Robert Downey Jr.

**Robert John Downey, Jr.**  ye un actor, cantante y compositor d'Estaos Xuníos, nomáu en dos causes a los Premiu Óscar y ganador de dos Globu d'Oru y un BAFTA.

Con 26 años nel mundu del espectáculu, rodó más de 60 películes. Foi nomáu dos veces a los Óscar: la primera en 1993 pol so papel en *[[Chaplin (película)|Chaplin]]* y la segunda en 2009 por *[[Tropic Thunder]]*.Participó en películes tales como: *[[Less Than Zero (película)|Golpe al suañu americanu]]* (1987), *[[Natural Born Killers]]* (1994), *[[Wonder Boys|Nuevos prodixosos]]* (2000), *[[Kiss Kiss Bang Bang]]* (2005), *[[Fur (película)|Fur: An Imaginary Portrait of Diane Arbus]]* (2006), *[[Zodiac (película)|Zodiac]]* (2007), *[[Iron Man (película)|Iron Man]]* (2008), *[[Sherlock Holmes (2009)|Sherlock Holmes]]* (2010), *[[Iron Man 2]]* (2010), *[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]* (2011), *[[The Avengers (película de 2012)|Los Vengadores]]* (2012), *[[Iron Man 3]]* (2013) o **' (2015), ente otres.

Downey protagonizó seis películes que recaldaron más de 500 millones de dólares caúna en taquilla en tol mundu y haber fechu bien famosu. Dos d'eses películes, ''Los Vengadores'' y ''Iron Man 3'', llograron más de mil millones de dólares caúna. Downey encabeza la llista de ''[[Forbes]]'' de los actores meyor pagaos de Hollywood con unos ingresos d'aproximao 75 millones de dólares ente xunu de 2012 y xunu de 2013.

== Infancia y adolescencia ==
Downey nació en Manhattan (Nueva York), como'l menor de dos fíos. El so padre, [[Robert Downey, Sr.]], ye un actor, escritor, productor, direutor de fotografía y direutor de cine; y la so madre, Elsie, tamién yera actriz y apaeció en películes de Downey, Sr. El so padre ye metá [[xudíu]] y metá [[católicu]], y ye d'ascendencia [[Rusia|rusa]] y [[Irlanda|irlandesa]], y la so madre ye d'ascendencia [[Escocia|escocesa]] y [[Alemaña|alemana]]. El so padre nació sol nome de "Robert Elias", pero camudó'l so apellíu pol de "Downey" (dempués de la muerte del so padrastru James Downey) cuando entá yera menor d'edá y quería apuntase na armada. Él y la so hermana mayor, Allyson, crecieron nel Greenwich Village.

Cuando yera neñu, Downey taba "arrodiáu poles drogues". El so padre, drogadictu, dexó a Downey consumir mariguana a los seis años; munchos años dempués el so padre dixo que se penaba. Downey declaró que'l consumu de drogues creó un venceyu emocional ente él y el so padre: "Cuando'l mio padre y yo consumíamos drogues xuntos, yera como si él intentara espresar el so amor por mi de la única manera que sabía". Col tiempu, Downey empezó a pasar les nueches bebiendo alcohol y "faciendo miles de llamaes pa consiguir drogues". 

Mientres la so infancia Downey tuvo papeles menores nos proyeutos del so padre. Debutó como actor a la edá de cinco años, interpretando a un cachorru enfermu na comedia absurda [[Pound]] en 1970, y depués a los siete años apaeció na surrealista [[Greaser's palace]] (1972). A los diez años vivía n'Inglaterra y estudiaba ballet clásicu, como parte d'un plan d'estudios más ampliu. Na so adolescencia asistió al centru de formación n'artes escéniques Stagedoor Manor nel norte del estáu de Nueva York. Cuando los sos padres divorciáronse en 1978, Downey camudar a California col so padre, pero en 1982 abandonó la Santa Monica High School y volvió a Nueva York pa intentar ser actor a tiempu completu.

Tuvo cuatro compañeros, ente ellos un mozu llamáu [[Kiefer Sutherland]], cuando se camudó a Hollywood pa siguir la so carrera na interpretación.

== Carrera ==
=== Inicio ===
En 1970, y con namái 5 años, participó na película ''Pound'', dirixida pol so padre y na que trabayó xunto a la so hermana. Ente los [[años 1970]] y [[Años 1980|1980]] siguió faciendo pequeñes apaiciones nes películes que dirixía'l so padre.

