Konstantín Stanislavski

**Konstantín Stanislavski** (;  foi un actor, direutor escénicu y pedagogu teatral rusu, creador del métodu interpretativu Stanislavski y cofundador del Teatru d'Arte de Moscú. El so nome real yera **Konstantín Serguéievich Alekséyev**.

## Trayeutoria teatral

### Primeros pasos
Nació nuna familia que formaba parte del allumáu círculu d'industriales, proteutora d'artes. Segundu fíu d'un magnate del ramu testil y nietu de l'actriz francesa Marie Varley, empieza a temprana edá la so educación teatral y musical. Stanislavski naz metanes una esplosión de l'actividá artística. Nel llar Alexéyev, circulaben representantes de la cultura rusa: Pável Tretiakov, fundador de la galería nacional d'arte; Savva Mámontov, célebre mecenes, fundador d'un teatru llíricu priváu; l'editor Sabanichkov; el gran industrial Savva Morózov, «amateur» qu'emprestó una enorme ayuda material nel momentu de construyise'l teatru de Moscú. La verdadera pasión de la familia yera'l teatru; dende'l circu al Teatru Bolshói.

A los siete años, fai la so primer escenificación nuna serie de tableaux vivants, entamáu pola so gobernanta en conmemoración del cumpleaños de la so madre.

En 1877, a los catorce años, el padre de Stanislavski, en respuesta al gustu de los sos fíos pol teatru, tresforma una tenada de la so casa de campu en Liubímovka, nuna pequeña sala de teatru.

En setiembre del mesmu añu, la familia forma la compañía de teatru amateur, el Círculu de Alexéyev, formáu por hermanos, primos y dellos amigos, onde Stanislavski fai'l so debú como actor. Ellí interpreten operetes ruses y vodevils, que yeren puestos n'escenes risibles, dirixíes por tutores. La primer presentación ye dirixida pol matemáticu y actor aficionáu, Lvov, que inculcó nel so pupilu la pasión pol teatru.

Stanislavski participa en producciones semi-profesionales con miembros del Teatru Maly, aprendiendo sobre actuación con ellos. El Teatru Maly, a lo cual llamaba de la so ‘universidá’, abrazaba les idees de veracidá y de l'actuación natural, articulaes por Mijaíl Aleksándrovich Schepkin. Esti teatru exerz una influencia nel desenvolvimientu del sistema de Stanislavski.

Ye ente 1877 y 1906 qu'empecipia la so busca sobre l'actividá del actor y sobre el personaxe. Con apenes catorce años empieza a rexistrar nun cuadiernu, les sos impresiones, analizando les sos dificultaes y esbozando soluciones. Continua esta práutica mientres tola so vida, polo qu'esos cuadiernos tomen sesenta y un años de la so actividá.

Más tarde, una de les habitaciones más grandes de la casa de Moscú de los Alexéyev ye convertida en teatru. Nella, Stanislavski, los sos hermanos y hermanes ponen n'escena, ente otres coses, l'estrenu rusu de Gilbert y Sullivan, *[[El Mikado]]*. Les producciones xeneralmente recibíen critica favorable na prensa.

En 1881, empieza a trabayar nos negocios del so padre, pero nun dexa d'escorrer los sos intereses. Moscú, entós daquella, yera un grande centru musical, con artistes del porte de Chaikovski. Stanislavski decide ser un cantante d'ópera tomando clases nel Teatru Bolshói Fiódor Komissarzhevski. Llueu abandona los estudios de cantar por un problema na voz, pero caltién la so pasión pola música mientres la so carrera, darréu dirixendo ópera y enseñando el so sistema a los cantantes d'ópera.

En 1895, buscando ser un actor profesional, va a la Escuela de Teatru de Moscú, pero dexar dempués de tres selmanes, desapuntado col nivel de formación qu'ufiertaba la institución. Pa él tou lo qu'enseñaben yera asonsañar los vieyos trucos d'actuación.

