open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Luis Mediavilla Ruiz

**José Luis Mediavilla Ruiz**  foi un psiquiatra y escritor español.

## Biografía
Anque nació en Burgos, tuvo afincáu n'Uviéu casi tola so vida. Aportó a doctor en medicina con especialidá en neuroloxía y psiquiatría. Yera miembru de númberu de la Real Academia de Medicina d'Uviéu.

## Obres

### Obra profesional
* **' (1971)
* **' (1980)
* **' (1987)
* '' 
* ''}}'' (1992)
* **' (2001)
* **' (2004)
* **' (2008)
* **' (2011)

=== Escritos de ficción ===
Los sos primeros escritos lliterarios fueron poemarios titulaos **' y **'; darréu predominó la producción narrativa en prosa.
* **' (1953)
* **' (1956)
* **' (1957)
* **' (1960)
* **' (1965)
* **' (1965). Premiu de novela "La Hora XXV" de Barcelona.
* **' (1966)
* **' (1972)
* **' (1974)
* **' (1978). [[Premiu Tigre Juan]].
* **' (1995)
* **' (1995) 
* **' (1998). Premiu de novela Casinu de Mieres. 
* **' (2006)
* **' (2011)

## Referencies

## Enllaces esternos
Gobernador xeneral de Granada

El **gobernador xeneral de [[Granada (país)|Granada]]** ye'l representante del monarca de Granada dende la independencia del país del Reinu Xuníu en 1974.

## Llista de gobernadores
*Leo de Gale: 7 de febreru de 1974 - 30 de setiembre de 1978
*Paul Scoon: 30 de septiebre de 1978 - 6 d'agostu de 1992
*Reginald Palmer: 6 d'agostu de 1992 - 8 d'agostoude 1996
*Daniel Williams: 8 d'agostu de 1996 - 27 de payares de 2008
*Carlyle Glean: 27 de payares de 2008 - 7 de mayu de 2013
*Cécile La Grenade: 7 de mayu de 2013 - *nel cargu*

## Referencies

## Enllaces esternos
Grenada (Mississippi)

**Grenada** ye una llocalidá del estáu de Mississippi (Estaos Xuníos).

Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Primer Ministru de Finlandia

El primer ministru (; ) ye'l xefe de gobiernu de Finlandia. El cargu creóse'l 27 de payares de 1917, pocos díes enantes de que'l país declarara la so independencia.

## Ver tamién
* Llista de primeros ministros de Finlandia
* Presidente de Finlandia

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Coloma de Farners

**Santa Coloma de Farners**, llamada tamién **Farners de la Selva** na Segunda República Española, ye un conceyu de la provincia de Girona, na comunidá autónoma de Cataluña (España).

## Demografía
Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Dickon Mitchell

**Dickon Amiss Thomas Mitchell**  ye un políticu y abogáu granadín, Primer ministru de Granada dende 2022. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Carriacou

**Carriacou** () ye una islla de Granada asitiada nel mar Caribe, parte de la cadena de les islles Granadines. El canal de Martinica fae de llende al norte con San Vicente y Les Granadines. Tien una superficie de  km². Ye la principal islla de la dependencia de Carriacou y Pequeña Martinica.

La principal llocalidá de la islla ye Hillsborough. Otres poblaciones son L'Esterre, Argyle, Dumfries, Grand Bay, Meldrum y L’Appelle. 

Ente les sableres más destacaes de Carricou alcuéntranse *Paradise Beach* y *Anse La Roche*.

Na islla alcuéntrase l'aeropuertu Lauriston. 

## Referencies

## Enlaces externos
Hillsborough (Granada)

**Hillsborough** ye una llocalidá de Granada, na islla de Carriacou. Ye la capital de la dependencia de Carriacou y Pequeña Martinica.

Tien una población de  y alcuéntrase a 1 km del Aeropuertu Lauriston.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Parroquia de Saint Patrick (Granada)

La **parroquia de Saint Patrick** ye una de les 6 parroquies que xunto con Carriacou y Pequeña Martinica formen el país caribeñu de Granada.

Tien una superficie de  km² y una población de .

Llenda con .

## Referencies

## Enllaces esternos
Victoria (Granada)

**Victoria** ye una llocalidá de Granada, na parroquia de Saint Mark, de la que ye la capital. 

Tien una población de  y alcuéntrase cerca del monte Saint Catherine, el puntu más altu del país.

L'equipu de fútbol de la llocalidá, el Hurricanes Sport Club, xuega na GFA Premier League, la lliga de primer división del país, dende que se creó.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Monte Saint Catherine

**Saint Catherine** ye un estratovolcán de la islla de Granada, del que ye'l puntu más altu.

Alcuéntrase na parroquia de Saint Mark. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Parroquia de Saint Mark

Col nome de **parroquia de Saint Mark** podemos referinos a:

*Parroquia de Saint Mark, una parroquia de Granada.
*Parroquia de Saint Mark, una parroquia de Dominica.
History of Science

***History of Science*** ye una revista académica revisada por pares y d'accesu abiertu, dedicada al estudiu interdisciplinariu de la historia, desendolcu y impactu de la ciencia. Fundada en 2018, la revista publícase trimestralmente por AcademyGate Publishing y l’International Metafizika Center. Sirve como una plataforma pa discussions académicas a lo llargo d’un ampliu espectru de disciplines, contribuyendo a una comprensión más fonda de la evolución del saber científicu y la so relevancia pa la sociedá.

La revista ta disponible en formatu impreso (ISSN 2790-0029) y electrónicu (ISSN 2790-0037), garantizando un accesu ampliu a investigadores, académicos y instituciones en tol mundu. Los artículos publíquense en seis llingües: rusu, inglés, turcu, persa, árabe y azerbaixanu, resaltando la orientación internacional y inclusividá de la revista.

## Ámbitu y temes
La revista *History of Science* sigue un enfoque interdisciplinariu y acueye contribuciones que crucien distintos campos académicos. Los temes que cubre inclúin:

* Ciencies físico-matemátiques y téuniques: Matemátiques, Mecánica, Física, Astronomía y Ciencies Téuniques.
* Ciencies químiques: Historia y desendolcu de la química y campos rellacionaos.
* Ciencies de la Tierra: xeografía, xeoloxía y estudios ambientales.
* Ciencies biolóxiques y médiques: ciencies médiques, farmacéutiques, biolóxiques y agrícoles.
* Humanidaes: filoloxía, estudios d'arte, arquitectura y pedagoxía.
* Ciencies Sociales: filosofía, socioloxía, ciencies polítiques, psicoloxía, historia, antropoloxía, derechu y economía.

Esta amplia cobertoria temática resalta l'enfotu de la revista en fomentar la investigación interdisciplinaria y el diálogu, ufriendo visiones sobre les dimensiones históriques de la ciencia en diversos contestos intelectuales.

