Estamentu

**

L**'estamentu** ye l'[[estratu social|estratu]] d'una [[sociedá]], definíu por un común [[estilu de vida]] o análoga [[función social]]. Ye la división social que respuende a los criterios propios del [[feudalismu]] y l'[[Antiguu Réxime]]. Los estamentos ([[nobleza]], [[cleru]] y "[[tercer estáu]]" o "común", na so conformanza clásica) tienden a ser agrupaciones zarraes, pos s'entra nellos de normal poles circunstancies de la nacencia (la [[familia]] ya inclusive la [[primogenitura]] –determinada pol sexu y orde de nacencia–), a diferencia de les [[clases sociales]], que se definen por intereses económicos. A pesar d'ello, los estamentos nun son absolutamente zarraos, a diferencia de les [[casta|castes]], y esiste la posibilidá de [[promoción social]] por [[méritu|méritos]] estraordinarios ([[ennoblecimiento]] a cargu del [[Monarca|rei]] por servicios militares o d'otru tipu, inclusive por compra en cuenta de dineru –[[venalidad]] d'oficios y dignidaes–); por [[matrimoniu]] (anque les [[matrimoniu morganáticu|rellaciones desiguales]] son mal vistes socialmente) y polos mecanismos de reclutamiento eclesiásticu (que se xustifiquen espiritualmente col términu [[Vocación relixosa|vocación]] -''llamada divina''-).

L'estamentu puede recibir tamién el nome de ''estáu'' (como n'estáu llaicu y estáu eclesiásticu –nun confundir col conceutu políticu d'[[Estáu]], referíu a lo ''estatal'' y non a lo **estamental**–), pos s'identifica con una carauterística definitoria ya intrínseca a la persona (como'l [[estáu civil]]). Tamién puede denominase ''orde'', y a la sociedá que s'estrema según esi criteriu suelse llamar **sociedá estamental** o **sociedá d'órdenes**.

== Sociedá estamental: los trés estamentos ==
El conceutu de **sociedá estamental** identificar con una [[organización social]] basada na [[desigualdá social|desigualdá]] de [[condiciones]], sancionada pol [[sistema xurídicu-políticu]] y [[llexitimación|llexitimada]] tradicional y teológicamente (pola [[costume]] y por una [[ideoloxía]] de base relixosa), na que los [[individuos]] permanecen adscritos a distintes categoríes (los estamentos), ordenaes xerárquicamente dientro del so grupu humanu, que prescriben la esfera d'actividaes a les que pueden dedicase y les sos llimitaciones polítiques, y que son en principiu relativamente inflexibles a les variaciones ya independientes de les aiciones o llogros (económicos, políticos, militares, intelectuales) de los individuos.

La sacralización de la sociedá estamental foise desenvolviendo como un lentu procesu mientres l'[[Antigüedá Tardía]] y l'[[Alta Edá Media]] (como mediu de caltener l'orde dientro de la decadente ya inestable sociedá tardorromana): De primeres, a partir de la [[crisis del sieglu III]], l'[[Imperiu romanu d'Occidente|Imperiu llatín]] (estremándose cada vez más de la parte griega) foise ruralizando económicamente, siendo les ciudaes esfarrapaes, sumiendo'l comerciu y la destrucción de fábriques, en gran midida de resultes de la respuesta a la mesma crisis que se dio pol mesmu Imperiu ([[reformes de Diocleciano]]); y ente que los [[llatifundista|llatifundistes]] espolletaben nes sos luxoses ''[[villae]]'' aparraben les ciudaes, de la que xubía'l papel social y políticu del [[cristianismu primitivu]], col [[monacato]] y la institucionalización de la [[Ilesia]] (especialmente pol sofitu d'emperadores como [[Constantín el Grande|Constantín]] y [[Teodosio I el Grande|Teodosio]], sieglu IV). A partir de les [[invasiones bárbares]] del sieglu V añadiéronse nuevos elementos que definieron la nobleza de sangre como estratu social superior nos [[reinos xermánicos]] (reinos anglosaxones y nórdicos) y prefeutures bizantines d'[[Italia]] y [[España]] que sustituyeron al Imperiu llatín; y especialmente nes formaciones sociales que s'establecieron n'Europa de resultes de les "segundes invasiones" de los sieglos VIII ya IX ([[espansión musulmana|árabes]], [[viquingos]], [[invasión maxar|maxares]]) nel contestu políticu de la formación y disolución del [[Imperiu carolinxu]]. Yá en [[Plena Edá Media|los sieglos centrales de la Edá Media]], cola plena conformanza de les instituciones feudu-vasalláticas y les reformes eclesiástiques impulsaes pol papáu ([[reforma gregoriana]], [[orde cluniacense]], [[conceyu de Laterano]]), quedó definida una sociedá estamental nes [[monarquíes feudales]] d'Europa Occidental y nel ampliu espaciu d'Europa Central (el [[Sacru Imperiu Romanu]]), estendiéndose escontra'l norte y este d'Europa (la espansión militar de les [[Cruzaes]], anque estableció efímeros reinos "llatinos", nun traxo una implantación fonda del modelu européu de sociedá en Próximu Oriente).

