open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hipócrates

**Hipócrates de Cos** , ye'l padre de la medicina moderna. Nació y vivió en Grecia, y foi l'autor del *Corpus hippocraticum*, *Tratáu del pronósticu* y de *Aforismos*, ente otres obres. El so méritu fundamental va ser el de desendolcar un sistema racional basáu na observación y la esperiencia pa l'estudiu de les malures qu'él atribuyía a causes naturales y non a intervenciones divines o máxiques. 

A elli se-y atribúi el Xuramentu Hipocráticu.

## La medicina hipocrática
Describe el cuerpu humanu como una asociación de los cuatro humores: flema (agua), fiel mariello (fueu), fiel negro (tierra), y sangre (aire). La enfermedá desenróllase pola perda del equilibriu ente estos humores. El caltenimientu de la salú faise al traviés de la dieta y la hixene. Éstes idees persisten pente la Edá Media y el Renacimientu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Homero

**Homero** ye'l nome atribuyíu al autor de les dos grandes epopeyes de la Grecia Antigua: La Ilíada y La Odisea. Nun se conoz gran cosa d'esti poeta, nin siquier si esistiera.

Una de les teoríes relatives a la so esistencia diz qu'Homero ye'l nomatu de los recitadores de la tradición épica oral. Sicasí, na Grecia Antigua consideraben ciertes les hestories desenvueltes na Ilíada y na Odisea.

Los últimos trabayos filolóxicos y históricos sobre La Ilíada afiten la fecha de la so creación nel sieglu VIII. L'estudiu de les menciones xeográfiques na Ilíada espeyen que l'autor conoció detalladamente la costa turca d'anguaño y, en concretu, la Samotracia y el ríu Caistro. Por embargu, les referencies a la península griega son escases y ambigües.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Homero (n'español)
* Obres d'Homero pa descargar n'idioma orixinal
* Escoyeta d'enllaces sobro Homero  (inglés)
Murasaki Shikibu

**Murasaki Shikibu** (紫 式部, c. 978-?, c. 1014) Escritora xaponesa. Nació na metá del periou Heian como fía del lletráu y lliteratu Fujiwara no Tametoki, de una familia de funcionarios de la nobleza mediana, magar que parientes llonxanos de la poderosa familia Fujiwara. 

Recibiere una curiosa educación. Casóse con un noble de clas social averada a la de so, Fujiwara no Nobutaka, que murriera tres de que tuvieran una fía. Nesti contextu creó la so novela *El rellatu de Genji*, de calter realista, y que-y apurrió abonda popularidá que-y llevó a entrar na corte de la emperatriz Akiko como dama de compaña hasta l'añu 1013. Un añu depués morrió y la so tumba consérvase na capital antigua, Kyoto.

Ye autora del diariu (*[[Murasaki Shikibu Nikki]]*) y del *[[Genji monogatari]]*, la novela psicolóxica más vieya de la lliteratura universal y la más importante de la lliteratura xaponesa clásica. 

*Genji monogatari* cuenta la vida y aventures amoroses del fictíciu príncipe Hikaru Genji ("Príncipe Rellumante") y les de los sos descendientes pente 54 capítulos. Sicasí, el rellatu ta enllenu de toa mena de narraciones que faen que la obra ufierte una bayura de descripciones so la sociedá xaponesa de la época.

Escribió tamién una serie de poemes que la clasificó ente los nomaos "Trenta y seis grandes poetes" de la época.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Murasaki Shikibu (n'español)
Herbert George Wells

**Herbert George Wells**  foi un escritor británicu.

## Biografía
Nació en Bromley, guei incluyíu nel Gran Londres. Los sos pas yeren criaos qu'afitaren un pequeñu negociu, magar que so pá tamién xugaba profesionalmente al críquet. En 1874, pola mor d'una frayadura nuna pierna, Wells tuvo que pasar un tempu na cama, nesi tiempu aficionóse a la lectura. En 1877 so pá sufrió una lesión que-y apartó del críquet, colo que Wells, pa echar un gabitu na economía familiar, emplegóse como guaḥe nuna tienda. En 1883 entamó a trabayar como maestru na Midhurst Grammar school hasta que consiguió una bolsa d'estudios na Escuela de Ciencies de Londres, onde estudia bioloxía con T.H. Huxley y participa nel debate políticu, averándose al socialismu de la Sociedá Fabiana. Foi ún de los fundadores del periódicu de la escuela, *The Science School Journal*. En 1887 perdió la beca al suspender xeoloxía y cola pa con una tía de so. En 1891, cásase cola día d'esta, pero trés años depués déxala por una alumna, Amy Catherine, cola que tuvo dos fíos. Wells tuvo rellaciónes tamién cola feminista Margaret Sanger y coles escritores Amber Reeves y Rebecca West.

## Obra
En 1888 asoleya el so primer rellatu, *The Chronic Argonauts*, en *The Science School Journal*, pero foi con *The Time Machine* (*La máquina del tiempu*) (1895), *The Island of Dr. Moreau* (*La islla del doutor Moreau*), *The Invisible Man* (*L'home invisible*) (1896) y *The War of the Worlds* (*La guerra de los mundos*) (1898) coles que algama popularidá. Con nidia influyencia de Jules Verne, trata temes que se convertirán en clásicos de la ciencia-ficción, como la fantasía científica, el cuestionamentu de la propia humanidá o la invasión extraterrestre. Escribió tamién una serie de noveles utópiques como *In the Days of the Comet* o *The Shape of Things to Come*

## Obres traducíes al asturianu
* **La máquina del tiempu** (*The Time Machine*): Traducción de Pablo Antón Marín Estrada. Llibros del Pexe (1993) ISBN 84-97259-49-9

## Referencies

## Enllaces esternos
* H. G. Wells Society (n'inglés)
* ''The Wellsian'', periódicu de la H. G. Wells Society (n'inglés)
Medicina

La **medicina** ye una ciencia que s'ocupa del estudiu de les malures del cuerpu humanu, la so causa, el so tratamientu y la so prevención. El so nome vien del llatín *medicina*: 'cudiar', 'guarir', 'alicar'.

El so símbolu ye una culiebra endolcada al rodiu del bastón d'Asclepiu o Esculapiu. Ha distinguise del símbolu de farmacoloxía, que ye una culiebra endolcada al rodiu de la copa d'Hygeia.

## Referencies
Llista de provincies españoles por superficie

**Llista de [[Provincies d'España|provincies]] [[España|españoles]]** ordenaes per superficie.

 

Fonte: Institutu Nacional d'Estadística .

