de Tierra
En 1906, Bakunin foi parte d'un grupu qu'estudió la erupción del Monte Vesubiu, y en 1909 compiló una carta xeolóxicu d'Italia. Como parte del proyeutu de carta, estudió'l aceite shale y los depósitos ictiolíticos de montes nel área de Salerno d'Italia. Siguiendo eso, de 1911 a 1930, Bakunin trabayó como asesora de compañíes y gobiernos llocales interesaos en desenvolvimientu industrial de mines de ictiol nel distritu de Giffoni (Monti Picentini).

### Carrera más tardía
Dempués de la segunda guerra mundial, Maria trabayó con Benedetto Croce pa reconstruyir l'Accademia Pontaniana, y en 1944 tea escoyida la so presidenta . Cola so capacidá cuando presidente, Bakunin restauró la biblioteca de l'Academia.

## Familia
Maria yera fía del filósofu revolucionariu Mijaíl Bakunin y tía del famosu matemáticu Renato Caccioppoli. La hestoria diz qu'en 1938 Renato tuvo encarceláu dempués de qu'apurriera un discursu en contra del fascismu pero María, foi capaz de llograr la so lliberación al persuadir a los inquisidores sobre la capacidá de Renato intenciones.

## Bibliografía
* 
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial
Sophia Brahe

**Sophia Brahe**  foi una astrónoma danesa. Foi hermana de Tycho Brahe, al qu'ayudó nes sos observaciones astronómiques.

## Biografía
Sophia Brahe nació nel senu d'una familia noble de Knudstrup (Dinamarca), siendo la fía menor del matrimoniu. El so hermanu Tycho, tuteló les sos enseñances, y llueu amosó'l so enclín pola química, la horticultura y, sobremanera, l'astronomía. Anque la familia amosó refugu escontra los estudios de la so fía pequeña, Tycho Brahe tomóla como asistente en 1573 al ver como Sophia formábase de mou autodidacta, bien fuere al traviés d'observaciones propies, bien al traviés de consultes en material de biblioteques.

Hasta'l so matrimoniu, Sophia trabayó col so hermanu nel observatoriu del *Castiellu d'Urania* (Uraniborg) na islla de Hven y collaboró na redaición del catálogu au se detallaba la posición de los planetes y el fondu estelar, y que sirvió a Johannes Kepler p'anunciar les sos lleis astronómiques.

Sophia Brahe casóse en 1577 con Otto Thott, pero envilbó aína (1588) dexándola con un fíu. Heredó del so home una vasta superficie de finques n'Escania (Suecia) que convirtió en focu de los sos ingresos al dedicase de llenu a la horticultura. Tamién empezó a trabayar en química (entós alquimia) creando melecines espaxíriques que comercializaba ente la clase alta escandinava. 

En 1890, volvió comprometese con un amigu y colega alquimista del so hermanu, Erik Lange. Sicasí, enantes de casase cayó na ruina, rompió'l compromisu y sumió hasta qu'en 1602 realcontráronse y casáronse. Nuevamente, Sophia envilbó en 1613. Nos últimos años de la so vida abrazó una nueva disciplina: la xenealoxía. Morrió n'Elsinor (Dinamarca) en 1643.

En dellos momentos del so primer envilbamientu, Sophia interesóse pola astroloxía, gustu que'l so hermanu Tycho Brahe desaprobó.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Muyer y Ciencia
* http://hypatia.morelos.gob.mx/hno5/conociendoa...htm
* http://divulgamat2.ehu.es/divulgamat15/index.php?option=com_content&task=view&id=3385&Itemid=67&limit=1&limitstart=1
*
Angela Belcher

**Angela M. Belcher**  ye una científica de los materiales, inxeniera biolóxica y profesora nel Institutu Teunolóxicu de Massachusetts (MIT) en Cambridge, Estaos Xuníos d'América. Tamién ye la direutora del Grupu de Materiales Biomoleculares nel MIT.

Asistió a la Universidá de California en Santa Bárbara, onde estudió la so llicenciatura de la Facultá d'Estudios Creativos en 1991 y el so doctoráu en química en 1997.

Dempués d'estudiar conches d'abulón, trabayó con dellos colegues nel MIT desenvolviendo un virus, conocíu como'l bacteriófago M13 que'l so oxetivu ye polo xeneral la Escherichia coli. M13 puede faese pa trabar sobre sí mesmu y anubrise con materiales inorgánicos como los óxidos d'oru y cobaltu. El virus tubular llargu (recubiertu d'óxidu de cobaltu) actúa agora como un minúsculu cable llamáu Nanohilo. El grupu de Belcher xunió munchos d'estos nanohilos y atopáronse con que s'asemeyaben a los componentes básicos d'una batería potencialmente bien poderosa y compacta. En 2002 fundó Cambrios con Evelyn L. Hu de la Universidá de Harvard. La so visión basar nel usu de los materiales inorgánicos nanoestructurados, fabricáu y formáu por molécules biolóxiques pa crear nuevos materiales y procesos pa una variedá d'industries.

En 2009, Belcher y el so equipu demostraron la factibilidad del usu de virus modificaos xenéticamente pa construyir tantu l'ánodu como'l cátodu d'una Batería d'ión de litiu. Estes nueves bateríes tienen la mesma capacidá enerxética y una potencia d'última xeneración destinaes a les bateríes recargables pal so usu en Vehículos híbridos llétricos, según p'alimentar una amplia gama de dispositivos electrónicos. Les piles pueden ser fabricaes con un procesu barato y respetuoso del mediu ambiente, una y bones la síntesis puede faese a temperatura ambiente, ensin utilizar disolventes dañibles o materiales tóxicos.

