Werner Herzog

**Werner Herzog Stipetić**  ye un direutor, documentalista, guionista, productor y actor alemán.

## Biografía
Nació en Múnich como segundu fíu de Dietrich Herzog y Elizabeth Stipetic. Dietrich foi darréu conscripto pal exércitu alemán, y la pareya eslleióse. So la custodia de la madre, Werner caltuvo'l so apellíu maternu Stipetic hasta que lo camudó pol del so padre, que, "pa direutor de cine, sonaba muncho meyor".

Yera bien probe. Creció ensin radiu nin cine, en plenu contautu cola naturaleza, nuna granxa, alloñáu del mundu modernu. Según afirma él mesmu, nun tuvo conocencia de la esistencia del cine hasta los once años, la mesma fecha na que vio per primer vegada un coche. A los 17 años fixo la so primer llamada telefónica.

A los trelce años llevar a Múnich por qu'empecipiara los sos estudios secundarios. La so familia agospióse provisionalmente nuna pensión onde, de casualidá, agospiábase Klaus Kinski, (1926-1991), actor que nun futuru sería clave na so carrera cinematográfica. Kinski nin reparó nel Herzog de trece años, pero'l futuru direutor sí lu fixo col singular actor.

Mientres la so adolescencia, pasó por una etapa de gran fervor relixosu, llegando a convertise al catolicismu, lo que-y provocó discutinios colos sos parientes, que yeren atéos convencíos. Por esta dómina empezó a realizar el so primeres llargos viaxes a cuerpu. Escontra los quince años travesó media Europa, dende Múnich hasta Albania. Tamién fixo a cuerpu el viaxe que lu llevó a Grecia.

Escontra los 17 años decidió dedicase al cine. Pa pagase los sos películes, trabayó en diversos oficios, que combinaba colos sos estudios secundarios y más tarde universitarios. Matricular en Historia, Lliteratura y Teatru en Múnich. Escontra 1960 llogró la beca Fulbright pal Seminariu de cine de la Universidá de Duquesne, en Pittsburgh (Estaos Xuníos).

A pesar de participar en seminarios universitarios de cine, Herzog nunca estudió en nenguna escuela nin tampoco trabayó como asistente de nengún direutor; la so formación foi dafechu autodidacta. N'Estaos Xuníos combinó de nuevu los sos estudios con diversos trabayos, como soldador nuna fábrica o aparcacoches, pa ganar dineru que depués invertiría nel so arte. En 1962, a los venti años, fundó la so productora de cine, *Herzogfilmproduktionen*. Al añu siguiente empecipió'l rodaxe del so primer curtiumetraxe, *Herakles*, pal cual tuvo que trabayar dos años y mediu na cadena de montaxe d'una fundición de Múnich.

Siguiríenlu 039;'Xuegu nel sable* ([[1964]]), *Últimes pallabres* ([[1967]]) y *La incomparable defensa de la fortaleza Deutschkreutz* ([[1967]]).

Tres esta primer etapa de formación nel [[curtiumetraxe]] realizó'l so primera [[llargumetraxe]], *Lebenszeichen* (*Señales de vida*), subvencionáu pol Institutu de Cine alemán, que buscaba promocionar a nuevos cineastes. La película ganó'l Premiu de Cine Alemán (*Deutscher Filmpreis*). A partir d'equí Herzog empecipió una carrera singular, que combinó la filmación de llargumetraxes, documentales, direición d'ópera, actuación y redaición de guiones. Werner Herzog sigue activu na actualidá.

== Obra ==
Fundador del denomináu [[Nuevu cine alemán]] xunto con otros cineastes como [[Rainer Werner Fassbinder]], Herzog yá nos sos primeros curtios, como *Herakles* o *Xuegu nel sable*, dexó clara la so preferencia polos antihéroes, personaxes de singular personalidá enfrentaos a un mundu contrariu, pa los que la llucha pola so sobrevivencia o por defender les sos idees ta siempres empuesta al fracasu. El so personaxes remóntense ante lo absurdo de la vida y la so llucha contra esta situación lléva-yos a la llocura, l'anulación total o la muerte. Esto quedó afiguráu na so primer película, *Señales de Vida*, onde un mozu soldáu alemán destináu a una islla [[Grecia|griega]] mientres la [[Segunda Guerra Mundial]] alloria ante la inutilidá de la so misión y la imposibilidá de comunicase colos habitantes de la isla. La so llocura representar na visión d'un millar de molinos de vientu que namái él puede ver.

