open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigmund Freud

**Sigismund Schlomo Freud**  foi un médicu y neurólogu que trabayó cola hipnosis y en cómo se podía usar pa ayudar a los enfermos mentales. Inventó una teoría psicolóxica y un método de tratamientu de trastornos, el psicoanálisis. Ye consideráu el padre d'un llargu movimientu filosóficu y los sos métodos y teoríes tienen tovía güei seguidores y críticos.

Les teoríes de Sigmund Freud y el tratamientu que-yos daba a los sos pacientes causaron un gran alderique na Viena del sieglu XIX y el discutiniu sobre les mesmes entá continúa anguaño. Les sos idees son bramente discutíes y criticaes, y la so obra interprétase más bien como perteneciente al campu de la lliteratura y la cultura. Amás, esiste un ampliu debate sobre si'l sicoanálisis y los tratamientos que se-y asocien pertenecen al ámbitu la ciencia.

Freud morrió en 1939 por una sobredosis de morfina inyectada por un collaciu a pidimientu del propiu Freud, que nun podía tolerar los dolores del cáncer que padecía.

## Bibliografía
* *The Wolf-Man: conversations with Freud's patient sixty years later*, Karin Obholzer.
* *Decadencia y Caída del Imperio Freudiano*, J. Eysenck http://www.laeditorialvirtual.com.ar/Pages/Eysenck/EysenckFreud_01.htm.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Vida y Obra de Sigmund Freud
*  Diccionariu de sicoanálisis 
*  International Network of Freud Critics 
* Sigmund Freud - birthplace PRIBOR in Czech language
Alexander Graham Bell

**Alexander Graham Bell**  ye recordáu como inventor del teléfonu. Desenvolvió un valoratible llabor na estaya les telecomunicaciones y l'aviación.

## Biografía
Alexander Graham Bell, físicu y inventor, nació'l 3 de marzu de 1847 n'Edimburgu (Escocia) y estudia nes universidaes d'Edimburgu y Londres. Emigra a Canadá nel añu 1870, y llega a Estaos Xuníos nel 1871.

Nos Estaos Xuníos entamó a deprender a escolinos sordo-mudos col sistema de so **llinguax visible**. Esti sistema foi desendolcáu pol so pá, l'educador escocés Alexander Melville Bell. L'añu 1872, A.G.Bell funda una escuela pa sordo-mudos en Boston (Massachusetts), que col tiempu intégrase na Universidá de Boston au Bell va ser nomáu profesor de Fisioloxía Vocal. L'añu 1882 algama la nacionalidá norteamericana.

Dende los 18 años, Bell trabayará cola idea de la tresmisión de la fala. L'añu 1874, de mientres trabayaba nun telégrafu múltiple, va desenvolver les idees básiques del que sería'l teléfonu. Los sos experimentos col so ayudante Thomas Watson va probalos con ésitu'l 10 de marzu de 1876.

Una demostración nel mesmu añu pente la Exposición del Centenariu de Filadelfia (Pennsylvania), va asoleyar el so inventu a tol mundu y llevaralu a entamar nel 1877 *La Compañía de Teléfonos Bell*. L'añu 1880, Francia concede-y a Bell el premiu *Volta de l'Academia Francesa de Ciencies*, dotáu con 50.000 francos, pol so inventu.

Desendolca dellos inventos más, como'l fotófonu (precursos de la fibra óptica), l'audiómetru y la balanza d'inducción y va afitar les bases del gramófonu modernu.

Bell foi amás ún de los cofundadores de la *[[National Geographic]] Society* que preside ente 1896 y 1904. Tamién va fundar la revista *Science*.

Muerre'l 2 d'agostu de 1922 en Cape Breton Island (Canadá) au pasaba los branos. El gobiernu canadianu caltién un muséu con bien dellos de los sos inventos orixinales.

Ente otres distinciones, Bell algamó la Lexón d'Honor francesa, la medaya Albert de la Royal Society of Arts, la medaya Edison, y un doctoráu pola Universidá de Würtzburg. Recibió 18 patentes individuales, y dolce más colos sos collaboradores, ente elles 14 pol teléfonu y telégrafu, cuatro pol fotófono, una pol fonógrafo, nueve por vehículos aéreos (incluyendo cuatro d'hidroplanos) y dos por celdes de seleniu. Tamién se-y atribúi a Bell la invención del detector de metales, en 1881.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Biografía nel diccionariu ''online'' de biografíes de Canadá (n'inglés)
Charles Darwin

**Charles Robert Darwin**  foi un naturalista británicu.

Afitó les bases de la moderna teoría evolutiva, al plantear el conceutu de que toles formes de vida desenvolviéronse nun procesu adulces de seleición natural. El so llabor va tener una influyencia decisiva nes estremaes disciplines científiques y sobre'l pensamientu modernu en xeneral.

Recueye esta teoría nel llibru *L'orixe de les especies*, publicáu'l 24 de payares de 1859 y que s'agotó'l primer día de tar a la venta.

## Biografía
Nació en Shrewsbury, Shropshire, el 12 de febreru de 1809. Yera'l quintu fíu d'una sofisticada y acomodada familia inglesa. El so güelu maternu va ser el prósperu empresariu de porcellanes Josich Wedgwood. El so güelu paternu va ser el famosu médicu del sieglu XVIII Erasmus Darwin.

Acabante finar los estudios na *Shrewsbury School* l'añu 1825, Darwin estudia Medicina na Universidá d'Edimburgu.

L'añu 1827 dexa la carrera de Medicina pa entrar na Universidá de Cambridge y convertise en ministru de la Ilesia Anglicana.

Dempués de graduase en Cambridge nel añu 1831, el mozu Darwin embárcase a los 22 años na esploración *HMS Beagle* como naturalista ensin sueldu, gracies a la recomendación del naturalista John Stevens Henslow, al que conoció na universidá. El viaxe diba dar la vuelta al mundu nun periplu de 5 años.

Darwin foi escoyíu miembru de la Real Sociedá británica (1839) y de l'Academia Francesa de les Ciencies (1878).

Tres de morrer en Downe, el 19 d'abril de 1882 concedióse-y l'honor de ser enterráu na abadía de Westminster.

## Referencies

## Enllaces esternos

* L'orixe de les especies (en castellanu)

## Ver tamién
* Darvinismu
* Darvinismu social
* Neodarvinismu
Xaria

La **Xaria** (شريعة n'árabe) ye'l códigu que recueye la xurisprudencia relixosa musulmana.