## Misión y oxetivos
La revista *History of Science* tien como oxetivu avanzar nel estudiu de la historia de la ciencia al traviés de los siguientes propósitos:

* Publicar resultancies d'investigación de científicos internacionales d'alcuerdu col perfil de la revista.
* Proporcionar reseñes d'investigaciones sobre metodoloxía de la historia de la ciencia.
* Ufrir sofitu metodolóxicu pa proyectos d'investigación.
* Ayudar a instituciones educatives en tol mundu con recursos académicos rellacionaos cola historia de la ciencia.
* Facilitar l'intercambiu d'información, metodoloxíes y recursos intelectuales pa ameyorar la investigación histórica.
* Clasificar profesionalmente trabayos sobre la historia de la ciencia y analizar la participación de los usuarios nel campu.

## Contribución a la ciencia
Publicando artículos que esploren la historia, evolución y metodoloxía de la ciencia, la revista *History of Science* busca facer una contribución significativa a la comunidá académica. Ye un recursu valiosu pa investigadores, educadores y instituciones interesaes nel estudiu de la historia de la ciencia y les sos conexones interdisciplinaries.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Gouyave

**Gouyave** ye una llocalidá de la parroquia de Saint John, en Granada.

Tien una población de .

## Ver tamién

*Gouyave Football Club

## Referencies

## Enllaces esternos
Estadiu Atléticu Kirani James

L**'Estadiu Atléticu Kirani James** () ye un estudiu multiusos en San Xurde, capital del país caribeñu de Granada, inauguráu en 1999. N'abril de 2017 recibió'l nome de Kirani James n'honor al primer medallista olímpicu del país.

Tien capacidá pa 8.000 espectadores y suel usáse sobre too pa partíos de fútbol. Ye l'estadiu de la seleición nacional de fútbol. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Asociación de Fútbol de Granada

L**'Asociación de Fútbol de Granada** ye'l muérganu rector del fútbol granadín. Fundóse en 1924 y en 1969 entró na CONCACAF y en 1978 na FIFA. 

Ye la encargada d'organizar les lligues llocales de fútbol nel país: GFA Premier League, GFA First Division y GFA Second Division. Tamién organiza la competición de copa, la FA Super Knockout Cup.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Granada en FIFA.com
Kirani James

**Kirani James**  ye un deportista granadín que compitió n'atletismu, especialista nes carreres de velocidá, campeón mundial y olímpicu (Londres 2012).

Participó en tres Xuegos Olímpicos de Branu, ganando tres medayes, oru en Londres 2012, plata en Rio de Janeiro 2016 y bronce en Tokiu 2020, na prueba de 400m.

Ganó tres medayes nel Campeonatu Mundial d'Atletismu ente los años 2011 y 2022

En 2017 l'Estadiu Nacional de Granada recibió'l so nome al ser el primer medayista olímpicu del país.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hurricanes Sport Club

El **Hurricanes Sport Club** (antiguamente *Carib Hurricaine FC*) ye un equipu de fútbol de Victoria, Granada, fundáu en 1957 que xuega na . 

Xuega los partidos como llocal nel Alston George Park con capacidá pa 1.000 espectadores y dende que se fundó siempre xugó na primer división. 

## Palmarés
* **[[GFA Premier League]]: 6**
:: 2003, 2006, 2008, 2015, 2018, 2022

* **[[FA Super Knockout Cup]]: 3**

:: 2011, 2014, 2017

## Referencies

## Enllaces esternos
Leslie Hutchinson

**Leslie Arthur Julien Hutchinson** , conocíu como **"Hutch"**, foi un cantante y músicu granadín que foi una estrella del cabaré nos años 20 y 30 del sieglu XX. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Cholo Juvacho

**Avelino Gutiérrez Fernández** , más conocíu como **Cholo Juvacho**, ye un cantante y humorista asturianu. Ye conocíu por ser miembru de Los Archiduques y Stukas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gouyave Football Club

El **Gouyave Football Club** ye un club de fútbol granadín de la llocalidá de Gouyave fundáu en 2008 que xuega na . El so campu ye'l Cutbert Peters Park, con capacidá pa 1.000 espectadores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Janelle Redhead

**Janelle Redhead**  ye una atleta granadina especialista na prueba de los 200 metros.

Ganó una medaya de bronce nos Campeonatos del Mundu d'Atletismu Junior de 2008. Nos Xuegos Olímpicos de Londres 2012 algamó les semifinales de los 200 metros. 

Les sos meyores marques son 11,65 segundos nos 100 metros y 22,91 segundos nos 200 metros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carriacou y Pequeña Martinica

**Carriacou y Pequeña Martinica** () ye una dependencia de Granada, asitiada al norte del país y al sur de San Vicente y les Granadines, nel mar Caribe. La so capital ye Hillsborough.

Les principales llocalidaes alcuéntrense na islla de Carriacou: Hillsborough, L'Esterre, Harvey Vale y Windward, sumando un total de 4733 habitantes. Na islla de Pequeña Martinica viven unes 900 persones.

### Islless

## Referencies

## Enllaces esternos
William Lawrence Bragg

**William Lawrence Bragg**  foi un físicu británicu gallardionáu en 1915 col premiu Nobel de Física xunto al so padre William Henry Bragg poles sos contribuciones a la cristalografía de rayos X.

## Biografía
Nació na ciudá d'Adelaide, capital d'Australia Meridional, que n'aquellos momentos yera parte del imperiu británicu. Magar la so nacionalidá de nacencia foi la británica, reconócese tamién la so nacionalidá australiana.

## Premios
Recibió'l premiu Nobel de Física en 1915 xunto al so padre. Daquella tenía 25 años, lo que lu convierte na segunda persona más moza en recibir esti premiu. En 1931 ganó la medaya Hughes, dada pola Royal Society, y en 1941 concediéron-y el títulu de caballeru (*sir*). Bautizóse l'asteroide (11150) Bragg col so nome nel so honor.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Pozobal

**El Pozobal** pue referise a:

* El Pozobal (Ciañu), una aldea del conceyu de Llangréu.
* El Pozobal (Caces) (o Pozobal), una casería del conceyu d'Uviéu.
Carlyle Glean

**Carlyle Arnold Glean**  foi un políticu granadín que foi Gobernador xeneral de Granada ente 2008 y 2013. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Pequeña Martinica

**Pequeña Martinica** (; ) ye una islla del mar Caribe que forma parte del archipiélagu de les Granadines y que pertenez a la dependencia de Carriacou y Pequeña Martinica, en Granada.

