Hibiscus sabdariffa

***Hibiscus sabdariffa*** ye un hibisco de la familia de les malvacees, orixinariu de africa
 
tropical, dende Exiptu y Sudán hasta Senegal, anque, por cuenta de les sos propiedaes melecinales, cultivar con ésitu en Méxicu, América Central, l'estremu nordeste d'Arxentina]] y nel sur y sureste asiáticu, incluyíu'l sur de China. CONOCER polos nomes comunes de **rosa de Xamaica**, **rosa de Abisinia**, **flor de Xamaica**, **rosella**, y en Cuba como **agriu de Guinea** o **aleluya**.

## Descripción
Ye una planta malvácea añal que puede algamar de 1 a 3 metros d'altor. Reproducir por autofecundación. La so flor ye de color coloráu, de 3 a 4 cm. de llargu, formada por cinco pétalos y tien forma cónica, asemeyando una pequeña amapola. Reproducir por grana. Los sos raigaños nun afonden enforma. Ye una planta bien esixente tocantes a hores lluz (fotoperíodo mayor de 11-12 hores-lluz).

Nesta especie estremar pol porte dos tipos de cultivares: unu de tarmos bien ramificaos y mota ensundiosa; otru de tarmos rectos ensin cañes, de cutiu con escayos, en que s'inclúin cultivar de fibra. Ye mesma de climes secos subtropicales, montascosos, de carba espinosa. Les fueyes, tri o pentalobulaes, tienen unos 15 cm de llargor, alternes nel tarmu, y les flores, de color coloráu na base y más pálidu nos estremos, tienen de 8 a 10 cm de diámetru, anque lo más destacable de la planta ye'l mota, carnosu y d'un color coloráu intensu, ricu n'acedu málico.

La flor tien un eleváu conteníu d'ácidos orgánicos, ente ellos cítricu, málico y tartárico. Les bébores de jamaica son de color coloráu vinu, por cuenta del so conteníu d'antociano.

## Usos

Nun principiu, esta planta cultivar pa llograr la fibra que s'estrayía de los sos duros tarmos, utilizada como sustitutu del yute utilizáu pa faer arpillera.

Más tarde, les motes de la planta emplegar como colorante alimenticiu, sobremanera n'Alemaña, pero resulten fáciles d'atopar nos mercaos de Francia, utilizada pola comunidá senegalesa como flores o xarabe. Les fueyes verdes úsense como una especie d'espinaques especiaes que los senegaleses añaden dacuando al arroz y al platu nacional del so país, el *tiéboudienne*, d'arroz con pexe.

Les motes colléchense cuando adquieren un tonu asemeyáu al vinu, y déxense ensugar pa usalos principalmente na preparación de bébores refrescantes ensin cafeína. Por cuenta de les sos carauterístiques organolépticas, l'estractu utilízase frecuentemente como correutor del sabor d'otres bébores o de melecines.

A la rosa de Xamaica atribúyense-y propiedaes diurétiques, antihipertensivas, antiparasitarias y llixeramente llaxantes. La efectividá d'un estractu aguacientu de *Hibiscus sabdariffa* nel tratamientu de la hipertensión arterial de leve a moderada foi confirmada nun estudiu clínicu nel que participaron 39 pacientes.

L'efeutu hipotensor de la bébora d'agua de Xamaica **non** paeciera ser atribuyible a un posible efeutu diuréticu, que nun se pudo comprobar nun estudiu esperimental.