Al nun tar estremaos la relixón y el drechu na tradición islámica, la xaria regula'l cultu, la moral y el drechu civil o penal de los países onde s'aplica.

La xaria clasifica les aiciones humanes en cinco categoríes:

* Lo que ye obligatoriu, como'l respetu de los cinco pegoyos del islam.
* Lo que ye recomendable, como'l casoriu.
* Lo que ye indiferente.
* Lo que nun ye recomendable, como'l celibatu o'l divorciu.
* Lo que ta prohibío, como los delitos penales (robu, homicidiu ...) o los tabús alimenticios (gochu, alcohol ...)

## Referencies

## Enllaces esternos
Hermanos Lumière

Conozse col nome d**'Hermanos Lumière** a los hermanos **Louis Jean** (5 d'ochobre, 1864 — 6 de xunu, 1948) y **Auguste Marie Louis Nicholas** (19 d'ochobre, 1862–10 d'abril, 1954), inventores del proyeutor cinematográficu.

Ambos nacieron en Besançon, Francia, pero criáronse en Lyon. So pá tenía una empresa fotográfica y dambos hermanos trabayaben nella, Louis como físicu y Auguste como alministrador. Louis fizo delles igües nel procesu de reveláu de fotografíes estátiques.

Al morrrer so pá, en 1892, los hermanos entamaron a trabayar na posibilidá de rexistrar imáxenes en movimientu. Patentaron un númberu valoratible de procesos, ente ellos, el d'afuracar la película pa permitir el so movimientu en dientru la cámara.

Crearon un aparatu que servía tanto como cámara como proyeutor: el cinematógrafu, que basaba'l so funcionamientu nel conceutu de persistencia retiniana del güeyu humanu.

El cinematógrafu foi patentáu el 13 de febreru de 1894. La primer película foi *La sortie des usines Lumière* (La salida de la fábrica Lumière) el 19 de marzu de 1895.

El primer espectáculu de pagu foi'l 28 d'avientu de 1895 en París, nel *Grand Café*, nel *Boulevard des Capucines*.

Los hermanos nun confiaben nel futuru comercial del so inventu, pero, por embargu, enfotáronse en sacá-y rentabilidá y unviaben un cinematógrafu y un operador perende, y ellí au fuera requeríu, como la Coronación del zar Nicolás.

En 1903 patentaron un procesu pa fotografíes en color, el "*Autochrome Lumière*", lanzáu al mercáu en 1907.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Dellos de los ''curtios'' fechos polos Lumière  (en francés).
Johannes Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg**  foi un ferreru y inventor alemán, famosu poles sos contribuciones y la invención de la imprenta de caráuteres móviles durante la década de 1450, inspiráu nes prenses del vinu.

El so inventu va facilitar enforma la espublización de llibros y va ser ún de los condicionantes del Renacimientu n'Europa.

## Biografía
Gutenberg nació'n Mainz, Alemaña, fíu del comerciante Friele Gensfleisch zu Laden, que más alantre adoutaría el nome "Zum Gutenberg", homónimu del llugar au treslladóse la familia.

Amás d'inventar los tipos móviles, Gutenberg foi xoyeru, conocedor de la construcción de moldes y de la fundición d'oru y plata, lo que dempués va permiti-y llograr tipos d'imprenta pervaloratibles, enforma adornaos pol so llabor d'orfebrería.

El 1434, Gutenberg treslládase a Estrasburgu au va remanecer dellos años.

Dempués de tornar a la so Mainz de nación, Gutenberg axúntase a un comercienta que-y financia la imprentación de la Biblia.

Nun se conoz abondo sobre los años caberos de la vida de Gutenberg, que muerre'l 3 de febreru de 1468.

## Biblia de Gutenberg

El primer llibru imprentáu por Gutemberg va ser la Biblia, procesu que aníciase el 23 de febreru de 1455 y va finar cinco años dempués. S'estima que llogró imprimir, iluminar y encuadernar 180 Biblies de 1282 páxines caúna, a dos columnes de 42 renglones. Anguaño esisten 60 *Biblies de Gutenberg*, 12 en pergamín y 48 en papel. Alemaña posee como mínimu 15 Biblies de Gutenberg, la mayoría nes biblioteques d'instituciones universitaries.

L'interés de Gutenberg pola impresión rápida y económica de llibros yera en gran midida comercial, sicasí, llegó a afirmase que quixo facer pasar por feches a manu les primeres de los sos Biblies.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Museu-Gutemberg de Mainz
Edward Jenner

**Edward Jenner**  foi un médicu inglés que trabayaba na llocalidá inglesa de Berkeley, en Gloucestershire. Fízose famosu pola invención de la vacuna. Estudió anatomía y ciruxía xunta'l ciruxanu John Hunter.

El médicu inglés **Edward Jenner** realiza la primer inoculación de la vacuna contra la viruela, ún de los más espantibles males que sufría la humanidá d'aquella: una de cada diez persones morría d'ello. Jenner decatóse de que los que sufrieren prevamente la viruela vacuna (enfermedá de les vaques menos agresiva) amosaban dempués una mayor resistencia a la viruela. El 14 de mayu de 1796 emplegó pus d'una mancadura de la mano de Sarah Nelmes, catadora que contraxera la viruela de la so vaca, y inoculó-ylo a James Phipps, un neñu saludable de 8 años, per aciu de dos incisiones superficiales. El neñu desenvolvió una leve enfermedá que desapaeció ensin complicaciones. El 1 de xunetu, inoculó-y de dellos pinchazos al nenu la espantible viruela, y nun enfermó. 

El descubrimiento de **Jenner** asoleyóse nel so llibru "*An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae, a Disease Known by the Name of Cow Pox*" (*Investigaciones sobro les causes y efeutos de les vacunes de la viruela*) en 1798, colo qu'afitó'l términu virus.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Artículos de Jenner sobre la vacunación
* *[http://www.jennermuseum.com The Jenner Museum]*
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marconi**  foi un inxenieru llétricu italianu gallardoniáu col Premiu Nobel de Física en 1909, conocíu pol desenvolvimientu d'un sistema telegráficu. Marconi foi presidente de l'Academia d'Italia y un defensor del fascismu.

Segundu fíu de Giuseppe Marconi, cacique italianu, y la so muyer d'orixe irlandés, Annie Jameson, Guglielmo Marconi estudia na Universidá de Boloña, au desendolca los primeros experimentos sobro l'usu d'ondes electromagnétiques pa la comunicación telegráfica. En 1896 los resultaos d'estos experimentos foron aplicaos nel Reinu Xuníu, ente Penarth y Weston, y en 1898 nel arsenal naval italianu de La Spezia. A pitición del gobiernu de Francia, en 1899 fai una demostración práutica de los sos descubrimientos, afitando comunicaciones inalámbriques tres de la canal de la Mancha, ente Dover y Wimereux.