Ye una islla d'orixe volcánicu con una superficie de  km². El puntu más altu de la islla ye'l picu *Piton*, de 230 metros y tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Coendou vossi

***Coendou vossi*** ye una especie de mamíferu de la familia Erethizontidae endémica de Colombia.

## Distribución
Los especímenes de *Coendou vossi* son orixinarios de los montes húmedos y secos del valle interandín del Magdalena y del Caribe. Habita árees seques de los departamentos de Caldas, Cesar, Cundinamarca, Santander, Sucre y Tolima.

## Descripción
A diferencia de ''C. quichua'' y ''C. rothschildi'' con quien s'atopa estrechamente rellacionáu, *C. vossi* ye más pequeñu, midiendo ente 26 y 33 cm. La so cola ye más allargada, tomando el 70% del so cuerpu facilitando un comportamientu arbóreo. Los pinchos de *C. vossi* son bicolores o tricolores, siendo más clara na base, llegando a midir de 27 a 55 mm. Na so cara lleguen a midir de 5 a 10 mm.

El llombu tien escasa pelame color marrón escuru, más escura que les otres especies coles que se-y confundió nel pasáu. El so craniu ye menos allargáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Teresa Cónsul

**Teresa Cónsul**  foi una monxa y escritora asturiana, qu'escribió tanto n'asturianu como en castellanu.

## Biografía
En 1787 ingresó como monxa benedictina nel conventu de Santa María de la Vega d'Uviéu. Ellí vivió, ocupando diversos cargos de la congregación, hasta la so muerte en 1834, pola mor del cólera qu'afaraba Uviéu.1​ Perteneció a la llamada "xeneración del mediu sieglu", d'escritores asturianos, xunto a Xosefa Xovellanos, Juan González Villar, Bruno Cepeda y Antón Balvidare.

Caltiénse namás un entremés de temática relixosa, recuperáu por Álvaro Arias en 1996. Anque'l críticu Constantino Suárez, nel so ensayu *Escritores y artistas asturianos*, sostenía qu'escribió poemes n'asturianu y qu'escribiera más entremeses, anque tean perdíos.2 L'entremés, d'asuntu relixosu, ta escritu n'asturianu y castellán, y lleva por títulu .3

Na pieza intervienen una tabernera, una monxa llamada Inés, el so hermanu Toribio y dellos monxos más que vienen buscar a Inés. Toribio y la tabernera falen asturianu; Inés fala castellán nel qu'entrepola palabres asturianes (amestáu) y, los monxos, castellán puru. L'usu de dambos idiomes ta rellacionáu cola cultura de los falantes, asina los falantes del asturianu tienen una clase social más baxa y, poro, un nivel d'educación más baxu tamién.2

Máximo Fuertes Acevedo daba noticia de Cónsul en 1885. El manuscritu calteníu atópase na biblioteca de la familia de Fuertes Acevedo que se caltién na biblioteca del Real Institutu d'Estudios Asturianos. Forma parte d'un volume nel qu'hai copies d'otres composiciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Maria Tipo

**Maria Tipo**  foi una pianista italiana.

## Biografía
Formada primeramente gracies a les enseñances de la so madre, que fuera alumna de Ferruccio Busoni, perfeccionó darréu les sos habilidaes con Alfredo Casella y Guido Agosti.

Con namás diecisiete años ganó'l Concursu Internacional de Xinebra, depués de consiguir el segundu puestu l'añu anterior, y empezó una serie de conciertos que la llevaron per tol mundu y a grabar con numberosos sellos discográficos. Ente los sos llogros destaquen les grabaciones de les Variaciones Goldberg de Johann Sebastian Bach y les Sonates de Domenico Scarlatti, que-y valieron el Diapason d'Oru. Les sos grabaciones de les sonates de Muzio Clementi fueron gallardionaes col premiu "Saint-Vincent for Long Playing 1979".

Maria Tipo tenía un repertoriu estensu y heteroxeneu, con obres más bien personales y poco convencionales pa la dómina. Por casu, foi pionera en recuperar les Variaciones Goldberg de Bach en sales de conciertos, depués d'escuchar a Glenn Gould en directu n'América, que-y fixo entender el grandor de la composición, qu'entós yera bien poco interpretada nel pianu. Nun se dedicó especialmente a interpretar obres completes Clementi ye l'autor al que más se dedicó nesti sentíu, pero nun llegó a grabar les obres completes), prefiriendo escoyer pieces que-y resultaren especialmente prestoses de munchos autores distintos. Aquellos colos que tuvo más venceyada fueron Bach Scarlatti, Mozart, Clementi, Beethoven, Chopin y Schumann. Na sala de conciertos, sicasí, tamién tocó obres de Schubert, a compositores rusos (en particular Skriabin, Prokofiev y Rakhmaninov), a Franz Liszt y a l'impresionismu francés (Debussy, Ravel).

## Vida privada
Casó primero col guitarrista Alvaro Company y depués col pianista Alessandro Specchi. Yera madre de la violinista Alina Company.

Tipo morrió'l 10 de febreru de 2025 a los 93 años d'edá.

## Reconocencies
Recibió numberosos premios de la crítica. Ganó'l premiu *[[Fiorino d'Oro]]*, foi miembru honoraria de l'Academia Nacional de Santa Cecilia y foi condecorada como Oficial de la Orde de les Artes y les Lletres de Francia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nasua nasua

***Nasua nasua*** ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia de los prociónidos qu'habita sobremanera nes selves suramericanes y la parte meridional de Centroamérica.

## Etimoloxía
La pallabra "**coatí**" ye un préstamu del tupí "*coatĩ*" y esti de la mesma provién de "*coá*", que significa "llargu", y *tĩ*, que significa "nariz" ("nariz llarga"). Nes zones cafeteres de Colombia tamién se-yos llama "*Cusumbo*".

## Distribución
Habita en selves d'América tropical y subtropical, en Méxicu, Colombia, Venezuela, Les Guayanes, Brasil, Ecuador, Perú, Bolivia, Paraguái hasta'l norte de l'Arxentina y del Uruguái ya inclusive foi introducida nel archipiélagu Juan Fernández en Chile y tamién hai en Mallorca.

## Referencies

## Enllaces esternos
Organización Meteorolóxica Mundial

La **Organización Meteorolóxica Mundial** (OMM), conocía tamién poles sigles WMO (del inglés ) ye una organización intergubernamental dependiente de la ONX, nacida en 1950 y que na cunta con un total de 191 territorios y estaos miembros.

La OMM tien la so sede central na ciudá de Xinebra (Suiza). Nel postreru 14º congresu celebráu en Xinebra en mayu de 2003, fueron escoyíos como secretariu xeneral y presidente el francés Michel Jarraud y el rusu Alexander Bedritsky, respectivamente.

