Lebu

**Lebu** (del mapudungún *leuvu* 'ríu') ye una comuña y ciudá chilena, capital de la provincia d'Arauco na rexón del Biobío y alcontrada a 145 km al sur de la ciudá de Concepción, capital rexonal.

Integra'l distritu eleutoral N° 46 y pertenez a la 13ª circunscripción senatorial.

## Etimoloxía
La ciudá de Lebu debe'l so nome al so ríu llamáu polos mapuches **«Leufu»**, que quier dicir «ríu», y qu'adulces foi acastellanándose pasando por «Leuvu», «Lebo», «Levo», «Leubu» o «Lebú», pa quedar finalmente como «Lebu».

## Historia

### Fundación
Nel valle de Lebu, Alonso de Ribera fundó en 1604, el Fuerte de Santa Margarita d'Austria, ríu arriba "a una llegua llarga" del mar. Mientres la Guerra a muerte, les selves del Lebu dieron abellugu a les fuxitives monxes trinitaries de Concepción.
Nesos mesmos tiempos, Benavides, ganáu definitivamente polos patriotes en Vegas de Saldías, buscó amparu nos sos rincones, específicamente nos covarones naturales qu'esistíen nel sector de Millaneco.

La ciudá de Lebu foi fundada'l 8 d'ochobre de 1862, realizándose una solemne ceremonia d'allugamientu de la primer piedra del Fuerte Vares, en ficies de que na so contorna llevantara una población qu'atraxera a los numberosos colonos tremaos nel Valle del Ríu Lebu. El ríu foi consideráu como la frontera natural ente los Estaos Cerbunos d'Arauco y Tucapel y hasta mediaos del s. XIX marcó la llende de la penetración chilena nel Territoriu Lafkenche, na rexón histórica de l'Araucanía. Posterior a esi periodu, la ciudá recibió una importante cantidá d'inmigrantes europeos, ente los que destacaron los vascos, británicos y franceses, quien apurrieron al desenvolvimientu económicu, educativu y social de la ciudá.

### Desenvolvimientu de la minería
En 1852, afayar les primeres vetes de carbón de piedra na so desaguada y nes sos riveras inmediates, fechu que lleva al entamu d'una importante actividá minera que dio orixe a la fundación de Lebu nel so marxe sur, cerca de la so desaguada'l mar, incorporando con ello definitivamente toa esa zona a la soberanía nacional. La ciudá de Lebu tuvo un rápidu desenvolvimientu: en 1869 foi designada capital del departamentu de Lebu y, en 1875 capital de la provincia d'Arauco.

### Sieglu XX
Dende 1990 (a la torna de la democracia en Chile), Lebu esperimenta un importante periodu de crecedera en materia d'infraestructura, nueves cais, villes, centros educativos y edificios públicos camuden en parte l'antigua cara de la comuña. Tou esto gracies a la xestión edilicia de Walter Ramírez Urquieta, fináu alcalde socialista y a los nuevos gobiernos que s'empecipiaben.

### Problemes económicos nel sieglu XXI
Lamentablemente la comuña güei atópase enfrentada a nueves problemátiques, el carbón yá nun ye'l so principal motor económicu y les actividaes comerciales quedaron amenorgaes a la pesca artesanal, pequeñu comerciu, turismu, y actividaes forestales que se realicen en sectores bastante estremaos de la comuña. Esto produció un aumentu nel desemplegu de la comuña, que la so etapa más crítica foi a entamos de 2010, coincidiendo col terremotu d'esi mesmu añu, onde'l porcentaxe d'habitantes en situación de probeza llegó a un 39&nbsp;%.

En Lebu munches families sobreviven solo colos subsidios y emplegos d'emerxencia que da l'Estáu.

## Xeografía

Tien 562,9 km², representa un 1,52% de la superficie rexonal y un 0,07% de la superficie nacional. Llinda al norte cola comuña d'Arauco, Los Álamos y Curanilahue, al oeste col mar Chilenu.

Hai de solliñar que la Isla Mocha ye'l llugar más apartáu que tien la comuña y ta aproximao a 92 km (50 milles) de distancia. La Isla cunta con un camín qu'arredola'l so monte central y otru que la traviesa, pudiendo percorrela en circuitos entamaos polos paisanos.

