Comenio

**Jan Amos Komenský** ([//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Cs-Jan_Amos_Komensky.ogg nome en ol»checu pronunciáu]), en llatín **Comenius**, derivando anguaño nel apellíu **Commentz**  foi un teólogu, filósofu y pedagogu nacíu na actual República Checa. Foi un home cosmopolita y universal, convencíu del importante papel de la educación nel desenvolvimientu del home. La obra que-y dio fama por toa Europa y que ye considerada como la más importante, ye la *Didáctica Magna*, y la so primer edición apaeció nel añu de 1630. Dio-y importancia al estudiu de les llingües y creó una obra llamada *Puerta abierta a les llingües*.

Conózse-y como'l Padre de la didáctica. Na so obra ¨Les nueves realidaes¨, Peter Drucker realza la posición de Comenio como l'inventor del *[[llibru de testu]]*, nun intentu (esitosu por cierto) d'incentivar l'autonomía del procesu formativu pa evitar que'l gobiernu católicu esaniciara del tou al protestantismu na República Checa. «Si la xente llee la Biblia en casa, nun van poder confundise» foi'l pensamientu de Comenio.

Los grandes apurras realizaos a la Pedagoxía, los sos viaxes per distintos países d'Europa (en munchos d'ellos, convidáu por reis y gobernadores), y l'alta preparación y constancia nel so llabor d'educar, valiéron-y el títulu de "Maestru de Naciones".

## Biografía

El llugar de nacencia de Comenio ye desconocíu pero lo que s'envalora ye que los sos padres proveníen del Reinu d'Hungría. Per otra parte, hai trés posibles llugares fitos pa la so nacencia: Komna, Nivnice o Uherský Brod en Moravia (agora República Checa). 
* **Komna** ye una pequeña aldega onde vivieron los sos padres y de la cual tomó'l so nome (Komna > qu'escribí mientres un terciu de la so vida, trata sobre estes idees qu'harmonicen el mundu. Tien ocho partes: Panegersia, Panaugia, Pansofia, Pampedia, Panortosia, Panutesia y Lexicon reale pansophicum. En Panortosia esplica les sos idees sobre l'estáu llibre y coleutivu, onde los conflictos solucionar col tribunal de paz, ensin guerres y violencies.
La obra de Comenio tien munches cares, sobremanera representa un programa reformatoriu. Trató d'harmonizar la humanidá y esta idea, anque colos aspeutos utópicos, capta l'atención del home actual tantu, que podemos considerar a Comenio como un filósofu contemporaneu.

### América Llatina na so obra
De forma conxunta cola educación universal hai que mentar un gran interés per América Llatina de Comenio. Nes sos obres podemos atopar munches referencies d'esti continente. Un historiador d'Hungría, Tibor Wittman, alvirtió de les menciones sobre América Llatina nes obres pansóficas de Comenio. Al tratáu de Wittman enllazó Josef Polišenský, un profesor d'historia checu. En concretu, mentó la obra > onde Comenio fala sobre Bartolomé de las Casas y > onde trata sobre los saleos de los españoles al Nuevu Mundu.

## Ver tamién
*Círculu de Hartlib

## Bibliografía

* *[[Orbis Sensualium Pictus]]*
* *[[Gesangbuch]]*
* Linguae Bohemicae thesaurus, hoc est lexicon plenissimum, grammatica accurata, idiotismorum elegantiae et emphases adagiaque (Tesauro de la Llingua Bohemia), 1612-1656
* Problemata miscellanea (Problemes diversos), 1612
* Sylloge quaestionum controversarum (), 1613
* Grammaticae facilioris praecepta (), 1614-1616
* O andělích (Sobre los Ánxeles), 1615
* Theatrum universitatis rerum (), 1616-1627
* Retuňk proti Antikristu a svodům jeho (), 1617
* O starožitnostech Moravy (Sobre les antigüedaes de Moravia), 1618-1621
* Spis o rodu Žerotínů (Script about House of Žerotín), 1618-1621
* Mapa Moravy (Moraviae nova et post omnes priores accuratissima delineatio autore J. A. Comenio) (Map of Moravia), 1618-1627
* Listové do nebe (Cartes al Cielu), 1619
* Manuálník aneb jádro celé biblí svaté (Manual o nucleu de la Santa Biblia), 1620-1623
* Pŕemyšlování o dokonalosti kŕyeťanské (Pensamientos sobre la Perfeición Cristiana), 1622
* Nedobytedlný hrad jméno Hospodinovo (), 1622
* Truchlivý, díl první (), 1623
* O poezí české (Sobre la poesía bohemia), 1623-1626
* Truchlivý, díl druhý (), 1624
* O sirobě (Sobre los probes), 1624
* Pres boží (), 1624
* Centrum securitatis (), 1625
* Videění a zjevení Kryštofa Kottera, souseda a jircháŕy sprotavského (Visiones y revelación de Kryštof Kotter, vecín mio y "jirchář" de sprotava), 1625
* Pŕeklad někkterých žalmů (), 1626
* Didaktika česká (Didáctica Bohemia), 1628-1630
* Škola hrou (Schola Ludus, Escuela lúdica) 1630
* Labyrint světa a ráj srdce (*[[Llaberintu del Mundu y Paraísu del Corazón]]*) 1631
* Brána jazyků otevřena (Les puertes de les llingües abiertes) 1631
* Didactica magna (La Gran Didáctica), 1633-1638
* Schola pansophica (Schhol of Pansophy), 1650-1651
* Primitiae laborum scholasticorum (), 1650-1651
* Opera didactica omnia (), 1657
* De bonu unitatis et ordinis (), 1660
* De rerum humanarum emendatione consultatio catholica ()
* Spicilegium Didacticum (), 1680

## Referencies
* Portal educativu arxentín
* Amós Comenio, Juan, *Didáctica Magna*, Méxicu, editorial Porrúa, edición decimoprimera, 2000, 188 páxs.
* Díaz Barriga, A. 1994. *Docente y Programa. Lo Institucional y lo Didáctico.* Buenos Aires, REI Arxentina Aique Editor. (Reseña de Psic. Graciela Dondo).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Artículu sobre Comenio escritu pol psicólogu Jean Piaget (n'inglés) (PDF)