El 2 de xunetu de 1897 Marconi va algamar la patente de la radio. 

El valor de la radio na guerra va amosase por primer vegada durante la Guerra Italo-Turca de 1911. Cola entrada d'Italia na Primer Guerra Mundial en 1915, foi designáu como responsable de les comunicaciones inalámbriques pa toles fuercies armaes.

Va algamar, en 1909, el premiu Nobel de Física, que comparte con Karl Ferdinand Braun. Foi nomáu miembru vitaliciu del Senáu italianu en 1918 y en 1929 recibió'l títulu de marqués.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Nobel : Guglielmo Marconi – Biography
* Marconi Corporation's Marconi Calling 
* Guglielmo Marconi
* Marconi il 5 marzo 1896, presenta a Londra la prima richiesta provvisoria di brevetto, col numero 5028 e col titolo "Miglioramenti nella telegrafia e relativi apparati"
Occitania (rexón cultural)

**Occitania** (n'occitanu: *Occitània*) ye una rexón cultural del sur de Francia. Toma'l so nome de la llingua occitana. Abarca bona parte'l terciu sur de l'estáu francés, el Valle d'Aran (en Cataluña), los Valles Occitanos (d'El Piamonte, n'Italia) y Mónacu.

Esti denomamientu nun ta exemtu de polémiques y nun ye aceutáu dafechu por sides polítiques, arriendes de l'ausencia (relativa) de tradición histórica. Maguer, l'alxetivu *occitán* como una definición identitaria supunxera una cierta normalidá nel so emplegu a tol ámbitu llingüísticu pal restu de l'estáu francès. 

El territoriu d'Occitania nun caltién reconocencia oficial, namái llingüísticu (y con estremaos graos en función de los repeutivos estaos). Anguaño, los grupos nacionaliegos occitanos entá son minoritarios, mas la cuestión occitana ta arganando mentalidaes, y miniáquines a la sociedá francesa como se fora adicar nel éxitu de les manifestaciones de Carcassonne (ente 8.000 y 12.000 manifestantes el 22 d'ochobre de 2005) y Besiers (más de 20.000 persones el 17 de marzu de 2007). 

La llingua occitana namái ta reconocida como oficial, abellugada y promovida nel Valle d'Aran. Nel estáu italianu otorgárase-y l'estatus de llingua protexida y nel estáu francés namái gocia duna feble acceptación na cadarma educativa, mas estéma-y de reconocencia llegal. Con tou esto, magar que'l so allugamientu social ye precariu, l'occitán foi una de les llingües oficiales de los Xuegos Olímpicos de Turín. 

La bandera occitana ye la de los condes de Tolosa: cruz mariella en fondu bermeyu. La cruz occitana apruz güei nes banderes oficiales de la ciudá de Tolosa de Lengadoc y de les rexones franceses de * Midi-Pyrénées*; al costat de l'escudu de Cataluña na de la rexón del Languedoc-Rosellón, asina como nel escudu del departamentu de los *[[Alts Alps]]*. Llantárase con éxitu nos Valles Occitanos d'El Piamonte y tamién nel Valle d'Aran onde integrárase na bandera aranesa que namái ostentaba alantre la llave aranesa.

## Historia d'Occitania

## Provincies tradicionales o rexones d'Occitania

* **[[Auvèrnhe]]**
* **[[Borbonès]]**
* **[[Daufinat]]**
* **[[Gasconha]]**, qu'inclúi los territorios de Bearne, Valle d'Aran, Bigorra o Armanyac
* **[[Guiana]]**
* **[[Lemosin (rexón)|Lemosin]]**, qu'inclúi el Lemosin históricu, la Marca
* **[[Lengadòc]]**
* **[[Provença]]**
* **[[Valles Occitanos]]** *(Valadas Occitanas)*

## Dixebra alministrativa

Anguaño, el territoriu llingüísticu occitán dixébrase ente l'estáu francés, Italia (los Valles Occitanos, o Valdenses y l'enclave de La Gàrdia (n'italianu : Guardia Piemontese) en Calabria), l'estáu español (el Valle d'Aran) y Mónacu. El territoriu baxo alministración francesa ta dixebráu en siete rexones alministratives:

* Aquitania
* Auvernia
* Lemosín
* Languedoc-Rosellón
* Midia-Pirineos
* Provenza-Alpes-Costa Azul
* Ródanu-Alpes

## Partíos políticos nacionaliegos occitanos

## Imáxenes

## Ver tamién
* Iniciativa per Occitània

## Referencies

## Enllaces esternos
* Hestories de Cataluña: La espansión occitana 
* Círculu d'Enurmuñamientu Occitano-Català
* Occitania.fr
* Occitania.org
Venecia

**Venecia** (en venecianu *Venexia* o *Venessia*, ) ye una ciudá del noreste d'Italia, na costa del mar Adriáticu, ente les desembocadures de los ríos Po y Piave. Forma parte de la rexón Vénetu, de la que ye capital.

La ciudá tien una superficie de 412 km² y abarca alredor de 12 islles, axuntaes ente sí per aciu de 450 pontes, y que s'estienden per una llaguna pantanosa. La población ye de .

Venecia ye famosa polos sos certámenes internacionales como la Muestra de cine o la Bienal de les artes. Estos acontecimientos, a los que convién amestar la celebración del antroxu y un patrimoniu d'una gran riqueza, faen d'esta ciudá ún de los principales destinos turísticos mundiales.

Venecia foi una potencia comercial a partir del sieglu X, disponiendo d'una flota que contaba ente les más importantes d'Europa. Ta considerada por dellos historiadores, como Fernand Braudel la primer capital europea del capitalismu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* UNESCO Venice Office
Hermanos Wright

Anque los trabayos que llevaren al desenvolvimientu y l'ésitu del primer avión tripuláu van realizalos de forma simultánea dellos investigadores y inventores, considérase a los hermanos estauxunidenses **Orville y Willbur Wright**, fabricantes de bicicletes que van trabayar xuntos nel desenvolvimientu de l'aeronáutica, como los inventores del primer avión capaz de volar. El so primer vuelu foi'l 17 d'avientu de 1903, en Kitty Hawk, a bordo del *Flyer I*.