Un artículu de la Revista *[[Time]]* destaca del so llabor relativu a les bateríes virales y la revista *[[Scientific American]]* nomar desarrolladora líder del añu 2006 pol so actual proyeutu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ruth R. Benerito

**Ruth Rogan Benerito**  foi una química ya inventora d'Estaos Xuníos conocida pol so trabayu rellacionáu cola industria testil, ente los que destaquen el desenvolvimientu de llavar y usar teles d'algodón. Ella realizó 55 patentes.

## La invención de la fibra ensin arrugues
Ruth Benerito ye famosa pol so trabayu en rellación col usu de cloruros d'acedos monu-básicu na producción d'algodón, cola que tien 55 patentes, lo que dexa más ropa llibre d'arrugues y duradera. Ella inventó estes teles d'algodón llavao-y-gastadura, mientres trabayaba nel Departamentu d'Agricultura d'EE.XX. (USDA) llaboratorios en Nueva Orleans en 1950. Antes d'esta innovación, una familia precisaba un tiempu considerable pa planchar la ropa. Benerito atopó una manera de tratar químicamente la superficie d'algodón que llevó non yá a la tela resistente a les arrugues, sinón tamién a les manches y teles resistentes a les llapaes. La invención dicíase qu'había "salváu la industria del algodón".

## Premios
* 1968 Federal Woman Award
* 1968 Southern Chemist Award
* 1970 Garvan Medal
* 1972 Southwest Regional Award of American Chemical Society
* 1981 Honorary degree, Tulane University
* 2002 Lemelson-MIT Lifetime Achievement Award
* 2008 National Inventors Hall of Fame

## Referencies

## Enllaces esternos
* "Inventor of the Week" biography on MIT.edu 
* Wrinke Free Stuff
* 2008 Chicago Tribune biography
* Patents by Inventor Ruth R. Benerito
Emma Perry Carr

**Emma Perry Carr**  foi una espectroscopista y profesora de química d'Estaos Xuníos.

## Educación
Nació en Holmesville, Ohio, Estaos Xuníos, la tercera de los fíos de Edmund y Anna Carr. Tanto'l so padre como'l so güelu yeren doctores rurales y trabayosos defensores del valor de la educación. Carr asistió al institutu en Coshocton, Ohio y realizó estudios cimeros na Universidá Estatal d'Ohio ente 1898 y 1899. Ente 1900 y 1902 estudió nel colexu Mount Holyoke. Trabayó en Mount Holyoke como ayudante nel departamentu de química hasta'l so últimu añu d'estudios, cuando se treslladó a la Universidá de Chicago pa cursar Fisicoquímica. Graduar pola Universidá de Chicago en 1905. Volvió a Mount Holyoke pa enseñar mientres dos años antes de tornar a Chicago pa realizar un doctoráu, títulu que recibió en 1910.

## Carrera

En doctorándose, Carr siguió impartiendo clases de química en Mount Holyoke. En 1913, llogró'l puestu de direutora del departemento de química. Estableció un programa d'investigación basáu nel usu d'espectroscopia ultravioleta pa estudiar hidrocarburos; nel cursu del so llabor d'investigación, determinó la esistencia d'una rellación ente les frecuencies d'absorción y el cambéu de entalpía de combustión de los compuestu. Participó na confección de *International Critical Tables* una obra de referencia del National Research Council d'Estaos Xuníos, en collaboración con Victor Henri de la Universidá de Zúrich. Carr foi una pionera nel analís del espectru ultravioleta de molécules orgániques pa investigar la so estructura electrónica. Dirixó unu de los primeros grupos nos que miembros de la facultá, doctorandos y estudiantes collaboraben nos proyeutos d'investigación.

Carr xubilar en 1946. Cuando la salú empezó pa falla-y, treslladar a una residencia en Evanston, Illinois, cercana al so sobrín, James Carr, y el restu de la so familia. Morrió d'un fallu cardiacu'l 7 de xineru de 1972.

## Premios y honores

Carr foi la primera gallardoniada en 1937 cola Medaya d'Oru Francis P. Garvan de la Sociedá Química Americana (ACS), premiu establecíu pa reconocer «serviciu destacáu a la química per parte de muyeres químiques». Tamién recibió xunto col so colega Mary Lura Sherrill el Premiu James Flack Norris por llogros escepcionales na enseñanza de Química de la Seición Nororiental del l'ACS na primavera de 1957.

Mount Holyoke nomó un llaboratoriu na universidá nel so honor en 1955. L'edificiu foi anováu y reconstruyíu acordies colos criterios del Lideralgu n'Enerxía y Diseñu Medioambiental para edificios verdes y la so reapertura tuvo llugar en 2002.

## Referencies
Cleopatra l'Alquimista

**Cleopatra l'Alquimista**  foi una alquimista y escritora del Exiptu romanu.

## Biografía
Les feches de la so nacencia y muerte desconócense, pero asítiase en Alexandría ente los sieglos III y IV. Tamién se desconoz el so nome real, Cleopatra yera'l so pseudónimu. Nun se trata de Cleopatra VII, anque en delles obres posteriores referir a ella como *Cleopatra: reina d'Exiptu*. Asina apaez por casu en *Basillica Philosophica* de Johann Daniel Mylius (1618), onde la so imaxe apaez retratada xunto al lema: «Lo divino ta ocultu pa la xente pola sabiduría del Señor». Amás solíase utilizar a Cleopatra como personaxe nos diálogos de los testos alquímicos.

