open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hecatera bicolorata

***Hecatera bicolorata*** ye una especie de lepidópteru perteneciente a la familia Noctuidae. Distribúyese por Europa y tamién s'atopa en Turquía, Irán, Israel, El Líbanu, Siria, Kirguistán, Taxiquistán, oeste de Siberia y China.

Tien un valumbu de 28 a 35 mm, pero les especies son distintives, les ales anteriores son blanques marcaos con una banda ancha de color marrón escuru. Les ales posteriores son de color gris con franxes de color coritu. Esta especie vuela na nueche de xunu a agostu y siéntese atraida pola lluz y diverses flores.

La Canesba  ye de color marrón o verde escuru con un llargu diamante al llombu. Aliméntase de les flores y brotos de diverses flores marielles de la familia Asteraceae como *Crepis*, *Hieracium* y *Sonchus.* La especie pasa l'iviernu como pupa.

## Galería

File:Aetheria bicolorata 01 (HS).JPG|Canesba
File:Aetheria bicolorata 02 (HS).JPG|
File:Aetheria bicolorata.jpg|


## Referencies
* Chinery, Michael *Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe* 1986 (Reprinted 1991)
* Skinner, Bernard *Colour Identification Guide to Moths of the British Isles* 1984

## Referencies

## Enllaces esternos
Ecuación d'Euler (polees)

La **ecuación d'Euler** (por Leonhard Euler), dacuando tamién llamada **ecuación d'Euler-Eytelwein** (por Johann Albert Eytelwein) a la ecuación fundamental que describe la tensión de la correa d'una polea. Esta suel formulase de la forma más xeneral como:

{T_2 - \frac{wv^2}{g}} = e^{\frac{f\alpha}{\sen(\phi/2)}} |1}}

onde:
:T_1, T_2 son les tensiones de la correa antes y dempués del contautu cola polea
:w/g ye la densidá llinial de la correa
:v ye la velocidá tanxencial nel so contautu
:f ye'l coeficiente d'esfregadura ente polea y correa
:\alpha ye l'ángulu de contautu ente correa y polea
:\phi ye l'ángulu del trapeciu que forma la seición de la correa

anque de vezu considérase tamién que'l términu \frac{wv^2}{g}  ye despreciable pa una polea normal y la ecuación puede simplificase a:

 |2}}

## Demostración
Partiendo del diagrama de sólidu llibre d'un diferencial de llargor de la correa na so zona de contautu cola polea, pueden plantegase les ecuaciones d'equilibriu mecánicu:

Como al ser un diferencial d\theta ye un infinitésimu puede tomase \cos\left(\frac{d\theta}{2}\right) ~= 1 y \sen\left(\frac{d\theta}{2}\right) ~= \frac{d\theta}{2}, colo que dambes ecuaciones pueden simplificase a 

Y sustituyendo la ecuación (5) na (6) llógrase:

Que puede reescribise como:
|8}}

Integrando dambos llaos de la ecuación llógrase la espresión final:
{T_2 - \frac{wv^2}{g}} = e^{\frac{f\alpha}{\sen(\phi/2)}} |9}}

## Aplicaciones

### Frenu de cinta
Nun frenu de cinta, una correa ta frenando un discu. La fuercia de frenáu que la correa realiza sobre'l discu puede calculase cola espresión de la ecuación d'Euler.

### Usu en sistemes de bandes tresportadores
La ecuación d'Euler emplégase tamién nel cálculu de sistemes de bandes tresportadores, pa la tensión de la banda al pasar pola estación motora. La diferencia ente la tensión del ramal entrante y el saliente a dicha estación ye pola esfregadura ente tambor y banda, que sigue la mesma ecuación:

D'esa manera puede xustificase como l'aumentu del resfregón ente banda y tambor (por casu cola adición de bandes d'apierte) o del ángulu de contautu (cola adición de tambores tensores) aumenta l'esfuerciu tractor.

## Bibliografía
* Castany Valeri, Javier.
La Guareña

**La Guareña** ye una fastera histórica-tradicional española allugada nel noreste de la provincia de Zamora y el noreste del provincia de Salamanca, n'antigua Rexón de Lleón, güei la comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

Llenda con L'Armuña al oeste, Zamora al norte, con Ávila al este y cola Tierra de Peñaranda al sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha de Les Guareñes na web del Turismu del Reinu de Lleón
Salvatierra

**Salvatierra** ye una fasteira histórica-tradicional española allugada nel sureste de la provincia de Salamanca, Castiella y Llión.

Llenda con Entesierres al oeste, el Campu Charru al norte, la Tierra d'Alba al este y la Xerra de Béjar al sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tierra de Alba (Zamora)

La **Tierra de Alba** ye una fasteira histórica-tradicional española allugada nel centru de la provincia de Zamora, Castiella y Lleón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Contrapesu

Un **contrapesu** ye un pesu, que s'utiliza pa equilibrar les fuercies o par motor. Utilícense ellí onde se mueven mases considerables.

## Principiu
Los contrapesos utilícense principalmente n'ascensores y grúes. 

Pa consiguir estabilidá, hai de compensase la fuercia que s'espera prodúzase. Un contrapesu ayuda a alzar pesos importantes, porque les fuercies contraries neutralícense col efeutu de la gravedá. La direición correuta del contrapesu algamase cola ayuda de rodiellos de sentíu de xiru variable.

Los contrapesos tamién s'utilicen en xiros pa evitar un entornu. Según la llei de la palanca, el momentu par necesariu resulta de multiplicar la fuercia pola distancia de la fuercia al centru de xiru. 

## Aplicaciones

### Giros
**[[Grúa (máquina)|Grúa]]**: Una aplicación típica ye'l contrapesu de grúes torre y grúes móviles en forma de pesaos ​​bloques de formigón. Cuando se carga nel brazu tien un gran momentu, que se compensa colos contrapesos.

**[[Carretilla elevadora]]**: Un pesu, de normal asitiáu na parte trasera del vehículu, garantiza la estabilidá.

**[[Fundíbulu]]**: Funcionen según el principiu de palanca, onde un contrapesu nel brazu curtiu garantiza l'aceleración necesaria nel brazu llargu.

**[[Equilibráu de ruedes]]**: Los pesos asitiaos na rueda aseguren que la exa de xiru coincide cola exa principal d'inercia. Namái entós desapaecen les posibles fuercies perturbadores con respeuto a la exa (vibraciones). Tamién s'utiliza esti métodu nes ruedes de les llocomotores de vapor.

**[[Metrónomu]]**: Un metrónomu estendible tien un pesu movible que ta afitáu nel pendilexu. El pendilexu caltiénse n'oscilación gracies a un mecanismu de muelles. Según la posición del pesu puede determinase la velocidá.