La disolución de la sociedá estamental (entendida como soporte de los "[[privilexu|privilexos]]" y el "[[oscurantismo]]" qu'atrabancaben el llibre desenvolvimientu de la sociedá según la novedosa idea de "[[progresu]]") foi una parte esencial del programa [[Ilustración|ilustráu]] de los [[philosophes|intelectuales enciclopedistes]] de mediaos del sieglu XVIII y de los [[Revolución francesa|revolucionarios franceses de 1789]]. A lo llargo del sieglu XIX foise construyendo una [[sociedá industrial]], [[sociedá de clases|de clases]], con distintu ritmu, intensidá y graos d'oposición (distintos tipos de mecanismos de defensa de la [[sociedá preindustrial]], [[reaccionarismo]], [[tradicionalismu]], [[conservadorismu]], etc.) en cada nación del mundu occidental.

=== Xustificación ideolóxica ===
El **triestamentalismo** foi'l [[paradigma]] más espublizáu, anque non l'únicu, pa pensar la sociedá mientres la Edá Media.

Les funciones de los órdenes feudales taben fites ideolóxicamente pol [[agustinismo políticu]] (''[[Civitate Dei]]'', 426), en busca d'una sociedá que, anque como ''terrenal'' nun podía dexar de ser corrupta ya imperfecta, podía aspirar a ser siquier una solombra de la imaxe d'una "Ciudá de Dios" perfecta de raigaños [[Platón|platóniques]] en que toos tuvieren un papel na so proteición, la so salvación y el so caltenimientu. Tal construcción confiaba a los ''oratores'' (traducible como "oradores": el [[cleru]]) la defensa espiritual de la sociedá, a los ''bellatores'' (traducible como "guerreros", los ''bellatores Christi'' yeren los cruzaos o "guerreros nobles" (siendo'l calificativu "noble" de doble sentíu, el primeru ye de bon guerreru y el segundu ye que namái lo podíen ser de la [[nobleza]]) la defensa militar y a los ''laboratores'' (traducible como "trabayadores") el so caltenimientu. 

La formulación primera, y acabada, d'esti esquema trifuncional apaez nun comentariu de la ''[[Consolación de la filosofía|De consolatione philosophiae]]'' de [[Boecio]], atribuyíu a [[Alfredo'l Grande]] y datáu en 892:
 

Darréu, [[Wulfstan de York|Wulfstan]], arzobispu de York, retomaría tal pensamientu:


Tales términos caltener nel campu de lo secular, por cuanto nun s'establez prelación ente los órdenes, que la so división trinitaria remembra esquemes de pensamientu teolóxicu que va ser trespuestu a la xerarquización de la sociedá por [[Gerardo de Cambrai|Gerardo]], obispu de Cambrai, y sobremanera [[Adalberón de Laon|Adalberón]], obispu de Laon, nel sieglu XI:
 



Nel planu ideolóxicu, el triestamentalismo medieval suel, pero non siempres, presentase como un esquema de solidaridá funcional, onde se pon de resalte lo que cada estáu apurre a los demás, lo que tien por efeutu difuminar la xerarquía y la desigualdá, tantu más cuanto que se señala lo penoso y les cargues de cada estáu. Por amazcarar la desigualdá, dichu esquema pudo tener más aceptación que los paradigmes abiertamente xerárquicos. Amás nun ye infrecuente que los autores menten l'autoridá divina, como llexitimadora de la distinción estamental.

Nel ámbitu da la cristiandá hispana, [[Isidoro de Sevilla]] puede considerase como un precursor del paradigma de los trés órdenes cola so tripartición ''senatores, milites, plebs'' (''[[Etimoloxíes]]'', voz "tribus", 627-630); retomada y afecha na Borgoña del sieglu IX pol monxu [[Haimón de Auxerre]]. El surdimientu del triestamentalismo na dómina feudal clásica correspondería por tanto primeru a Inglaterra, pero'l focu francés paez independiente y esplícase pola adautación de Isidoro na Borgoña.