En realidá, Herzog nun estrema nunca les sos películes de ficción y los sos documentales. Na so obra, dambes aguaes fúndense formando una sola. Nuna entrevista [[Joe Bini]], montador de dellos trabayos de Herzog, confirma esti exemplu al señalar que'l documental *El pequeñu Dieter precisa volar* ye más un trabayu de ficción, ente que la so contraparte ficticia, *Rescate a l'amanecida*, ye tou lo contrario. El mesmu Herzog afirma que *Fitzcarraldo* ye'l so meyor documental.

Na obra de Herzog pueden estremase dos tipos de personaxes y temes. Per un sitiu, personaxes [[megalómanu|megalómanos]], rebalbos, sobrevivientes, de cutiu ensin escupulicios, enfrentaos a un mundu contrariu que-yos zurde y que nun-yos perdona la so orixinalidá. Les sos empreses ya idees tán destinaes al fracasu. Dientro d'esti apartáu atópense, por casu, personaxes como:

* [[Lope de Aguirre]] (protagonista de *Aguirre, der Zorn Gottes*), soldáu español que se remontó contra'l rei [[Felipe II d'España|Felipe II]], enfusándose na selva amazónica en busca d'[[El Dorado]].

* Brian Fitzgerald «Fitzcarraldo» (en *Fitzcarraldo*), el melómanu apasionáu de la ópera que pa montar una representación metanes la selva ye capaz d'aventurase a recoyer cauchu pa costear el so montaxe y faer cruciar el so barcu d'un afluente del [[Ríu Amazones|Amazones]] a otru, xubiéndolo per un monte con ayuda de los indios.

* Da Silva (*Cobra verde*), el tratante d'esclavos brasilanu establecíu n'África y que dirixe'l so negociu con mano dura, hasta que distintos enfrentamientos civiles arruinen por completu'l so prósperu negociu, llevándolo a la ruina y a dase cuenta de lo criminal de la so actividá.

* El profeta de *Corazón de cristal*, que al intentar afayar les propiedaes d'una misteriosa piedra, lleva a un pueblu a un estáu de trance y llocura coleutives. Los actores rodaron delles escenes n'estáu d'hipnosis.

* Hanussen (*Invencible*), el prestidigitador farsante, ensin escupulicios y remanador que cree engañar a los nazis pa consiguir d'ellos establecer un Ministeriu de les Ciencies Ocultes hasta que s'atopa col forzudu xudíu Zische, representación de la bondá ya inocencia, que lu lleva a la defenestración absoluta.

* Terence McDonagh (*Teniente corruptu*), l'acoradáu, adictu, ludópata y enfermu policía que salea na nueche d'una [[Nueva Orleans]] acabante afarar pol [[Katrina]] pa esclariar la muerte de cinco inmigrantes senegaleses. Foi interpretáu por [[Nicolas Cage]].

Per otru llau, Herzog retrata tamién a personaxes singulares, como:

* Los nanos (*Tamién los nanos empezaron pequeños*). Estos nanos maltratar y zarrar nun correccional empecipien una grotesca rebelión que los lleva a cometer actos de lo más estravagantes.

* [[Kaspar Hauser]] (*L'enigma de Kaspar Hauser*). La película basar na historia real d'esti mozu alemán, qu'apaeció un día peles cais de [[Núremberg]] en [[1828]]. Pasara la mayor parte de la so vida zarráu nun suétanu y desconocíase el so orixe y la manera nel qu'un día lliberóse o foi lliberáu. Hauser aprendió en cinco años a lleer, escribir poesía, andar correutamente, tocar el pianu, parolar y a rellacionase col mundu con solvencia. Un ser que yera una páxina en blancu tresplantáu a un mundu decadente, totalmente desconocíu pa él. Herzog fai fincapié en cómo Hauser llevó la so particularidá con gran dignidá, ente que la sociedá burguesa, comenenciuda morbosamente nel so casu, yera la realmente escéntrica y enfermiza. La so singularidá ya inocencia nun-y fueron perdonaes y finó asesináu. Nunca s'esclarió'l móvil del asesinatu.

* [[Woyzeck]] (*Woyzeck*), el soldáu alemán maltratáu polos sos superiores hasta la llocura. Basada na obra teatral de [[Georg Büchner|Büchner]], esta cinta ye práuticamente teatru filmado.

* Stroszek (*Stroszek*), l'antiguu reu alemán qu'emigra a Estaos Xuníos y ye taramiáu pol *suañu americanu*.

