Gramática del húngaru

Esti artículu trata la gramática del idioma húngaru (n'húngaru: **magyar nyelvtan**) sofitándose nun testu orixinal convenientemente estazáu, anotáu y con enllaces a la gramática pertinente en cada casu.

## Notación

## [[Fonética]]

### Abecedariu

**A, Á, B, C, Cs, D, Dz, Dzs, E, É, F, G, Gy, H, I, Í, J, K, L, Ly, M, N, Ny, O, Ó, Ö, Ő, P, (Q), R, S, Sz, T, Ty, U, Ú, Ü, Ű, V, (W), (X), (Y), Z, Zs.**

;Notes
* Los dígrafos y trígrafos ordenar aparte. Por casu **cs** asitiar tres la **c** y non ente **cr** y **ct**.
* Les lletres ente paréntesis namái apaecen en pallabres estranxeres.
* Nun s'estrema ente vocal curtiu-llarga a la d'ordenar alfabéticamente.

;Notes sobre los apellíos d'ortografía tradicional
* Nestos pueden apaecer amás los dígrafos **ch, cz/tz, gh, th, ts** que correspuenden a les lletres **cs, c, g, t, cs** actuales.
* Los dígrafos vocálicos **aá, eé, oó, öő** en dellos apellíos correspuenden a **á, é, ó, ő** tocantes a la so pronunciación.

### [[Harmonía vocálica]]

Les vocales húngares estremar en:
* Posteriores: **a, á, o, ó, o, ú**. Trucu nemotécnicu: basta con recordar la pallabra **autó**.
* Anteriores: **y, é, i, í, ö, ő, ü, ű** que de la mesma se subdividen en:
** Arrondaes: **ö, ő, ü, ű**
** Non arrondaes: **y, é, i, í**

De normal les pallabres húngares non compuestes tomen el so vocales del conxuntu posterior o anterior, ye lo que se llama harmonía vocálica. Al flexionar les pallabres, hai que siguir les siguientes regles pa caltener dicha harmonía:
* En pallabres compuestes el postreru componente ye'l decisivu: **gyógy-szer**:melecina (anterior), **könyv-tár**:biblio-teca (posterior)
* Los prefixos verbales nun harmonicen col raigañu: **meg, be, össze, létre**.
* Los sufixos pueden tener d'una a cinco versiones:
** Una: temporal –**kor**, causal-final –**ért**, terminativu –**ig**, etc.
** Dos: inesivo **ban / ben**, sublativo **ra / re**, dativu **nak / nek**, etc.
** Trés: alativo **focete / hez / höz**, superesivo **on / en / ön**, etc.
** Cinco: nominativu plural **k / ok / ak / ek / ök**, etc. Equí les versiones con vocal suélense añader a componentes terminaos en consonante pa facilitar la pronunciación. Ver la descripción de cada casu pa saber que vocal usar anque de normal l'usu de **a** ye escepcional.
* Lóxicamente los sufixos con una versión tampoco harmonicen
* Los sufixos con dos versiones usen l'anterior con componentes anteriores y la posterior con posteriores.
* Los sufixos con tres versiones usen la posterior con componentes posteriores, l'arrondada si la vocal darréu anterior al sufixu ser tamién y l'ensin arredondiar nel restu de los casos.
* Hai un puñáu de pallabres que nun harmonicen, p.ej. **leány**:rapaza, con elles suel utilizar la versión posterior de los sufixos.

### Acentu
Creyóse que l'acentu léxicu del húngaru recái siempres na primera sílaba de les pallabres. En realidá l'húngaru escarez d'acentu léxicu y, magar na fala bonal suelse acentuar xeneralmente la primera sílaba, l'acentu prosódicu puede recayer sobre cualesquier, dependiendo del contestu y el focu. Por casu, si a una pallabra del discursu quier dáse-y énfasis, ye la so última sílaba la que s'acentúa (sílabes acentuaes en negrina): *Ő *'ka**tona volt? **Nem**, ő kato**na**!'' '¿Él yera soldáu? Non, él YE soldáu'. L'acentuación depende tamién del estilu de la fala. Nel rexistru neutral de los medios de comunicación, de normal nun s'acentúa nenguna de les pallabres, anque munches vegaes puede percibise una elevación del tonu y una mayor intensidá na última sílaba de les frases.

== Morfoloxía ==

=== Artículu definíu ===
L'artículu definíu ye **a** pa pallabres empezaes en consonante (incluyendo la **h**) y **az** pa les qu'empiecen en vocal. Nun tien plural, nin de xacíu xéneru y nun se torna. Correspuende a nuesos: el, los, la, les.