## ''Chrysopoeia''
Cleopatra foi una de les figures fundadores de la alquimia, precediendo a Zósimo de Panópolis. Michael Maier mentar como una de les cuatro muyeres que sabía cómo llograr la piedra filosofal, xunto a María la Xudía, Medera y Taphnutia. Mentar a Cleopatra con gran respetu na enciclopedia árabe *[[Kitab al-Fihrist]]* de 988. Reconocer principalmente pol so manuscritu *[[Chrysopoeia]]* (fabricación del oru), que contién munchos emblemes usaos y desenvueltos darréu poles filosofíes gnóstica y hermética. Por casu nesta obra apaez per primer vegada'l uróboros, la culiebra qu'encloya la so propia cola símbolu del ciclu eternu; amás de la estrella d'ocho puntes. La obra tamién contién delles descripciones y dibuxos de los procesos téunicos del fornu de fundición o la destilación. Dalgunos atribúyen-y la invención del alambique.

## Referencies

## Bibliografía
*Stanton J. Linden. *The alchemy reader: from Hermes Trismegistus to Isaac Newton* Cambridge University Press. (2003)
*Jennifer S. Uglow. *The Macmillan dictionary of women's biography* (1982)
Irene Cózar

***Irene Cózar Castellanu*** ye una bioquímica española nacida en 1974. Estudió na Universidá de La Laguna el doctoráu faciendo darréu una estancia postdoctoral na Universidá de Pittsburgh (Estaos Xuníos) onde estudió rexeneración y proliferación de les célules que producen insulina, como terapia para a diabetes. En 2009 tornó a España per mediu del programa Miguel Servet al Hospital Universitariu Puerta del Mar en Cádiz onde vivió trés años y mediu y onde desenvolvió una llinia d'investigación rellacionada col estudiu de la rexeneración y función de les célules que producen insulina. Dende xunu de 2012 trabaya como investigadora col programa Ramón y Cajal nel Institutu de Bioloxía y Xenética Molecular de la Universidá de Valladolid. Ella considera que la diabetes ye la pandemia de la era moderna y que cualquier afayu que pueda consiguise va ser positivu pa toos aquellos que tán afeutaos por esta patoloxía.Coles sos pallabres el so suañu ye: "*Fortalecer la nuesa llinia d'investigación y caltener les mios collaboraciones pa poder desarollar una carrera sólida. Amás d'ayudar a crecer a los mios trés fíos felices y plenos, compartiendo con ellos l'apasionante aventura de 'crecer'.*

## Carrera científica
La so carrera científica basóse nuna llucha constante contra la diabetes *melitus,* na cual el principal oxetivu ye evitar la perda de les célules productores d'insulina (masa beta-pancreática). Pa consiguir dichu oxetivu siguen tres llinies d'actuación:
# Activación de la proliferación de la célula d'una manera controlada.
# Busca de molécules que estímulen la rexeneración de les célules beta-pancreátiques y protexer.
# Estudiu de proteínes implicaes na función de la célula beta-pancreática.

## Reconocencies
Nel añu 2012 recibió'l premiu L'Oréal-Unesco "Poles muyeres na ciencia" por realizar un proyeutu empobináu a llograr que les persones afeutaes de diabetes puedan vivir ensin necesidá d'alministrase insulina.

## Referencies
Margaret Oakley Dayhoff

**Margaret Belle (Oakley) Dayhoff**  foi una fisicoquímica d'Estaos Xuníos pionera nel campu de la bioinformática. La doctora Dayhoff foi profesora nel Centru Médicu de la Universidá de Georgetown, y una notable investigadora en bioquímica na *National Biomedical Research Foundation* de los Estaos Xuníos (toles instituciones citaes nesti artículu son d'Estaos Xuníos), onde foi pionera na aplicación de métodos matemáticos y computacionales nel campu de la bioquímica.

Dedicó la so carrera a l'aplicación de les teunoloxíes computacionales, en continua evolución, pa sofitar les meyores en bioloxía y medicina, principalmente por aciu la creación de bases de datos de proteínes y acedos nucleicos, lo mesmo que de les ferramientes p'aportar a tales bases de datos.

Doctorar nel Departamentu de Química de la Universidá de Columbia, onde diseño métodos computacionales pa calcular enerxíes de resonancia molecular de dellos compuestos orgánicos. Realizó estudios postdoctorales nel Institutu Rockefeller (agora Universidá Rockefeller) de la Universidá de Maryland, y afilióse en 1959 a la, entós daquella, apocayá creada *National Biomedical Research Foundation*. Foi la primer muyer n'ocupar un cargu na *Biophysical Society*, primero como Secretaria pa terminar como Presidenta. 

Diseñó una de les primeres matrices de sustitución, la matriz PAM, basada nes mutaciones puntuales que vinieron siendo aceptaes pola naturaleza. Desenvolvió'l códigu d'una lletra que s'usa pa designar a los aminoácidos, lo que reflexa'l so intentu d'amenorgar el tamañu de los archivos usaos pa describir les secuencies d'aminoácidos na era de la computación por aciu tarxetes furaes.

