open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xanthorhiza simplicissima

***Xanthorhiza simplicissima***, ye l'únicu miembru del xéneru ***Xanthorhiza***, y unu de los pocos xéneros de la familia Ranunculaceae con tarmu maderizu (l'otru notable exemplu d'ello ye Clemátide). 

## Hábitat
Ye nativa de la rexón oriental d'Estaos Xuníos dende Maine escontra'l sur hasta'l norte de Florida y l'oeste d'Ohio y l'este de Texas.

El nome del xéneru, según el nome común, referir a la planta de raigaños mariellos (xantho-que significa "mariellu" y rhiza que significa "raigañu") que foi utilizada pa producir un tinte de color mariellu polos nativos americanos. El nome de la especie referir al simple raigañu non ramificada.

Nel mediu montés, crez nos cantos de los regueros en tierra arenosa so un dosel de plantes que-y tapen la lluz del sol. Nel cultivu, de cutiu cunta con más lluz solar con cuenta de que los colores sían más vivos.

## Descripción
Trátase d'un subarbusto qu'algama los 20-70 cm (raramente los 90 cm) d'altor, con tarmos d'hasta 6 mm de diámetru. Les fueyes tán dispuestes n'espiral, tienen 10-18 cm de llargu, caúna estremada en 5 folletos, les flores surden namái de la parte cimera del tarmu. Les flores producir en grandes panícules de 6-20 cm de llargu, cada flor ye pequeña, en forma d'estrella, de color marrón acoloratáu a marrón púrpura, con cinco pétalos.

Arrobínase asexualmente por aciu la unviada de munches raicillas soterrañes, y reproduzse sexualmente con granes.

## Cultivu y usos

Cultivar pol so impresionante color, que ye d'un colloráu escuru al púrpura, y dura meses.

Magar esta planta ye tóxica en grandes dosis, razón pola cual un venado nun lo come, utilizóse p'adulterar o como un sustitutu de *[[Hydrastis canadensis]]*. Los nativos Americanos faen un té pa tratar les úlceras na boca y nel estómagu. Tamién s'utilizó como un tónicu, y nel esterior sobre les llagues. Nativos Americanos usar pal tratamientu de diverses enfermedaes de la piel. Según Foster & Duque (1998), la planta contién berberina que ye anti-inflamatorio, astringente, hemostático, antibióticu, anticonvulsivo, inmunoestimulante, uterotónicu y puede producir un transitoriu amenorgamientu de la presión arterial. Amás, aguiya la secreción de fiel y bilirrubina que puede ser d'ayuda na cirrosis del fégadu. 
## Taxonomía
*Xanthorhiza simplicissima* describióse por Humphrey Marshall y espublizóse en *[[Arbustrum Americanum]]* 168–169. 1785.
;Sinonimia:
* *Xanthorhiza apiifolia* L'Hér.
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les ranunculacees
## Referencies

## Enllaces esternos

*Flora of North America: ''Xanthorhiza simplicissima''
*Description with a picture of the fall colors
*site with a picture of the root
*Melecinal uses 
*Foster, S. & Duke, J. A. (1998). *Field Guide to Medicinal Plants: Eastern and Central North America*. Houghton Mifflin. ISBN 0-395-92066-3.
Ziziphus amole

***Ziziphus amole***, ye una especie d'arbustu o árbol perteneciente a la familia de les Rhamnaceae. 
## Descripción
Ye un arbustu o árbol pequeñu qu'algama un tamañu de 12 m d'altor, coles cañes nueves verdes, dacuando tien escayos. Les fueyes tienen forma de güevu o dacuando un pocu arrondaes. Les flores son un pocu velludas. Los frutos son globosos y pequeños, de color acoloratáu.
## Distribución y hábitat
Orixe desconocíu, habita en clima templáu y semiseco ente los 40 y los 2100 metros, acomuñáu al monte tropical caducifoliu, carba xerófilu y monte de pinu-encina.
 
## Taxonomía
*Ziziphus amole* describióse por (Sessé & Moc.) M.C.Johnst. y espublizóse en *[[American Journal of Botany]]* 50(10): 1021–1022, f. 1. 1963.
;Etimoloxía:
***Ziziphus***: nome xenéricu que deriva, según una fonte, del nome persa *zizfum o zizafun* , anque la razón de la so aplicación ye desconocida, y otra fonte diz qie vien de *zizouf*, el nome árabe de *[[Ziziphus lotus]]*, un árbol caducifoliu arbustiva del Mediterraneu. Pliniu'l Vieyu aparentemente utiliza'l nome en llatín de *Zizyphus* pal azufaifo.

***amole***: epítetu 
;Sinonimia:
* *Rhamnus amole* Sessé & Moc. 
* *Ziziphus sonorensis f. brevipedunculata* Suess. 
* *Zizyphus endlichii* Loes. 
* *Zizyphus seleri* Loes. 
* *Zizyphus sonorensis* S. Watson
## Nome común
Amolillo, corongoro, xabón, llimonucu
## Referencies

## Bibliografía
# Breedlove, D. E. 1986. Flora de Chiapas. Llistaos Floríst. Méxicu 4: i–v, 1–246.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
Ziziphus joazeiro

***Ziziphus joazeiro***, **jua**, ye una especie botánica de planta con flor de la familia de les Rhamnaceae, símbolu de la caatinga del nordeste brasilanu; bien afecha a clima calorosu, semihúmedos a semiáridos.; tamién s'atopa en Bolivia y Paraguái

## Descripción
Ye un árbol perennifoliu, d'hasta 12 m d'altor y tueru de 3 a 5 dm de diámetru, ye un árbol que nel so ambiente natural de la sabana ye de tamañu medianu, con cañes torcíes protexíes por escayos. Sicasí, la especie afaise bien a la mayoría de los llugares húmedos, onde se convierte nun elegante árbol d'unos 15 metros d'altor. Les sos fueyes paecer a les fueyes de canela, sacante pol llixeru tonu verde y más consistencia membranosa. Les sos flores son pequeñes, de color crema, dando llugar a frutes esfériques, pequeñes, de color amarellentáu, dulce, con una grana dientro.
## Taxonomía
*Ziziphus joazeiro* describióse por Carl Friedrich Philipp von Martius y espublizóse en *[[Reise Bras.]] 581., nel añu 1828.
;[[Etimoloxía]]:
***Ziziphus***: nome xenéricu que deriva, según una fonte, del nome [[Persia|persa]] *zizfum o zizafun* , anque la razón de la so aplicación ye desconocida, y otra fonte diz qie vien de *zizouf*, el nome [[idioma árabe|árabe]] de *Ziziphus lotus*, un árbol caducifoliu arbustiva del [[Mediterraneu]]. [[Pliniu'l Vieyu]] aparentemente utiliza'l nome en llatín de *Zizyphus* pal azufaifo.

