Gliricidia sepium

***Gliricidia sepium*** (*Madriago, Madriáu, Madre Cacao, Maderu Negru, Kakawate,Matarratón*), ye un árbol de tamañu mediu perteneciente a les lleguminoses (familia Fabaceae). Ye consideráu como'l segundu árbol leguminoso d'usos múltiples más importante, namái superáu por *[[Leucaena leucocephala]]*.

## Descripción
Son árboles pequeños o medianos, qu'algamen un tamañu de 10 a 12 metros d'altor. La corteza ye llisa y el so color puede variar dende un gris ablancazáu a un fondu color marrón-acoloratáu. Tien fueyes compuestes que pueden ser de 30 cm de llargu. Cada fueya componer de foliolos que son de 2 a 7 cm de llargu y de 1 a 3 cm d'anchu. Les flores atopar nel estremu de les cañes que nun tienen fueyes. Estes flores tienen un color rosa a lila brillosa que se tiñe de blancu. Una mancha de color mariellu maciu apaez, polo xeneral, na base de la flor. El frutu ye una vaina de 10 a 15 cm de llargor, de color verde cuando ta inmadura y que se vuelve de color mariellu-marrón cuando algama'l maduror. La vaina produz de 4 a 10 granes marrones arrondaes. 

## Distribución y hábitat
L'árbol crez bien en suelos acedos con un pH de 4,5-6,2. L'árbol alcuéntrase en suelos volcánicos nel so área de distribución n'América Central y Méxicu. Sicasí, tamién puede crecer en suelos d'arena, magre y piedra caliar.
## Usos
L'árbol utilizar en munchos países tropicales y sub-tropicales pa diversos fines, tales como barganales vivos, forraxe, solombra de cafetales, lleña, abonu verde y venenu p'aguarones. Como barganales vivos pueden ser cultivaes a partir d'estaques, algamando de 1,5 m a 2,0 m en namái un mes. *Gliricidia sepium* puede ser entrepolada con maíz. El so efeutu ye'l d'un fertilizante potente.

*G. sepium tamién* utilizar poles sos propiedaes melecinales y empuste d'inseutos. Los llabradores d'América Llatina de cutiu llaven el so ganáu con una pasta fecho de fueyes esmagayaes de *G. sepium* p'alloñar los tórsalos. Nes Filipines, l'estractu llográu a partir de les sos fueyes utilizar pa esaniciar parásitos esternos.

*G. sepium* tien una rápida crecedera ente les especies ruderales que s'aprovechen de la práutica de raspia y quema nel so área de distribución natural. El so rápidu espardimientu provocó que seya considerada como una meruxa en Xamaica. Por cuenta del so fácil espardimientu y a que crez rápido, tamién se suxirió qu'esta especie puede ser llantada p'amenorgar la capa cimera del suelu de la erosión nes etapes iniciales de la reforestación d'árees denudaes, un pasu entemediu pa ser tomáu enantes de la introducción d'especies que tarden más en crecer.

Acordies col World Agroforestry Centre, esta especie ta convirtiéndose nuna parte importante de les práutiques agrícoles n'África. *G. sepium* tien una combinación de propiedaes deseables. Por cuenta de que afita'l nitróxenu nel suelu, aumenta rendimientos de los cultivos de manera significativa ensin el costu de los fertilizantes químicos. Amás, tolera que se retaye'l so altor nos cultivos añu tres d'añu. Los árboles entren nun estáu de llatencia cuando se retayen, polo que'l sistema del raigañu nun ta compitiendo de momentu polos nutrientes y el cultivu ye llibre d'establecese. Los árboles realmente empiecen a salir de la fase latente cuando'l cultivu yá ta altu.
## Química
Les fueyes contienen un 20% de proteína, siendo usada na medicina tradicional. 
## Taxonomía
*Gliricidia sepium* describióse por (Jacq.) Kunth ex Walp. y espublizóse en *[[Repertorium Botanices Systematicae]]*. 1(4): 679. 1842.
;Sinonimia:
* *Galedupa pungam* Blanco * 
*Gliricidia lambii* Fernald 
* *Gliricidia maculata* (Kunth) Walp. 
* *Gliricidia maculata var. multijuga* Micheli 
* *Lonchocarpus rosea* (Mill.) DC. 
* *Lonchocarpus sepium* (Jacq.) DC. 
* *Millettia luzonensis* A.Gray 
* *Millettia slendidissima* "sensu Naves, non Blume" 
* *Robinia maculata* Kunth 
* *Robinia rosea* Mill. 
* *Robinia sepium* Jacq. 
* *Robinia variegata* Schltdl. 
## Nomes comunes
*Colombia: matarratón, mata mure.
*Hondures: cacáu de maruxu, cacahuananche, cacáu de nance, madriago o madreáu.
*Filipines: kakawate, madre cacao o madre de cacáu.
*Ecuador, Guatemala y El Salvador: madre cacao. 
*Nicaragua: maderu negru.
*Panamá: bala o palu de bala.
*Venezuela: Rabu y raton.
*Costa Rica: maderu negru.
*Méxicu: (Tamaulipas) palu de sol, (Veracruz) cocuite.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Bibliografía
# 
 
## Enllaces esternos

* in Forage Tree Legumes in Tropical Agriculture, Edited by Ross C. Gutteridge and H. Max Shelton. Tropical Grassland Society of Australia Inc.
*Gliricidia sepium (Jacq.) Steud. Purdue University.