* Nosferatu (**). Revisión de la película de [[F.W. Murnau]], [[Nosferatu]], el *non muertu*, que'l so romanticismu decadente ya imposible lleva la enfermedá y la muerte al pequeñu pueblu onde s'instala.

* [[Zishe Breitbart]] (*Invencible*), l'inocente y forzudu xudíu polacu que vive en Berlín xusto nel momentu que el nazismu ta viviendo la so ascensión. Carez visiones y agora l'[[Holocaustu]], lo que lu lleva a convencese de que foi escoyíu por Dios p'alvertir al so pueblu del grave peligru que s'avera.

Con frecuencia, Herzog inspirar en personaxes qu'esistieron realmente, como Aguirre, Fitzcarraldo, Hanussen o Kaspar Hauser, ente otros. Nos sos documentales, esta premisa tamién ye básica, pos tien especial interés en presentar persones, grupos de xente o etnies que viven o vivieron situaciones difíciles y que llucharon contra tou tipu de torgues pa sobrevivir o por algamar los oxetivos que s'habíen propuestu.

La música nes películes de Herzog ye como un personaxe más. Dende les sos primeres películes collaboró col grupu [[Popol Vuh]], agrupación de [[rock progresivu]] meditativu del so amigu [[Florian Fricke]] (a quien conoció mientres los sos estudios de cine), que-y iguó les bandes sonores de *Aguirre*, *Fitzcarraldo* y *Cobra Verde*, ente otres. Dacuando, inclusive'l mesmu Herzog compunxo delles pieces pa completar la banda sonora de les sos películes. La so vinculación cola música llevó-y a dirixir óperes. Debutó con *Lohengrin*, de [[Richard Wagner]], pal [[Festival de Bayreuth]]. Afirma que la música ye l'arte que más fácilmente llega al ser humanu.

Los paisaxes son fundamentales na so obra. Afirma Herzog que más d'una de les sos películes surdieron d'un paisaxe, como por casu *Signos de vida* o *Fitzcarraldo*. Frecuentemente, les trames de les películes atópase en llocalizaciones onde la naturaleza ye contraria o d'una esuberancia ensin llendes. Esta particularidá manifiéstase tantu nos sos llargumetraxes de ficción como nos sos documentales. La rellumanza de la naturaleza siempres escuende pa Herzog un llau escuru y frecuentemente malinu pa los sos antihéroes. Puede dicise que'l paisaxe ye un personaxe más de les sos hestories y tien un papel fundamental nel desenvolvimientu de la trama.

Anque fuxe del *cinéma verité*, Herzog siempres buscó efeutos visuales reales nos sos filmes. Esto ye, nun hai [[efeutos especiales]]. L'esgonciáu barcu en que *Fitzcarraldo* xube per un monte pa pasar d'un ríu a otru, foi realmente tresportáu y izado por un numberosu grupu d'indios, tal que se ve na película. Herzog afirma que nun busca engañar al espectador: lo que ve ye lo qu'hai. En *Aguirre* fixo caminar a los actores pola selva hasta la galdidura pa reflexar el verdaderu escosamientu que tuvieron de sufrir los conquistadores españoles nel so periplu pola selva y el ríu.

En *Rescate a l'amanecida*, l'acercamientu de Herzog con [[Hollywood]], l'actor [[Christian Bale]], interpretando a [[Dieter Dengler]] (pilotu real convertíu en prisioneru de guerra), pasó por una tremera de tortures reales, lo que provocó una fuerte disputa de Herzog con Bale, y más notablemente colos productores de la cinta. Zische, el forzudu xudíu, ta interpretáu por [[Jouko Ahola]], quien ganó por cuatro vegaes el títulu de *L'home más fuerte del mundu*; toles escenes onde demuestra la so fuercia son reales. P'afigurar esto nun duldar en cuntar con actores absolutamente *amateurs* (como Ahola o Bruno S., qu'interpretó a Kaspar Hauser) o en rodar nos llugares onde asocedieron los fechos que narra la película. Nesta busca de realismu, la fusión autor-obra ye total. Al igual que los sos personaxes, que tienen de lluchar contra innumberables contratiempos n'empreses casi imposibles, Herzog mesmu vive estes situaciones nos sos rodaxes, que suelen ser particularmente difíciles.

Tamién cabo destacar que nes sos películes ambientaes na selva amazónica o n'África fai participar de manera activa a indíxenes, qu'amuesen les sos costumes o la so idiosincrasia. Suelen tener un papel fundamental.