Realmente la so gran aportación al vuelu va ser el control de la vira per aciu d'alerones. Hasta entós, los aviones yeren perdifíciles de guiar porque nun se considerara necesariu inclinar les ales pa cambiar de direición. 

Un trabayu metódicu y curiáu va afitar les bases pal vuelu d'aparatos más pesaos que l'aire. Lleguen a construir un túnel aerodinámicu pa medir el sustentu que permiten estremaos perfiles en dellos ángulos d'ataque.

Los Wright fixeron volar controladamente un aeroplanu de 350 quilos construíu colos pesaos materiales d'entós, y con un motor de namás 19 caballos (anguaño un ULM de 200 quilos vuela con 50 cv.), y perdifícil de pilotar.

## Ver tamién
*Orville Wright (1871-1948)
*Wilbur Wright (1867-1912) 
*História de l'Aeronáutica
*Aeronáutica

## Referencies

## Enllaces esternos
**[http://www.flyingmachines.org The Pioneer Aviation Group web site]*
Leonardo da Vinci

**Leonardo da Vinci**  foi un pintor, escultor, inxenieru, arquiteutu y inventor italianu. Ta consideráu un xeniu polifacéticu del Renacimientu.

Da Vinci deprende pintura y dibuxu nel taller de Verrocchio pel añu 1470 y cultiva igualmente les matemátiques y la música. L'añu 1482, Leonardo cola pa Milán, au ofrez a Ludovico el Moro los sos servicios como inxenieru militar, arquiteutu y escultor. Entama la estatua ecuestre del parque del duque milanés, Francesco Sforza, decora una sala del castiellu Sforzesco y encárgase de la organización de les fiestes de la Corte. Los franceses espulsen a Ludovico y l'artista viaxa per Mantua (1499), Venecia, a Roma, pa dempués volver a Florencia l'añu 1503. Ellí, la so presencia marca l'aniciu d'una nueva era. Vuelve a instalase en Milán en 1508. Afítase en Roma, au algama fama de filósofu quiméricu y foriatu allunáu. Desengañáu, l'añu 1516 acepta'l brinde de Franciscu I de Francia pa dir a Le Clos-Lucé, onde dedícase a estudios arquiteutónicos pa los castiellos reales, y au tien un final de vida sele.
Da Vinci enfotóse na investigación científica d'igual manera que poles artes, pola investigación inteleutual como pola observación de la natura. El so calter bullindiegu amuésase nos sos numberosos cuadernos con dibuxos, escritos y cálculos.

Como inxenieru, son dellos los inventos atribuyíos a Leonardo, dende'l diseñu pa la construcción d'un helicópteru (modelu dotáu d'ales xiratories y amortiguadores pa un aterrizax sele) o un vehículu automóvil, hasta un cenciellu rallador de pan, pasando por una máquina pa facer cordeles, puertes batientes o máquines pa tallar.

Tamién diseñó máquines de guerra como'l carru blindáu, que funcionaba con maniveles y protexíu con una coraza en forma de conu, somarinos o traxes pa buzos de combate. Amás desendolcó fusiles de repetición o una grúa móvil pa la construcción.

El so molín d'aire caliente, basáu nel principiu de la rueda de pales y nel aprovechamientu de la calor residual, funcionaba con un motor que, allugáu nuna chimenea, xiraba pola ascensión de gases de combustión. El mesmu sistema va emplegalu n'otres máquines, pero col motor movíu por agua. 

Nengún d'estos inventos pasare de ser un diseñu, magar que Leonardo namás diseñaba máquines, sinón que tamién trataba de resolver caún de los problemes rellacionaos cola so construcción.

Dellos de los sos diseños de máquines construyéronse sieglos dempués emplegando pa talo los sos apuntes y dibuxos.


Image:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg|La cena cabera
Image:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|Mona Lisa
Image:Leonardo_da_Vinci_Studies_of_Embryos.jpg|Estudiu d'un embrión
Image:Leonardo_Design_for_a_Flying_Machine,_c._1488.jpg|Diseñu d'una máquina voladora


## Referencies

## Enllaces esternos
Fuku mariniegu

El **traxe mariniegu** o **fuku mariniegu** ye un uniforme xaponés pa escolinos (セーラー服 *sērā-fuku*) emplegáu por estudiantes moces d'escuela media o superior. Entamó a emplegase como uniforme escolar en 1921 pola direutora de la Universidá Fukuoka Jo Gakuin (福岡女学院), Elizabeth Lee. Foi diseñao a partir del uniforme que d'aquella emplegaba la Royal Navy británica, au tuviere ella nun intercambiu d'estudiantes.

## Carauterístiques
Ye enforma más semeyao a uniformes navales que'l traxe masculín (gakuran). Consiste nuna blusa con un cuellu mariniegu prendíu, nomao (襟 *eri*) y nuna saya plisada. Hai versiones pal branu y l'iviernu, nes que camuden los llargos y axustes de les ropes. Tien un llazu na parte frontal, atáu a la blusa aunque con delles variaciones. Colores habituales son el azul marín, el blancu, el gris y el negru.

Zapatos, calcetinos y otros accesorios son parte del uniforme. Los calcetos son polo xeneral blancos o azules, y los zapatos marrones o negros. Como nun son partes esenciales del uniforme, ye habitual que les moces sustitúyanlos por elementos más modernos.

## Importancia cultural
El Fuku mariniegu tien un elementu de señaldá pa les antigües alumnes y ta asociao cola mocedá. Fuku mariniegos d'imitación son un traxe popular na fiesta de Halloween y otros eventos folixeros, y ye mercáu en grandes almacenes y tiendes de disfraces en too Xapón. 

Como quiera que los uniformes escolares tienen tamién daqué de fetiche, Fuku mariniegos de segunda mano son subastaos en tiendes *underground* conocíes como burusera, pese a que la llei xaponesa fixera perdificil ese práutiques.

L'uniforme ta verdaderamente consideráu un símbolu de sumisión y conformidá, y ye frecuente qu'apaeza con modificaciones naquellos estudiantes enfotaos en amosar daqué de inconformidá y individualismu. Eses modificaciones afeuten a la llargura de les sayes, el desanicie del llazu, la colocación de parches y insignies embaxu'l cuellu mariniegu, etc. En décades pasaes foron habituales tamién Fuku mariniegos de colores ablucantes emplegaos por grupos alternativos. 