## Ver tamién
*Llista de provincies españoles por población
*Llista de comunidaes autónomes españoles per superficie
*Llista de comunidaes autónomes españoles por población

## Referencies

## Enllaces esternos
Insulina

**Etimoloxía:** Del llatín *insula* ('islla').

Hormona polipeptídica de 51 aminoácidos segregada poles célules beta de los isllotes de Langerhans del páncrees, qu'intervién nel metabolismu enerxéticu.

La so escosera provoca la diabetes mellitus y el so escesu un hiperinsulinismu con hipoglucemia.

## Historia
Foi descubierta per primer vegada nel 1921 por Frederick Grant Banting, Charles Best, John James Richard Macleod y James Collip. Por esti motivu recibieron el Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina nel 1923. Pero la so estructura completa nun se descubrió fasta'l 1955 gracies a los trabayos de Frederick Sanger.

## Estructura
La insulina ta formada por dos cadenes: la cadena A (de 21 aminoácidos) y la cadena B (de 30 aminoácidos), xuníes covalentemente por dos enllaces disulfuru. La cadena A tien otru enllaz disulfuru que xune dos de los sos aminoácidos.

Tien un pesu molecular de 5,8 kDa.

## Síntesis

El precursor d'esta molécula ye la proinsulina, una cadena polipeptídica que tien na so secuencia les dos cadenes A y B, xuníes ente sigo por una secuencia de 33 aminoácidos que se conoz col nome de péptidu C. Sicasí, la cadena polipeptídica ñaciente orixinal (preproinsulina) tien a lo cabero'l so estremu amino-terminal un 19 aminoácidos más que constitúin la secuencia señal pa empobinar la cadena haza'l retículu endoplásmicu. Una vegada ellí pierde la secuencia señal y tresfórmase yá en proinsulina, que ye tresportada al aparatu de Golgi y depués a los gránulos de secreción, onde un enzima proteolíticu quíta-y el péptidu C a la cadena, quedando yá la insulina nos gránulos preparada pa la so secreción.

## Funciones
En términos xenerales, la insulina estimula procesos anabólicos y inhibe procesos catabólicos nel fégadu, músculu y texíu adiposu.
* Estimulación de procesos anabólicos
** Aumenta la síntesis de glucóxenu, ácidos grasos y proteínes
** Activa la glicolisis, polo que la insulina induz la formación de monómeros pa la síntesis de macromolécules
** Promueve la entrada de glucosa, d'otros zucres y d'aminoácidos, nes célules musculares y adiposes. Ésta ye la razón pola que la insulina disminúi'l nivel de glucosa en sangre
* Inhibición de procesos catabólicos
** Disminúi la degradación del glucóxenu y de la grasa
** Disminúi la gluconeoxénesis rebaxando'l nivel d'enzimes como la piruvato carboxilasa y la fructosa-1,6-bisfosfatasa

## Referencies

## Enllaces esternos
Enfermedá

La **enfermedá** (del llatín *infirmĭtas, -ātis*) o **malura** ye la perda de salú normal d'un ser vivu. Pue ser una alteriadura física o mental que produz maltar de les funciones normales.
La enfermedá ta carauterizada y definida polos síntomes y los signos clínicos.

Un conxuntu de síntomes y signos puen formar un síndrome, y dellos síndromes puen constituyir una enfermedá, anque hai bien de vegaes qu'un síndrome forma una enfermedá por sigo mesmu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Síntoma

Un **síntoma** representa una manifestación subxetiva d'una enfermedá o síndrome esperimentáu pol paciente. Xunto colos signos clínicos, constitúin los síndromes y les enfermedaes.

Son síntomes, por exemplu, el maréu, el dolor, la sensación de temperatura, el maltar, la cefalea, etc.

## Referencies
Signu clínicu

Un **signu clínicu** ye una manifestación oxetiva d'una enfermedá o síndrome. Ye un datu que'l médicu pue atopar nel so exame físicu.

Son signos clínicos, por exemplu, la fiebre, l'edema, una adenopatía, unes ronches, etc.

## Referencies

## Enllaces esternos
Modeltrans

**Modeltrans** ye un fabricante asturianu de modelos en resina, miniatura de camiones y autobuses de los años 50 y 60 del sieglu XX allugáu nel conceyu Villaviciosa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Micrómetru

El **micrómetru**, tamién llamáu *micra* a seques, ye la unidá de llonxitú que ye igual a una millonésima parte d'un metru. Suel usase pa midir el tamañu de les célules y organismos unicelulares.

L'abreviatura ye **µm**.

*1 µm = 1x10<sup>-6</sup> [[metru|m]]*

## Otres equivalencies

: *1 µm = 1.000 [[nanómetru|nm]]*

: 1 mm = 1.000 µm

: 1 pm = 1x10-6 µm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Tira diaria

Una **tira diaria**, tamién llamada **tira de prensa**, **tira cómica** o simplemente **tira** (*daily strip*, nel so términu orixinal norteamericanu) ye una historieta na que se cuenta una situación nunes poques viñetes (polo xeneral, nunca más de cuatro), normalmente alliniaes horizontalmente. Pueden ser obra d'un dibuxante o tener la collaboración d'un guionista y asoléyense periódicamente (xeneralmente diaria o selmanalmente) en periódicos, revistes y páxines d'Internet. Les tires de periodicidá más curtia (diaries) suelen tar dibuxaes en blanco y negro debido al ritmu de publicación, aunque en dellos casos les tires que corresponden a los domingos suelen ser mayores y tar en color. En ocasiones les tires lleguen a ocupar una páxina completa.

Como algunu de los sos nomes indiquen les tires pueden ser humorístiques, pero non necesariamente. Tamién s'asoleyen histories series nel mesmu formatu que nun se pueden calificar de "cómiques". D'ahí que'l términu "arte secuencial", acuñáu pol dibuxante Will Eisner, pa referirse a los "cómics" te ganando puxu y popularidá.

La serie *Piker Clerk* (1904), de Clare Briggs, foi la primer tira diaria, aunque la so duración foi bien efímera, polo que se vien considerando históricamente a la serie *Mutt and Jeff*, de Bud Fisher, apaecida el 15 de payares de 1907 nel *San Francisco Chronicle*, como la primera tira diaria de la historia de la prensa.