Herzog tien tamién la fama de ser unu de los pocos cineastes n'haber filmado nos cinco continentes.

== Crítiques ==
Les obres de Herzog recibieron grandes aponderamientos de la crítica y reportáron-y gran popularidá nos circuitos especializaos. Coles mesmes foi suxetu de discutinios referíos a les temes y mensaxes trataos nes sos obres, especialmente referíos a les circunstancies relatives a la so creación. Un exemplu significativu foi *Fitzcarraldo*, na que la obsesión, tema central de la película, foi reproducida pol direutor mientres la filmación. El so tratamientu de les temes tamién foi frecuentemente calificada de wagneriana, quiciabes porque películes como *Fitzcarraldo* o la so película posterior, *Invencible* (2001), tán direutamente inspiraes pola ópera o por temátiques operístiques.

Nun puede falase de la filmografía de Herzog ensin comentar la so tirante y mala rellación col actor alemán [[Klaus Kinski]]. Con él rodó cinco películes, quiciabes les más emblemátiques de les carreres de dambos (*Aguirre, der Zorn Gottes*, *Woyzeck*, *Nosferatu, pantasma de la nueche*, *Fitzcarraldo* y *Cobra verde*). Herzog afiguró esta rellación, que dacuando llegó al enfrentamientu físicu, nel documental *El mio enemigu íntimu*.

== Premios ==
Herzog y les sos obres ganaron y tuvieron escoyíes pa numberosos premios a lo llargo de la so carrera. El más importante ye, ensin dulda, el premiu al meyor direutor por *Fitzcarraldo* nel [[Festival de Cine de Cannes]] de 1982.

*Grizzly Man* ganó'l [[Premiu Alfred P. Sloan]] na edición de 2005 del [[Festival de Cine de Sundance]].

== Filmografía ==
=== Como direutor ===
==== Llargumetraxes ====
* *Signos de vida* (1968).
* *Tamién los nanos empezaron pequeños* (1970).
* *Fata Morgana* (1971).
* *Aguirre, der Zorn Gottes* (1972).
* *L'enigma de Kaspar Hauser* (1974).
* *Corazón de cristal* (1976).
* *Stroszek* (1977).
* *Nosferatu, vampiru de la nueche* (1979).
* *Woyzeck* (1979).
* *Fitzcarraldo* (1982).
* *Onde suañen les verdes formigues* (1984).
* *Cobra verde* (1988).
* *Berru de piedra* (1991).
* *Invencible* (2001).
* *La selvaxe y azul alloñanza* (2005).
* *Rescate a l'amanecida* (2007).
* *Teniente corruptu* (2009).
* *My Son, My Son, What Have Ye Done* (2010).
* *Queen of the Desert* (2015).

==== Curtiumetraxes ====
* *Herakles* (1962).
* *Xuegu nel sable* (1964).
* *La incomparable defensa de la fortaleza Deutschkreutz* (1967).
* *Últimes pallabres* (1968).
* *Midíes contra los fanáticos* (1969).
* *Naide quier xugar conmigo* (1976).
* *La Bohème* (2009).

==== Documentales ====
* *El país del silenciu y l'escuridá* (1971).
* *Ecos d'un reinu siniestru* (1990).
* *Les campanes de l'alma* (1993).
* *El pequeñu Dieter precisa volar* (1997).
* *El mio enemigu íntimu* (1999).
* *La rueda del tiempu* (2003).
* *El diamante blancu* (2004).
* *Grizzly Man* (2005).
* *Alcuentros nel fin del mundu* (2008).
* *La cueva de los suaños escaecíos* (2010).
* *Into the Abyss* (2011).
* Happy People: A Year in the Taiga (2011).
* *On Death Row* (2012).
* *Lo and Behold, Reveries of the Connected World* (2016).
* *Into the Inferno* (2016).

