Formaldehídu

El **formaldehídu** o **metanal** ye un compuestu químicu, más específicamente un aldehídu (el más simple d'ellos) altamente volátil y bien inflamable, de fórmula H<sub>2</sub>C=O. Llograr por oxidación catalítica del alcohol metílico. En condiciones normales de presión y temperatura ye un gas incoloro, d'un golor caltriante, bien soluble n'agua y en ésteres. Les disoluciones aguacientes al ~40% conocer col nome de **formol**, que ye un líquidu incoloro de golor caltriante y afogadiegu; estes disoluciones pueden contener alcohol metílico como estabilizante. Puede comprimise hasta l'estáu líquidu; el so puntu de ebullición ye -19&nbsp;°C.

Tien munchos nomes (ver tabla principal); el so nome tradicional provién de *formica*, la pallabra llatina para «formiga»; el so nome según la nomenclatura sistemática de la IUPAC ye **metanal**.

## Historia
Anque'l formaldehídu foi descritu per primer vegada en 1859 pol químicu rusu Aleksandr Butlerov (1828–86), onde lo llama «Dioxymethylen» (*methylene dioxide*) por un error na so fórmula (C4H4O4). Nun foi hasta 1869 que August Wilhelm von Hofmann identificar correutamente.

## Reacciones
El formaldehídu eslleir n'agua (400 L gas /L d'agua a 20&nbsp;°C). La disolución degrádase amodo so formación de paraformaldehídu, el polímeru del formaldehídu. Tamién puede formase'l trímero cíclicu. La oxidación del formaldehídu produz ácidu fórmico y nuna segunda etapa agua y dióxidu de carbonu.

## Síntesis
La síntesis industrial del metanal basar na oxidación semiparcial del metanol (H3COH) sobre catalizadores sólidos (óxidos de metales; davezu un amiestu d'óxidu de fierro, molibdenu y vanadiu) o la conversión de metanol n'hidróxenu elemental y formaldehídu en presencia de plata elemental.

Pequeñes cantidaes de formaldehídu llibérense tamién na combustión incompleta de diversos materiales orgánicos como tamién en dellos inorgánicos como los plásticos y los polímeros. Asina s'atopen concentraciones importantes por casu nel fumu de tabacu.

## Aplicaciones
El formaldehídu ye unu de los compuestos orgánicos básicos más importantes de la industria químico.  Utilizar na producción de diversos productos, dende melecines hasta la melamina, la baquelita, etc. 

D'antiguo utilizábase una disolución del 35% de formaldehídu n'agua como desinfestante. Na actualidá utilizar pal caltenimientu de muestres biolóxiques y cadabres frescos, xeneralmente nuna dilución al 5% n'agua.

En histoteunoloxía, utilízase neutralizáu o tamponáu a pH 7.0 al 10%, evitando asina la precipitación y formación de cristales formólicos nos texíos. La formalina tamponada ye'l fijador estándar utilizáu pa téuniques d'inmunohistoquímica o de hibridación in situ. Tamién s'utiliza n'amiestos fijadoras en xunto con otros axentes (alcohol, acedu pícrico, acedu acético, ente otros), según seya l'estudiu posterior que deseye realizase na biopsia. 
Hai de solliñar que'l formaldehídu pa ser utilizáu en medicina tien d'estabilizase con metanol, y tenelo a temperatures que nun superen los 300 graos, yá que a esa temperatura empieza'l procesu de autoignición. Amás el formaldehídu pa caltenimientu de texíos grasos, como'l celebru, nun se trabaya al 10% sinón al 40%.

Úsase mayormente en servicios funerarios pa caltener los cadabres con cuenta d'asitialos nos féretros onde se van velar los sos restos.

Otru usu ye la fabricación de testiles llibres d'arrugues o desarrugados. Néstes el conteníu en metanal llibre podía algamar hasta'l 2% del pesu total del testil como ye na mayoría de los casos. Anguaño baxóse el conteníu y si supera'l 0.15% ésti ten de ser declaráu na etiqueta col encamientu de llavar prindar antes d'usala, por cuenta de la so gran toxicidá al combinase con átomos ionizados negativamente llibres nel ambiente so condiciones normales de presión y temperatura.

Entá s'utiliza como conservante na formulación de dalgunos cosméticos y productos d'hixene personal como xampús, cremes pa bañu y sales iódicas pa la hixene íntima femenina. Ta utilizándose tamién nos allisaos permanentes, pero'l so usu nestos productos prohibióse yá en dellos países debíu al altu riesgu pa la salú de quien trabaya con ellos davezu.