### Movimientu llinial
**[[Ascensor]]**: Pa llevantar pesos utilicense contrapesos nun ascensor de cables, que tán afitaos na cabina per mediu de rodiellos ya inviértense nel techu (o a la inversa). D'esta forma, el motor que mueve la cabina namái hai d'alzar la diferencia ente la carga y el contrapesu. Amás, el contrapesu aumenta l'aceleración al xubir, al empar que la mengua al baxar. Tamién les pontes plegables y d'elevación vertical trabayen según esti principiu.

**[[Ascensor espacial]]**: Pa un teóricu ascensor espacial tien d'haber un contrapesu pa colgar el cable, que permita tresportar cargues al espaciu. El contrapesu encargaríase de compensar la gravedá del cable pa que llegue a la órbita xeoestacionaria que permita a la fuercia centrífuga equilibrar la fuercia d'atraición de la Tierra.

## Ver tamién
* Palanca

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuña (máquina)

La **cuña** ye una máquina cenciella que consiste nuna pieza de madera o de metal con forma de prisma triangular. Téunicamente ye un doble planu inclináu portátil. Sirve pa fender o estremar cuerpos sólidos, p'afaer o apertar unu con otru, pa calzalos o pa enllenar dalguna raxa o círculu.

El funcionamientu de les cuñes respuenden al mesmu principiu del planu inclináu. Al movese na direición del so estremu afiláu, la cuña xenera grandes fuercies en sentíu perpendicular a la direición del movimientu. 

Exemplos bien claros de cuña son: hachos, cinceles y clavos anque, polo xeneral, cualquier ferramienta afilao, como'l cuchiellu o'l filu de les tisories, puede actuar como una cuña.

## Ver tamién
* Planu
* Máquina cenciella
* Polea

## Referencies

## Enllaces esternos
Papilio homothoas

***Papilio homothoas*** ye una especie de caparina, de la familia de los papiliónidos, que foi descrita por Rothschild & Jordan, en 1906 a partir de material proveniente de Ciudad Bolívar, n'Venezuela. Dellos autores asitienla nel xéneru o subxéneru **Heraclides**.

## Distribución
***Papilio homothoas*** tien una distribución acutada a la rexón neotropical y foi reportada en Costa Rica, Panamá, Colombia, Panamá, Venezuela y la islla de Trinidá.

## Plantes hospederes
Les canesbes de *P. homothoas* aliméntense de plantes de los xéneros Ruta y Citrus (Rutaceae).

## Caltenimientu
Considérase que ye una especie con una distribución acutada, pero ensin amenaciar a nivel global.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anticarsia gemmatalis

La Canesba** de les lleguminoses** (***Anticarsia gemmatalis***) ye una especie tropical de lepidópteros ditrisios de la familia Noctuidae. Habita nel nordeste de Méxicu, onde se-y conoz como gata saltarína, los estaos del Golfu y en llugares tan alloñaos como Wisconsin. Los exemplares adultos tienen ales que son abuxaes con llinies negres o café en forma de zigzag. Les canesbes son de color negru o verde con rayes clares na parte dorsal y llateral. 

Estos inseutos salivan una sustancia marrón, vuelen de secute y respíguense enforma cuando son fadiaos. Aliméntase de frijol terciopelu, maní, soya, algodón, kudzu, alfalfa, caupí, fabones, xudíes de llima y de cassia (*[[Senna obtusifolia]]*).

L'esperteyu *Tadarida brasiliensis* sirve como control biolóxicu d'esta especie.

## Referencies

## Enllaces esternos

* [oruga de las leguminosas, en [Universidá de Florida] / IFAS]
* http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=4812
Jacmelina

**Jacmelina** (nome n'occitanu de *Jacqueline Conte*; ) foi una cantante occitana del sieglu XX que participó na llamada Nòva Cançon occitana.

## Trayeutoria
Jacmelina foi profesora d'inglés en Toulouse. Los cantares qu'interpretó fueron escritos por dalgunos de lod escritores occitanos más célebres como Bernat Manciet, Maurici Andrieu, Joan Pèire Baldit o Marcèu Esquieu, que cantaba acompañándose ella mesma cola guitarra. Considérase una cantante de la nova cançó occitana que puxaba pola llingua y los raigaños al tiempu que poles reivindicaciones polítiques (*Cançon per Puig Antich* ta dedicada al anarquista Salvador Puig Antich, últimu executáu per garrote del rexime franquista). Anque de vezu clasifícase como *folk*, nin la so música nin los sos testos formen parte del repertoriu tradicional.

Dende 1974 los sos discos fueron producíos por *Revolum*, casa creada en Tolosa pola cantante Rosina de Pèira. De 1985 a 1987, participó, xunto colos cantantes Éric Fraj i Bernat, na serie d'emisiones *Istòrias de Aquitania* (Histories d'Aquitania) escrites por Marceau Esquieu pa FR3 Bordeaux. Les canciones qu'interpretó ellí quedaron inédites.

Foi víctima d'un grave accidente de tráficu, nel que morrió'l so home, un universitariu tolosanu. Ella sobrevivió, pero nel procesu recibió delles tresfusiones de sangre que, como se supo sero, taba contaminada. Volvió a cantar n'inglés, francés y occitanu un tiempu curtiu antes de que finara nel 1993.

## Discografía
* Ai plegadas, 45 T, *Disc’Òc*, 2 títulos: *Ai plegadas* *quate pelhas* (Maurice Andrieu), *Dins la plana* (J.-P. Baldit), 1972.
* *Cati-Mauca*, 45 T, (con Rosina de Peira y Martina), *Revolum*.
* *Te causissi*, 33 T, *Revolum*, 1974.
* *Ambe lagremas y solelh*, 33 T, *Revolum*, 1977.
* *Cerièras de él tems*, 33 T, *Revolum*, 1979.

## Referencies

## Enllaces esternos
* El cantar ''Cavalets de fusta'' en YouTube.
El Luchador (Alicante)

***El Luchador*** foi un periódicu español d'ideoloxía republicana espublizáu n'Alicante, ente 1913 y 1939.

## Biografía
*El luchador* foi fundáu n'Alicante en 1913 por dellos mozos activistes republicanos, ente los que destacaben Juan Botella Pérez, Carlos Esplá y José Alonso Mallol. La primer redaición del diariu tuvo asitiada na trastienda propiedá de la ma d'Alonso Mallol. Darréu'l periódicu quedó en manes de la familia Botella, siendo empobináu por Álvaro Botella al pie de los sos hermanos Fermín y Juan. Pela so parte, Carlos Esplá convertiríase nuno de los principales redactores del diariu a lo llargo de la so esistencia. Dende la so creación el diariu tuvo una llinia editorial lliberal y claramente republicana.

