Ballota hirsuta

***Ballota hirsuta*** ye una planta llabiada de distribución iberomagrebí y saharosindica, de coroloxía plurirregional.

## Descripción
Carauterízase pol so aspeutu piloso, arispiu, con flores caedizas de rosáu a púrpures con franxes irregulares blanques. Tán dispuestes nuna decena de verticiluastros a lo llargo d'un escape floral lignificado na base y qu'algama el metru d'altor, magar tiende a amosar un aspeutu en parte rastreru. Les sos fueyes, opuestes decusaes como correspuende a la familia, amuesen indumento nel fexe y nel viesu, y tienen un aspeutu d'acorazonáu a arrondáu. Los frutos son núcules ovoides, bi-milimétriques, finamente alveolaes, de coloración beige y depués parda.

## Usos
Asemeyáu al *[[Marrubium vulgare]]*, el saber popular etnobotánico atribúye-y el so mesmes propiedaes: en fervinchu, tendría una actividá de tónicu cardiacu y antitusivu; en rituales curatibles, dexaría esaniciar el agüeyamientu.

Indicaciones: Depurativu, llavar firíes, febrífugo, paludismu, tos, gargüelu, catarru.

A los terpenos o tetraterpenoides presentes nesta planta reconociéronse-y efeutos antiinflamatorios, antibacterianos o antivirales.

En 2012, estudios preclínicos farmacolóxicos, confirmaríen posibles efeutos antitumorales -especialmente en leucemies-, del diterpenu hispanolona, una molécula que s'atopa na *[[Galeopsis angustifolia]]* y na *Ballota hispanica* que, pa dellos autores, sería una sinonimia de *B. hirsuta*.

## Taxonomía
*Ballota hirsuta* describióse por George Bentham y espublizóse en *[[Labiat. Xen. Spec.]]* 595. 1834

;Citoloxía:
Númberu de cromosomes de *Ballota hirsuta* (Fam. Labiatae) y taxones infraespecíficos: 2N=28

;Taxones infra-específicos:
* *Ballota hirsuta* subsp. *gracilis* (Maire) Ouyahya
* *Ballota hirsuta* subsp. *hirsuta*
* *Ballota hirsuta* subsp. *inermis* (Emb. & Maire) Dobignard
* *Ballota hirsuta* subsp. *Entemedia* (Batt.) Patzak
* *Ballota hirsuta* subsp. *maroccana* (Murb.) Patzak
* *Ballota hirsuta* subsp. *saharica* (Diels) Greuter & Burdet
;Sinonimia:
* *Zapateria hirsuta* (Benth.) Pau, *Not. Bot. Fl. Españ.*, vol. 1, p. 17, 1887
;subsp. *hirsuta
* *Ballota acuta* ([[Moench]]) Murb.
* *Ballota africana* [[Colmeiro]]
* *Ballota cinerea* ([[Desr.]]) [[Briq.]]
* *Ballota hispanica* [[Willk.]] & [[Lange]]
* *Ballota hispanica* var. *hispida* ([[Benth.]]) [[Emb.]] & Maire
* *Ballota mollissima* Benth.
* *Ballota orbicularis* [[Lag.]] ex [[Willk.]] & Lange
* *Beringeria cinerea* (Desr.) [[G.Don]]
* *Beringeria hirsuta* (Benth.) [[Neck.]]
* *Beringeria mollissima* (Benth.) [[Heynh.]]
* *Marrubium cinereum* Desr.
* *Marrubium crispum* Desr.
* *Marrubium hirsutum* [[Willd.]]
;subsp. *inermis* (Emb. & Maire) Dobignard
* *Ballota hispanica* var. *inermis* Emb. & Maire
* *Ballota inermis* (Emb. & Maire) Ouyahya
;*subsp. maroccana* (Murb.) Patzak
* *Ballota acuta* var. *maroccana* Murb.
;subsp. *saharica* (Diels) Greuter & Burdet
* *Ballota acuta* var. *saharica'' Diels

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les lamiacees

## Referencies

## Enllaces esternos

* Global Biodiversity Information Facility entry
* Distribución, coroloxía y bayura