San Morales

**San Morales** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la contorna de Les Villes. Pertenez al partíu xudicial de Salamanca y a la Mancomunidá Zona de Cantalapiedra y Les Villes.

El so términu municipal ta formáu poles llocalidaes de Aceña de la Fuente y San Morales, ocupa una superficie total de 4,92&nbsp;km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu , cuenta con una población de  habitantes.

## Topónimu

Tien el so orixe nuna interpretación popular d'un primitivu Salmorales 'campos con suelu salín'. Esto foi demostráu, nun artículu bien conocíu, por Manuel García Blanco. Na toponimia salmantina repitir el tipu *salmoral* (asina, por casu, nel pueblu de Salmoral), que foi documentadamente interpretáu como ‘área de suelos salinos': “Salmoral... vien de SAL MŬRIA ‘salmoria, agua salitroso' al traviés del abundancial *SALMURIALE”. La forma zamorana del topn., Salmorial, bien común na toponimia menor, ye fiel al orixe llatín. Llorente añade: “si fuera una creación romance sería *Salmueral, y non Salmoral”. Ye posible, n'efeutu, que los topónimos salmantinos salmoral, salmorales tengan el so orixe na forma *salmorial*, perdiéndose la –i-, interpretada como epentética y polo tanto de regustu arcaizante y lleonés. Topónimos del tipu *Salmorial* son bien comunes en Zamora. 

El conteníu alto en sales, que tamién produció numberosos topns. del tipu Salinar, Salineros, corresponder con árees de descarga onde'l fluxu dende l'acuíferu hasta la superficie producir por percorríos ascendentes lentos y enllargaos, causando una fuerte mineralización. Tamién nos cantos de les llagunes rexistren acumuladures y migraciones de sales.

## Xeografía
El términu municipal atópase estremo pel ríu Tormes, atopándose la mayoría d'este na marxe derecha de dichu río. La mayoría del términu municipal atópase abrazáu pol términu municipal de Aldearrubia, sacante n'atestar Sur, que delimita con Calvarrasa de Abajo. Llindada por dos brazos del ríu Tormes atópase la alquería denomada Aceña de la Fuente. El terrén ta dedicáu na so mayoría a l'agricultura de regadío, siendo'l cultivu principal el maíz, anque tamién esisten plantíos de pataques, remolacha, trigu, y en menor midida cebada y xirasol. Esisten terrenes dedicaos a usu forestal como pequeñes choperas chiscaes por tol términu, y a usu ganaderu, sobremanera na ribera del tormes, onde abonden los fresnos, chopos autóctonos, sauces y omeros, siendo zones de regadío que vencieron (pel momento) al aráu, destinándose a la producción de camperes pa vacunu de carne en réxime estensivu. La mayoría del conceyu ye regáu pola canal de Babilafuente, anque esisten pequeños sectores abastecíos pola canal de Villoria (zona Norte) y pola canal de Villagonzalo (marxe esquierda del términu). 

## Historia

Entá nun tenemos datos del momentu de creación del pueblu de San Morales, pero tou paez indicar que foi creáu na repoblación efectuada polos reis de Llión na Edá Media, quedando integráu nel cuartu de Villoria de la xurisdicción de Salamanca, dientro del Reinu de Llión, denominándose nel sieglu XIII **Salmorales**. Nun paez probable que se construyera sobre otru asentamientu anterior, anque nun puede refugase. Lo que sí ye seguro ye que la zona ta habitada dende bien antiguu, siquier dende la dómina romana, esistiendo siquier tres yacimientos romanos n'avanzáu estáu de degradación por cuenta de los llabores agrícoles. Paez ser que se trata de zones habitaes *villae* o simples *casae* de la dómina altoimperial (sieglos V y VI), anque dalgún d'ellos (El Cenizal), puede datar d'una dómina anterior. Trátase d'asentamientos nes fértiles vegues del ríu tormes.

Constátase la presencia visigoda na zona debíu al afayu de numberoses cayueles visigótiques na zona de Les Bebezones (Huerta). Trátase de cayueles grabaes con númberos y lletres que paecen representar transaiciones comerciales (merca-venta de ceberes o ganáu), cuentes, o inclusive utilizaes como material docente. 

Na actualidá esiste una pesquera na Aceña de la Fuente, que la so finalidá yera esviar l'agua escontra'l molín y aprovechar la so fuercia pa la molienda de granos. Nos sieglos XVI y XVII esistieron otros molinos como la denomada Aceña de San Bricio, que los sos restos pueden reparase sobre'l ríu Tormes na llende Este col términu de Aldearrubia. La Riada de San Policarpo, el 23 de febreru de 1626 fixo importantes estroces nestes obres hidraúlicas. 

Esistió un nucleu de población al norte del actual, conocíu como San Pedro, anque yá alcontráu nel términu de Aldearrubia. Numberoses son les lleendes de que tolos habitantes de San Pedro morrieron por cuenta de una epidemia de peste, sacante dos neñes hermanes, que diendo pidir ayuda a Aldearrubia pa soterrar a los muertos y da-yos comida, foi-yos negada. Dirixir a San Morales, onde los sos vecinos ayudaron a les neñes. 

Esiste una única ilesia nel conceyu, so la advocación de San Bartolomé, patrón de la villa. El mesmu santu ye tamién patrón de la cercana llocalidá de Huerta. La lleenda cunta qu'en San Morales había dos imáxenes de San Bartolomé y n'Huerta dos bracos. Los sanmoraleños precisaben un bracu pa cubrir les sos goches y faeles parir, y entós camudaron a los vecinos de Huerta un San Bartolomé por un bracu, y dende entós el patrón mayor de dambes villes ye'l mesmu. Esistió nel términu siquier una ermita, la de San Martín, na zona que güei ye'l merenderu, conocida como la llaguna de San Martín.

La rivalidá cola cercana villa de Aldearrubia (a un quilómetru) ye secular. Del sieglu XVII data'l documentu conocíu como "La Concordia", onde se reconocen los derechos de les dos villes y llégase a un pactu amistosu pa respetar los praos y tierres d'unu y otru pueblu.

Gran parte del términu perteneció, hasta les desamortizaciones de Madoz y Mendizábal a mediaos del sieglu XIX, a la Casa d'Alba y al conventu de Santa Clara de la ciudá de Salamanca. Ello ye qu'en tola contorna de Les Villes, dicha casa nobiliaria nomaba correxidor de xusticia. El señoríu foi asignáu a la Casa d'Alba nel sieglu XVI, dempués de la Guerra de les Comunidaes, pa premiar el sofitu de la noble familia a la causa del rei Carlos I d'España, siendo privada del señoríu la familia Maldonado, qu'encabezara'l movimientu comuñeru en Salamanca, defendiendo los derechos y los fueros frente a un rei que nun falaba español y fuera educáu n'Alemaña.

Finalmente, cola creación de les actuales provincies en 1833, San Morales quedó encuadráu na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa.

## Demografía

### Nucleos de población
El conceyu estremar en dos nucleos de población, que teníen la siguiente población en 2015 según l'INE.

## Fiesta
* San Bartolomé (24 d'agostu)

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Salamanca
* Les Villes
* Estación de San Morales

## Referencies

## Enllaces esternos

*Índiz de conceyos de la Diputación de Salamanca