Foi en 1982, con 17 años, cuando Downey decidió dexar la secundaria y volver a Nueva York pa empecipiar la so carrera como actor. Como tolos actores nos sos entamos, tuvo que desempeñar pequeños trabayos pa sobrevivir, como camareru o nun almacén de calzáu, qu'alternaba con pequeñes producciones teatrales...

En 1983 recibió la so primer oportunidá [[Hollywood|hollywoodense]]: ''Baby It's You''. A ésta precediéron-y 039;'[[Weird Science (película)|Weird Science]]'', ''El primoxénitu'' y ''Back to School''. Dos años más tarde, y gracies a eses actuaciones, llegó al llonxevu ''[[Saturday Night Live]]'' (SNL), onde participó en 18 episodios con dellos personaxes. Foi pola so interpretación nel show, que'l direutor [[James Toback]] amosó interés por Downey y llamar pal so primer papel protagonista en ''The Pick-Up Artist''.
* 

A lo llargo de [[década de 1980|los 80]] actuó en películes tan diverses, como la empobinada pol so padre ''Rented Lips'', ''1969'' xunto a [[Kiefer Sutherland]], ''Solo ante la llei'' con [[James Woods]] o ''[[Chances Are]]'' coprotagonizada con [[Cybill Shepherd]]. 

En 1990, consolidáu como una de les estrelles nueves de Hollywood del momentu (incluyíu dientro de lo que se conoció como'l [[Brat Pack]]), axuntar con [[Mel Gibson]] pa ''[[Air America]]''. 

Un añu dempués actuó en ''[[Escándalu nel plató]]'', onde compartió creitos colos ganadores del Óscar [[Sally Field]], [[Kevin Kline]] y [[Whoopi Goldberg]].

=== ''Chaplin'': el personaxe ===
Downey, Jr. foi escoyíu, ente dellos norteamericanos y británicos, pa encarnar al protagonista de ''[[Chaplin (película)|Chaplin]]'' (1992), dirixida por [[Richard Attenborough]].

La película narra la vida del gran cómicu [[Charlie Chaplin]] dende los sos entamos hasta la so muerte. La interpretación de Downey llamó l'atención de la crítica, por cuenta de la so impresionante actuación y el so increíble acentu británicu. Nun yera de sorprender que-y llegaren nominaciones a los [[Globu d'Oru]], [[BAFTA]] y a los [[Premios Óscar]]. Finalmente, foi [[Al Pacino]] quién llevó tolos premios por ''[[Scent of a Woman]]'' sacante'l BAFTA, que finalmente llogró Downey, Jr.

=== Actor consolidáu: el respetu de la industria ===
Nos dos años siguientes, protagonizó la [[comedia romántica]] ''Heart and Souls'', que cuntó col respaldu del públicu y de la crítica, según tamién el drama d'hestories paraleles, del destacáu direutor [[Robert Altman]], "[[Short Cuts (película)|Short Cuts]]". En 1994 con 29 años d'edá, Downey estrenó la película de cultu d'[[Oliver Stone]], ''[[Natural Born Killers]]'', onde interpretó a un amarillista reporteru que sigue les aciages fazañes de dos despiadaos [[asesinos en serie]]. Esi mesmu añu, protagonizó la comedia romántica ''[[Namái tu]]'', xunto a [[Marisa Tomei]], lo que-y convirtió n'unu de los [[sex symbol]]s del añu.

En 1995, asumió roles coestelares nel drama épicu protagonizáu por [[Ian McKellen]] ''[[Ricardu III (1995)|Ricardu III]]'' y so la direición de [[Jodie Foster]] na comedia ''[[Home for the Holidays|A casa por vacaciones]]''. Tamién se punxo so les órdenes de [[Michael Hoffman]] quien yá lo dirixó primeramente, pal papel protagonista de ''Restauración''.

Un añu más tarde, axuntar col so padre pa la so última película xuntos hasta'l momentu. En ''Hugo Pool'', interpreta a un inestable direutor de cine. Esi papel decantó-y p'aceptar el papel d'un enfermu terminal de [[sida]] nel drama románticu, del direutor [[Mike Figgis]] tituláu ''[[One Night Stand (película)|One Night Stand]]''.

