Inglés canadianu

L**'inglés canadianu** (*Canadian English*, embrivíu *CanE, CE, en-CA*) ye una variedá del inglés usáu en Canadá. Aproximao 24 millones de canadianos (77% de la población) tienen l'inglés como llingua materna, y más de 28 millones (86%) son fluyíos nel idioma del inglés qu'esti nun toma nin ye abondosu n'otros países. La ortografía del inglés canadianu pue ser descrita como un amiestu d'inglés d'Estaos Xuníos, británicu, francés quebequense y xiros canadianos únicos. El vocabulariu canadianu ye asemeyáu al d'Estaos Xuníos, anque con diferencies claves y variaciones locales.

En 1998 Oxford University Press produció un diccionariu inglés canadianu, dempués de cinco años d'investigación lexicográfica llamáu *[[Canadian Oxford Dictionary]]*; una segunda edición publicar en 2004. Se listaron pallabres namái canadianes y pallabres emprestaes d'otros idiomes, y ortografíes reconocíes, tales como si *colour* o *color* fueren la opción más popular d'usu común.

## Historia

El términu *inglés canadianu* ye acuñáu per primer vegada nun discursu del reverendu A. Constable Geikie nun discursu ante'l *Canadian Institute*, en 1857. Geikie, un canadianu d'orixe escocés, reflexó l'actitú anglocéntrica prevaleciente en Canadá pelos siguiente cien años cuando se refería a la llingua como un *dialeutu corruptu*, en comparanza al inglés puramente faláu por inmigrantes de Gran Bretaña.

De xacíu, les llingües de los pueblos aboríxenes canadianos empezaron a influyir nes llingües europees usaes en Canadá inclusive primero que se llevara a cabu la estensa colonización, y el francés del baxu Canadá apurrió vocabulariu al inglés del Altu Canadá.

## Ortografía
A diferencia del inglés d'Estaos Xuníos, en Canadá utiliza la ortografía británica, con unes cuantes esceiciones.

### Semeyances cola ortografía británica
* Les pallabres terminaes en **-our** y les sos derivaes. Como *col*'our***, ''col'''our'''ful'', ''col'''our'''less''; ''succ'''our''';'' ''fav'''our***, *fav*'our**ite''; ''harb**our***, ''harb'''our'''s;'' ''neighb'''our,''' neighb'''our'''s, neighb'''our'''hood;'' ''behavi'''our***, *behavi*'our**al;'' y ''hon**our**, hon**our**s, hon**our**ing, hon**our**ed, hon**our**ary, hon**our**able,'' ente munches otres. Na ortografía d'Estaos Xuníos, **-or**. **ESCEICIONES:** ''h**our*** y ''glam'''our***, que s'escriben asina inclusive na ortografía d'Estaos Xuníos.
 
* Les pallabres terminaes en **-re**. Como *cent*'re***, ''met'''re***, *lust*'re***, ''sab'''re***, *och*'re**,'' ''mit**re**,'' ''theat**re,** louv**re**, somb**re**, meag**re**, calib**re**, reconnoit**re**, macab**re**, lit**re**, scept**re*** y ''fib'''re***. Tamién aplica pal verbu *cent*'re*** y les sos conxugaciones (''cent'''res''', cent'''rede''', cent'''ring***). N'inglés d'Estaos Xuníos, **-er**. **ESCEICIONES:** *fev*'er**, minist**er**, tend**er**, oyst**er,** numb**er**,'' ''filt**er**,'' ''monst**er**,'' ''chapt**er***, ''powd'''er''','' ''ent'''er''','' ''off'''er''','' ''memb'''er''', sob'''er''', lett'''er''','' ''prop'''er***, *disast*'er**,'' y los meses ''Septemb**er**, Octob**er**, Novemb**er*** y ''Decemb'''er'''.'' 