Los oxetivos de la organización son:

* Facilitar la cooperación mundial col establecimientu de redes d'estaciones pa realizar observaciones meteorolóxiques y tamién observaciones xeofísiques, hidrolóxiques y otres rellacionaes cola meteoroloxía.
* Promover l'establecimientu y caltenimientu de sistemes pal rápidu intercambiu d'información meteorolóxica.
* Promover la estandarización d'observaciones meteorolóxiques y asegurar la publicación uniforme d'observaciones y estadístiques.
* Promover les aplicaciones de la meteoroloxía na aviación, saléu per mar, agricultura y otres actividaes humanes.
* Promover actividaes y cooperación ente servicios meteorolóxicos ya hidrolóxicos.
* Fomentar la investigación y la formación nel campu de la meteoroloxía.

## Ver tamién
* Día Mundial de la Meteoroloxía

## Referencies

## Enllaces esternos
Motu Iti (Islles Marqueses)

**Motu Iti** (dacuando tamién llamada **Hatu Iti**) ye una de les Islles Marqueses del norte de la Polinesia Francesa. Llocalizáu al oeste-noroeste de Nuku Hiva, Motu Iti significa "pequeña isla".

La islla de Motu Iti ta nel archipiélagu de les Marqueses, atópase nel norte-noroeste de Nuku Hiva.

Motu Iti ye d'orixe volcánicu, algama un altor de 220 metros sobro el nivel del mar. Na isla hai importantes zones de anidación  de colonies d'aves marines.

Motu Iti ye alministrativamente parte de la comuña (conceyu) de Nuku-Hiva, en sí mesma na Subdivisión alministrativa de les Islles Marqueses.

## Historia
En 1814, cuatro marineros d'un barcu estaoxunidense quedaron atrapaos nesta islla rocosa. Una de les cualos sobrevivió mientres tres años hasta que foi rescatada por un barcu que pasaba.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ribera d'Abaxo

**Ribera d'Abaxo** o **Ribera de Yuso** foi un conceyu asturianu que desapaeció en 1897 al xuntase al d'Uviéu.

Taba formáu poles parroquies de Les Caldes, Puerto y Caces. Llendaba al norte col conceyu d'Uviéu, al oeste col de Grau, al sur col de Santo Adriano y al este col de La Ribera.

En 1887 tenía una población de 1143 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Guerra ítalo-turca

La **guerra ítalo-turca** o **guerra turco-italiana** (en turcu *Trablusgarp Savaşı,* "guerra de Tripolitania", n'italianu *Guerra di Libia*) foi un enfrentamientu ente'l reinu d'Italia y l'Imperiu otomanu. Entamó'l 29 de setiembre de 1911, y finó'l 18 d'ochobre de 1912. A resultes d'ella Italia consiguió facese col territoriu de la Tripolitania otomana. Les antigües subprovincies (sanyacaos) turques de Fezán, Cirenaica y Trípoli convirtiéronse nes colonias de Tripolitania Italiana y Cirenaica Italiana, que dempués foron xuníes pa formar la Libia Italiana.

Demientres la guerra l'exércitu italianu tamién ocupó les islles del Dodecanesu, nel mar Exéu. Italia aceutó devolveles al Imperiu otomanu poles cláusules del tratáu d'Ouchy de 1912. Por embargu, la vageudá del testu, combinada cola posterior marcha de los acontecimientos (españíu de la Primer Guerra de los Balcanes y de la Primer Guerra Mundial), permitió que siguieran siendo alministraes por Italia. Finalmente, Turquía renunciará a tolos sos derechos sobre les islles nel artículu 15 del tratáu de Lausana (1923).

La guerra ye considerada un precursor de la Primer Guerra Mundial. Los miembros de la Lliga balcánica, decatándose de lo fácil que fora pa los italianos derrotar a los otomanos y motivaos pol incipiente nacionalismu balcánicu, atacaron al Imperiu otomanu n'ochobre de 1912, faciendo españar la Primer Guerra de los Balcanes pocos díes primeru del fin de la guerra italo-turca.

Nesta guerra introduciéronse dellos avances militares; rescampla ente ellos l'usu d'aeroplanos en combate. El 23 d'ochobre de 1911 un pilotu italianu, el capitán Carlo Piazza, sobrevoló les llínies turques na que foi la primer misión de reconocimientu aéreu de la historia, y el 1 de payares d'esi añu'l soteniente Giulio Gavotti llanzó por primer vez na historia bombes, dende un avión Etrich Taube, sobre tropes turques. Los turcos, pela so banda, foron los primeros n'abatir un avión con disparos de rifle. Otru avance destacáu foi l'establecimientu d'estaciones telegráfiques ensin cables dende bien ceo. Guglielmo Marconi, inventor de la telegrafía ensin cables, tuvo en Libia realizando esperimentos cola collaboración del Cuerpu d'Inxenieros del exércitu italianu.

Na guerra participaron oficiales que seríen lluéu figures polítiques importantes nos sos países, como Pietro Badoglio, que sedría primer ministru d'Italia, o Mustafa Kemal Atatürk, primer presidente de la moderna República de Turquía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cruzeiro Esporte Clube

**Cruzeiro Esporte Clube** ye un equipu de fútbol brasilanu de la ciudá de Belo Horizonte, nel estáu de Minas Gerais. Amás de fútbol, tamién tien secciones semiprofesionales d'atletismu y bolos. Xuega los sos partíos de llocal nel estadiu Mineirão, con un aforu de 62.547 espectadores.

## Palmarés
* **2 [[Copa Libertadores d'América]]**: 1976, 1997
* **2 [[Supercopa Sudamericana]]**: 1991, 1992
* **1 [[Recopa Sudamericana]]**: 1998
* **1 [[Copa de Oro Nicolás Leoz|Copa Oro]]**: 1995
* **1 [[Supercopa Masters]]**: 1994
* **4 [[Campeonatu brasilanu de fútbol]]**: 1966, 2003, 2013, 2014
* **6 [[Copa brasilana de futbol]]**: 1993, 1996, 2000, 2003, 2017, 2018
* **2 [[Copa Sul-Minas]]**: 2001, 2002
* **1 [[Copa Centro-Oeste]]**: 1999
* **40 [[Campeonatu mineiro]]**: 1926, 1928, 1929, 1930, 1940, 1943, 1944, 1945, 1956, 1959,1960, 1961, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1984, 1987, 1990, 1992, 1994, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009, 2011, 2014, 2018, 2019

## Referencies

## Enllaces esternos
María Nieves

**María Nieves** pue referise a:

* María Nieves y Bustamante (1861-1947), escritora peruana.
* María Nieves Rego (1934), baillarina arxentina.
* María Nieves Tapia (1957), educadora arxentina.
* María Nieves García-Casal (1962), nutricionista gallega.
* María Nieves Blanco Díaz (1970), diplomática asturiana.
Gonzalo Lobo

**Gonzalo Lobo Méndez**  foi un sacerdote católicu, teólogu y escritor asturianu.

## Biografía
N'acabando los estudios básicos, treslladóse darréu a Roma, u se llicenció en Derechu Canónicu na Universidá Pontificia de Santu Tomás d'Aquinu. Nos sos años universitarios vivió nel Colexu Romanu, xunto a Josemaría Escrivá. Poco antes, el 1 d'abril de 1951, solicitara l'almisión nel Opus Dei. En 1956 ordenóse sacerdote en Roma y darréu volvió a España, onde desarrolló la so actividá pastoral hasta la so muerte. Morrió en Madrid el 11 de febreru de 2025.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aranda de Duero

**Aranda de Duero** ye un conceyu y una ciudá de la provincia de Burgos, en Castiella y Lleón, España.

Tien una superficie de  km² y una población de .