=== Artículu indefiníu ===




=== Pronomes ===

==== Personales ====
Flexón






Nótese que namái'l [[#Xenitivu|xenitivu]] y l'[[#Acusativu|acusativu]] recuerden al nominativu, el restu formar col sufixu de casu + sufixu posesivu.





==== Demostrativos ====
Son **ez**:esti y **az**:esi/aquel, los sos plurales **ez|ek** y **az|ok** y el so paradigma flexivo el siguiente:

Los demostrativos concuerden en númberu, casu ya inclusive posposición col sustantivu al que precieden.
{|
!Exemplos
|-
|**az a kocsi
:Esi coche **az|<u>ok</u>
a kocsi|<u>k</u>
:Esos coches
**az|ok|ban a kocsi|k|ban
:Nesos coches
**a <u>mögött</u> a kocsi <u>mögott</u>
:Detrás d'esi coche
|-

**Y**: De los exemplos siguientes:

esprender que **y** ye la forma invariable lliteraria de **ez a(z)** yá que:
* n'a) nun se torna nin por númberu nin por casu *
en b) nun ye siguida por posposición

==== Reflexivos ====
Son, anecdoticamente, la forma posesivada del nome **mag**:grana, asina pos signifiquen lliteralmente: la mio grana, la to grana, etc. La **a** final de maga allárgase convenientemente al sufijarlo y la vocal d'enllaz del acusativu ye nos demás casos **a**. Ye consideráu un oxetu definíu.




==== Recíprocos ====
Ye **egymás**. Tornar según el paradigma de los nomes. En nominativu namái pueden apaecer siguíu de posposición. Nun tien plural.





==== Posesivos ====
El plural del pronome posesivu de la primer persona del singular tien principalmente dos formes: una d'usu común ''(enyémek)'' y otra lliteraria ''(enyéim)'' que s'usa nel llinguaxe de la prensa y los medios y nel ámbitu eleváu o bien cultu.






==== Interrogativos ====

==== Relativos ====

==== Indefiníos ====


==== Numberales ====





=== Sustantivos ===

==== Tipos radicales ====

==== Plural ====
De los siguientes exemplos deduzse que...



* El plural de los sustantivos posesivados ye –**i** (3-5) y –**k** el del restu (1, 5b, 9, 10)
* La vocal d'enllaz, si hai, ye variada (**a**: 1; **o**: 5, 8; **y**: 10; **ö**:10). Les regles espónense de siguío
* Cuando la pluralidá ye patente per otros medios: numberales (7, 8), pronomes indeterminaos (12), llocuciones alverbiales de cantidá (13, 14) la marca del plural omítese y eventualmente el verbu conxugar en singular (12)
* Los suxetos con sufixu –**ék** (2) traducíu como ''los X o la familia X'' esixen plural del verbu *
El singular de **szem**:güeyu y otres partes del cuerpu que vienen en pares: **láb**:pierna, **kéz**: mano, etc. faen referencia en realidá a dambos güeyos, piernes, manes. Un güeyu traduzse como **fél szem** lliteralmente mediu güeyu
* El pronome relativu (8, 14) concuerda en númberu col nucleu del oxetu *
El plural dispara los cambeos nel raigañu (1)

;Formación: Primero tienen llugar los cambeos radicales tipu:
* **ló**:caballu > **lov**-
* **tó**:llagu > **tav**-
* **kéz**:mano > **kez**-
* **álom**:suañu > **álm**-