***joazeiro***: [[epítetu]] 
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Ziziphus gardneri* <small>[[Reissek]]</small> 
* *Ziziphus guaranitica* <small>[[Malme]]</small>
**Ziziphus cotinifolia'' Reissek

## Referencies

## Bibliografía
# USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. (17 ene 2008)
# Forzza, R. C. & et al. 2010. 2010 Llista de espécies Flora do Brasil. http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010/ . 
# Jardim, A., T. J. Killeen & A. Fuentes. 2003. Guia Árb. Arb. Bosq. Secu Chiquitano i–x, 1–324. Fundación Amigos de la Naturaleza Noel Kempff, Santa Cruz de la Sierra.
# Killeen, T. J., E. García Estigarribia & S. G. Beck. (eds.) 1993. Guia Arb. Bolivia 1–958. Herbario Nacional de Bolivia & Missouri Botanical Garden, La Paz.
# Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las plantas vasculares del Cono Sur (Arxentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguái y Uruguái). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348.

## Enllaces esternos

* Delles imáxenes de la sp.
Zornia latifolia

***Zornia latifolia*** Sm., ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les fabacees.

## Distribución
Ye una especie nativa de la restinga de Brasil.
## Descripción
Ye una yerba perenne colos tarmos de 20 a 50 cm de llargu, glabros o pubescentes, con un vezu de crecedera postrada ya intensa ramificación. 
## Propiedaes
Sábese que tienen efeutos psicoactivos.
## Taxonomía
*Zornia latifolia* describióse por James Edward Smith y espublizóse en *[[The Cyclopaedia; or, universial dictionary of arts]]*, . . . 39: non. 4. 1819.
;Sinonimia:
* *Zornia diphylla subsp. gracilis* (DC.) Malme
* *Zornia diphylla var. gracilis* (DC.) Benth.
* *Zornia diphylla var. pubescens* (Kunth) Benth.
* *Zornia gracilis* DC.
* *Zornia pubescens* Kunth
* *Zornia surinamensis* Miq.
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

* A. Rees, Cycl. 39: *Zornia* non. 4. 1819
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [Data from 07-Oct-06].

## Enllaces esternos

* plants.usda.gov
* www.ars-grin.gov
* www.fao.org 
* www.tropicalforages.info
### Google imagen
* Google image search https://images.google.com.br/images?hl=pt-BR&q=%22Zornia%20latif%C3%B3llixa%20%22&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=wi
Zanthoxylum bungeanum

***Zanthoxylum simulans***, ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia de les rutácees. Ye nativa del este de China y Taiwán. Ye una de les varies especies de *[[Zanthoxylum]]* que produz la pimienta de Sichuan.

## Descripción
Son arbustos o pequeños árboles qu'algamen un tamañu de 7 m d'altor. La fueyes son de 7-12.5 cm de llargu, pinnaes, con 7-11 foliolos, los foliolus de 3-5 cm de llargu y 1.5-2 cm d'anchu. Tien numberosa escayos curtios (3-6 mm) en tarmos y los pecíolos de les fueyes. La flores producir en delgaos visos, cada flor de diámetru de 4-5 mm. El frutu ye una baga de 3-4 mm que tien un pulgu aspru de color marrón acoloratáu que s'estrema pa lliberar les granes de color negru del interior.

## Propiedaes
* Contién Mirceno 

## Taxonomía
*Zanthoxylum simulans* describióse por Henry Fletcher Hance y espublizóse en *[[Annales des Sciences Naturelles]]; Botanique, sér. 5, 5: 208*, nel añu 1866.
;Sinonimia:
**Zanthoxylum acanthophyllum* Hayata 
**Zanthoxylum argyi* H.Lév. 
**Zanthoxylum bungei var. inermis* Franch. 
**Zanthoxylum podocarpum* Hemsl. 
**Zanthoxylum setosum* Hemsl. 
**Zanthoxylum simulans var. podocarpum* (Hemsl.) C.C.Huang
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
## Referencies

## Bibliografía

# Flora of China Editorial Committee. 1988-2013. Fl. China Unpaginated. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
## Enllaces esternos

* 
* *Flora of Taiwán*, volume 3 pages 541 , 542 and 543 
* NC State University fact sheet 
* http://www.goodoils.com/english/pricky_ash_oil.htm
Zanthoxylum rhoifolium

***Zanthoxylum rhoifolium***, **tembetarí** ye una especie botánica de plantes con flores melecinal y ornamental na familia de les Rutaceae. Ye endémica del sur de Suramérica.

## Descripción
Árbol de 5-9 m d'altor, copa esplanada, fuste rectu y curtiu, tueru abuxáu o castañal, acanaláu na base, fuertes aguiyones, aguiyones en rámulas y fueyes. Ramificaciones llargues, ascendentes. Xamasca siempreverde, fueyes compuestes, alternes, pinnaes, con escayos rectos dorsales, raquis canaliculáu, con pelos estrellaos

Floria de setiembre a ochobre, fructifica en xineru y colléchense les granes de marzu a abril. Grana un permediu de 30 % de vidables, de 10 a 70 díes. 

## Ecoloxía
Ye especie heliófila, común nos montes secundarios y sitios abiertos. Prefier sitios húmedos, pero nun ye esixente en cuanto al suelu.

## Propiedaes
Esta ye una planta melecinal. La corteza utilizar pa tratar el dolor de mueles y dolor d'oyíu. Utilízase como un anti-inflamatorio. Utilizar pa tratar la malaria. Contién nitidina, un alcaloide con aición contra la malaria. Ye de valor comercial como un componente de los remedios a base de yerbes pa la malaria. Les partes de la planta tamién tienen aición antibacteriana y fungicida.