Llenda con .

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
21 Jump Street

***21 Jump Street*** ye una serie de televisión d'Estaos Xuníos de investigación policial que s'emitió na cadena FOX dende'l 12 d'abril de 1987 hasta'l 27 d'abril de 1991, con un total de 103 episodios. La serie céntrase nun grupu d'axentes de la policía secreta qu'investiguen crímenes nes escueles secundaries, escueles superiores y otros llugares frecuentaos por adolescentes. En 2012 estrenóse la película d'acción y comedia basada na serie de televisión col mesmu nome *[[21 Jump Street (película)|21 Jump Street]]* siguida de la secuela de 2014 *[[22 Jump Street]]*.

## Repartu
El repartu de la serie ye'l viniente:
* Johnny Depp ye l'oficial Tom Hanson (1987–1990).
* Holly Robinson ye la sarxenta Judith "Judy" Hoffs (1987–1991).
* Peter DeLuise ye l'oficial Douglas "Doug" Penhall (1987–1990).
* Dustin Nguyen ye'l sarxentu Harry Truman Ioki/Vinh Van Tran (H.T. Ioki) (1987–1990).
* Frederic Forrest ye'l capitán Richard Jenko (temporada 1, primeros 6 episodios).
* Steven Williams ye'l capitán Adam Fuller (1987–1991).
* Sal Jenco ye Sal "Blowfish" Banducci (1987–1990).
* Richard Grieco ye'l detective Dennis Booker (1988–1989).
* Yvette Nipar ye Jackie Garrett (1988-1989).
* David Barry Gray ye l'oficial Dean Garrett (1990).
* Alexandra Powers ye l'oficial Kati Rocky (1990).
* Michael DeLuise ye l'oficial Joseph "Joey" Penhall (1990–1991).
* Michael Bendetti ye l'oficial Anthony "Mac" McCann (1990–1991).

## Referencies

## Enllaces esternos
Torrent

**Torrent** ye un conceyu y una llocalidá de la provincia de Valencia. Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Perfecto Fernández Usatorre

**Perfecto Fernández Usatorre** , moteyáu **Nolón**, foi un escritor asturianu en llingua asturiana y castellana. Collaboró colos periódicos asturianos *[[El Eco de Asturias]]*, *[[El Eco de Covadonga]]*, *[[El Faro Asturiano]]*, ''El Carbayón'' y *[[Las Libertades]]*. Mientres vivió en L'Habana trabayó nel *[[Diario de la Marina]]* y tamién n*'[[El Heraldo de Asturias]]*, publicación del Centru Asturianu d'esa ciudá.

## Bibliografía
* *Camín de la romería* (1882, L'Habana)
* *Manín el güérfanu* (1884, L'Habana)
* *La vaca pinta* (1899, L'Habana)
* *Xuaquina* (1891, L'Habana)
* *Veyures y caxigalines* (1906, Uviéu)
* *Poesía y teatru* (1889-1907, Uviéu) facsímil de 24 poemes y 3 obres de teatru.

## Ver tamien
* Llista d'escritores n'asturianu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Perfecto Fernández Usatorre "Nolón" na Biblioteca d'Escritores Asturianos
Las Libertades

***Las Libertades*** foi un periódicu de tendencia carlista editáu n'Uviéu ente 1893 y, polo menos, febreru de 1895.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*  na Biblioteca Virtual del Principáu d'Asturies
Islles del Suroeste (Paláu)

Les *Islles del Suroeste* son un grupu de delles pequeñes islles de la República de Paláu distribuyíes nel Océanu Pacíficu, a unos 600 km de la cadena d'islles principales de la Paláu. Les islles cercanes a la mariña al suroeste de la islla de Paláu (Babelthuap), que pertenecen a los estaos de Koror, Peleliu y Angaur y les ensin incorporar como Islles Roca, que nun se consideren parte de les Islles del Suroeste. 

Les islles del suroeste, arrexuntaes por estaos, de norte a sur son les siguientes:

* Nel estáu de Sonsorol
** *Fanna* (Fana)
** Sonsorol (*[[Dongosaru]]*)
** Pulo Anna (*Puru* )
** Merir (*Melieli*)

* Nel estáu de Hatohobei
** Islla de Tobi (*Hatohobei*)
** Petones de Helen (*Hotsarihie*)
** Petones de Transit (*Pieraurou*)

## Referencies

## Enllaces esternos

*Expedición a les islles del Suroeste, Paláu
Dongosaro

**Dongosaro** o **Sonsorol** 
Dongosaru tamién escritu Dongosaro, ye un pueblu que ta asitiáu nel llau oeste de la islla principal de Sonsorol nel estáu del mesmu nome, del que ye la so capital. Ye l'únicu pueblu de la islla, tien una población de , y alcuéntrase nes islles Paláu,

Como les Islles del Suroeste tien un solu aeropuertu, les operaciones de tresporte con restu del país ya con otres islles, realícense por aciu barcos.

## Ver también
*Oceanía
*Islles Carolines

## Referencies

## Enllaces esternos

*[mapa y meteoroloxía, ](https://www.getamap.net/maps/palau/palau_(general)/_dongosaro/)
Fanna (Paláu)

**Fanna** (tamién escritu **Fana**) ye una pequeña islla asitiada a 2 km al norte de Dongosaro, islla cola que forma l'estáu de Sonsorol, nes Islles del Suroeste de Paláu, na Micronesia, nel suroeste del Océanu Pacíficu.

## Entornu
La islla densamente montiega ta arrodiada por un petón de coral, de 160 a 480 m de tierra, y que tien un diámetru de 350 metros. Les principales plantes de la islla son árboles del xéneru *[[Pisonia]]* y palmes de cocu. Fanna ta despoblada y tien una superficie de 0,54 km².

## Área importante pa les aves
La isla ye designada área importante para les aves por BirdLife International porque abelluga colonies de cría de *[[Sula sula]]*, *[[Anous minutus]]* y *[[Gygis alba]]*. Tamién añeren na islla *[[Anous stolidus]]*, *[[Fregata minor]]* y *[[Sula leucogaster]]*.