El Fuku mariniegu, xunta dellos uniformes escolares, tienen un papel perimportante pa la nomada cultura otaku y el fetichismu sexual xaponés, como ponse n'evidencia en obres anime, manga, y doujinshi. Dellos exemplos:

* La serie de dibuxos animaos *[[Sailor Moon]]*, na que les protagonistes lleven Fuku mariniegu.
* "Sailor Fuku o Nugasanaide" foi un cantar popular del Onyanko Club na década de 1980.
* Les serie de cine y televisión Sukeban Deka amuesen moces delincuentes.
* La protagonista d'InuYasha, Kagome Higurashi, ye casique siempres amosada col so Fuku mariniegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Porto Alegre

**Porto Alegre** ye una de les ciudaes más importantes de Brasil, y ye la capital del estáu de Rio Grande do Sul. Tien una población de 

La ciudá fundóse oficialmente nel añu 1772. 

Porto Alegre ye un gran centru industrial del sur de Brasil, y alcuéntrase nuna zona estratéxica pal Mercosur, al nun tar mui lloñe de Buenos Aires y Montevidéu. El platu típicu de la ciudá ye'l *[[churrasco]]* (carne asada) y el *[[chimarrão]]* (tamién conocíu como mate) ye la infusión tradicional. 

Porto Alegre ye tamién la sede del Foru Social Mundial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Amestador

Un **amestador** (*hub* n'inglés) ye, n'informática, un equipu de redes que permite coneutar ente sí otros equipos y retresmite los paquetes que recibe dende cualquiera d'ellos a tolos demás.

## Referencies

## Enllaces esternos
Switch

Un **switch**, n'informática, ye un dispositivu de interconexón de redes d'ordenadores qu'opera na capa 2 (nivel d'enllaz de datos) del modelu OSI (Open Systems Interconection). Un switch interconecta dous o más segmentos de rede, furrulandu de xeitu pareciu a las pontes, pasando datos d'una rede a outra, d'alcuerdu cola direición MAC de destín de los datagramas na rede.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hacker

Un ***hacker*** ye'l neoloxismu utilizáu pa referise a un espertu en delles o dalguna rama téunica rellacionada cola informática y les telecomunicaciones: programación, redes de comunicaciones, S.O., etc.

El so antendimientu ye más sofisticáu y profundu respeutu a los sitemas informaticos, yá sea tipu hardware o software. Suelse llamar hackéu a les obres propies d'un hacker.

El términu hacker suel emplegase pa los espertos qu'intenten saca-y los datos a la xente por mediu de programes o virus informáticos. Esti nome volviose percomún nos últimos años del sieglu XX y nel entamu del sieglu XXI.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pedro Calderón de la Barca

**Pedro Calderón de la Barca**  foi un dramaturgu y poeta español.

De familia acomodada, so pá tuviere un cargu alministrativu na corte. Estudia nel Colexu Imperial de los Xesuites, onde cursa Humanidaes y familiarizase colos clásicos. Posteriormente estudia nes universidaes d'Alcalá d'Henares y de Salamanca. En 1620 abandona la carrera eclesiástica, cola pa Madrid, y vive na corte una vida llibre pero nun esenta d'atribulaciones. A estes altures entama a presentase a certámenes poéticos. Haza 1623 unvienlu pa Flandes como soldáu y en 1625 inicia la so carrera dramática, hasta convertise nel dramaturgu oficial de la corte. En 1636 el rei concede-y l'hábitu de Santiago. Un añu dempués retoma la so carrera militar, de la cuala retirase en 1642. 

En 1651 ordénase sacerdote. En 1663 nomenlu capellán del rei y afítase nuevamente na corte, dirixendo la representación d'autos sacramentales y otres pieces teatrales. Durante los caberos años de la so vida namás compón autos y comedies pa estrenar na corte. 

Autor d'una obra vasta que marca decisivamente la historia del teatru en castellanu, pente les sos creaciones (autos sacramentales, zarzueles, entremeses, comedies relixoses, de costumes, d'amor y filosófiques), destaquen: *El dragoncillo*, *El laurel de Apolo*, *El mágico prodigioso*, *La dama duende*, *El alcalde de Zalamea*, *La vida es sueño* o *El gran teatro del mundo*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Banduxu (parroquia)

**Banduxu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Proaza. Nella habiten , repartíes ente les poblaciones de Banduxu y Falgueras. Ocupa una estensión de  y alcuéntrase a una distancia de 11 km de Proaza, la cabeza del conceyu. 

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Llugares d'interés
La ilesia de Santa María ye d'orixe medieval y sufrió reformes nel sieglu XVIII. Nel pueblu destaca pola so importancia la casa denomada «Palaciu», de la que sobresal el so turruxón, conocíu como «La Torre», una de les torres defensives baxomedievales meyor preservaes d'Asturies. Esti edificiu, que tamién sirvió como cárcele y casa de conceyu, foi declaráu bien d'interés cultural el 29 d'ochobre de 2009.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vilborg Davíðsdóttir

**Vilborg Davíðsdóttir**  ye una escritora y periodista islandesa. *Við Urðarbrunn* (1993) y *Normadómur* (1994) s'ambientan na época viquinga y están influyíes poles sagues islandeses.

## Obres
**Hrafninn - kilja* (2006)
**Hrafninn* (2005)
**Felustaðurinn* (2002)
**Galdur - kilja* (2002)
**Korku saga - kilja* (2001)
**Korku saga - Við Urðarbrunn og Nornadómur* (2001)
**Galdur* (2000)
**Eldfórnin* (1997) (*El sacrificiu*)
**Normadómur* (1994) (*El xuiciu de les bruxes*)
**Við Urðarbrunn* (1993) (*El pozu de los destinos*)

## Referencies
Þjóðólfur úr Hvini

**Þjóðólfr of Hvinir**  foi un escaldu o poeta-guerreru noruegu, que vivió alredor del añu 900 na corte del rei Harald I de Noruega. 

Considérase l'autor de *[[Ynglingatal]]*, una oda al rei noruegu Ragnvald Olafsson que describe la so supuesta descendencia de los reyes suecos y de los dioses nórdicos.
Tamién se-y atribuye'l poema *[[Haustlöng]]*.

## Bibliografía
*
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* [''Lausavísur''](http://www.heimskringla.no/wiki/Lausavísur:_Þjóðólfr_ór_Hvíni_(B1))
Proacina (parroquia)

**Proacina** ye una parroquia del conceyu asturianu de Proaza. Ocupa la zona central del mesmu, y acueye, nos sos  d'estensión, a .

