Tertulianu

**Quintu Septimio Florente Tertuliano**, más comúnmente conocíu como **Tertuliano**  foi un padre de la Ilesia y un prolíficu escritor mientres la segunda parte del sieglu II y primer parte del sieglu III. Por cuenta de la so trayeutoria revesosa por habese xuníu al movimientu montanista ye, xunto con Oríxenes, l'únicu padre de la Ilesia que nun foi canonizáu. Nació, vivió y morrió en Cartago, nel actual Tunicia, y exerció una gran influencia na Cristiandá occidental de la dómina.

## La so vida

De la so vida bien pocu sábese, yá que ta basada en referencies de los sos escritos, en Eusebio de Cesarea, *Hestoria Eclesiástica* II,ii.4, y en San Jerónimo, *De viris illustribus* cap. 53.

El so padre foi centurión nel exércitu Romanu n'África. L'África romana destacar por allugar grandes oradores, y esta influencia puede trate nel so estilu, los sos arcaísmos, la so gran imaxinación, y el so temperamentu pasional. Foi un académicu que recibió una escelente educación. Escribió a lo menos tres llibros en griegu, de los cualos él mesma cita; pero nengunu caltúvose. La so especialidá fueron les lleis, y los sos métodos d'argumentación demostrar. Eusebio cúntanos que foi un destacáu abogáu en Roma. 

La so conversión al cristianismu socedió alredor del 197-198, (según Adolf von Harnack, Gottlieb N. Bonwetsch, y otros), pero los sos antecedentes son desconocíos, a menos por conxetures de les sos obres. Tal eventu tien de ser decisivu na so vida, tresformando la so personalidá; él mesmu dixo que nun podría imaxinar una verdadera vida cristiana ensin tal cambéu radical, un radical actu de conversión: *"los cristianos fáense, nun nacen"*. (Apologeticum, XVIII).

Foi ordenáu presbíteru na Ilesia de Cartago, tando de la mesma casáu (el celibatu pasó a ser obligatoriu dellos sieglos más tarde). Esti fechu ta bien confirmáu polos sos dos llibros dedicaos a la so esposa. Sicasí, oponer a la bigamia», esto ye, el nuevu matrimoniu de vilbos y viudes, y dirixéndose a quien esperimentaron el «feliz decesu d'un cónyuge», apuraba a los sobrevivientes a aprovechar la oportunidá de suspender los sos deseos carnales y nun volver casar se. Foi unu de los mayores teólogos de la cristiandá del sieglu III. 

A la metá de la so vida, hacia l'añu 207, dixebrar de la Ilesia Católica, siendo lleváu al grupu relixosu de Montano. Pero los montanistas nun fueron los abondo rigorosos pa Tertuliano, quién rompió con ellos pa fundar el so propiu movimientu relixosu. La crónica de San Agustín (*De Haeresibus*, LXXXVI), que diz qu'antes de morrer Tertuliano retornó al senu de la Ilesia Católica, ye improbable.

El so movimientu, los Tertulianistas, inda se caltenía nuna basílica en Cartago en tiempos d'Agustín, pero nel mesmu periodu treslladóse a oriente. Tertuliano siguió la so llucha contra la herexía, especialmente col Gnosticismu; y poles obres doctrinales producíes aportó a maestru de Cipriano de Cartago, el predecesor d'Agustín, y el fundador de la teoloxía llatina.

## [[Cristoloxía]]

Tertuliano considera al Logos de Dios (Sermo o Verbum) como Dios en sentíu deriváu, por ser de la mesma sustancia de Dios; Dios que vien de Dios como lluz que provién del sol. 

Nun considera al Fíu coeterno col Padre. El Fíu de Dios non siempres esistió, namái a partir de ser niciáu pol Padre. Esto demostrar diciendo:

Tertuliano, al igual que Hipólito de Roma, escribió contra'l Modalismo, doctrina que profesaben Noeto, Práxeas y Sabelio. Los trés afirmaben que'l Padre, el Fíu y l'Espíritu Santu yeren la mesma persona.