Darréu, tópase una formulación de dichu esquema nos [[Fueros d'Aragón]] (la llamada ''Compilación de Uesca'' redactada baxu [[Xaime I d'Aragón|Xaime I]])



Tamién tán citaos nel [[Códigu de los Siete Partíes]] d'[[Alfonsu X]] ''el Sabiu'':



=== Representación política ===
A partir de la [[Baxa Edá Media]], la [[representación política]] de los estamentos yera función d'una institución denomada [[Cortes]] (nos [[reinos cristianos de la península ibérica]]), [[Parllamentu]] (nel [[reinu d'Inglaterra]]) o [[Estaos Xenerales de Francia|Estaos Xenerales]] (nel [[Francia na Edá Media|reinu de Francia]]). Estes instituciones, derivaes de la obligación de ''[[consilium]]'' (conseyu) del [[vasallaxe]] feudal, faía parte de les decisiones polítiques del rei a tola sociedá, representada por "estamentos", "estaos" o "brazos", nuna imaxe organicista na que la "cabeza" dirixe pero tien en cuenta al "[[cuerpu políticu]]". El númberu d'estos "brazos" podía ser distintu de trés (como asocedía na Corona d'Aragón, onde se subdividía la nobleza n'alta -[[barones]] y [[ricoshombres]]- y baxa -[[caballeru|caballeros]] y [[fidalgos]] o [[infanzones]]-). Esto suponía una clara desproporción ente la representación política de nobleza y cleru y el so pesu demográficu. Envaloráronse cifres del 3 al 6% pa cada unu d'esos estamentos, quedando un restu cercanu al 90% pal terceru, compuestu na so gran mayoría de llabradores, fechu necesariu dada la escasa [[productividá]] del trabayu y [[rendimientu (economía)|rendimientu]] de les actividaes agrícoles en dómina preindustrial (''por que diez coman pan, nueve han de semar el trigu''). Tampoco puede identificase la representación del "tercer estáu" o "común" cola de les [[democracia representativa|democracies representatives]] de la Edá Contemporánea; acutar a los gobiernos municipales de ciertes ciudaes, que de fechu se venceyaben a una oligarquía o [[patriciáu urbanu]] bien alloñada en poder y riqueza tanto de la plebe urbana como de los llabradores.

=== El privilexu ===
La diferencia ente los dos primeros estamentos, o [[estamentos privilexaos]] (nobleza y cleru) y el [[tercer estamentu]], [[tercer estáu]] o [[estáu llanu]] (equivalente a [[común]] o [[pueblu llanu]]) taba na situación de [[privilexu]], que explicitaba la condición desigual de les persones, tanto xurídica como socialmente. Los individuos que pertenecíen a estamentos cimeros, casar ente ellos, tantu pa caltener xuníes los heriedos como para nun dexar entrar a miembros del tercer estáu nél (na evolución escontra la sociedá de clases, los burgueses tendieron a buscar enllaces matrimoniales con nobles por que la familia adquiriera títulos, mientres los nobles, que teníen tierres y títulos, que nesa dómina dexaron de tener enforma valor material, podíen xunise a una familia rica, como yeren los burgueses). Hasta'l sieglu XVIII fueron incompatibles los llamaos oficios mecánicos cola nobleza. El comerciu, actividá sospechosa pola vinculación al pecáu de usura, apostrar al tercer estáu o inclusive a los xudíos (que podíen emprestar a interés).

Mientres duró la sociedá estamental yera determinante inclusive la posición ente los hermanos de la mesma familia: ente que l'hermanu home mayor (llamáu'l [[mayoralgu]]) heredaría títulu y propiedaes venceyaes a él, l'hermanu home menor (llamáu'l [[segundón]]) entraría nel cleru, nuna posición fayadiza al rangu de la so familia, que se midía xustamente poles donaciones a la ilesia. Yera habitual tamién que, si l'hermanu mayor morría, l'hermanu clérigu "colgaba los vezos" pa cumplir les sos obligaciones familiares (casu que se dio inclusive ente reis: [[Ramiro II d'Aragón|Ramiro II]] el monxu). Les fíes mayores taba destinaes a casase col mayoralgu d'una familia de rangu similar, ente que les fíes menores tamién entraríen al cleru, afechiscamente dotaes. Los heriedos quedaben aseguraes, les propiedaes concentraes, los dos estamentos privilexaos aliaos inseparablemente por identidá familiar y el prestíu social de toos ellos garantizáu cola posición dominante na Ilesia, monopolizadora de la cultura y la ideoloxía.