Mientres la so esistencia foi un de los periódicos más lleíos d'Alicante, lo que lo convirtió nuno de los principales diarios de la ciudá. Nel contestu del republicanismu alicantín, *El Luchador* rexuntó o atraxo a munchos activistes republicanos que darréu destacaríen mientres el periodu de la Segunda República. Nesi periodu'l diariu sofitó decididamente al Partído Republicano Radical Socialista (PRRS), que tenía n'Alicante'l so principal feudu políticu. Darréu sofitaría a la Izquierda Republicana (IR) de Manuel Azaña. El periódicu siguió editándose mientres la Guerra Civil, anque sufrió los efeutos de la escasez de papel y la falta de financiamientu.

En mayu de 1938 la so redaición, asitiada na entós cai Ángel Pestaña —güei cai San Francisco—, resultó destruyida mientres el llamáu Bombardeo del 25 de mayo. Anque s'intentó poner en marcha de nuevu la so circulación a partir de setiembre de 1938, l'intentu acabó siendo un fracasu y el periódicu sumió definitivamente.

## Notes

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
Guillaume Bouzignac

**Guillaume Bouzignac** (Saint-Nazaire-d'Aude, Francia, c. 1587–c. 1643) foi un compositor maestru de coros de delles catedrales y del que se caltienen dos manuscritos.

## Trayeutoria
Guillaume Bouzignac nació probablemente en 1587 en Saint-Nazaire-d'Aude. Estudió na catedral de Narbona hasta 1604 y foi maestru del coru nes catedrales d'Angoulême, Bourges, Tours, y Clermont-Ferrand.

Los sos motetes remanecen en dos manuscritos. Los *seue motetes* son enforma distintivos: "Cenciellamente espuestu, nun hai otra música d'esa dómina que s'asemeye o suene igual que los motetes de Bouzignac." "Un nome nesti periodu sobresal de los sos contemporáneos na música sagrada, incluyendo Masses: lo de Guillaume Bouzignac." Los sos motetes de diálogu, como *Unus ex vobis* y *Dum silentium*, son oratorios a pequeña escala qu'antemanen a Giacomo Carissimi, y a Marc-Antoine Charpentier (1643–1704), dos xeneraciones posteriores.

## Discografía escoyida
* Guillaume Bouzignac, *Motets et scènes sacrées.* Ensemble vocal Contrepoint, dir. Olivier Schneebeli. 1982. 1 CD Arion, réf. ARN 68001.
* Guillaume Bouzignac, Te Deum, Motets Les Arts florissants, Les Pages de la Chapelle [maîtrise du CMBV], dir. William Christie. 1993. 1 CD Harmonia Mundi, réf. HM 901471.
* Guillaume Bouzignac, *Motets - Motetten.* Sächsisches Vocalensemble, dir. Matthias Jung. 1 CD Tacet, réf. B000S0PVR4.

## Referencies

### Bibliografía adicional
* Peter Lewis Bennett, *Sacred repertories in Paris under Louis XIII.* Farnham : Ashgate publishing, 2009. ISBN 978-0754668213. Disponible equí.
* J. L. Bonnet, *Bouzignac*, *Moulinié* *et les musiciens en Pays d'Aude du XVIe et du XVIIe siècle.* - Béziers : Société de musicologie du Languedoc, 1988.
* Jean Duron. *L’œuvre de Guillaume Bouzignac.* Publication électronique, 24 p. Versailles : CMBV, 2003. Disponible equí .
* Denise Launay, « Guillaume Bouzignac », in *Musique et liturgie* 21 (mai-juin 1951).
* Martial Leroux, Guillaume Bouzignac (ca. 1587 - ca. 1643) : étude musicologique. Béziers : Société de musicologie du Languedoc : 1993. 236 p. ISBN 2 905 400 94 3.
* Martial Leroux, Guillaume Bouzignac (vers 1587 - vers 1643) : l'énigme musicale du XVIIe français. Montpellier : Les Presses du Languedoc, 2002 .  112 p. [n'apporte rien par rapport à Leroux 1993]
* Henri Quittard : « Un musicien oublié du XVIIème siècle français  : G. Bouzignac » in *Sammelbände diere Internationale Musik-Gesellschaft* 6 (1904-1905), p. 356-418.
* Marie-Reine Renon, *La maîtrise de la cathédrale Saint-Étienne de Bourges du XVIe siècle à la Révolution.* Paris : 1982.
* Louis Royer, « Les musiciens et la musique à l'ancienne collégiale Saint-André de Grenoble du XVe au XVIIIe siècle », *Humanisme et Renaissance* 4 (1937), p. 237-273.
Sophta concavata

***Sophta concavata*** ye una especie de poliya perteneciente a la familia Noctuidae. Ye orixinariu d'Australia en Queensland.

## Referencies
* Natural History Museum Lepidoptera genus database
* ''Sophta''  at funet.fi 

## Bibliografía
* Nielsen & Rangsi, 1996; Checklist of the Lepidoptera of Australia; CSIRO, Australia 
* Poole, R. W, 1989; Noctuidae; Lepidopterorum catalogus (New Series, Fasc. 118) 

## Referencies

## Enllaces esternos

*http://lepidoptera.butterflyhouse.com.au/acon/concavata.html  Lepidoptera butterfluhouse au.
Hato de Foces

**Hato de Foces** ye un grupu musical aragonés del xéneru folk que foi fundáu en Uesca, España.

## Historia
El grupu nació en 1977 cuando un grupu de collacios amantes de la música tradicional empezaron a xuntase pa cantar ya interpretar cantares de grupos como Nuestro Pequeño Mundo, Nuevo Mester de Juglaría, Oskorri, Jarcha o Lana Bullonera, ente otros, grupos que foron referentes pa Hato de Foces. Nun foi hasta 1981, tres un esitosu conciertu, que'l so trabayu tornase veceru. A partir d'entós el grupu dedicóse a espublizar la música tradicional aragonesa, tanto vocal como instrumental, buscando nos *cancioneros* o recoyendo cantares por tradición oral. D'esta miente, recuperaron cantares populares en riesgu d'olvidu, recuperando tamién preseos como la gaita de boto aragonesa.

Hato de Foces tomó'l so nome d'un llugar de Semontano nel que los pastores, al faese de nueche, abellugabense coles sos oveyes. El discu *Hato de Foces* (1999) dedican-ylo a Rafael Andolz. El grupu dexó los escenarios el 8 d'agostu de 2011, tres más de 35 años de trabayu y 550 conciertos.

## Componentes
* Marise Aguilar (voz).
* Alfredo Callén García (baxu y voz).
* Salvador Cored (gaita de boto, flauta traversa, mandolina , bandurria, llaúd y guitarra).
* Jorge Marsó (batería y percusión).
* Carlos Montull (guitarra y llaúd).
* José Luis Ochoa Hortelano (voz, llaúd, guitarra y flautes duces, ente otros).
* Olga Orús (voz).
* Josu Ubierna (acordión).

