open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cortes Xenerales

Les **Cortes Xenerales** o **Cortes Españoles** son un muérganu constitucional del Estáu Español constituyíu y reguláu nel Títulu Terceru de la Constitución Española de 1978.

La Constitución española afita que les Cortes son les representantes del pueblu español y se componen de dos Cámares: el Senáu y el Congresu de los Diputaos. Trátase, poro, d'una configuración bicameral del Poder Llexislativu.

En representación del pueblu español exercen los aspeutos esenciales de la Soberanía Nacional: poseen la potestá llexislativa, aprueben los Presupuestos Xenerales del Estáu, controlen l'aición del Gobiernu y desempeñen el restu de funciones que-yos atribúi la Constitución.

## Ver tamién
* Congresu de los Diputaos d'España
* Senáu d'España
* Reinu d'España
* Rei d'España

## Referencies

## Enllaces esternos
The Chieftains

**The Chieftains** son un grupu musical irlandés conocíos por facer y popularizar la música tradicional del so país.

El grupu grabó munchos álbumes de música tradicional irlandesa instrumental, asina como collaboraciones abondes con músicos populares de munchos xéneros como country o rock and roll. Ente estes collaboraciones destaquen músicos como Van Morrison, Mick Jagger, Elvis Costello, Roger Daltrey, Nancy Griffith, Tom Jones, Sinéad O'Connor, James Galway, The Corrs, Art Garfunkel, Sting o Carlos Núñez.

En 1975 el grupu algamó muncha sonadía pol so tema *Women of Ireland* dientro de la película *[[Barry Lyndon]]* de Stanley Kubrick. El grupu gano seis Premios Grammy, siendo nomáu dieciocho veces. Tamién ganaron un Óscar, un Emmy y un Genie. Les portaes de los primeros cuatro álbumes fueron diseñaes por Edward Delaney. 

## Miembros del grupu

* Paddy Moloney (gaita, *[[tin whistle]]*, cordión, *[[bodhrán]]*). Ye'l líder del grupu.
* Matt Molloy (xiblata, *tin whistle*)
* Kevin Conneff (*bodhrán*, voces)
* Seán Keane (violín, *tin whistle*)
* Martin Fay (violín)
* Derek Bell (arpa, teclaos, oboe)

En 2002, Fay dexó'l grupu y Bell morrió.

## Discografía
* *The Chieftains 1* (1963)
* *The Chieftains 2* (1969)
* *The Chieftains 3* (1971)
* *The Chieftains 4* (1973)
* *The Chieftains 5* (1975)
* *The Chieftains 6: Bonaparte's Retreat* (1976)
* *The Chieftains 7* (1977)
* *The Chieftains Live! * (1977)
* *The Chieftains 8* (1978)
* *The Chieftains 9: Boil the Breakfast Early* (1979)
* *The Chieftains 10: Cotton-Eyed Joe* (1981)
* *The Year of the French* (1982)
* *Concert Orchestra* (1982)
* *The Chieftains in China* (1985)
* *Ballad of the Irish Horse* (1986)
* *Celtic Wedding* (1987)
* *In Ireland* (1987)
* *Irish Heartbeat* - With Van Morrison (1998)
* *The Tailor Of Gloucester* (1988)
* *A Chieftains Celebration* (1989)
* *Over the Sea To Skye: The Celtic Connection* - With James Galway (1990)
* *Bells of Dublin* (1991)
* *Another Country* (1992)
* *An Irish Evening* (1992)
* *The Celtic Harp: A Tribute To Edward Bunting* (1993)
* *The Long Black Veil* (1995)
* *Film Cuts* (1996)
* *Santiago* (1996) (Na grabación d'esti discu participó'l gaiteru asturianu Xuacu Amieva col so tema *El besu*).
* *Long Journey Home* (1998)
* *Fire in the Kitchen* (1998)
* *Tears of Stone* (1999)
* *Water From the Well* (2000)
* *The Wide World Over* (2002)
* *Down the Old Plank Road: The Nashville Sessions* (2002)
* *Further Down the Old Plank Road* (2003)
* *The Long Black Veil* (2004)
* *Live From Dublin: A Tribute To Derek Bell* (2005)
* *The Essential Chieftains* (2006)
* *San Patricio* (2010)
* *Voice of Ages* (2012)

## Miembros anteriores
Otros miembros que formaron parte del grupu con anterioridá fueron:
* David Fallon (bodhrán)
* Ronnie McShane (percusión
* Peadar Mercier (bodhrán)
* Seán Potts (*tin whistle*, *bodhrán*)
* Michael Tubridy (xiblata, concertina, y *tin whistle*)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial
Relieve terrestre

El **relieve terrestre** fai referencia a les formes que tien la corteya terrestre o llitosfera na superficie, tanto al referinos a les tierres emerxíes, como al relieve somarín, ye dicir, al fondu del mar. Ye l'oxetu d'estudiu de la Xeomorfoloxía, sobremanera, al referinos a les tierres continentales ya insulares. La xeomorfoloxía ye una de les rames o ciencies principales que s'engloben dientro de la Xeografía físico y de les Ciencies de la Tierra.

## Xeomorfoloxía
La Xeomorfoloxía ye en gran parte l'estudiu de la formación del relieve xeográficu o de la topografía. El relieve fórmase pola interaición de los procesos:
* Xeolóxicos: migración de les plaques tectóniques falles y torques, erupciones volcániques, etc.
* Procesos erosivos.
* Impautos estraterrestres (meteoritos).

## Referencies

## Enllaces esternos
Príncipe d'Asturies

**Príncipe d'Asturies** ye'l títulu cimeru que pertién l'heriede de la Corona Española. Anguaño ye *So Alteza Real Doña* Leonor de Borbón.

Pertién por Real Decretu dende 1977 los títulos históricos de los heriedes de los estremaos reinos hispanos: Príncipe d'Asturies, Príncipe de Girona, Príncipe de Viana, Duque de Montblanc, Conde de Cervera y Señor de Balaguer como heriede de los Reinos Llión, Castiella, Aragón, Navarra, Principáu de Cataluña y reinos de València y Mallorca. Los sos oríxenes remanecen de 1388, 1351, 1424, 1387, 1351, 1413, respeutivamente.

## Orixe del títulu

Los oríxenes del Principáu d'Asturies remóntense a los primeros años del sieglu XIV, cuando, nes Asturies d'Uviéu constituyó el primer gran señoríu nobiliariu pa don Rodrigo Alvares. Al morrer ensin socesión, pasó a don Enrique de Trastámara que, a la vegada, cedió-ylu al so fíu bastardu: Alfonso Enríquez. 
Demientres el reináu de Xuan I, el conde de Noreña protagonizó una serie de revueltes que decidieron al Rei a confiscar el señoríu ya incorpoaralu a la corona de Castiella. Esta decisión de convertilu en realengu, confirmóla dos años más tarde, en 1385, dio testamentu mandó al so fíu Enrique:

Los términos de la redaición de la Célula Real de constitución del Principáu conozse por una escritura de confirmación fecha pol rei Xuan II de Castiella, el documentnu orixinal ta perdíu. Declaraba:

En 1388, a raíz del matrimoniu alcordáu ente'l Xuan I y el duque de Láncaster, hermanu del rei d'Inglaterra, pa los sos fíos Don Enrique de Castiella y doña Catalina, pa finar coles pretensiones de los Lancaster a la corona del Castiella (como descendientes de Pedru I), decidióse (alcuerdu de Bayona) que a semeyanza de Francia que los primoxénitos de los Reis yeren entitulaos Delfines y d'Inglaterra onde yeren Príncipes de Gales, en Castiella seríen Príncipes d'Asturies.

El títulu de Príncipe d'Asturies n'adelantre será ostentáu pol Herederu de la Corona de Castiella y depués d'España. 

La institución del Príncipe d'Asturies nun foi un simple títulu d' honor, pues el territoriu asturianu pertenecía-yos como patrimoniu, la persona a la que se-y otorgaba'l títulu podía nomar xueces, alcaldes, etc., y gobernaben el Principado en representación de su Señor. Esta situación camudó colos Reis Católicos, quemenguaron el títulu de Príncipe de Asturias a una condición simbolica y honorífica, calter que se caltuvo colos reis de la Casa d'Austria y cola dinastía de los Borbones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pablo X. Suárez

**Pablo X. Suárez**  ye un escritor asturianu. Ye llicenciáu en filoloxía hispánica pola Universidá d'Uviéu y escritor n'asturianu y castellanu.

En poesía tien asoleyao'l poemariu *[[Asturiana Beat]]* (2005) cola editorial Trabe y *El sistema débeme una chocolatina* (2011) y en narración tien dellos premios na creación de cuentos como nel Concursu de Cuentos pola Oficialidá que convoca'l Conceyu de Bimenes o el X Concursu de Narraciones Curties Conceyu Llaviana, con *El bichu grande* (2011) y publicáu'l llibru de rellatos *Yoni y yo* (2010). 

Tamién tien asoleyao en castellanu los poemarios: *Pop Retórika* (2009) y *Cómo evitar el apocalipsis* (2016).

Pablo X. Suárez tien collaborao en revistes asturianes como Lletres Asturianes, Entellunu, Campu de los Patos o Formientu. Asina mesmo collaboró col selmanariu Les Noticies con una columna d'opinión.

Nel añu 2017 fízose col Premiu Xuan María Acebal de poesía col poemariu *Little Babilonia*, destacando'l xuráu «el nivel llingüísticu y estilísticu, y la brillantez de les imáxenes d'un testu que xuega y entemez la tradición más clásica coles referencies más pop». Igualmente, nel añu 2023 algamó'l Premiu Fernán Coronas de poesía pola so obra *Entamos d'onomástica* na so XXIX edición. 

## Obres

### En solitariu
* Asturiana Beat (Trabe, 2005) Poemariu
* Yoni y yo (Suburbia, 2010) Rellatos
* Pop Retórika (Glayíu, 2010) Poemariu, en castellanu.
* El sistema débeme una chocolatina (Suburbia, 2011) Poemariu.
* Cómo evitar el apocalipsis, en cuatro evangelio y algunas canciones populares (La novia de nadie, 2016) Poemariu, en castellanu.
* Little Babilonia (Ediciones Saltadera, 2018). Poemariu ganador del Premiu Xuan María Acebal

### En llibros coleutivos y antoloxíes
* Vía de serviciu (Suburbia, 2007) Rellatos
* Asturies cuenta (Suburbia, 2008) Rellatos
* La edad del óxido (Laria, 2008) Rellatos, en castellanu.
* Camín de Bimenes (Xébana 2008) Rellatos
* Contadores de lluz (Suburbia, 2010) Rellatos y fotografía.
* Leyendas urbanas (Misiva, 2012) Poesía y rellatos, en castellanu y asturianu.
* Asturcones (Canalla, 2012) Poesía, en castellanu y asturianu.
* Contra'l silenciu (Suburbia, 2014) Poesía n'asturianu
* La prueba del once. Poesía asturiana del sieglu XXI (Saltadera, 2015) Poesía n'asturianu.
* Degeneración Salvaje (Autoedición coleutiva, 2015). Poesía en castellanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Blog de Pablo X. Suárez
Archivu Históricu d'Asturies

L**'Archivu Históricu d'Asturies** ta asitiáu na antigua Cárcel Correccional d'Uviéu. L'archivu guarda documentos dende'l sieglu XII hasta anguaño, con información abondo de la Audiencia Territorial, rexistros varios, llibros antiguos, protocolos y otros munchos documentos de la historia asturiana, principalmente la comprendida ente los sieglos XVI y XX. Enantes taba na cai del Aguila, n'Uviéu, na parte posterior del monesteriu de les Pelayes, pero en marzu de 2010 foi treslladáu al so allugamientu actual.

L'Archivu Históricu d'Asturies comparte see y medios materiales y personales col'Archivu Históricu Provincial d'Asturies.

Los fondos colos que cunta l'archivu son: 

* 88.775 caxes
* 14.838 llibros
* 1.906 microformes

## Referencies

## Enllaces esternos

* Índiz de fondos del archivu.
Estela de Nicer

La **estela de Nicer Clutosi** ye una estela funeraria del sieglu I d.C.

La estela fai referencia a Nicer Clutosi, príncipe de los Albiones. Foi alcontrada nel añu 1932 n'A Veiga (Asturies) y ta espuesta nel muséu arqueolóxicu d'Asturies, n' Uviéu. 

La inscripción funeraria de la estela ye la que vien darréu :

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina con imaxe y desendolcu de la inscripción
Crónica de Sampiro

La **Crónica de Sampiro** ye un testu escritu pol obispu d'Astorga, Sampiro, al entamu del sieglu XI.

La crónica abarca dende'l 866 d.n.e fasta'l 999 d.n.e, ello ye, los caberos años de reináu d'Alfonsu III d'Asturies y los reinaos de los sos socesores hasta Alfonsu V.

Esi testu tien importancia yá que la Crónica Albeldense fina'l so rellatu nel añu 883. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Crónica d'Alfonso III

La **Crónica d'Alfonsu III** ye un documentu históricu que se-y atribúi al propiu rei Alfonsu III, y qu'abarca un espacio de tiempu que va dende'l reináu de Wamba fasta'l final del reináu d'Ordoñu I. 

