Valdelinares

**Valdelinares** ye una llocalidá y conceyu de la contorna Gúdar-Javalambre na provincia de Teruel, na comunidá autónoma d'Aragón, España. Tien un área de 55,09 km² con una población de 90 habitantes (INE 2016) y una densidá de 1,63 hab/km².

Ta asitiáu a 70 km de Teruel.

Pela redolada de Valdelinares, ente los 1900 y los 2000 metros d'altitú, puede atopase el pino negru o "pinu moru". Estos exemplares formen el monte européu más meridional d'esta especie.

Mientres la Edá Media y tol Antiguu réxime, hasta la división provincial de 1833, foi tierra de realengu, quedando encuadrada dientro de la comunidá d'aldegues de Teruel na sesma del Campu de Monteagudo

## Xeografía
Valdelinares, asitiáu a 1692 m&nbsp;s. n. m. según l'Institutu Xeográficu Nacional, ye'l conceyu d'España col nucleu de población asitiáu a mayor altitú sobre'l nivel del mar.

Esta circunstancia convirtió al pueblu, en 2015, en protagonista de la campaña publicitaria d'un modelu d'automóvil.

## Clima
El clima de Valdelinares ye d'altu monte enclaváu na zona mediterránea d'España, con influencia continental al atopase abondo alloñáu del océanu Atlánticu. Según el sistema de clasificación climática de Köppen encuadraríase dientro del epígrafe dfb (hemiboreal ensin estación seca) y asina apaez nel Atles climáticu qu'ellaboró l'Axencia Estatal de Meteoroloxía. El SAIH Júcar dispón d'una estación meteorolóxica automática cerca del visu del Peñarroya. Magar ye ciertu que la estación nun ta cubicada correutamente disponemos de series pluviométriques dende va unos años. Gracies a estos datos, y a los d'estaciones meteorolóxiques vecines, sabemos que Valdelinares tien un réxime pluviométricu moderáu (húmedu a subhúmedo) d'unos 700 llitros per metru cuadráu al añu. Nun cunta Valdelinares, sacante años de seca escepcional, con periodu secu pel branu, siendo una de les poques zones húmedes pel branu del sistema ibéricu turolense. De fechu les precipitaciones tán partíes de forma que'l mínimu añal suelse producir pel hibiernu y el máximu ente primavera, branu y seronda. Les nubes n'agostu, xunetu y xunu suelen ser bien frecuentes y causen años d'enorme pluviometría braniza que favorez les camperes que tanta fama dan a Valdelinares. Los meses más lluviosos del añu son payares, xunu y agostu, por esti orde.

Los iviernos son desaxeradamente fríos, les temperatures pueden cayer hasta -20&nbsp;°C y nun superar los 0 graos de máxima, pel branu nunca s'algamar los 30&nbsp;°C y solo dacuando algámense los 25&nbsp;°C. La media de temperatures del mes más templáu nun devasa los 16&nbsp;°C y la de los meses más fríos ye inferior a 0 graos. Les xelaes son posibles en cualquier dómina del añu, siendo segures o bien probables dende setiembre hasta xunu, les nevaes nos meses centrales del iviernu son bien abondosos.

Dada la relativa bayura de nieve pel hibiernu y primavera y al clima d'altu monte qu'esfruta, pueden practicase deportes d'iviernu na estación d'esquí d'Aramón Valdelinares asitiada a 7 km del pueblu. Nos meses branizos puede practicase distintes actividaes de monte.

## Flora
La flora del términu municipal de Valdelinares ye rica y variada. Nos montes qu'arrodien la población podemos atopar dende endemismos de la sierra hasta especies de distribución eurosiberiana, alpina y mediterránea. Predomina la vexetación hemiboreal.

Cuenta Valdelinares con delles xoyes botániques destacando, percima de too, un monte de Pinu negru de monte (*[[Pinus uncinata]]*) relíctico que se caltién nes fasteres norte y sur del Peñarroya percima de los 1900 metros aproximao y hasta'l visu. Trátase del monte natural d'esta especie más al sur de la Península ibérica y d'Europa que se caltién.

