Plotino

**Plotino**  foi un filósofu griegu neoplatónicu, autor de les *[[Enéadas]]* (*Ἐννεάδες*; en llatín, *Enneades*).

## Biografía y obra
Anque Eunapio sostenga que nació en Licón y Suidas asegure qu'en Licópolis, nun se conoz con certidume'l so llugar de nacencia. Natural de la provincia romana Exiptu, nació escontra 203 o 204 d.C. En 232 entró nel círculu d'Amonio Saccas (o Sakkas) en Alexandría, de quien tamién fueron discípulos Oríxenes (el paganu), Longino y Erenio. Embarcar en 242 na espedición bélica del emperador Gordianu III a Persia col propósitu de conocer la filosofía persa. Fracasada la espedición y asesináu l'emperador, llogró dificultosamente abellugase en Antioquía. Abrió en Roma una escuela (246) onde goció bien llueu del favor de los más conspicuos personaxes de la corte, incluyendo al emperador Galieno y la so esposa Cornelia Salonina.

Solía recoyer na so casa a neños güérfanos y faía-yos les vegaes de tutor y, anque personalmente llevaba una vida bien ascética, yera de calter duce y candial. Yera vexetarianu, nun se casó nin se dexó retratar "pa nun dar llugar a una solombra d'otra solombra". Atribuyéronse-y dotes místiques de visionariu. El so discípulu Porfirio, autor de la so biografía *Vida de Plotino* y de la sistematización y publicación de la so obra central *[[Enéadas]]*, refier que nos seis años que tuvo con él, Plotino llegó a aunise y allegarse col Dios omnitranscendente» hasta cuatro veces.

Dende'l 254 empieza a poner les sos obres por escritu. Los sos trataos son en total 54 y tán ordenaos en seis llibros de nueve capítulos, resultáu de lo cual reciben el nome de *[[Enéadas]]*. Considérase como unu de los Trataos más sólidos de l'Antigüedá, xunto a los de Platón y los d'Aristóteles. Morrió aquexáu d'una doliosa enfermedá (llepra) nel 270 d.C. a los 66 años, en Campania.

Definíu como Neoplatónicu místicu, Plotino realiza una nueva fundamentación de la metafísica clásica, tomando caminos más amestaos a la mística de raigón pitagórica y platónica que al camín siguíu por Aristóteles.

Habría que partir de la idea de que la filosofía de Plotino ye una suerte de Cosmogonía xunida a una Física. La forma teórica qu'asume'l so discursu ye la metafísica. Nesi sentíu ye herederu d'Aristóteles, pero sobremanera de Platón.

## Doctrina
La propuesta central de Plotino consiste n'afirmar qu'esiste una realidá que funda cualesquier otra esistencia: lo *Unu*. D'un actu de procesión, dalgunos opten por emanación, surde'l *nous* y el *alma*. En realidá, el principiu básicu ye solamente lo *Unu*, ente que les otres dos hipóstasis y el restu de realidaes son derivaes.

Falar de hipóstasis ye una atribución que fai Porfirio, discípulu de Plotino, al pensamientu del so maestru, una y bones el términu hipóstasis nun s'atopa nel testu de les *[[Enéadas]]*.

Lo ***Unu*** de la teoría de Plotino ye indescribible, yá que ye la unidá, lo más grande, hasta tal puntu que dacuando-y denomina'l mesmu autor como Dios, únicu, infinitu. Plotino antes de querer correxir, prefier guardar silenciu que dicir daqué. Una actitú claramente mística. Como principiu y última realidá, esta absoluta trescendencia fai que nun esistan términos pa referila. Trátase entós de la Unidá que funda la esistencia de toles coses. Ye ési'l centru de tola so doctrina. L'Unu ta más allá del Ser y, poro, nun hai nenguna definición que describa positivamente al Unu y opta pela vía negativa. Refuga'l so comprensión porque la considera imposible según la modalidá humana de conocer.

La siguiente realidá o hipóstasis ye'l ***nous***. Nun hai una traducción fayadizo pero dalgunu autores identificar con *espíritu*, ente qu'otros prefieren falar d'Intelixencia, mas esta vegada non con un sentíu místicu sinón intelectual. Na esplicación del "nous" Plotino parte de la semeyanza ente'l **Sol** y la **Lluz**. L'Unu sería como'l Sol y la Lluz como'l nous.
La función del nous como lluz ye la de que l'Unu pueda trate a sigo mesmu, pero como ye imaxe del Unu, ye la puerta pola que nós podemos ver al Unu. Plotino afirma que'l nous ye observable a cencielles aplicando les nueses mentes en direición opuesta a los nuesos sentíos.

Esti conceutu ta tomáu de la noción de dialéutica de *[[La República]]* onde un procesu similar dizse que conduz a la visión de la *forma* del Bien, non del Bien mesmu.

El "nous" puédese, y bien probablemente débese, entender como "la intelixencia pura". El "nous" vien de "lo uno" non a voluntá porque "lo uno" ye "más que perfectu" que nun puede tener voluntá, ta muncho más allá; y tou lo que vien de "lo uno" ye una especie de "esparnase", nel actu de faese a sigo mesmu que ye "lo uno"; por tantu l'analoxía del sol y la lluz tienen d'entendese como una mera imaxe pa dar una idea de como "emana la lluz" del sol; resulta más ilustrativu pensar "l'esplegue d'un círculu a partir del so centru".

La tercer realidá o hipóstasis ye'l ***alma*** la cual ye de naturaleza doble. Nun estremu ta amestada al nous y tira d'él. Nel otru estremu acomuñar col mundu de los sentíos, del cual ye creadora (o, meyor, plasmadora). Por tanto Plotino considera a la Naturaleza como la resultancia d'una procesión que va "escontra baxo" dende l'alma.

Sobre la **inmortalidá**, Plotino adopta'l criteriu espuestu nel *[[Fedón]]*. L'alma del home ye una esencia, y como tal ye inmortal, *pero* afirma que tiende a fundise col *nous* y por consiguiente pierde la so personalidá.

## Ver tamién
* *[[Enéadas]]*
* Porfirio
* Neoplatonismu
* Emanatismo
* Estética de la lluz

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 

;Sobre Plotino
* 

## Enllaces esternos

* Yarza, I., ''Plotino'', en Fernández Labastida, F. – Mercado, J. A. (editores), ''Philosophica: Enciclopedia filosófica on line''.
* Eunapio: *Vides de los [[Filosofía griega|filósofos]] y de los [[sofista|sofistes]]*; II: *Plotino*.
** Testu francés, con introducción y anotaciones nesti idioma, nel sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011).
** Testu inglés, con anotaciones nesti idioma, nel sitiu Tertullian Project; ed. de 1921.
* Porfirio: ''Vida de Plotino.
** Testu francés nel sitiu de Philippe Remacle.

* Testos de Plotino y sobre él, unos en francés y otros en billingüe griegu - francés, con anotaciones nesti idioma, nel sitio de Ph. Remacle: trad. de Marie-Nicolas Bouillet (1798 - 1865); Hachette, 1857.
* Plotino nel sitiu de la Bibliotheca Augustana (Augsburgu).