Esisten dos versiones d'esta crónica: 

*La Crónica Rotense 
*La Crónica Sebastiense, Ovetense, A Sebastián o Erudita

## Referencies
Santoña

**Santoña** ye una villa que s'alcuentra na fastera oriental de Cantabria, n'España, asitiada na bahía del so nome, al pie del monte Buciero. Dista unos 45 km de la capital, Santander. La ciudá de Santoña llenda al norte cola playa de Berria, al sur cola playa de San Martín, al este col monte Buciero y al oeste col puertu pesqueru y la nueva seición de puertu esportivu qu'a la so vez tien al oeste les marismes. Na llocalidá d'El Dueso s'alcuentra la prisión del mesmu nome, dende'l sieglu XX.

## Llocalidaes
Compónse de tres llocalidaes:

*Dueso. 
*Piedrahíta. 
*Santoña (capital), 11.202 habitantes en 2006.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pierre Étienne Rémillieux

**Pierre Étienne Rémillieux**  yera un pintor francés.

Alumnu de Claude Bonnefond y Augustin Thiérrat na École nationale des beaux-arts de Lyon, espón nel Salón de Paris (1841-1855) onde obtuvo una medaya de tercer clase en 1841 y de segunda en 1847.

## Museos
* Lyon, Musée des Beaux-Arts, *Groupe de fleurs dans une coupe de fleurs*, - *Fleurs et fruits*, 
* Montpellier, Musée Fabre, *Vase de Fleurs*.

## Subastes
* París, 18 /12/ 1995, *Enfant posant devant une balustrade et tenant un arc et une flèche*, oleu sobre tela, 23 000 FF.
* Nueva York, Sotheby's, 24 /10/ 1996 *Poire, pêches et prunes sur un entablement*, oleu sobre tela, 9 200 $

## Bibliografía
*Gazette des Beaux-Arts, 1861, volume 10, 104, 165.
*Elisabeth Hardouin-Fugier et Etienne Graffe, *Les Peintres de fleurs en France de Redouté à Redon*, Les Éditions de l'amateur, Paris, 1992.

## Referencies
Mickey Mouse

**Mickey Mouse** foi'l primer personaxe de dibuxos animaos de la empresa Walt Disney. Foi creáu por Walt Disney en collaboración con Ub Iwerks en 1928 durante un viaxe en tren. Inicialmente Walt Disney bautizólu como **Mortimer**, y foi la so muyer la que-y aconseyó'l nome de **Mickey**. Cuando tornaron, Walt Disney entamó a trabayar col so xefe d'animación, Ub Iwerks, nesti nuevu personaxe. La primera película llamóse *Plane Crazy* ("Llocu polos aviones"). 

El 18 de payares de 1928 estrenóse nel "Colony Theater" de Nueva York *Steamboat Willie*, el tercer cortumetraxe del personaxe y primeru n'utilizar el soníu. Dao que foi un gran ésitu Walt Disney continuó realizando películes con Mickey como protagonista. En 1940 produxo *Fantasía*, film que resultó ser una gran innovación pa la dómina debido a les téuniques d'animación que s'emplearon (en color y con soníu n'estéreo). La idea surdió a partir del deséu de Walt Disney d'atopar un vehículu afayaízu pa promocionar a Mickey Mouse, que fuera eclipsáu pola personalidá pendenciera de Donald. Esta película nun tuvo l'ésitu esperáu hasta años depués, na década de los 60.

Mickey tien una fiel mascota llamada Pluto.

L'imperiu Disney foi medrando y a él fueron amestándose-y otros personaxes que col tiempu fueron convirtiéndose tamién en dibuxos animaos clásicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Espectru políticu

Llámase **espectru políticu** al ordenamientu visual de grupos y organizaciones polítiques acordies con dellos exes conceutuales. Esta clas d'ordenamientu ta condicionada poles situaciones históriques, sociales y el sistema de partíos d'una sociedá. Ún de los más emplegaos ye esquierda-drecha.

## Izquierda y drecha
Nos países occidentales contemporáneos, l'espectru políticu descríbese polo xeneral a lo llargo d'una llinia que va de drecha a esquierda. Esti espectru políticu tradicional ta definíu a lo llargo d'un exe col conservadorismu, la teocracia y el fascismu ("la drecha") nun estremu y el socialismu y el comunismu ("la esquierda") al otru. N'América del Norte y Europa, el términu lliberalismu refiérese a munches posiciones polítiques, munches vueltes consideraes estremaes ente los EE.XX. y el restu'l mundiu. Los lliberales considérense más bien d'izquierdes nos EE.XX. y más bien de dreches na mayor parte los países europeos – un términu qu'espeya la confrontación d'indefinición que "lliberal" tien nos EE.XX. ye'l de "centrista" o de "centru" n'Europa.

### Delles interpretacioens del exe esquierda-drecha
Hai delles opiniones sobro qué ye lo que se mide realmente a lo llargo d'esti exe.:

* La participación del gobiernu na economía ha ser intervencionista/socialista (esquierda) o laissez-faire/capitalista (drecha). Ésta foi la distinción fundamental na mayoría los países (non nos EE.XX.) na mayor parte'l sieglu XX. 
* L'estáu ha dar prioridá a la igualdá (esquierda) o a la llibertá (drecha). 
* L'estáu ha dar prioridá a la llibertá social (esquierda) o a la llibertá económica (drecha). 
* La participación del gobiernu nos asuntos éticos ha ser mínima (esquierda) o intervencionista (drecha). 
* El gobiernu ha de s'ocupar d'asuntos como la sanidá y les pensiones (esquierda) o los individuos han de s'encargar de los mesmos (drecha).
* Nos asuntos económicos y financieros, la tendencia p'hacia la seguridá económica (esquierda) o p'hacia la llibertá económica (drecha). 

Sicasí, non toles consideraciones son apropiaes porque tamién hai delles corrientes que d'avezu clasifiquense dientro de la izquierda que s'oponen al Estáu, como los anarquistes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Polos xeográficos

Son los puntos d'un planeta au s'alcuentren tolos meridianos, y ye'l llugar au l'exe de rotación d'un planeta taya la superficie. D'esti mou, l'exe rotación xune siempre los dos Polos, Polu Norte y Polu Sur. Nun hai que trafulcar esti exe col de tresllación yá que nun tienen por qué coincidir, na Tierra por exemplu hai una diferencia de 23,45º (inclinación de la eclíptica, responsable de les estaciones) en Xúpiter namái son 3,12º, en Saturnu 26,73º y n'Uranu 97,86º.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castros d'Asturies

## Tipoloxía de los castros
Si miramos la orografía de la zona ú s'asienten, podemos dividir los castros en:
* **Castros d'interior**. Son los más abondosos. El pobláu apaez nuna llomba o nun altu, pero de pocu altor. De planta circular o ovalada, tán arrodiaos d'una o más muries y fosos.
* **Castros de monte**. S'asitien nuna de les fasteres de montes de más altor,ocupando davezu la parte alta d'un picu. Ellí aprovechen lo arispiu del terrén pa una meyor defensa. Los más d'ellos son de fundación romana, y se rellacionen cola esplotación de mines.
* **Castros costeros**. Considérense, na obra de referencia de Jorge Camino, costeros a aquellos que llenden direutamente cola mar, y qu'aprovechen pa la so defensa, amás de les muries y cárcavos avezaos nesti tipu de poblaos, los cantiles de la zona.