## Taxonomía
*Zanthoxylum rhoifolium* describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en *[[Encyclopédie Méthodique, Botanique]]* 2: 39. 1786. 
;Sinonimia:
* *Fagara acutifolia* (Engl.) Engl. 
* *Fagara astrigera* R.S. Cowan 
* *Fagara fosca* (Engl.) Engl. 
* *Pohlana langsdorfii* Nees & Mart. 
* *Zanthoxylum langsdorfii* (Nees & Mart.) A.St.-Hil. 
* *Zanthoxylum pubescens* A. St.-Hil. & Tul. 
* *Zanthoxylum ruizianum* (Klotzsch ex Engl.) J.F. Macbr. 
* *Zanthoxylum rhoifolium* Lam. 
* *Fagara regnelliana* (Engl.) Chodat & Hassl.
* *Fagara rhoifolia* (Lam.) Engl. 
* *Langsdorfia instrumentaria* Leandro 
* *Pohlana instrumentaria* (Leandro) Nees & Mart. 
* *Schinus pubescens* (A. St.-Hil. & Tul.) Spreng. ex Mart. 
* *Zanthoxylum acutifolium var. petiolulatum*Engl. 
* *Zanthoxylum astrigerum* (R.S.Cowan) P.G.Waterman
* *Zanthoxylum langsdorffii* (Nees & Mart.) Mart.
* *Zanthoxylum microcarpum* Griseb.
* *Zanthoxylum natalense* Hochst. 
* *Zanthoxylum obscurum* Engl. 
* *Zanthoxylum obscurum var. ruizianum* Klotzsch ex Engl. 
* *Zanthoxylum peltophorum* Turcz. 
* *Zanthoxylum perrottetii* DC. 
* *Zanthoxylum regnellianum* Engl. 
* *Zanthoxylum sorbifolium* A.St.-Hil.
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
* Ortiz Domínguez, R. 1993. Morfoloxía de plántulas de 20 especies forestales natives del Paraguay, San Llorienzo. Facultá d'Inxeniería Agronómica. 76 pp.

## Enllaces esternos
* Semeyes de herbariu de Paraguay
* Llista refecha de sinónimos
Zornia thymifolia

***Zornia thymifolia*** o **Yerba de la víbora**, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les fabacees.
## Distribución
Ye una planta rastrera qu'algama un tamañu de 10 a 30 cm de llargu, colos tarmos bien ramificaos. Les fueyes tán estremaes, dacuando tienen pelinos y dacuando nun presenten. Les flores son mariellu-rosaos, tán n'espigues y protexíes por una fueya coloriada. Los frutos son vaines.
## Distribución y hábitat
Orixinaria de rexones tropicales. Habita en climes templáu, semiseco, secu y templáu, ente los 300 y los 2600 metros, planta montesa, acomuñada al monte tropical perennifoliu, carba xerófilu, pacional, montes d'encina y de pinu.
 
## Taxonomía
*Semialarium mexicanum* describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en *[[Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.)]]* 6: 514–515. 1823[1824].

;Sinonimia:
* *Hedysarum clandestinum* Steud. 
* *Zornia diphylla var. thymifolia* (Kunth) Benth.
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les fabacees

## Referencies

## Bibliografía
# Breedlove, D. E. 1986. Flora de Chiapas. Llistaos Floríst. Méxicu 4: i–v, 1–246.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Correa A., M. D., C. Galdames & M. N. S. Stapf. 2004. Cat. Pl. Vasc. Panamá 1–599. Smithsonian Tropical Research Institute, Panama.
# McVaugh, R. 1987. Leguminosae. 5: 1–786. In R. McVaugh Fl. Novo-Galiciana. The University of Michigan, Ann Arbor.
# Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
# Stevens, W. D., C. Ulloa Ulloa, A. Pool & O. M. Montiel Jarquin. 2001. Flora de Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85: i–xlii,.
# Zamora Villalobos, N. 2010. Fabaceae. En: Manual de Plantes de Costa Rica. Vol. 5. B.E. Hammel, M.H. Grayum, C. Herrera & N. Zamora (eds.). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 119: 395–775.
Kisra

***Kisra*** ye un pan formentáu popular que se fai en Sudán y Sudán del Sur. Hai dos clases distintes de *kisra*: en fueyes fines feches en fornu, llamaes *kisra rhaheefa*, y en forma de fariñes llamaes *kisra aseeda* or *aceda*. Estes últimes de vezu xúntense con un guisu de carne y verdures, llamáu *[[Mullah_(alimentu)|mullah]]*. En 1995 nel pais de Sudán, ensin dividir d'aquella, consumiéronse una estimación d'ente 18,000 a 27,000&nbsp;tonelaes de fariña de sorgu añales en *kisra*.

## Ver tamién
* Llista de panes

## Referencies

## Enllaces esternos
Antón Villar Ponte

**Antón Villar Ponte**

  foi un políticu y escritor gallegu. Dedicóse-y el Dia das Letras Galegas en 1977.

## Obra

* *Do caciquismo: A patria do labrego* (1905)
* *Nacionalismo gallego. Nuestra afirmación regional* (1916)
* *Os nosos valores* (1920). Sociedade Económica de Santiago, *A Nosa Terra*, nᵘ 120.
* *Da superstición. Entre dous abismos* (1920)
* *Do cosmopolitismo, do universalismo e da mansedume galega* (1921), "La Oliva", Vigo, *A Nosa Terra* nᵘ 139.
* *O sentimiento liberal na Galiza*, RAG, 1934.
* *Da emigración: Almas mortas: novela dialogada cómico tráxica en tres estancias* (Editorial Céltiga, 1922)
* *O Mariscal* (1926; Ramón Cabanillas).
* *Teatro galego: tríptigo* (Nós, 1928). (*Do caciquismo: a patria do labrego*; *Da emigración: almas mortas*; *Da superstición: entre dous abismos*).
* *Os evanxeos da risa absoluta: anunciación do antiquixote. Folk-drama da sinxeleza campesina* (Nós, 1934).
* *Nouturnio de medo e morte, bárbara anéudota realista en dous tempos (sin literatura) que puido andar nos romances dos cegos* (Nós, 1935)
* *Escolma de artigos nazonalistas* (1936)
* *Pensamento e sementeira. Leiciós de patriotismo galego* (1971), Salvador Lorenzana, Ediciones Galicia, Centro Gallego de Buenos Aires.
*  (1991) *Obra política de Ramón Villar Ponte*. Edicións do Castro.
*  &  (2003). *O primeiro Antón Villar Ponte: achegamento ao periodu de formación do fundador das irmandades da fala (1881-1908)*. Caixa Galicia. .
*  (2006). *Antón Villar Ponte e a Academia Galega: contributos para a historia crítica dunha institución centenaria*. Edicións do Cumio. .

