Vélez-Blanco

**Vélez-Blanco** ye un conceyu español de la provincia d'Almería, Andalucía. Nel añu  cuntaba con  habitantes. La so estensión superficial ye de 441 km² y tien una densidá de 5,03 hab/km². Los sos coordenaes xeográfiques son . Asítiase a una altitú de 1.070 metros y a 164 quilómetros de la capital de provincia, Almería.

Pertenez a la contorna de los Vélez. Cuenta con un castiellu del sieglu XVI, venceyáu a los Fajardo. Tamién destaquen la Ilesia de Santiago, el Conventu de San Luis y la Cueva de los Lletreros, na que s'atopa'l indalo, pintura rupestre del Neolíticu tardíu o Edá del Cobre que representa una figura humana, y que se convirtió nel signu de la provincia d'Almería. La cueva foi declarada Monumentu Históricu Nacional en 1924 y darréu en 1998 tamién Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.
Tanto Vélez-Blanco como Vélez-Rubio comparten los mesmos xentilicios, egetano y egetana, anque cabo destacar qu'esti términu foi acuñáu en primer instancia por Vélez-Blanco y, más tarde, Vélez-Rubio adoptó'l mesmu vocablu pa los sos habitantes.

## Xeografía
Nesti conceyu atopen les pedaníes d'Atopares y Santonge. Esta última cuenta con pintures prehistóriques.

### Hidrografía
Les sos abondoses agües arramen tanto al ríu Segura como al Guadalquivir, al traviés de la Cañada del Salar. Según recién estudios, el regueru Cañada del Salar podría ser consideráu como la nacencia del ríu Guadalquivir.

## Demografía
Evolución demográfica de Vélez-Blanco, na que puede apreciase que nos últimos años la población adulces foise amontando dempués d'años de perda de población:





## Historia
L'actual Vélez-Blanco asitiar nel mesmu llugar en que s'alzó la población musulmana escontra'l sieglu XIII, construyendo una alcazaba sobre la que darréu s'edificaría'l Castiellu de los Marqueses de los Vélez.

**La Morería** constitúi'l nucleu más primitivu, coles sos viviendes gradiaes teniendo siempres como exa'l Castiellu.

La población atopábase arrodiada por una doble muralla: la primer muralla tomaba l'alcazaba y la mezquita (actual Ilesia de la Madalena). Ente esta muralla y la segunda llinia atópase'l **barriu de La Morería**.

Les muralles esteriores baxaben dende la fonte de los Cinco Caños hasta la plazoleta del Mesón, bordiaba les cais de Palaciu y Calasparra y n'el so conxunción abría un portiellu pa salida a les huerta.

Nos **[[Caños de Caravaca]]** había una puerta, y dende equí la muralla xubía a dar la vuelta al cuetu hasta xunise cola **puerta de los Cinco Caños**. Al esterior de les muralla atopaben los arrabaldes.

Nel añu 1507 empieza la construcción del Castiellu de los Fajardo; pa ello foi necesariu baltar parte de la alcazaba árabe y sobre el so cimientos llevanta'l nuevu edificiu.

La población degola'l barriu de la Morería y ábrense nueves cais y constrúyense nueves viviendes destinaes a allugar a la población cristiana. Surden les principales cais, como la de La Corredera. A tou lo llargo del sieglu XVI, la población estender pela falda del monte y peles zones llanes. Edifícase la Ilesia de Santiago que va pasar a convertise na exa en redol al cual xira la vida social y comercial del pueblu.

Otra construcción de gran transcendencia pal desenvolvimientu urbanísticu y la configuración actual del pueblu, va ser el Conventu de San Luis Obispo, mandáu llevantar por don Luis Fajardo ente 1601 y 1615 al otru llau del Ribayu de les Fontes. Foi ocupáu pola orde franciscana hasta 1835 y, ente 1916 y 1996, poles Franciscanes Concepcionistas. Esti edificiu llueu se convierte nel centru polarizador d'un nuevu nucleu de población, que va dar llugar al "Barriu". Esti nuevu barriu, zona d'espansión nel sieglu XVIII, queda entamáu en redol a la exa formada pela cai San Francisco, a partir de la cual, y siguiendo la topografía del terrén, dirán llevantándose les cases.

En llinies xenerales, tratar de viviendes sencielles, d'una o dos plantes, con murios encalados y cubiertes de texa. El sieglu XVII y el XVIII, col aumentu demográficu esperimentáu na población, terminar de configurar el cascu históricu. Asina la so estructura urbana actual vien definida pela carretera de Vélez-Rubio a María que traviesa la ciudá, el cuetu del Castillo y el de les Fontes al oeste, abruptas aguaes al norte y al sur, y l'este vien delimitado pol Ribayu de la Canastera y el de les Fontes.

