Teucrium gnaphalodes

***Teucrium gnaphalodes***, **zamarilla** o **zamarilla lanuda**, ye una especie de planta yerbácea de la familia Lamiaceae, endémica de la Península Ibérica.

## Descripción
Ye un Sufrútice de 5-25 cm d'altu, cespitoso/postráu, ramificáu, dacuando con rizomes o estolones, arumosu y, dacuando, con dimorfismu estacional. Los tarmos son gruesos, con entrenudos curtios, marcaos, foliosos, algodonosu-tomentosos, con pelos ramificaos bien llargos, de cañes llargues y enxareyaes; los tarmos ivernizu-primaverales son ascendentes, dacuando postraos y con rizomas o estolones, blancos, escasamente amarellentaos; los primaveral-branizos erectos, ablancazaos, verdes, buxos o mariellos; los floríferos erectos, pubescentes, acolorataos. Les fueyes de 4-14 por 1-4 mm, son triangular-oblongues, oblongo-llanceolaes o oblongo-lineares, cuneaes o subcordiformes, dentaes, crenaes o lobulaes dende'l terciu inferior o la metá, con lóbulos oblongos, fasciculadas; tamién son revolutas, algodonosu-tomentosas, con dimorfismu estacional, les ivernices abuxaes, les primaverales verdes o amarellentaes. La inflorescencia de 1,3 por 2 cm, en cabezuela terminal, ye formada por cabezueles 1-1,5 por 1 cm, con 2-10 flores, esfériques o espiciformes, subsésiles o con pedúnculos de 1-1,5 cm, finos, erecto-patentes, pubescentes, foliosos, con 2 ó 3 verticiloss de fueyes. Les bráctees son oblongues, cuneaes, crenaes o lobulaes dende'l terciu cimeru, más llargues que la inflorescencia; bractéolas cimeros ováu-llanceolaes, planes, crenaes nel ápiz. El mota, de 4,5-6 mm, ye tubular, xibosu, irregular, avolumáu debíu al indumento trupu, algodonosu-tomentoso, per dientro con pelos glandulares y otres llongures, ondulaos; dientes planos, triangulares, los superiores de cerca de 1 mm, triangular-obtusos, los inferiores de 1,5 mm, agudos. La corola mide 8-8,5 mm y ye unilabiada, color crema, rosáu o púrpura, con tubu de 4 mm, gargüelu de casi 2 mm; los lóbulos lateru-posteriores son agudos, ciliaos, y los lóbulos llaterales, de 1,5 por 1 mm, son oblongos y agudos; el lóbulu central tien 2,5-1,5 mm y ye espatuláu. Los frutos, en núcules, tienen 1,5 por 2,5 mm; son ovoides, reticulaos, color castañu o negru. El númberu de cromosomes ye: 2n = 26.

## Hábitat y distribución
Carbaes, tomillares, pinares y encinares, camperes, araxales cascayosos y cantos de camín, en sustratu caliar, margoso o yelsoso, o en graves; crez ente 200 y 1500 m d'altitú. Floria de marzu a xunetu.

Ye especie endémica de la Península Ibérica, más frecuente nel este.Citada tamién en Melilla, sobre sustratu travertínico y terra rossa, onde ta probablemente introducida, voluntariamente o non.

## Propiedaes
En *Teucrium gnaphalodes* alcuéntrase en principiu activu Apigetrin.

## Taxonomía
*Teucrium gnaphalodes* describióse por Charles Louis L'Héritier de Brutelle y espublizóse en ''Stirpes novae, aut minus cognitae, quas descriptionibus et iconibus Illustratae'', fasc. 4, xi-xii, p. 84, Paris 1788.

;Etimoloxía:
***Teucrium***: nome xenéricu que remanez del Griegu *τεύχριον*, y depués el Llatín *teucri, -ae* y *teucrion, -ii*, usáu por Pliniu'l Vieyu en *[[Historia naturalis]]*, *26, 35* y *24, 130*, pa designar el xéneru *Teucrium*, pero tamién el *[[Asplenium ceterach]]*, que ye un felechu (*25, 45*).Hai otres interpretaciones que deriven el nome de *Teucri, -ia, -ium*, de los troyanos, pos Teucru yera fíu del ríu Escamandro y la ninfa Idaia, y foi l'antepasáu llexendariu de los troyanos, polo qu'estos postreros de cutiu son llamaos *teucrios*. Pero tamién *Teucrium* podría referise a *Teûkros*, en Llatín *Teucri*, esto ye Teucru, fíu de Telamón y Hesione y mediohermanu d'Ajax, y que llucharon contra Troya mientres la guerra del mesmu nome, mientres la cual afayó la planta nel mesmu periodu en que Aquiles, según la lleenda, afayó la *[[Achillea]]*.

***gnaphalodes***: epítetu Llatín que significa "paecencia al *Gnaphalon*"; deriváu del Griegu *γναφάλίο*, y depués el Llatín *gnaphalium, -ii*, "llana", "lanudo" y usáu en Pliniu'l Vieyu (*27,lxi, 88* -*"Gnaphalium aliqui chamaezelon vocant, cuius foliis albis mollibusque pro tomento utuntur; sane et similia sunt."* - *El Gnaphalium o chamaezelon tien les fueyes blanques y blandies: sirve como la llana de rellenu a la cual paezse*), pal xéneru botánicu del mesmu nome, el *[[Gnaphalium]]*, que ye una planta xeneralmente lanudo-tomentosa.
;Sinonimia:
* *Teucrium eriocalyx* Celak.
* *Teucrium funkianum* Willk.
* *Teucrium gnaphalodes* subsp. *ilerdense* (O.Bolòs & Vigo) O.Bolòs
* *Teucrium gnaphalodes* subsp. *jaennense* (Lacaita) Rivas Mart.
* *Teucrium gnaphalodes* var. *jaennense* Lacaita
* *Teucrium gnaphalodes* var. *pseudoaureum* Costu
* *Teucrium polium* var. *gnaphalodes* (L'Hér.) O.Bolòs & Vigo
* *Teucrium polium* var. *ilerdense* O.Bolòs & Vigo

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les lamiacees

## Referencies

## Enllaces esternos

* Escelente iconogrfía en Google Imáxenes