## Referencies

* 

## Enllaces esternos
* Dra. Margaret Oakley Dayhoff — Pionera en Bioinformática
* Fotografía de Margaret Oakley Dayhoff, alredor de 1980. Propiedá de la so fía Ruth Y. Dayhoff. Llograda al traviés de la *National Library of Medicine*.
Peggy Etter

**Margaret Cairns Etter**, más conocida como **Peggy Etter**  foi una química d'Estaos Xuníos que contribuyó al desenvolvimientu de la química del estáu sólidu pa compuestos orgánicos cristalinos. Ye conocida pol so trabayu de carauterización y clasificación de los contactos por enllaces d'hidróxenu en compuestos orgánicos.

## Educación y carrera
Peggy Etter nació en Greenville, una población de Delaware cercana a Wilmington. El so padre, Theodore Cairns, yera químicu d'oficiu. Estudió na Universidaes de Cornell y Pennsylvania. Completó un máster na Universidá de Delaware en 1971 y llogró un doctoráu pola Universidá de Minnesota. El so trabayu de tesis y posdoctorado posterior consistió nel estudiu de les propiedaes químicu y estructural de compuestos de yodu polivalente usando la difracción de rayos X y téuniques espectroscópicas.

Tres una curtia estancia como profesora asistente en Augsburg College, Etter llogró n'empléu na compañía 3M como investigadora. Collaboró con dellos grupos d'investigación pa estudiar compuestos cristalinos y polímeros. Mientres esta dómina empezó a analizar les distintes configuraciones adoptaes polos enllaces d'hidróxenu en sólidos orgánicos. Estes observaciones dieron llugar más palantre a les regles de Etter» y al desenvolvimientu d'una representación gráfica de les redes d'enllaces
d'hidróxenu publicada en 1990 en *Accounts of Chemical Research* y *Acta Cristallographica*. Esta representación ye usada llargamente en química estructural y química del estáu sólidu pa la descripción de compuestos orgánicos.

Por cuenta de les dificultaes de caltener un programa d'investigación estable en 3M, Etter tornó a la Universidá de Minnesota y en 1984 consiguió un puestu como profesora na Facultá de Química. Mientres el restu de la so carrera dedicar a la investigación de les propiedaes de sólidos cristalinos y de los enllaces d'hidróxenu. El so trabayu influyó en delles árees d'interés nel campu de la química orgánica del estáu sólidu, como la crecedera de cristales, formación de clatratos y les transiciones de fase. A finales de 1990, afayáron-y un cáncer de reñón n'estáu avanzáu qu'acabó cola so vida en xunu de 1992, na fase más granible de la so carrera.

## Premios y reconocencies
En 1979, Etter recibió'l premiu Good Neighbor de la la emisora de radio de Minnesota WCCO poles sos contribuciones al desenvolvimientu d'un programa científicu escolar.

En reconocencia tanta los sos llogros científicos como'l so llabor como mentora d'estudiantes y científicos noveles, l'Asociación Americana de Cristalografía instauró dos premios n'honor de Peggy Etter: el premiu Margaret C. Etter Early Career, concedíu a científicos que realizaron contribuciones importantes nuna etapa temprana de la so carrera, y el premiu Margaret
C. Etter Student Lecturer, daos a una seleición d'estudiantes poles sos presentaciones orales nel congresu añal de l'asociación.

## Referencies
Maria Cristina Facchini

**Maria Cristina Facchini**  ye una xeocientífica y direutora d'investigaciones, dende los 80, na Universidá de Boloña n'Italia.

Los sos estudios dirixir a procesos de cambéu, natural y antropogénico, de aerosoles en composición atmosférica, y en cómo aquel cambéu ta afectando munchos aspeutos de les nueses vides, incluyendo clima, niveles de radiación ultravioleta, y calidá d'aire rexonal. Estos impautos, cuando'l sitiu web del so grupu poner, "fundamentales necesidaes d'esistencia humana", como salú humana, producción alimentaria, y recursos d'agua. Publicó más de 100 papeles, munchos de los cualos fueron criticamente aceptaos. Pertenez dende 2011, al Conseyu Consultivu Científicu del Institutu Max Planck de Química en Mainz, Alemaña.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Cites bibliográfiques de l'autora en Scholar
* Curtia CV en ISAC
Purificación Fenoll

**Purificación Fenoll Hach-Alí**  ye una química, xeóloga, catedrática emérita ente 2005 y 2008, Defensora Universitaria ya investigadora española, miembru del Club de Roma.

## Biografía
Ye llicenciada en Ciencies Químiques y en Ciencies Xeolóxiques pola Universidá de Granada y llogró Premiu Estraordinariu de llicenciatura en Ciencies Xeolóxiques y Premiu Estraordinariu de doctoráu en Ciencies Químiques; ye profesora emérita de la universidá granadina onde foi caderalga de Mineraloxía. En Granada desenvolvió les sos principales llinies d'investigación nel estudiu de la mineraloxía y xeoquímica del magre y la so aplicación industrial, lo mesmo que de menas metáliques en rellación con xacimientos de diversos elementos tales como níquel, cromu y oru n'Andalucía.

Dirixó y participó en más de 30 proyeutos d'investigación, nacionales ya internacionales, cooperando ente otres coles Universidaes de Múnich, Roma, Glasgow, Copenhague, Rabat, Buenos Aires, Kiev y Ámsterdam.

Miembru de l'Axencia Nacional d'Evaluación y Prospectiva, dirixó'l Departamentu de Mineraloxía y Petroloxía, formó parte del Grupu de Minerología, Investigación y Xacimientos, foi secretaría de la Fundación Euro-Arabe, vicepresidenta de la Sociedá Internacional de Xeoloxía Aplicada y ocupó la presidencia de la Sociedá Española de Mineraloxía, que'l so boletín dirixó hasta la so xubilación.