N'África y sobremanera nel Sahel, prepárase un fervinchu azucarada denomináu carcadé que se viende inclusive na cai. Nel Caribe, ésta prepárase a partir del frutu frescu y tómase en Navidá. En Trinidá y Tobagu produzse inclusive una bébora, denomada *Shandy Sorrel*, que combina esti fervinchu con cerveza. N'América Central tómase como bebida refrescante o como fervinchu caliente, y con ella prepárense tamién mermelaes, dulces, xarabes y otros refrescos. En Méxicu ye bien popular tomar el fervinchu fríu, como acompañamientu de la comida y conozse como Agua de Xamaica, pol so sabor y preciu ye considerada la bébora mas sana na gastronomía mexicana. En El Salvador desenvolvióse un procesu de fermentadura nel cual nun intervién nengún tipu de tratamientu con insumos químicos, dexando la ellaboración d'un vinu basáu na Rosa de Xamaica, que'l so consumu ye encamentáu pal acompañamientu de carnes coloraes, guisos y postres o como bébora alcohólico refrescante nos climes templaos o ambientes costeros como les sableres.

En Panamá, foi introducida por inmigrantes xamaicanos y conózse-y como *saril* que provién de sorrel (el nome deriva de la voz sahel). Prepárase un refrescu que se consume en navidá faciendo un fervinchu de motes d'esta planta con jengibre y que ye conocíu popularmente como "chicha de saril".

Na provincia de Misiones, Arxentina, conocer como rosella, y utilízase pa preparar una mermelada, ferviendo les motes fresques con azucre.

## Producción

Los mayores productores del mundu son China y Tailandia. La producción ye menor en Méxicu, Exiptu, Senegal, Tanzania, Malí y Xamaica, y la de meyor calidá del mundu vien de Sudán, anque en poca cantidá. Nel delta del Ganges, na India, onde-y la denomina *mesta*, cultivar poles fibres vexetales del so tarmu, bien resistentes. En Brasil cultivar de forma orgánica na zona de Minas Gerais como *Flor dos Hibiscus*, onde se desenvolvieron gran variedá de productos orgánicos.

*Hibiscus sabdariffa* ye un cultivu relativamente nuevu en Malasia. Introducir nos años 90, y el so comercialización foi xubíu en 1993 pol Departamentu d'Agricultura de Terengganu. Ente los productos derivaos de la flor, tán la salmoria duce, l'auria y la mermelada.

Nel Caribe colombianu conózse-y como gabeche y la so collecha dar de payares a principios de febreru. Nel departamentu del Atlántico, los pétalos son fervíos n'agua y tómase como refrescu, lleldaos como especie de llicor.

## Taxonomía
*Hibiscus sabdariffa* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 695–696. 1753.
;Sinonimia:
* *Hibiscus cannabinus* Hiern
* *Hibiscus masuianus* De Wild. & T.Durand (1900)
* *Hibiscus palmatilobus* Baill. (1885) 
* *Hibiscus cruentus* Bertol.
* *Hibiscus fraternus* L.
* *Sabdariffa rubra* Kostel.
* *Abelmoschus cruentus (Bertol.) Walp.
* *Furcaria sabdariffa Ulbr. 
* *Hibiscus acetosus Noronha 
* *Hibiscus gossypifolius Mill. 
* ''Hibiscus sanguineus Griff.

## Galería
 
Image:Terengganu roselle.jpg|Una variante de Hibiscus plantada en Malasia.
Image:mbo4.jpg|Dos variaciones plantaes en Malasia.
Image:mbo8.jpg|Variaciones na flor de la Hibiscus.
Image:Haceto.jpg|Flor.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les malvacees
## Referencies

## Bibliografía
# BOULOS, L. (2000). FLORA OF EGYPT. [vol. 2] Al Harara Publishing. Cairo. [p.108] 
# AFPD, 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# CONABIO, 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. Cap. nat. Méxicu 1.
# Correa A., M. D., C. Galdames & M. S. de Stapf 2004. Catálogo de las Plantas Vasculares de Panamá. Cat. Pl. Vasc. Panamá 1.
# Flora of China Editorial Committee, 2007. Fl. China Vol. 12.
# Funk, V., T. Hollowell, P. Berry, C. Kelloff, and S.N. Alexander 2007. Checklist of the Plants of the Guiana Shield (Venezuela: Amazonas, Bolivar, Delta Amacuro; Guyana, Surinam, French Guiana). Contr. U.S. Natl. Herb. 55: 1–584.

## Enllaces esternos