## Patrimoniu artísticu y monumental

### Arte rupestre del arcu mediterraneu de la península ibérica en Vélez-Blanco
El 2 d'avientu de 1998 inscribióse'l Arte rupestre del arcu mediterraneu de la Península Ibérica nel catálogu de bienes culturales consideraos Patrimoniu Mundial (Patrimoniu de la Humanidá) na XXII sesión de la UNESCO, al pie d'otres representaciones de la provincia d'Almería y de les otres provincies mediterránees.

Inscribiéronse más de 700 estaciones con pintures rupestres de les comunidaes autónomes d'Andalucía, Aragón, Castiella La Mancha, Cataluña, Murcia y Valencia. Nesti contestu ye importante recordar que l'espediente d'inscripción d'estos bienes nel catálogu cuntó cola destacada participación del velezano Julián Martínez García, ex direutor xeneral de Bienes Culturales de la Conseyería de Cultura de la Xunta d'Andalucía y del Ministeriu de Cultura. Una de les xuntes de trabayu celebróse precisamente en Vélez Blanco, en 1996.

La conmemoración nel añu 2008 d'esti fechu tan significativu pa la contorna de los Vélez tamién foi'l momentu pa homenaxar a Federico de Motos, persona que tanto contribuyó a la investigación y espardimientu, ente otres temes, del arte rupestre. Llueu va editase una compilación de tolos sos estudios con una introducción biográfica.

La llista d'abrigo Patrimonio de la Humanidá asitiaos en Vélez-Blanco ye:
* Abrigu de Les Teyeres;
* Abrigo de Los Truébanos;
* Abrigos del Estrechu de Santonge;
* Abrigu del Gabar;
* Abrigos de Los Llavaderos de Tello;
* Cueva d'Ambrosio (xacimientu paleolíticu);
* Abrigos del Maimón: Hedra, Los Lletreros, Lletreros Inferior, Molinos I, Molinos II, Setu, Hoyos I, Hoyos II y Les Covachas;
* Abrigos de la Sierra de María (ente los conceyos de Vélez-Blanco y María).

#### Cueva d'Ambrosio

El xacimientu arqueolóxicu de La Cueva d'Ambrosio asitiar nel estremu norte del conceyu de Vélez-Blanco (Almería) nuna zona montascosa, derrota pol regueru del Moral y a una altitú de 1083 metros sobre'l nivel del mar. Trátase d'un gran abrigu predresu con 40 metros d'amplitú, con un altor y fondura qu'algama los 20 metros. El cuévanu ta estremada na so zona media-esterior por un inmensu bloque, que'l so desprendimientu producir hacia 1902 dende'l gran cantil de más de 100 metros d'altor que delimita la llamada Cuerda de Tello.

En curtiu va cumplise'l primer centenariu de les primeres escavaciones realizaes por Don Federico de Motos y l'ablaya Henri Breuil en 1911. En 1944 Eduardo Jiménez Navarro escavó práuticamente na so totalidá'l nivel Neolíticu, pero foi en 1958 cuando'l profesor Eduardo Ripoll Perelló empecipió una serie de campañes que s'enllargaron hasta 1964, momentu en que se punxo de manifiestu la importancia d'esti xacimientu al traviés de los sos distintos niveles d'ocupación que diben dende'l Solutrense Mediu hasta'l Neolíticu. Nel añu 1981 el profesor Sergio Ripoll López retomó les investigaciones sistemátiques, trabayos que s'enllargaron d'una forma más o menos siguida hasta l'actualidá. Les escavaciones llevaes a cabu dexaron constatar la esistencia de trés niveles solutrenses (ente 23.000 y 16.000 años antes del presente), ente que los niveles postpaleolíticos documentaos con anterioridá yá sumieron práuticamente d'esti xacimientu arqueolóxicu.

La Cueva d'Ambrosio constitúi unu de los xacimientos solutrenses más importantes pola cantidá y calidá de los materiales que se recuperaron, destacando les magnífiques puntes d'aletes y pedúnculu y les puntes de mozqueta (puntes de flecha) según les conocíes como fueyes de lloréu (puntes de llanza). El conxuntu d'analís interdisciplinares llevaos a cabu y publicaos en numberoses revistes tanto nacionales como internacionales, déxennos plantegar la hipótesis qu'esti abellugu natural ocupar de forma siguida mientres delles décades ente los meses de xunu y avientu. Imaxinamos que les condiciones climátiques (atopamos en plena yera glaciar con unos 10º C. menos de media) debíen de ser bien rigoroses nos meses ivernizos y polo tanto estos primeres velezanos -físicamente idénticos a nós treslladábense a otres zones más templaes, posiblemente escontra la mariña. Mientres les sos estancies, cazaben bien de coneyos, dellos caballos, cabres, venaos, xabalinos y foinos y complementaben la so dieta con bagues y frutos, mientres aprovechaben p'anovar los sos preseos fechos en xiles.