Dempués, si la última lletra ye:
* Vocal: Sufijar –**k** allargando les **a/y/o** finales
* Consonante. Si la pallabra (o la postrera d'una compuesta) ye:
** Posterior. Si pertenez al conxuntu formáu por:
*** Derivaos de –**alom**. **forg|alom**:tráficu > **forg|alm**-
*** **ló > lov**
*** **tó > tav**
*** **madár**:páxaru > **madar**
*** **ág**:caña, **agy**:celebru, **ágy**:cama, **agyar**:canil, **alj**:platillo, **áll**:cazu, **ár**:preciu, **árny**:solombra, **arany**:oru, **díj**:premiu, **fal**:paré, **fog**:diente, **gally**:ramu, **gát**:dique, **gyár**:fábrica, **had**:exércitu, **haj**:pelo, **háj**:grasa, **hal**:pexe, **hárs**:tilal, **hát**:llombu, **ház**:casa, **héj**:pulgu, **hold**:lluna, **hossz**:llargu, **íj**:arcu, **kád**:bañera, **láb**:pierna, **láz**:fiebre, **lyuk**:furacu, **máj**:fégadu, **máz**:barniz, **nád**:caña, **nyáj**:fatáu, **nyak**:pescuezu, **nyárs**:asador, **olaj**:aceite, **oldal**:llau, **sál**:bufanda, **sarj**:retueyu, **sav**:ácidu, **szád**, **száj**:boca, **szakáll**:barba, **szál**:filo, **szár**:tarmu, **szárny**:ala, **szarv**:cuernu, **táj**:rexón, **tál**:platu, **talp**:planta, **tár**:conxuntu, **tárgy**:oxetu, **társ**:compañeru, **toll**:pluma, **ujj**:deu, **vad**:xavaz, **vád**:acusación, **vágy**:deséu, **vaj**:mantega, **vár**:castiellu, **vas**:fierro, **váz**:armazón, **vonal**:llinia, **zár**:pesllera ****
Apilar –**ak**
*** Restu: Añadir –**ok**
** Anterior. Si última vocal ye:
*** Llabial. Emplegar –**ök** Sacante: **föld**:tierra, **fül**:oreya, **fürj**:falpayar, **fűz**:sauce, **hölgy**:dama, **könny**:llárima, **könyv**:llibru, **öt**:cinco, **ölyv**:águila ratonera, **örv**, **öv**:petrina, **őz**:corzu, **rügy**:yema, **rüh**:sarna, **szög**:ángulu, **szörny**:bisarma, **szügy**:pechu, **szűz**:virxe, **tőgy**:caldar, **törzs**:torso, **tűz**:fueu, **ügy**:asuntu, **ürügy**:escusa, **völgy**:valle ***
Palatal. Usar –**ek**

La formación del plural de los axetivos difier llixeramente de lo equí dicho pa los nomes.
El plural de les formes teníes ye **i** como se va ver más embaxo.

==== Posesión ====
Un oxetu



Más d'un oxetu





**ék**: Esti pequeñu sufixu xuníu a nomes posesivados o non, fai referencia al grupu coleutivu del qu'ésti forma parte. Al añader a la forma del diccionariu, l'únicu cambéu nel raigañu ye l'allargamientu de la postrera **a / y**.

{|
! Exemplos
|-
||**Gómez|ék|nél vacsorá|z|tam
:Cené en casa de los Gómez
**Szomszéd|om|<u>ék</u>
:La "familia" del mio vecín
**Apá|ék
:La xente de padre
|-

#### Casos

Los siguientes nueve casos formen un subconxuntu locativu qu'indica situación o movimientu escontra / dende un puntu / superficie / volumen.

El siguiente párrafu ta pa ordenar les referencies cruciaes qu'hai a la fin de los casos.

Cabo notar que la distinción ente l'ilativo (**-ba/-be**) y inesivo (**-ban/-ben**) anguaño ta sumiendo na llingua falada, porque la *-n* final del inesivo yá nun se pronuncia na llingua común —namái en rexistros bien cultos y elevaos—, dando llugar a dellos errores y ultracorrecciones, hasta nos medios de comunicación:
* *Meghívtuk a *stúdió*'ban*** 'Convidar (convidemos) *'''en''' l'estudiu', por ''Meghívtuk a stúdió'''ba*** 'Convidar (convidemos) **a el** estudiu' – **[[ultracorrección]]**
* **Iskolá*'ba** vagyok'' 'Toi ***a** la escuela', en cuenta de ''Iskolá**ban** vagyok'' 'Toi **en** la escuela' – **incorreición**.

