Menandru d'Atenes

**Menandro** ( Μένανδρος: (Atenes, *[[Circa|ca.]]* 342 e.C. - ibid., *ca.* 292 e.C.) foi un comediógrafu griegu: el máximu esponente de la llamada comedia nueva.

## Biografía
Fíu de Diopites y Hegesístrata, hermana del comediógrafu Alexis, goció de bastantes bienes como pa llevar una vida acomodada. Foi amigu de mocedá d'Epicuro y de Zenón de Citio, y discípulu del so pariente'l poeta Alexis de Turio y del filósofu Teofrasto, socesor d'Aristóteles nel Llicéu y autor del tratáu *[[Los calteres]]*, que probablemente influyó na so obra dramática. Foi'l máximu representante de la comedia nueva ateniense xunto con Filemón de Siracusa (o de Solos (Cilicia), Dífilo, Apolonio de Caristo, Posidonio de Casandra y escribió cientu cinco pieces, de les cuales una llegó a los nuesos tiempos completa, *Cerriscu* (*Dyskolos*), y seis casi enteres, *Arbitraxe*, *Repunáu*, *Escudu*, *Rapada*, *Samia* y *Sicionio* (títulos orixinales, *Epitrépontes*, *Misoúmenos*, *Aspís*, *Perikeiroméne*, *Samia*, *Sicyonios*), según escenes sueltes de dieciocho. Del restu namái queden fragmentos escoyíos más o menos pol so valor gnómico. Favorecíu por Demetrio de Falero (317-307 e.C.), cai en desgracia con Demetrio Poliorcetes y Lácares. Vive estremáu con Glícera, la hetera, en El Piréu. Los sos comedies fueron premiaes ocho veces (trés nes Leneas, cinco nes Dionisias), pero foi pospuestu, quiciabes por motivos políticos, al más antiguu Filemón, trenta años mayor, nel favor públicu. Tornó la invitación de Ptolomeo I Sóter d'instalase en Alexandría.

## Obra
El teatru de Menandro caracterízase, como'l de tola comedia nueva, pola ambientación urbana, el tratamientu de temes cotidianes, l'abandonu de les temes heroiques y la desapaición del coru n'escena, al empar que la vivacidad de los diálogos. Les sos comedies, en cinco actos y separaes por entemedios, tán escrites en llingua antigua, y el versu que de normal utiliza ye'l yámbico. Yera bien arteru na carauterización de los personaxes, que son na so mayoría tipos populares, y munchos d'ellos pasaron a ser arquetipos de vicios (el parásitu, el avaro, el misántropu); apoderó la trama y la so verosimilitud, que curió especialmente por causa de la so formación aristotélica (respeta les unidaes de llugar y tiempu). El peripatéticu Linceo de Samos, contemporaneu del poeta, dedicó un ensayu al so teatru. Como heriedu de la traxedia d'Eurípides utilizó la *peripeteia* o peripecia (esto ye, la inversión d'una situación) y l'anagnórisis (reconocencia). Los argumentos yá nun proceden del mitu sinón de la vida real: amoríos, conflictos xeneracionales ente padres y fíos, neños espuestos, rapaces violaes y un final feliz con una o delles bodes. Nel entueyu y resolución de la intriga desempeña l'azar un papel fundamental.

Escépticu no relixoso, tien una concepción optimista de la naturaleza humana («¡Qué cosa tan prestosa l'home, cuando ye home!»), pola so fe na solidaridá col asemeyáu ("soi home y nada de lo humano yeme ayenu" esta cita ye de Terencio, non de Menandro) y la so creencia de que la virtú, percima de les diferencies de raza o d'estamentu social, ye patrimoniu común del xéneru humanu. Puede tenese pol más cabal formulador de los ideales del Humanismu

Les sos comedies fueron bien asonsañaes non yá polos sos contemporáneos, sinón polos autores llatinos Publio Terencio y Titu Maccio Plauto y, al traviés d'ellos, el so estilu pasó depués al teatru del Renacimientu européu.

Atribúyense-y delles sentencies conteníes na obra *Comparanza de Menandro y Filistión*, onde se-y comparó con Filistión de Nicea.