==== Trabayos pa la televisión ====
* *Los doctores voladores d'África del Este* (1969).
* *Futuru minusválido* (1971).
* *El gran éxtasis del escultor de madera Steiner* (1974).
* *Cuanta madera va poder rucar una marmota* (1976).
* *La Soufrière* (1977).
* *El sermón de Huie* (1980).
* *Fe y moneda* (1980).
* *La balada del pequeñu soldáu* (1984).
* *Gasherbrum – El monte lluminosu* (1985).
* *Semeya de Werner Herzog* (1986).
* *Los galos* incluyíu en *The French as seen by...* (1988).
* *Wodaabe – Los pastores del sol* (1989).
* *Film Lesson 1-4* (1990).
* *Lleiciones na escuridá* (1992).
* *Jag Mandir: El teatru priváu excéntrico del maharajá de Udaipur* (1991).
* *Gesualdo – Muerte pa cinco voces* (1995).
* *The Transformation of the World Into Music* (1996).
* *Les ales de la esperanza* (2000).
* *Dios y la carga* o *Nuevos mundos – Detrás del horizonte européu* incluyíu en *2000 años de cristianismu* (2000).
* *Pilgrimage* (2001).
* *Diez mil años* incluyíu en *Ten Minutes Older: The Trumpet* (2002).
* *The Boondocks*. Interpretar a sigo mesmu nel episodiu *It's a Black President, Huey Freeman* (2010).
* *Rick and Morty* Interpreta a Shrimply Pibbles nel episodiu *Interdimensional Cable 2: Tempting Fate* (2015).

=== Como actor ===
* *Werner Herzog eats his shoe*, de les Blank (1980).
* *El poder de los suaños*, de les Blank (1982)
* *Tokyo-Ga*, de Wim Wenders (1985).
* *El poder d'un dios*, de Peter Fleischmann (1990).
* *Más allá de los suaños*, de Vincent Ward (1998).
* *Julien Donkey-Boy*, de Harmony Korine (1999).
* *El mio enemigu íntimu*, de Werner Herzog (1999).
* *Incident at Loch Ness* de Zak Penn (2004).
* *Mister Lonely*, de Harmony Korine (2007).
* *Jack Reacher* de Cristopher McQuarrie (2012).

=== Como productor ===
* *Aguirre, der Zorn Gottes* (1972).
* *Nosferatu, pantasma de la nueche* (1979).
* *Fitzcarraldo* (1982).
* *Invencible* (2001).
*[[The Act of Killing]] (2013).

== Obra escénica ==
=== Opera ===
* *Doktor Faust* (1986, [[Teatru Comunale (Bolonia)|Teatru Comunale de Bolonia]])
* *Lohengrin* (1987, [[Festival de Bayreuth]])
* *Giovanna d'Arcu* (1989, Teatru Comunale de Bolonia)
* *La Donna del llagu* (1992, [[La Scala|Teatru alla Scala]], Milan)
* *L'holandés errante* (1993, [[Opera de París]])
* *Il Guarany* (1993, Opera de [[Bonn]])
* *Norma* (1994, [[Sable de Verona]])
* *Il Guarany* (1996, [[Washington National Opera]])
* *Chushingura* (1997, Tokyo Opera)
* *Tannhäuser* (1997-1999 [[Teatru de la Maestranza]]; [[Teatru di San Carlo]]; [[Teatru Massimo]]; [[Teatru Real de Madrid|Teatru Real]])
* *Die Zauberflöte* (1999, Teatru Bellini, [[Catania]])
* *Fidelio (1999, Teatru alla Scala)
* *Tannhäuser* (2000)
* *Giovanna d'Arcu* (2001, Teatru Carlo Felice, Genova)
* *Tannhäuser* (2001, Teatru Municipal; Houston Grand Opera)
* *Die Zauberflöte* (2001, Baltimore Opera)
* *L'holandés errant* (2002, DomStufen Festspiele Erfurt)
* *[[Parsifal]]* (2008, Palau de les Arts, Valencia)

### Teatru
* *Floresta Amazónica ([[A Midsummer Night's Dream]])* (1992, Teatru Joao Caetano)
* *Varété* (1993, Hebbel Theatre)
* *Specialitaeten* (1993, Etablissement Ronacher, Viena)

## Ver tamién
* Películes de Werner Herzog

## Bibliografía
* Herzog, Werner: *Del caminar sobre'l xelu*, Ediciones de La Torbonada, nᵘ10, 2003. (Nueva traducción: Ediciones Entropía, 2015)
* Kinski, Klaus: *Yo preciso amor*, Ed. Tusquets, coleición *La sorrisa vertical*, nᵘ101, 1991.
* Dellos: *Werner Herzog, una retrospectiva*, Ed. Institutu Goethe de Buenos Aires, 1996.
* Torres Noé: *Nueves imáxenes pa tiempos heroicos: el cine de Werner Herzog* (tesis de llicenciatura), UNAM, Méxicu, 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* 
* Sitio web .