* Les pallabres terminaes en '''-ogue'''. Como ''dial'''ogue***, *monol*'ogue***, ''epil'''ogue''','' ''demag'''ogue***, *prol*'ogue**,'' ''añal**ogue,** travel**ogue*** y ''catal'''ogue***. (Cuando se refier al términu téunicu, escríbese *añal*'og*** en cualquier ortografía.) Na d'Estaos Xuníos, el sufixu más comúnmente utilizáu ye '''-og'''.
* Los verbos n'infinitivu '''de dos sílabes y''' '''que la so última lletra ye L''' '''escribir con esta consonante doble en xerundiu, en pasáu simple y en participiu''' (nel casu de los verbos regulares) '''y en sustantivos derivaos,''' '''ensin importar que l'acentu de la pallabra nun s'atope na postrera sílaba'''. Como ''cance'''lling***, *cance*'lled,** cance**llation***; ''trave'''ller***, *trave*'lling***, ''trave'''lled***; ente otres conxugaciones d'otros verbos. (Les formes d'estos verbos n'infinitivu, ya indicada la sílaba tónica en cada unu, son ***can'''cel, '''tra'''vel.'') Casos similares son ***mo**del, **sig**nal, **di**al, **tun**nel, **re**vel, **fun**nel, **qua**rrel, **la**bel, **gru**el, **e**qual, **shri**vel, **fu**el, **ca**rol, **to**tal, **spi**ral, **ba**rrel, **snor**kel, **mar**vel.'' **ESCEICIONES:** ''fai**ling*** y ''fai'''led***, porque la pallabra orixinal (*fail*) consta d'una sola sílaba. Na ortografía d'Estaos Xuníos, toes estes pallabres escribir con una sola L, por ser la sílaba tónica la primera. Per otru llau, les pallabres *contro*'lling***, ''contro'''lled*** y *contro*'ller;*** o ''patro'''lling*** y *patro*'lled*** escribir con dos L inclusive n'inglés d'Estaos Xuníos, por tar l'acentu de toes estes pallabres alcontráu na última sílaba nes pallabres orixinales: ''con'''trol*** y *pa*'trol***.
* La regla enantes esplicada tamién aplica pa '''axetivos comparativos y superlativos que la so última lletra ye L''', como ''crue'''ller*** *(than)* y *(the)* *crue*'llest***. L'axetivu orixinal, ya indicada la sílaba tónica, ye ***cru**el''. Na ortografía d'Estaos Xuníos, eses pallabres escribir con una sola L, pol motivu esplicáu nel casu anterior. 
* La esplicación anterior tamién aplica pa ''worshi**pping***, ''worshi'''pped***; *kidna*'pping**, kidna**pped**;'' y ''progra**mming***, ''progra'''mmed***. Na ortografía d'Estaos Xuníos, eses consonantes nun s'escriben doblemente. Los verbos n'infinitivu, cola sílaba acentuada indicada, son ***wor'''ship, '''kid'''nap;'' y ***pro**gramme'' n'inglés canadianu y ***pro*'gram* nel d'Estaos Xuníos. 
* Los verbos que terminen nuna sola L, como *en**rol***, *dis**til***, *in**stil***, *ful**fil**, a**ppal*** y *en**thral***, ente otros. Na ortografía d'Estaos Xuníos, escribir con doble L. *'ESCEICIONES:** Los verbos ''con**trol*** y ''pa'''trol***, que s'escriben con una sola L inclusive n'inglés d'Estaos Xuníos. Toos estos verbos, al conxugase en pasáu, xerundiu y participiu, escribir con doble L en toles modalidaes del inglés (*enr*'olling***, ''enr'''olled***, etc.). Nel casu de la tercer persona del singular en presente simple (*she*, *he* o *it*), escribir según la modalidá (*enr*'ols*** n'inglés británicu, canadianu y los demás países de fala inglesa; ''enr'''olls*** n'inglés d'Estaos Xuníos). El mesmu criteriu aplica pa sustantivos derivaos d'estos verbos (*enr*'olment*** nes ortografíes británica, canadiana y demás países de fala inglesa; ''enr'''ollment*** na ortografía d'Estaos Xuníos). 
* Los verbos ***practise*** (practicar) y ***license*** (llicenciar, autorizar) y los sustantivos ***practice*** (práctica) y ***licence*** (llicencia) **escribir de manera distinta''.*** N'inglés d'Estaos Xuníos, tantu los verbos como los sustantivos escríbense ***practice*** y ***license***, esautamente de la mesma forma en dambos casos. *'Otres diferencies d'ortografía particulares:** Les pallabres ''def**ence,** pret**ence*** y ''off'''ence***. Nel d'Estaos Xuníos, estos trés pallabres escribir con S en cuenta de C. N'inglés canadianu, escríbese *defen*'s**y'' cuando'l contestu ye deportivu. Per otru llau, los axetivos ''offen**s**ive'' y ''defen**s**ive'', derivaes de les enantes mentaes, escribir con S en cualquier variedá del inglés. **ESCEICIÓN:** El sustantivu ''advi**ce***, pronunciáu /əd'vaɪ'''s'''/ y el verbu ''advi'''se***, que se pronuncia /əd'vaɪ**z**/, escribir de forma distinta en cualquier modalidá del inglés pola pronunciación distinta d'estos dos pallabres. 
* Dellos verbos son clasificaos como **irregulares**. **EXEMPLOS:** *leap*'t**,'' ''dwel**t**,'' ''spel**t**,'' ''llean**t**,'' ''kn**e**l**t***, ''dream'''t***, *misspel*'t**,'' ''learn**t***, ''burn'''t***, ente otros casos. N'inglés d'Estaos Xuníos, *leap*'ed**,'' ''dwell**ed**,'' ''spell**ed**,'' ''llean**ed**,'' ''kn**ee**l**ed**,'' ''dream**ed**, misspell**ed**, learn**ed**, burn**ed***, polo que se clasifiquen como regulares. 