El [[Cleru]] tenía privilexos similares a los nobles como por casu rexise por tribunales particulares y la exención absoluta del pagu d'impuestos. Recibíen inclusive beneficios del restu de la sociedá como'l [[diezmu]] de tolos productos de la tierra. Tamién teníen grandes estensiones de tierres y gociaben de rentes señoriales. Dientro d'esti grupu había diferencies sustanciales, per un sitiu taba l'altu cleru ([[obispu|obispos]], [[abá|abás]] y [[canónigu|canónigos]]) y pol otru, el cleru llanu, el más numberosu y estendíu por tol territoriu ([[párrocu|párrocos]], etc.).

Los [[votos monásticos]] (probeza, castidá y obediencia) y el [[celibatu]] eclesiásticu, estendíu al cleru secular na [[Ilesia Católica]] mientres la Edá Media (non a la [[Ilesia Ortodoxa]]), consiguen para [[Europa Occidental]] un perfectu enllaz ente los estamentos privilexaos al torgar que los clérigos compitan polos heriedos colos sos hermanos. De la mesma manera, converten en inocua l'apertura del cleru a individuos non privilexaos, pos nun podríen faer hereditaria la so condición. De toes formes, l'ascensu al altu cleru de los non privilexaos foi escepcional. La [[Reforma Protestante]], al faer sumir toes estes carauterístiques del cleru na so zona d'implantación (el Norte d'Europa), foi un eficaz disolvente de la sociedá estamental y con ella del Antiguu Réxime.

== Interpretaciones ==
La [[materialismu históricu|interpretación materialista de la hestoria]], ensin inorar les calificaciones contemporánees que tienen les divisiones sociales, identifica siempres nelles les clases sociales definíes poles rellación de producción, colo que los dos estamentos privilexaos seríen claramente los [[señor]]es que na manera de producción feudal tán n'oposición d'intereses colos [[siervu|siervos]], siendo la [[burguesía]] una clase social qu'ocupa les fiendes del mundu feudal, desenvolviendo nes ciudaes llibres la manera de producción capitalista, que cola so crecedera va dir acentuando les contradicciones hasta llegar a la Revolución burguesa.

Dende un puntu de vista [[institucionalista]] niégase la posibilidá de faer estes interpretaciones, a les qu'acusen de proyeutar al pasáu categoríes namái válides pa la sociedá de clases del sieglu XIX.

Ye significativu de dambes posiciones l'alderique calteníu dende 1968 ente [[Boris Porschnev]] (historiador soviéticu y marxista) y [[Roland Mousnier]] (francés y católicu, opuestu a la [[escuela de los Annales|escuela de ''Annales'']]). Pa esti postreru, la Francia de la Edá Moderna yera una ''sociedá d'órdenes'', na que'l [[honor]], l**estatus* y el prestíu social qu'estremaba verticalmente a la sociedá según los rangos, considerábense más importantes que la riqueza que la estremaba horizontalmente según les clases. Les rellaciones ente órdenes distintos operaríen al traviés de les rellaciones de patronaje o [[clientelismu]]. Pa Mousnier les diferencies ente órdenes (como la esistente ente la *noblesse d'épée* -"nobleza d'espada"- y la *noblesse de robe'' -"nobleza de toga"-) yeren más decisives socialmente que les qu'esistíen ente señores y llabradores.

## Estamentu de próceres y estamentu de procuradores
Nel sistema parllamentariu bicameral que s'estableció n'España dende 1834 Estamentu de Próceres foi'l nome de la cámara alta o Senáu. La cámara baxa recibía la denominación Estamentu de Procuradores o Congresu de los Diputaos.

## Cuartu estáu

"Cuartu estáu" yera una de les denominaciones coles que s'identificaba'l proletariáu, nel sieglu XIX y dende les postures partidaries del movimientu obreru. Cola eleición d'esi nome faíase ver que, al igual que la burguesía (en nome del tercer estáu que s'identificaba cola nación) fixo la Revolución francesa (burguesa o lliberal); el proletariáu (identificáu cola humanidá), fadría la Revolución socialista o proletaria.

## Ver tamién
* Privilexu
* Feudalismu
* Antiguu Réxime
* Nobleza
* Cleru
* Tercer estáu

## Referencies