===== [[Caso ablativu|Ablativu]] =====
{|
!| -tól / -től-
|-
! ESPACIU
|-
||**Föl|kel|t az asztal|tól, dülöngél|és nélkül felé|je men|t
:Se_levant|ó la mesa|de, taramellase ensin escontra|él foi :Llevantar
de la mesa, ensin taramellase averóse-y
**A Nyugat|i|<u>tól</u> egyenes|n'a Duna=part|i szállodá|ba hajt|at|ott
:La (estación del) Oeste|dende direuta|mente'l Danubiu=oriella|d'Hotel|a conducir|fixo|me :Dende la estación
Oeste fíxome conducir direutamente al Hotel a veres del Danubiu
|-
! ORIXE
|-
||**Hai meg|kérdez|te től|y, hogy hová megy, honnan jön, csak ennyi|t mormog|ott
:Si pregunt|aba -y, qu'aú diba, de_ónde venía, namái eso murmur|aba
:Si preguntába-y qu'aú diba, d'ónde venía, namái eso marmullaba **Egy
reggel mégis a konyha vér|<u>től</u> iszam|ós matrac|á|n feküd|t
:Una mañana ensin_embargu cocinar sangre|de resbalizu colchón|el so|en se_acost|ó
:Una mañana sicasí chóse nel colchón ensangrecíu de la cocina
|-
!|TIEMPU
|-
||**Délután három|tól fél öt|ig ádene|t
:Pela tarde (les) trés|dende (les) cinco|hasta dormía :Dormía dende los
trés hasta les cinco de la tarde **Anna reggel|<u>től</u>
est|ig a por és szemét @ glóriá|já|ban áll|ott
:Anna mañana|dende tarde|hasta'l polvu y basura gloria|de|en est|aba
|-
!|CAUSA
|-
||**Az öröm|től vicsorg|ott
:La felicidá|de regañ|aba
:Regañaba de felicidá **Az
ifjú ügy=véd különben is piros arc|a láng|ol|t a história láz|á|<u>tól</u>
:El nuevu asuntu=defensa amás tamién colorada cara|de llame|aba la historia temperatura|la so|por
:La cara del nuevu abogáu yá de por si colorada, amburaba pola picante historia.
**Tork|a el|szorul|t a keserű|ség|től
:Gargüelu|el so se_estrech|ó l'amargura|por
:Fízose-y un nuedu nel gargüelu pola amargura **Anna,
a|ki az elő=szobá|ban ácsorg|ott a tűz=hely láng|já|<u>tól</u> piros fül|lel, meg|hall|otta ez|t
:Anna, quien el delantera=habitación|en est|aba el fueu=sitio llapada|la so|de colorada oreya|con, oyó esto :Anna,
que taba nel recibidor coles oreyes coloraes pola llapada de la chimenea, oyó esto **A test|i
munká|tól izm|vos bal kar|já|val el|kap|ta derek|á|t
:El cuerpu|de trabayu|por musculo|so izquierda brazu|el so|con cog|ió cintura|la so
:Coyer de la cintura col so brazu, musculosu pol trabayu físicu
|-
!|POSPOSICIONES: fogva, kezdve
|-
||**Hajnal|<u>tól</u> kezd|ve süt|ött-főz|ött
:Madrugada|dende empez|ando cocin|aba-guis|aba
:Cocinaba-guisaba dende la madrugada **Hogy
el mio vol|t szám|á|ra a politika cél|ja, mely|et ifjú kor|á|tól kezd|ve szolgál|t
:Que cuál yera para_él la política oxetivu|de, a_el_que mocedá|la so|dende empez|ando serv|ía
:Que cuál yera para él l'oxetivu de la política, al que sirvía dende la so mocedá
|-
!|RÉXIME
|-
||**Hálá|t ad|ott az Isten|nek, a|el mio|kor botrány|vos jelenet|ek után meg|szabad|ul|t <u>től</u>|y :Gracies
dio'l Señor|a, cuando escandalosa escena|s dempués llibróse de|él
:Dio gracies a Dios, cuando tres escandaloses escenes llibrar d'él
**Fél|t a meg|száll|ó sereg bosszú|já|tól
:Tarrecía l'invasor exércitu vengación|la so|de :Tarrecía la vengación
del exércitu invasor
**Isten ment|sen a rabló|ból -y|tt pandúr|<u>tól</u>
:Dios salve'l lladrón|de convertíu_en policia|del
:Dios llíbrenos del lladrón convertíu en policía
|-
!|-tól / -től... –ig
|-
||**Vizy|ék kályhá|i egy|től egy|ig rossz|ul fűt|öttek
:Vizy|les estufa|s_d'una|d'una|a mal calent|aban
:Les estufes de los Vizy de la primera a la postrera calecíen mal
**Jancsi fehér vol|t, tető|<u>től</u> talp|ig fehér, mint egy ellen=tenger=nagy
:Jancsi blancu yera, cabeza|de pies|a blancu, como un contra=almirante :Jancsi
yera blancu de pies a cabeza como un contra-almirante
|-

@ Nun confundir con szem|é|t:Acusativu del so güeyu

===== [[Caso acusativu|Acusativu]] =====


 ''csoda'' (lliteralmente 'maravía'), xuníu a los pronomes interrogativos ''ki'' y ''mi'', ye una partícula que s'usa pa reforzar el so significáu, ensin tener calter despreciatible.

===== [[Casu adesivo|Adesivo]] =====


===== [[Casu alativo|Alativo]] =====


@ Notar la conxugación indefinida a pesar de tratase d'un oxetu (la duldosa escalera) definíu. Asina ye porque los pronome relativos son consideraos indefiníos, como lo son los interrogativos de los que se deriven. **a|ki  **a|mio < mio**:¿qué?