## Discografía
* *Amadruga* (1983)
* *En plena cuaje* (1985)
* *Tradición y fiesta* (1986)
* *Cuarto creciente* (1989)
* *Cantar de camíno* (1992)
* *Hato de Foces* (1999)
* *Errekeerre* (2002)
* *Estrella de Paz* (2002)
* *Chino Chano* (2006)

## Premios
* Premiu Nacional d'Actualización de Música Folk, Guadalaxara (1987).
* Grupu Folk más votáu polos oyentes de Radio Nacional d'España (1989).
* Medaya d'Antena 3 (1985).
* Folclorista altoaragonés (1983, 1984 y 1986).
* Grupu más votáu polos oyentes del programa Trébede de RNE - Radio 3.
* Premiu *Parrilla d'Oru*, Uesca, 2009.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina sobre Hato de Xurgues na ''Gran Enciclopedia Aragonesa''
La pell de brau

***La pell de brau*** ye un poemariu de Salvador Espriu publicáu'n 1960. Trátase d'una alegoría crítica cola España de la posguerra y la so intransixencia pa colos distintos pueblos de la península ibérica. Utiliza'l mitu de Sefarad, llugar d'orixe de los sefardinos, pa referise a España. Por cuenta del so conteníu, tratase d'una de les obres más populares y citaes del autor. Salvador Espriu convirtióse, dempués de la publicación de la obra, en tou un símbolu de la llucha antifranquista.

En 2012 foi utilizáu pola Asamblea Nacional Catalana nun spot promocional de la manifestación "Cataluña, nuevu estáu d'Europa".

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''La pell de brau'' en elpoderdelapalabra.com
* ''La pell de brau'' en nosaltresllegim.com
* Analís de Maria Aurèlia Capmany
Tr3s Monos

**Tr3s Monos** ye'l nome d'un grupu de música de Zaragoza,formáu nel añu 2003, integráu polos MCs Pablo y Sharif Fernández, y el so productor Lex Luthorz. El grupu dixebróse nel añu 2009, lliberando'l so trabayu editáu.
Realizaben ritmos raperos con música sele y lletres de gran fondura.

## Discografía
Tr3s Monos llanzó trabayos autoproducidos como:
* Demos 2006 (2006)
* Música Para  TusOjos (LP) (2007)
* ¿Quien es Simone Staton? (Maxi) (2007)
* Buscando a Simone Staton(2008)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Tr3s Monos - Química (con Rapsusklei) YouTube
* Tr3s monos – Emsis YouTube
* Tr3s Monos - Escoyeta completa YouTube
Mariano Arregui Canela

**Mariano Arregui Canela**  foi un cantante de xota aragonesa.

## Biografía
A la temprana edá de siete años llogró'l primer premiu de "xota" n'Almunia de Doña Godina. Por esti motivu, más tarde, treslladóse a Zaragoza pa recibir les enseñances de Pascuala Perié y en 1948 ganó'l primer premiu por parte de Radio Zaragoza.

Tres el pasu de los años, Mariano Arregui, tuvo alloñáu de los escenarios hasta 1960, que venció'l concursu establecíu pola Agrupación Artística Aragonesa en conmemoración a la célebre Pilar Gascona. Tamién se presentó al certame de "xota" del Conceyu de Zaragoza nos años 1964 y 1965 llogrando'l segundu y primer premiu, respeutivamente, y en 1969 proclamóse campeón d'Aragón de "xota" nel Teatru Principal de Zaragoza.

Col cambéu de la so voz tuvo dellos años ensin muncha actividá, pero al volver en 1960 algamó'l primer premiu del concursu qu'entama l'Agrupación Artística Aragonesa en memoria de Pilar Gascona. Cuatro años dempués, en 1964, llogró'l segundu premiu del certame de "xota" del Conceyu de Zaragoza y al añu siguiente'l primer premiu. En 1969 proclamóse campeón d'Aragón de "xota" nel eventu entamáu nel Teatru Principal de Zaragoza. En 1975 ganó'l concursu nacional de "xota" entamáu nel conceyu de Épila, amás del campeonatu d'Aragón por segunda y tercer vegada en 1976 nel Teatru Principal. Tamién, en 1977, amás de volver ganar en Épila, la Diputación Provincial de Zaragoza concedió-y el prestixosu *Premiu Santa Isabel* y en 1979 llevóse'l cuartu campeonatu d'Aragón. Finalmente, en 1980 quedó segundu nel concursu n'homenaxe a Demetrio Galán Bergua y ganó tamién aquel mesmu añu'l cuartu concursu de mises aragoneses patrocináu pol Cabildru del Pilar de Zaragoza y la Diputación Xeneral d'Aragón. N'ochobre de 1984 ganó'l quintu campeonatu d'Aragón de "xota" convirtiéndose d'esta mena nel cantante que más vegaes llogró esti premiu.

En 1981 realizóse un homenaxe a la so persona nel so pueblu natal col nomamientu d'una plaza que lleva'l so nome y apellíos.

Mariano Arregui Canela morrió'l día 18 d'agostu de 2010 nel Hospital Joan XXIII de Tarragona por mor d'un derrame celebral que-y hubiera dao dos díes enantes, mientres braniaba cola so familia en Salou.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Información na páxina de Ricla
* Información en www.zaragoza-ciudad.com
Carmina Paraíso Santolaria

**Carmina Paraíso Santolaria**  ye una poeta y maestra d'escuela. Enseña llingua aragonesa dende l'añu 2002 en dellos pueblos del Valle de Tena (C.R.A. "*Alto Gállego*") y Jaca (C.E.I.P. "*Monte Oroel*", C.E.I.P. "*San Juan de la Peña*" y I.E.S. "*Pirineos*"), y ye miembru del Consello d'a Fabla Aragonesa. Collaboró nel programa n'aragonés *Charramos* de Radio Huesca, y en revistes *[[Siete de Aragón]]* y *[[Fuellas]]*.

Ye autora de *CHINA CHANA.* *Unidád didáctica de acercamiento a la Lengua aragonesa*, espublizada por Edelvives y el Conceyu de Zaragoza (2006).

Les variedaes dialeutales del aragonés central y meridional, falaes nel valle de la Garona y nes sierres de Loarre, Caballera y Gratal, son el cimientu del aragonés emplegáu na so poesía.