## Ver tamién
* Xeografía d'Oceanía
* Islles Carolines

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapcarta
José Blanco

**José Blanco** pue referise a:

* José Blanco Ruiz (1911-1981), cantante rioxanu.
* José Blanco López (1962), políticu gallegu.
* José Luis Blanco (1975), atleta catalán.
* Juan José Blanco (1985), futbolista uruguayu.
Villarreal

**Villarreal** pue referise a:

## Xeografía
* Nome castellanizáu de Vila-real, ciudá de la provincia de Castellón.
* Legutio (Villarreal de Álava en castellanu), conceyu de la provincia d'Álava.
* Villarreal de Huerva, conceyu de la provincia de Zaragoza.
* Villarreal de la Canal, llocalidá de la provincia de Huesca.
* Villarreal de San Carlos, aldea de la provincia de Cáceres.

## Persones
* J.R. Villarreal, actor d'Estaos Xuníos.
* Cecilia Villarreal, actriz colombiana.

## Deporte
* Villarreal Club de Fútbol, equipu de fútbol de la ciudá de Vila-real.
* Villarreal Club de Fútbol B, equipu filial del Villarreal Club de Fútbol.
Islla Tobi

**Tobi** ye una islla nel estáu de Hatohobei, que ye l'estáu más meridional de Paláu. La islla tien un llargor de 1,6 km y un anchu de 0.9 km, formando un área d'alredor de 0,85 km2. Con una población de , agospia a tola población del estáu, cola esceición d'una base meterolóxica na islla Helen. La mayoría de los habitantes viven na parte oeste de la islla y falen tobiano.

Tobi, xunto con Helen Reef (*Hatohobei*), Transit Reef (*Pieraurou*) y les islles del estáu de Sonsorol, allugáu a 200 km al norte, conformen les Islles del Suroeste de Paláu.

## Ver tamién
* Xeografía d'Oceanía
* Islles Carolines

## Referencies

## Enllaces esternos

*Mapa de la Islla Tobo, Wikimapia
*Mapcarta de la Islla de Tobi
Islles Chelbacheb

Les **islles Chelbacheb** (tamién conocíes pol nome n'inglés *Rock Islands*) son un pequeñu archipiélagu de 200 a 300 islles de piedra caliar en Paláu, ente les islles de Koror y Peleliu. Les islles tán formaes d'un petón de coral parcialmente remanecíu y tán despoblaes, pero son famoses poles sos sableres y montes tropicales y pola peculiar forma na mayoría de les islles.

Los paisaxes vírxenes de la islla tienen petones de coral con bayura de vida marina.

* **[[Islles Ulubsechel]]** (6 km²): allugáu al noroeste y xusto al sur de la islla de Koror. Ta compuesta por 20 islles.
* **[[Islles Urukthapel]]** **o Ngeruktabel** (25 km²): al suroeste d'Ulubsechel y conformáu por 80 islles, del cual sobresal la islla de Ngerukthable.
* **[[Islles Ulong]]** (0,08 km²): quince islles allugaes al oeste d'Urukthapel.
* **[[Islles Mecherchar]]** (19 km²): 70 islles allugaes al sur de Ngeruktabel, del cual sobresal la islla d'Eil Malk. Nesta islla ta asitiáu el llamáu llagu de les Aguamales.
* **[[Islles Ngerukeuid]]** **o Seventy Islands** (0,2 km²): 40 islles allugaes al oeste de Mecherchar.
* **[[Islles Ngemelis]]** (0,9 km²): 20 islles allugaes al sur de Ngerkeuid, sobresal la islal de Dmasech.
* **[[Islles Ngeroi]]** (1,2 km²): nel estremu meridional del archipiélagu, a namás 5 km al norte del estáu de Peleliu. Compónse de cinco islles.

## Imáxenes

Ficheru:1897_aquaimages.jpg|Los corales blandos que crecen na paré vertical.
Ficheru:1898_aquaimages.jpg|Detalle de coral blando.
Ficheru:Formia_sp..jpg|Estrella de mar de los fondos coralinos.
Ficheru:1907_aquaimages.jpg|Una de les munches islles pedroses.


## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Kozukumi

**Kozukumi-jima**|小築海島|}} (小築海島) ya la islla de Ozukumi-jima, tan allugades na Badea d'Ise na costa este del centru de Honshu, Xapón. Ye alministráu como parte de la ciudá de Toba na Prefectura de Mie. 

Kozukumi-jima ta despoblada. Foi considerada como una islla sagrada pa la relixón Xintoí dende los tiempos antiguos polos pescadores locales, y la Pesca comercial nes sos agües axacentes ta prohibida. Los arqueólogos atoparon los restos de santuarios de piedra, que fueron designaos como Santuariu Hachiman, consideráu como tierra sagrada, ye el llugar d'una consagración sintoísta nel que tienen una ceremonia na islla añalmente'l 11 de xunetu. Amás d'esta ocasión, el desembarcu na islla ta prohibíu.

La islla más grande, tamién despoblada, ye Ozukumi-jima. 

Los arqueólogos afayaron antiguos basureros de conches que se remonten a tiempos prehistóricos, y munches de les conches son d'agües más fondes.

Entá güei les sos agües son reconocíes pola calidá del so mariscu, anque non puede pescase. Tenga en cuenta que la islla nun ye accesible en tresporte públicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Maps.
Zaida Carmona

**Zaida Carmona Jiménez**  ye una directora de cine, guionista y actriz española.

## Trayectoria
Llicencióse en Comunicación Audiovisual na Universidá Pompeu Fabra. Llogró un máster de Guión na Universidá Carlos III de Madrid. Formose en teatru na Escuela de Nancy Tuñón.

Foi redactora en televisión en *Vice* y *Notodo* y trabayó para *Filmin*. Creó'l pódcast *La amiga de mi amiga* con Cristina Pastrana. Xunto con Diana Ayer confundó la productora de conteníos *JaJaJa Industries*. Actuó en películes de Marc Ferrer. Dirixó videoclips d'artistes como Christina Rosenvinge, *Monterrosa* o *Borque*.

Dirixó los curtios *Todas solas*, en 2015, y *Son ilusiones*, que s'estrenó nel D’A 2021. En 2022 dirixó-l llargumetraxe *[[La amiga de mi amiga]]*, un filme lésbicu basáu nes sos esperiencies personales, que se presentó nel Festival Internacional de Cine de San Sebastián, el Festival de Rotterdam, el Festival Internacional de Cine de Cartaxena d'Indies y nel Festival Internacional de Cine de San Francisco, ente otros.

## Reconocencies
En 2021 la so película *La amiga de mi amiga* ganó'l premiu a la meyor película d'Un Impulsu Colectivu nel D’A y tamién foi reconocida col Premiu del Públicu nel Rizoma, el Premiu del Xuráu nel Reteena y en LesGaiCineMad. En 2022, foi galardonada con una beca *Coofilm* cola que pudo realizar una residencia artística.