##### [[Casu asociativu|Asociativu]]

##### [[Casu causal|Causal]]-[[Casu final|Final]]

##### [[Caso dativu|Dativu]]

##### [[Casu delativo|Delativo]]

##### [[Casu distributivu|Distributivu]]

##### [[Casu distributivu|Distributivu]]-[[Casu temporal|Temporal]]

##### [[Casu elativo|Elativo]]

##### [[Casu esivo|Esivo]]-[[Casu formal|Formal]]

##### [[Casu esivo|Esivo]]-[[Casu modal|Modal]]

##### [[Casu formal|Formal]]

##### [[Caso xenitivu|Xenitivu]]

##### [[Casu ilativo|Ilativo]]

##### [[Casu inesivo|Inesivo]]

##### [[Casu instrumental|Presea]]-[[Casu comitativo|Comitativo]]

##### [[Casu locativu|Llocativu]]

##### [[Casu nominativu|Nominativu]]

##### [[Casu sublativo|Sublativo]]

##### [[Casu superesivo|Superesivo]]

##### [[Casu temporal|Temporal]]

##### [[Casu terminativu|Terminativu]]

##### [[Casu translativo|Translativo]]

#### Referencies cruciaes

### [[Axetivos]]

#### Grau

##### Positivu
La estructura "(*olyan*) axetivu *mint* ~" usar pal grau positivu.

##### Comparativu
El sufixu comparativu **-bb**, añader direutamente a axetivos terminaos en vocal, allargando les a/y finales. La vocal d'enllaz p'axetivos remataos en consonante ye **a / y**. Esti comparativu puede, al igual que los nomes, formar el so plural: añadiendo **[a / y]k** y tornase. Pero recordar que los axetivos calificativos nun concordar col sustantivu al que precieden. Tamién pueden formase alverbios del comparativu añader **-@n** o bien "escoyelo" ente dellos col sufixu **-ik**. El términu col que se compara señalar con **mint** ~ o bien col sufixu **-nál / -nél**.

Esceiciones: **nagy > nagyobb, sok > több, jó > jobb, szép > szebb



===== Superlativu =====
Prefijando **leg** al comparativu llogramos el superlativu.

===== Superlativu Absolutu =====
Prefijando **leges** al superlativu llogramos coles mesmes el superlativu absolutu.



=== [[Verbu|Verbos]] ===

==== Diccionarios ====
Los diccionarios listan los verbos non según el so infinitivu sinón según la so tercer persona del singular del presente d'indicativu indefiníu. Forma ensin sufijo si salvamos los **ikes**.

==== Tipos radicales ====

===== Visión xeneral =====


===== Sz > v =====


==== Ikes ====
Los **ikes** son verbos que la so 3ps del presente d'indicativu indefiníu, al contrariu que'l restu, sí tien yá un sufixu personal. -**ik**. Asina pos pa conxugalos primero de nada hai que remover esi sufixu.

Otru aspeutu a tener en cuenta ye que'l raigañu verbal puede sufrir cambeos al añader el -**ik**, cambeos que va haber que desfaer al conxugalo. Exemplos: **hiányoz|nin > hiányz|ik**

La inmensa mayoría de **ikes** son intransitivos, esto ye nun tien conxugación definida. Sicasí los sufixos de la primera y tercer persona del singular suélense "alliniar" colos de la conxugación definida pal presente d'indicativu y el suxuntivu. La conxugación especial **ikes** sumió yá totalmente nel pasáu d'indicativu y apenes si queden reliquies nel condicional.

