Llapiceru

Un **llapiceru** o **llápiz** ye un preséu d'escritura o de dibuxu. Consiste nuna mina o barrina de pigmentu (xeneralmente de grafitu y una grasa o magre especial, tamién puede ser pigmentu coloriáu de carbón de lleña) y encapsulado xeneralmente nun cilindru de madera fino, anque tamién n'envoltures de papel y plástiques.

Un llapiceru que tenga una mina fecha con más magre entemecíu col grafitu ye un llapiceru más resistente. Estrémense, per una parte, coles lletres **H** (del inglés *hard* = duru) y **B** (del inglés *black* = negru), y, per otra parte, con un númberu de 1 a 4, siendo'l númberu 4 el más duru. Tamién puede haber combinaciones de les lletres: HH, por casu, referir a una mina bien dura.

Los llapiceros modernos fabríquense industrialmente entemeciendo'l polvu de grafitu y magre molíos finamente, amestando agua, formando mines llargues que se cuecen nun fornu (compartimientos térmicamente aisllaos). Les mines resultantes somorguiar n'aceite o cera fundida, que se penerar nos furacos minúsculos del material, dando por resultancia una escritura más lliso. Un tablón de madera con dellos riegos paralelos llongures cortar pa formar un llistón, y les tires de grafitu y magre inxertar nos riegos. Otru tablón acanaláu pégase enriba, de manera que l'ensamble final ye cortar tou en llapiceros individuales, que depués se barnicen o se pinten.

## Descubrimientu del depósitu de grafitu

En 1564, un depósitu enorme de grafitu foi afayáu en Seathwaite Fell, cerca de Borrowdale, Cumbria, n'Inglaterra. Los paisanos afayaron que yera bien útil pa marcar oveyes. Esti depósitu particular de grafitu yera desaxeradamente puru y sólidu, y podría ser fácilmente serrucháu en barritas. Esta era y sigue siendo l'únicu depósitu a gran escala de grafitu atopáu nesta forma sólida. La química taba na so infancia y los químicos de la dómina consideraron, equivocadamente, qu'esa sustancia yera probablemente una forma de plomu; poro, el grafitu recibió'l nome de *plumbago* (rellacionáu con *plumbum*, «plomu» en llatín). Inclusive na actualidá la mina d'un llapiceru denominar *lead* (plomu) n'inglés, a pesar de que nun contién plomu. En realidá, el grafitu d'una mina de llapiceru nun ye venenosu; el grafitu ye inofensivu si llegar a consumir.

El valor del grafitu llueu pasó a ser enorme, principalmente porque podría ser utilizáu p'alliniar los moldes pa les boles de cañón, y el control de les mines foi asumíu y abellugáu pola Corona británica.

El grafitu, al ser blandu, rique un tipu de funda o cubierta. Les mines de grafitu, de primeres, envolubrar en cordeles o en cueru d'oveya pa da-yos estabilidá. La fama de la utilidá d'estos primeres llapiceros estendióse, atrayendo l'atención d'artistes per tol mundu conocíu”.

Anque s'atoparon depósitos de grafitu n'otres partes del mundu, nun tener la mesma pureza y calidá que los de Borrowdale, y el grafitu tuvo que ser amenorgáu a polvu pa esaniciar impureces. Inglaterra siguió esfrutando d'un monopoliu na producción de llapiceros hasta que s'atopó un métodu de reconstituyir el polvu del grafitu. Los carauterísticos llapiceros cuadraos ingleses siguen faciéndose con barritas cortaes de grafitu natural dende 1860. Güei, la ciudá de Keswick, cercana a la zona del afayu orixinal del bloque de grafitu, tien un muséu del llapiceru.

La primer tentativa de fabricar les mines con grafitu pulverizáu llevar a cabu en Núremberg, Alemaña, nel añu de 1662. Utilizóse un amiestu de grafitu, azufre y antimoniu.