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios
*L'Auteiru
*La Barrosa
*La Cuandia
*Entelaiglesia
*El Grandizu
*El Pedreiru
*Santa Llocaya
*La Teixera

## Referencies

## Enllaces esternos
Proaza (parroquia)

**Proaza** ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Abarca un únicu nucleu de población, la villa de Proaza, capital del conceyu, que tien , y s'esparde per  de superficie.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Samartín (parroquia de Proaza)

**Samartín** ye una parroquia del conceyu asturianu de Proaza. Ocupa la fastera nororiental del mesmu y acueye, nos sos  d'estensión, a , que se reparten ente los llugares de Samartín, Serandi y Villamexín.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Sograndiu

**Sograndiu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Proaza. Situada na fastera occidental del conceyu, llendando colos conceyos de Tameza ya Grau, tien una estensión de  y una población de . Abarca únicamente'l llugar de Sograndiu.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién
*Sograndio, parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trespena

**Trespena** ye una parroquia del conceyu asturianu de Proaza. Ocupa l'estremu suroccidental del mesmu y tien una estensión de . Fórmenla los llugares de Bustieḷḷu, Fabar, Santa María, Las Ventas y El Toral, qu'axunten ente tóos .

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Andés

**Andés** ye una parroquia del conceyu asturianu de Navia. Ocupa la parte noroccidental del mesmu, y ta bañada pol mar Cantábricu al norte y pela ría de Navia al oeste. Tien una estensión de  y una población de . Éstos repártense ente los llugares de El Aspra, La Casanova, A Colorada, As Cortías, A Guardia, El Monte, Paderne, Téifaros, La Venta y A Villallonga.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Navia (parroquia)

**Navia** ye una parroquia del conceyu asturianu del mesmu nome. Abarca, con una estensión de , la villa de Navia, capital del conceyu, de .

## Sitios
* Caborno
* El Corno
* El Foro
* El Pardo
* El Velarde
* La Colorada
* Las Caleyas
* Las Cortes
* Olga
* San Roque

## Referencies

## Enllaces esternos
Piñeira (parroquia de Navia)

**Piñeira** ye una parroquia del conceyu asturianu de Navia. Asitiada na zona central del mesmu, formando una banda de tierra que lu percorre de norte a sur, tien una estensión de  y una población de , que viven nos llugares de Busmargalín, Freal, Frexulfe, Fontes, Piñeira, El Somuertu, Villuril y El Xeixo.

## Llocalidaes

## Ver tamién

* Ramón de Campoamor, poeta asturianu nacíu en Piñeira en 1817.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Polavieya (parroquia)

**La Polavieya** ye una parroquia del conceyu asturianu de Navia. Ocupa la fastera suroccidental del mesmu, y tien una estensión de  y una población de . Abarca los llugares de L'Artedu, El Bedular, El Carbayal, Cabornu, Las Escas, La Polavieya y Samiguel d'Eiros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Veiga (parroquia)

**Veiga** ye una parroquia del conceyu asturianu de Navia. Ocupa la parte nororiental del mesmu, con una estensión de  y una población de . Abarca la villa de Veiga y los llugares de Santa Marina, Soirana, Veigancima, Vigu y Las Cañosas.

Una de les actividaes económiques importantes de la parroquia ye la relativa a la pesca. La población cuenta con una Cofradía de Pescadores, «Nª Sra. de l'Atalaya», na que se rulen buena parte de les percebes que se comercialicen n'Asturies (35.874 kg en 2006, por un importe total de 1.658.224 €), teniendo importancia tamién la venta de pulpu, merluza y bonitu. De la importancia que la pesca tuvo na economía llocal fala'l fechu de que na villa tuvieron asitiaes delles fábriques de conserves.

En Veiga morrió, nel añu 1811 l'illustráu xixonés Gaspar Melchor de Xovellanos, na casa de Trelles Osorio.

D'ente los personaxes nacíos en Veiga qu'algamaron mayor sonadía, destaquen: Álvaro Navia-Osorio, Juan Pérez Villamil y Antonio López Oliveros.

## Símbolos
Los símbolos de Veiga son la bandera , que ye diagonal penriba dende la esquierda. La so parte cimera ye verde y l'inferior, azul.L'escudu pela so parte ta partíu en dos. A un llau el mar, al otru, el campu.

## Población

## Referencies

## Enllaces esternos
Talarén (parroquia)

**Villanova** ye una parroquia del conceyu asturianu de Navia. Ocupa la fastera centruoccidental del conceyu, y tien  d'estensión y una población de , repartíos ente los llugares de As Acenias, Armental, Buavista, Cabanella, A Colorada, Llamabúa, Salcedo, Talarén (ú s'alcuentra la ilesia parroquial, dedicada a San Antolín), Valmión y A Venta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Viḷḷapedre (parroquia)

**Viḷḷapedre** ye una parroquia de la zona nororiental del conceyu asturianu de Navia. Tien una estensión de  y una población de , que se reparten ente los llugares de El Barbeitín, Bárzana, Cabrafigal, El Calvariu, Las Cañosas, El Cuetu, La Ḷḷaguna, La Ḷḷamieḷḷa, La Pedrosa, La Pena, Tox, El Vau, Viḷḷaíz, Viḷḷapedre, Viḷḷar y Viḷḷeirán.

## Referencies

## Enllaces esternos
Laozi

**Lao Tzu** (老子 Lǎozi, tamién escritu y pronunciáu **Lao Zi** o **Lao-Tse**), foi un filósofu chinu que vivió haza'l sieglu VII e.C.. Atribúise-y l'autoría de la obra fundadora del Taoísmu: el Tao Te King.

Pa dellos, Lao Tzu ye un personax míticu, y nun se conoz abondo de la so vida. El so nome, más un alcuñu, podría tornase como "El mozu vieyu" (Lao: Vieyu, Tze: Mozu), si bien tamién se correspuende con una graduación nobiliaria asemeyada al occidental 'vizconde'. La lleenda cuenta que naciera embaxo una nisal, dempués de 81 años de xestación, con llargues barbes y pelo blanco, daqué que considerase una metáfora de l'antigüedá del taoísmu, anterior a la redaición del Estáu Te King.