==== Prefixos ====
* Son partícules modificadoras, similares a los de ''phrasal verbs'' ingleses (como ''go out, look for, go on'', etc). Curiosamente'l so pariente, el finés nun los tien. N'español pueden corresponder a prefixos particulares como ''a-, des-, dis-, in-'', etc. o en dellos casos cumple la mesma función l'usu del [[pronome personal]] átonu en ciertos verbos (por casu **menni** 'dir' y **el|menni** 'dise' o **halni** 'morrer' y **meg|halni** 'morrese').
* Nun harmonicen col raigañu. Nun vienen en pareyes como la mayoría de sufixos: **meg, el, ki, -y, fel, be, össze...**
* Non toos son igualmente granibles. Los más frecuentes son: **be, el, fel, haza, ki, -y, meg, szét**.
* Ensin dulda unu de los aspeutos más difíciles d'apoderar
* Función:
** Orientadora. Imprimi-y una direición al verbu ***
**megy**: dir; **-y|megy**: baxar; **el|megy**: salir
** Dictadora. Esixen un ciertu casu ***
**neki**~ + oxetu|**nek/nak**
*** **bele**~ + oxetu|**be/ba**
** Perfectiva. Los principales son **meg** y **el** pero'l restu tamién puede tener esta función
*** **tanul**: estudiar; **meg|tanul**: aprender
** Replicadora. Curtia respuesta afirmativa ***
**Meg|ve|tt|ed a radió|t?
*** **Meg
** Frecuentativa. Doblar: **meg-meg**
** Transitiva **
Independiente: **-y is út fel is út**: ¡váigase por onde quiera!
** Alteriadora del campu del oxetu Xebrables. Cuando'l predicáu ye'l focu de la oración el prefixu asítiase ante'l raigañu. Pero:
** Cualesquier otra parte de la oración puede atraer l'atención figurando xustu antes de verbu que'l so prefixu retardar al raigañu.
*** **Úgy rágom össze**: <u>Asina</u> xuntar
*** **Akkor jelensz meg**: <u>Entós</u> te presentes
*** **Miért jöttél haza?**: ¿<u>Por qué</u> tornasti a casa?
** Suxuntivu:
*** **Mutasd meg, hogy**...: Demuéstrame que...
*** **Mondd meg neki, hogy**...: Di-y que...
** **kell**: deber/obligación
*** **Létre kell jönnie**: Tien De crear...
*** **Egypár nap múltával oda kell utaznunk**: Nun par de díes tenemos que llegar ellí.
*** Pero: **Most Sugárkát kell elaltatnom**: Agora tengo qu'a adormilitiar a **Sugárka**.
** La negación siempres ye parte destacada de la oración:
*** **Nem jön el hozzám**: <u>Non</u> vien a la mio casa ***
**Nem halt meg**: <u>Non</u> morrió ***
**Meg nem értenek**: <u>Non</u> entienden
** Futuru. Sigue'l patrón: prefixu **fog**-conxugáu (complementos) infinitivu ***
**Meg fog szeretni**: va amar
*** **Vajon meg fogom-y valaha tudni**? pregunto si voi llegar a sabelo dalguna vegada ***
**-y fogsz zuhanni**: te vas bastiar
** Usu atributivu. **Van** atrai'l focu. Patrón: prefixu **van(nak)** xerundiu ***
**Meg van mond|va**: ta dichu ***
**-y van borít|va**: ta cubiertu ***
**Össze vannak tapái|va**: tán pegaos
** **is**-tamién. Patrón: forma impersonal o verbu conxugáu con **is** entrepoláu xusto tres el prefixu ***
**Be is kell tartani a játék szabályait**: hai que respetar les regles del xuegu (equí'l verbu [[#auxiliares|auxiliar]] **kell** ye quien en realidá apunta al focu)
*** **Haza is vitte**: llevar a casa ***
**Vissza is adtam**: devolver

La siguiente tabla les llista xuntos con dellos exemplos pa familiarizase con ellos.



Esta otra tabla amuesa en que manera pueden modificar el significáu d'un raigañu verbal.



==== Formes impersonales ====

===== [[Infinitivu]] =====
;Formación:
Pa llegar al infinitivu añader -**nin** al raigañu verbal. La vocal d'enllaz úsase cuando ésta acaba en doble consonante o vocal llarga más **t**.



===== [[Participiu|Participios]] =====
Trés son los participios del húngaru:
* Pasáu: coincide cola 3ps pasáu d'indicativu indefiníu.
* Activu o de presente: fórmase añadiendo **-ó / -ő** al raigañu.
* De futuru pasivu **(beálló)**: formáu col sufixu **-andó / -endő**

La formación de los participios presente y futuru dispara los tresformamientos del raigañu verbal: **a elsz|ik > alv|ó, éryz > érz|ő, sző > szöv|ő**, etc.

Funcionen como:
* Axetivos
* Nomes: **el|ad|ó**: vendedor, **ír|ó**: escritor, **vev|ő**: comprador
* Oraciones subordinaes:
** **Anna a piros szőnyeg|xel takar|t hencser mellett áll|t
** Anna la colorada alfombra|con cubierta sofá xuntu_a taba **
Anna taba xunto al sofá cubiertu con una alfombra colorada

;Notes

##### [[Xerundiu]]
Formar col sufixu **va / ve**, xuníu ensin vocal d'enllaz y ensin cambeos del raigañu verbal.
El so usu coincide en parte col español. En cooperación col verbu **van**:ser/tar forma oraciones atributives como yá se vio en Prefixos verbales.