## Llectura recomendada
* "Discursos a nazón galega", *A Nosa Terra* (nᵘ 76, 25 de decembro de 1918).
* "Sobre la autonomía regional", publicado no xornal *El Pueblo Gallego* e recollido no libro *Pensamento e sementeira* (Buenos Aires, Eds. Galicia - 1971)
*  (editor, 2003). *100 Artigos de Antón VILLAR PONTE*. *La Voz de Galicia*. .
*  (1981) [1963]. ''Historia da Literatura Galega Contemporánea''. Editorial Galaxia, Vigo. .
*  (2004). ''Antón e Ramón Villar Ponte. Unha irmandade alén do sangue'' Cadernos Ramón Piñeiro, VII. CIRP.
*  e  (1979). *O Teatro Galego*, Edicións do Castro. .
*  (2003). "Falsa essência e utilidade verdadeira (sobre a teoria e a praxe de Antão Vilar Ponte)" , páxs. 115-132 en Agália 73-74.
*  (1977). "Vida e obra" en *Antón Vilar Ponte. Día das letras galegas*. Agrupación Cultural O Facho.
*  (1974). "Antón Villar Ponte" en *Olladas no futuro*. Editorial Galaxia, Vigo.
* . "A contribución do discurso xornalístico de Ramón Vilar Ponte ao proceso de emerxencia do segundo Renacemento"
*  (2001) "A Pegada dos irmáns Vilar Ponte no nacionalismo galego de antes da guerra". Anuario Brigantino 24.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Galicia espallada .
* . "Día das Letras Galegas 1977, Antón Villar Ponte" *La Voz de Galicia*, 14/5/12 .
Economía de Xamaica

La economía de Xamaica ye principalmente agrícola y minera, anque dende la década de los 90 del sieglu XX tomu impulso especial el turismu. La crecedera sostenida dende les reformes de 1982 dexó algamar un PIB de 7.400 millones de dólares. L'agricultura emplega a 17% de la población.

L'alúmina y la bauxita constitúin l'escayu dorsal de la minería dende'l so descubrimientu en 1940, que la so producción íntegra destinase a la esportación. La industria algamó ciertu nivel d'importancia, sobre tou la manufacturera (testil y calzáu) y les de refino petrolíferu.

## Fuentes
* Bases de Datos del Bancu Mundial  (n'inglés)
* Estudios económicu-financieros del Fondu Monetariu Internacional (n'inglés)

## Referencies
Tribu (bioloxía)

En bioloxía, la **tribu** ye una categoría taxonómica optativa, entemedia ente la familia y el xéneru (o los *sub* o *super* correspondientes qu'esistan), emplegada pa entamar les families que contienen munchos xéneros:
* **<u>[[Familia (bioloxía)|FAMILIA]]</u>**
** **Supertribu**
*** **<u>TRIBU</u>**
**** **Subtribu**
***** **<u>[[Xéneru (bioloxía)|XÉNERU]]</u>**

## Nomenclatura
Según el Códigu Internacional de Nomenclatura Zoolóxica, el Códigu Internacional de Nomenclatura Botánica y Códigu Internacional de Nomenclatura de Bacteries, les terminaciones de la tribu son les siguientes:
* Animales
: Tribu: **-ini** (por exemplu, Hominini)
: Subtribu: **-ina** (por exemplu, Hominina)
* Plantes, algues, fungos y bacteries
: Tribu: **-eae**
: Subtribu: **-inae**

## Referencies

## Enllaces esternos
Francesco Cossiga

**Francesco Cossiga**  octavu presidente de la República Italiana, foi un políticu italianu perteneciente la democracia cristiana italiana.

## Biografía
Mientres la II Guerra Mundial tuvo en contautu con organizaciones polítiques católiques. Estudió derechu y foi profesor de Derechu Constitucional na Universidá de Sassari. A finales de los años cincuenta empecipió la so carrera política nel senu de Democracia Cristiana. En 1966 foi nomáu subsecretariu de defensa nel gobiernu. Ocupó dende entós altos cargos de l'alministración. Foi ministru d'Interior dende 1976 a 1978, mientres el periodu al mandu de esti departamentu, en 1978, tuvo que dimitir pola crisis que xeneró l'asesinatu d'Aldo Moro.

Foi xefe de gobiernu dende 1979 hasta 1980. Mientres el so mandatu tuvo qu'encarar la oposición que xeneraron los escándalos de corrupción política que llegaron a afectar al gobiernu y que-y obligaron a retirase de la política mientres un tiempu. Foi designáu presidente del Senáu en 1983 y nes eleiciones de 1985 resultó escoyíu presidente de la República italiana, siendo'l candidatu de la Democracia Cristiana. El nome de Francesco Cossiga ver de nuevu rellacionáu con asuntos illegales y tuvo qu'abandonar anticipadamente la presidencia en 1992. Abandonó la Democracia Cristiana en 1998 y fundó'l partíu Unión Democrática pa la República, d'idees centristes.

N'italianu, el so apellíu ye comúnmente pronunciáu [kos'siga], sicasí la pronunciación orixinal ye ['kɔs-], con acentu na vocal *-o-* (tratar d'un apellíu sardu, que significa puramente *Córcega*).

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** (de cutiu embrivíu **Llanfair PG** o Llanfairpwllgwyngyll) ye un pueblu de la islla d'Anglesey, en Gales. Ye'l topónimu más llargu del Reinu Xuníu y el terceru más llargu del mundu.

## Nome
En galés, el nome del pueblu significa 'ilesia de Santa María nel buecu de l'ablanar blanca cerca d'un torbolín rápidu y la ilesia de San Tisilio cerca del covarón coloráu'.

Sicasí, el nome del pueblu embrívese de cutiu como **Llanfair PG** (**Llanfairpwll** pa los galeses). Esto basta pa estremalu de los otros llugares de Gales llamaos *Llanfair*.

El nome decidióse nos años 1860 pol conseyu del pueblu, principalmente pa tener el privilexu de tener el nome más llargu d'una estación ferroviaria en Gran Bretaña. Esti nome nun pue considerase puramente dichu como un nome galés; el nome orixinal del sitiu ye Llanfair Pwllgwyngyll, y representa 16 lletres nel alfabetu galés y 19 nel inglés.

## Pronunciación
El nome completu del pueblu pronúnciase n'AFI como sigue:

[ˌɬan.vair.puɬ.ˌɡwɪ̈n.ɡɪ̈ɬ.ɡo.ˌɡer.ə.ˌχwərn.ˌdrob.oɬ.ˌɬan.tɪ̈s.ˌil.jo.ˌɡo.ɡo.ˈɡoːχ], o bien [ɪ] en cuenta de [ɪ̈] y [pʊɬ, drob.ʊɬ] en cuenta de [puɬ, drob.oɬ].

La pronunciación pue averase n'asturianu como *Hlan-vair-puhl-güin-guihl-go-gue-ra-juern-drob-uhl-hlan-ti-si-lio-go-go-goj*, onde'l grupu hl representa una consonante inesistente n'asturianu: la [//es.wikipedia.org/wiki/Consonante_fricativa_lateral_alveolar_sorda]consonante fricativa llateral alveolar sorda, que se representa en galés como *ll* y nel AFI como [ɬ]. Nel cartelu preséntase una guía fonética pensada pa anglofalantes, según esta el nome del pueblu pronúnciase *Llan-vire-pooll-guin-gill-go-ger-o-queern-drob-ooll-llandus-ilio-gogo-goch*.

