Marian Anderson

** Marian Anderson**  foi una cantante d'Estaos Xuníos, iconu de la llucha racial americana, una escepcional contraltu, rexistru pocu topáu na voz humana, fervientemente almirada por Arturo Toscanini quien proclamó "*Una voz asina s'oi una nun sieglu*".

Noble y elegante, debutó en 1924, llogró grandes ésitos y numberosos premios poles sos interpretaciones llíriques de lieder y d'espirituales negros siendo la pionera ente los artistes de la so raza, según la sopranu y maestra Betty Allen "*Ye la madre espiritual de tolos cantantes llíricos negros*".

D'alcuerdu a la historiadora Rosalyn Story "*Siempres en paz consigo mesma, yera'l sele güeyu del furacán que provocaba. Como [[Gandhi]], foi una campeona de la resistencia pacífica*" ¨

## Entamos

Nació'l 27 de febreru de 1897 en Filadelfia. Empezó a cantar a los 6 años nun coru. Fregó escaleres por unos pocos centavos y cuando aforró tres dólares pudo mercara un violín. A los 11 años canta nun coru de mayores. (“Aprendíame la parte de toos. La parte de baxu cantar una octava más alta y nun tenía problemes en dar el Do de pechu”).

Gana un concursu pa cantar como solista nel Lewisohn Stadium de Nueva York. Depués el so maestru facer interpretar Lieder alemanes nel Town Hall. Dalgún tiempu dempués coló a Chicago y a Europa. En 1925, en llogrando un premiu nuna competición, actuó na Filarmónica de Nueva York.

## Trunfos

La so fama creció mientres la xira de conciertos que dio per Europa a empiezos de la década de 1930 llogrando grandes ésitos n'Inglaterra, Francia, Bélxica, Escandinavia y la Xunión Soviética. Tamién n'España: al conciertu que da en Madrid, el 29 d'abril de 1936, asisti Federico García Lorca (acompañáu del diplomáticu chilenu Carlos Morla Lynch, que ye quien cunta'l socesu). Federico quedó "embelesado col so arte".

Cuando al regresu a EE.XX. en 1939 la organización *Fíes de la Revolución* torgó-y dar un recital nel Constitution Hall de Washington acutáu namái a artistes blancos. El fechu provocó un escándalu de proporciones inesperaes. Pa desagraviarla, la primer dama Eleanor Roosevelt arrenunció a la institución y entamó un conciertu históricu na plaza del Monumentu a Lincoln que rexuntó a más de 75,000 espectadores.

La cantante retornó al mesmu sitiu en 1961 pa inaugurar la presidencia de John Kennedy.

Yá cantara pa la inauguración del presidente Dwight D. Eisenhower y volver a faer pa Lyndon Johnson.

El so tardíu debú de 1955 nel Metropolitan Opera House, como la bruxa *Ulrica* en Un ballo in maschera de Verdi, foi la primer representación d'una solista afroestauxunidense nel Metropolitan abriendo'l camín a una xeneración de cantantes negros na ópera d'Estaos Xuníos como Shirley Verrett, Leontyne Price, Grace Bumbry, Martina Regueru, Kathleen Battle, Simon Estes, Reri Grist, George Shirley, Barbara Hendricks y Jessye Norman.

El famosu manager d'artistes Sol Hurok llevar en xires non yá per Europa sinón per América del Sur, Israel, l'alloñáu Oriente, Marruecos y Túnez. Calcúlase que más de 6,000,000 d'espectadores ver cantar en más de 1,500 auditorios. En 1964-65 entamó una xira de despidida que remató nel Carnegie Hall de New York.

## Últimos años
En 1958 nomar delegada de los Estaos Xuníos nes Naciones Xuníes y en 1972 recibió'l *Premiu pola Paz*.

Nel añu 1991 foi gallardoniada con un Grammy pola so trayeutoria musical.

Finó'l 8 d'abril de 1993 a la edá de 96 años por cuenta de un infartu al corazón, curiada pol so sobrín el direutor de orquesta James DePriest, titular de la Orquesta d'Oregón.

## Premiu Marian Anderson

Establecíu en 1944 por ella mesma quien donó'l premiu que-y otorgó'l so ciudá natal en 1943, pa promover mozos cantantes.
L'intentu venció al poco tiempu pero en 1990 foi restablecíu, dende 1998 otorgar a artistes y humanitarios.
Ganadores:

* 1998 - Harry Belafonte
* 1999 - Gregory Peck
* 2000 - Elizabeth Taylor
* 2001 - Quincy Jones
* 2002 - Danny Glover
* 2003 - Oprah Winfrey
* 2005 - Ruby Dee y Ossie Davis
* 2006 - Sidney Poitier
* 2007 - Richard Gere
* 2008 - Maya Angelou y Norman Lear
* 2009 – Bill Cosby
* 2010 – Mia Farrow

## Bibliografía
* *Marian Anderson: A Singer's Journey* - Allan Keiler - 2002
* *And so I sing: African American Dives*- Rosalyn Story - 1990
* *My Lord, What a Morning: AN AUTOBIOGRAPHY* - Marian Anderson - 1956

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía n'inglés
* Artículu sobre'l conciertu nel Lincoln Memorial 
* Filmación del eventu
* Ave Maria con Leopold Stokowski
* Nun reportaxe a los 93 años
* Historia nel MET