Pa él, naide paecía capaz de definir la naturaleza del procesu d'actuación. N'abril de 1885, escribe nel so diariu una "gramática" de l'actuación.

En 1888, visita'l Conservatoriu de Paris pa ver como l'actuación yera enseñada allá. Nesti viaxe conoz a un actor polacu a puntu de retirase llamáu Stanislavski, que'l so nome adoptó pa trabayar so esti seudónimu, y poder realizar los sos esperimentos teatrales con mayor llibertá.

Nel mesmu añu conoz a María Petrovna Perevóschikova (qu'actuaba sol seudónimu de María Lílina, :ru:Мария Лилина), na escenificación d'una comedia pa recaldar fondos pa caridá. Un añu dempués cásense. Ella foi la so esposa por tola vida, dándo-y soporte nel desenvolvimientu del so trabayu.

### Sociedá d'Artes y Lletres
De vuelta en Moscú, cofunda la Sociedá d'Artes y Lletres y ye nomáu'l so direutor. Trátase d'una agrupación semiprofesional ensin teatru propiu, que'l so oxetivu yera axuntar a profesionales de los distintos campos del arte y presentar regularmente espectáculos pa los socios, ufiertándo-yos un repertoriu d'una calidá cimera a lo que yera habitual nel teatru rusu de finales del sieglu XIX. La Sociedá da-y la oportunidá de trabayar con direutores y actores que fueren entrenaos na escuela realista del Teatru Maly, especialmente Glikeria Fedótova que fuera pupila de Mijaíl Schepkin, y del so home Aleksandr Fedótov. Stanislavski desaposiar de tolos clixés, los trucos teatrales falsos, basando la so actuación na observación de la vida real, nel comportamientu real, non teatral. Ye a partir de Fedótov, tamién, que Stanislavski apriende'l conceutu del teatru popular, aquel que trai lo meyor del repertoriu de les mases a precios algamadizos. Esto convirtióse n'unu de los oxetivos fundamentales del futuru Teatru d'Arte.

Stanislavski subsidia la Sociedá dende la so propia fortuna personal. Actúa en clásicos como'l del dramaturgu francés Molière, *[[Georges Dandin]]*, y del escritor románticu rusu Aleksandr Pushkin, *[[El avaro caballeru]]*, ganando una pervalible esperiencia na actuación y na direición de profesionales esperimentaos que tuvieron arreyaos cola Sociedá.

Una influencia significativa na manera como Stanislavski pensaba sobre'l teatru ye la famosa compañía d'actuación ‘’Duque de Saxe-Meiningen’’, que nuna xira en 1885 presentar en Moscú trayendo un nuevu tipu de teatru. Na segunda xira, en 1889, Stanislavski nun pierde un solu espectáculu. La compañía representa clásicos, como Shakespeare y Schiller, con rigor histórico meticuloso no que diz respetu al escenariu, indumentaria, distintu de lo qu'ufiertaba la mayoría de les sales de teatru. Los métodos del direutor de la compañía, Ludwig Chronegk inspiren Stanislavski, y en 1891 lleva a cabu'l so primera gran producción na Sociedá d'Artes y Lletres – una nueva obra de Lev Tolstói, *[[Los frutos de la ilustración]]*. Amás de dirixir, actúa un númberu de papeles importantes nos años siguientes, incluyendo los papeles principales en *[[Otelo]]* de Shakespeare y en *[[Uriel Acosta]]*, obra de Karl Gutskov alrodiu de la comunidá xudía del sieglu XVII. Stanislavski yá yera unu de los principales actores y direutores de la so xeneración.

En 1897, la Sociedá d'Artes y Lletres gocia de gran reputación pola creatividá nel enfoque y pol realismu de les sos producciones. Yera constantemente comparada al Teatru Maly. Stanislavski decide que llegara'l tiempu pa crear una compañía profesional.