## Incorporación de la cubierta de madera

Fueron los italianos los primeres n'escurrir una suxeción de madera. Alredor de 1760, la pareya Simonio y Lyndiana Bernacotti fueron los primeres en crear lo que probablemente foi'l diseñu pal modernu llapiceru de carpinteru con cuerpu de madera; sicasí, la so versión yera chata, ovalada, un tipu de llapiceru bien compactu. De primeres furaben un cilindru de madera d'enebro para depués inxertar la mina de grafitu. Poco dempués crearon una téunica ameyorada: preparaben dos mediu cilindros de madera, asitiaben ente ellos la mina de grafitu y depués pegaben los dos metaes. Esencialmente, el mesmu métodu sigue vixente güei día.

Los llapiceros ingleses y alemanes nun taben al algame de los franceses mientres les guerres napoleóniques. L'interés d'un oficial del exércitu de Napoleón camudó esta situación de dependencia. En 1795, Nicolas-Jacques Cunté inventó un métodu pa endurecer el grafitu pulverizáu entemeciéndolo con agua y magre y enfornándoles convenientemente. Variando la proporción de grafito/arcilla llográbense distintes dureces de la mina. Esti métodu de fabricación, que fuera afayáu enantes pol austriacu Josef Hardtmuth de Koh-I-Noor en 1790, sigue emplegándose güei.

Los colonos estauxunidenses importaron los llapiceros d'Europa hasta dempués de la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos. Benjamin Franklin fixo la publicidá de los llapiceros pa la venta na so gaceta de Pennsylvania en 1729 y George Washington utilizó un llapiceru de tres pulgaes cuando esploró'l territoriu d'Ohio en 1762. Dizse que William Munroe, ebanista en Concord, Massachusetts, fixo los primeres llapiceros de madera estauxunidense en 1812. Esta nun yera la única fábrica de llapiceros en Concord. Según Henry Petroski, el filósofu trescendentalista Henry David Thoreau afayó cómo faer un bon llapiceru arriendes de grafitu de baxa calidá usando'l magre como cubierta; esta invención foi afalada pola fábrica de llapiceros del so padre en Concord, qu'emplegó'l grafitu atopáu en New Hampshire en 1821 por Charles Dunbar.

El métodu de fabricación de llapiceros de Munroe yera curioso lentu, y na ciudá vecina de Acton, el dueñu d'un molín de llapiceros llamáu Ebenezer Wood decidió automatizar esti procesu nel so propiu molín de llapiceros asitiáu nel regueru de Nashoba, a lo llargo del vieyu camín de Davis. Pa ello utilizó la primer sierra circular na producción de llapiceros y construyó les primeres cubiertes de llapiceru hexagonales y octogonales que tenemos güei. Ebenezer nun patentó la so invención y compartía les sos téuniques con quien-y preguntar. Unu d'esos foi Eberhard Faber, de Nueva York, que se convirtió nel líder de la producción de llapiceros.

Joseph Dixon, inventor y empresariu implicáu na cantera de granitu de Tantiusques en Sturbridge, Massachusetts, desenvolvió un métodu pa producir llapiceros masivamente. Antes de 1870, la Joseph Dixon Crucible Company yá yera'l distribuidor autorizáu y consumidor de grafitu más grande del mundu, que más palantre se convertiría en Dixon Ticonderoga, la compañía contemporánea provisora de llapiceros y elementos artísticos.

## Borrador incluyíu

El 30 de marzu de 1858, Hymen Lipman recibió la primer patente por pegar un borrador al estremu d'un llapiceru. En 1862, Lipman vendió la so patente a Joseph Reckendorfer por 100&nbsp;000 dólares, que fueron destinaos a demandar al fabricante del llapiceru Faber por infracción. En 1875 el Tribunal Supremu de los Estaos Xuníos dictaminó contra Reckendorfer declarando la patente como inválida.

## Graduación y clasificación

Munchos llapiceros nel mundu, y casi toos n'Europa, clasificar col sistema européu qu'usa una graduación continua descrita por **H** (pa la durez; del inglés ***H'''ard'' = ‘duru') y '''B''' (pal grau d'escuridá; del inglés ***B**lack'' = ‘negru'), según **F** (pal grau de finura; del inglés ***F*'ine* = ‘finu'). El llapiceru estándar pa escritura ye'l *HB*. Según Petroski, esti sistema desenvolveríase a principios del [[sieglu XX]] por Brookman, fabricante inglés de llapiceros. Utilizó la "B" pal negru y la "H" pa la durez; el grau d'un llapiceru describir por una secuencia de H socesives y B socesives, tal como BB o BBB pa mines cada vez más nidies, y HH o HHH pa mines cada vez más dures.