Tertuliano escribe refutando a Praxeas:

Unu de los testos de soporte de Praxeas yera Juan 10:30. Tertuliano contradiz la so interpretación apelando a les sos conocencies de gramática:

## Precursor del Trinitarismo llatín
Ye'l primeru n'usar la pallabra llatina "trinitas". Con respectu al Padre, al Fíu y al Espíritu Santu diznos:

Ye, y sigue siendo una tema d'alderique, l'usu de la pallabra llatina "substantia" que Tertuliano aplica a la unidá ente'l Padre, el Fíu, y l'Espíritu Santu. Dellos eruditos, como Harnack, afirmen qu'esta pallabra significa "propiedá", que vien del significáu non filosóficu de la pallabra griega ουσια (ousía). Entós, ésti sería un términu xurídicu que denota xurisdicción. Otros dan-y el significáu de la primera, a la que Aristóteles llapada "sustancia primer", que ye la "essentia", lo qu'hai de ser (το τι ην ειναι), que nun se puede predicar d'otru (ver la so obra Metafísica). Sicasí, un estudiu detalláu, revela que "substantia" en Tertuliano tien más d'un significáu, dependiendo del contestu d'aplicación, que nun ta circunscrito siempres al Aristotélicu.

## Visión de la filosofía
Tertuliano refuga a los filósofos paganos, tal como manifiesta nestes pallabres:

Sicasí, esto nun implica que Tertuliano nun utilizara argumentos de la filosofía pa la so exéxesis y refutación. Tampoco niega que la filosofía algame verdaes, anque ensin reconoce-yos gran méritu, tal como afirma en *Avera de l'alma*:

## Obres
Los escritos de Tertuliano tán incluyíos nos volúmenes I-II de la Patrologia Latina, y esisten testos modernos nel Corpus Christianorum (vide. Thesaurus Patrum Latinorum ). En Intratext hai una bona cantidá de los sos escritos, tantu en llatín como en traducciones al inglés, italianu y alemán.

;Apologética
* *Apologeticus pro Christianis*.
* *Dissertatio Mosheim in Apol*.
* *Libri duo ad Nationes*.
* *De Testimonio animae*.
* *Ad Martyres*.
* *De Spectaculis*.
* *De Idolatria*.
* *Accedit ad Scapulam liber*.
* *Dissertatio D. Le Nourry in Apologet. libr. II ad Nat. et libr. ad Scapulam*.

;Polémica
* *De Oratione*.
* *De Baptismo*.
* *De Poenitentia*.
* *De Patientia*.
* *Ad Uxorem libri duo*.
* *De Cultu Feminarum lib. II*.

;Dogmática
* *De Corona Militis*.
* *De Fuga in Persecutione*.
* *Adversus Gnosticos Scorpiace*.
* *Adversus Praxeam*.
* *Adversus Hermogenem*.
* *Adversus Marcionem libri V*.
* *Adversus Valentinianos*.
* *Adversus Judaeos*.
* *De Anima*.
* *De Carne Christi*.
* *De Resurrectione Carnis*.

;Sobre moralidá
* *De velandis Virginibus*.
* *De Exhortatione Castitatis*.
* *De Monogamia*.
* *De Jejuniis*.
* *De Pudicitia*.
* *De Pallio*.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* Benitu XVI presenta a Tertuliano: testu español nel sitio Zenit.

* Testos de Tertuliano, con indicaciones de concordances y con llistes de frecuencia, nel sitio Intratext.

* Sobre Tertuliano, con toles obres del autor en llatín, traducciones a dellos idiomes, manuscritos y otros recursos, nel sitio Tertullian.

* Cipriano de Cartago: *De la vanidá de los ídolos*. Ye un estractu de la obra de Tertuliano *De Idolatria*.
** Testu francés, con anotaciones nesti idioma, nel sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011): trad. de Marie-Nicolas-Silvestre Guillon (1759 - 1847), entós obispu de Marruecos; ed. de 1937, en Versalles.
** Testu n'español de los sos meyores obres