Castril

**Castril** (antes conocíu como ***Castril de la Peña***) ye una llocalidá y un conceyu español de la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu na parte suroccidental de la contorna de Huéscar. Llenda colos conceyos granadinos de Huéscar, Castilléjar y Cortes de Baza, y colos conceyos jienenses de Peal de Becerro (por un enclave), Cazorla y Santiago-Pontones.

El conceyu castrileño ta formáu polos nucleos de Castril, Fátima, Almontaras, Fuente Vera, Cebes, Isidoros, Cortijillos, Los Torres, Solana, Cañadas, Alamillo, Tala Bartolo, Puentezuela, Corralón, Martín y Manuel Díaz. Tamién cabo destacar el despobláu de Cuquillo.

La llocalidá de Castril allugar na falda d'una serrapatosa peña, atestando col Parque Natural de Cazorla, Segura y Les Villes. La Sierra de Castril, declarada parque natural, carauterizar pol so espectacular relieve y la bayura de corrientes d'agua, covaróns y galeríes. Na Sierra Seca atópase la Cueva del Muertu —na que pueden apreciase numberoses estalactites y estalagmites— y la Cueva de Don Fernando, la más fonda de tola provincia granadina. Dientro del so términu municipal, el ríu Castril percuerre de norte a sur estes sierres, ente cañones, catarates y torques.

Nos años 2000 el Premiu Nobel de Lliteratura José Saramago foi nomáu *[[Fíu Adoptivu]]* del pueblu, del que yera natural la so esposa, Pilar del Ríu, según *Fíu Adoptivu de la Provincia de Granada*.

## Historia
Anque Castril pudo tener asentamientos humanos anteriores, fueron los romanos los primeres qu'utilizaron la so famosa peña como proteición pa un campamentu militar que depués se convertiría en villa. Ello ye que'l so nome podría derivase del términu llatín "*[[castrum]]*" (*«campamentu»*).

Mientres la dominación musulmana convertir nuna ciudá fortificada y foi bautizada como *Hisn* (*«castiellu»*) de *Qastal*. Al-Zuhri, xeógrafu granadín, describir como *«una fortaleza en que'l so patiu había una gran piedra llisa de la que brotaba tal cantidá d'agua que podría mover ocho piedres de molín»*.

Tres la Reconquista polos Reis Católicos a finales del sieglu XV, foi exemplu de convivencia ente les cultures musulmana, cristiana y xudía. Al ser espulsaos los moriscos, el conceyu foi repobláu y cedíu a *[[don (tratamientu)|Don]]* Hernando de Zafra, que pasó a llamase *Señor de Castril*.

Nel sieglu XIX convertir n'escenariu d'importantes enfrentamiento, tantu mientres la Invasión Napoleónica —los franceses amburaron el pueblu en 1810— como nes Guerres Carlistes, apostándose nel so términu municipal la batalla del Llanu de los Tubos en 1838. De gran riqueza forestal, la política maderera dende Felipe II hasta la primer metá del sieglu XX acabó con gran parte de los sos montes.

## Demografía
Según l'Institutu Nacional d'Estadística d'España, nel añu  Castril cuntaba con  habitantes censaos.

## Evolución de la población

## Cultura
Castril caltién la tradición de celebrar encierres de toros nes sos cais mientres les fiestes de la Virxe del Rosariu. De la so hestoria caltién l'alcordanza d'una fábrica de vidriu que'l so orixe remontar a los Reis Católicos y que se caracterizaba pol so color verde amarellentáu, según la plaza del Árbol Gordu. La primera cerrar a principios del sieglu XX y caltiénense dellos fabricaos nel Centru de Receición del Parque Natural Sierra de Castril; del segundu namái queda'l nome, pos l'árbol foi baltáu un crudu iviernu p'abastecer de lleña a les families más precisaes. La romería de la Virxe de la Cabeza —patrona d'Andalucía Oriental— tien llugar cada añu na paraxa conocida como La Solana.

### Llugares d'interés
La ilesia parroquial ye de los edificios más interesantes de Castril, con dos portaes de los sieglos XVI y XVII. Aparte tien restos de muralles y torres de la dómina árabe y tamién se caltién daqué d'un ponte romana construyíu hai unos dos mil años. Lo más importante sicasí son la *peña del Sagráu Corazón* y el mirador de *El Cantón*, dende'l que se contemplen estraordinaries vistes. Amás puede visitar el Centru de visitantes, la Pasarela colgante del Ríu, el Banzáu d'El Portillo, la Ermita de la Virxe de la Cabeza, el Parque Natural de la Sierra de Castril y el Centru José Saramago.

### Fiestes

Pa conocer les fiestes castrileñas ye necesariu realizar un percorríu a lo llargo de toles estaciones del añu. A cada estación correspuende una fiesta íntimamente amestada a ella. Les fiestes en iviernu tienen como denominador común el fueu, ente elles les de Santa Lucía, el 13 d'avientu; San Antón, el 17 de xineru; y la Candelaria, el 2 de febreru. Les Pascues, que xiren tamién alredor de la lumbre, destaquen polos tradicionales *[[saranderos]]*, grupos d'amigos percorriendo les cais y cantando villancicos en busca del aguilandu, con invitación a mistela, gloria y dulces incluyida.

En primavera celébrense les fiestes de les pedaníes más importantes del conceyu. La Virxe de Fátima, el 13 de mayu, na pedanía del mesmu nome; San Isidro en Cebes; San Antonio de Padua en Almontaras; y la Virxe de Tíscar en Fuente Vera. Sobre toos estes fiestes sobresal pol so interés la romería de la Virxe de la Cabeza.

En branu, la *Virxe de les Trampes* —llamada asina porque yera nesti momentu cuando se dar# en pagar les deldas una vegada recoyida la collecha— celébrase'l 15 d'agostu. Pa rematar el branu'l conceyu vien entamando la *Fiesta de les Migues*, na que los vecinos de Castril arrexuntaos por families o grupos d'amigos faen migues na plaza del pueblu a les que conviden a tolos presentes.

Sicasí, les fiestes más esperaes son les de seronda, les fiestes patronales n'honor del Cristu del Consuelu y de la Virxe del Rosariu. Dende tiempu inmemorial, como recueyen documentos de 1760 que se curien nel Archivu Históricu Municipal, celebrar nel so honor unu tradicionales encierres de vaquilles braves. Hasta 1979 les vaquillas que se toreaben veníen de los ganaderos de la Sierra de Castril y, una vegada toreaes, les reses volvíen a les sos camperes na sierra.

### Gastronomía
Na gastronomía castrileña destaquen los maimones y la lleche merengada, según les farrapes, les migues y los tallarines con coneyu, destacando tamién los bollos con coneyu. Puede consultar esti . De bébora ye tradicional la mistela, como nel restu del Llevante peninsular.

## Hermanancies
*  Azinhaga, Portugal
*  Eberstadt, Alemaña
*  Montescudaio, Italia
*  Tíes, España

## Ver tamién
* A-326, ente Pozo Alcón y Huéscar
* Parque Natural de la Sierra de Castril
* Ríu Castril

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web del Escelentísimu Conceyu de Castril 
* Microweb turística de Castril realizada pol Patronatu de Turismu de Granada