Robert Wise

**Robert Wise**  foi un montador, productor y direutor de cine d'Estaos Xuníos.

## Biografía
Nacíu en Winchester, Indiana, empezó a trabayar a los 19 años na RKO, dada la crisis económica: primero nel departamentu de sonorización y más tarde nel d'edición. Trabayando como montador conoció a Orson Welles, quien-y pidió que-y montara'l so película *[[Citizen Kane]]* (1941). Por esta película, foi candidatu al Óscar al meyor montaxe. Depués collaboró en *[[The Magnificent Ambersons]]* de Welles.

Tuvo una llarga carrera que dende 1944 estender en 57 años, ye bien ecléctica: hestories d'amor, drames, westerns, policiacos, comedies musicales, temes fantástiques, de ciencia-ficción o de catástrofes, traviesen el so cine. En xunto, 40 cintes que marcaron en distintu grau la historia del cine. 

Retiráu de la direición dende 1989, foi gallardoniáu colos premios honoríficos de la American Society of Cinematographers (1997) y del American Film Institute (1998).
Finó'l 14 de setiembre de 2005 en Los Angeles, un día enantes del entamu del Festival de San Sebastián, qu'esi añu diba dedicalu una retrospectiva. La so esposa Millicent Wise recibió la tráxica noticia en San Sebastián, partiendo de momentu a Los Angeles.

## El cineasta
Debutó na direición en 1944 con *La vengación de la muyer pantera (The Curse of the Cat People*, por azar: al sustituyir en 1943, a Gunther von Fritsch nel rodaxe del filme. El so cine musical, negru y fantásticu destacó pol so dominiu téunicu, sobriedá y escelente narrativa. 

Fixo delles películes de serie B como la escelente *[[El lladrón de cadabres]]* en 1945, basada en Stevenson y con Boris Karloff o *[[Nacíu pa matar (Born to Kill)]]* (1947). Y en 1949 robló unu de los meyores filmes consagraos al boxéu, onde pioneramente l'acción desenvuélvese en tiempu real: *[[Naide puede venceme]]*, que llogra'l Prix de criticar en Cannes.

Ente les sos películes destaquen *[[Ultimátum a la Tierra]]* (*[[The Day The Earth Stood Still]]*, 1951), parábola sobre la proliferación d'armes nucleares; *[[La casa de la llomba (The House on Telegraph Hill)]]*, 1951); *[[La ciudá cautiva (The Captive City)]]* (1952); *[[Marcáu pol odiu]]* (1956), y un filme contra la pena de muerte qu'encetaba la vida de la primer muyer executada nos Estaos Xuníos: *[[¡Quiero vivir!]]*, (1958). 

Depués fixo la so película más conocida,*[[West Side Story]]* (xunto con Jerome Robbins, 1961); cola que consiguió ocho Premios Óscar, ente ellos los de meyor película y meyor direutor en 1961. El so filme *The Sound of Music (The Sound of Music)*, conocida en Hispanoamérica como *The Sound of Music*, consiguió cinco Premiu Óscar en 1965, ente los que destaquen los de meyor película y meyor direutor, y foi un descomanáu ésitu de taquilla: costara nueve millones de dólares y recaldó más de cien en cuatro años. Sicasí nun son los sos meyores filmes.

Otrs películes sos son *[[The Sand Pebbles]]*, 1966), *The Andromeda Strain* (1971), *Star Trek* (1979), y *Rooftops* (1989).

## Filmografía
* *The Magnificent Ambersons* (1942) (secuencies adicionales; non acreditáu)(Dirixida por Orson Welles; montaxe al cargu de Robert Wise y Mark Robson)
* *La vengación de la muyer pantera (The Curse of the Cat People*, 1944), entamu como direutor
* *Mademoiselle Fifi* (1944)
* *El lladrón de cadabres (The Body Snatcher)* (1945)
* *A Game of Death* (1945)
* *Criminal Court* (1946)
* *Nacíu pa matar (Born to Kill)* (1947)
* *Misteriu en Méxicu (Mystery in Mexico*, 1948)
* *Blood on the Moon* (1948)
* *[[Trés secretos (Three Secrets)]]*, 1950)
* *[[Two Flags West (Ente dos xuramentos)]]*, (1950)
* *Naide puede venceme* o *Combate trucáu* (*The Set-Up*, 1949) 
* *La casa de la llomba (The House on Telegraph Hill*, 1951)
* *Ultimátum a la Tierra (The Day the Earth Stood Still*, 1951)
* *La ciudá cautiva (The Captive City*, 1952)
* *Something for the Birds* (1952)
* *So Big* (1953)
* *Destination Gobi* (1953)
* *Los aguarones del desiertu (The Desert Rats*, 1953)
* *Executive Suite (Executive Suite)*, 1954)
* *La llei de la forca (Tribute to a Bad Man*, 1956)
* *Helena de Troya (Helen of Troy)*, 1956)
* *Marcáu pol odiu (Somebody Up There Likes Me*, 1956)
* *Muyeres culpables (Until They Sail*, 1957)
* *This Could Be the Night* (1957)
* *Run Silent, Run Deep (Run Silent, Run Deep*]] (1958)
* *[[I Want to Live!]]* (1958)
* *[[Apueste contra la mañana]]* (Odds Against Tomorrow (1959)
* *[[West Side Story]]* (1961) (co-direutor: Jerome Robbins)
* *[[Two for the Seesaw]]* (1962)
* *[[The Haunting]]* (1963)
* *[[The Sound of Music]] - The Sound of Music (1965)
* *The Sand Pebbles* (1966)
* Star! (1968)
* *The Andromeda Strain* [[(The Andromeda Strain)]] (1971)
* *Two People* (1973)
* *Hindenburg - The Hindenburg*]] (1975)
* *Audrey Rose* (1977)
* *Star Trek: The Motion Picture* (1979)
* *Wisdom* (1986) (non acreditáu)
* *Rooftops* (1989)
* *A Storm in Summer* (2000) (TV)

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==
* 
* *Décès du cinéaste américain Robert Wise, auteur de West Side Story '', en francés.