Dellos exemplos de tires cómiques son:

*Little Nemo in Slumberland
*Krazy Kat
*Príncipe Valiente
*Mafalda

## La tira cómica n'Asturies
La prensa, a falta d'una industria editorial afayadiza, foi'l principal soporte de la creación historietística n'Asturies. Asina, los primeros pasos d'esta expresión artística nel Principáu fueron daos por Truán na prensa d'a primeros de sieglu, pero'l verdaderu españíu vendría cola publicación de les Aventures de Pinón y Telva por parte d'Alfonso, nel periódicu uvieín La Nueva España. Otru de los personaxes más populares que cobró vida na prensa asturiana foi El Gaviotu nes páxines del diariu xixonés Voluntad, creáu pol dibuxante pixuetu Juan Martínez García-Rovés.

De la importancia del xéneru fala'l fechu de que pintores asturianos qu'algamaron muncha sonadía como Marola o Eduardo Úrculo ficieron trabayos pa esti mediu.

Anguaño la prensa d'Asturies, siguiendo la tradición marcada notres dómines, cuenta con autores yá consagraos como Neto, Ígor Medio, Ruma, Alfonso Zapico, Ñata,... que bien con idees propies o de guionistes como Arturo Arias, acuden a la cita colos sos llectores.

### Personaxes más populares de les tires cómiques asturianes
*Pinón y Telva, al que se-y xuntaría con posterioridá'l so sobrín Pinín (Autor: Alfonso Iglesias)
*Pin el Suave y la vaca Venancia (Autor: Adolfo García)
* El Gaviotu (Autor: Juan Martínez García-Rovés)
*La Familia Castañón (Autor: Ígor Medio)

## Enllaces esternos (asturianos)
*La tira d'El Gaviotu
*El Wendigo. Revista sobre'l llinguaxe de la historieta

## Referencies

## Enllaces esternos
SK Teletech

**SK Teletech** ye un proveedor de telefonía móvil de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu d'electrónica, tamién coreanu SK Telecom, ún de los principales greyos del mundu del sector.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Páxina de SK Teletech Coreana
Acrecimientu

L**'acrecimientu** o *acreción* ye un términu que s'usa principalmente n'astrofísica, xeoloxía y meteoroloxía pa designar el crecimientu d'un cuerpu per aciu de l'agregación de la materia d'otros cuerpos menores.
## Astronomía

N**'Astronomía** l'acrecimientu designa la captura de materia por un astru baxo l'efectu de la gravitación.

L'acrecimientu produzse en numberosos contestos astrofísicos, cuando un oxetu compactu s'alcuentra nun entornu de materia difusa, principalmente:
* les estrelles en formación
* los planetes en formación.
* les novae.
* los furacos prietos, principalmente nos nucleos activos de galaxes.

L'acrecimientu tresforma la enerxía mecánico del sistema oxetu-materia n' enerxía térmico (calor) y, en consecuencia, en radiación.

## Xeoloxía
En Xeoloxía conozse como **[[Acreción continental|acrecimientu]]** (Acreción continental), el fenómenu de medra d'una rexón continental o oceánica por aportación de materia. Por exemplu, les islles volcániques y los atolones nacen por acrecimientu. 

Nel casu de les islles volcániques, les erupciones volcániques, col desprendimientu de llava que provoquen , aporten la materia. Al acumulase col pasu del tiempu, esta llava pue aportar a la superficie de l'agua y elevase penriba d'ella. 

Polo que respeuta a los atolones, el coral va posando nos bordes somorguiaos d'una islla, formando un arrecife coralín que va creciendo hasta llegar a la superficie de l'agua. Fórmase una barrera natural que reduz l'efectu de les corrientes marines y aprisiona l'agua ente ella y la costa de la islla, creándose asina una llaguna. 

## Meteoroloxía
En meteoroloxía llámase acrecimientu al aumentu de talla d'un hidrometeoru en contautu con una gota d'agua y que xela nel momentu del impautu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Oxíxenu

L**'oxíxenu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 8 y símbolu **O**, allugáu nel grupu 16 de la tabla periódica de los elementos. Na so forma molecular más frecuente, O<sub>2</sub>, ye un gas a temperatura ambiente. Representa al rodiu'l 20% de la composición de l'atmósfera terrestre. Ye ún de los elementos más importantes de la química orgánica y participa de forma bien importante nel ciclu enerxéticu de los seres vivos, pegoyu na respiración celular de los organismos aeróbicos. Ye un gas incoloru, inodoru y insípidu. Esiste una forma molecular formada por tres átomos d'oxíxenu, O3, anomada ozonu y que cola so presencia na atmósfera abeya la Tierra de la incidencia de radiación ultraviola procedente del Sol.

Un átomu d'oxíxenu combináu con dos d'hidróxenu formen una molécula d'agua.

En condiciones normales de presión y temperatura l'oxíxenu ta n'estáu gaseosu formando molécules diatómiques (O2) que magar que seyan inestables xenérense na fotosíntesis de les plantes y son posteriormente usaes polos animales na respiración (ver ciclu del oxíxenu).

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Llaboratoriu Nacional de Los Alamos
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye elemental 
*  Terapia con oxíxenu - Los primeros 150 años
*  Toxicidá del oxíxenu
*  Enciclopedia Llibre
Femtómetru

El **femtómetru** ye la unidá de llonxitú qu'equival a una milbillónesima parte d'un metru. 

L'abreviatura ye **fm**.

*1 fm = 1x10<sup>-15</sup>[[metru|m]]* 

Emplégase nes midíes del nucleu atómicu. Los neutrones y protones tienen unos 2,5 fm de diámetru. En física atómica y cuántica, el femtómetru tamién recibe'l nome de **fermi** (cola mesma abreviación), n'honor al físicu Enrico Fermi.

## Otres equivalencies

:1 pm = 1.000 fm

:1 Å = 100.000 fm

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversor d'Unidaes
Pungkuk

**Pungkuk EDM Wire Manufacturing Co., Ltd.** (풍국), ye un fabricante de productos químicos y aceru de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu EDM, tamién ún de los principales greyos del mundu.

