Monarquía n'Alemaña

La **monarquía n'Alemaña** foi la forma de gobiernu predominante a lo llargo de la so historia, dacuando unificada y dacuando en distintes **reinos alemanes**.

Anque los antiguos pueblos xermánicos teníen una figura institucional (el *kuningaz* o "rei") que-yos liderar na guerra, el territoriu de l'actual Alemaña nun acoyó la nacencia de nenguna de les monarquíes xermániques, esto ye, les que se fundaron polos pueblos xermánicos (visigodos, ostrogodos, francos, longobardos, burgundios, anglos, saxones) que s'establecieron nel territoriu del Imperiu romanu d'Occidente a partir del sieglu V. Foi'l reinu de los francos, que'l so territoriu inicial yera'l norte de l'actual Francia y el Benelux, el que s'espandió pel territoriu ente'l Rin y el Elba. Tres el periodu merovinxu, nel que s'estremó en dellos reinos (Neustria, Austrasia, Borgoña, etc.) se reunificó y convirtió nel Imperiu carolinxu. La división d'esti imperiu a partir del tratáu de Verdún (843) dio orixe al reinu de *[[Francia Orientalis]]*, que colos otónidas convertir nel Sacru Imperiu Romanu (*Heiliges Römisches Reich*).

Col abandonu de los asuntos italianos, evidente a partir de los emperadores de la dinastía Luxemburgu, l'Imperiu se "germanizó" fuertemente nel sieglu XIV. El debilitamientu del poder imperial dio'l poder efectivo sobre'l territoriu a la nobleza feudal, llaica y eclesiástica, d'ente los que los más poderosos convertir en príncipes eleutores (*Kurfürst*), los únicos qu'interveníen na eleición imperial dende 1356. Dalgunos d'ellos inclusive ostentaben el títulu de "rei" (*König*) y el so territoriu'l de "reinu" (el rei de Baviera y el margrave de Brandeburgu, qu'añadió a los sos títulos el de rei de Prusia -primeramente, un territoriu esternu al Imperiu-); pero cualesquier de los demás, independientemente del so títulu (gran duque, duque, conde, conde palatín, margrave, landgrave, obispu, arzobispu) yera tamién "soberanu" nel so Estáu, tantu que cola Reforma protestante y les guerres que s'asocedieron nos sieglos XVI y XVII (de la guerra d'Esmalcalda a la guerra de los Trenta Años) cada unu d'ellos actuaba con completa llibertá n'asuntos políticos y relixosos, y aplicaben el principiu *[[cuius regio eius religio]]* (pol que la relixón del rei imponíase como relixón del reinu).

Nel sieglu XIX, coles guerres napoleóniques, suprimióse l'Imperiu Xermánicu (1806 -Confederación del Rin-), colo que los Habsburgu, hasta entós archiduques d'Austria por heriedu y emperadores d'Alemaña por eleición (la eleición imperial pasara a ser un meru trámite, pero siguía calteniéndose formalmente), pasaron a titulase emperadores d'Austria; simultáneamente, dalgunu de los territorios alemanes pasó a tener considerancia de "reinu", como'l Reinu de Westfalia, el Reinu de Saxonia y el Reinu de Wurtemberg. Tres la derrota de Napoleón (1814-1815) reordenáronse los Estaos alemanes, como los de toa Europa (Congresu de Viena) y diose la condición de reinu al Reinu de Hannover (que'l so rei yera'l d'Inglaterra hasta 1837). L'establecimientu d'una Confederación Xermánica que pretendía consolidar l'Antiguu Réxime nun llogró torgar los movimientos lliberales y nacionalistes que llevaron a la unificación alemana. Les fuertes diferencies de lideralgu y concepción ente l'Imperiu austriacu ("gran Alemaña") y el reinu de Prusia ("pequeña Alemaña") terminaron per concretar se na formación del Imperiu alemán o *Segundu Reich* (1871), que caltuvo a los "reis" alemanes nel usu de los sos títulos, quitaos de conteníu político, en beneficiu del *[[Kaiser]]* Hohenzollern (la dinastía prusiana) y l'esclusión d'Austria. Pela so parte, l'Imperiu austriacu tresformar en Imperiu Austrohúngaru (1867). La necesidá de dotar de reis a delles nueves naciones, como'l reinu de Grecia, el reinu de Rumanía o'l reinu de Bulgaria, fizo que se recurriera a les abondoses llinies dinástiques de la realeza alemana, emparentada con toles d'Europa, y que los sos entrevesgaos árboles xenealóxicos inscribir nel *[[Almanaque de Gotha]]*.

Les monarquíes alemanes y austriaces (tanto les imperiales como les de menor estensión territorial) terminaron cola derrota d'Austria y Alemaña na Primer Guerra Mundial (1918), estableciéndose repúbliques (n'Alemaña, la república de Weimar, y nel territoriu austrohúngaru la república d'Austria, la república d'Hungría, la república de Checoslovaquia, etc.)

Como un microestáu pervivió el Principáu de Liechtenstein, que subsiste na actualidá. Nuna zona dafechu distinta, tamién pervive el Gran Ducáu de Luxemburgu, un Estáu monárquicu que tamién tien ente les sos llingües oficiales al idioma alemán, y que provién una trayeutoria histórica distinta, la de los Países Baxos de los Habsburgu.

## Ver tamién
*Reyes y emperadores d'Alemaña
*Nobleza d'Alemaña, nobleza alemana, nobleza del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, títulos nobiliarios del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu
**[[A la nobleza cristiana de la nación alemana]]* (Martín Lutero, 1520)
*Organización territorial d'Alemaña
*Organización territorial d'Austria
*Ducáu raigañu
*Mediatización y Secularización

## Referencies

## Enllaces esternos