## Turismu
Ye un destín turísticu bien visitáu. Los turistes suelen fotografiase xunto al cartelu qu'indica'l nome de la ciudá, o'l de faer sellar el pasaporte nel conceyu local.

Otra atraición ye la cercana columna del Marqués d'Anglesey, dende onde se tien una escelente vista d'Anglesey y del estrechu de Menai.

## Ver tamién
* Krungthepmahanakonbowornratanakosinmahintarayudyayamahadiloponoparatanarajthaniburirom udomrajniwesmahasatarnamornpimarnavatarsatitsakattiyavisanukamphrasit - Nome ceremonial thai de la ciudá de Bangkok.
* Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
* Llagu Chargoggagoggmanchauggagoggchaubunagungamaugg
* Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116
* Donaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaft

## Referencies
Amazon Standard Identification Number

El códigu **ASIN** creólu la empresa Amazon pa identificar los sos productos. Toma'l so nome del inglés *"Amazon Standard Identification Number"*. Tolos productos vendíos por Amazon lu tienen, siendo un códigu alfanumbéricu únicu.

Nel casu de los llibros que tienen ISBN, el códigu ASIN concasa con él.

## Ver tamén
* ISBN
## Referencies

* What is an ASIN?
Pliobates cataloniae

***Pliobates cataloniae*** ye una especie estinta d'hominoidea que vivió va 11,6 milions millones d'años y pesaba ente 4 y 5 kg. La especie foi descrita por investigadores del Institutu Catalán de Paleontoloxía Miquel Crusafont a partir de 70 restos fósiles alcontraos en xineru de 2011 nel vertederu de Can Mata (Hostalets de Pierola). L'individuu yera una fema adulta y se la bautizó col nome de **Laia**. L'anunciu del afayu fízose'l 30 d'ochobre de 2015 na revista *[[Science]]*.

*P. cataloniae* amuesa, per primer vegada nun primate fósil d'esta midida, tou un conxuntu de carauterístiques de los hominoideos actuales presumiblemente heredaos a partir del so últimu ancestru común, el cual probablemente vivió n'África va unos cuantos millones d'años.

## Referències

## Enllaces esternos
* Videu de presentación de la nueva especie nel ICP
* Resum del artículu
Aruelu

**Aruelu.com** foi un mediu contrainformativu dixital n'asturianu que funcionó dende 2008 a 2013. En tola so trayeutoria funcionó ensin solicitar nenguna subvención, yá qu'apostaba por una información plural na que rescamplaba una redaición formada por blogueros y xente del asturianismu políticu que tamién espublizaba artículos d'opinión de toa mena.

## Referencies

## Enllaces esternos

*www.aruelu.com allugada n'Archive.org.
Ilmari Voudelin

**Ilmari Voudelin**  foi un ciclista finlandés. Compitió en dos carreres de los Xuegos Olímpicos de 1924.

## Referencies
Tratáu de Fontainebleau (1762)

El **Tratáu de Fontainebleau** foi un alcuerdu secretu robláu nel castiellu de Fontainebleau (Francia) el 13 de payares de 1762 ente los reinos de Francia y España pol que'l primeru dexó al segundu'l territoriu históricu norteamericanu de Louisiana, una de les divisiones alministratives de Nueva Francia, l'área colonizada per Francia en Norteamérica.

## Historia
El tratáu siguió a la batalla de Signal Hill, enmarcada na Guerra de los Siete Años, una serie de conflictos internacionales desenvueltos ente 1756 y 1763, p'afitar, ente otros oxetivos, la supremacía colonial n'América del Norte. Énte la perspeutiva de perder los sos territorios en Canadá, Lluis XV propunxo a Carlos III la cesión de la Luisiana francesa, que tomaba tola zona central de los actuales Estaos Xuníos, dende Canadá hasta'l Golfu de Méxicu, y de la ciudá de Nueva Orleans.

L'alcuerdu na forma propuesta incluyiría'l vastu territoriu de la Luisiana a entrambos llaos del ríu Missisipi (incluyendo lo que naquellos momentos conocíase col nome de país de los illinois) y caltúvose de callao inclusive tres la firma del Tratáu de París de 1763, que punxo formalmente fin a la Guerra de los Siete Años y qu'escrituraba les tierres al oeste del Mississippi a nome de los franceses y les asitiaes al este (incluyendo Baton Rouge y el país de los illinois) a los británicos. El Tratáu de París afitó un periodu de dieciocho meses mientres los que los franceses canadienses podríen emigrar llibremente. Como resultancia, munchos de los emigrantes güei conocíos como «cajunes» treslladáronse a Luisiana y darréu descubriríen qu'ésta fuera cedida por Francia a España.

El 21 d'abril de 1764 Lluis XV notificó per carta al gobernador colonial de Luisiana, Charles Philippe Aubry, el cambéu de manes del territoriu, empecipiando un curtiu periodu de transición. Los colonos, sicasí, nun aceptaron los fechos y espulsaron al primer gobernador español, Antonio de Ulloa, tres la so toma de posesión el 5 de marzu de 1766. El nuevu gobernador, Alejandro O'Reilly, acabó cola rebelión en 1768 ya izó oficialmente la bandera española nel territoriu en 1769. 

Dambes partes del Mississippi, incluyida Baton Rouge, que foi cedida a los británicos y dempués devuelta a la Florida Occidental tres la Guerra de la Independencia de los Estaos Xuníos, xunióse de nuevu per aciu la Compra de Luisiana de 1803 y el Tratáu Adams-Onís de 1819.

El Tratáu de Fontainebleau de 1762 afitó la presencia del Imperiu español na América del Norte, territoriu que tomaba dende Florida hasta l'Océanu Pacíficu, y caltuvo'l control católicu, social y cultural de la rexón, n'oposición a les perspectives protestantes de control británicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acta preliminar de la cesión, de 3 de payares de 1752.
Brioloxía

La **Brioloxía** (del griegu *bruon*, mofu) ye una rama de la Botánica consagrada al estudio de los moos, les hepátiques y les antóceres.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Brioloxía nel INECOL (Méxicu) 
*BryoSphere: Recursos de Brioloxía n'internet
Añu común entamáu en sábadu

Esti ye'l calendariu para cualquier **añu común entamáu en [[sábadu]]**. L'últimu foi 2011 y el siguiente será 2022.