## Rellación de castros n'Asturies
Na catalogación de José Manuel González, a finales de la década de 1960, enumerábense 93 castros. Anguaño'l númberu d'estructures identificaes como posibles castros nes cartes arqueolóxiques de los diferentes conceyos d'Asturies supera los 400. D'ellos Alfonso Fanjul Peraza (*Los castros de Asturias. Una revisión territorial y funcional*, 2004) identifica positivamente como tales a 246 d'ellos, que son los que recoyemos nel cuadru que vien darréu.

**Ver tamién:**
*Cultura castreña
*Castros de Lleón
*Castros de Cantabria
*Castros de Galicia

## Bibliografía
* Camino Mayor, Jorge. *Los castros marítimos en Asturias*. Uviéu, RIDEA, 1995.
* Fanjul Peraza, Alfonso. *Los castros de Asturias. Una revisión territorial y funcional*. Teberga, Ayuntamientu de Teberga, 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web oficial del Castru y el Muséu del Chao Samartín
Laredo

**Laredo** (*Laredu* en cántabru) ye un conceyu español de la Comunidá Autónoma de Cantabria, asitiáu na parte oriental de la mesma y xunto al Mar Cantábricu. Tien una población de .

Na cabeza comarcal del baxu Asón, y como tal empresta servicios a los sos conceyos axacentes (Colindres, Limpias, Bárcena de Cicero, Liendo, Ampuero, etc.).

Ta asitiáu na boca oriental del ríu Asón, na so mayor parte nun estensu arenal de más de 5 km nomáu La Salvé. Poro, la so superficie ye mayoritariamante llana y arenosa; anque alredor d'ella apaecen tarrenos allomaos. La mayor parte del territoriu ta ocupáu por edificaciones, anque ye común l'apaición de viesques d'ocalitos, pinos y castaños, así como vexetación dunar n'arees de sablera.

Económicamente, tien pasao de vivir hai poco más de 30 años de la pesca a vivir del sector servicios. Dientro del sector servicios tien mención especial la hostelería, a la que se dedica una parte importante de la población activa, y destinada a cubrir les necesidaes de les numberoses persones que visiten la villa, sobremanera en época braniega. De fechu, Laredo ye un referente del turismu de sol y sablera nel norte de la Península. La industria municipal ta basada na tresformación de los productos pesqueros, sobremanera de l'anchoa, y na pequeña empresa familiar. El primariu foi perdiendo importancia anque tovía son munchos los laredanos que se dediquen a esti tipu de trabayu.

La so historia vien definida pol so antiguu esplendor como llocalidá venceyada al Mar Cantábricu. Dientro del so nucleu urbanu son comunes les cases solariegues blasonaes y numberosos centros relixosos, onde rescampla la ilesia gótica del sieglu XIV Santa María de la Asunción.

## Llocalidaes
*La Arenosa
*El Callejo
*Las Cárcobas
*Las Casillas
*Laredo (capital)
*La Pesquera
*Tarrueza
*Villante

## Ver tamién
*

## Referencies

## Enllaces esternos
Precesión

El movimientu de **precesión**, tamién nomáu **Precesión de los equinoccios**, ye debíu a que la Tierra nun ye esférica, sinón un elipsoide achatáu pelos Polos. De ser la Tierra esférica dafechu, namái ficiera los movimientos de rotación y tresllación

Pue considerase esti movimientu como un ximielgue llentu demientres el movimientu de tresllación peru en sen contrariu (retrógradu) al de les manes del reló, asemeyáu al que fai una peonza. Esti ximielgue fai que l'exe terrestre debuxe un conu de 47º d'apertura col vértiz nel centru la Tierra. Una vuelta completa de precesión dura 25.767 años, ciclu nomáu Añu Platónicu y del que ya los antiguos Mayas ficieran un cálculu estimáu.

 
Esti movimientu fai que por exemplu, la prollongación de la llinia Norte-Sur (qu'anguañu siñala a la *Estrella Polar* u *Osa Menor*), alcuéntrese namái que a 1º d'esta estrella. Alrodiu del añu **2102** tará a unos 28', y llueu dirá allonxándose pa que, dientru d'unos 10.000 años seya **Deneb** (*α Cygni*) la estrella que mos indique el Polu Norte y llueu **Vega** (*α Lyrae*), 3.000 años dempués. El ciclu repítese pa entamar otra vegada, con una estrella que ya foi la Estrella Polar nel 2.700 enantes de Cristu. Nómase **Thuban** (*α Draconis*) y que-yos siñalaba el Norte a los pobladores del Antiguu Exiptu, y cola que s'orientaron pa facer les pirámides.

## Ver tamién

*Rotación
*Tresllación
*Nutación
*Polos Xeográficos

## Referencies

## Enllaces esternos
San Isteba

**San Isteba** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. 

Nos sos  d'estensión viven un total de , repartíos ente les siguientes entidaes de población: Los Arenales, La Barraca, El Bosque, La Brañella, El Calderu, La Covadonga, El Cruce, Les Cruces, Friera, El Lloxu, Los Molinos, Morente, Novales, Paderne, El Pando, Los Pintos, El Monte San Cristoba, Les Cases y Vidayán.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Demografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Samiguel (Uviéu)

**Samiguel** ye una parroquia del conceyu d'Uviéu, (Asturies). 

Nos sos  d'estensión viven un total de , ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Les Campes, El Carbayón, El Contriz, Llampaya, Llano, Ules y Villarmosén.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Historia
Nesta parroquia hebo un hospital pa pelegrinos del Camín de Santiago. Esti hospital apaez citáu nuna donación qu'Ordoñu I d'Asturies y la so muyer Ximena fixeron a la ilesia de San Salvador d'Uviéu, la futura catedral.

## Arte
*Ilesia de Samiguel de Lliño, famosa obra prerromana del arte asturianu. La ilesia tuvo tamién baxo l'alvocación de Santa María. Foi anovada nel 848 y esfarrapada y deformada ente 1781 y 1782 intre nel que l'antiguu ábside convirtióse nel actual pórticu.

## Demografía

## Ver tamién
* Samiguel de Lliño

## Referencies

## Enllaces esternos
Naranco (parroquia)

**Naranco** ye un llugar y una parroquia del conceyu d'Uviéu, (Asturies).

Nos sos  d'estensión viven un total de , ya inclúi a les siguientes entidaes de población: Casares, Costante, Naranco, La Peña'l Fuelle y El Pebidal.

## Arte
Nesta parroquia alcuéntrase la ilesia de Santa María del Naranco, única amuesa d'arquiteutura civil del arte asturianu, Patrimoniu de la Humanidá dende avientu de 1985.