## Productos
*EDM Brass Wire
*EDM Coated Wire
*EDM Wire Parts
*Wire Cutting Filter

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina de Pungkuk Coreaña
Nitróxenu

El **nitróxenu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 7 y símbolu **N**, allugáu nel grupu 15 de la tabla periódica de los elementos. También tien el nome d'ázoe —antaño usóse tamién **Az** como símbolu del nitróxenu—. Ye un gas inerte, non metal, incoloru, inodoru ya insípidu qu'en condiciones normales forma un gas diatómicu que constitúi al rodiu del 78% del aire atmosféricu, si bien nun intervién na combustión nin na respiración. Tien una elevada electronegatividá (3 na escala de Pauling) y 5 electrones nel nivel más esternu comportándose como trivalente nos más de los compuestos que forma. Condensa a 77 K y solidifica a 63 K, emplegándose davezu n'aplicaciones crioxéniques.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Ye elemental 
*  Schenectady County Community College 
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del nitróxenu llicuao
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** ye una ciudá del noreste de Francia, na rexón de Lorena, nel departamentu de Vosgos. En 1999, Saint-Dié-des-Vosges contaba 22.569 habitantes.

## Orixe etimolóxicu
La ciudá toma'l nome de Deodatus, el so fundador. 

Los habitantes de la ciudá conócense como *Déodatiens*.

## Xeografia

* Coordenaes: 48º 17' N, 06º 57' E 
* Población: 22.569 habitantes 
* Superficie: 46,15 km² 
* Densidá: 489 hab/km²

## Historia
* 1507 : *Cosmographiae Introductio* (Martin Waldseemüller)

## Monumentos y llugares destacaos

* Castellum celta
* Catedral
* Ilesia San Martín
* Muséu Pierre-Noël
* Usine Claude et Duval (arquiteutu Le Corbusier)

## Llugareños ilustres
* Jacques Augustin (1759-1832), pintor.
* Jules Ferry (1832-1893), políticu.
* Ivan Goll (1891-1950), poeta.

## Educación superior
La ciudá tien un Institutu Universitariu de teunoloxía (fr. *Institut Universitaire de Technologie*) nel que s'imparten les enseñances de:
* Robótica
* Informática
* Multimedia
* Comunicaciones

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial de la ciudá  (en francés)
* Institutu Universitariu de Teunoloxía (en francés)
Plata

La **plata** ye un elementu químicu de númberu atómicu 47 y símbolu **Ag**, allugáu nel grupu 11 de la tabla periódica de los elementos. El so nome vien del llatín *plattus* ('planu', 'llanu', y posteriormente 'llámina metálica'), que na Península Ibérica'l términu especializóse pa pasar a referise al metal. El símbolu de la plata provién del llatín *argentum*, el nome orixinal del metal nesa llingua.

Ye un metal de transición blancu y rellucente. Presenta les mayores conductividaes térmica y llétrica de tolos metales, y alcuéntrase formando parte de distintos minerales (xeneralmente en forma de sulfuru) o como plata llibre. Ente les sos variaes aplicaciones, esti metal emplégase na fabricación de monedes, xoyería, como catalizador, etc., dalgunes de les sos sales úsense en fotografía y radioloxía y nos vidrios de los vehículos en forma de nitratu de plata yá que presenta un efeutu fotocrómicu. En lletricidá y lletrónica tien un usu creciente.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  ATSDR - ToxFAQs™
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química de la plata
*  EnvironmentalChemistry.com
*  WebElements.com
Elementos del grupu 11

'''Grupu'''
**11**

'''Periodu'''

'''4'''
29Cu

'''5'''
47Ag

'''6'''
79Au

'''7'''
111Rg






El **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 11** de la tabla periódica ta formáu polos siguientes elementos:

* Cobre (Cu)

* Plata (Ag)

* Oru (Au)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



L'elementu Roentxeniu (Rg), al ser un elementu sintéticu y nun atopase de forma natural, nun se tien en cuenta al falar de los elementos del grupu 11, magar qu'estrictamente forme parte d'elli.

Estos tres metales reciben el nome de "metales d'alcuñar", magar que ye un nome non recomendáu pola IUPAC. Son relativamente inertes y difíciles de corroer. Emplegáronse abondo na alcuñación de monedes, d'ehí-yos vien el nome. El cobre y l'oru son de los pocos metales que presenten coloración.

Aparte de les sos aplicaciones monetaries o decoratives, tienen munches otres aplicaciones industriales pol mor de dalgunes de les sos escelentes propiedaes. Son mui bonos conductores de la lletricidá (los mas conductores de tolos metales son la plata, el cobre y l'oru, nesi orde). La plata tamién ye l'elementu que presenta una mayor conductividá térmica y mayor reflectancia de la lluz. Amás, la plata tien la poco común propiedá de que la capa que se forma al oxidase continúa siendo conductora de lletricidá.

El cobre tamién s'emplega abondo en cables llétricos y en lletrónica. Dacuando úsense contactos d'oru n'equipos de precisión. A vegaes tamién s'usa la plata nestes aplicaciones, y tamién en fotografía, agricultura, medicina, equipos de soníu y aplicaciones científiques.

Estos metales son perblandos y nun soporten bien l'usu diariu de les monedes, desgastándose col tiempu. Por cuenta d'esto han tar aleaos con otros metales pa consiguir monedes más duraderes, más dures y más resistentes al desgaste.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mercuriu (planeta)

**Mercuriu** ye'l planeta del sistema solar más cercanu al sol y el más pequeñu. Ye de tipu telúricu, como la tierra. 

La so superficie ta cubierta de cráteres y nun tien nengún satélite natural nin aniellos.

Seguramente pola aparente rapidez del so movimientu pel cielu crepuscular, los romanos bautizáronlu col nome del dios del comerciu y los viaxes, Mercuriu, que se desplazaba a gran velocidá gracies a les sos sandalies y el so cascu dotaos d'ales. El so símbolu astronómicu () ye una representación estilizada del caducéu d'esti dios.

Nes cultures del Estremu Oriente, el planeta conozse como l'astru de l'agua (水星), ún de los cinco elementos fundamentales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cinc

El **cinc** ye un elementu químicu de númberu atómicu 30 y símbolu **Zn** allugáu nel grupu 12 de la tabla periódica de los elementos. Ye un metal, delles vegaes clasificáu como metal de transición anque estrictamente nun lo seya, que presenta dél paecíu col magnesiu y el beriliu amás de colos elementos del so grupu. Esti elementu ye poco abondante na corteya terrestre pero obtiénse con facilidá. Una de les sos aplicaciones más importantes ye'l galvanizáu del aceru. Ye un elementu químicu esencial.

Ye un metal de color blanco azulao qu'ambura n'aire con llama verde azulada. L'aire seco nun lu ataca pero en presencia d'humedanza fórmase una capa superficial d'óxidu o carbonatu básicu qu'aíslla al metal y lu protexe de la corrosión. Práuticamente l'único estáu d'oxidación que presenta ye'l +2. Reacciona con ácidos non oxidantes pasando al estáu d'oxidación +2 y lliberando hidróxenu y pue disolvese en bases y ácidu acéticu.