Un añu común ye un añu con 365 díes, n'otres pallabres, nun ye bisiestu.



### Otros años comunes entamaos en sábadu

## Referencies

## Enllaces esternos
Rayáu

**Rayáu** pue referise a:

* *[[Euthynnus alletteratus]]*, un pexe de color azul escuro con rayes negres asemeyáu al bonitu.
* *[[Gibbula cineraria]]*, un moluscu marín de cáscara asemeyada a la del cascoxu.
Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent

***Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent*** (embrivíu ***Mimoses***), ye un llibru ilustráu con descripciones botániques escritu pol naturalista y botánicu alemán, Carl Sigismund Kunth. Espublizóse en París en catorce partes nos años 1819-1824, col nome de *Mimoses et Autres Plantes Legimineuses du Noveau Continent, Recueilles par M. M. de Humboldt et Bonpland, Decrites et Publiees par Charles Sigismund Kunth*.

## Ver tamién
* Cronoloxía de la botánica
* Llista de naturalistes y epónimos
* Llista de florilexos y códices botánicos
* Historia de la botánica

## Referencies

## Enllaces esternos
* Descripción nel IPNI
Xerra

Col nome de **xerra** podemos referinos a :

* Variante llingüística de sierra.
* Xerra *Sarda sarda*, un pexe de la familia de los Scombridae.
* Xerra *Katsuwonus pelamis*, un pexe de la familia de los Scombridae.
* Xerra, una aldea de la parroquia d'Espinaréu, nel conceyu asturianu de Piloña.

## Ver tamién

## Referencies
Euthynnus alletteratus

El  ye una especie de pexes de la familia Scombridae nel orde de los Perciformes.

## Morfoloxía
Los machos puen llegar algamar los 122 cm de llargor total y los 16,5 kg de pesu.

## Distribución xeográfica
Alcuéntrase nos mares y océanos tropicales y subtropicales, incluyendo'l Mar Mediterraneu, el Mar Negru, el Mar Caribe y el Golfu de Méxicu

## Referencies

## Bibliografía
* El léxico de la fauna marina en los puertos pesqueros de Asturias Central, Emilio Barriuso, Uviéu 1986. IDEA.
* Fenner, Robert M.: *The Conscientious Marine Aquarist.* Neptune City, Nueva Jersey, Estaos Xuníos : T.F.H. Publications, 2001.
* Helfman, G., B. Collette y D. Facey: *The diversity of fishes.* Blackwell Science, Malden, Massachusetts, Estaos Xuníos , 1997.
* Hoese, D.F. 1986: . A M.M. Smith y P.C. Heemstra (eds.) Smiths' sea fishes. Springer-Verlag, Berlín, Alemaña.
* Maugé, L.A. 1986. A J. Daget, J.-P. Gosse y D.F.E. Thys van den Audenaerde (eds.) Check-list of the freshwater fishes of Africa (CLOFFA). ISNB Bruxeles; MRAC, Tervuren, Flandes; y ORSTOM, París, Francia. Vol. 2.
* Moyle, P. y J. Cech.: Fishes: An Introduction to Ichthyology, 4a. edición, Upper Saddle River, Nueva Jersey, Estaos Xuníos: Prentice-Hall. Añu 2000.
* Nelson, J.: *Fishes of the World*, 3a. edición. Nueva York, Estaos Xuníos: John Wiley and Sons. Añu 1994.
* Wheeler, A.: *The World Encyclopedia of Fishes*, 2a. edición, Londres: Macdonald. Añu 1985.
* 

## Enllaces esternos

* Animal Diversity Web (n'inglés)
* AQUATAB .NET http://aquatab.net/vyhledavani/?search=druh/euthynnus-alletteratus.htm
Thunnus alalunga

El  ye una especie que se pesca nel mar Cantábricu, anque nun tien nada que ver cola especie de los Sarda y suel llevar a tracamundiu y creer que'l bonitu ye igual que la xerra. 

Tien un llargor d'hasta 140 cm y pesos d'hasta 60 kg, estrémase del atún (*[[Thunnus thynnus]]*) porque tien una aleta pectoral más grande que la del atún común y unes rayes oblicues de color escuru en dambos llaos de la zona dorsal.

El bonitu ye un preciáu alimentu, comercialmente péscase con anzuelu pa que'l pexe nun sufra y ufierte una carne de mayor calidá. Tamién ye apreciáu por pescadores deportivos.

El bonitu llargu vive mientres l'iviernu nes agües próximes a les Azores y muévese a finales de la primavera (mayu o xunu) al Mar Cantábricu. Ye mientres estes migraciones cuando s'empecipia la campaña del bonitu, llamada costera, qu'acaba xeneralmente en setiembre. Nella participen barcos procedentes de Galicia, Asturies, Cantabria, País Vascu y Francia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estandarte del Príncipe d'Asturies

L**'Estandarte del [[Príncipe d'Asturies|Princesa d'Asturies]]** ye la enseña personal del herederu de la Corona española.

L'estandarte y el guión apaecen regulaos nel Real Decretu 979/2015, que modifica el títulu II del Real Decretu 1511/1977, Reglamentu de Banderes y Estandartes, Guiones, Insinies y Distintivos.

L'estandarte ye un pañu de color azul, de la mesma tonalidá que l'azul de la Bandera d'Asturies, y forma cuadrada, sobro'l que apaez bordáu na so parte central y per dambes cares l'Escudu del Príncipe d'Asturies. 

El tamañu de los llaos del estandarte y so material son los mesmos que los emplegaos nel Estandarte del Rei d'España.

L'estandarte puede tener cinco tamaños usaos según el llugar, la climatoloxía o si ta izáu nel trescursu d'un actu consideráu "de diario" o una ceremoña de gala.

El tamañu de los llaos del estandarte puede ser de:

* 1600 milímetros. 
* 1200 milímetros. 
* 1000 milímetros. 
* 800 milímetros. 
* 400 milímetros. 

## El guión

El guión ye idénticu al estandarte, diferenciándose d'ésti en qu'incorpora un flecu y un cordonín d'oru anudáu nel mástil. El guión ye portáu por un oficial del exércitu, ta ellaboráu en tafetán de seda y caún de sos llaos tien una llonxitú de 800 milímetros.