En 1997, interpretó 4 personaxes totalmente opuestos n'igual cantidá de películes, ''Dientro de los mios suaños'' como un acoradáu pero despiadáu asesín, compartiendo creitos con [[Annette Bening]]; un Axente Especial del [[serviciu diplomáticu]] nel [[thriller (xéneru)|thriller]] d'aición ''[[U.S. Marshals]]'', secuela del ésitu policiacu con [[Tommy Lee Jones]] de 1993, ''[[The Fugitive (película de 1993)|The Fugitive]]''; ''The Gingerbread Man'', thriller que marcó la so segunda y última collaboración col cineasta [[Robert Altman]], onde personificó a un [[detective priváu]] [[alcohólicu]]. A lo último, ''[[Un tíu pa dos]]'', una sensual comedia romántica escrita y empobinada pol so amigu [[James Toback]].

A finales de los [[años 1990]], Downey, Jr. participó en ''[[Black and White (película)|Black and White]]'', de nuevu so la direición de James Toback y nel aclamáu filme de [[Curtis Hanson]], ''Mozos prodixosos'', arrodiáu d'un escelente repartu qu'incluyó al llexendariu [[Michael Douglas]], [[Tobey Maguire]] y [[Frances McDormand]], onde interpretó a un [[Edición de llibros|editor]] [[bisexual]].

=== Nuevu mileniu: nueva oportunidá de trabayu ===
En 2001, Downey, Jr. fixo'l so debú nel horariu estelar de la televisión, na serie ''[[Ally McBeal]]'', na qu'interpretó'l papel de Larry un abogáu que se namora de Ally McBeal. Esti personaxe valió-y un [[Globu d'Oru]] como "Meyor Actor de Repartu de Serie, Miniserie o Telefilme"; según otres distinciones más qu'aclamaron el so gran trabayu en 21 capítulos de la serie. Los sos problemes cola xusticia, por cuenta de cargos por drogues, bastiaron la so salida de la serie, que atayóse episodios dempués.

=== De regreso al cine: la reconstrucción de una carrera ===
Ente 2002 y 2004, Downey, Jr. asumió nuevamente una destacada variedá de papeles nel cine, ''[[The Singing Detective (película)|The Singing Detective]]'', versión fílmica de la [[The Singing Detective|serie de televisión británica homónima]] protagonizada por [[Michael Gambon]], que-y dexó al actor trabayar nel [[xéneru musical]] y de [[suspense]]. El filme foi producíu pol so amigu [[Mel Gibson]], quien tamién tien nél un rol secundariu. Dempués, asumió la interpretación d'un [[psicoanalista]] nel thriller d'horror ''[[Gothika]]'', xunto a [[Halle Berry]].

Pa 2005, con 40 años, Downey, Jr. estrenó la [[comedia negra]] d'aición empobinada por [[Shane Black]], ''[[Kiss Kiss Bang Bang]]'', onde interpreta a un lladrón de mal pelo que termina resolviendo crímenes xunto a un detective de verdá interpretáu por [[Val Kilmer]]. Esi añu tamién apaeció na película nomada a los [[Premios Óscar]], ''[[Good Night, and Good Luck]]''.

En 2006, Downey, Jr. participó nel filme de [[ciencia ficción]] en formatu animáu, ''[[Una mirada na escuridá]]'', depués en ''[[Fur (película)|Semeya d'una obsesión]]'', na cual apaez de forma irreconocible xunto con [[Nicole Kidman]] y dos filmes independientes más, ''[[A Guide to Recognizing Your Saints]]'' y ''Charlie Bartlett''.

=== Tony Stark: l'ésitu de ''Iron Man'' ===
A finales de 2006, Downey, Jr. foi escoyíu p'asumir el papel principal del millonariu inventor d'armes [[Tony Stark]], en ''[[Iron Man (película)|Iron Man]]'', versión pa cine del [[cómic]] homónimu de [[Marvel]]. Empobináu por [[Jon Favreau]], ''Iron Man'' foi la primer película autofinanciada por Marvel, como estudiu cinematográficu. Distribuyida por [[Paramount Pictures]], la película cuntó con un presupuestu envaloráu de 140.000.000 [[dólar d'Estaos Xuníos|dólares]] y amás foi la película encargada d'abrir la temporada de branu de 2008, estrenándose'l 2 de mayu.