## Demografía

## Llocalidaes

### Entidaes menores de población

## Ver tamién
* La Cuesta'l Naranco

## Referencies

## Enllaces esternos
Lluniego (parroquia)

**Lluniego** ye una parroquia y llugar del conceyu asturianu d'Uviéu asitiada a 8 km de la capital pela AS-242 y a otros 9 km de Mieres siguiendo la mesma carretera. A la mesma se pue acceder tamién per aciu de l'A-66 Autovía de la Plata. Ta asitiada a la izquierda del Ríu Nalón y sobre l'Autovía de la Plata. Tien una población de  y ocupa una estensión de .

## Entidaes de población

### Sitios

## Llocalidaes llendantes
*Manzanea
*Santianes

## Historia
En términos d'esta parroquia alcontráronse asentamientos prehistóricos como'l Castru d'El Picu Castiellu, asitiáu xunto al antiguu Castiellu de Tudela.

## Economía
En Lluniego tiense promovío la construcción d'un Polígonu Industrial de 1.000.000 de m² nel que s'instalaron delles empreses sobre too dedicaes al almacenaxe o distribución.

Olloniego 01.JPG
Olloniego 02.JPG



## Demografía

## Monumentos
***Puente Viejo**; ponte medieval destruída nel sieglu XVII, constaba de cinco arcos d'estremáu altor.
*Restos del **Castiellu de Tutela**, edificáu por Alfonsu III el Magno y cedíu al Obispáu por Alfonsu VII, foi mandáu destruyir nel sieglu XIV.
***Torre Muñiz** y **Casa Quirós**.
***Ilesia de [[San Pelayo]]**, recoyida nel Inventariu del Patrimoniu Arquiteutónicu d'Asturies.
*Restos del **Hospital de Peregrinos de Lluniego**, de fines del sieglu XVIII, xunto colos de La Pola, Castieḷḷo, Viḷḷayana, Mieres y otros aidó a formar una cadena d'hospitales ente Payares y Uviéu, ta asitiáu nel Barriu de La Plazuela y anguaño ta convertíu en vivienda.

Olloniego 06.JPG
Ref.0096.jpg
Olloniego 11.JPG



## Cultura
Lluniego ta altravesáu pol Camín de Santiago nel so camín haza la Catedral de San Salvador d'Uviéu.

La parroquia dispón d'un .

## Fiestes
***Descensu Internacional del Nalon en Piragua**, en mayu o xunu.
***Fiestes de San Antonio y San Pelayo**, en xunu.
***Armatilla**, el 8 de setiembre y el 9 **Armatillina**.
***Nuestra Señora de los Remedios**, el domingu siguiente a Armatilla.
***Santa Barbara**, el 4 d'avientu.

## Ver tamién
*Nalón Club de Fútbol

## Referencies

## Enllaces esternos
Pilote (cómic)

***Pilote*** (*Mâtin, quel journal !*) ye una revista selmanal francesa de cómic creada el 29 d'ochobre de 1959 y qu'apaeció por última vez n'ochobre de 1989. 

## Presentación

Arriendes de cómic, *Pilote* publicaba tamién noveles, reportaxes y chistes de tou xéneru. Cambió radicalmente'l mundu del cómic francófonu. Dende'l veranu de 2003, nuevos númberos foron asoleyaos con una periodicidá «irregulomanal», nun apaeciendo más que cuando les páxines tán preparaes. El so *slogan* conviértese entós «Pilote, el tebeo que s'anima a tornar». 

A la so creación, el direutor de la publicación yera Jean Hébrard, el redactor xefe François Clauteaux, reemplazáu por Raymond Joly depués de seis númberos y René Goscinny entós secretariu de redaición. La periodicidá de partida yera selmanal.

## Cronología editorial
* 1960 : Georges Dargaud recompra'l periódicu. El redactor xefe ye Denis Lefèvre-Toussaint.
* 1962 : Nuevu redactor xefe, Marcel Bisraux.
* Fin de 1963, Pilote va mal, René Goscinny y Jean-Michel Charlier son nomaos redactor xefe y encargaos de rellanzar el periódicu. .
* 1974 : René Goscinny suelta les riendes, Guy Vidal conviértese en redactor xefe. En xunu, Pilote conviértese en mensual.
* 1986 : Fin de Pilote mensual, fusión con Charlie Mensuel, el tebeo toma entós el nome *Pilote & Charlie*.
* 1988 : Retoma del nome de *Pilote*.
* Ochobre de 1989 : Fin de l'aparición de *Pilote*.
* 19 de xunu de 2003 : aparición d'un númberu especial.
* Setiembre de 2004 : aparición d'un númberu « especial Navidá 2004 ».

## Series famoses

Numberoses series de cómic franco-belxicanu que se tornaron famoses entamaron la so carrera en *Pilote*. Podemos citar por orden cronolóxicu de la so primera aparición: 
* 1959 :
** Astérix el Galu (de René Goscinny y Albert Uderzo)
** Tanguy et Laverdure (de Jean-Michel Charlier y Albert Uderzo)
** Le démon des Caraïbes, futuru Barbe-Rouge (de Jean-Michel Charlier y Victor Hubinon)
* 1963 : 
** Achille Talon (de Greg)
** Grand Duduche (de Cabu)
** Fort Navajo (antecedente de Blueberry, de Gir, alias Jean Giraud y Jean-Michel Charlier)
* 1965 :
** Philémon (de Fred)
** Les Dingodossiers (de René Goscinny y Marcel Gotlib)
* 1966 :
** Blueberry
* 1967 :
** Lucky Luke (de René Goscinny y Morris) que yera publicáu enantes na revista *Spirou* 
** Valérian (de Jean-Claude Mézières y Pierre Christin)
* 1968 :
** Iznogoud, (de René Goscinny et Tabary)
** Rubrique à brac (de Marcel Gotlib)
* 1969 :
** Cellulite (de Claire Bretécher)
* 1970 :
** Lone Sloane (de Philippe Druillet)
* 1971 :
** Le Concombre Masqué (de Mandryka)
* 1972 :
** Brindavoine (de Jacques Tardi)
* 1973 :
** Le Génie des alpages (de F'murr)
* 1975 :
** Léonard (de Turk y De Groot)
* 1978 :
** *Les Phalanges de l'Ordre Noir* (de Pierre Christin y Enki Bilal que collaboraron con Pilote dende 1972)
**Le Vagabond des Limbes (de Ribéra y Christian Godard)

## Referencies

## Enllaces esternos
* La memoria de ''Pilote''
Nutación

La **nutación** (del llatín "*nutare*" , cabeciar u oscilar) ye la oscilación periódica del polu de la Tierra alredor de la so posición media na esfera celeste, (asemeyao al movimientu d'una peonza cuandu pierde fuercia y ta al puntu cayer) por mor de la influyencia de la Lluna sobro'l planeta, y al achatamientu del xeoide.