Recibió numberosos gallardones y reconocencies nacionales ya internacionales. Ente ellos destaquen el Premiu de Distinción de l'Asociación Xemolóxica de Gran Bretaña y el Premiu Muyeres Investigadores y Científiques. En 2001 foi-y concedida la Medaya d'Andalucía por contribuyir « cola so actividá docente a la formación d'un importante grupu de discípulos, faciendo qu'Andalucía sía referencia destacada na investigación mundial sobre Mineraloxía».

## Referencies
* *Esti artículu incorpora testu del «47/2001, de 22 de febreru» del Boletín Oficial de la Xunta d'Andalucía, llibre de restricciones en virtú del derechu d'autor de conformidá colo dispuesto nel artículu 13 de la Llei de Propiedá Intelectual española. [https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Discusi%C3%B3n:Purificaci%C3%B3n_Fenoll&oldid=89301524 Vease cabecera de la páxina de discutiniu]*.
Marye Anne Fox

**Marye Anne Payne Fox**  foi una química orgánica y alministradora universitaria. Foi la primer xefa muyer executiva de la Universidá Estatal de Carolina del Norte en Raleigh. N'abril de 2004, Fox foi nomada Canciller de la Universidá de California, San Diego. En 2010 Fox recibió la Medaya Nacional de Ciencia.

## Biografía
### Año tempranos
Fox nació en Canton, Ohio y recibió el so B.S. pola Notre Dame Universidá y la so Ph.D. pola Dartmouth Universidá, dambos en química. Y un postdoctoral pola Universidá de Maryland de 1974 a 1976. En 1975, xunir a la Facultá de la Universidá de Texas n'Austin, y en 1994 vicepresidenta d'investigación ellí.

### Carrera
Ye miembru de l'Academia Nacional de Ciencies y sirvió como presidenta de la sociedá d'estudios científicos Sigma Xi. Fox ganó un B.S. en química por la Notre Dame Universidá en 1969 y un Ph.D. por la Dartmouth Universidá en 1974. En 1976 xunir a la facultá de la Universidá de Texas n'Austin, onde dirixó'l Centru de Cinética y, en 1994, nomada vicepresidenta d'estudios. Inclusive alministradora universitaria, calteniendo un programa de busca activu nos campos de fotoquímica y electroquímica orgánica.

En 2004, Fox aceptó la posición de Canciller na Universidá de California, San Diego. Nel mesmu añu, y a pesar de votos de  censura, el Conseyu NCSU de Trustees nomó un edificiu dempués, el Marye Enseñanza de Ciencia Anne Fox Llaboratoriu. El 5 de xunetu de 2011, anunció la so intención de dimitir de Canciller,dende xunu de 2012, y tornó a los sos estedios y enseñanza.

### Vida personal
Fox ta casada col profesor de química James K. Whitesell, con quien tien cinco fíos de los sos matrimonios anteriores.

## Premios
* Agnes Fay Premiu de Busca del Morgan (1984), Iota Sigma Pi 
* Garvan-Olin Medaya (1988)
* Havinga Medaya (1991), primer muyer recipient
* Myron L. Bender Y Muriel S. Bender Summer Lectureship, Northwestern Universidá (1994)
* Medaya nacional de Ciencia (2010)
* Othmer Medaya d'oru (2012)

## Notes y referencies

## Enllaces esternos

* Marye Papeles de Fox de l'Anne MSS 764. Archivos de Coleiciones & especiales, UC Biblioteca de San Diego.
Elizabeth Fullhame

**Elizabeth Fullhame**  foi una química escocesa de familia culta, miembru honorària de la Sociedá Química de Filadelfia.

Ente les sos obres trescendió'l *Ensayo sobre la combustión* (1794), el propósitu del mesmu yera atopar aplicaciones práutiques nos sos esperimentos. Sicasí, dedicó la so vida a la química teórica. Fullhame refugaba en parte la teoría de la combustión de Lavoisier y la teoría del flogist. El so llibru se reimprimió en 1810.

## Receición del so trabayu
Volvió publicar n'Alemaña y Estaos Xuníos, los esperimentos de Fulhame fueron revisaos ​​en delles revistes britániques, y comentáronse positivamente por Benjamin Thompson, conde de Rumford, y John Herschel. 
 
Fulhame publicó los sos esperimentos sobre los amenorgamientos onde había utilziado agua con metales nun llibru col fin de nun ser «plaxáu». Tamién describió'l so llibru que posiblemente pudiera sirvir como «un faru pa les navegantes futures» (por casu, les muyeres) ocupando investigaciones científiques. Lamentablemente, Antoine Lavoisier morrió seis meses antes de la publicación del so llibru y polo tanto nun pudo responder a la so teoría. El químicu irlandés William Higgins quexar de qu'ella ignorara'l so trabayu sobre la implicación de l'agua na oxidación del fierro, pero magnánimamente concluyó: «Lleí'l so llibru con gran prestar, y de too corazón deseyo que'l so exemplu lloable pueda ser siguíu pol restu del so sexu».

## Referencies

## Bibliografía
*
Gladys Anderson Emerson

**Gladys Ludwina Anderson Emerson**  foi una historiadora, bioquímica y nutricionista d'Estaos Xuníos qu'investigó'l papel de les vitamines nel cuerpu. Foi la primer persona p'aisllar la vitamina E en forma pura y ganó la Medaya Garvan–Olin en 1952.