Anguaño, el sistema de clasificación de llapiceros estender dende bien duru con trazu finu y claro, hasta blandiu de trazu gruesu y escuru, tomando dende'l más duru al más blandu, como se ve na siguiente tabla:






Koh-I-noor ufierta venti graduaciones de 10H a 8B pa los sos 1500 series; Derwent produz venti graduaciones de 9H a 9B pa los sos llapiceros gráficos y Staedtler produz diecinueve de 9H a 8B pa los sos llapiceros de Mars Lumograph. El mercáu principal pa tan amplia gama de graos ye'l de los artistes, que tán interesaos en crear una gama completa de tonos de gris claru a negru. Los [[inxenieru|inxenieros]] prefieren llapiceros más duros que dexen un mayor control de la forma de la mina. Esto refléxase na manera en que se empaquetan los llapiceros. Por casu, pa los sos llapiceros gráficos, Derwent ufierta tres paquetes de 12 llapiceros cada unu: Téunicu (graduación dura de 9H a B), pa esquises (graduación nidia de H a 9B), y de diseñu (con graduación media de 4H a 6B).

Los llapiceros clasificaos por aciu esti sistema utilizar pa midir la "durez" y la "resistencia" de barnices y de pintures. La resistencia d'una capa de barniz o pintura (tamién conocida como la "durez del llapiceru") determinar como'l grau del llapiceru más duru que nun marca la capa, cuando esti ye primíu firmemente contra la capa a un ángulu de 45º.

Otru métodu común utiliza una escala numbérica pa señalar la graduación d'un llapiceru. Foi creáu por Cunté y adoptáu primeramente nos [[Estaos Xuníos]] por Thoreau nel sieglu XIX. La tabla siguiente amuesa les equivalencies averaes ente los dos sistemes:



Tamién vistu como 2-4/8, 2.5, 2-5/10. Anque tean aceptaos estensamente, non tolos fabricantes utilizar; por casu, [[Faber-Castell]] utiliza una tabla distinta d'equivalencies nes sos llapiceros Grip 2001: 1=2B, 2=B, 2 1/2=HB, 3=H, 4=2H.
Pa los llapiceros de grafitu, los diversos graos de llapiceru llógrense alteriando la proporción de grafitu y magre: cuanto más magre utilícese, más duru ye'l llapiceru. Dos llapiceros del mesmu grau y de distintos fabricantes nun van producir el mesmu tonu nin van tener necesariamente la mesma durez.

== Color esterior ==

La mayoría de los llapiceros fabricaos nos [[Estaos Xuníos]] tán pintaos exteriormente de mariellu. Según Henry Petroski, esta tradición empezó en [[1890]] cuando la L&C Hardtmuth Company del [[Imperiu austrohúngaru]] introdució la so marca de fábrica «Koh-I-Noor», tomando'l so nome del [[Koh-i-Noor|famosu diamante]]. La intención yera convertise nel meyor y más costosu llapiceru del mundu y, nun momentu en que la mayoría de los llapiceros yeren pintaos en colores escuros o nin siquier pintábense, los de Koh-I-Noor yeren mariellos pa estremase. El color pudo habese inspiráu pola bandera austrohúngara; yera tamién suxestivu del [[Oriente]], nun momentu en que'l grafitu de la meyor calidá venía de [[Siberia]]. Otres compañíes copiaron el color mariellu de cuenta que los sos llapiceros fueren acomuñaos a esta marca d'alta calidá, y escoyeron marques de fábrica con referencies orientales esplícites, tales como Mikado (retitulado Miráu) y Mongol.

Non tolos países utilizaron el mariellu nos sos llapiceros; los llapiceros alemanes, por casu, son de cutiu verdes, basaos nos colores de la marca rexistrada de [[Faber-Castell]], una importante compañía alemana fabricante d'artículos d'escritoriu.