El movimientu ye asemeyáu a una pequeña elipse y produzse demientres el movimientu de precesión. Una vuelta completa a la elipse dura 18,6 años, lo que supón que nuna vuelta completa de precesión la Tierra fai 1.385 bucles. La nutación fai que los Polos de la Tierra desplázense unos nueve segundos d'arcu cada bucle.

El Sol tamién fai otru efeutu de nutación pero de menos importancia, con un periodu de mediu en mediu añu y un desplazamientu polar máximu de 0,55" d'arcu. El restu los planetas tamién faen variaciones, nomaes perturbaciones, pero de menor importancia.

El movimientu de nutación afayóse en 1728 pol astrónomu inglés James Bradley y asoleyáu nel añu 1748. Fasta 20 años más tarde, nun se supo que la causa d'esti movimientu yera un fechu resultante de l'atraición gravitatoria de la Lluna.

## Ver tamién
*Tierra
*Rotación
*Tresllación
*Polos Xeográficos
*Precesión

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeoide

El **xeoide** (etimolóxicamente *forma que tien la Tierra*) ye la superficie equipotencial qu'aprosimadamente coincide cola superficie definía de los mares en quietú, ensin marees, prollongáu baxu los continentes . Ye una superficie que se toma como referencia pal determín de les elevaciones del tarrén, altura ortométrica (o altura sobre el nivel mediu del mar), y úsase en trabayos d'inxeniería topográfica, cartografía, GPS, y pa la xeneración de modelos dixitales d'elevación. 

La única propiedá matemática que define al xeoide ye que la gravedá ye la Normal a tolos puntos de la superficie. Según Gauss ye la ”*figura matemática de la Tierra*”, (del campu de gravedá dafechu). Si la distribución de mases de la Tierra fora homoxénea, el xeoide sería un elipsoide de revolución centráu nel centru de mases. La figura xeométrica más asemeyada al xeoide, ye l'elipsoide de revolución, que caltién un error respeutu al xeoide d'unos +/- 100m.

Les ondulaciones más grandes rexístrense nuna depresión al sur de la India qu'algama los 105 metros y una elevación al norte d'Australia qu'algama los 75 metros.

## Ver tamién
* Xeodesia
* Elipsoide de revolución
* Tierra
Spike Lee

**Shelton Jackson Lee**, *Spike Lee*, (nacíu'l 20 de marzu de 1957), ye un direutor de cine, escritor, guionista productor y actor d'Estaos Xuníos. Ente les sos películes rescamplen *[[Malcolm X (película)|Malcolm X]]* (1992) y *[[Do the right thing]] (Fai lo que debas)*. Tamién ye un reconocíu documentalista y enseña cine na New York University

## Biografía
Nació n'Atlanta, Estaos Xuníos, so familia coló pa Brooklyn (Nueva York) cuando entá yera bien mozu. Desendolcó les sos cualidaes pal cine nel Morehouse College d'Atlanta y na Tisch School of the Arts de la New York University, graduándose en 1982.

## Referencies

## Enllaces esternos
Naves (parroquia d'Uviéu)

**Naves** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Tien una estensión de , y una población de . Estos repártense ente les siguientes entidaes de población: La Cabaña, El Campo la Ilesia, La Cárcova, Cortina, La Grandota, La Llana, Llaneza, Llanu'l Río y Naves.

## Demografía

## Llocalidaes

### Entidaes menores de población

## Personaxes célebres
*Andrés Naves Álvarez (*Cortina, 1839 - †Valladolid, 1910: Misioneru y botánicu destináu en Filipines u estudió la flora. Ente otros escritos propios cabe mentar la so collaboración cola Enciclopedia Espasa.

## Referencies

## Enllaces esternos
San Pedru Nora (Uviéu)

**San Pedru Nora** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu.

Nos sos  d'estensión viven un total de , ya inclúi a les siguientes entidaes de población: La Barquera, Feleches, Priañes y San Pedru.

## Arte
Según *El paleolítico inferior y medio en Asturias*, de José Manuel González, esiste nesta parroquia una estación superficial musteriense. En Nora ta tamién asitiada la Ilesia de San Pedru de Nora perteneciente al arte asturianu.

## Demografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/65001–65100

*... | [[Llista d'asteroides/64901–65000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/65101–65200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Pando

Col nome de **Pando** podemos referinos a:

*Pando, un barriu de la parroquia asturiana de Trevías, nel conceyu de Valdés.
*Pando, un llugar y parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu.
*Pando, una aldea de la parroquia asturiana de Llugo, nel conceyu de Llanera.
*Pando, una casería de la parroquia de Llorío, nel conceyu asturianu de Llaviana.
*Pando (Ceis), una casería del conceyu de Siero.
*Pando (Valdesoto), una casería del conceyu de Siero.
*Pando, una ciudá y conceyu del departamentu de Canelones, Uruguái.

## Ver tamién
* 

## Referencies
Condaos de la República d'Irlanda por orde de población (2006)

*Esta ye la llista de los condaos de la **República d'Irlanda** por orde de población según el censu de 2006.

{| 
PuestuNomePoblación
1Condáu de Dublín1,186,821
2Condáu de Cork480,909
3Condáu de Galway231,035 
4Condáu de Kildare186,075
5Condáu de Limerick183,863
6Condáu de Meath162,621
7Condáu de Tipperary149,040
8Condáu de Donegal145,956
9Condáu de Kerry139,616
10Condáu de Wexford131,615
11Condáu de Mayo123,648
12Condáu de Wicklow114,676
13Condáu de Waterford113,241
14Condáu de Louth110,894
15Condáu de Clare110,800
16Condáu de Kilkenny87,394
17Condáu de Westmeath79,403
18Condáu d'Offaly70,604
19Condáu de Laois69,012
20Condáu de Cavan63,961
21Condáu de Sligo60,863
22Condáu de Roscommon58,700
23Condáu de Monaghan55,816
24Condáu de Carlow50,471
25Condáu de Longford34,361
26Condáu de Leitrim28,837


## Referencies

## Enllaces esternos
Reggae

El **reggae** ye un xéneru musical d'orixe xamaicanu. 
El términu *reggae* delles vegaes ye emplegáu ampliamente pa referise a los más de los ritmos xamaicanos, incluyendo ska, dub y rocksteady. El términu ye más específicamente usáu pa indicar un estilu particular que s'orixinó depués del desenrollu del rocksteady. Nesti sen, el reggae inclúi dos sub-xéneros: el roots reggae y el dancehall.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ska

El **ska** ye un estilu músical orixinariu de Xamaica precursor del rocksteady y más tarde, del reggae. Al ser un xéneru particularmente apto pa fusiones tien incorporao, al traviés d'estremaes variantes, los más diversos llinguaxes musicales. Dende un entamu, el versionamientu ska de populares composiciones pa cine y televisión ("The James Bond Theme", "Exodus", "A Shot in the Dark", "The Untouchables", etc.) grabó-y a fueu la so particular identidá, ente caixera, nostálxica y "misteriosa", carauterística que conservaría al traviés de les époques. Ta fuertemente venceyada al movimentu Rude Boy.