## Obra poética
* *Zeños* (Premiu Villa de Sietemo, accésit de poesía), 1999
* *Pardos d'Arpán* (Premiu Villa de Sietemo, Premiu especial Semontano, 2003).
* *Plumión de Cardelina* (Premiu Villa de Sietemo, Premiu especial Semontano, 2005).
* *Si o tiempu acompáñame* (Premiu Villa de Sietemo, Premiu xeneral de poesía, 2007).
* *A escondeducas en l'alcoba* (ganadora del Premiu Arnal Cavero 2007 del Gobiernu d'Aragón).
**En tierra mantornata* (Premio Ana Abarca de Bolea, 2018)

## Referencies

## Enllaces esternos
* "China chana.  Unidá didáctica d'acercamientu a la llingua aragonesa.  Unidá didáctica pa escolanos d'enseñanza primaria ".
Zealandia

El continente de Zealandia, tamién llamáu **Tasmantis** o el **continente de Nueva Zelanda**, ye un continente casi somorguiáu, que fundióse dempués de dixebrase d'Australia fai 60-85 millones d'años y de L'Antártida fai 130-185 millones d'años. Acabóse de somorguiar hai aproximao 23 millones d'años y la miyor parte ta fundida (alredor de 93 %) baxu l'Océanu Pacíficu.

Tien un área de 4.900.000 km², ye más grande que Groenlandia o la India y más de la metá del tamañu d'Australia. Ye excepcionalmente llargu y estrechu, dende Nueva Caledonia al norte y más allá de les islles subantártiques de Nueva Zelanda pel sur. Nueva Zelanda ye la porción más grande del continente sobre'l nivel del mar, siguida de Nueva Caledonia.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Ribagorzano

***El Ribagorzano*** ye'l títulu d'un periódicu históricu d'Aragón fundáu pol periodista Marcelino Gambón en Graus (La Ribagorza, España) en setiembre de 1904. El periódicu clausuróse en setiembre de 1924 con un númberu especial sobre la so fundación y venti años d'esistencia. De magar, foi refundao tres vegaes y foi camudando'l so ideariu hasta la so edición actual al cargu de la Asociación Lliga Ribagorzana dende 1997.

Pensáu orixinalmente pa que tuviera ámbitu llocal y periodicidá añal, publicóse en setiembre cuadrando coles fiestes patronales de Graus, el primer númberu tuvo una repercusión muncho más grande de la esperada yá que cayó nes manes de Joaquín Costa, que-y prestó enforma porque casaba coles sos idees, y emplegó la so influencia pa da-y un emburrie colo qu'acabó ampliandose a una periodicidá quincenal y la so distribución a tola provincia.

## Referencies
José Luis González Bernal

**José Luis González Bernal**  foi un pintor y dibuxante aragonés del surrealismu.

Fixo la so formación artística na Escuela d'Artes y Oficios de Zaragoza, que completó dende 1929 en París, onde conoció'l surrealismu. D'ideoloxía anarquista, al españar la Guerra Civil Española volvió a la península a defender la Segunda República Española a pesar de la so fráxil salú, morriendo al poco de terminar la guerra nel exiliu en París.

La so obra foi desconocida n'España por motivos políticos hasta mediaos de los años 1970, cuando finaba la dictadura franquista, siendo entós cuando se-y reconoció'l so papel destacáu nes vanguardies artístiques aragoneses de los años 1930.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Juan José Luis González Bernal na Gran Enciclopedia Aragonesa.
Aseptis adnixa

***Aseptis adnixa*** ye una especie de poliya perteneciente a la familia Noctuidae. Ye orixinaria d'América del Norte dende British Columbia a California.

Tien un valumbu de 33 mm. Los adultos atópense n'vuelu dende Abril to Julio.

Les canesbes aliméntense d'Oemleria cerasiformis.

## Enllaces esternos
 

*  Bug Guide bugguide.net
*  Images mothphotographersgroup
*  Images  facweb.furman.edu
## Referencies
Les aventures extraordinàries d'en Massagran

***Les aventures extraordinàries d'en Massagran*** ye un llibru de 1910, el más conocíu de la lliteratura infantil de Josep Maria Folch y Torres. El protagonista ye Noteapures( Massagran), un aventureru que decidió navegar pa vivir esperiencies y conocer otros países.

Foi publicáu en forma de folletín a *[[En Patufet]]* en 1910 con dibuxos de Joan Garcia Junceda (númberu 9 de la Biblioteca Patufet, que siguió al númberu 10: ), asocedió-y un gran ésitu, que de fechu inda perdura, ya que dio orixe a una serie espublizada en forma de cómic, dibuxada por Josep Maria Madorell, y tamién en formatu televisivu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Folch i Torres, Josep Maria (1991).
Francesa Daga

**Francesa Daga** n'occitanu (**Françoise Dague** en francés), ye una persona especializada nes asociaciones occitanes y na cultura popular de los años 1960-80.

En 1962 fundó los Ballets Occitanos de Tolosa y en 1971, con Hubert Poirée, el Conservatoriu Occitanu. Tamién ye cantante y etnógrafa, y axuntó una escepcional coleición de traxes tradicionales. Cantó con Rosina de Pèira.

## Trayeutoria
D'orixe limousina, Francesa Daga creció nel campu y tuvo somorguiada na cultura popular occitana gracies a la so madre, Cécile Marie, que yera una folclorista de sonadía. Aprendió les téuniques del cantar tradicional gracies al contautu con persones d'edá avanzada. Instalóse en Toulouse ya partir de los catorce años d'edá, xunióse a grupos folclóricos locales.

Dempues estudió Belles Artes. Empezó un estudiu nel que dibuxaba los traxes tradicionales de distintes rexones occitanes y amplió el trabayu d'investigación de la so madre, recoyendo información sobre la música y les dances populares.

En 1962 fundó'l grupu de Ballet Occitanu, en Tolosa. En 1971 convenció al conceyu de Tolosa pa crear el Conservatoriu Occitanu, que foi instaláu na cai Jacques Darré, nel barriu de Saint-Cyprien. En 1975 ilustró'l trabayu de la so madre, Cécile Marie: Anthologie de llana Chanson occitane, chansons populaires des pays de langue d'oc (París, G. P. Maisonneuve et Larose, 1975).

## Discografía
* *Ballets occitans de Toulouse* - Philips - 1968.
* *Lees Pyrénées au pays d'Occitanie - Françoise Dague et lees Ballets occitans* - Lee Chant du Monde LDX74413.
* *Gascogne en Occitanie - Françoise Dague et lees Ballets occitans* - Lee Chant du Monde LDX74470.
* Dague, Pòp occitana - Pathé Marconi EMI 2C06412703 - 1973.
* *Nadal Encara* - Revolum REV054 (avec Martina, Clara et Rosina de Pèira).

## Referencies

## Enllaces esternos
Veles e vents

**Veles e vents** (n'asturianu, *veles y vientos*) ye un poema d'Ausiàs March, (Valencia, 1400 - Valencia, 3 de marzu de 1459) poeta y caballeru valencianu medieval.

