Aldeacentenera

**Aldeacentenera** ye un pueblu y conceyu español asitiáu na provincia de Cáceres, comunidá autónoma d'Estremadura. Pertenez al partíu xudicial de Trujillo y a la mancomunidá Contorna de Trujillo.

Llamóse ante L'Aldea Nueva de Centenera y tópase a 80 km de la capital cacereña. El xentiliciu de los fíos d'esta llocalidá ye "aldeanos" llamaos pintorescamente "aldeanos pachochos".

## Símbolos

L'escudu de Aldeacentenera foi aprobáu por aciu la "Orde de 29 de setiembre de 1992, pola que s'aprueba l'Escudu Heráldicu y Bandera Municipal, pal Conceyu de Aldeacentenera", publicada nel Diariu Oficial d'Estremadura el 8 d'ochobre de 1992 y aprobada pol Conseyeru de Presidencia y Trabayu Manuel Amigu, depués de ser aprobáu l'escudu pol conceyu'l 18 de febreru de 1992 y recibir informe favorable del Conseyu Asesor d'Honores y Distinciones de la Xunta d'Estremadura el 15 de setiembre de 1992. L'escudu defínese oficialmente asina:

## Xeografía física

### Llocalización
El términu de Aldeacentenera parte con:

* Deleitosa al norte;
* Berzocana al este;
* Garciaz al sur;
* Madroñera al suroeste;
* Torrecillas de la Tiesa al noroeste.

### Mediu natural

El pueblu de Aldeacentenera asítiase nes estribaciones de la sierra de les Villuercas. Ta nuna fondalada ente dos cuetos que la apoderen: unu, llamáu Cuetu del bote y de les Viñes, y otru denomináu Caranchón y tomillar. Pol N., el terrén ye un pocu más llanu y acolúmbrense los más formosos panorames: el puertu de Miravete, la sierra de les Villuercas declaraes apocayá (2005) Reserva de la Biosfera pola Unesco y los altores de la sierra de Gredos, que les sos cumes tán nevaes mientres l'iviernu.

El ríu Almonte traviesa'l términu municipal, de saliente a poniente, a unos 6 km del cascu, sirviendo de llende a dichu términu colos de Berzocana y Deleitosa. El Almonte tien como afluentes, pela izquierda, los regatos de Garciaz y Regueru Moyón ente los menos importantes.

## Historia

### Fundación
El so orixe ye posiblemente visigodu. Nel sieglu XVI allugar nun llugar llamáu "Ejido de Centenera", magar la so esistencia como aldega con territorios propios asítiase definitivamente escontra la segunda metá del sieglu XIX.

Tuvo delles denominaciones dende "Ejido de Centenera", "L'Aldea Nueva de Zentenera" y finalmente "Aldeacentenera".

Aldeacentenera pertenecía a la comunidá de Trujillo y tenía el so llugar metanes los sos dos ejidos que caltienen el nome de Centenera. Yera arrabalde de la ciudá de Pizarro.

El treslláu del Ejido de Centenera débese, probablemente a que los colonos del Marqués de Risell, dueñu de grandes propiedaes, decidieron asitiar les sos viviendes cercanes a la casa d'este. Asina, pasa a llamase Aldeanueva de Zentenera y más tarde al so nome actual. Esiste una lleenda que diz que'l treslláu foi por cuenta de una plaga de formigues que causaba enfermedaes a los neños.

### Conquista americana
Nel Ejido de Centenera nació Pedro Alonso de Centenera, quién acompañó a Pizarro na conquista de Perú, tomó la ciudá de Cuzco de la que foi alcalde hasta la so muerte en 1555. Equí tamién nació'l capitán Alonso Álvarez de Pineda en 1494, esplorador del golfu de Méxicu y fundador de la ciudá de Corpus Christi, en Texas.

### Edá contemporánea
De resultes de la Constitución de 1812, alzar en Conceyu independiente. Les sos cargues gravitaban sobre los fondos de Trujillo.

A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura, dende 1834, entós conocíu como **L'Aldea Centenera**, quedó integráu nel Partíu Xudicial de Trujillo. Nel censu de 1842 cuntaba con 300 llares y 1643 vecinos.

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 110,56&nbsp;km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de &nbsp;hab./km².

Nel Censu de 1842 denominábase L'Aldea Centenera.

## Economía

La llocalidá cacereña de Aldeacentenera basa la so economía en distintes renglones que demuestren la versatilidad de los sos habitantes n'oficios y negocios.