## Comedies

### Obres más completes
**[[Aspís (Menandro)|Aspís]]* - Ασπίς ("L'Escudu"; la metá)
**[[Dyskolos]]* - Δύσκολος ("El Rabeliscu" o "El Misántropu"; ye la única que sobrevive íntegra)
**[[Epitrepontes]]* - Ἐπιτρέποντες ("L'Arbitraxe"; más de la metá)
**[[Perikeiromene]]* - Περικειρομένη ("La Trasquilada"; George Bernard Shaw suxirió *Tosquile of the Locks*, siguiendo a Alexander Pope; la metá)
**[[Samía]]* - Σαμία ("La Muyer de Samos"; cuatro de los cinco partes)
**[[Sikyonioi]]* o *Sikyonios* - Σικυώνιοι o Σικυώνιος ("Los Sicionios" o "El Sicionio"; la metá)

### Obres fragmentaries
{|
|
* *Ἀδελφοί* - *Adelfoi* ("Los hermanos")
* *Ἀλαεῖς* - *Halaeis* ("El pescador")
* *Ἀνατιθεμένη ἢ Μεσσηνία* - *Anatithemene*, o *Mesenia*
* *Ἀνδρία* - *Andria* - ("La muyer d'Andros")
* *Ἀνδρόγυνος ἢ Κρής* - *Androgynos* ("L'andróxinu"), o *Kres* ("El cretense")
* *Ἀνεψιοί* - *Anepsioi* ("Los primos")
* *Ἄπιστος* - *Apistos* ("El desconfiable", o "L'incrédulu")
* *Ἀρρηφόρος ἢ Αὐλητρίς* - *Arrhephoros*, o *Auletris* ("La flautera")
* *Ἀσπίς* - *[[Aspís (Menandro)|Aspís]]* ("L'escudu")
* *Αὑτὸν πενθὼν* - *Auton Penthon* ("La pena por unu mesmu")
* *Ἀφροδίσια* - *Aphrodisia* ("Les artes amatorias")
* *βοιωτία* - *Boiotis* ("La beocia")
* *Γεωργός* - *[[Georgós]]* ("El llabrador")
* *Δακτύλιος* - *Daktylios* ("L'aniellu")
* *Δάρδανος* - *Dardanos* ("Dárdano")
* *Δεισιδαίμων* - *Deisidaimon* ("El supersticiosu") 
* *Δημιουργός* - *Demiourgos* ("El demiurgu") 
* *Δίδυμαι* - *Didymai* ("Les ximielgues") 
* *Δὶς ἐξαπατῶν* - *[[Dis Exapatón]]* ("El doble engaño")
* *Δύσκολος* - *[[Dyskolos]]* - ("El misántropu", o "El cerriscu")
* *Ἑαυτὸν τιμωρούμενος* - *Heauton Timoroumenos* ("La autotortura")
 