Rellata la hestoria d'un viaxe dende Italia a Valencia en busca de la so quería. L'autor amala pero nun sabe si'l so amor ye correspondíu. Nel trayeutu cuerre grandes peligros y pide ayuda a los vientos pa llegar a tierra. Más allá d'esta interpretación, tamién significa l'amor y la invocación a los vientos provenientes de tierres onde reina la cultura (siroco, llevante...), la civilización (el gregal, el ostro...) y la catalanidá (el vientu tramontana). L'autor utiliza'l decasílabu clásicu catalán, tamién llamáu ausiasmarquià, d'estructura 4+6. Los versos son d'arte mayor y de rima consonante. Atópense delles sinalefes (io en, non en, si atur...) ya hiatos (sia, faent).

Foi musicáu ya interpretáu por dellos autores. Asina, Raimon inclúi unu yá en 1970 nun discu cenciellu, de xeitu que con esti cantar entama la so primera musicación d'Ausiàs March y en 1970 torna sacalu nel discu *Per destruir aquell qui l'ha desert* (Pa destruyir aquel quién lo hai desiertu). Darréu foi retomáu numberoses vegaes pol mesmu Raimon y por Toti Soler con Ester Formosa.

## Bibliografía
* Eduard J. Verger (ed.) (ed.). 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Videu en YouTube.
Mythimna bistrigata

***Mythimna bistrigata*** ye una poliya de la familia Noctuidae. Atópase na India y Taiwán.

## Sinonimia
**Leucania bistrigata* Moore, 1881
**Aletia albipatagis* Chang, 1991

## Referencies

## Enllaces esternos
Dietario de la Generalidad

El **dietario de la Generalidad**, o **dietariu de la Deputación del Xeneral**, ye una compilación y rexistru diariu de los acontecimientos militares, políticos y relixosos del Principáu de Cataluña. Esta práutica alministrativa diaria realizóse dende 1411 hasta 1714 ensin interrupciones destacaes.

Les anotaciones van arrexuntaes por trienios qu'empiecen el primeru d'agostu y acaben el 31 de xunetu. Caltiénense 109 volúmenes manuscritos dende 1411 a 1711. L'últimu volume hasta 1714 foi destruyíu na dómina borbónica. L'autor encargáu yera l'escribán mayor de la Deputación del Xeneral. En delles ocasiones, los autores añadíen al testu observaciones al marxe, dibuxos alusivos a los fechos más destacaos y documentos cosíos al dietario (memoriales, cartes, etc.). Los años 1454 a 1472 con Jaume Safont como escribán son los más ricos n'informaciones y anotaciones.

Una esbiella de testos foi editada en 1889 por Josep Coroleu y Inglada. L'Institutu d'Estudios Catalanes (IEC) entamó una edición crítica comentada, pero foi destruyida en 1939. La Xeneralidá de Cataluña empecipió, en 1994, la edición completa y, en xunu de 2007, acabaronse de publicar los diez volúmenes previstos dende 1411 a 1714. En setiembre de 2010, la Xeneralidá de Cataluña punxo'l testu completo y editao en llinia, a disposición de los estudiosos y de toles persones comenencioses nestos documentos de forma gratuita, al traviés de la web del *Diariu Oficial de la Xeneralidá de Cataluña.* Son más de quince mil páxines enllenes d'información, nomes, sucesos, etc.

Empieza'l 1 d'ochobre de 1411 con estes anuncies, en catalán antiguu:
El 17 d'abril de 1456, Jaume Safonts anota sobre la fiesta de Sant Jordi (trescritu en catalán modernu):

## Ediciones
* Coroleu, Josep (1889). *Los dietarios de la generalidad de Cataluña.* 
* Jacme, Ça Font (1950). Marina Mitjà (editriu), ed. 
* Udina Martorell, Federico (redacció) (1974). Dietari de la Deputació del Xeneral de Cathalunya, núm. 46 (1411-1458) i núm. 49 (1458-1512). 
* Sans i Travé, Josep Maria (direcció) (1994-2007). ''Dietaris de la Generalitat de Catalunya''  (Edición descargable en llinia). 

## Referencies
Gaita de boto

La **gaita de boto** ye una cornamusa de llingüeta doble perteneciente al folclor aragonés.

## Constitución
La gaita de boto consta de:
* Un fudre o **boto** p'almacenar aire.
* Un **soplador** o ***bufador*** pa enllenar el boto d'aire.
* Un **clarín** (equivalente al punteru) p'articular la melodía.
* Un **bordón** (equivalente al roncón) que produz un baxu continuu.
* Una **bordoneta**, de constitución análoga al bordón pero produciendo una nota una octava más aguda.
Mandolina

La **mandolina** o **bandolín** ye un instrumentu musical de cuatro órdenes dobles. El númberu y tipu de cuerdes de la mandolina varió col tiempu y el llugar, pero la configuración predominante na actualidá ye mandolina napolitana, con cuatro cuerdes dobles afinaes como'l violín (sol-re-la-la mio). Les cuerdes de la mandolina púlsiense usualmente con un escayu o plectro, sicasí tamién pueden usase los deos. La caxa de resonancia puede ser cóncava o plana. El so soníu ye paecíu al de la Bandurria. Sicasí'l so usu toma más ámbitos, incluyendo papeles solistes na música Académica, como preséu principal de la música popular de dellos países ya inclusive en bandes de Rock y ensambles esperimentales.
Alypia octomaculata

***Alypia octomaculata*** ye una especie de poliya perteneciente a la familia Noctuidae. Ye orixinaria del este d'América del Norte en Texas y Florida. Tamién ta presente en parte de Canadá. 

Tien un valumbu de 30-37 mm. Los adultos vuelen dende abril a xunu nuna xeneración nel norte. Nel sur tien llugar una segunda xeneración, na que vuelen n'agostu. 

Les canesbes aliméntense de *Parthenocissus quinquefolia*.

## Subespecies
* *Alypia octomaculata octomaculata* 
* *Alypia octomaculata matuta* H. Edwards, 1883

## Sinonimia
* *Sesia octomaculata*
* *Sesia 8-maculata*
* *Phalaena albomaculata*
* *Phalaena bimaculata*
* *Alypia octomaculalis*
* *Alypia quadriguttalis*
* *Alypia matuta* H. Edwards, 1883

## Referencies

## Enllaces esternos
Mythimna dasuta

***Mythimna dasuta*** ye una poliya de la familia Noctuidae.

## Distribución xeográfica
Ye endémica de Ḥawai.

## Sinonimia
**Pseudaletia dasuta* (Hampson, 1905)
**Cirphis dasuta* Hampson, 1905
**Hyphilare dasuta*
**Aletia dasuta*

## Referencies

## Enllaces esternos

* http://enacademic.com/dic.nsf/enwiki/11546606
Tenora

La **tenora** ye un instrumentu aerófonu de doble caña de la familia de les chirimíes. El so nome provién de la economización de la espresión *chirimía tenor*, constituyendo ún de los preseos más carauterísticos de la cobla y la sardana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Radio Hat

**Radio Hat** (n'inglés "sombreru radio") foi un modelu de radio portátil construyíu utilizando un cascu colonial que dexaba captar les emisiones d'estaciones de radio nun radiu de 32 km de distancia. Foi llanzáu al mercáu d'Estaos Xuníos a empiezos de 1949 con un valor de 7.95 dólares cola denominación de "Man-from-Mars Radio Hat" (n'inglés el Sombreru Radio del Home de Marte"). Por cuenta d'una esitosa campaña publicitaria, el Radio Hat tuvo a la venta en tol territoriu d'Estaos Xuníos.