## Ver tamién

* Escudu d'armes del Príncipe d'Asturies
* Estandarte del Rei d'España
* Bandera d'España
* Bandera d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
* Real Decreto por el que se crea el guión y estandarte de la Princesa de Asturias
Tiñosu

**Tiñosu** pue referise a:

* *[[Cottus bubalis]]*, pexe d'espines venenoses y cuerpu ensin escames.
* *[[Scorpaena scrofa]]*, pexe con munches espines y de color acolorazao.
* *[[Scorpaena porcus]]*, pexe con pintes escures, que tien espines venenoses.
Scorpaena scrofa

El  ye un pexe de la familia de los escorpénidos de color coloráu y cubiertu d'espines. El so pesu puede llegar hasta casi los 3 kg pero son raros los exemplares de más de 1,5-2 kg. Especie demersal sobre fondos roca, de fango y algues, de 0 a 370 metros (sobretoo de 20 a 100 m). Aliméntase de pexes pequeños, crustáceos y moluscos. La reproducción tien llugar de mayu a agostu.

Alcuéntrase en tol Mediterraneu, sacante nel mar Negru y nel Atlánticu Oriental, dende les Islles britániques hasta Senegal.

Péscase, principalmente, con llinies de mano, tresmallos, palangres de fondu y al arrastre.

La estadística pesquera d'Asturies da los valores que vienen darréu relativos a les captures y ventes de **tiñosu** rulaos nel Principáu:

## Ver tamién
* *[[Scorpaena porcus]]*, pexe tamién llamáu **tiñosu**.

## Referencies
Spondyliosoma cantharus

La  ye un pexe de la familia de los espáridos, común na costa este del océanu Atlánticu y nel mar Mediterraneu.

## Morfoloxía
Los adultos puen alcanzar 50 cm de llonxitú, con un pesu máximu de 2 kg.

Tien el cuerpu enforma comprimíu llateralmente. De color gris azuláu nel llombu y gris pardu nel llateral, con una docena de llistes llonxitudinales davezu interrumpíes, amarillentes nos xóvenes y color pardu nos adultos grandes, pero que al morrer vuélvense en tolos exemplares pardu escure.

L'aleta caudal tien una orlla prieta. L'aleta dorsal presenta 11 espines dures. La mandíbula tien tolos dientes d'igual tamañu, rellativamente pequeños, agudos y curvaos.

**NOTES:**
* En dalgunes zones d'Asturies, tamién se-y denoma *Chopa* a la especie Pagellus mormyrus
pol so parecíu cola especie *Spondyliosoma cantharus*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trachurus trachurus

El ***Trachurus trachurus***, comúnmente llamáu **chicharru**, conocíu tamién como **arcea** o **xurel**, ye una especie de pexe perciforme de la familia Carangidae. Ye un pexe azul distribuyíu abondosamente pel Atlánticu norte dende Senegal hasta Islandia, y per tol Mediterraneu. 

## Usos

Ye bien usáu n'Asturies, n'Euskadi y nes Islles Canaries, davezu tostáu, como comida tradicional, usualmente acompañáu de pataques guisaes, quesu blanco y mueyu colorao. 

Nes poblaciones del interior d'España (Castiella) ye vezu preparar chicharru n'escabeche, en delles ocasiones sirvíos en llates.

## Nome común

## Referencies

## Bibliografía
* "Trachurus trachurus". En *FishBase* (Rainer Froese y Daniel Pauly, eds.). Consultada n'Abril de 2010. N.p.: FishBase, 2010.
* El léxico de la fauna marina en los puertos pesqueros de Asturias Central, Emilio Barriuso, Uviéu 1986. IDEA. 

## Enllaces esternos
Naucrates ductor

El  ye una especie de **pexe** perciforme de la familia Carangidae. Ta bien estendíu, vive na mar abierta n'agües templaes o tropicales.

El pámpanu ye famosu porque acompanga a los barcos y los tiburones, al paecer p'alimentase de los sos parásitos y restos de comida. La so rellación colos tiburones ye práuticamente simbiótica: ye perrraro qu'un tiburón coma a un pámpanu, y tiense visto a pámpanos entrar na boca de tiburones pa *llimpiar* los restos de comida de los sos dientes.

## Cultura
Los marinos griegos de l'antigüedá creyíen que'l pámpanu, qu'apaecía en redol a los sos barcos cuando s'averaben a tierra, intentaben amenalos de vuelta al cai, polo que-yos dieron esti nome: pilotu (en griegu πομπίλος *pompilos*). Hai un personaxe mitolóxicu d'esti nome: Pompilu. Yera un marín al que'l dios Apolu convirtió en pámpanu por ayudar a fuxir nel so barcu a la so pretendida Ocírroe ("la de fluyir rápido").

## Enllaces esternos

*
*Base de datos de ''pez piloto'' en: ''FishBase'' (en inglés)

## Referencies
Arcea

El términu **arcea** pue referise a:

* un ave, ***[[Scolopax rusticola]]***, tamién denomada ceroncella o sorda;
* un pexe ***[[Trachurus trachurus]]***, tamién denomáu chicharru o xurel.
Chicharru

El términu **arcea** pue referise a:

* un ave, ***[[Saxicola rubicola]]***, tamién denomada charchar, becharchar, birchu, carbonera, cagapraos o zarzal;
* un pexe, ***[[Trachurus trachurus]]***, tamién denomáu arcea o xurel.
Pilotu

**Pilotu** o la so traducción al inglés **Pilot** pued referise a:

## Bioloxía
* *[[Naucrates ductor]]* pexe.

## Tresportes
* Pilotu d'aviación.
* Pilotu de pruebes.
* Pilotu automáticu.
* Pilotu de guerra.
* Pilotu-Cosmonauta de la URSS.
* piloto, práuticu que conduz naves per agües poco fonderes o riesgoses.
* pilotu espacial d'Estaos Xuníos y compañeros, denomaos astronautes.
* pilotu espacial chinu y los sos compañeros, denomaos taikonautes.

## Deportes
* Pilotu de carreres

## Referencies

## Enllaces esternos
Remora remora

La  ye un pexe marín de la familia de les rémores o equeneidos, distribuyíu per toles agües templaes del planeta.

La so pesca ye comercial, pos algama un altu valor nel mercáu.

## Anatomía

Anque se describieron captures de más del doble, el llargor máximu qu'algamen ye d'unos 40 cm. Nun tien espines nin na aleta anal nin na dorsal, teniendo la parte delantera de l'aleta dorsal tresformada nun discu de succión pa xuntase a grandes animales, con un color del cuerpu gris-marrón escuro.

## Hábitat y bioloxía
Aveza vivir cerca de la mariña, acomuñáu a zones de petones, nun rangu de fondura ente 0 y 100 metros. De normal acomúñase con tiburones, anque tamién puede xuntase a otros grandes peces, tortúes marines ya inclusive a barcos. Dacuando puéde vese nadando en vida llibre, sobremanera los exemplares de más edá.

Nun ta clara cuala ye la so alimentación, magar que comprobóse que s'alimenten de copépodos parásitos.