Na so primer fin de selmana en Estaos Xuníos, ''Iron Man'' recaldó más de 98.000.000 de dólares y pal zarru de la temporada consolidóse como la segunda película más taquillera 

Tal foi l'ésitu de ''Iron Man'', que tien yá 2 remortines, tamién protagonizada por Robert Downey, Jr., lo que-y confirma como l'actor más cotizáu del momentu.

=== Un tipu amarutáu d'otru tipu faciendo d'otru tipu ===
El so segundu ésitu nel branu de 2008, consiguir gracies al so papel coestelar na risible película, protagonizada y empobinada por [[Ben Stiller]], ''[[Tropic Thunder]]'', onde Downey Jr. interpreta a un actor de métodu [[australianu]] que decide pigmentar la so cara pa interpretar a un soldáu [[afroamericanu]] nuna película sobre la [[Guerra de Vietnam]].

Robert Downey aceptó la posibilidá de crítiques negatives pol so revesosu personaxe; pero esti nun foi'l casu, la crítica aclamó'l filme y valió-y el so segunda nominación a los [[Premios Óscar]] del añu 2009, na categoría de Meyor Actor de Repartu.

=== Reconocencia: posibilidá d'Óscar ===
Debíu al ésitu de ''[[Iron Man (película)|Iron Man]]'', Downey de 43 años recibió amás de la reconocencia del públicu y la crítica, la creación d'una nueva lexón de siguidores adolescentes pa los que l'actor yera bastante desconocíu.

L'actor foi nomáu en 1992 polos [[Premios Óscar|Premiu Óscar]], pola so actuación en Chaplin. Película basada na vida del comediante [[Charles Chaplin]].
 
Depués mientres el 2008 y xineru de 2009, recibió nominaciones, a [[Óscar al meyor actor de repartu|Meyor Actor de Repartu]] pola comedia [[Tropic Thunder]], nos distintos premios como'l [[Globu d'Oru]], los [[SAG]], los [[BAFTA]] y los [[Premios Óscar|Premiu Óscar]].

=== Proyeutos actuales: en producción, filmación y completos ===
Ente xineru y marzu de 2008, filmó ''[[The solist]]'', onde interpreta a un periodista que entabla amistá con un músicu que vive nes cais de Los Angeles. La hestoria basada en fechos reales foi dirixida por [[Joe Wright]] y coprotagonizada por [[Jamie Foxx]]. Por cuenta de problemes de programación del estudiu [[Paramount Pictures]], el llanzamientu de la película retardar en delles ocasiones dende payares de 2008, quedando finalmente como fecha definitiva d'estrenu el 24 d'abril de 2009.

El convertise nel actor de moda en Hollywood traxo consigo importantes oportunidaes de trabayu, amás de roblar pa otros dos partes de ''[[Iron Man (película)|Iron Man]]'' y un regresu más como [[Iron Man|Tony Stark]] en ''[[The Avengers]]'' en 2012. Tamién, Downey esforciar por consiguir que Guy Ritchie, que tenía en mente a otru Sherlock, yá que consideraba que Downey yera bien pequeñu y nun tener la carauterística ñariz aguileña del personaxe, contratar, faciendo pela so parte un bien bon trabayu. ''[[Iron Man (película)|Iron Man]]'' foi la nueva versión a cargu del direutor [[Guy Ritchie]], de ''[[Sherlock Holmes (2009)|Sherlock Holmes]]''. Esti filme estrenó'l 25 d'avientu de 2009.

En 2010 protagonizó ''[[Due Date]]'', una comedia con una arrogante recaldación.

''[[Vanity Fair (revista)|Vanity Fair]]'' publicó la llista de los ''Top 40'' celebridaes de Hollywood con más ingresu a lo llargo de 2010. Downey, Jr. foi clasificáu nonº 10 na llista, ganó aproximao $31.5 millones poles sos películes.

Tamién, la revista ''[[Time]]'' nomar como una de les persones más influyentes nel mundu.

== Otros proyeutos ==
=== Carrera musical ===
En payares de 2004, el sellu [[Sony|Sony Classical]], llanzó'l primer trabayu musical de Downey tituláu ''The Futurist''. La mayor parte del material ye orixinal, con seis canciones compuestes por Downey solu y otros dos en collaboración. Les temes traten dende la disfunción romántica y el maduror, hasta l'odiu y aceptación d'unu mesmu. Enmarcaríase dientro del [[pop]] alternativu.

