Fagopyrum esculentum

L' ye una planta añal yerbácea de la familia de les Polygonaceas cultivada polos sos granos pal so consumu humano y animal. Considérase popularmente un cebera, anque realmente nun lo sía; yá que, anque tien carauterístiques similares, nun pertenez a la familia de les gramínees sinón a les poligonácees. Ye orixinariu del Asia Central. Anque se cultivó tamién tradicionalmente en munchos países, anguaño los principales países productores son tamién los mayores consumidores. China produz el 55&nbsp;% del total mundial, siguíu por Rusia (20&nbsp;%), Ucraína (15&nbsp;%) y Estaos Xuníos (3,5&nbsp;%).

## Descripción
Planta yerbácea añal de tarmu argutu articuláu y buecu, de 20 a 70 cm d'altu, con fueyes sagitaes más bien blandes. Les fueyes cimeres son abrazadoras o sésiles ente que les inferiores tienen un peciolu bastante llargu. Les flores son de color blancu o rosa, pequeñes y arrexuntaes n'inflorescencies terminales. Cada flor tien 8 estames y 3 pistilos. Los frutos son aquenios de tres aristes, contienen una sola grana y maurecen de forma gradual lo qu'enzanca la so recoyida.

## Distribución
Planta orixinaria del nordeste d'Asia (Siberia, Manchuria) que gracies a l'agricultura fíxose común en toa Europa nel sieglu XVI.

D'antiguo yera bien cultivada nes rexones de suelos probes y ácidos, en Francia (principalmente Bretaña), Europa central, Rusia y América del Norte. El so cultivu tiende a sumir na actualidá por cuenta de les dificultaes pa mecanizar la so recoyida. En Cataluña ye cultivu tradicional y actual na contorna de Garrotxa (Girona) onde esiste una microclima de branu pluvioso, y cultívense les variedaes de *pota de gall* ('pata de gallu') y *arracada* (bilortu o pendiente).

## Usu
N'alimentación humano utilízase los sos frutos en forma de farina, tradicionalmente pa faer farinetes (farrapes) en Cataluña, *tortús* en Occitania, *[[galette]]s* (*frisuelos de sarrasin*) en Bretaña, o un tipu de fidéos (*[[Soba (alimentu)|soba]]*) en Xapón o *[[polenta]] taragna* nel norte d'Italia. Y anguaño tamién pa faer farines de galletes. El granu utilizar dende antiguu, n'Europa, pa l'alimentación animal y, anque esistieren preparaciones feches con esta farina y destinaes a humanos (farinetes, polenta, tortús y crepas), estes taben destinaes a llabradores humildes, que les comíen a pesar de consideralo "alimentu pal ganáu". Sicasí n'Asia ye bien apreciáu pol so valor alimenticiu y los sos precios son mayores que los del restu de ceberes, sobremanera en Xapón, onde nunca foi alimentu p'animales.

Les sumidades florales del trigu sarracenu son bien riques en rutina que ye un flavonoide ideal pa tratar la fraxilidá y permeabilidá de los capilares sanguíneos. Por ello ye bien conveniente en varices, hemorraxes retinales y otros problemes circulatorios una y bones amás tien una función antiinflamatoria.

Na medicina popular viénose usando en forma de fervinchu, ente que a nivel farmacéuticu se aisla la rutina pa ellaborar preparaos circulatorios.

El so conteníu en vitamines del grupu B xunto col so apurra de fierro son bonos aliaos contra l'anemia.

Al ser un alimentu rico en acedu oleico, linoleico, palmítico y linolénico, el trigu sarracenu o alforfón ayuda na llucha contra'l colesterol y les enfermedaes cardiovasculares.

Puede consumise en forma de granu (son de forma triangular, como una pequeña pirámide) y en forma de farina. De la so farina ellabora pasta o soba (como se conoz en Xapón), crepas, sémolas y pasteles. En Rusia y Ucraína consúmese fervíu, entemecíu con mantega o lleche y conozse como *grechnevaya kasha*.

Encamienta probáselo primero en forma de pasta o soba yá que'l so sabor ye bien intensu.

Gracies al so altu nivel proteicu úsase tamién pa l'alimentación animal. Amás, puede utilizase como sustitutu de grases y espesante yá que el 70&nbsp;% del granu ye almidón.

Tradicionalmente viénose usando les granes madures fresques y esmagayaes pa curar los eczemas y tumores aplicaes en forma de cataplasma. El so pulgu utilizar en Xapón dende hai más de 500 años como rellenu pa fabricar almaes. Son almaes famoses porque s'afaen a la forma y pesu de la cabeza de cada persona. Nun s'esnachen mientres la nueche y esto favorez la descarga de tensiones a carranquina y pescuezu.

## Información nutricional

Esta planta considérase la "reina de la proteína vexetal" por cuenta del so altu conteníu en proteínes (ente un 10 y un 13&nbsp;%), y al so gran disponibilidá (calcúlase que podemos asimilar el 70 %). Al empar ye bien ricu en lisina (aminoácidu escaso nes proteínes vexetales) y n'otros aminoácidos esenciales (arginina, metionina, treonina y valina).

Nun contién gluten y por ello ye ideal en dietes pa los celiacos.

Ye un alimentu enerxético y nutritivo. Ideal en países fríos o pel hibiernu y ye bien conveniente pa persones mayores, neños y dolientes. Nun s'encamienta tomalo pela nueche en gran cantidá yá que anque nun ye escitante da muncha enerxía.

Acomúñase'l so cultivu cola implantación de truébanos pal llogru de miel y favorecer la fecundación. Esto ye asina porque les sos carauterístiques biolóxiques favorecen que les abeyes produzan más miel.

#### Envaloraos de FAO de producción pa 2011

## Taxonomía
*Fagopyrum esculentum* describióse por Conrad Moench y espublizóse en *[[Methodus Plantas Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi]]* 290. 1794.
;Sinonimia:
* *Fagopyrum cereale* Raf. 
* *Fagopyrum dryandrii* Fenzl 
* *Fagopyrum emarginatum* (Roth) Meisn. 
* *Fagopyrum emarginatum* var. *kunawarense* Meisn. 
* *Fagopyrum esculentum* subsp. *ancestralis*Ohnishi 
* *Fagopyrum fagopyrum* (L.) H.Karst. *nom. invalid.* 
* *Fagopyrum polygonum* Macloskie *nom. illeg.* 
* *Fagopyrum sagittatum* Gilib. *nom. inval.*
* *Fagopyrum sarracenicum* Dumort.
* *Fagopyrum vulgare* T.Nees 
* *Fagopyrum vulgare* Hill ex Druce *nom. inval.* 
* *Fagopyrum vulgare* Delarbre *nom. illeg.*
* *Polygonum fagopyrum* L.
* *Polygonum cereale* Salisb. *nom. illeg.*
* *Polygonum emarginatum* (Roth)

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Flora of China Editorial Committee. 2003. Flora of China (Ulmaceae through Basellaceae). 5: 1–506. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Flora of North America Editorial Committee, e. 2005. Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 2. Fl. N. Amer. 5: i–xxii + 1–656.
# Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.

## Enllaces esternos
*

* ''Fagopyrum esculentum'' en The Taxonomicon, Universal Taxonomic Services, 2004-2012