Los llapiceros de color (esto ye, aquellos con mina de color) xeneralmente tán pintaos exteriormente del mesmu color que la mina.

== Tipos de llapiceru ==
=== Según el so material de fabricación ===
==== Llapiceros de grafitu ====
Estos son los tipos más comunes de llapiceros. Facer d'un amiestu de magre y grafitu y la so escuridá varia de gris claru a negru. La so composición dexa trazos más llisos.

==== Llapiceros de carbón de lleña ====
Facer del [[Carbón vexetal|carbón de lleña]] y apurren negros más llenos que los llapiceros del grafitu, pero tienden a enllordiar fácilmente y son más abrasivos que'l grafitu. Los llapiceros en tonu sepia y blancos tán tamién disponibles pa la téunica duotone.

==== Llapiceros de color ====



* El llapiceru tien un ancestru que foi l'[[estilete]], que yera un palito de [[metal]] que los [[Roma|romanos]] usaben pa rallar el [[papiru]].
* Na antigüedá los llapiceros yeren envolubraos en pieles d'animales. Nel [[sieglu XVIII]] foi inventáu'l llapiceru de madera polos [[italia]]nos.
* La corte tresversal d'un llapiceru puede ser semicircular, elípticu, [[hexágonu|hexagonal]] o [[triángulu|triangular]].
* El primeru qu'amestó un [[Goma de borrar|borrador]] a la fin del llapiceru foi [[Matthew Lipman|Lipman]] en [[1858]].
* Fabríquense 18 mil millones de llapiceros per añu, ye dicir 50&nbsp;000&nbsp;000 per día o 500 per segundu.
* Si trazamos una llinia recta con un llapiceru "HB" hasta acabar el grafitu, va tener un llargor de 56&nbsp;[[quilómetru|km]].

== Portaminas ==


Hai tamién llapiceros qu'utilicen métodos mecánicos pa emburriar la mina al traviés d'un furacu escontra l'estremu. El borradores son tamién desprendibles (y asina reemplazables), y cubren xeneralmente un llugar p'almacenar les mines na parte cimera del portaminas. Esti tipu de llapiceros mecánicos (o [[portaminas]]) son populares pola so llonxevidá y el fechu de que nunca precisen ser afilaos.

Los tipos de mina basar na grosez y al igual que los llapiceros pueden variar nos tonos y firmeces, inclusive esisten mines de colores. Los tamaños comunes son *0.3*, *0.5*, *0.7*, *0.9*, *1.1*, *1.3*, y *1.6'' milímetros. El tamañu de 2.0 milímetros ye d'usu común nel diseñu, ilustraciones, y inxeniería. Per otra parte, les mines de 0.5 y 0.7 suel ser usada de manera más xeneral pa trabayos escolares y d'oficina.

Suel asoceder que, pa delles marques, les mines usaes nos portaminas son demasiáu fráxiles, lo que causa que se ruempan con frecuencia na escritura cotidiano, o tamién asocede cuando'l dibuxante apierta bien fuerte'l llapiceru y causa un frayatu de la mina, sicasí, esisten nueves teunoloxíes qu'usen polímeros pa reforzar la estructura de les mines, siendo estes carauterístiques de marques de prestíu. Sicasí, suel importar más el trazu y la fuercia cola que ye usáu un llapiceru que la marca de les mines que s'usen.

## Otros tipos de llapiceros
* Llapiceru cuadra crómico, llevemente engrandáu con cuatro colores partíos igualmente na estremidá. L'usu de cada color nel dibuxu llógrase xirando'l llapiceru ente los deos.
* Llapiceru pastel.
* Llapiceru del penique .
* Llapiceru d'acuarela.
* Llapiceru cunté

## Ver tamién
* Bolígrafu
* Goma de borrar
* Cachador
* Estoxu xeométricu
* Pluma estilográfica
* Regla graduada
* Portaminas
* Grafitu

## Notes

## Enllaces esternos

* Coleición de dibuxos a llápiz dixitalizaos na Biblioteca Dixital Hispánica de la Biblioteca Nacional d'España.
* Coleición de dibuxos a llapiceros de colores dixitalizaos na Biblioteca Dixital Hispánica de la Biblioteca Nacional d'España.