### Teatru d'Arte de Moscú
Mientres faía planes pa la so nueva compañía, na primavera de 1897 ye convidáu a una xunta por Vladímir Ivánovich Nemiróvich-Dánchenko, un respetáu dramaturgu y direutor escénicu que taba al mandu de la escuela teatral na Sociedá Filarmónica de Moscú, agrupación de carauterístiques similares a la que dirixía Stanislavski. Del alcuentru, en Moscú con Dánchenko salen a la lluz les bases de la reforma teatral rusa del 1900 que va durar hasta la muerte de Stanislavski nel 1938.

La xunta tuvo llugar nel restorán moscovita *Bazar Eslavu* y duró catorce hores, dando como resultáu la unión de los dos agrupaciones nuna sola, codirixida por dambos direutores y qu'ostentaría el nome de "Teatru d'Arte de Moscú Algamadizu pa Toos" nome inicial. Al pie de Dánchenko funda nel 1898 el Teatru d'Arte de Moscú y mientres los años de la so carrera intervién viviegamente n'alderiques sobre'l teatru y escribió numberosos comentarios a los trabayos y obres que se metíen n'escena.

Dánchenko comparte la insatisfaición de Stanislavski col estáu del teatru rusu. Refugaben el teatru de la dómina y queríen crear un nuevu tipu de teatru, dedicáu a los altos estándares d'actuación y producción. Ellos queríen que fuera un teatru popular, colos precios de billetes algamadizos. L'oxetivu yera de que'l teatru fuera tamién una ferramienta d'educación. Los dos homes lleguen a conclusiones idéntiques sobre les reformes que yeren necesaries pa fundar un teatru d'alta categoría: ye primordial la importancia de la eleición del repartu d'actores que, amás de sensibilidá, demuestren una norma de vida y una seriedá de propósitos nobles y dignos; el teatru tien d'ufiertar condiciones y comodidá pa mayor bien tar de los actores; afirmen qu'aquel que se dedica al teatru tien de ser un exemplu d'hixene mental y física.

Años dempués, Stanislavski definió los presupuestos teóricos de la nueva compañía de la siguiente manera: "El nuesu programa yera revolucionariu; remontamos contra l'antiguu estilu interpretativu, la afectación y el falsu patetismu, contra la declamación y la desaxeración bohemia, contra l'erróneu convencionalismu na puesta n'escena y nos decoraos, contra'l *star-system*, qu'arruina'l conxuntu, y la mediocridá del repertoriu".

Stanislavski pretendía alzar el nivel del mayormente superficial y chabacano teatru rusu, quería esaniciar malos vezos fuertemente enraigonaos nos actores y alzar la so dignidá profesional. Asina que decidió aumentar el númberu d'ensayos y amenorgar el d'estrenos, qu'en delles compañíes llegaben a trenta y cinco nuna sola temporada.

Ente ochobre de 1898 y avientu de 1899, el Teatru d'Arte estrena dieciocho montaje. Si'l primer espectáculu (*El zar Fiódor Ioánnovich*, sobre Teodoro I de Rusia, d'Alekséi Konstantínovich Tolstói) asegúra-y a la compañía un públicu incondicional, l'octavu (*[[La gavilueta]]* d'Anton Chekhov), estrenáu'l 17 d'avientu de 1898, déxa-y adquirir el sentíu de la so identidá y un *estilu de conxuntu*.

L'espectáculu ye ensayáu mientres ochenta hores y tuvo tres ensayo xenerales: un tiempu ensin precedentes pa una obra con tan pocos personaxes. La puesta n'escena de *La gavilueta* tien un gran ésitu mientres l'estrenu y ante la crítica teatral pero resultó ser un fracasu en términos económicos. Na temporada 1898/1899, l'espectáculu representó diecinueve vegaes; nes siguientes trés temporaes, trece veces. Foi repuestu en 1905, con once funciones, y sumió de la cartelera del Teatru d'Arte hasta un nuevu montaxe (1960). Sicasí, el trabayu na puesta n'escena de *La gavilueta* conducir a Stanislavski al descubrimientu del conceutu de *subtexto*.