El metal presenta una gran resistencia a la deformación plástica en fríu qu'amenorga en caliente, lo qu'obliga a llaminalu penriba los 100&nbsp;°C. Nun se pue endurecer por acritú y presenta'l fenómenu de fluyencia a temperatura ambiente —al contrario que los más de los metales y aleaciones— y pequeñes cargues provoquen deformaciones permanentes.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  ATSDR - ToxFAQs™
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del cinc
*  UNCTAD - Mercáu de productos básicos (INFOCOMM) 
*  Asociación Internacional del Cinc
*  NASA Goddard Space Flight Center - ''Zinc Whiskers''
*  NIH, Suplementos na dieta - Zinc 
*  Mediciones Xeolóxique de los EEXX
Elementos del grupu 16

'''Grupu'''
**16**

'''Periodu'''

'''2'''
8O

'''3'''
16S

'''4'''
34Se

'''5'''
52Te

'''6'''
84Po

'''7'''
116Lv








El **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 16** de la tabla periódica compónenlu los elementos anomaos **anfíxenos**:

*Oxíxenu (O)

*Azufre (S)

*Seleniu (Se)

*Teluriu (Te)

*Poloniu (Po)

*Livermoriu (Lv)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Non metales
Metaloides
Metales del bloque p



L'oxíxenu, l'azufre y el seleniu son non metales, mentes que'l teluriu y poloniu son metaloides. Ha tenese en cuenta que'l seleniu y teluriu tán na llende ente los dos grupos.

L'estáu d'oxidación más habitual de los anfíxenos ye -2, magar que tamién puea tener valores de -1. L'estáu d'oxidación más altu ye +6, y dase en sulfatos, selenatos y teluratos (por exemplu Na2SO4).

## Referencies

## Enllaces esternos
Víctor de la Fuente

**Pedro Víctor de la Fuente Sánchez**  foi un dibuxante y guionista d'historietes asturianu. Yera hermanu d'otros dos dibuxantes de cómic: Ramón de la Fuente y Chiqui de la Fuente.

Entamó a trabayar nel mundu de la historieta nos años cuarenta, dientro del estudiu gráficu de López Rubio, collaborando en *Flechas y Pelayos*, *Maravillas* y *Chicos*.

Lo mesmo que los sos hermanos, tamién conoció la emigración a América, nestí casu vivió en Chile, onde trabayó nuna axencia de publicidá. Nesti país collaboró cola *Editorial Zig-Zag* y ente los años 1944 y 1945 dirixó la revista *El Peneca*.

Nel añu 1959 tornó a Europa y entamó a collaborar con delles editoriales ingleses.

En 1967 conoció al guionista Víctor Mora col qu'entamaría a collaborar al añu siguiente, trabayando nel western *Sunday*. Más tarde, nes páxines de la revista *Trinca*, dio-y vida a *Haxtur*, un guerreru condergáu a vagar pel espaciu y el tiempu (una reproducción d'esti personaxe ye la estatuina que los organizadores del Salón Internacional de Cómic del Principáu d'Asturies, que se celebra añalmente en Xixón, entreguen a los ganadores de les estremaes categoríes de los llamaos Premios Haxtur).

A la vista del panorama editorial qu'existía n'España decidió treslladase a París onde continuó trabayando nun buen númberu de series.

Dientro de la so producción atopamos otros western (*Amargo*, *Mortimer*, *Poney Durango* y *Los Gringos*) y rellatos de fantasía heróica. Nel añu 1985, tamién con guión de Víctor Mora dibuxó la serie *La Siberiana*.

Mantuvo una importante rellación cola historieta asturiana siendo unu de los artistes que veníen davezu al Salón Internacional del Cómic del Principáu d'Asturies, participando en charres y faciendo dibuxos pa los aficionaos que se dan cita en Xixón a lo llargo de les xornaes de duración del Salón.

Los sos últimos esfuercios dedicólos a la serie *[[Tex(historieta)|Tex]]* y a un álbum con Alejandro Jodorowsky tituláu *Aliot* (1995) enantes d'entamar a sufrir una llarga enfermedá.

Nel XXIV Salón Internacional del Cómic de Barcelona celebráu en 2006 diéron-y el Gran Premiu del Salón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Álvaro Navia Osorio y Vigil

**Álvaro José Antonio Ignacio de Navia Osorio y Vigil** , foi un diplomáticu, military escritor asturianu, III Marqués de Santa Cruz de Marcenao y Vizconde de Puerto. Militar, participó na Guerra de Socesión española y creó'l Reximientu d'Asturies. Tuvo como diplomáticu nos Congresos de Soissons y Turín tres de la Guerra de Socesión.

Álvaro yera fíu de Juan Antonio de Navia Osorio y Argüelles de Celles y Jacinta Antonia Vigil de la Rúa. Casóse tres veces: en primer llugar con Fracisca Navia Arango, fía del so cuñáu Álvaro de Navia Arango; la segunda con María Roig Magriña; y la tercera con María Antonia Bellet.

Foi l'autor del tratáu "*Reflexiones Militares*", una de les obres fundamentales de la ciencia bélica. Tamién escribió la "*Rapsodia Económica*" (1732). 

Participó na reconquista de la plaza norteafricana d'Orán y morrió na so defensa como consecuencia d'una firida nel muslu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 12

'''Grupu'''
**12**

'''Periodu'''

'''4'''
30Zn

'''5'''
48Cd

'''6'''
80Hg

'''7'''
112Cn






Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 12** de la tabla periódica son: 
*Cinc (30)

*Cadmiu (48)

*Mercuriu (80)

*Cn (112)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 10

'''Grupu'''
**10**

'''Periodu'''

'''4'''
28Ni

'''5'''
46Pd

'''6'''
78Pt

'''7'''
110Ds







Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 10** de la tabla periódica son:

*Níquel (28)

*Paladiu (46)

*Platín (78)

*Darmstadtiu (110)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



A temperatura ambiente toos son sólidos. 

Los estaos d'oxidación más comunes de los elementos d'esti grupu son 0 y +2. Atópense toos na natura en forma elemental, anque'l níquel como'l más reactivu d'ellos, namái en forma d'aleación en dalgunos meteoritos. 