=== Semeyances cola ortografía d'Estaos Xuníos ===
* Les feches esprésense predominantemente nel formatu ***mes-día***. '''EXEMPLU:''' ''July 1'' o ''July 1st''. El formatu más comúnmente utilizáu nos demás países de fala inglesa ye ''día-mes''.

* Otra semeyanza col inglés de los sos vecinos al sur ye '''añader puntu en cualquier abreviatura'''. '''EXEMPLOS:''' ''a'''.'''m'''.***, *p*'.**m**.***, ''Mr'''.''', Mrs'''.''', Ms'''.''', St'''.''', Ave'''.''', Dr'''.***, ente otres. Esti signu omitir na ortografía británica. A éstes al puntu final nun enunciáu o l'usáu nuna abreviatura llámase-y ***period***, a diferencia del nome británicu ***full stop***. 
* Utilícense los sufixos **-ize** y **-yze** en verbos y en pallabres derivaes d'estos. Como *organ*'ize*** y les sos derivaes ''organ'''ization''', organ'''ized''', organ'''izing''', organ'''izer''';'' ''añal'''yze***, *paral*'yze**, catal**yze***; ''amorth'''ize***, *amorth*'ization***, ''visual'''ize***, *visual*'ization***; ''social'''ize***, *appet*'izer***, ''llegal'''ize***; *immun*'ize**, immun**ization**;'' ''critic**ize***, ''author'''ize*** y *author*'ization***, ente munches otres. Na ortografía británica, toes estes pallabres escribir con S, en cuenta de Z ('''-ise''', '''-yse''' y los sos derivaos).
* Al respective de la pronunciación, ye [[Acentu róticu y non rótico|rótica]]. Esto ye, la lletra R '''pronúnciase''' '''claramente''' '''en cualquier posición'''. '''EXEMPLOS:''' La pallabra ''wat'''er*** dizse /'waɾ**əɾ**/, *c*'or**n'' pronúnciase /'k**ɔ:ɾ**n/, la manera como los canadianos pronuncien ''th**dir**d'' ye /'θ**ɜɾ**d/, y la manera en que dicen ***ar*'chitect* ye /**a:ɾ*'kiˌtɛkt/. Esta pronunciación clara de la R tamién s'aplica n'otres variedaes del inglés, como na fala d'Estaos Xuníos, Les Bahames, Barbados, India, Paquistán, Escocia ya Irlanda (tantu la República como Irlanda del Norte).
* Al igual que l'inglés d'Estaos Xuníos, **la lletra T** (ensin importar si son una o dos) **pronúnciase /ɾ/** **si atopar ente dos soníos vocales y en sílaba non acentuada. EXEMPLOS:** *be*'tt**er'' pronúnciase /'bɛ**ɾ**əɾ/, a**tt**itude dizse /ˈæ**ɾ**ɪˌel to:d/ y la manera de dicir ''pota**t**o'' nesta modalidá del inglés ye /pə'tei**ɾ**ou/. Esta pronunciación particular de la lletra T tamién aplica na fala de [[Nueva Zelanda]] y [[Australia]], y tase volviendo bien común na pronunciación estándar d'esti idioma.
* 

* Casos particulares del inglés canadianu son los verbos ''crysta**llize***, ''an'''ae'''sthet'''ize***, *tranqui*'llize*** y ''col'''ourize***, combinando la ortografía británica col sufixu **-ize** , dambos analizaos enantes. N'inglés d'Estaos Xuníos estes pallabres escríbense *crysta*'lize***, ''an'''e'''sthet'''ize***, *tranqui*'lize*** y ''col'''orize***. Nel británicu, la norma más común alredor del mundu, *crysta*'llise***, ''an'''ae'''sthet'''ise***, *tranqui*'llise*** y ''col'''ourise***. 

## Referencies

## Ver tamién

* Llingües de Canadá