Lao Tzu, según la tradición china, nació al rodiu del 600 e.C. na moderna provincia d'Honán, y trabayó bien d'años como bibliotecariu real. Dempués de Confucio, nengún exerció tan grande influyencia nel pensamientu y na historia de China como Lao Tzu, tradicionalmente consideráu fundador del movimientu filosóficu taoísta. El so contautu colos llibros y la so sabencia personal indúxo-y a crear una doctrina de calter panteísta según la que’l Tao, el camín, ye l'entamu material y espiritual, creador y ordenador del mundu. Nel tarrén práuticu encamentó la vida contemplativa y el desaniciu de cualquier arranamientu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Herodotu

**Heródotu**  foi un historiador griegu, pá de la historiografía

Orixinariu d'Halicarnasu, anguaño Bodrum, Turquía. Tres de la so participación nuna revuelta escontra'l tiranu Ligdamis tuvo que marchar al exiliu na islla de Samos, y dedicóse a viaxar, viaxes que-y llevaron a Exiptu, llegando a la primer catarata del Nilu, a Babilonia, a Siria, a Libia, a Italia y a Sicilia. Vivió n'Atenes, au recoyió les tradiciones orales de les principales families, especialmente de los Alcmaeonidae.

Heródotu escribió la historia de la invasión persa de Grecia, conocida como *Les histories d'Herodotu*, considerada la primer obra de historia. Hasta entós, rexistrábense los acontecemientos históricos en cróniques y épiques, pero Herodotu foi'l primeru en tratar el pasáu como un problema filosóficu, que permitía conocer el comportamientu humanu. Y foi'l primeru en recoyer testimoños presentes nos fechos que describía, y en preocupase pola oxetividá, con abondes referencies etnográfiques. Magar que la so obra nun foi apreciada na antigüedá, (Aristóteles califícala de mitóloga), a partir del Renacimientu entamó a ser valorada.

*Les hestories* publicóse ente'l 430 e.C. y el 424 e.C., divídense en nueve llibros, que reciben el nome de les muses. Los seis primeros traten del xorrecimientu del Imperiu Persa y de la so influyencia en Grecia. Los trés últimos describen los intentos del rei Xerxes por vengar la batalla de Maratón y absorber Grecia en dientro'l Imperiu Persa.
Herodotu describe na so obra los confines de la tierra, nese contestu entiéndese la primer referencia a les islles Casitérides nel llibru terceru, anque namás pa afirmar que nun sabe d'elles nin res.

## Referencies

## Enllaces esternos
Productu interior brutu

El **productu internu brutu** (**PIB**) correspuende al valor total de tolos bienes y servicios caberos producíos nun país determináu nun añu determináu. Ye tamién la midida de los ingresos procedentes de la producción d'un país determináu. 

Pa evitar que la mesma producción entre más d'una vez nel cálculu, sólo s'integren nel PIB los bienes y servicios finales, escluyéndose tolos que valen pa producir otros bienes. Nun se tien en cuenta por exemplu el trigu col que se fai'l pan, pero el pan sí.


:PIB_{pm} = C + I + G + X - M \,


## Referencies
Llende

Una **llende**  (tamién **llendera**, **raya** o **frontera**) ye una llinia imaxinaria qu'estrema dos estaos soberanos. En Derechu internacional, y en resultancia lóxica de la soberanía de los estaos, les llendes son inviolables. Tamién se pue usar esti términu, y otros sinónimos como *frontera* o *raya*, pa otres llinies de demarcación que nun se refieran a un territoriu nacional.

## Clases de llendes
Suelen distinguise varies clases de llendes:

* **Llendes naturales**, basaes n'elementos xeográficos, como pue ser un ríu o una cordillera. Ye'l casu de la llende ente España y Francia que sigue los Pirineos.
* **Llendes culturales**, establecíes en función de los diferentes grupos étnicos o llingüísticos. Munches llendes de países europeos, como la que separa Hungría de Rumanía tán basaes en criterios culturales.
* **Llendes xeométriques**, visibles únicamente nos mapes y establecies per aciu de coordenaes. Munchos estaos d'África, cola independencia, heredaron de llendes arbitraries, establecies nel sieglu XIX polos colonizadores europeos ensin tener en cuenta nin la topografía nin de los territorios tribales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de países por PIB (PPA)

Esta ye una **llista de [[países del mundu]] ordenada según el so [[productu internu brutu]] (PIB) en millones de [[dólar|dolares]] en valor de la so [[paridá de poder alquisitivu]] (PPA)**, la suma de tolos bienes y servicios finales producíos por un país nun añu.

La tabla inclúi a los 191 estaos miembros de les Naciones Xuníes, la Xunión Europea, Ḥong Kong RAE (RPC), Macáu RAE (RPC), Antilles Neerlandeses (Países Baxos) y Taiwán (República de China).

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Luis Rodríguez-Vigil

**Juan Luis Rodríguez Vigil Rubio**  ye un abogáu y políticu asturianu. Foi Presidente del Principáu d'Asturies ente 1991 y 1993.

## Biografía
Juan Luis Rodríguez-Vigil nació en Valdepeñas (Ciudá Real) el 15 de marzu de 1945, anque a los pocos díes la so familia treslladóse a L'Infiestu (Piloña). A los 13 años instalóse n'Uviéu, ciudá na qu'estudió la carrera de Derechu.

En 1971 afilióse al PSOE, partíu del que foi miembru del Comité Federal ente 1976 y 1979.

Dempués de trabayar nos ministerios d'Industria y d'obres Públiques, y d'abogáu llaboralista pal sindicatu UXT, foi conseyeru de Sanidá nel gobiernu autonómicu de Pedro de Silva.

En 1991 foi elixíu Presidente del Principáu d'Asturies, cargu del que dimitió a los dos años como consecuencia del escándalu del nomáu petromochu, nel que'l so gobiernu apaeció como engañáu por un timador que se fizo pasar por representante d'una compañía petrolera.

En 2005 publicó un llibru tituláu *Los montes comunales y vecinales de Asturias*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Samartín

**Samartín** puede facer referencia a:

*Samartín (tradición)
**[[Alcedo atthis|Samartín]]*, **Alcedo atthis**, ave coraciiforme de la familia Alcedinidae, qu'habita en llagos y ríos d'Europa, África y Asia.
**[[Zeus faber|Samartín]]*, **Zeus faber**, especie de pexe de la familia Zeidae nel orde de los Zeiformes. Tamién llamáu *sampedru*.