A partir de la primer temporada, salvu rares ocasiones, el favor del públicu y de la crítica acompañaron a les producciones de Stanislavski y Nemiróvich-Dánchenko, que punxeron n'escena, ente otres, obres de Shakespeare, Ibsen, Gorki, Chéjov, Turguénev, Tolstói, Moliére, Goldoni, Hauptmann, Gógol, Maeterlinck. Amás de dirixir Stanislavski interpretó ente otros personaxes a Vershinin (*"[[Trés hermanes]]"*), Ástrov (*"[[Tíu Vania]]"*), doctor Stockmann (*"[[Un enemigu del pueblu]]"*), Argan (*"[[L'enfermu imaxinariu]]"*), Rakitin (*"[[Un mes nel campu]]"*), Julio César y Otelo.

Stanislavski agora algamara un dominiu téunicu que-y dexó xugar una amplia gama de funciones. La so habilidá como direutor y la so habilidá p'atopar soluciones imaxinatives a los problemes de la puesta n'escena yera inigualable.

María Lílina, la muyer de Stanislavski, realiza munches actuaciones nel Teatru d'Arte de Moscú y ye tamién una actriz bien aclamada. Ella participa de les investigaciones d'actuación de Stanislavski. Otres figures importantes del Teatru d'Arte de Moscú son Olga Knipper, que se casó con Anton Chéjov en 1901, y Vsévolod Meyerhold, l'únicu discípulu reconocíu por Stanislavski, (‘lo cual declara como'l so socesor en tou’), que se convierte nel direutor líder de la *avante-guarde* del periodu de revolución en Rusia.

### Dempués de la creación del sistema Stanislavski
Paralelamente al so trabayu como direutor y actor, Stanislavski llevó a cabu un perimportante llabor como pedagogu, creando'l llamáu "métodu de les aiciones físiques", conocíu tamién como "sistema Stanislavski". La grana del sistema de Stanislavski”, surde d'una crisis personal del direutor y autor. En 1906, dempués d'ocho años d'esfuerzu creativu ensin tregua, la muerte de Chéjov y el suicidiu del so amigu cercanu, Savva Morózov, patronu del Teatru d'Arte de Moscú, dempués del fracasu de la revolución de 1905, Stanislavski dexa de sentise creativu como actor. Sentía que se convirtiera en mecánicu, un pulgu vacíu, basándose na téunica esterna, pero ensin sentimientu internu real y, ensin sentimientu, l'actor nun tien nada esencial pa comunicar al espectador.

Nel branu de 1906, va de vacaciones a Finlandia y lleva tolos sos cuadiernos con apuntes y utilizar pa escribir un proyeutu de manual d'actuación. El manual” que vendría ser el "sistema" yera un analís de la práutica, polo que Stanislavski reparara nos grandes actores y tamién nes sos propies actuaciones, principalmente nos sos fracasos.El Sistema Stanislavski consiste básicamente en faer que l'actor esperimente mientres la execución del papel emociones asemeyaos, paecíes a les qu'esperimenta'l personaxe interpretáu; pa ello recúrrese a exercicios qu'aguiyen la imaxinación, la capacidá d'improvisación, la relaxación muscular, la respuesta inmediata a una situación imprevista, la reproducción d'emociones esperimentaes nel pasáu, la claridá na emisión verbal, etc. El so métodu pa la formación del actor basábase sobre'l profondimiento psicolóxicu del personaxe y sobre la busca d'afinidaes ente'l mundu interior del personaxe y aquél del actor. Les resultancies de los sos estudios fueron compilados en dellos volúmenes.

Les sos nueves idees y métodos nun son aceptaos de momentu nel Teatru d'Arte o nel oficiu d'actor, polo xeneral. A pesar de demostrar la eficacia del "sistema" en dos grandes producciones, *[[Un mes nel campu]]* (1909) y *[[Hamlet]]* (1911), caltener en gran midida como una figura aisllada.

