Cintruénigo

**Cintruénigo** ye una villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Tudela, na Ribera de Navarra, na contorna de Tudela, nel cursu baxu del ríu Alhama y a 92 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de , siendo'l segundu conceyu más pobláu de La Ribera.

## Xentiliciu
El xentiliciu de Cintruénigo ye cirbonero y cirbonera, aplicable al masculín y femenín respeutivamente. Esti xentiliciu provién del sieglu XVI en que Cintruénigo tuvo una gran espansión, cuando unos habitantes del pueblu sorianu de Cerbón, próximu a Fuentes de Magaña y riberanos tamién del ríu Alhama, establecer en Cintruénigo, y crearon un barriu que se llamaba *El barriu de los Cirboneros*, esti barriu col tiempu integrar nel cascu del pueblu, y el xentiliciu estender a tolos habitantes de Cintruénigo y derivó nel de cirboneros que ye'l que llegó hasta los nuesos díes.

## Heráldica
L'escudu d'armes de la villa de Cintruénigo tien el siguiente blasón:

El lleón y la cinta podríen venir de dalgún sellu o escudu antiguu de la villa, ente que l'árbol y la cruz, elementos propios de les armes de Sobrarbe, podríen ser introducíos escontra'l sieglu XVI.

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá de Cintruénigo ta asitiada al sur de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la Ribera de Navarra y a una altitú de 391 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 35,4 km² y llenda al norte y Noroeste col conceyu de Corella, al este y sur col de Tudela y al oeste col de Fitero.

### Barrios
Nesta llocalidá hai dellos barrios que fueron evolucionando col tiempu.

Dende'l cascu vieyu, onde Conceyu ya Ilesia fueron estendiendo a la llocalidá, foise espandiendo escontra los 4 puntos cardinales:
Escontra'l Norte, diendo pela antigua carretera de Pamplona, les Bodegues de Julián Chivite y Cirbonera, llevaron a formar un barriu denomináu "La Xamaica", que ta formáu por delles cais de viviendes unifamiliares; anguaño, esta zona ta en gran espansión.
Xubiendo escontra la carretera Madrid atopa'l barriu llamáu "Corella" denomináu asina pola importante presencia de vecinos de la citada llocalidá, asina mesmu en direición opuesta esiste'l Barriu denomináu "Korea" na parte sur ónde a los trés calles orixinales formaes hai más de 50 años añadiéronse una nueva barriada de viviendes de proteición oficial y unes pistes deportives.

## Demografía
Cintruénigo ocupa'l 13º puestu como conceyu de mayor población de Navarra, con una población de  habitantes en  de los que 3.997 son homes y 3.780 muyeres.

### Pirámide de población

El conceyu tien una estructura, típica nel réxime demográficu modernu, que caracterízase pola evolución escontra l'avieyamientu progresivu de la población.

## Evolución de la población

## Política y alministración

### Alministración municipal
L'alministración política realizar dende 1979 al traviés d'un Conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal. El censu eleutoral ta compuestu por tolos residentes empadronaos nella mayores de 18 años con nacionalidá española y de los otros países miembros de la Xunión Europea. Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal ta formada por 13 conceyales. La sede del consistoriu ta emplazada na plaza de los Fueros, 1.




#### Alcaldes

Estos son los alcaldes de Cintruénigo dende les primeres eleiciones democrátiques de 1979:

## Economía

### Agricultura
De los 35,4 km² del términu municipal, 33,5 km² son superficie agrícola, que ta estremada en 7.868 subparcelas.
Ente los cultivos de la zona destacaríamos dientro de les hortolices el del espárragu, o'l de l'alcachofa de penca (variedá distinta de l'alcachofa común).

Tamién destacaría'l cultivu de la vide, de gran importancia cultural na llocalidá cola consecuente presencia de delles bodegues y el de la olivar.

### Industria
De la industria presente nel conceyu destacaba la de la ellaboración del alabastru, na actualidá la mayoría de les decenes de fábriques esistentes va unos años cerró por cuenta de la competencia de China. Tamién esisten delles fábriques de muebles, tanto a la venta como a la fabricación propia. Cuenta tamién con fabricar conservera Camporel.