Downey cantara en delles oportunidaes pal cine y televisión, nos soundtracks de ''[[Chaplin (película)|Chaplin]]'', ''[[Ally McBeal]]'', ''[[Un mozu pa dos]]'' y ''[[Kiss Kiss Bang Bang]]'', pero'l so discu resultó ser daqué más emotivu, yá que Downey declaró que foi como una terapia qu'espresaba distintes emociones de la so propia vida.

=== Dellos ===
En 2001, protagonizó'l videu del cantar d'[[Elton John]] "I Want Love".

En 2002, apaeció nuna serie d'anuncios pa revistes d'una reconocida marca de calzáu d'Estaos Xuníos.

En 2003, protagonizó un [[curtiumetraxe]] publicitariu de 12 minutos pa internet tituláu ''The Route V50 '', pa la marca automotriz [[Volvo Car Corporation]].

En 2012, apaeció como un pilotu d'un jet nel trailer de ''[[Call of Duty: Black Ops II]]''.

== Vida personal ==
=== Familia ===
Robert Downey, Jr. ye fíu del cineasta independiente Robert Downey, Sr. y de l'actriz y cantante Elsie Ford Downey. Cuando los sos padres dixebrar en 1976, él y la so hermana 18 meses mayor, Allison, fueron vivise a [[Santa Monica (California)|Santa Monica]] ([[California]]), col so padre. Pasó la so infancia camudándose ente [[Nueva York]], [[Los Angeles]] ya [[Inglaterra]]. Amás, Downey dexó la secundaria pa convertise n'actor.

Per parte del so padre, ye d'ascendencia [[Irlandeses d'Estaos Xuníos|irlandesa]], [[Rusia|rusa]] y [[xudía]], y por parte materna ye d'ascendencia xudía y [[Escocia|escocesa]].

Nel terrén sentimental, l'actor caltuvo una llarga rellación de siete años con [[Sarah Jessica Parker]] la cual conoció en 1984, pero la rellación llegó al so fin por cuenta de los problemes coles drogues de Downey. Darréu casóse en dos causes. El so primer matrimoniu duró doce años (1992-2004) y foi con [[Deborah Falconer]], con quién tuvo al so fíu Indiu. Mientres el rodaxe de ''[[Gothika]]'', en 2003, conoció a la que se convirtió na so segunda esposa, la productora executiva [[Susan Levin]], cola que se casó'l 27 d'agostu de 2005. Ella ye vicepresidente executiva de producción pa [[Joel Silver]], en [[Silver Pictures]], y direutora de desenvolvimientu de [[Dark Castle Entertainment]], una división de Silver Pictures. 
La pareya recibió al so primer fíu, Exton Elias Downey, el 7 de febreru de 2012.

El 4 de payares de 2014, convirtióse en padre per tercer ocasión, recibiendo a la so fía Avri Roel Downey xunto a la so esposa Susan Levin.

N'abril de 2015, mientres la promoción en [[Londres]] de la película **', protagonizó un discutiniu col direutor mexicanu Alejandro González Iñárritu. Iñárritu criticara los filmes de superhéroes, diciendo que representen "un xenocidiu cultural" y que toos tienen una fonderada de "derecha" ideolóxica, a lo que Downey, Jr. retrucó: 

## Como productor
El 14 de xunu de 2010, Robert Downey, Jr. y la so esposa Susan, abrieron la so propia compañía de producción llamada Team Downey. El so primer proyeutu va ser el guión de Steve McQueen, Yucatán, que ye una película de suspensu.

## Filmografía
### Cine

## Premios
**[[Premios Óscar|Premiu Óscar]]:**

**[[Premios BAFTA]]:**

**[[Premios Globu d'Oru]]:**

**[[Premios del Sindicatu d'Actores]]:**

**[[Premiu Satellite]]:**

**[[Premios Emmy]]:**

**[[Premios People's Choice]]:**

**[[Teen Choice Awards]]:**

## Referencies

## Enllaces esternos

* Downey Unlimited 
* Man Like Me 
* Robert Downey Jr Fanlisting 
* Man Like Me (Larry Paul Fanlisting) 
* Team Downey