Sicasí, en 1911, el "sistema" ye declaráu como'l métodu de trabayu oficial del Teatru d'Arte de Moscú, pero esto nun yera más una concesión pa prevenir que Stanislavski saliera del teatru. Dánchenko yera, ello ye que contrariu a les nueves idees de Stanislavski según los actores que se consideraben profesionales establecíos y que nun precisaben más entrenamientu.

Como resultancia, ente 1912 y 1924, Stanislavski crea una serie d'estudios nos que podía enseñar los sos métodos a una xeneración más nueva y más receptiva. El "sistema" ye enseñáu per primer vegada nel First Studio, básicamente na forma en que lo conocemos güei.

Alumnos de Stanislavski, como Yevgueni Vajtángov, Mijaíl Chéjov y Richard Boleslavsky, exerceríen una influencia considerable nel teatru fora de Rusiasobremanera nos Estaos Xuníos, mientres cuarenta años subsecuentes.

Dempués de la Revolución Rusa, el Teatru d'Arte de Moscú ye atacáu pola estrema izquierda como una institución de la dómina pasada. De 1922 a 1924, el teatru va en xira a París y Estaos Xuníos, onde les producciones de Stanislavski tienen un importante impautu. Ye nesta dómina que Boleslavsky da, col permisu de Stanislavski, una serie de conferencies sobre'l "sistema". A partir d'entós, Boleslavsky pasa a representar el sistema” n'Estaos Xuníos y ente los sos alumnos ta Lee Strasberg.

Al so regresu, Stanislavski atópase como l'únicu responsable pol Teatru d'Arte de Moscú, porque Dánchenko taba nuna xira que duró dos años. Del 1925 al 1927, so la so direición, Stanislavski rellanza'l Teatru d'Arte de Moscú so los moldes soviéticos. Con producciones que van des de *[[Les bodes de Fígaro]]* de Beaumarchais hasta *[[El tren blindáu 14-69]]* de Vsévolod Ivánov, según daqué más revesosu como *[[Los díes de los Turbín]]* afechu de la novela *[[La Guardia Blanca]]* de Mijaíl Bulgákov. El "sistema" a esti altor convirtiérase nel métodu de trabayu del Teatru d'Arte y Stanislavski enseñaba a una nueva xeneración d'actores y direutores.

Na celebración del 30ᵘ aniversariu del Teatru d'Arte de Moscú, en 1928, Stanislavski sufre un ataque cardiacu nel escenariu, lo que efeutivamente punxo fin a la so carrera como actor. Pasa dos años, doliente, n'Alemaña y Francia, cuando empieza a redactar ‘’“El trabayu del actor sobre sí mesmu”’’.

Dende'l branu de 1906 fixérase dellos proyeutos de posibles llibros, probando dellos formatos, incluyendo la novela, y abandonar toos. A pesar de dar una serie de charres sobre'l "sistema" pa los cantantes nel Estudiu d'Opera del Teatru ente 1919 y 1922, taba convencíu de que la esposición direuta de la teoría nun yera la meyor forma d'atraer a los actores. Finalmente decídese por un formatu que paecía más entreteníu: como un diariu escritu por un estudiante en formación, el rellatu de les esperiencies de la so día ente día.
Nesti tiempu que pasa nel estranxeru, axuntar con Elizabeth Hapgood, que lu sirviera d'intérprete en Washington mientres la xira americana. Ella y el so home son los responsables pola traducción y publicación nos EE.XX. de los sos llibros.

De vuelta a Rusia, en 1933, col llibru entá incompletu, Stanislavski trabaya casi puramente en casa, ensayando actores pa nueves producciones, redactando los sos llibros y, a partir de 1935, trabaya con mozos actores y direutores nel Estudiu d'Ópera del Teatru Bolshói, onde enseña les sos idees más recién.