En 2024, mientres la cuarta edición del *FIRE*!! *LAB*, el llaboratoriu de creación de películes de temática LGTBI, pola so película *Adiós, amor* ganó'l Premiu Industria del Festival de San Sebastián y el Premiu SGAE de guión de llargumetraxe pola so película Adiós, amor.

## Referencies

## Enllaces esternos
La amiga de mi amiga

***La amiga de mi amiga*** ye una película española independiente de comedia romántica de 2022, dirixida y protagonizada por Zaida Carmona, quien tamién la coescribió xunto a Marc Ferrer. Xunto a Carmona, la película tamién ta protagonizada por Rocío Saiz, Alba Cros, Aroa Elbira y Thaïs Cuadreny. Proyectóse per primer vegada nel D'A Film Festival el 30 d'abril de 2022 y foi estrenada en cines españoles el 3 de febreru de 2023 so distribución de Begin Again Films.

## Producción
La película anuncióse per primer vegada en 2020, cuando la directora empecipió una campaña de micromecenalgu en Verkami, recaldando con ésitu 5.715 euros de 156 mecenes, sobro un oxetivu inicial de 2.500 euros. El rodaxe empezó en febreru de 2021 en Barcelona, con una duración d'once díes.

## Llanzamientu y marketing
El cartelu de la película foi creau pola diseñadora gráfica Malva Sawada. *La amiga de mi amiga* proyectóse per primer vegada nel D'A Film Festival el 30 d'abril de 2022, y dempués del so estrenu siguió proyectándose en festivales, incluyendo la sección 'Made in Spain' del Festival de Cine de San Sebastián. Dempués d'adquirir los derechos de la película, n'avientu de 2022 la distribuidora Begin Again Films programó'l so estrenu pal 3 de febreru de 2022.

## Recepción
*La amiga de mi amiga* estrenóse de forma llindada en 20 sales, coincidiendo principalmente colos estrenos de *Knock at the Cabinn*, *The Banshees of Inisherin* y *Astérix et Obélix: L'Empire du milieu* Na so primer fin de selmana, recaldó 2.225 euros de 337 espectadores, para un promediu por copia de 148 euros. Pal 19 de marzu de 2023, dempués de siete selmanes, la película recaldó un total de 14.775 euros de 2.622 espectadores.

## Referencies

## Enllaces esternos
Modesta

***Modesta*** ye un curtiumetraxe de 1956 creáu en Puertu Ricu y protagonizáu por Antonia Hidalgo y Juan Ortiz Jiménez, premiáu nel Festival Internacional de Cine de Venecia.

## Sinopsis
Tratase d'un manifiestu feminista con toques risibles ambientáu en Puertu Ricu. Modesta, una muyer llabradora, rebélase y llidera una fuelga de muyeres contra l'autoritarismu de los sos maríos. Funda la Lliga de Muyeres Lliberaes para lluchar polos sos derechos y ellabora una llista de demandes como la erradicación de la violencia doméstica, la participación de los homes nes xeres del llar varios díes a la selmana y la responsabilidá compartida nel cuidu de los fíos.

## Producción
La película foi adautada por Benjamin Doniger, Luis A. Maisonet y René Marqués a partir d'una hestoria de Domingo Silas Ortiz. Foi producida por DIVEDCO. Foi dirixida por Doniger.

El curtiumetraxe foi rodáu en castellanu. El cartelu promocional foi realizáu por Lorenzo Homar.

## Legáu
*Modesta* ganó'l primer llugar na categoría de películes curties nel Festival de Cine de Venecia en 1956. El curtiumetraxe tenía un enfoque progresista para la so dómina.

En 1998, por ser "cultural, histórica o estéticamente significativa" *Modesta* foi escoyida para la so preservación nel Rexistru Nacional de Cine de los Estaos Xuníos pola Biblioteca del Congresu, convirtiéndose nuna de les poques películes llatines en recibir esi honor. Amás pasó a dominiu públicu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Paca Almenara

**Francisca Almenara Rodríguez** , conocida como **Paca Almenara**, ye una maquilladora de cine española. Ganó'l premiu Goya al meyor maquillaxe y peluquería en 1992 pol so trabayu na película *[[Acción mutante]]* d'Álex de la Ilesia. 

## Trayectoria
En 1984 empezó a trabayar como maquilladora nel cine con *[[Memorias del general Escobar]]* de José Luis Madrid y dempués trabayó en películes como *[[El túnel]]* d'Antonio Drove (1988) o la serie de televisión *Delirio de amor* (1989). En 1992 destacó pol so trabayu n'Orquesta Club Virginia y ganó'l Goya al meyor maquillaxe y peluquería por *Acción mutante.* Anque trabayó n'otres series de televisión como La *Rexenta* (1995) y *Colexu Mayor* (1996), dedicóse principalmente al cine. 

En 1996 foi nomada al Goya al meyor maquillaxe por *[[La Celestina (película)|La Celestina]]*, *[[Abre los ojos]]* (1998), *[[You're the One]]* (2000), *[[Historia de un beso]]* (2002) y *[[Tiovivo c. 1950]]* de José Luis Garci (2005). En 1998 ganó'l Premiu Teo Escamilla de la ASECAN pol so trabayu n*'Abre los ojos*.

En 2005 casó col actor Santiago Ramos, conocíu pol so papel na serie *[[Aquí no hay quien viva]]*. Ye madre de l'actriz María Adánez y de les maquilladores Eli y Marta Adánez.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carla Quílez

**Carla Quílez Alonso**  ye una actriz y baillarina catalana, conocida pol so papel protagonista na película de drama adolescente *La maternal* (2022), pola que ganó la Concha de Plata a la Meyor Interpretación Protagonista.

## Trayectoria
Carla Quílez Alonso nació en febreru de 2008 nel barriu d'Horta en Barcelona, y ye fía d'Eva, alministrativa de loxística. Empezó a formase en danza a los 6 años, prauticando dellos xéneros, empezando por balé, contemporaneu, balé con claqué, danza urbana y hip hop.

Fizo una audición pa la película *La maternal* dempués de que la directora de casting, Irene Roqué, afayara unu de los sos videos de coreografíes n'Instagram. Quílez debutó nel llargumetraxe nel drama adolescente *La maternal*, de Pilar Palomero, interpretando a Carla, una adolescente embarazada que llega a un centru d'acoyida para madres adolescentes, onde recibe sofitu y crea venceyos con otres moces na mesma situación.