#### Doble conxugación
Los siguientes exemplos amuesen que...

Riquen conxugación indefinida:
* 9b, 10, 14, 16, 17a, 17b, 21, 22) Los verbos intransitivos
* 2, 3, 4) Los pronomes personales de 1ª y 2ª persona esplícitos o non: **engem(et), téged(et), benn|ünk|et / el mio|nk|et, benn|etek|et / ti|tek|et
:Esceición: **-lak/-lek**:yo te/vos... (11, 12a)
* 7, 8) Los oxetos precedíos explicitamente o non por **egy**
* 14, 15, 22b) Los pronomes relativos: **a=el mio(ke)t, a=ki(ke)t
* 1, 18) Los pronomes interrogativos: **el mio|t, ki|t
* 17c) Los pronomes indeterminaos: **sem=el mio|t, vala=el mio|t,...
* El partitivu

Y definida:
* 20) El pronome recíprocu: **egymás|t
* 25) **melyik|et
* 1a, 9a, 22a) Les oraciones subordinaes y d'estilu indireutu *
13) Los nomes propios
* 5, 19, 21) Los pronomes de 3ª persona: **ő(k|y)t, ön(ök|y)t, mag|á|t, mag|uk|at 
* 24) **mind|et
* 6, 12b) Los oxetos precedíos por artículu definíu, *
12b, 21, 23) los posesivados, incluyíos los pronomes reflexivos: **mag|am(at), mag|ad(at), mag|át, mag|unk|at, mag|atok|at, mag|uk|at** según los pronomes posesivos: **az enyém|et, a tied|et, az övé|t,...
* 16) los precedíos por pronome demostrativu: **ez(ek|y)t, az(ok|a)t

#### Visión xeneral de la conxugación húngara

#### [[Indicativu]]

##### [[Presente (gramática)|Presente]]
;Conxugación Indefinida

;Conxugación Definida

##### [[Pasáu]]
;Formación: Los verbos estremar en tres clases dependiendo de si siempres usen **t**, siempres **tt**, o namái pa la tercer persona del singular indefiníu. La siguiente tabla amuesa la regla a siguir. La vocal d'enllaz pa la **tt** ye **o/y/ö**.

;Conxugación Indefinida

;Conxugación Definida

##### [[Futuru]]
;Formación: Utiliza'l verbu auxiliar **fog** debidamente conxugáu en definíu o indefiníu + l'infinitivu del verbu en cuestión

#### [[Condicional]]

##### Presente
;Formación: La marca del condicional ye **n**. Esta añader con vocal d'enllaz si'l raigañu termina en doble consonante o vocal llarga más **t**. A la **n** síguen-y los sufixos personales. Notar que la primer persona del singular indefiníu nun harmoniza y que la segunda y tercera del plural son iguales para definida ya indefinida.

;Conxugación indefinida

;Conxugación definida

##### Pasáu
Formar col pasáu del verbu en cuestión más **vol|na** (3 persona singular condicional de **van**)

#### [[Suxuntivu]]
;Formación: La marca del suxuntivu ye **j**, pero ésta puede esperimentar ciertos cambeos dependiendo del final del raigañu verbal. Asimilar a les consonantes sibilantes (**s, sz, z, dz**) o se convierte en **s** cuando'l raigañu acaba en **t** precedida de vocal. Notar asina mesmu que la **t** final del raigañu puede camudar a **s** si ye precedida por una vocal corta **fizet + j = fizes|s**. Y que la **t** final pierde si ye precedida por **s** o por **sz**.

;Conxugación Indefinida

;Conxugación Definida

#### Resume

#### Auxiliares
Son dellos los verbos que complementen al infinitivu acompañante dándo-yos un matiz d'obligación, necesidá, deséu, etc. De siguío se llista una pequeña muestra.

* **szabad** nun ye un verbu sinón un axetivu que'l so significáu ye *llibre*
* **tud** forma pareya col sufixu potencial –**hat** / -**het**, pero mientres esti postreru espresa posibilidá, **tud** espresa conocencia. Por casu: **úszni tud**: saber nadar
* Siendo nestos casos l'infinitivu l'oxetu del verbu auxiliar y nun pudiendo espresar nin manera nin tiempu, confía dicha xera al auxiliar como amuesa l'exemplu: **Legalább lát|nin szeret|ném.

==== Irregulares ====

===== Jön =====


Participiu presente:**jöv|ő**, pasáu:**jö|tt**, futuru:**jöv|endő

Xerundiu: **jö|ve

Potencial: **jö|het

##### Megy

##### Van

#### Negación
De los siguientes exemplos deduzse que...

* La negación del imperativu suxuntivu y les oraciones desiderativas ye **ne** (1-2) y **nem** pal restu de los casos (3-6)
* La negación de **van** ye **nincs(en)** (7-8)
* La negación de **vannak** ye **nincsenek** (9)
* **se(m)**, **sincs(en)**, **sincsenek** usar pa dar énfasis, pa significar *tampoco* (10, 13, 18) y tres pronomes o alverbios negativos (6, 12, 15-17, 20-21)
* La doble negación (12, 15-17, 19, 21-22) según la triple (20), cuádruplu, etc. siguen siendo negaciones
* Pueden negase verbos y nesi casu el prefixu verbal bifórcase (1, 3) o bien otres partes de la oración (6)
* La estructura *nin*... *nin*... traducir por **se(m)**... **se(m)**... (14)
* **soha=se** ye por sigo mesma doble negación

### Posposiciones
;Indeclinables:

;Declinables: (Pronome personal) + Posposición + Sufijo posesivu

Los prefixos verbales pueden combinase con **felé** formando alverbios de llugar: **haza|felé**:camín de casa, **be|felé**:escontra dientro, etc.