Muerre n'agostu de 1938 dempués d'enseñar namái trés años de los cuatro años de cursu qu'entamara. El trabayu ye rematáu por ayudantes que siguen les direutrices que fueren previstes.

Foi nomáu miembru de l'Academia de Ciencies de San Petersburgu en 1917 y "Artista del Pueblu" en 1936.

## Legáu lliterariu de Stanislavski
Amás de dexar numberoses notes y apuntes, que fueron publicaos tres la so muerte, escribió dos llibros: *"[[La mio vida nel arte]]"* y *"[[El trabayu del actor sobre sí mesmu]]"* El trabayu del actor sobre sí mesmu, que la so primer parte concluyó en 1937.

*"[[My Life in Art|La mio vida nel arte]]"* (publicáu per primer vegada n'Estaos Xuníos, 1924) l'autor traza en manera inigualable'l cuadru de la vida teatral moscovita de casi mediu sieglu. Nun ye una biografía tal como conocemos. Ye un la resultancia del sistema a partir d'un analís de la mesma carrera de Stanislavski. Utilizar d'elementos biográficos pa demostrar l'orixe y evolución de les sos idees.

*"[[El trabayu del actor sobre sí mesmu]]"*, polo xeneral, tratar d'una suma del trabayu de Stanislavski ente 1906 y 1914, cuando fixo fincapié nel procesu internu, na psico-téunica.

En 1957 publicar póstumu'l so llibru *"[[El trabayu del actor sobre'l personaxe]]"*, qu'enceta la carauterización física de los actores, el vestuariu, la espresión corporal, la plasticidad del movimientu, la contención y el control, la dicción y el cantar, l'acentuación y l'espresividá, el ritmu nel movimientu y el llinguaxe, la ética teatral, etc. da fe de la riqueza d'esperiencies, el talentu didáctico y el sentíu dramáticu del gran actor y direutor d'escena.

## Ver tamién
*Memoria afeutiva

## Referencies

## Bibliografía

### Llibros escritos por Stanislavski
* *[[La Construcción del Personaxe]]*.
* *[[Manual del Actor]]*.
* *[[El trabayu del actor sobre sí mesmu nel procesu creador de la encarnación]]*.
* *[[El trabayu del actor sobre sí mesmu nel procesu creador de la vivencia]]*.
* *[[L'arte escénico]]*.
* *[[La preparación del actor]]*.
* *[[L'arte escénico: con un ensayu de David Magarshack]]*.
* *[[Un Actor prepárase]]*.
* *[[My Life in Art]]*.