Tamién puede referise a les siguientes poblaciones:

*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu d'Allande.
*Samartín, una aldea de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu d'Ayande.
*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu d'Amieva.
*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu de Samartín d'Ozcos.
*Samartín, un villa, capital del conceyu asturianu de Samartín d'Ozcos.
*Samartín, una aldea de la parroquia de Samartín de Sierra nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
*Samartín, una villa de la parroquia de La Plaza, nel conceyu asturianu de Teberga.
*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu de Grau.
*Samartín, una aldea de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu de Grau.
*Samartín, un llugar de la parroquia de Samartín de Grazanes, nel conceyu asturianu de Cangues d'Onís.
*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu de Proaza.
*Samartín, una aldea de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu de Proaza.
*Samartín, una parroquia del conceyu asturianu de Samartín del Rei Aurelio.
*Samartín, un pueblu de la parroquia asturiana de Santiagu, nel conceyu de Valdés.
*Samartín, una aldea de la parroquia de Tamón, nel conceyu asturianu de Carreño.
*Samartín, un llugar de la parroquia de L'Arteosa, nel conceyu asturianu de Piloña.
*Samartín, una casería de la parroquia de Boriñes, nel conceyu asturianu de Piloña.
*Samartín, un conceyu de la provincia de Zamora.
*Samartín, una aldea de la parroquia de Samartín del Mar, nel conceyu de Villaviciosa.
*Samartín, un llugar de la parroquia de Samartín de Vallés, nel conceyu de Villaviciosa.
*Samartín, un llugar de la parroquia de Miravalles, nel conceyu de Villaviciosa.
*Samartín, una aldea de la parroquia de Samartín d'Ondes, nel conceyu de Miranda.
*Samartín, una aldea de la parroquia de Samartín de Llodón, nel conceyu de Miranda.
*Samartín, un pueblu la parroquia de Samartín de L'Aspra, nel conceyu asturianu de Castrillón.
* Samartín, un llugar de la parroquia y conceyu de Salas.
* Samartín, un aldea de la parroquia de Samartín de Semproniana, nel conceyu de Tinéu.

## Referencies
La Carbayeda (Zamora)

**La Carbayeda** (*La Carballeda* en castellanu) ye una comarca del noroeste de la provincia de Zamora que llenda al norte cola provincia de Lleón, al oeste cola comarca de Senabria, al sur con Aliste y al este cola comarca de Los Valles.

Eclesiásticamente ye parte de l'arciprestalgu de Senabria-Carbayeda y de la diócesis d'Estorga.

Esta comarca, a pesar del so fuerte sentíu d'identidá y de les sos carauterístiques xeográfiques, sociales, económiques, llingüístiques, sociales ya históriques, nun tien la reconocencia llegal necesaria pal so desenvolvimientu alministrativu, lo que llevó a los sos conceyos a entamase nuna mancomunidá xunto con Senabria, como única forma llegal para dar servicios municipales de calidá.

## Etimoloxía
Toma nome, como la so patrona la Virxe de Carbayeda, de la bayura de carbayos. Enclavada nel noroeste de la provincia de Zamora, llinda al oeste cola vecina Senabria, cola que s'atopa práuticamente confundida, al norte cola provincia de Lleón, al este cola contorna de Benavente y Los Valles y al sur cola contorna de Tierra de Tábara.

## Conceyos de La Carbayeda

Llistáu de los conceyos de La Carbayeda:

* Cernadiella (*Cernadilla*)
* Espadañéu (*Espadañedo*)
* Xustel (*Justel*)
* Manzanal d'Enriba (*Manzanal de Arriba*)
* Manzanal de los Infantes
* Merzuelas (*Molezuelas de la Carballeda*)
* Muelas de los Caballeros
* Mombuéi (*Mombuey*)
* Oteru de Bodas (*Otero de Bodas*)
* Peica (*Peque*)
* Rionegru (*Rionegro del Puente*)
* Villardeciervos

## Referencies

## Enllaces esternos
Singapur

La **República de Singapur** (n'inglés *Republic of Singapore* en mandarín 新加坡共和国 *Xīnjīapō Gònghégúo*; en malayu *Republik Singapura*; en tamil சிங்கப்பூர் குடியரசு, *Cingkappūrā Kudiyaracu*) ye un país d'Asia, allugáu 137 km al norte del Ecuador. Tien una superficie de 647,8 km² y ta formáu por 64 islles, siendo la más importante la que-y da nome al país.

Singapur foi ún de los principales centros comerciales y alministrativos del imperiu colonial británicu nel sieglu XIX. Tres d'un periodu curtiu d'aunión con Malasia, conoció un crecimientu económicu espectacular, que lu fizo pasar del tercer al primer mundu en malapenes 30 años.

## Xeografía

La islla de Singapur ta allugada ente Malasia (al norte), ya Indonesia (al sur). Dos pontes comuníquenla cola ciudá de Johor Bahru na Península de Malaca.

Formen tamién parte de Singapur otres 64 islles, siendo les más importantes Jurong, Pulau Tekong, Pulau Ubin y Sentosa. 

L'altura media ye de 10 m, siendo'l puntu cimeru'l monte Bukit Timah, de 164 m. 

La costa, baxa y arenosa, tien en dellos llugares una barrera de coral.

Hai varios ríos, bastante curtios toos ellos. Los principales son el Saletar, el Singapur y el Rochor.

## Economía

## Cultura
Singapur ye un país pequeñu y relativamente modernu, qu'axunta poblaciones d'orixe chinu, malayu y indiu. Nun esiste específicamente una cultura de Singapur, yá que los diferentes grupos étnicos siguen conservando les sos cultures respeutives.

Como exemplu d'esta diversidá cultural, considérense festivos tantu l'añu nuevu del calendariu gregorianu como l'añu nuevu chinu, l'Hari Raya musulmán o'l Deepavali hindú.

Singapur tien cuatro llingües oficiales: inglés, malayu, chinu mandarín y tamil.
 
Historicamente l'idioma de Singapur ye'l **malayu**, pero dende los años 70 l**'inglés** ta imponiéndose como la llingua de la enseñanza, de los negocios y del gobiernu. La influyencia de les otres llingües dio llugar a una variante específica, conocida como singlish.

L'estatutu de llingua común pa la población d'orixe chinu de la que goza'l **mandarín** ta desplazando a los otros dialeutos chinos (Min Nan, Hakka y Cantonés).

El **tamil** ye la llingua d'alredor del 60% de la población d'orixe indiu.

Según les estadístiques de 2000, les llingües usaes en familia yeren el mandarín (35 %), otros dialeutos chinos (23,8 %), l'inglés (23 %), el malayu (14,1 %) y tamil (3,2 %).

## Referencies

## Enllaces esternos
Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa

La **Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa** (**OSCE**), ye una organización internacional que tien como oxetivu la seguridá de los sos miembros. Tien el so orixe na CSCE (Conferencia sobre la Seguridá y la Cooperación n'Europa), celebrada en Ḥélsinki en 1975, y anguaño fórmenla 56 estaos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la OSCE (n'inglés)