N'Asturies hai escena musical n'esti xeitu de facer música con exemplos como Skama la Rede, con lletres n'asturianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Oi!

L**'Oi!** ye un estilu de música de la clas obrera nacíu nel añu 1977, nos barrios obreros d'Inglaterra. Se diz que remanez del punk pero nun ye un subxéneru d'esti, sinón el "punk" d'esa dómina (street punk). Na so mayoría, les persones que componen esti movimientu son *[[skinhead]]s* pero tamién hai munchos punk qu'escuchen Oi!.

## Referencies

## Enllaces esternos
Skinhead

**Skinheads**, términu que significa **cabeces pelaes**, ye utilizáu pa denomar a los miembros d'un movimientu orixináu en Gran Bretaña nos años 1960. Anguaño hai una gran variedá de skins con diverses ideoloxíes polítiques.

## Orixe
Los oríxenes remóntense a Xamaica, onde xóvenes negros escomencipiaron a imitar a los *gangsters* de les películes estauxunidenses (v. cine de gángsters) vistiéndose como ellos y sintiendo una música pegadiza con munchu ritmu denomada ska. Esta mocedá autodenomináronse *[[Rude Boy|rude-boys]]* (mozos rudos).

Cuando les foleaes d'inmigrantes aportaron a Inglaterra a mediaos de los 60 estos *rude-boys* entamaron a xuntase con *[[Mod (movimientu xuvenil)|mods]]* (movimientu de xóvenes ingleses que formaben una corriente opuesta al *flower power* de los hippies), colos que compartíen gustos pola música y la violencia.

Los Mods ficiéronse más radicales cuando'l movimientu Hippie medró, rapándose la tiesta y convirtiéndose en Hard-Mods. Pronto crearon una nueva estética que los destremaba: botes con punta d'aceru y tirantes, como tributu al obreru, y el pelo mui cortu, como señal de marxinalidá o en contraposición a los Hippies.

Esta corriente estendióse per toa Inglaterra. Nel añu 1969, no que se denoma *espíritu del 69*, podíen alcontrase *skinheads* blancos y negros xuntos caminando les cais de les grandes urbes ingleses; apareciendo un movimientu al que les autoridaes nun supieron contrarrestar.

Coincidió tamién con una dómina na qu'hebo una gran inmigración de paquistaninos y les pelees ente ellos y los skinheads yeren constantes. Por esti enfrentamientu a estos Skinheads se-yos acusó de racismu, pese a haber xamaicanos prietos ente ellos.

## Ver tamién
* SHARP

## Referencies

## Enllaces esternos
* Historia de los skinheads
SHARP

**Skin Heads Against Racial Prejudice** ("Tiestes pelaes escontra'l Prexuiciu Racial", el so acrónimu **SHARP** ye tamién un términu inglés que significa "afiláu"), ye una agrupación de skinheads antirracistes creada a fines de los años 80 n'Estaos Xuníos, cola fin de meyorar la imaxe social del movimientu, perxudicada polos ultradrechistes y ultraizquierdistes d'estética skin.

La persona que lo introduxo n'Europa foi Roddy Moreno, cantante del grupu musical d'Oi!, *The Opressed*.

El llogotipu de SHARP contién un cascu de guerreru troyanu, n'alusión a la empresa discográfica Trojan Records, especializada en ska.

Anguaño hai cientos de delegaciones per tol mundu que siguen funcionando.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Historia de la cultura skinhead 
*web SHARP alemana 
*UK SHARP site 
*web SHARP inglesa
Rude Boy

El términu **Rude Boy**, que significa **mozu rudu**, ye emplegáu pa denomar a los miembros d'un movimientu xuvenil orixináu en Xamaica nos años 1960.

## Orixe
Los sos oríxenes remóntense dende la década de los 60 nos ghettos de Xamaica n'onde vivía toa una xeneracion de mozos que nun tuvieren nenguna oportunidá de vivir el nuevu optimismu que percorría a la islla pola independencia. Esto yera debío a la so pésima condición económica y la so falta d'emplegu.

Estos mozos xurdíos de la clase obrera xamaicana y marxinaos pola sociedá entamen a identificase a sí mesmos como *rudeboys*, nun-yos quedaba otru camín qu'incluyise na delincuencia o na relixón, en dellos casos en dambes (nesti tiempu ser *rudeboy* yera una forma de ser "daquién" cuando la sociedá-yos dicía que nun yeren "naide").

Ente les actividaes mas frecuentes de los rudeboys alcontrábase'l robu a turistes, asaltos a diversos comercios y xuntase pa fumar ganya nel monte Zion. La gran mayoría de los rudeboys taba adheríu a la relixón rastafari, polo que nun comíen carne, nin bebíen alcohol.

El ska nesti tiempu yera la música de moda y los mesmos *rudies* (ye dicir *rudeboys*), adoptaben esti estilu de música como propiu. Siendo'l tema principal de los cantares que salen ente'l 64 y el 67.

La manera en que los *rudeboys* baillaben ska yera distinta a los demás xóvenes, éstos facíenlo más despacio y d'una manera más imponente y la so manera de vistir yera bastante llamadora, asemeyábase a les de los antiguos *gansters* de les películes estauxunidenses.

Munchos de los xóvenes qu'aportaben a Kingston a la busca de fama y perres namái se topaben con una vida de crímenes y de violencia cuando'l dineru se-yos acababa (una película qu'espeya esto con mayor veracidá ye'l film de Perry Hanzel “The harder they come” interpretada por Jimmy Cliff interpretando al anti- héroe (Ivanhoe Martín Rhygi).

La opinión pública taba fondamente escontra d'ellos y escontra de les armes. Creóse una llei pola que cualquier persona con posesión d'armes o municiones sería detenida por un tiempu indefiníu.

Esto, naturalmente, influyó nel ska pues los artistes y productores d'esti tiempu apoyaben les aiciones de los *rude boys*.

El ska y los *rude boys* foron el tema d'importancia hasta fines de los 60 nel que'l ska ye remplazáu pol Rock Steady, llueu remplazáu pol Reggae, y ésti pol Dub y llueu ésti pol Dance Hall, etc.

La so fachenda innovadora yera la so carauterística: traxes negros y sombreru *Pork Pie*, pelo rapao... Mécense colos mods de los años sesenta, dando llugar al nacimientu de los skinheads. Estos últimos son confundíos munches veces colos Boneheads violentos y racistes a los que s'oponen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Gauss

El **gauss** (G) ye la unidá de campu magnéticu del sistema ceguesimal, nomada n'honor del matemáticu y físicu alemán Carl Friedrich Gauss. Un gauss defínese como un maxwell por centímetru cuadráu. 