## Formación
Gladys Anderson nació'l 1 de xunetu de 1903, en Caldwell (Kansas). Yera la fía única de Otis y Louise (Williams) Anderson. Asistió a la escuela primaria en Fort Worth y al institutu en El Reno (Oklahoma).

Graduóse en Química, Física y Inglés nel Oklahoma College for Women (que darréu se denominaría University of Science and Arts of Oklahoma). En 1926 llogró un máster en Historia y Economía na Universidá de Stanford.

Foi xefe de departamentu nun institutu de secundaria, onde impartía les asignatures de Xeografía y Hestoria, dempués de lo que aceptó un puestu na Universidá de California en Berkeley nel campu de la  bioquímica y la nutrición. Completó'l so doctoráu en bioquímica y nutrición animal en Berkeley en 1932. Nesi mesmu añu casó'l so colega, el doctor Oliver Huddleston Emerson. Darréu, dambos fueron aceptaos como investigadores postdoctorales na Universidá de Gotinga, n'Alemaña, onde Anderson Emerson trabayó con Adolf Otto Reinhold Windaus y Adolf Butenandt, ganadores de premiu Nóbel.

## Carrera como investigadora
De 1933 a 1942 foi investigadora  asociada nel Institutu de Bioloxía Esperimental na Universidá de California en Berkeley, onde trabayó con Herbert McLean Evans. Herbert Evans identificara y nomara la vitamina E en 1922. Sicasí foi Gladys Emerson la primer persona n'aisllala, llogrando alfatocoferol del aceite de xerme de trigu. En 1940, ella y el so home divorciaron.

En 1942, pasó a trabayar para Merck como investigadora en plantía, puestu nel que permaneció catorce años, aportando a xefe del departamentu de nutrición animal. Trabayó con monos rhesus nel estudiu del complexu vitamínicu B. En Merck identificó'l papel de la retención de B6 nel desenvolvimientu d'arteriosclerosis.

De 1950 a 1953, trabayó nel Institutu Sloan-Kettering, investigando la rellación ente dieta y cáncer.

En 1956, incorporóse como profesora de nutrición al College of Letters and Sciences de la Universidá de California en Los Angeles. En 1961, pasó a la división de ciencies de la nutrición na Escuela de Salú Pública de la mesma universidá, de la que foi vicepresidente de 1962 a 1970.

En 1969, el presidente Nixon nomar vicepresidente del Panel sobre la Provisión d'Alimentos no qu'Afecta'l Consumidor. En 1970, sirvió como un espertu ante la FDA respectu de vitamines, suplemento minerales y aditivos alimenticios.

Finó'l 18 de xineru de 1984 en Santa Mónica y foi soterrada cerca los sos padres n'El Reno, Oklahoma el 24 de xineru de 1984.

## Referencies
Mercedes González Hormaizteguy

**María Mercedes González Hormaizteguy**  ye una química uruguaya especialista n'investigación y desenvolvimientu de fármacos. Ye profesora del Llaboratoriu de Química Orgánica Melecinal nel Institutu de Química Biolóxica de la Facultá de Ciencies de la Universidá de la República onde lidera'l grupu d'investigación en Química Melecinal de la Facultá de Ciencies dende los empiezos de la década del noventa xunto al doctor Hugo Cerecetto. Ye tamién ye Investigadora Grau 5 del PEDECIBA Química y dende 2009 investigadora del Sistema Nacional d'Investigadores d'Uruguái.  

## Trayeutoria

En 1988 egresó de la Facultá de Química de la Universidá de la República como Química Farmacéutica

De 1992 a 1994 estudió n'España con una beca de l'Axencia Española de Cooperación Iberoamericana, na Universidá de Navarra onde se doctoró en Farmacia cola investigación "Diseñu, Síntesis y Evaluación Biolóxica de N, N'-Dióxidu de Quinoxalina".

De regresu a Uruguái desempeñóse como Asistente y Profesora Axunta tantu na Facultá de Química como na Facultá de Ciencies, según n'actividaes de les Comisiones Sectoriales d'Enseñanza y d'Investigación de la Universidá de la República. Dende 2009 ye investigadora del Sistema Nacional d'Investigadores d'Uruguái, autora de decenes de publicaciones científiques y creadora de dellos procesos y productos farmacolóxicos patentaos.
## Premios y reconocencies
El 10 de payares del añu 2010, foi-y otorgardo el Premiu Nacional L´ORÉAL-UNESCO “Poles muyeres na ciencia 2010” pol so proyeutu "*Escontra'l desenvolvimientu de fármacos seguros, eficientes y económicos pal tratamientu d'enfermedaes escaecíes: [[enfermedá de Chagas]]*". El so trabayu, venceyáu a la Química melecinal, empobinar al diseñu y la síntesis de compuestos antichagásicos, plantegando estudios farmacolóxicos *[[in vitro]]* y *[[in vivo]]*, estudios d'absorción, metabolización y toxicidá, ente otros.

En 2011 recibió'l Premiu Scopus Uruguái 2011 "un gallardón que reconoz a los científicos afiliaos a instituciones uruguayes que tengan el mayor númberu de trabayos publicaos nos 18.000 títulos de la base SciVerse Scopus, índiz h eleváu, según a aquellos científicos que los sos trabayos recibieren el mayor númberu de cites nos últimos años, en distintes árees de la conocencia".

## Referencies
Mary L. Good

**Mary Lowe Good**  ye una química inorgánica que realiza investigación industrial y trabayó pal gobiernu d'Estaos Xuníos. Llicenciar na Universidá d'Arkansas n'Economía doméstica y más tarde llogró la doble llicenciatura de Química y Física. Doctorar en 1955 na Universidada d'Arkansas. En 1980 foi nomada pa la National Science Board de la National Science Foundation (NSF) por Jimmy Carter y más tarde en 1986 foi nomada de nuevu pal puestu por Ronald Reagan.L'ex-presidente George Bush nomar en 1991 presidenta del Conseyu d'Asesores sobre Ciencia y Teunoloxía, siendo la primer muyer en dirixir esi organismu.

## Vida y trabayos
A los 12 años d'edá, treslladar xunto a la so familia de Texas a Kirby. En llogrando'l so la so llicenciatura y doctoráu en Química na Universidá d'Arkansas, casóse col físicu William J.Good y treslladóse a la Facultá de Química de la Luisiana State University (LSU) en Baton Rouge, onde exerció como profesora ayudante. En 1958, ella y sumarido se trasladaaron al nuevu campus d'esta universidá en New Orleans, onde tuvieron mientres los siguientes 20 años. En 1978 retornó al campus de Baton Rouge onde ocupó'l puestu de profesora Boyd de Química, el más altu puestu de la facultá. Empezó a simultanear trabayos d'asesoría pa los gobiernos de Carter, Reagan y Bush como miembru del National Science Board de la NSF.

En 1980 foi nomada vicepresidente y direutora d'investigación d'Universal Oil Products. Permaneció na industria mientres 13 años. En 1993 trabayó como vicepresidente de teunoloxía d'Allied-Signal. Mientres esti periodu exerció como presidenta de l'American Chemical Society en 1987.

De 1993 a 1997 trabayó como Secretaria adxunta pa Teunoloxía, de l'Alministración de la Teunoloxía, nel Departamentu de Comerciu, so l'alministración Clinton.

Dempués foi Profesora Donaghey na Universidá d'Arkansas, decana fundadora del EIT (Facultá d'Inxeniería y Teunoloxía de la Información George W. Donaghey) y xestora de Venture Capital Investors, una empresa que fomenta les empreses de altatecnología y la industria d'Arkansas.

Ente les sos árees d'investigación tán la radioquímica y darréu la espectroscopia Mössbauer de rayu gamma pa determinar la estructura molecular de compuestos complexos d'iones metálicos, particularmente del elementu ruteniu. Dedicó una parte importante de la so carrera nel fomentu de les actividaes d'I+D nes universidaes,les empreses privaes y el gobiernu.

## Premios
Recibió numberosos premios y distinciones:
* 6º premiu añal Heinz Award de Teunoloxía, Economía y Emplegu (2000)
* Premiu Vannevar Bush
* Medaya Priestley
* Medaya Glenn T. Seaborg
* Premiu d'investigación Agnes Fay Morgan
* Medaya Garvan-Olin
* Medaya d'oru del American Institute of Chemists
Ye miembru honoríficu de diverses instituciones internacionales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de la Chemical Heritage Foundation sobre Mary L.Good.
Julia Higgins

**Julia Higgins** DBE FRS HonFRSC FREng (apellíu de soltera **Downes**)  ye una química y física británica especialista en ciencia y teunoloxía de polímeros.

Realizó los sos estudios na Universidá d'Oxford, Julia trabayó nel Institutu Laue-Langevin antes d'ingresar nomada profesora de ciencia de polímeros al Imperial College. Ellí anició importantes investigaciones sobre'l comportamientu de los polímeros por aciu l'aplicación de téuniques de dispersión de neutrones.

Higgins foi decana de la Facultá d'Inxeniería del Imperial College. Asina, desenvolvió munchos proyeutos pa sofitar el papel de les muyeres na ciencia 
## Honores
* 2006: premiu Holweck
* presidenta del Conseyu Científicu Internacional de la Escuela Cimera de Física y de Química Industriales de París (ESPCI ParisTech).
* 2000: recibe un doctoráu honorariu pola Universidá Heriot-Watt.
### Membresías
*National Academy of Engineering. 
*Royal Society, y de 2001 a 2006 vicepresidenta.
*2001: nomada a la dignidá de Dama del Imperiu Británicu.
*2003: Caballeru de la Lexón d'honor.
* 25 de marzu de 2010: la UKRC anuncia a la profesora Higgins como una de les seis Muyeres con llogros escepcionales en Ciencies, Inxeniería y Teunoloxía.

*1 d'ochobre 2015 - 30 de setiembre 2017: escoyida presidenta del Institute of Physics y de 1 d'ochobre 2017 al 30 de setiembre 2019.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elena Ibáñez

**Elena Ibáñez Ezequiel**  ye una química española profesora d'investigación nel Institutu d'Investigación en Ciencies de l'Alimentación (CIAL)-CSIC). En 2016 foi escoyida como una de les muyeres más influyentes del mundu en química analítica según la llista publicada pola revista d'Estaos Xuníos *[[The Analytical Scientist]]*.

## Carrera científica
Inxeniera Química pol Institutu Químicu de Sarriá (1989), ye doctora en Ciencies Químiques pola Universidá Autónoma de Madrid (1993). Realizó la so estancia postdoctoral en Brigham Young University y na University of California Davis. Foi profesora acomuñada del Área de Teunoloxía d'Alimentos de la Universidá Autónoma de Madrid y científica titular nel Institutu de Fermentadures Industriales del Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques (CSIC) mientres el periodu 2001-2010. En payares de 2005 aprobó la oposición d'Investigadora Científica del CSIC. Dende abril de 2010 ye profesora d'Investigación, Llaboratoriu Foodomica del Institutu d'Investigación en Ciencies de l'Alimentación perteneciente al CSIC.

La so actividá principal desenvolver nel ámbitu de la foodomica, incluyendo l'aplicación de téuniques ómicas al estudiu de l'actividá d'alimentos, basaes principalmente na intensificación de los procesos, según na forma en que puede venceyase la preparación de muestres de procesos a gran escala. Nesti ámbitu realizó múltiples publicaciones y codirixíu tesis doctorales. 

A fecha de 2017 ye profesora d'investigación nel Institutu d'Investigación en Ciencies de l'Alimentación (CIAL)-CSIC). En 2016 foi escoyida como una de les muyeres más influyentes del mundu en química analítica según la llista publicada pola revista d'Estaos Xuníos *[[The Analytical Scientist]]*. 

A fecha d'abril de 2017 ye vocal de la Sociedá Española de Cromatografía y Téuniques Allegaes (SECyTA), y presidenta de l'Asociación d'espertos en fluyíos estruyíos (FLUCOMP).

## Premios
* Premiu Archer Daniels Midland/Protein & Co-Products Division na categoría engineering/technology dau pola American Oil Chemists Society (2001).

## Publicaciones
* "Present and future challenges in food analysis: foodomics"

## Referencies

## Enllaces esternos
* Entrevista a Elena Ibáñez sobre "Green Foodomics"  
*  
* Perfil investigador n'Universidá Autónoma de Madrid
Laura Iglesias Romero

**Laura Iglesias Romero**  ye una química española pionera nel usu de la espectroscopia atómica, qu'ayudaron a conocer el comportamientu de les estrelles y los sos movimientos.

## Biografía
Nacida en Benavente, provincia de Zamora, doctora en ciencies y profesora d'investigación del Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques (CSIC), desenvolvió la mayor parte del so trabayu nel Institutu d'Óptica *Daza de Valdés,* güei denomináu *Miguel Catalán*, n'honor al pernomáu químicu de la Edá de Plata Miguel Catalán Sañudo, del cual foi discípula. Tamién foi Profesora axunta d'Estructura Atómicu-Molecular y Espectroscopia de la Universidá Complutense de Madrid. 

En 1956 solicitó una beca al CSIC pa estudiar na Universidá de Princeton, estáu de Nueva Jersey, (EE UU), onde trabayó col profesor Allen Shenstone, entós decanu de la Facultá de Física. Recuerda cómo a la so llegada a la universidá onde trabayara Einstein les esposes de los científicos preguntáben-y "¿Quién ye'l to home?", pos nun entraba nos sos esquemes qu'ella fora la científica. Dempués treslladaríase a Whashington, pa trabayar contratada nel National Bureu of Standards mientres la década de los sesenta. 

En refugando delles ufiertes volvió a España, venceyándose de nuevu al CSIC. Dende'l so adscripción al Institutu d'Óptica *Daza de Valdés,* dedicar al llogru y observación d'espectros d'elementos de transición d'interés astrofísicu, preseos pa conocer el movimientu de les estrelles y otros elementos pesaos del sistema periódicu. Col desenvolvimientu de l'Astrofísica, los datos llograos por Laura Iglesias Romero anovaron el so valor pa la identificación d'espectros estelares.

Laura Iglesias, en 2008, dio nome al I Premiu de Divulgación Científica convocáu pola Fundación del Muséu de la Ciencia de Valladolid y la Xunta de Castiella y Lleón. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Clara Immerwahr

**Clara Immerwahr**  foi una química alemana d'ascendencia xudía, esposa del químicu alemán Fritz Haber, conocíu principalmente pol desenvolvimientu del procesu Haber-Bosch, un efectivu métodu pa la síntesis d'amoniacu.

## Biografía

Immerwahr nació nuna granxa de Polkendorff, cerca de Breslau (al este de Prusia, anguaño conocíu como Wrocław n'idioma polacu, en Polonia occidental). Ella yera la fía más nueva de padres xudíos, el químicu Philipp Immerwahr y la so esposa Anna (de soltera Krohn). Creció na granxa colos sos trés hermanos mayores, Elli, Rose y Paul. En 1890, la so madre morrió de cáncer; Mientres Elli y el so maríu Siegfried quedar na granxa, Clara camudar col so padre a Breslau.

Estudió na Universidá de Breslau, llogrando'l so graduáu y doctoráu en química. Casóse con Fritz Haber en 1901. Los estereotipos femeninos de la dómina entorpecieron descomanadamente la so investigación científica. Contribuyó al trabayu del so home ensin nenguna reconocencia y tradució los sos trabayos al inglés.

Mientres la Primer Guerra Mundial, Fritz convertir nun fervosu siguidor del esfuerciu militar alemán y xugó un importante papel nel desenvolvimientu de les armes químiques (especialmente, gases venenosos). Los sos esfuercios remataron nel primer ataque con gas na historia militar en Flandes (Bélxica), el 22 d'abril de 1915.

Tres la vuelta de Fritz Haber a Berlín, Clara disparar nel pechu cola pistola del so maríu. Les circunstancies del suicidiu de Clara permanecieron siempres na escuridá. Nunca apaeció en nengún periódicu y nun esisten evidencies de qu'hubiera una autopsia. La indocumentada naturaleza de la so muerte xeneró muncho discutiniu, según los motivos que lu emburriaron a cometer tal actu. Piénsase que taba descontenta cola so vida y repunaba el trabayu del so home en favor del armamentu químicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Pequeña biografía de Clara Haber(Immerwahr) en Doomed Engineers