### Montes
Atopamos na zona de Valdelinares dos comunidaes vexetales bien estremaes que podríamos definir como subalpina (hemiboreal) y montana (vexetación templada mediterránea). Per debaxo de los 1600 metros estiende'l monte montano de Pinu albar *[[Pinus sylvestris]]* (en zones húmedes y fresques) y n'esposiciones más seques el de pinu negral (Pinus nigra subsp. *salzmanni*). Trátase de comunidaes bien calteníes onde esiste una soviesca relativamente rica con delles especies d'interés como la madreselva pilosa (lonicera xylosteum). En zones protexíes de ribayos sobre sustratu arenosu podemos reparar exemplares d'Alcafresnu de monte *[[Sorbus aucuparia]]* (de presencia bien rara nel sistema ibéricu meridional por ser daqué calcífuga). Acompañen a esti árbol o arbustu otres especies d'árboles planifolios como l'álamu negru (*[[Populus nigra]]*), el pládanu campestre, o l'ablanar (*[[Corylus ablana]]*). Cerca del Más de la Balsa (nel términu municipal de Linares de Mora xunto a Valdelinares) podemos esfrutar d'un ablanéu montano d'incalculable valor ecolóxicu. Cerca d'ellí, y nel términu municipal de la llocalidá vecina de Linares de Mora nel ribayu de les Torres crecen exemplares d'especies d'altu valor ecolóxicu, pola so rareza y escasez, y que riquen d'altu mugor ambiental como l'evónimu (*[[Euonymus latifolius]]*). Tamién esisten bosquetes d'álamu temblón européu (*[[Populus tremula]]*) na zona.

Percima de los 1600 metros, aproximao, atopamos nel pisu subalpino y el predominiu de los montes de pinu montés (*[[Pinus sylvestris]]*) y de pinu negru de monte (*[[Pinus uncinata]]*) nel cume del Peñarroya ente los 1900 y 2000 metros) acompañáu na soviesca por enebro común semirrastrero (*[[Juniperus communis]]* subsp. *hemisphaerica*), sabina chaparra o rastrera nes zones más degradaes (*[[Juniperus sabina]]*), bruselar alpina (*[[Ribes alpinum]]*), bruselar uvaespino (*[[Ribes uva-encrespa]]*), Cotoneaster (*[[Cotoneaster integerrimus]]*) y pudio de los Alpes(*[[Rhamnus alpina]]*) y diverses especies de flores. Esisten tamién munchos pies de pinos híbridos de montés con negru de monte (''Pinus x rhaetica'')

Ye destacable tamién un bosquete de texos europeos (*[[Taxus baccata]]*) que crez na fastera norte del Peñarroya.

### Praos
Nos paraos subalpinos creaos pal llendo de los fataos atopamos especies interesantes como'l oxitropis de Javalambre (*[[Oxytropis jabalambrensis]]*), diverses especies de ranunculáceas y una población relicta de genciana alpina (*[[Gentiana acaulis]]*) que n'España fora de los Pirineos crez en Valdelinares y otra población castellana. Na zona del Cuartu del Prau (y otros praos húmedos de Valdelinares) a 1800 m s.n.m. atopamos un cervunal bien calteníu. Trátase d'una comunidá d'estrema rareza nel sector oriental de Teruel yá que apodera equí'l sustratu caliar. El cervuno (*[[Nardus stricta]]*) y otres especies que lu acompañen riquen sustratos acedos y bien húmedos qu'equí apaecen. De fechu el Cuartu del Prau ye una gran turbera sobre sustratu arenosu. Nes zones de prau podemos reparar *[[Poa alpina]]*, *[[Polygonum bistorta]]*, *[[Ranunculus tuberosus]]* o *[[Thesium alpinum]]'.

Estes y otres especies faen la visita del amigu de la botánica obligada a Valdelinares.

== Fauna ==
La fauna de la zona de Valdelinares magar nun puede considerase tan diversa y rica como la so flora merez tamién atención. Por causa de la deforestación y el llendo los grandes mamíferos sumieron práuticamente del sistema ibéricu turolense. Ye por ello que la diversidá animal de la zona de Valdelinares yá se vio afeutada dende la población del terrén na Edá Media.