### Sector primariu
El terrén qu'arrodia al pueblu ye pocu fértil, dedicáu a l'agricultura y ganadería, principalmente ganáu lanar, cabrío, vacunu y de gocha. Sicasí, hai qu'especificar que, cola mecanización del campu, menguaron enforma'l ganáu caballar, mular y asnal. Pola motorización, les ruedes de carros, xugos, etcétera, pasaron a finalidaes ornamentales. La ganadería local surte de lleche, carne y derivaos a la contorna y España.

### Sector secundariu
Nel sector secundariu destaquen los telares informatizados nos que se aúnan la tradicional artesanía y les nueves teunoloxíes de la informática pal diseñu de los texíos; la quesería de les Villuercas onde s'ellabora'l quesu de cabra con denominación d'orixe; la panadería cola so producción artesanal en fornu de lleña; los talleres de cerrajería nos que la forxa y la carpintería metálica dan guapura y cimientu cultural a l'arquiteutura de la zona; la construcción que con metodoloxíes tradicionales y modernes van hermoseando l'espaciu qu'ocupa.

### Sector servicios
Los chigres, tiendes, farmacia y les empreses d'autónomos; conxuntamente cola moderna propuesta de turismu rural y el sofitu decidíu del conceyu, unu de los mayores emplegadores de la población, son tamién pilastres nos que se sostién y desenvuelve la economía de la llocalidá.

### Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 535,61 €.

## Servicios públicos

La calidá de vida de la población de Aldeacentenera desenvolvióse gracies al actuar de les sos instituciones y la so población. Cuenta con un colexu públicu onde reciben la so primer formación más de 200 neños. L'edificiu, amás del área curricular, cuenta con un campu de fútbol y atletismu, espaciu pal recréu y un área de xuegos infantiles. Tolos espacios zarraos tán protexíos del fríu por calefacción central. Esta, y quién lo visiten, tienen pa esfrutar les instalaciones del campu de fútbol y atletismu, 2 pistes de tenis, una piscina con 2 vasos y climatizada, nel polideportivu de les piscines municipales.

El centru médicu de Aldeacentenera que cunta con atención les 24 hores y equipamientu pal cuidu de la salú de pobladores y visitantes nun edificiu de construcción fuerte y dotáu colos elementos necesarios pa la comodidá de pacientes y personal sanitario.

Utilizando les agües del gargüelu de Santa Lucía, que van a la nueva depuradora, ufierta nel cañu de la casa una agua con tolos niveles de pureza que'l real decreto 1138/90 esixe.

## Patrimoniu

### Monumentos relixosos
Ilesia parroquial católica so la advocación de San Bartolomé Apóstol, na Archidiócesis de Mérida-Badayoz, Diócesis de Plasencia, Arciprestalgu de Trujillo.

### Castru celta
Escarez de monumentos históricos importantes, pero ye frontera d'un Castru Celta na finca de la Coraja (Torrecillas de la Tiesa) del sieglu V e.C. o principios del IV, asitiáu ente tres conceyos, a unos 6 km del pueblu de La Deleitosa, a 7 de Torrecillas de la Tiesa y a 8 de Aldeacentenera, d'orixe prerromanu, siendo los vetonos los que lo habitaron.

El castru taba cercáu, y nel so interior atopáronse restos de viviendes, de les que se ta faciendo una reproducción na devesa Boyal, nel conceyu de Aldeacentenera. Fora d'esta muralla atopa'l vertideru onde se toparon restos de cerámiques y metales y, a unos 500 m d'equí, ta la necrópolis (campusantu) onde s'alcontraron más de 70 enterramientos conocíos o estremaos cada unu cola so urna correspondiente.

## Festividaes
Aldeacentenera celebra les sos fiestes patronales el día 24 d'agostu, n'honor de San Bartolomé, llamáu San Bartolo polos aldeanos.

Tamién celebra otra fiesta llocal n'honor a la patrona que ye la Virxe de los Santos, a la cual guardar gran devoción per parte de los habitantes de Aldeacentenera. Esta fiesta celebrar nos díes 3 y 4 de mayu y son denominaes polos aldeanos como les fiestes de la cruz.

## Ciudaes hermaniaes
*  Penipe, Ecuador

## Ver tamién
* Alonso Álvarez de Pineda

## Referencies

## Enllaces esternos