## Reconocencies
La interpretación en *La maternal* valió-y dellos reconocimientos, como la Concha de Plata a la Meyor Interpretación Protagonista ex-aequo con Paul Kircher na 70 edición del Festival Internacional de Cine de San Sebastián, el Premiu Gaudí a la Meyor Interpretación Revelación, la Medaya del Círculu d'Escritores Cinematográficos a la Meyor Actriz Revelación, y una nominación a la Meyor Actriz de Cine en los Premios Feroz.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Urukthapel

Les **Islles Urukthapel** (n'inglés: *Urukthapel Islands*; tamién llamaes *Ngeruktabel*) son un grupu d'islles del Océanu Pacíficu occidental que formen parte de la República de Paláu. Pertenecen al archipiélagu de les islles Chelbacheb (Islles Rock) y atópense a 4 kilómetros al suroeste de la islla de Koror, y a 3 km al oeste de les Islles Ulebsechel.

El grupu ta formáu por más de 80 montiegues islles. Por enforma, la mayor de les islles, ye Urukthapel (Ngeruktabel), con una superficie de 19,09 km². Toles islles tán despoblaes.

## Ver tamién
* Xeografía d'Oceanía
* Islles Carolines

## Referencies

## Enllaces esternos
Javier Dorado

**Javier Dorado Bielsa**  foi un futbolista español que xugaba como defensa.

## Clubes

## Palmarés
### Copes internacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
Mallorca (película)

***Mallorca*** ye una película, de ente 1932 y 1934 y descubierta en 2020, que recrea la música d'Isaac Albéniz al traviés de «pequeños trabayos cinematográficos». Dirixida por María Forteza, directora desconocida hasta'l descubrimientu del curtiumetraxe, considérase la primer película sonora dirixida por una muyer española y tien estructura típica de documental.

## Importancia histórica
Considérase que la so datación ye ente 1932 y 1934 debío a que'l so productor, Ramón Úbeda, afitó la so residencia en Barcelona en 1935 y ese mesmu añu rexistró una marca de soníu cinematográficu llamada Fono Palma, que tendría de figurar na película.

Si esta datación ye correcta, trataríase de la primer película sonora dirixida por una muyer n'España, siendo anterior a la película *El gato montés* (1935), dirixida por Rosario Pi. Enantes, la primer cineasta española de la etapa muda sería Helena Cortesina.

## Descubrimientu
El ficheru orixinal, fechu de nitratu, llevaba dende 1982 nos fondos de la Filmoteca Española en siendo catalogáu incorrectamente yá que formaba parte d'un llote con cintes de productores mallorquinos de los años 1920. Foi archivada como película muda. La so ficha dicía: «Producción: Balear Films, 1926. Descripción física: 8 minutos. Blanco y Negro con coloreados por filtros, Mudo 1:1,33; 35 mm. Equipo técnico: Dirección: Francisco Aguiló Torrandell».

La película foi presentada pola Filmoteca Española y VISU en mayu de 2020. Pudo vese n'abiertu na canal de la Filmoteca Española en Vimeo con una introducción de Cristina Andreu Cuevas, la presidenta de l'Asociación de Muyeres Cineastes y de Medios Audiovisuales.

## Argumentu
El filme integra imáxenes de distintos espacios de la islla de Mallorca con panorámiques descriptives o por aciu planos fixos del les foles del mar rompiendo na sablera. Tamién ufierta particulares encuadres del mar vistos al traviés de los arcos de la ciudá.

El guión del curtiu ye un percorríu per Mallorca, entrando pela puerta de Palma, percuerre les cais del barriu xudíu, l'Almudaina, la catedral de Santa María, el paséu de palmeres, el puertu , los patios… Sigue pola mariña, les cales y los montes.

## Directora
Nun se sabe nada de la directora, María Forteza, como afirma Josetxo Cerdán, director de la Filmoteca: «El so nome nun apaez na prensa de la dómina. Naide, ente los círculos de la historia del cine español o balear, paez conocela, nin asitiala en contestu».

## Referencies

## Enllaces esternos
Benedicta Sánchez

**Benedicta Sánchez Vila**  ye una fotógrafa y actriz española.

## Biografía
Casó con 17 años y emigró a Brasil col so home. Ellí trabayó nun chigre, como llibrera na llibrería Francisco Laissue de Rio de Janeiro y tamién como fotógrafa per 15 años, oficiu qu'abandonó en 1979. Con 17 años convirtióse en vexetariana nuna dómina na que nun yera frecuente faelo.

### Carrera como actriz
En 2019 debutó como actriz con un papel protagonista na película *O que arde* d'Óliver Laxe. El filme que ganó nel Festival de Cannes el Premiu del Xuráu de la sección *Un certain regard*.

En 2020, con 84 años, ganó'l premiu Goya a la Meyor Actriz Revelación. Foi l'actriz de mayor edá en consiguir el galardón cinematográficu nesta categoría, siendo la segunda de mayor edá nes categoríes d'intérpretes femenines solo superada por Julieta Serrano, que llogró'l so primer premiu Goya a la edá de 87 años na mesma edición.

### Collaboraciones
Foi la pregonera de la 45 edición de la fiesta del quesu d'Arzúa, na provincia d'A Coruña. También fue la encargada de dar las campanadas de 2020 para la TVG.En 2020 foi la protagonista d'una campaña publicitaria de la marca de moda Adolfo Domínguez y de la campaña *Galicia volve* creada pola Xunta de Galicia pa impulsar el turismu na rexón depués de la crisis de la COVID-19.

## Reconocencies
En 2019, recibió la Medaya Castelao, una reconocencia apurrida pola Xunta de Galicia y que na edición de 2019 foi la primer ocasión en que toles premiaes yeren muyeres. Ente elles taben la piragüista María Teresa Portela Rivas, la cardióloga y profesora Marisa Crespo Garrido, la delegada en Galicia de Stop Accidentes Jeanne Piccard y la Federación de Redeiras Artesás de Galicia O Peirao. Esi mesmu añu, foi una de les nomaes a la medaya del CEC a la meyor actriz secundaria, galardón que finalmente recibió Greta Fernández. Amás, esi mesmu añu anuncióse que'l centru de día d'O Corgo, la llocalidá gallega na que mora Benedicta Sánchez, recibiría'l so nome nel so honor.

En 2020, foi nomada comendadora del cocíu de Lalín. Mientres la 52ª edición de la Feria del cocíu de Lalín, una celebración reconocida como Fiesta d'Interés Turísticu Internacional, amás de Sánchez fueron nomaos comendadores Yosi Domínguez, el líder de la banda de rock española Los Suaves y l'alcalde de Madrid, José Luis Martínez-Almeida, ente otros. En febreru de 2020 la Diputación Provincial de Llugo reconoció el so trabayu nun homenaxe na Sala d'Esposiciones del Palaciu de San Marcos.

En 2021, foi reconocida na XXXI edición de los Premios Gallegos del Añu apurríos por El Corréu Gallego.

## Referencies

## Enllaces esternos