### Bibliografía rellacionada a Stanislavski
* Amiard-Chevrel, C. (1979): *-y théâtre artistique de Moscou (1898-1917)*. Paris, Éditions du Center National de Recherché Scientifique (CNRS). ISBN 2-222-02334-3
* Autant-Mathieu, M.-C. (2005): *-y Théâtre d'Art de Moscou. Ramifications, voyages*. Paris, CNRS Éditions.
* Gorchakov, N. (1951 y 1952): *Режиссёрские уроки К. С. Станиславского. Беседы и записи репетиций* [Lleiciones de direición d'escena de K. S. Stanislavski. Conversaciones y diarios de los ensayos]. Moskvá, Iskússtvo. Edición n'inglés (1954): *Stanislavsky directs*. New York, Funk & Wagualls.
* Gordon, M. (1987): *The Stanislavsky Technique: Russia: A Workbook for Actors PONUB*.* Gúsiev, A. A., Knuniánts, I. L.Kusnietsov, M. I., Panov, V. G., Fedosiéiev, Ts. N., Jrapchenko, M. B. *"Sovietski Entsiklopedíchieski Slobar"*. Soviétskaia Entsiklopedia. Moscú, 1987. Páx. 1268. Ensin ISBN
* Márkov, P. A. (1976): *В Художественном Театре. Книга завлита* [Nel Teatru d'Arte. El llibru del asesor lliterariu]. Moskvá, Vserossíyskoe teatrálnoe óbschestvo.
* Moore, S. (1960, 1965, 1974 y 1984): *The Stanislavski System: The Professional Training of an Actor*. Prefaciu: John Gielgud. Penguin Books Ltd, London. ISBN 0-14-046660-6
* Stanislavski, K. S. (rede. N. D. Vólkov 1954-1961): *Собрание сочинений в восьми томах* [Obres completes n'ocho tomo]. Moskvá, Iskússtvo.
* Stanislavski, K. S. (1985): *"La mio vida nel arte"*. L'Habana, Arte y Lliteratura. Páxs. 67, 203-205, 416. Ensin ISBN
* Stanislavski, K. S. (1984-1999): *Собрание сочинений в девяти томах* [Obres completes en nueve tomo]. Moskvá, Iskússtvo.
* Stanislavski, K. S. (2002): *La construcción del personaxe*. Madrid, Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-3878-2
* Stanislavski, K. S. (2009): *El trabayu del actor sobre sí mesmu nel procesu creador de la encarnación*. Barcelona, Alba, Coleición Artes Escéniques. ISBN 978-84-8428-470-3
* Toporkov, V. (1949 y 2002): *К. С. Станиславский на репетиции* [K. S. Stanislavski ensayando]. Moskvá, AST-Press. ISBN 5-94464-024-3
* VV.AA. (textes réunis, traduits et présentés par M.-C. Autant-Mathieu 2008): *La ligne des actions physiques. Répétitions et exercices de Stanislavski*. Paris, Éditions l'Entretemps, collection les voies de l'acteur.
* Worrall, N. (1996): *The Moscow Art Theatre*. London and New York, Routledge. ISBN 0-415-05598-9
;N'italianu 
* Benedetti J. *Stanislavskij la vita y l'arte. La biografia critica definitiva* prefazione di F.Ruffini, Roma, Audino, 2007 - 2 voll. (Contién *Dalla nascita alla creazione del sistema” (1863-1908) vol I* y *Dalla diffusione del sistema” alla morte (1908-1938) vol. II*)
* Gordon M. *Il sistema di Stanislavskij: dagli esperimenti del Teatru d'arte alle tecniche dell'Actors studio*; con un saggio di C.Vicentini sulle avventure del sistema negli Stati Uniti. - 4. ed. – Venezia, Marsilio, 2004.
* Malcovati F. *Stanislavskij: vita, opere y metodo* 4.ed. Roma–Bari, Laterza, 2004.
* *Il teatru possibile: Stanislavskij e il primo studio del Teatru d'arte di Mosca*; a cura di F. Mollica – Firenze, la casa Usher, 1989.
* Ruffini F. *Stanislavskij: dal lavoro dell'attore al lavoro el so di sé* – 3 ed. – Roma – Bari, GLF editori Laterza, 2007.
* Stanislavskij K.S. *Il lavoro dell'attore el so se stesso*; a cura di G.Guerrieri; prefazione di F.Malcovati. - 13. ed. – Roma – Bari, Laterza, 2000.
* Stanislavskij K.S. *Il lavoro dell'attore sul personaggio*; a cura di F.Malcovati; prefazione di G. Strehler. - 4. ed. – Roma-Bari, Laterza, 1999.
* Stanislavskij K.S. *La mia vita nell'arte* – Torino, G. Einaudi, 1963.
* Stanislavskij K.S. *L'attore creativu: conversazioni al Teatru Bol'soj, 1918-1922; Etica; con una “risposta a Stanislavskij” di Jerzy Grotowski*; a cura di F. Cruciani y C. Falletti – Firenze, La casa Usher, 1980.
* Toporkov V.O. *Stanislavskij alle prove: gli ultimi anni*; a cura di F.Malcovati – Milano, Ubulibri, 1991.

## Enllaces esternos

* ''Stanislavskij: il sistema della verità y della finzione'', di Barbara Failla
* Rusopedia