Munchos de los antiguos trabayadores del alabastru pasárense a la construcción, surdiendo delles empreses dedicaes dichu sector, pero por cuenta de la crisis de 2012 debieron cerrar.

## Monumentos

### Monumentos relixosos

* Ilesia de San Xuan Bautista. Construyida nel sieglu XVI (1510-1587). Trátase d'un edificiu de los denominaos de “planta de salón”, con tres naves d'igual altor, cubiertes por bóvedes estrellaes, y cabecera pentagonal. Nel sieglu XIX añadió'l primer tramu del templu, colos portales de les dos entraes, y la sacristía. El retablu mayor ye una obra bien destacada de la renacencia navarra. Na ilesia venérase la imaxe de la Virxe de la Paz, patrona de la Villa. Trátase d'una talla gótica del sieglu XIV.
* Basílica de la Purísima. Del sieglu XVII. Planta de cruz llatina. Dizse que ye la primer ilesia n'España dedicada a la Inmaculada Concepción.

### Monumentos civiles
* Casa Ligués: Onde moraba l'antiguu conde de Ligués. De finales del sieglu XVIII. Construcción palaciega de llinies noeclásicas, de lladriyu. Escudu d'armes barrocu llabráu en piedra.
* Casa Navascués: Onde vivíó el marqués de Navascués

## Cultura

### Fiestes y eventos
* **24 de xineru**: Fiesta de la Virxe de la Paz. Una gran tradición son les duces Trences de la Virxe, que cada añu fai una cirbonera. Son duces roses y blancos, fechos a base de carambelu, que la so venta espandir tamién a llocalidaes estremeres.
* **Antroxos**: Dende hai yá décades, n'Antroxos los cirboneros amarutar de Zarramuskeros, qu'enllordien con azulete a tou aque que nun s'amarutó.
* **3 de mayu**: Procesión de los Ballesteros de la Santa Cruz.
* **24 de xunu**: Fiestes de San Xuan Bautista, patrón de Cintruénigo. Celebrar dende'l día 23 de xunu con actos como col tradicional cuelgue y descuelgue del Chapalangarra y el baille de La Sanxuanera al calor de la foguera. El día 24 les cuadrielles preparen les sos comíes nos campos de la vega del Alhama.
* **Del 30 d'agostu al 7 de setiembre** celebrar na ilesia de San Xuan Bautista la novena a la Virxe de la Paz, famosa pola música pa coru, orquesta y solistes, compuesta nel sieglu XIX y que s'interpreta con dicha ocasión. Amás, tres la novena vienden los tradicionales gordones de la Virxe de La Paz, que cada cirbonero asitiar a manera de pulsera. 
* **Del 7 al 13 de setiembre**. Fiestes patronales n'honor de la Virxe de la Paz. Destacando la tradición del "Xigantón", baille d'antiguo llamáu "Fiesta Allegre" que se realiza pola Comparsa de Xigantes y Cabezudos a la fin de la tarde, dempués de la salida de los toros. Los xigantes y cabezudos van cola banda de música percorriendo les cais pol cascu antiguu hasta la so llegada a la Plaza de los Fueros onde se realiza'l susodichu baille.
* **1 de mayu**: Fiestes de la mocedá

## Gastronomía

Ente los platos típicos de Cintruénigo podríen destacar los espárragos con güevos escalfados, les migues duces, les fabes poches, el cardu blancu n'ensalada y les borrajes con pataques. Tamién esiste un dulce típicu conocíu como trences de la Virxe de la Paz, tratar d'un carambelu en forma de trenza, de color rosa o blancu, que suel tastiase'l día 24 de xineru.

## Persones célebres
* Fernando Saénz Lacalle, eclesiásticu.
* Íñigo Cavero políticu. Presidente del Conseyu d'Estáu (1996-2002) y ministru de Cultura y Xusticia en tres gobiernos de la UCD (1977-1981).
* Carlos Chivite Cornago (1956-2008), políticu. Foi alcalde de Cintruénigo (1987 - 1995) y Secretariu Xeneral del PSN-PSOE, tamién Diputáu ente'l 3 de marzu de 1996 y el 12 de marzu de 2000 y ostentó el cargu de Senador na última llexislatura.
* Rafael Alvero, direutor xeneral de la Federación d'Empresarios y Entidaes de Cine d'España (FEECE).

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Ribera Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos