A Fonsagrada

**A Fonsagrada** ye un conceyu asitiáu al noroeste d'España, na provincia de Lugo, na comunidá autónoma de Galicia. Atopar a unos 60 quilómetros al este de Lugo.

La so población nel añu 2016 yera de 3768 habitantes (1957 homes y 1811 muyeres). 1124 viven na capital del conceyu.

La so estensión, de 438,45 quilómetros cuadraos conviérte-y nel conceyu más estensu de Galicia. El nucleu urbanu ta asitiáu a 952 metros sobre'l nivel del mar.

Yera conocíu hasta 1835 como **Conceyu de [[Poblar de Burón|Burón]]**, ye llugar de camín del "Camín primitivu", una de les cañes del Camín de Santiago. La festividá local ye'l 11 de setiembre (Santa María).

## Etimoloxía
Etimológicamente, el nome vien de "fontem sacratam" o "fonte sagrada", a la que se-y atribuyíen propiedaes curatibles (ye un hidrotopónimo).

## Demografía
La so población ye de .

## Parroquies d'A Fonsagrada
El conceyu d'A Fonsagrada ta compuestu de les siguientes parroquies:

## Camín primitivu
El camín primitivu de Santiago entra a Galicia por A Fonsagrada, ente los sos finxos principales ta'l "Nuevu Real Hospital de Santiago de Montouto", un edificiu mediu arruináu, que tuvo habitáu hasta metá del sieglu XX funcionando como hospedería gratuita pa los escasos transeúntes qu'entá utilizaben esi históricu camín.
Esti hospital tien el so orixe nel "Viejo Real Hospital de Santiago de Montouto", fundáu por mandatu de Pedru I el Cruel y del cual apenes queden, semienterradas la parte baxes de los llenzos en metá d'un pinar a mediu quilómetru del nuevu.
L'hospital da nome a la sierra que recibe'l nome de "Serra do Hospital"

## Historia
Abondosos restos prehistóricos nel conceyu, como mámoas y castros, atestigüen l'antigüedá de la presencia humana na zona. Créese que yá había pobladores fai 30.000 años.

Según dellos autores, la historia del pueblu d'A Fonsagrada remontar a antes del sieglu IV, como estación d'un itinerariu ente Asturies y Lugo, emplegando una vía romana a la que precedíen vieyos caminos de tiempos remotos.

La historia del llugar xira dempués en redol al Camino Primitivu de Santiago, qu'entra nel conceyu pol alto del Xardón travesando la villa d'A Fonsagrada, centru de la devoción y visita obligada a la **capiya de Santa María**, onde esistía un albergue y una fonte, que'l so nome (*Fontem Sagrada*) podría ser l'orixe del topónimu de "A Fonsagrada". Finalmente, la ruta sale del conceyu pola aldea de Paradavella.

La so llocalización na ruta xacobea encontó la construcción de dellos hospitales de pelegrinos, como'l de l'aldega de Montouto, mandáu construyir por Pedru I “El Cruel”, a mediaos del sieglu XIV: el Real Hospital de Santiago de Montouto foi construyíu al llau d'otru más antiguu, que foi rexentáu por hospitaleros hasta mediaos del sieglu XX.

El conceyu de l'A Fonsagrada, xunto col de Negueira de Muñiz, formó parte hasta 1835 del Conceyu de Burón, que la so capitalidad ostentaba la villa de la Pobra de Burón, fundada en redol al añu 1200.

Escontra mediaos del sieglu XIV, estes tierres cayeron sol dominiu de los condes de Trastámara, pasando depués a manes del conde d'Altamira (hacia l'añu 1480). A la llongura de la historia, los buroneses llibraron una gran llucha contra les cargues y tributos que teníen de pagar, pero los señores feudales aselaron les revueltes irmandiñas saliendo victoriosos.

Mientres el sieglu XIX, la historia d'A Fonsagrada ta amestada a la Guerra de la Independencia y les Guerres Carlistes de 1833 y 1847. Col trunfu del réxime lliberal, les condiciones de vida de los fonsagradinos nun camudaron sustancialmente. La llucha social a favor de la redención foral foi una constante ente les sos xentes.

En 1943 la Diputación provincial escueye mayoritariamente a la so alcalde Benjamín Álvarez Fernández pal cargu de procurador en Cortes na I Llexislatura de les Cortes Españoles (1943-1946), representando a los Conceyos d'esta provincia.

## Feries y fiestes tradicionales
Tien particular tradición de celebrase n'A Fonsagrada y les sos aldegues l'antroxu o Antroido. Nos cualos apáguense les lluces y príndense grandes antorches (llamaos llocalmente, en gallegu fachas) y cólase en romería.

Tamién a destacar la "Feria de setiembre", una de les más grandes y tradicionales feries de ganáu de tola provincia de Lugo, sicasí debíu al abandonu de munches pequeñes esplotaciones ganaderes nes aldegues cercanes, perdió a finales del sieglu XX la so importancia llegando na práutica a sumir dellos años.

La "Feria del emigrante" celebrada a primeros o mediaos d'agostu hai substituido nel calendariu la importancia de les feries de setiembre, celébrase un día de xunta colos emigrantes que nunca volvieron y que tornen inda por vacaciones al so Galicia natal.

El 25 de xunetu, día de Galicia, celébrase amás al llau del "Nuevu real hospital de Santiago de Montouto", na parroquia de Padrón, nuna capiya apocayá construyida una romería n'honor del apóstol Santiago

## Vexetación
Cuasi tola contorna, salvo unes poques aldegues, ta asitiada en zones de monte, polo que la vexetación ye relativamente probe y de tipu montañés atlánticu con dalguna influyencia de tipu mediterraneu, magar nun se tien rexistráu nengún quercus de tipu encina o sufrera nin tampoco naranxales.

Destaca'l pinu (de repoblación), el pinu negru autóctonu ta consideráu n'estinción na contorna. De manera autóctona pueden vese lloréu zrezal (*loureiro* en gallegu), lloréu, carbayu albar, castañales (probablemente de repoblación) y nozales y en forma arbustiva el toxu, artu y tamién romeru y arandanera, nun ye difícil tampoco atopar pequeñes esplotaciones de pumares y otros frutales como cirueles nes vegues baxes de los ríos. De manera aisllada ye posible ver dellos exemplares de texu.

## Ver tamién
* A Proba de Burón
* Vilar de Cuiña
* Miñide
* Restrumeiro
* Arexo
* Xegunde
* Vilabol de Suarna

## Referencies

## Referencies
* Fonsagrada-apagon-analogico-TDT.html A Fonsagrada yá ye dixital dende mayu de 2008

## Enllaces esternos

* Web oficial del conceyu
* Web non oficial del conceyu
* Web non oficial del conceyu