Toos estos elementos tienen completaos los orbitales "d" de la so capa de valencia, lo que desplica la so relativa inercia a los axentes oxidantes que se fai más patente baxando pel grupu.

Son metales importantes n'orfebrería y na industria química pol mor de les sos propiedaes catalítiques. Amás empléguense o emplegáronse como metales na alcuñación de monedes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 9

'''Grupu'''
**9**

'''Periodu'''

'''4'''
27Co

'''5'''
45Rh

'''6'''
77Ir

'''7'''
109Mt






Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 9** de la tabla periódica son: 

*Cobaltu (27)

*Rodiu (45)

*Iridiu (77)

*Meitneriu (109)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



A temperatura ambiente toos son sólidos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 8

'''Grupu'''
**8**

'''Periodu'''

'''4'''
26Fe

'''5'''
44Ru

'''6'''
76Os

'''7'''
108Hs






Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 8** de la tabla periódica son: 

*Fierro (26)

*Ruteniu (44)

*Osmiu (76)

*Hassiu (108)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



Nos niveles electrónicos esternos d'estos elementos hai ocho electrones, anque'l fierro nun algama l'estáu d'oxidación +8. El hassiu produzse namái en llaboratoriu, nun s'atopa na natura; suel obviase esti elementu al referise al grupu 8.

**Grupu 8** ye l'actual nome recomendáu pola IUPAC. L'antiguu sistema européu y l'estauxunidense englobaben dientro'l **grupu VIII** (VIIIA el primeru y VIIIB el segundu) a los actuales grupos 8, 9 y 10.

## Referencies

## Enllaces esternos
Central nuclear

Una **central nuclear** ye una istalación industrial emplegada pa la xeneración de enerxía llétrico, a partir d'enerxía nuclear que se carauteriza pol emplegu de materiales que caliéntanse per aciu de reacciones nucleares. Esti calor ye emplegáu por un ciclu termodinámicu que produz la enerxía.

Toles centrales d'España cuenten con ún o dos reactores (contenedores que nun se ven perxudicaos pola radiación). Son construciones mui complexes pola variedá de teunoloxía industrial emplegada y pola elevada seguridá cola que tán dotaes.

Les carauterístiques de la reacción nuclear faen que resulten peligroses si nun son debidamente controlaes. Pa esta misión ta'l Conseyu de Seguridá Nuclear (CSN), que protexe a los trabayadores, a la población y al mediu de tolos efeutos nocivos de les radiaciones. 

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina n'Internet del Conseyu de Seguridá Nuclear
Acuariu (recipiente)

Un **acuariu** ye un depósitu con agua onde viven plantes y animales. Tamién ye l'edificiu onde s'amuesen animales acuáticos vivos.

----

## Referencies

## Enllaces esternos
Miguel Primo de Rivera

**Miguel Primo de Rivera y Orbaneja** (Xerez de la Frontera, 8 de xineru de 1870, París, 16 de marzu de 1930), II **marqués de Estella** y VII de Sobremonte foi un militar y políticu español que tuvo al frente d'una dictadura ente'l 13 de setiembre de 1923 y el 28 de xineru de 1930. Foi sucedíu por Dámaso Berenguer.

Gobernador militar de Barcelona, dió'l golpe d'Estáu pa evitar la publicación del Informe Picasso, au se responsabilizaba a los mandos militares del desastre d'Annual.

Durante'l so mandatu los anarcosindicalistes fueron perseguíos pero los socialistes llegaron a pactos de tipu sindical al traviés de la UGT y del so cabezaleru Largo Caballero. Hai que destacar la modernización de la rede de carreteres, la introducción del teléfonu de la mano de la ITT y la nacionalización de la distribución del petroleu al crear CAMPSA.

## Referencies

## Enllaces esternos
Corréu puxarra

El **corréu puxarra** (*spam* n'inglés) ye'l nome que reciben los mensaxes non solicitaos difundíos pela Internet al traviés de corréu electrónicu, mensaxería instantánea, grupos de noticies, blogues, foros, etc. Polo xeneral, los sos conteníos son de calter publicitariu, anque puen incluyir scripts o pequeños programes informáticos dañibles (virus, troyanos...).

## Referencies

## Enllaces esternos
Acuariu

El términu **acuariu** pue facer referencia a:

*Acuariu, un recipiente con plantes y pexes.
*Acuariu, una constelación.

## Referencies
Asturies.com

**Asturies.com** ye dende 1997, diariu electrónicu d'información xeneral n'asturianu de mayor audiencia qu'amiesta'l meyor direutoriu de recursos asturianos ya información sobre Asturies. Pertenez a la empresa Araz.net, propiedá de Fernando de la Fuente. Anguaño, amás del diariu, dende Asturies.com pue acedese a Asturies.com Radio, Asturies.com TV, al espaciu infantil "A la gueta de los sueños", a "Espaciu y tiempu de la llingua asturiana", el más importante requexu na rede sobre l'idioma'l país. Araz.net tamién entró va poco nel mercáu editorial con Araz Llibros, especializáu nel mundu del ensayu n'asturianu

El 25 de mayu de 2024, Asturies.com pieslló. La so última publicación titulóse: "Y con esto, alón".

## Seiciones
* Política
* Opinión
* Llingua
* Música
* Cultura
* Economía
* Deportes
* Ciencia y tecnoloxía
* España
* Mundu

## Ver tamién
* Periodismu dixital
* Asturianismu
* Asturianu
* La Voz de Asturias
* El Comercio
* La Nueva España
* Eldiario.es
* ElNacional.cat

## Referencies

## Enllaces esternos
Marte (planeta)

**Marte** ye'l cuartu planeta del sistema solar, y el terceru más pequeñu depués de Plutón y Mercuriu. Forma parte de los planetes telúricos (de naturaleza rocosa como la Tierra) y tien dos satélites naturales, Deimos y Fobos.

El so color arroxáu, debíu a la presencia d'óxidu de fierro nos minerales de la superficie, fascinó a toles civilizaciones, y tovía güei suel conocese col nomatu de *planeta coloráu*.

Los romanos, como enantes d'ellos los griegos, asociáronlu al dios de la guerra, Marte, pensando nel sangre de los campos de batalla. El so símbolu astronómicu, , ye una representación estilizada del escudu y la llanza d'esti dios.

Los exipcianos daben-y el nome d'Hor-dexer (Horus coloráu), y los babilonios el de Nirgal (estrella de la muerte).

