Aloe vera

***Aloe vera*** ye una planta ensundiosa de la subfamilia Asphodeloideae dientro de la familia Xanthorrhoeaceae.

## Descripción
Arbusto acaule o con tarmu curtiu cubiertu de fueyes, estolonífero, con tarmu de hasta 30 cm, erecto, ensin rebrotes llaterales. Les fueyes miden 40–50 por 5–8 cm y son densamente arrexuntaes en una roseta basal d'hasta 20 fueyes; son estrechamente triangular-llanceolaes, canaliculaes, rectes, erecto-patentes, herbales, de un verde abuxáu, glauques, ensin manches —sacante unos llixos claros nos renuevos nuevos—, dentaes solo en el marxe, con dientes de unos 2 mm, gruesos, duros, retrorsos, de un color más claru que el del llimbu. La inflorescencia, incluyíu el pedúnculu, tien unos 70–100 cm d'altu, en recímanu de 30–50 por 5–6 cm, simple, trupa en la antesis y en la fructificación. Les bráctees florales —yá presentes espardíes y escases nel tarmu floral per debaxo de la inflorescencia— tienen 8–11 por 5–6 mm y son triangulares, acuminaes, membranacees y con llixeres crestes pardes paraleles. Les flores, cortamente pedicelaes, son sub-erectas na preantesis, patentes en la antesis y depués péndulas al maurecer y en la fructificación; los pedicelos tienen 4–5 mm, son daqué acrescentes y lleguen hasta 7 mm en la fructificación. El periantu, de 25–30 mm, ye tubuloso, llevemente estrecháu en la base, y de color mariellu; los tépalos esternos tán soldaos en la metá inferior del so llargor. Los estames, exertos, miden 30–35 mm. El frutu ye una cápsula de 20–25 por 6–8 mm, con granes mediu-centimétricas, ensin cuntar les ales.

## Hábitat y distribución
Arenales y roquedos costeros, alteriaos y nitrificaos dende'l nivel del mar hasta 200 m d'altitú.
Probablemente orixinaria de Arabia y naturalizada en rexones subtropicales y templaes de dambos hemisferios, incluyíu el Mediterraneu.

## Usos
El aloe cultívase como planta decorativa, pa usos melecinales, en cosmética ya inclusive pa l'alimentación en dellos países. 

En dellos llugares popularmente suel llamase *Aloe vera* o *[[Aloe maculata]]*. Magar esti postreru puede tener propiedaes melecinales similares, a nivel farmacéuticu ye importante una correuta identificación de la especie.

Anguaño, hai más de 250 diverses variedaes reconocíes de *[[Aloe]]*, de les cualos, solamente trés o cuatro tienen carauterístiques curatibles o melecinales significatives. La más potente d'estes, rica en vitamines, minerales, aminoácidos y enzimes ye'l *[[Aloe vera]]*.

Una de les aplicaciones farmacéutiques, más d'antiguo rexistrada, puede atopase nuna tablilla sumeria de magre del sieglu XXI e.C., pero hai informes de dibuxos de la planta nes parés de templos exipcios dende'l IV mileniu e.C.

En cosmética úsase cada vegada más. La mayoría de los fabricantes responsables estrayen y purifican los estractos evitando los componentes más irritantes; tamién, anguaño, usar de forma direuta por aciu procedimientos domésticos bien rudimentarios, dando llugar a productos que pueden causar irritación (dermatitis, eccema) o reaiciones alérxiques (urticaria).

## Cultivu

Por cuenta de que *Aloe vera* vien de sitios calorosos y desérticos, el so cultivu rique temperatura que tea percima de los 10 ℃, per debaxo puede sufrir daños, yá que nun ye tolerante al fríu; tampoco tolera escesivu mugor riquiendo climes secos. Puede allugase a plenu sol o en semisombra.

Los tiestos de terracota son preferibles a cualesquier otru material, yá que son poroses, colo cual evítase l'escesu de mugor. Un sustratu tamién porosu, como'l que s'emplega pa cactus y ensundioses ye'l fayadizu, ye conveniente dexalo ensugar dafechu enantes de volver regar. Cuando les plantes enllenar de los hijuelos que surden alredor de la "planta madre", tienen d'estremase pa faer posible una mayor crecedera de la planta principal y ayudar a prevenir infestaciones de plagues, como ácaros, cochinillas y especies d'áfidos. Mientres l'iviernu, esta especie puede entrar n'estáu de llatencia, polo que se deben suspender los riegos, sobremanera si ta nel esterior. En zones demasiáu fríes ye meyor caltenela nel interior o n'invernaderos con calefaición.

Esta especie cultivar a gran escala n'Australia, Bangladex, Cuba, República Dominicana, China, Méxicu, India, Xamaica, Kenia, Tanzania y Sudáfrica, xunto colos Estaos Xuníos p'abastecer a la industria cosmético.

## Propiedaes

Esta especie foi  cultivada dende tiempos antiguos pol so usu melecinal.
;Farmacoloxía:
El principiu activu ta formáu pol zusmiu desecáu de les célules secretores de les fueyes. El golor ye carauterísticu y fuerte, ente que'l sabor ye amargosu y desagradable. De les fueyes básicamente llógrense dos compuestos:
* **Xel**, que ye la porción mucilaginosa del parénquima tisular o mesófila asitiáu nel centru de les fueyes. Les plantes más espuestes al sol fabriquen menos magaya y más látex. De la magaya estrayi un xel brillosu y amargosu, que se llogra por estrusión de la parte interna de les fueyes. Tien De esaniciase primeramente tol conteníu d'antraquinones que s'alluguen nel epidermis de les fueyes. Si esti procesu nun se realiza, el látex aferrúñase y cueye fácilmente una tonalidá marrón. La fraxilidá de dellos constituyentes del xel fai que seya necesariu estabilizar el material recién llográu y caltenelo de la contaminación bacteriana. El aloe vera tamién tien propiedaes contra la psoriasis.

* **Acíbar o látex**, ye'l zusmiu cuayao, resultáu de la incisión de les fueyes, ye un sólidu cristalín de color marrón y bien amargosu, llamáu acíbar (del griegu: "zusmiu del aloe"). Alcontrar nes célules pericíclicas asitiaes cerca de los fexes conductores darréu per debaxo de la epidermis, ente'l parénquima clorofítico y el mucilaginoso. Polo xeneral, llógrase dexando fluyir el líquidu que sale de les fueyes cortaes transversalmente y depositándolo d'esta miente nun recipiente entemecíu con magaya.

Pa prevenir la perda de látex, les fueyes tienen de ser cortaes pola base, cerca del tarmu. Tien de tenese en cuenta que la fueya que se corta nun vuelve crecer. Pa utilizala col pulgu cortar pol centru, o nel casu de querer estrayer namái'l látex, quítase'l pulgu primeramente. Una vegada coyíes, les fueyes son llavaes y fileteaes. El pulgu y el revestimiento amarellentáu (alantoína) son separaos.
;Componentes químicos:

* Aloemodina: Regula'l funcionamientu de la mucosa intestinal.
* Aloeoleína: Meyora úlceras duodenales y estomacales. Mengua l'acidez.
* Aloetina: Neutraliza l'efeutu de les toxines microbianes.
* Aloína: Sollivia l'estriñimientu.
* Aminoácidos: Intervién na formación de proteínes.
* Carricina: Refuerza'l sistema inmune y ayudaría a les defenses.
* Creatinina: Resulta fundamental nes reaiciones d'almacenaxe y tresmisión de la enerxía.
* Emolina, Emodina, Barbaloína: Xeneren acedu salicílicu d'efeutu analxésicu y antifebril.
* Fosfatu de manosa: Axente de crecedera de los texíos con efeutu cicatrizante.
* Minerales: calciu, magnesiu, fósforu, potasiu, cinc, cobre.
* Mucílagu: Actividá emoliente sobre la piel.
* Saponines: Antisépticu.
* Fitosteroles: Aición antiinflamatoria.
* Mucopolisacáridos: Responsables de la hidratación celular.
* Hormones vexetales: Aguiyen la crecedera celular y la cicatrización.
* Enzimes: Intervienen na estimulación de les defenses del organismu.