El Radio Hat foi fabricáu por American Merri-Lei Corporation de Brooklyn N.Y. La empresa yera un provisor reconocíu de sombreros pa fiestes, chifles y otros elementos. El so fundador, Victor Hoeflich, inventara una máquina pa fabricar leis (guirlandes) ḥawaianes de papel cuando taba na escuela secundaria (1914), y pa 1949 la empresa espachaba al cabu l'añu millones de leis a Ḥawai. Hoeflich que yera un inventor, siguió desendolcando y vendiendo maquinaria pa fabricar elementos de papel.

Les radios a batería portátiles tuvieren nel mercáu dende escontra munchos años, pero Hoeflich tenía la esperanza de qu'una radio con una presentación novedosa y una campaña de publicidá fayadizo podía ser esitosa. Acababase d'inventar el transistor, pero'l mesmu entá yera un costosu interés de llaboratoriu; la primer radio a transistores inventaríase namás que cinco años dempués. Sicasí esta radio utilizaba la teunoloxía de válvules de vacíu y les válvules fueron utilizaes como un elementu distintivu del diseñu. Tamién yeren visibles l'antena y la pería d'axuste.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mythimna distincta

**Mythimna distincta** ye una poliya de la familia Noctuidae. Atópase na India y Nepal. Tien un valumbu de 14.7 a 16.9 mm.

## Referencies

## Enllaces esternos
Agape chloropyga

***Agape chloropyga*** ye una especie de poliya perteneciente a la familia Noctuidae. Ye orixinariu dende Malasia al este d'Australia, incluyíu Borneo y Papúa Nueva Guinea.* 

Tien un valumbu de 60 mm.

Les canesbes aliméntense de les fueyes de les especies de *[[Moraceae]]*, incluyíu *Ficus macrophylla* y *Ficus microcarpa*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mylothris agathina

***Mylothris agathina***, ye una especie de caparina perteneciente a la familia Pieridae. Atópase en Mozambique, Zimbabue, Botsuana y sur y este de Sudáfrica. La so distribución estendióse escontra l'oeste pola mariña nes últimes décades sicasí, y agora alcuéntrase nel norte de Ciudá del Cabu a daqué más allá de Saldanha.

## Descripción
Tien un valumbu de 50-60 mm pa los machos y 52-65 mm pa les femes. Los adultos tán en vuelu mientres tol añu, con picos n'ochobre y dende finales de febreru a abril. Les canesbes aliméntense de *Tapinanthus oleifolius*, *Tapinanthus rubromarginatus*, *Erianthemum dregei*, *Teighemia quinquenervia*, *Ximenia caffra*, *Osyris lanceolata*, y *Osyris compressa* (que usualmente ye llamada como *Colpoon compressum*).

## Subespecies
* *Mylothris agathina agathina*
* *Mylothris agathina richlora* Suffert, 1904

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Supergrupu SAR

El **supergrupu SAR** o **Harosa** (informalmente el supergrupu **SAR**) ye un cladu d'eucariotes qu'inclúi a Stramenopiles (Heterokonta), Alveolata y Rhizaria. La primer lletra de cada grupu apurre'l nome "SAR" (alternativamente solletráu "RAS"). inclúi organismos bien diversos, dende algues unicelulares y pluricelulares hasta depredadores y parásitos, incluyendo ciliaos, flaxelaos, ameboides y seudofungos. El supergrupu inclúi unes 50.000 especies descrites.

## Referencies

## Enllaces esternos
Heterokonta

**Heterokonta** o **Stramenopiles** ye una de les llinies principales d'Eukarya, con unes 25.000 especies descrites. El términu **heteroconto** fai referencia a la presencia de flaxelos desiguales, carauterística del grupu. El grupu inclúi a organismos bien diversos dende algues unicelulares como les diatomees, que son componentes primarios del plancton, hasta les pluricelulares algues pardes, ente les que s'atopa'l kelp, un tipu d'alga xigante que forma montes submarinos. Otros miembros notables son los omicetos (xeneralmente parásitos), que superficialmente paecen hongos y qu'inclúin a *Phytophthora*, responsable de la plaga qu'afaró los cultivos de pataca n'Irlanda nel sieglu XIX produciendo una gran fame, y *Pythium* que causa'l podrén de les granes.

## Referencies
Ochrophyta

Les **ocrofitas** (**Ochrophyta** o **Stramenochromes**) son un grupu d'algues heterocontas (Heterokontophyta). La denominación Ochrophyta deriva d'ocre n'alusión al color permediu mariellu pardu. El grupu foi identificáu filoxenéticamente en 1986 col nome **Ochrista** y consta de la mesma de dellos grupos d'algues unicelulares (como diatomees y crisofíceas), y un solu grupu d'algues multicelulares (algues pardes o feofíceas), que nes clasificaciones tradicionales apaecíen como grupos separaos. 

## Referencies
Jolin Tsai

**Jolin Tsai**  ye una cantante y actriz taiwanesa.

## Discografía
* 1019 (1999)
* Don't Stop (2000)
* Show Your Love (2000)
* Lucky Number (2001)
* Magic (2003)
* Castle (2004)
* J-Game (2005)
* Dancing Diva (2006)
* Agent J (2007)
* Butterfly (2009)
* Myself (2010)
* Muse (2012)
* Play (2014)

## Referencies

## Enllaces esternos

*Filmografía de Jolin Tsai (imdb)
Greta oto

***Greta oto*** ye una especie de lepidóptero ditrisiu de la familia Nymphalidae d'ales transparentes. Ye comúnmente llamada «caparina de cristal» o «espejitos». Esta especie presenta unos comportamientos especiales como llargues migraciones y lek. 

## Descripción

El so valumbu ye d'ente 5,5 y 6 cm. El texíu ente les venes de les sos ales paez de vidriu al escarecer d'escales de color. El cantu de les sos ales ye de color marrón escuru, dacuando tiñíes de colloraos o naranxa y el so cuerpu de color escuru. 

## Distribución
Esta especie de caparina, descrita en 1854, ye endémica d'América Central, subcontinente nel cual habita principalmente en zones húmedes.Puede atopase n'América Central, los adultos realicen migraciones de Méxicu a Panamá. Tamién pueden atopase n'Ecuador, Colombia , Perú y Venezuela.