Ye importante destacar que l'Axencia Internacional pa la Investigación del Cáncer nos sos últimos informes clasificar nel grupu 1, Carcinóxenu confirmáu pa humanos (cáncer nasofaríngeo).

## Toxicidá

### Esposición al Formaldehídu
El formaldehídu nel ambiente aníciase tanto de fontes naturales como d'actividaes humanes, pero principalmente ye producíu pola combustión de materiales.

Xeneralmente atópase más cantidá de formaldehídu nel interior de viviendes qu'al campu, yá que munchos productos del llar emiten formaldehídu al ambiente, como: pintura de látex, esmalte d'uñes, madera contrachapao…

La intoxicación por formaldehídu puede dase per diverses víes: inhalación (principalmente), piel, güeyos ya inxestión. 

El formaldehídu absuérbese rápido al traviés de la ñariz, de les víes cimeres respiratories y cuando s'inxer; sicasí, pola piel namái s'absuerben pequeñes cantidaes.

Una vegada dientro del organismu, el formaldehídu degrádase rápido a formatu (que ye escretáu n'orina) o dióxidu de carbonu (que ye escretáu al traviés del aliendu).

#### Llendes d'esposición profesional
VLA-EC (Valor Llende Ambiental d'Esposición de Curtia duración): 0,3 ppm; 0,37 mg/m³. 

Estos valores nun tienen de ser superaos en nengún momentu.

### Sintomatoloxía
* En casu d'inhalación: produzse sensación de quemazón, tos, dolor de cabeza, estomagaes y/o asuello. Agafa gravemente'l tracto respiratoriu, pudiendo aniciar edema pulmonar (los síntomes del edema pulmonar nun se ponen de manifiestu, de cutiu, hasta pasaes unes hores y agrávense pol esfuerciu físicu).

* En casu de contautu con piel: provoca irritación.
* En casu de contautu colos güeyos: ye lacrimógeno, puede producir visión borrosa, dolor y/o encarnizamientu.
* En casu de ingestión: beber altes cantidaes puede provocar dolor agudu, vultures, coma y posiblemente la muerte. Tien de consultase al médicu en tolos casos.
Los efeutos de la esposición enllargada o repitida al formaldehídu pueden provocar riesgu de carecer cáncer nos seres humanos.

### Prevención d'una posible intoxicación
* Al traviés de la inhalación: realizar ventilación, estracción alcontrada o proteición respiratoria.
* Al traviés del contautu cola piel: usar guantes aislantes del fríu.
* Al traviés del contautu colos güeyos: gafes afeches de seguridá o proteición ocular combinada cola proteición respiratoria.
* Al traviés de ingestión: nun comer, nin beber, nin fumar mientres el trabayu.

### Midíes a tomar ante una intoxicación
* En casu d'inhalación: encamiéntase alendar aire llimpio y guardar reposu, amás d'adoptar una posición de semi-incorporación. Si tuviera indicáu, sería conveniente aplicar respiración artificial. Tien d'apurrise asistencia médica.
* En casu de contautu cola piel: va dar# en quitar les ropes contaminaes. Dempués débese esclariar la piel con agua abondoso o duchase. Indícase apurrir asistencia médica.
* En casu de contautu colos güeyos: ye conveniente xuagar con agua abondoso mientres dellos minutos (quitar les lentes de contautu si puede faese con facilidá). Dempués apúrrese asistencia médica.

## Ver tamién
* Aldehídu
* Carga tóxica

## Referencies

## Bibliografía
* Axencia pa Sustancies Tóxiques y el Rexistru d'Enfermedaes (ATSDR). Resúmenes de Salú Pública - Formaldehídu (Formaldehyde) [última actualización: 6 de mayu 2016; consultáu: 29 d'ochobre 2016]. Disponible en: 
* Institutu Nacional de Seguridá ya Hixene nel Trabayu (INSHT). Fiches internacionales de Seguridá Química: Formaldehídu (ochobre 2000) [consultáu: 29 d'ochobre 2016]. Disponible en: http://www.insht.es/InshtWeb/Conteníos/Documentacion/FichasTecnicas/FISQ/Ficheros/201a300/nspn0275.pdf 

## Enllaces esternos

* 
* - Institutu Nacional de Seguridá ya Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del formaldehídu