## Demografía
26.509 habitantes según la última estimación del INE apurrida a la SUBDERE. Dicha cifra entiende una mayoría urbana, onde'l radiu urbanu de Lebu entiende 20.838 habitantes, el restu ye población rural.

Amás de los sectores costeros, en Lebu hai otres llocalidaes como Santa Rosa (*1.153 hab*).

## Alministración

Dende les eleiciones presidenciales de 1989, la comuña amosóse fuertemente inclinada a los candidatos(as) de la Concertación de Partíos pola Democracia. Conglomeráu qu'a nivel llocal apoderó'l conceyu con amplies mayoríes dende 1992 hasta 2012.

Nes eleiciones municipales de 1996 causó especial sorpresa la eleición d'un Conceyu Municipal controláu puramente pola Concertación y el Partíu Comunista, la gran votación llograda pol candidatu electu alcalde, Aldo Pinto (PPD) y Walter Ramírez (PS) dexó ensin representantes a l'Alianza per Chile.

El 2004 el candidatu a alcalde socialista, Carlos González Anjarí llogró'l trunfu con un 45,15% de les preferencies por sobre otros trés candidatos y caltiénse nel puestu por dos periodos consecutivos. 

L'añu 2012 el conceyal Cristián Abel Peña, (ex demócrata cristianu) decide enfrentar a la Nueva Mayoría y a l'Alianza, postulándose como candidatu independiente y resulta electu alcalde con un 60,40% de los votos. En 2016 llogra ser reelecto con un 66,8% de les preferencies. 

## Economía
Según los últimos datos apurríos en 2006 pola Subsecretaría de Desenvolvimientu Rexonal al conceyu de Lebu, quedó confirmáu que'l presupuestu comunal por habitante ye de 73 000 CLP (aprox. 130 USD al cambéu d'agostu de 2006).

La encuesta CASEN 2011 reveló que'l 34.3% de los habitantes de Lebu vive so la llinia de la probeza.

### Turismu

Ente los principales curiosos turísticos de la comuña ta la Covarón de Benavides, allugada a 3&nbsp;km al norte del centru de la ciudá, nel sector turísticu Millaneco. Ye una formación predresa natural de grandes dimensiones y que nel tiempu de los entamos de la República de Chile sirvió como xoril al montonero realista Vicente Benavides, quien escondía nos covarones d'esta covarón robar a los hacendados de la zona.

Otros curiosos turísticos son los siguientes:
* Isla Mocha
* Piedra Bramido del Toru 
* Sablera Morhuilla
* Sablera Millaneco
* Sablera Grande 
* Boca Lebu
* Mirador Cuetu La Cruz
* Chiflón Fortuna 
* Muséu Mineru 
* Muséu Históricu de Lebu
* Muséu Tamaya

## Servicios

### Educación
En Lebu, la mayoría de los establecimientos educativos dependen totalmente del conceyu, con esceición de la escuela primaria "Cuetu La Cruz" que ye subvencionada.

La educación secundaria ta al cargu de tres establecimiento: El Llicéu Bicentenariu Isidora Ramos de Gajardo (d'enseñanza científicu-humanista) que foi parte del proyeutu montegrande, siendo unu de los 51 meyores liceos públicos del país y nel 2012 ye escoyíu xunto a otros 59 liceos del país nel Proyeutu Bicentenariu; el llicéu politéunicu Dr. Rigoberto Iglesias (d'enseñanza téunicu-profesional) y el Colexu Fresia Graciela Müller Ruiz, que s'integró l'añu 2014 como un nuevu llicéu científicu humanista de la comuña.

Tocantes a educación cimera, el Centru d'Educación y Capacitación de la Universidá Católica del Norte (Ceduc UCN) ye la única institución esistente, con una llindada ufierta de carreres. Por esa razón, cada añu munchos mozos de la zona emigren escontra los principales centros urbanos, dientro y fora de la rexón, pa siguir colos sos estudios cimeros.

## Cultura
Tolos branos, dende l'añu 2001 realízase'l Festival Internacional de Cine de Lebu, al interior del covarón.

## Personaxes pernomaos
* Gonzalo Rojas
* Gabriela Pizarro

## Ver tamién
* Festival Internacional de Cine de Lebu

## Referencies

## Enllaces esternos