## Alimentación
Aliméntase del néctar d'una variedá de flores tropicales comunes como la lantana pero prefier poner los sos güevos nes plantes solanacees del xéneru tropical *Cestrum.* Les canesbes verdes aliméntense de plantes tóxiques y almacenen toxines nos sos texíos, lo que les vuelve tóxiques pa los sos depredadores, cuantimás pa les formigues *Paraponera clavata.* Los adultos tamién son tóxicos pero la so toxicidá débese principalmente a que los machos aliméntase de les flores que'l so néctar contién alcaloides, por casu, de la familia Asteraceae. Estos mesmos alcaloides conviértense n'feromones coles que los machos atraen a les femes.

## Galería

File:Greta_Oto_Nicaragua.JPG|Greta Oto n'El Cruceru, Managua, Nicaragua.
File:Greta Oto Nicaragua 2.JPG|Greta Oto fotografiada n'El Cruceru, Managua, Nicaragua.
File:Greta Oto Nicaragua 003.jpg|Greta Oto con ales esplegaes n'El Cruceru, Managua, Nicaragua.


## Referencies

## Bibliografía
* Hall, S.K. (1996). Behaur and na uraural hist of *G'etretto* 'n cn civtty. *TroTropical Lepidoptera* vol. non non 2.

## Enllaces esternos

* ''Greta oto''
* ''Greta oto'' en Luduan
Agatasa

***Agatasa calydonia***, ye una especie de lepidópteru perteneciente a la familia Nymphalidae. Ye orixinaria del sur de Myanmar y Malasia, hasta Borneo, Sumatra y Filipines. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu ***Agatasa***.

## Descripción
Ye una caparina bien grande, de color mariellu col cantu anterior ampliu nel posterior en blancu y negru y ribeteado en negru.

## Subespecies
* *Agatasa calydonia calydonia* en Malasia.
* *Agatasa calydonia auricinia* Fruhstorfer
* *Agatasa calydonia belisama* Crowley, 1891 ; el so Myanmar.
* *Agatasa calydonia chrysodonia* Staudinger ; aux Filipines.
* *Agatasa calydonia heterodonia* Semper ; aux Filipines.
* *Agatasa calydonia mahasthama* Fruhstorfer ;  Borneo

## Referencies

* Evans, W.H., W.H. (1932): *The Identification of Indian Butterflies* (2nd ed). Bombay Natural History Society, Mumbai, India.

## Enllaces esternos
Hypaurotis crysalus

***Hypaurotis crysalus*** ye una caparina de monte de les carbes de carbayu orixinaria d'Estaos Xuníos y norte de Méxicu. Foi designáu l'insectu del estáu de Colorado en 1996.

La parte cimera de les ales son de color púrpura escuru con un ampliu cantu negru o escuru. Cada ala tien manches de color naranxa nel cantu inferior esternu, y cada ala posterior tien una cola delgada como un pelo. La parte inferior de les ales ye pálidu a gris escuru con manches blanques y escures, con un parche de color naranxa nel marxe de cada ala delantera, y una mancha naranxa con un centru negru nes ales posteriores cerca de la cola. Tien un valumbu de 3.1 - 3.8 cm.

Esta especie depende del carbayu gambel "Quercus gambelii", que ye al empar el favoritu de los adultos y la fonte d'alimentu habitual pa les canesbes. Los güevos son depositaos individualmente a finales del branu nes cañes de los carbayos Gambel o otres especies de carbayu. Les gates remanecen na primavera y cómense les fueyes nueves. Los adultos aliméntense de la cazumbre del árbol y, probablemente, de la mielada secretada por otros inseytos y non de les flores. La especie tán en vuelu, polo xeneral a partir de mediaos de xunu a agostu. Atópase principalmente n'Utah, Coloriáu, Arizona y Nuevu Méxicu, anque tamién puede atopase en pequeñes llocalizaciones de Nevada, Wyoming, y Durango en Méxicu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Opler, Paul (1999). *Field Guide to Western Butterflies*, A. Amy Bartlett Wright (ill.) (2nd edition edición).
Systasea

***Systasea***, ye un xéneru de caparines ditrysies perteneciente a la familia Hesperiidae. 

## Especies
**[[Systasea microsticta]]* Dyar, 1923
**[[Systasea pulverulenta]]* (R. Felder, 1869)
**[[Systasea zampa]]* (Edwards, 1876)

## Referencies
* Natural History Museum Lepidoptera genus database
* Systasea at funet

## Referencies

## Enllaces esternos
Penates

**Di Penates** o en forma embrivida **Penates** yeren, na mitoloxía romana, orixinalmente xenios proteutores del almacén del llar. Darréu, conviértense'n dioses de los llares brindando proteición a tola casa (penates familiares o menores), esistiendo tamién los proteutores del estáu (penates públicos o mayores). Taben emparentaos colos Lares, Xenios y Larvae. Los Penates son mentaos por Propercio (iv.i).

El nome deriva de *penus*, la despensa o almacén de la casa. Encargáronse, primeramente, de protexer les despenses, pa depués estendese a tola casa. Ofrendábase-yos una parte de la comida diaria, que tenía de ser asitiada nel corazón de la figura que los representaba.

Los maxistraos de la ciudá emprestaben xuramentu ante los Penates públicos. Algunes vegaes los Penates representábense como un par de mozos. Na llomba Velia en Roma esistía un templu dedicáu a ellos.

## Ver tamién
* Lares
* Manes
* Genius loci
* Domovik

## Referencies
Badea de Plenty (rexón)

La **Badea de Plenty **(maorí: *Te Moana-a-Toi*; inglés: *Bay of Plenty*, topónimu que significa literalmente *Badea de l'Abondanza*) ye una rexón de la Islla Norte de Nueva Zelanda asitiada alredor del cuerpu d'agua del mesmu nome. La badea tien el so nome gracies a les observaciones de diversos poblaos maorí nos que James Cook notó nes abondantes reserves d'alimentos, a diferencia de les sos observaciones anteriores na Badea de la Probeza (*Poverty Bay*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Trapezitinae

Los trapezitinos (**Trapezitinae**) son una subfamilia de lepidópteros ditrisios de la familia Hesperiidae estrechamente emparentada con Hesperiinae, de la cual estrémase por tener les venes discocelulares de l'ala trasera empobinaes escontra'l ápice de l'ala (son verticales o apunten escontra la base de l'ala nes Hesperiinae). Les canesbes, como asocede nos Hesperiinae, aliméntense de monocotiledónees. Inclúi 16 xéneros y 60 especies d'Australia, Nueva Guinea ya islles cercanes.

## Xéneros

## Referencies

## Enllaces esternos