## Referencies

*  

## Bibliografía
* "Remora remora". En *FishBase* (Rainer Froese y Daniel Pauly, eds.). Consultada en payares de 2010. N.p.: FishBase, 2010.
* El léxico de la fauna marina en los puertos pesqueros de Asturias Central, Emilio Barriuso, Uviéu 1986. IDEA. 

## Enllaces esternos
Rexistru de la Discriminación Llingüística n'Asturies

El **Rexistru de la Discriminación Llingüística n'Asturies** (RDLLA) foi un documentu en llinia, creáu al envís d'atropar les agresiones y discriminaciones escontra los ciudadanos y ciudadanes falantes d'asturianu y de gallegoasturianu tanto nel ámbitu públicu como nel priváu. Foi entamáu pola asociación Xuristes pol Asturianu y Víctor Suárez Piñero a la que depués se sumaríen más collaboradores.

## Ver tamién
*Xuristes pol Asturianu
*Observatoriu de derechos llingüísticos

## Referencies
One Piece

**One Piece** (ワンピース Wan Pīsu?) ye un *[[manga]]* creáu por Eiichiro Oda y lleváu a versión anime por Kōnosuke Uda. Entamó a espublizase na revista selmanal *[[Weekly Shōnen Jump]]* el 19 de xunetu de 1997. La revista Shōnen Jump de Shūeisha espubliza'l manga dende 1997 y lleva editaos más de 800 capítulos arrexuntaos en 82 volúmenes.

## Argumentu
Monkey D. Luffy, ye un chaval estravertíu que suaña con ser el próximu Rei de los Pirates. Pa ello cuenta colos poderes que-y dio una fruta que comió de bien pequeñu denomada "Akuma no Mi" ó Fruta del Diañu.

Cuando entama a cumplir esti suañu va atopando a la meyor tripulación pa cruciar Grand Line, ún de los llugares más peligrosos del mundu, y asina consiguir la gran ayalga del anterior Rei de los Pirates el *One Piece* que lu fadrá tornase'l Rei de los Pirates.

## Referencies

## Enllaces esternos
Máquina

Una **máquina** ye'l conxuntu d'elementos móviles y fixos que faen posible aprovechar, dirixir, regular o tresformar enerxía, o facer un trabayu con un fin determináu. Según Franz Reuleaux inxenieru mecánicu estudiosu de maquines y mecanismos definió la maquina como: "combinación de cuerpos resistentes de manera que, per mediu d'ellos, les fuercies mecániques de la naturaleza puédense encauzar pa realizar un trabayu acompañáu de movimientos determinaos".

Denomínase maquinaria (del llatín machinarĭus) al conxuntu de máquines que apliquense pa un mesmu fin.

Denomínase mecanismu a los dispositivos o conxuntos de elementos que recibinedo una enerxía de entrada y, al traviés d'un sistema de tresmisión y tresformamientu de movimientos, realicen un trabayu.

## Componentes
 
Los elementos que componen una máquina son:
* Motor: ye'l mecanismu que tresforma una fonte d'enerxía en trabayu útil.
Convién señalar que los motores tamién son máquines, nesti casu destinaes a tresformar un tipu de enerxía (llétrica, química, potencial, cinética,enerxía calorífica) en enexía mecanica faciendo que un cuerpu xire en redol d'una exa o movimientu alternativu d'un pistón. Aquelles máquines que realicen el tresformamientu inversu, cuando ye posible, denominense máquines xeneradores o xeneradores y anque pueda pensase que se circunscriben a los xeneradores d'enerxía llétrica, tamién tienen d'incluyise nesta categoría otru tipos de máquines como, por casu, les bombes o compresores.

Evidentemente, en dambos casos vamos falar de máquina cuando tenga elementos móviles, de cuenta que quedaríen escluyíes, por casu, piles y bateríes.

* Mecanismu: ye'l conxuntu d'elementos mecánicos,destináu a tresformar la enerxía proporcionada pol motor nel efeutu útil buscáu.

* Bastidor: ye la estructura ríxida que soporta'l motor y el mecanismu, garantizando l'enllaz ente tolos elementos.

Componentes de seguridá: son aquellos que, ensin contribuyir al trabayu de la máquina, tán destinaos a protexer a les persones que trabayen con ella, Anguaño, nel ámbitu industrial ye de suma importancia la proteición de los trabayadores, atendiendo al Interpretación de la llei imperativu llegal y económicu y a la condición social d'una empresa que constitúi'l campu de la seguridá llaboral, que ta entendida dientro del conceutu más ampliu de prevención de riesgos llaborales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Observatoriu de derechos llingüísticos

L**'Observatoriu de Derechos Llingüísticos** (ODLL), foi un proyeutu promovíu por Xuristes pol Asturianu y Víctor Suárez Piñero qu'intentó mirar polos derechos llingüísticos de los ciudadanos y ciudadanes falantes d'asturianu y de gallegoasturianu, empobinando la so actividá a garantizar esos derechos, tanto nel ámbitu públicu como nel priváu, de manera desinteresao y con neutralidá ya independencia de cualesquier otra institución pública o privada.
 
Afálense estudios y faense informes sobre la situación de respetu o conculcación de los derechos llingüísticos n'Asturies, presentándolos énte la sociedá asturiana y énte les instituciones asturianes ya internacionales, cola fin de dar a conocer la situación de discriminación llingüística que carecen los asturianos, entamando modos de presión pa que los derechos fundamentales de los falantes seyan respetaos. Como ye'l casu de *L'agonía d'una llingua europea* http://www.xuristes.as/index.htm documentu-denuncia unviáu al Comité Européu pa les Llingües Rexonales o Minoritaries del Conseyu d'Europa, n'asturianu, inglés y castellán. 

Perfaese tamién un llabor pedagóxicu no que cinca a la conocencia y espardimientu de los derechos llingüísticos que-yos correspuenden a los falantes, entendiéndolos como'l derechu fonderu que tienen los ciudadanos asturianos a mandase de la so propia llingua y a desendolcala con normalidá na so vida cotidiana. 
 
Trabaya amás de manera proactiva pa que les empreses, asociaciones, organizaciones ya instituciones cimeres de la sociedá asturiana, se manden de la llingua propia, favoreciendo d'estamiente la so normalización social, como na *Reclamación énte la empresa Tele Atlas Map Insight* http://www.xuristes.as/index.htm (empresa encargada de fornir los mapes a Google Maps).

## Ver tamién
*Xuristes pol Asturianu
*Rexistru de la Discriminación Llingüística n'Asturies (RDLLA)

## Referencies

## Enllaces esternos