En China, Xapón, Corea y Vietnam llamen-y la *estrella de fueu* (火星)

Tien forma llixeramente elipsoidal, con un diámetru ecuatorial de 6.794 km y unu polar de 6.750 km. Medíes micrométriques bien precises dieron un achatamientu de 0,01, tres veces mayor que'l de la Tierra. Por mor d'esti achatamientu, la exa de rotación ta afeutada por una lenta precesión debida a la atraición del Sol sobre l'abultamientu ecuatorial del planeta; pero la precesión llunar, que nel nuestru planeta ye dos veces mayor que la solar, nun tien el so equivalente en Marte.

Esti planeta alimentó durante munchu tiempu la imaxinación popular cola creyencia d'una posible vida estraterrestre nesti planeta. La idea vien de les observaciones realizaes a finales del sieglu XIX pol astrónomu aficionáu Percival Lowell. Según elles , la superficie de Marte taba cubierta de canales y que delles rexones cambiaben de tonalidá en delles époques del añu. Percival Lowell concluyó que vivía n'élli una civilización antigua que lluchaba por nun morrer de sede y que la variación de colores debíase a los cambios de vexetación según les estaciones del añu. 

Anguaño sábese que lo que Lowell tomaba por canales yeren en realidá deformaciones provocaes polos defectos de les lentes de la época. Los cambios de color atribúyense a tormentes de povisa. Sicasí, los autores de ciencia ficción esplotaron demientres munchu tiempu'l filón de los marcianos, representaos como seres d'aspectu vagamente humanu y color verde o buxu en dellos casos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 7

'''Grupu'''
**7**

'''Periodu'''

'''4'''
25Mn

'''5'''
43Tc

'''6'''
75Re

'''7'''
107Bh







Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 7** de la tabla periódica son: 

*Manganesu (25)

*Tecneciu (43)

*Reniu (75)

*Bohriu (107)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



El Bohriu nun suel tenese en cuenta al referise al grupu 7. "Grupu 7" ye'l nome recomendáu pola IUPAC; l'antiguu nome européu ye "grupu VIIA", mentes que'l nome antiguu norteamericanu ye "grupu VIIB". El nome de la IUPAC nun ha confundise colos antiguos, espresaos con númberos romanos.

El manganesu ye un metal bien común na natura, mentes que los demás elementos son abondo raros. El tecneciu nun tien isótopos estables y camentóse munchu tiempu que nun s'atopaba na natura. El reniu namái s'atopa en traces.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 6

'''Grupu'''
**6**

'''Periodu'''

'''4'''
24Cr

'''5'''
42Mo

'''6'''
74W

'''7'''
106Sg







Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 6** de la tabla periódica son: 

* Cromu (24)

* Molibdenu (42)

* Wolframiu (74)

* Seaborxu (106)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



"Grupu 6" ye l'actual nome recomendáu pola IUPAC. Antaño emplegábense los nomes "grupu VIA" nel sistema européu y "grupu VIB" nel norteamericanu.



File:Chromium_crystals_and_1cm3_cube.jpg|Cromu
File:Molybdenum_crystaline_fragment_and_1cm3_cube.jpg|Molibdenu
File:Wolfram_evaporated_crystals_and_1cm3_cube.jpg|Wolframiu



## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 5

'''Grupu'''
**5**

'''Periodu'''

'''4'''
23V

'''5'''
41Nb

'''6'''
73Ta

'''7'''
105Db







Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 5** de la tabla periódica son: 

* Vanadiu (23)

* Niobiu (41)

* Tantaliu (73)

* Dubniu (105)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



Estos elementos tienen nos sos niveles electrónicos más esternos 5 electrones. El dubniu nun s'atopa na natura y produzse nel llaboratoriu, polo qu'al falar de les propiedaes de los elementos del grupu 5 nun se suel inxerir esti elementu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa María del Páramo

**Santa María del Páramo** ye un pueblu y conceyu que pertenez alministrativamente a la provincia de Llión. Históricamente aconceyaba a los pueblos de Villarrín del Páramu, Urdiales del Páramu y Mansiella del Páramu.
 
Ta asitiáu nel Páramu Lleonés, a unos 32 km de Lleón. Con una altura sobre'l nivel de la mar de 813 metros.

## Economía
Con una población de 3.242 habitantes aproximadamente, Santa María ye guei unu de los caberos pueblos agrícolas de Llión. La so economía ta basada nel cultivu de maíz y nes rellaciones de comerciu y servicios col restu la comarca paramesa.

## Tradiciones y cultura
En cuantu a tradiciones Santa María cuenta colos cimeros elementos identitarios llioneses. Pueden citarse l*'[[antroxu|antruexu]]* (desaparecíu durante'l franquismu), el ramu, los autos de reyes o'l pendón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pexe payasu

El **pexe payasu** (*Amphiprion ocellaris*), ye un pexe que mora nes agües tropicales. Carauterízase polos sos intensos colores coloráu, rosa o naranxa y blancu. Vive nos arrecifes de coral del Indopacíficu y vive conxuntamente coles anémones, teóricamente una especie depredadora, de la que llogra una proteición frente a posibles atacantes. A cambéu, el pexe payasu ufierta la posibilidá d'inxerir les sustancies que necesita l'anémona.

Fácil de llograr, ye un pexe de caltenimientu senciellu, por ello, toles sos variedaes constitúin una bona opción p'acuarios. Trátase d'una especie carnívora, que precisa un llixeru aporte vexetal na so dieta. Nel so mediu natural los pexes payasu escuerren a les sos pequeñes preses.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 4

'''Grupu'''
**4**

'''Periodu'''

'''4'''
22Ti

'''5'''
40Zr

'''6'''
72Hf

'''7'''
104Rf




Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 4** de la tabla periódica son: 

* Titaniu (22)

* Circoniu (40)

* Hafniu (72)

* Rutherfordiu (104)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición



El rutherfordiu nun suel tenese en cuenta al referise al grupu 4 porque ye un elementu sintéticu y radioactivu.

"Grupu 4" ye'l nome recomendáu pola IUPAC; l'antiguu nome européu ye "grupu IVA", mentes que'l nome antiguu norteamericanu ye "grupu IVB". El nome de la IUPAC nun ha confundise colos antiguos, daos en númberos romanos.

