Lliteratura kannada

La **lliteratura kannada (o canarés)** ye'l corpus escritu en idioma canarés, faláu principalmente nel estáu indiu de Karnataka y escritu en alfabetu canarés.

Esisten testimonios escritos por un periodu averáu de 1.500 años con delles obres que sobrevivieron gracies a pervalibles tradiciones de copia manuscrita, dende'l sieglu IX hasta'l presente.

L'idioma canarés usualmente estremar en tres fases llingüístiques: Antigua (450–1200), Media (1200–1700) y Moderna (1700–presente); y les sos carauterístiques lliteraries tán estremaes en Jainismo, Lingayatismo y Visnuismo, reconociendo la preeminencia d'estos trés relixones en da-y forma a les espresiones clásiques del llinguaxe hasta'l advenimiento de la era moderna.
Anque muncha de la lliteratura previa al sieglu 18 yera relixosa, escribiéronse delles obres seculares.

Empezando col *[[Kavirajamarga]]* (*[[circa|c]]*. 850), y hasta mediaos del sieglu 12, la lliteratura en kannada foi compuesta puramente polos jainas quien atoparon arrogantes mecenes nes dinastíes Chalukya, Ganga, Rashtrakuta, Hoysala y los reis Yadava.
Anque'l *Kavirajamarga*, escritu mientres el reinu d'Amoghavarsha, ye la obra lliteraria más antigua qu'esiste nesti idioma, hai consensu ente los académicos modernos que prosa, poesía y tradiciones gramaticales tuvieron d'esistir primeramente.

El movimientu virashivaísta del sieglu 12 creó una nueva lliteratura. Col descensu de la influencia jainista mientres l'Imperiu Vijayanagara del sieglu XIV, una nueva lliteratura visnuista creció rápido nel sieglu 15; el movimientu Bhakti de los santos itinerantes Haridasa marcaron el puntu más altu d'esta era.

Cola decadencia del impreio Vijayanagara nel sieglu 16, la lliteratura kannada foi sofitada por numberosos gobernantes, incluyendo la dinastía Wadeyar del Reinu de Mysore y los Nayakas de Keladi. Nel sieglu 19, delles formes lliteraries, como'l rellatu, la novela y el cuentu fueron tomaos de la lliteratura inglesa. La moderna lliteratura kannada ye llargamente reconocida na actualidá: nes últimes décades escritores nesti idioma recibieron ocho premios Jnanpith y 56 premios Sahitya Akademi n'India.

## Tópicos y generos

Ente los sieglos 9 y 13, los escritores fueron na so mayoría jainas y lingayats. Los jainas fueron los primeros escritores conocíos de la lliteratura canarés, especialmente mientres el sieglu 12, anque dellos trabayos de lingayats d'aquél periodu sobrevivieron. Los autores jainas escribieron alrodiu de Tirthankares y de relixón polo xeneral. Los lingayats escribieron alrodiu de Shiva, los sos 25 formes y tamién espunxeron el Shaivismo. Los poetes lingayats pertenecientes a la tradición de la vachana sahitya espublizaron la filosofía de Basava dende'l sieglu 12.

Mientres los sieglos 13 y 15 los escritos jainas fueron menguando y hubo una medría nes obres de tradición lingayat, tamién hubo contribuciones visnuístas. Dende esi periodu d'equí p'arriba, los escritores lingayats y visnuístas apoderaron la lliteratura canarés. Los escritores visnuístas enfocar na épica hindú: el Ramayana, el Majabhárata y el Bhagaván, según los Vedanta y otros tópicos de les tradiciones puranes.Los cantares pías de los poetes haridases apaecieron nel sieglu 15. Les obres seculares caltuvieron la so popularidá mientres esti periodu.

Un cambéu importante mientres el periodu Bhakti que s'empecipia nel sieglu 12 ye la declinación de la la lliteratura cortesana y l'ascensu en popularidá de xéneros curtios como'l *vachana* y el *kirthane*, formes más accesibles pal home común.Hubo una mengua n'obres dedicaes a emponderar reis, comandantes y héroes, con una medría proporcional l'el usu de xéneros locales. La lliteratura canarés averar al folclor oral y musical, anque dellos poetes siguieron utilizando l'antiguu *[[champu (xéneru lliterariu)|champu]]* hasta'l sieglu 17.

El *champu* (poemes en versos de diverses métriques con párrafos en prosa entrepolaos, conocíos tamién como *champu-kavya*) foi la forma escrita más popular dende'l sieglu 9 y empezó a tornar nel sieglu 12. Otres formes poétiques utilizaes fueron el *saptapadi* (poesíes de siete estrofes), el *ashtaka* (ocho estrofes) y el *shataka* (100 estrofes). Hubo delles traducciones y adautaciones d'obres escrites en sánscritu al canarés, y, en menor midida, del canarés al sánscritu. Mientres el periodu medival desenvolviéronse formes poétiques natives n'idioma canarés, incluyendo'l *[[tripadi]]* (poesíes de tres estrofes, utilizaes dende'l sieglu 7), una de les formes más antigües; el *shatpadi* (poesíes de seis estrofes, mentaes per primer vegada por Nagavarma I en *Chhandombudhi*, de la qu'esistíen seis variantes; el *ragale* (composiciones narratives llíriques, n'usu dende 1160); el *sangatya* (composiciones destinaes a cantase acompañaes d'un instrumentu musical, utilizaes dende 1232) y el *akkara* que foi adoptáu na lliteratura Telugu. Hubo tamién cierta interacción cola lliteratura Tamil.

Anque la lliteratura relixosa prevalecía, otros xéneros lliterarios incluyendo romance, ficción, erótica, sátira, cantares folklóricas, fábules y paráboles, trataos musicales y composiciones musicales yeren populares. Los tópicos de la lliteratura canarés incluyeron gramática, filosofía, prosodia, retórica, cróniques, biografía, hestoria, drama y cocina, amás de diccionarios y enciclopedies. D'alcuerdu al críticu critic Joseph T. Shipley, más de 50 trabayos científicos inlucyendo medicina, matemátiques y astroloxía fueron escritos en llingua canarés.

La lliteratura canarés d'esti periodu foi escrita na so mayor parte en fueyes de palmera. De toes formes, más de 30.000 inscripciones en piedra (conocíes como *shilashasana*) y en platos de cobre (conocíes como *tamrashasana*) sobrevivieron y dexen estudiar el desenvolvimientu históricu de la lliteratura canarés. Les inscripciones de Nandisea en Shravanabelagola (sieglu 7), la inscripción Kappe Arabhatta (c.&nbsp;700), y les inscripciones Hummacha y Soraba (c.&nbsp;800) son bonos exemplos de poesía *tripadi*, y la inscripción en Jabalpur del rei Krishna III (964) ye considerada un finxu de la composición poética clásica de la llingua canarés.

## Referencies