Pero tamién tuvieron ocasión d'afigurar nes superficies predreses una parte de la so sentir estéticu y espiritual al traviés de delles pintures y grabaos que Sergio Ripoll y el so equipu afayaron el 10 de setiembre de 1992. Anguaño identificáronse 18 figures en dos paneles, destacando un arrogante caballu pintáu n'ocre coloráu, anque l'estudiu nun concluyó y anúnciense nuevos descubrimientos. La importancia d'esti conxuntu d'arte rupestre anicia en que toes estes manifestaciones taben cubiertes polos niveles arqueolóxicos y polo tanto pueden fechase con muncha precisión.

Nel añu 2002 la Direición Xeneral de Bienes Culturales de la Conseyería de Cultura de la Xunta d'Andalucía, llevó a cabu un proyeutu de musealización del xacimientu pa facilitar el so espardimientu y caltenimientu.

#### Cueva de los Lletreros

La Cueva de los Lletreros ye unu de los abrigos pintaos más importantes del sur peninsular. Les sos dimensiones son 25 metros d'anchor, por unos 6 de fondura y un altor que bazcuya nel área central ente los 8 y 10 metros.

Les sos pintures distribuyir en siete paneles, dellos alcontraos en bloques del suelu, siendo'l más importante'l panel principal, alcontráu na paré esquierda del abrigu. Esti panel desenvolver dende'l suelu hasta un altor de tres metros y contién un númberu de figures ente les que destaquen el denomináu Bruxu de Los Lletreros y un conxuntu de figures bitriangulares enxareyaes que representen una forma d'organización social basada nel parentescu. Igualmente apaecen cuadrúpedos (venaos y cabres) según figures ramiformes, ondulaciones, soliformes y numberoses figures antropomorfas. El restu de paneles incorporen delles escenes particulares, como nel casu de la danza alcontrada nun bloque del suelu, amás apaecen figures reticulaes, zoomorfos pictiniformes, antropomorfos de brazos n'asa con tocáu radial, etc. Nel panel 7, el más altu qu'apaez a la derecha de tolos demás, reparar un antropomorfu con brazos llargos ondulaos que foi considerada una escena de caza.

### Centru históricu
El **Conxuntu Históricu de Vélez-Blanco** ye un conxuntu homoxéneu y con un altu valor patrimonial.

Vélez Blanco pertenez a la rede patrimonia, una iniciativa de turismu sostenible que trata de poner en valor el patrimoniu turísticu de la zones rurales. Esti proyeutu ta compuestu por 23 conceyos de 6 provincies andaluces declaraos conxuntos históricos-artísticos o ser representativos de l'arquiteutura popular d'Andalucía desenvolviendo mientres los años 2001 – 2011 el programa Pequeñes ciudaes, grandes emociones”. La finalidá ye crear un destín turísticu calidable pal so fayadizu allugamientu, promoción y comercialización nel mercáu pa faer posible la creación d'empléu y d'infraestructures turístiques y el caltenimientu y puesta en valor del patrimoniu natural y históricu.

#### Descripción de la redolada

Lo accidentao del terrén y el so delimitación física, determinen la configuración urbana. Les fileres gradiaes y con continuos cambeos de pendiente y rasante crearon un ambiente paisaxístico bien homoxéneu y bien calteníu, con un Patrimoniu edificáu de gran unidá, cuayáu a lo llargo de los sieglos y conformáu de manera definitiva mientres los sieglos sieglu XVIII|XVIII]] y XIX.

El so importante pasáu históricu queda atestiguáu pol **[[Castiellu de Vélez-Blanco|Castiellu de los Fajardo]]**, l'eleváu númberu d'edificios y cases palaciegues y les sos edificaciones singulares.

La **arquiteutura tradicional** de Vélez-Blanco subsiste de manera mayoritaria, y al pie d'ella l'arquiteutura mudéxar, renacentista, barroca ya historicista, asitiada sobre un trazáu urbanísticu que la so tipoloxía respuende a los mesmos cánones del so arquiteutura.

El **cascu históricu** que se delimita, percíbese como una unidá urbana, que coincide con exactitú coles llendes actuales por cuenta de lo accidentao del terrén qu'enzancó la espansión. Nel so interior atopen tolos edificios, espacio urbanos y elementos singulares que tienen especial relevancia, como testimoniu de la cultura y evolución de la comunidá.

## Referencies

## Bibliografía
* DECRETO 51/2002, de 12 de febreru, pol que se declara bien d'interés cultural, cola categoría de Conxuntu Históricu, el sector delimitado con esi envís de la población de Vélez-Blanco n'Almería.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del conceyu de Vélez Blanco
* Vélez-Blanco - Diputación Provincial d'Almería
* Festival de Música Renacentista y Barroca de Vélez Blanco
* Rede de conxuntos históricu-artísticos d'Andalucía
* Información turística sobre la contorna de los Vélez
* Patrimoniu cultural de Vélez-Blanco na Guía Dixital del Patrimoniu Cultural d'Andalucía. Institutu Andaluz del Patrimoniu Hístórico