Los elementos del grupu paécense ente sigo, especialmente'l circoniu y l'hafniu, que tán xuntos na natura y tienen unes propiedaes químiques práuticamente idéntiques.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alcalinoterreu

'''Grupu'''
**2**

'''Periodu'''

'''2'''
4Be

'''3'''
12Mg

'''4'''
20Ca

'''5'''
38Sr

'''6'''
56Ba

'''7'''
88Ra




Les **tierres alcalines** o **alcalinotérreos** son los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 2** de la tabla periódica:

* Beriliu (Be)

* Magnesiu (Mg)

* Calciu (Ca)

* Estronciu (st)

* Bariu (Ba)

* Radiu (Ra)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Alcalinotérreos



El nome d*'alcalinotérreos* provién del nome que recibíen los sos óxidos, *tierres*, que tienen propiedaes básiques (alcalines). Poseen una electronegatividá ≤ 1,3 según la escala de Pauling.

Toos ellos tienen dos electrones na capa de valencia. Tienden a perder estos electrones pa formar cationes divalentes.

Son d'aspeutu arxentao, blandos y de baxa densidá. Reaicionen con halóxenos pa formar sales ióniques, y col agua pa formar hidróxidos básicos. En xeneral, son muncho menos reactivos que los metales alcalinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 15

'''Grupu'''
**15**

'''Periodu'''

'''2'''
7N

'''3'''
15P

'''4'''
33As

'''5'''
51Sb

'''6'''
83Bi

'''7'''
115Uup








El **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 15** de la tabla periódica, tamién anomáu **grupu del nitróxenu** o **nitroxenoides** compónenlu los siguientes elementos:

* Nitróxenu (N)

* Fósforu (P)

* Arsénicu (As)

* Antimoniu (Sb)

* Bismutu (Bi)

* Ununpentiu (Uup)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Non metales
Metaloides
Metales del bloque p



## Referencies

## Enllaces esternos
El Gaviotu

***El Gaviotu*** ye un personaxe gráficu creáu pol dibuxante pixuetu Juan Martínez García-Rovés (Cuideiru, 6 de setiembre de 1906 – Xixón, 1978).

La primera viñeta de *El Gaviotu* asoleyóse nel diariu xixonés Voluntad (perteneciente a la Prensa del Movimientu) el día 17 de febreru de 1952. Cola integración d'esti periódicu en La Nueva España, d'Uviéu, (tamién perteneciente a la Prensa del Movimientu) el personaxe continuó apaeciendo nel diariu uvieín. A partir d'esa primera viñeta *El Gaviotu* y Rovés convirtiéronse en cronistes de la vida cotidiana de Xixón sofitándose nel humor playu del personaxe, siendo'l barriu de Cimavilla y la playa los escenarios preferidos de les sos correríes. Tamién el fútbol ye otru de los motivos de les viñetes de *El Gaviotu*, faciendo balance de l'actualidá del Sporting.

Buena parte de los alredor de 7.500 chistes asoleyaos por Rovés y nos que *El Gaviotu* yera'l personaxe central, recoyéronse en dos publicaciones: “400 chistes del Gaviotu” y “Coses del Gaviotu de Rovés”.

## Referencies

## Enllaces esternos
*www.elgaviotu.com
Mari Luz Cristóbal Caunedo

**Mari Luz Cristóbal Caunedo**  ye una bien nomada cantante de tonada asturiana.

A lo llargo de la so carrera ganó los concursos de canción asturiana de mayor sonadía del Principáu. Y representó a Asturies nel Festival Intercélticu de Lorient.

La so carrera discográfica entamóla grabando con dellos de los cantantes más conocíos del panorama musical tradicional asturianu: Enrique García Palicio *L'Abogáu*, Luis Estrada, Jorge Tuya o José Manuel Collado, y tuvo acompañada a la gaita por Luis d'Arnizo, Manolo Quirós, Alberto Varillas, Vicente Prado *[[El Pravianu]]* o El Gaiteru de Veriña. La grabación de Mari Luz qu'algamó mayor espardimientu foi la realizada xunto con Hevia, nel discu Tierra de nadie, onde apaez cantando nel tema *Busindre Reel*.

Col Coleutivu Muyeres grabó delles canciones nos tres dicos que sacaron al mercáu.

La so primer discu interpretáu por ella dafechu foi la *Misa Asturiana de Gaita* (grabáu en 1998), nel que Pedro Pangua l'acompañaba al tambor y El Gaiteru de Veriña a la gaita.

Darréu grabó en 1999 *[[Onde la ñublina posa]]*, acompañada por buena parte de los meyores músicos tradicionales d'Asturies, convirtiéndose nun discu que marcaría una diferente manera de facer les coses dientro de la música asturiana.

Otra grabación en solitario foi *Cantar de Seronda*, del añu 2005 y nel que cuntó cola andecha de 24 músicos pa los 18 cantares incluyíos nel discu. Un nuevu trabayu discográficu en solitario fízolu en 2012, *Cancios y asturianes*, producíu por Xune Elipe, sobre composiciones de Llorienzu Novo Mier.

Nel añu 2001, **Mari Luz** recibió'l XI Distintitivu Fini Suárez a la investigación folklórica pola *gran calidá del so trabayu, con un absolutu respetu al estilu tradicional que supo xunir coles renovaciones que nos postreros 25 años vienen dándose nel panorama musical asturianu xeneral*. Esti premiu nagua por facer acordanza de la folklorista mierense Fini Suárez. Igualmente, nel añu 2011 recibiría'l Premiu de la Crítica RPA a la Meyor Trayeutoria .

## Referencies

## Enllaces esternos
Elementos del grupu 14

'''Grupu'''
**14**

'''Periodu'''

'''2'''
6C

'''3'''
14Si

'''4'''
32Ge

'''5'''
50Sn

'''6'''
82Pb

'''7'''
114Fl








El **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 14** de la tabla periódica, tamién anomáu **grupu del carbonu** compónenlu los siguientes elementos:

* Carbonu (C)

* Siliciu (Si)

* Xermaniu (Ge)

* Estañu (Sn)

* Plomu (Pb)

* Fleroviu (Fl)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Non metales
Metaloides
Metales del bloque p



Los más de los elementos d'esti grupu son perconocíos, por exemplu'l carbonu ye ún de los elementos que más compuestos pue formar. La química orgánica estudia los más d'estos compuestos que contienen carbonu. Al empar, el siliciu ye ún de los elementos más abondantes na corteya terrestre.

Al baxar nel grupu, estos elementos van teniendo carauterístiques cada vegada más metálicques: el carbonu y el siliciu son non metálicos (anque dacuando'l siliciu clasifícase como semimetal), el xermaniu ye un semimetal, y l'estañu y el plomu son metálicos.

## Referencies

## Enllaces esternos