La unidá del SI pal campu magnéticu ye'l tesla. Un gauss ye equivalente a 10-4 tesla:

:1 T = 10.000 G

## Referencies
Glaciar

Los **glaciares** (del francés *glacier*) son grueses mases de xelu que s'orixinen na superficie terrestre por compactación y recristalización de la ñeve, mostrando evidencies de fluxu nel pasáu o anguaño.

## Ver tamién
* Glaciar Perito Moreno
* Glacioloxía
* Circu glaciar
* Valle glaciar

## Referencies

## Enllaces esternos
Xelu

El **xelu** ye agua sólido cristalizao, conxelao. Ye ún de los tres estaos naturales de l'agua. L'agua puro conxélase a 0 °C al nivel del mar. L'agua, xunto col galiu, bismutu, ácidu acético, antimoniu y el siliciu son delles de les poques sustancies qu'al conxelase aumenten de volume, la mayoría de les otres sustancies contraense al conxelase. Los otros dos estaos son l'estáu llíquidu y l'estáu gasioso (a 100&nbsp;°C y al nivel del mar, el vapor).

Estos dos valores son válidos únicamente a una atmósfera de presión (aproximao 1,013 x 10 5&nbsp;Pa).

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/68001–68100

*... | [[Llista d'asteroides/67901–68000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/68101–68200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Elipsoide de revolución

L**'elipsoide re revolución** o esferoide, ye una superficie de revolución cuya forma tridimensional ye'l resultáu de rotar dafechu una elipse sobro'l so exe mayor.

### Ecuación del elipsoide
Nes matemátiques, un **elipsoide** ye una cuádrica análoga a la elipse pero con una dimensión más. La ecuación d'un elipsoide típicu ye:


{x^2 \over a^2}+{y^2 \over b^2}+{z^2 \over c^2}=1


onde *a*, *b* y *c* son númberos reales positivos que determinen la forma del elipsoide. Si dos d'estos númberos son iguales, l'elipsoide ye un esferoide; si los tres son iguales, trátase d'una esfera.

Si s'aplica una transformación llinial invertible a una esfera, obtiense un elipsoide que se pue describir de la forma anterior per aciu d'una rotación, como consecuencia del teorema espectral.

La interseición d'un elipsoide con un planu pue ser vacía, un puntu o bien una elipse.

Tamién ye dable definir elipsoides en dimensiones más altes.

### Ecuación de la elipse
Dao qu'aproximadamente un xeoide ye un elipsoide de revolución, la elipse que lu forma tien semiexes:

a=radiu ecuatorial de la Tierra=6378 Km. y b= radiu polar de la Tierra=6357 km.

:::
 \frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1 


### Achaplamientu
Ye la magnitú adimensional:
:::f= \frac{a-b}{a} =\frac {1}{298,2}

### Llatitú y llatitú xeocéntrica
Aproximando la Tierra a un elipsoide de revolución, la llatitú o ángulu que forma un llugar col ecuador terrestre y la llatitú xeocéntrica o ángulu que forma el llugar col ecuador vistu dende'l centru la Tierra nun ye'l mesmu.

Pa rellacionalos introduzse la variable auxiliar *u*:
:::\tan (u)= \frac {b}{a}\times \tan (\Phi)
Si H ye l'altor sobro'l nivel del mar (en metros) del observador y \rho la distancia al centru la Tierra, cúmplese que:

:::\rho \times \sin (\Phi ')=\frac {b}{a}\times \sin (u)+\frac{H}{6378140} \times \sin (\Phi)
:::\rho \times \cos (\Phi ')=\cos (u)+\frac{H}{6378140} \times \cos (\Phi)

## Ver tamién
* Xeodesia
* Tierra
* Xeoide
Oroxénesis

La **oroxénesis** ye la formación o rexuvenecimientu de montes y cordaleres que se produz pola deformación compresiva de rexones más o menos estenses de llitosfera continental. Los materiales sofren diverses deformaciones tectóniques de calter compresivu, incluyíu plegamientu, fallamientu y tamién el corrimientu de mantos.

## Ver tamién
*Tectónica de plaques
*Placa tectónica
*Subducción

## Referencies

## Enllaces esternos
Euskaltzaindia

La **Real Academia de la Llingua Vasca**, conocida pol so nome n'eusquera: **Euskaltzaindia**, foi fundada nel añu 1919 por Alfonsu XIII ya impulsada, al igual que la Sociedá d'Estudios Vascos (*Eusko Ikaskuntza*), poles cuatro diputaciones vasco-navarres, pa curiar y normalizar l'usu del idioma vascu, asina como l'estudiu filolóxicu y etimolóxicu del mesmu.

El so emblema ye un carbayu, acompangáu de la lleenda *Ekin eta jarrai* ("Empincipiar y siguir").

El númberu d'académicos ye 23, de los que 20 tienen l'eusquera como llingua materna (n'avientu de 2005).

Oficialmente esta institución algamó la reconocencia de Real Academia n'España en 1976, un añu depués de la muerte del dictador Francisco Franco. Y en Francia ye aceutada como una entidá dende l'añu 1995.

Esta Academia tien la so sede en Bilbao pero con delegaciones en Bayonne, San Sebastián y Vitoria.

## Ver tamién
* Eusquera
* País Vascu
* Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de Euskaltzaindia
Les Caldes (parroquia)

**Les Caldes** ye una parroquia del conceyu d'Uviéu, asitiada a 10 quilómetros de la capital. Tien una población de , y ocupa una estensión de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Parroquies llendantes
* Caces
* Ferreros (conceyu de La Ribera)
* Llatores
* Puerto
* Santa Mariña de Piedramuelle
* Sograndio

## Economía
Na parroquia de Les Caldes alcuéntrase un aguañal al que se-y atribúin propiedaes melecinales.

## Alministración
Les Caldes depende alministrativamente d'Uviéu: Llista d'alcaldes d'Uviéu.

## Demografía

## Monumentos
 
*Ilesia de San Xuan de Priorio, ilesia de los sieglos XII-XIII con ampliaciones posteriores: la espadaña, del sieglu XVIII; les capielles llaterales, el pórticu y el bautisteriu, de los sieglos XIX-XX. Ye un templu d'estilu románicu de planta de cruz llatina con cubierta de cielu rasu, qu'enantes foi de madera. L'ábside ye de bóveda de cañón y de media esfera nel centro. Tien un tímpanu esculpíu y decoráu cola visión de Cristu en Maxestá.
*Casa-fuerte o Castiellu de Les Caldes, asitiáu nun cuetu sobre'l valle del Nalón y que pertenecía al Obispáu d'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Puerto (parroquia)

**Puerto** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu.

## Demografía
Tien una población de  y ocupa una estensión de .

### Llocalidaes

### Sitios

## Monumentos
* Ilesia de San Pelayo de Puerto

## Referencies

## Enllaces esternos