* *Ἐνχειρίδιον* - *Encheiridion* ("El manual")
* *Ἐμπιπραμένη* - *Empimpramene* ("La muyer na foguera")
* *Ἐπαγγελλόμενος* - *Epangellomenos* ("El convocáu")
* *Ἐπίκληρος* - *Epikleros* ("La heredera")
* *Ἐπιτρέποντες* - *[[Epitrépontes]]* (*El arbitrio*)
* *Εὐνοῦχος* - *Eunouchos* ("L'eunucu")
* *Ἐφέσιος* - *Efesios* ("L'efesiu")
* *Ἡνίοχος* - *Heniochos* ("El auriga")
* *Ἥρως* - *Heros* ("El héore")
* *Θαΐς* - *Thais* ("Thais")
* *Θετταλή* - *Thettale* ("La tesalia")
* *Θεοφρουμένη* - *Theophoroumene* ("La tenida")
* *Θησαυρός* - *Thesauros* ("L'ayalga") 
* *Θρασυλέων Ἱέρεια* - *Thrasyleon Hiereia* ("La sacerdotesa de Trasilo")
* *Ἰμξρίοι* - *Imbrioi* ("Los imbrios")
* *Ἱπποκόμος* - *Hippokomos*
* *Κανηφόρος* - *Kanephoros* ("La canéfora")
* *Καρινη* - *Karine* ("La caria")
* *Καρχηδόνιος* - *Karchedonios* ("El cartaxinés")
* *Καταψευδόμενος* - *Katapseudomenos*
* *Κερκύφαλος* - **'Kekryphalos'' ("El gorru")
* ''Κιθαριστής'' - ''Kitharistes'' ("La [[Cítara|citareda]]")
* ''Κνιδία'' - ''Knidia'' ("La [[Cnido|cnidia]]")
* ''Κόλαζ'' - ''Kolax'' - Κόλαξ ("El combayón") 
* ''Κονειαζόμεναι'' / ''Κωνιαζόμεναι'' - ''Koneiazomenai'' ("La drogada")
* ''Κνξερνῆται'' - ''Kybernetai'' ("Los pilotos")
* ''Λευκαδία'' - ''Leukadia'' ("La muyer de [[Léucade]]")
* ''Λοκροί'' - **Lokroi* ("El [[Lócrida|locrio]]")
* *Μέθη* - *Methe* ("La embriaguez")
* *Μηναγύρτης* - *Menagyrtes* ("La sacerdotesa mendicante de [[Rea]]")
* *Μισογύνης* - *Misogynes* ("El misóxinu")
* *Μισούμενος* - *Misóumenos* - Μισούμενος ("El repunáu por ella") 
* *Ναύκληρος* - *Naukleros* ("El [[nauclero]]")
* *Νομοθέτης* - *Nomothetes* ("El llexislador")
* *Εενολόγος* - *
* *Ὀλυνθία* - *Olynthia* ("La muyer d'Olinto")
* *Ὁμοπάτριοι* - *Homopatrioi* ("Los hermanos de padre")
* *Ὀργή* - *Orge* ("La roxura")
* *Παιδίον* - *Paidion* ("El neñu")
* *Παλλακή* - *Pallake* ("La concubina")
* *Παρακαταθήκη* - *Parakatatheke* ("El depósitu")
* *Περικειρομένη* - *Perikeiroméne* ("La rapada") 
* *Περινθία* - *Perinthia* ("La perintia")
* *Πλόκιον* - *Plokion* ("El collar")
* *Πρόγαμοτ* - *Progamoi*
* *Προεγκαλῶν* - *Proenkalon*
* *Πωλούμενοτ* - *Poloumenoi* ("Los homes en venta")
* *Ραπιζομένη* - *Rhapizomene* ("La abofeteada")
* *Σαμία* - *[[Samía|Samia]]* ("Samía")
* *Σικυώνιοι* o *Σικυώνιος* - *Sikionioi* o *Sikionios* ("Los sicionios" o "El sicionio")
* *Στρατιῶται* - *Stratiotai* ("Los soldaos")
* *Συναριστῶσαι* - *Synaristosai* ("Les comensales")
* *Συνερῶσα* - *Synerosa* ("La namorada")
* *Συνέφηξοι* - *Synepheboi* ("Los mozos amigos")
* *Τίτθη* - *Titthe* ("La nodriza")
* *Τροφώνιος* - *Trophonios* ("Trofonio")
* *Ὑδρία* - *Hydria* ("La hidria")
* *Ὑμνίς* - *Hymnis*
* *Ὑποξολιμαῖος ῍η Ἄγροικος* - *Hypobolimaios* ("El camudáu"), o *Agroikos* ("El llabrador")
* *Φάνιον* - *Phanion*
* *Φάσμα* - *Phasma* - Φάσμα ("L'apaición")
* *Φιλάδελφοι* - *Philadelphoi* ("Los fraternales")
* *Χαλκεῖα* - *Jalkeia* 
* *Χαλκίς* - *Jalkis*
* *Χήρα* - *Jera* ("La viuda")
* *Ψευδηρακλῆς* - *Pseudherakles* ("El falsu Heracles")
* *Ψοφοδεής* - *Psophodees* ("Los que s'asusten col ruíu")
* *ξένολóγος* - *Xenologos* ("L'allistamientu de mercenarios estranxeros")

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
*
## Enllaces esternos

** Testos griegos en Wikisource.
** Testos griegos nel sitiu de la Bibliotheca Augustana (Augsburgu).
* Luis Gil: ''Menandro y la relixosidá de la so dómina''; testu en *[[PDF]]*. *Cuadiernos de Filoloxía Clásica*. 1971. Universidá Complutense de Madrid.
* Carmen Morenilla Talens, de la Universidá de Valencia: *Menandro: la [[comedia nueva]]*.
** Testu  nel sitio Liceus.
*; nel sitio  Interclassica, de la Universidá de Murcia.
* Clara Álvarez: Analís morfolóxicu y sintácticu del *Fragmentu 559* de Menandro.