;Qu'esixen un casu distintu al nominativu

;Complexes: Compuestes por nome posesivu + casu

### [[Alverbiu|Alverbios]]
;Demostrativos

;Interrogativos

### [[Conxunción (gramática)|Conxunciones]]

### [[Interjección]]

### [[partícula gramatical|Partícules]]

## [[Sintaxis]]
L'orde d'una oración básica húngara ye suxetu, predicáu y oxetu.
Nun ye absolutamente necesariu especificar el suxetu.
Amás, l'orde de les pallabres non yá puede ser el yá introducíu, esto ye, ésti ye determináu en primer llugar non por regles sintáctiques sinón por factores pragmáticos.
La información que se desea destacar –el focu- asítiase xusto delantre del verbu conxugáu.
Si'l mesmu verbu ye'l focu, entós esti allúgase de primeres de la sentencia.

Una oración xeneralmente consta de cuatro pieces:
de tópicu (tema), focu, verbu y otros complementos
El tópicu y el complementu pueden contener cualquier númberu de llocuciones, ente que'l focu namái una.

Asina, la oración húngara **János el|vi|tt tegnap két könyv|et Péter|nek**:János llevó ayer dos llibro(s) a Péter puede tener los siguientes matices semánticos si'l focu ye ocupáu pol verbu, **János**, **Péter**, **két könyv** o **tegnap**:

El tópicu contién por tanto la pieza d'información considerada conocida pol falante, sirve d'introducción al predicáu.
El focu llama l'atención sobre la categoría o presumida o desconocida d'una parte del casu, escluyendo de la validez de l'afirmación al restu de persones rellacionaes.

Si esiste focu, el prefixu verbal asitiar tres el verbu (**vitt el** en cuenta de **elvitt**)
Si'l verbu nun tien prefixu, l'escritu puede ser ambiguu, una y bones les pallabres que precieden al verbu pueden ser tópicu o focu per igual.
Por casu na frase **Éva szereti a virágokat**:Éva ama les flores, Éva puede ser por igual el tópicu átonu, pero puede ser el focu tamién.
Nesti casu significa qu'Éva (y non otra) ye quien ama les flores.

## Testu
El testu ye un rellatu orixinal de Dezső Kosztolányi ensin retayos nin simplificaciones.

## Más allá

Si al llegar equí l'ardigosu llector, consagráu en cuerpu y alma al estudiu del mundialmente famosu difícil idioma húngaru, siéntese animáu pa siguir la so andadura, puede por casu recurrir a Édes Anna de Desző Kosztolányi, de la que s'estrayxeron la mayoría de los exemplos d'esti artículu; auxiliáu con un bon diccionariu o meyor entá la versión española traducida por Judit Xantus Szarvas y editada por Ediciones B o la catalana traducida por Eloi Castelló Gassol y editada por Proa.

**Minden jót!

== Ver tamién ==
* [[Lliteratura d'Hungría]]
* [[Derivación (llingüística del húngaru)]]
* [[Composición (llingüística del húngaru)]]

== Referencies ==


=== Bibliografía ===

* Serie: Hungaro Lingua. Títulu: **Gyakorlati magyar nyelvtan**. Autor: **László Keresztes**. Editorial: **Debreceni Nyári Egyetem**, 1995 (tamién disponible n'inglés y alemán)
* ''Hungarian. An Essential Grammar''. Autor: Carol Rounds. Editorial: Routledge. 2001
* ''Teach Yourself. Hungarian. A complete course for beginners''. Autora: Zsuzsa Pontifex. Editorial: Hodder & Stoughton. 1993
* ''Colloquial Hungarian''. Autor: Jerry Payne. Editorial: Routledge. 1997
* **Topó, itt Magyarország. Magyar nyelvkönyv külföldieknek**. Autores: **József Erdős** y **Csilla Prileszky**. Editorial: **Akadémia Kiadó**. 1999
* **250 magyar ige ragozása**. Autores: **Borbála Szendrő** y **Lajos Mohai** V. Editorial: **Szultan Bt'''. 1997

### Enllaces esternos
*  (n'inglés y húngaru)

### Fuentes
* Intratext Testos, concordances y frecuencies d'usu en dellos idiomes
* Biblioteca Dixital Húngara