## Taxonomía
*Aloe vera* describióse por Carlos Linneo en 1753 y depués por Nicolaas Laurens Burman y espublizóse en *[[Flora Indica . . . nec non Prodromus Florae Capensis]]*, 83, en 1768.
;Etimoloxía:
***Aloe***: nome xenéricu d'orixe bien inciertu. Podría ser deriváu del griegu *άλς, άλός* (als, alós), "sal" - dando *άλόη, ης, ή* (aloé, oés) que designaba tanto la planta como'l so zusmiu - por cuenta del so sabor, que recuerda a l'agua del mar. D'ellí pasó al llatín *ălŏē, ēs* cola mesma acepción, y que, en sentíu figuráu, significaba tamién "amargosu". Propúnxose tamién un orixe árabe, *alloeh*, que significa "la sustancia amargoso brillosa"; pero ye más probablemente d'orixe complexu al traviés del hebréu: *ahal* (אהל), frecuentemente citáu en testos bíblicos.

***vera***: epítetu llatín que significa "verdaderu".

;Sinonimia:
* *Aloe barbadensis* Mill.,1768.
* *Aloe barbadensis* var. *chinensis* Haw., 1819
* *Aloe chinensis* Steud. ex Baker, 1877
* *Aloe elongata* Murray, 1789
* *Aloe flava* Pers., 1805
* *Aloe indica* Royle, 1839
* *Aloe lanzae* Tod., 1890.
* *Aloe littoralis* J.König ex Baker, 1880 *nom. inval*
* *Aloe maculata* Forssk.,1775 *nom. illeg.*
* *Aloe perfoliata* var. *barbadensis* (Mill.) Aiton, 1789 
* *Aloe perfoliata* var. *vera* L., 1753.
* *Aloe rubescens* DC., 1799
* *Aloe variegata* Forssk,.1775 *nom. illeg.*
* *Aloe vera* var. *chinensis* (Steud. ex Baker) Baker, 1880
* *Aloe vera* var. *lanzae* Baker, 1880
* *Aloe vera* var. *littoralis* J.König ex Baker, 1880
* *Aloe vulgaris* Lam., 1783

## Otres especies de ''Aloe'' comestibles
* *[[Aloe maculata]] (A. saponaria)*: Cultivar pa usu cosméticu, como planta decorativa y pocu frecuentemente pa usu melecinal.
* *[[Aloe arborescens]] (A. candelabru)*: Cultivar pa usu melecinal y como planta decorativa.
* *[[Aloe ferox]] (A. feroz)*: Consúmese como llaxante natural.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Carauterístiques de les asfodelacees
* Desodorante

## Referencies

## Bibliografía
* Alonso, J. R. *Tratado de Fitofármacos y nutracéuticos*. 2a. ed. Ed. Corpus. Buenos Aires, 2004. ISBN 978-987-20292-3-4.
* *Atlas de Botánica: el mundo de las plantas*, Ediciones Aupper.
* Berdonces, Josep Lluís. *Gran enciclopedia de las plantas medicinales: el dioscórides del tercer milenio*. Ed. Tikal. Madrid, 1998. ISBN 84-305-8496-X.
* Berdonces i Serra, Josep Lluís . *Gran enciclopedia de las plantas medicinales*. Tikal ediciones, 1998. ISBN 978-8430584963.
* Vanaclocha, Bernat; Cañigueral, Salvador. *Fitoterapia: vademécum de prescripción*. 4a. Ed. Editorial Masson, Barcelona, 2003. ISBN 978-84-458-1220-4.

## Enllaces esternos