=== Grandes mamíferos ===
A día de güei recuperáronse de manera aceptable les comunidaes d'ungulaos y Valdelinares cuenta con una floreciente población de Cabra montesa (*Capra pyrenaica*), Corzu (*Capreolus capreolus*) y xabalín (*Sus scrofa'').

Tocantes a los carnívoros escastáu'l llobu a principios del sieglu XX, a pesar de qu'entá esisten topónimos na zona col so nome, y l'osu (del que tenemos constancia documental hasta l'alta Edá media) nun esisten na zona grandes depredadores. Sicasí esisten exemplares de carnívoros de medianu tamañu como'l melandru común, la foína, la foina, la papalba y el gatu montés européu.

### Pequeños mamíferos
Esisten diverses especies de royedores como la esguil coloráu, el topín, el mure de monte, delles especies de musarañes y corpuspinos.

### Inseutos
Valdelinares ye un llugar de visita obligada pa entomólogos y amigos de los inseutos yá que habiten pervalibles endemismos.

### Aves
La representación d'aves ye bien estensa y casi siempres amestada a los montes de coníferes y a los pacionales subalpinos. Destaquen delles especies d'aves alpines y comunidaes d'aves de presa como l'águila real o la utre lleonada.

Otres especies que podemos ver nos montes de Valdelinares son el mierlu capiblanco, el tordu, el lugano, el verderón serranu, el acentor, la chova, l'uxu real, el cárabo, azores y gavilanes ente otros.

## Demografía
La población de Valdelinares ta asitiada sobre la vera esquierda del ríu Valdelinares y cuenta con unos 90 habitantes (INE 2014). El so puntu más altu tocantes a habitantes foi algamáu allá pel añu 1900, periodu nel cual el pueblu llegó a cuntar con 825 persones. Lamentablemente, l'éxodu a les ciudaes fixo que'l pueblu cada vez tenga menos habitantes, hasta llegar al pequeñu nucleu de población que güei lo compón mirada-valdelinares-pueblu-mas-alto-espana/

## Historia
Pocu ye lo que se sabe de los sos oríxenes, sacantes foi Xaime I quien dio orde en 1262 de la fundación. Por tanto'l so orixe ye medieval.

## Política

### Últimos alcaldes de Valdelinares

### Resultaos eleutorales

## Economía
L'actividá tradicional de la zona foi la ganadería pola bayura de camperes, pero desque s'abrir la estación d'esquí desenvolvióse'l sector turísticu, y non solo pel hibiernu yá que pel branu por cuenta del so llocalización y a la so privilexada redolada pueden realizase escursiones y actividaes, onde esfrutar de la naturaleza y l'aire llibre.

Dada la cercanía a la Comunidá Valenciana, la mayor parte de los veceros de la estación d'esquí vienen de esa comunidá.

## Llugares d'interés
L'edificiu del antiguu conceyu ye del sieglu XV anque esti edificiu yá nun cumple les funciones de Casa Consistorial y ye utilizáu como llocal de fiestes y almacén. La ilesia de la llocalidá ta dedicada a La nuesa Señora de les Nieves y ye una obra del maestru Juan Escuder, realizada en 1751. A la salida del pueblu llevanta la ermita de Loreto fechada en 1725.

## Fiestes
Nel mes de mayu, l'últimu sábadu allegar en romería al santuariu de la Virxe de la Vega na llocalidá cercana d'Alcalá de la Selva.

Les fiestes mayores tienen llugar ente los díes 9 y 13 de xunetu, n'honor de san Cristóbal, santa Bárbara y san Roque.

## Imáxenes

Ficheru:IglesiaValdelinares.JPG|Ilesia de Valdelinares
Ficheru:AtardecerValdelinares.JPG|Atapecer pela redolada de Valdelinares
Ficheru:BosquePinoNegroValdelinares.JPG|Monte de Pinu Negru cerca de Valdelinares
Ficheru:RioLinaresHelado.JPG|El ríu Valdelinares xeláu 

## Ver tamién
* Llista de conceyos de la provincia de Teruel

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos