Castiellu

Un **castiellu** o **castiyu** (del llatín *castellum*, diminutivu de *castrum*) ye, según definición del DALLA, un *Edificiu o conxuntu d'edificios fortificaos con muralles altes y cárcoves*. Esiste toa una riestra d'edificaciones militares que guarden analoxíes col castiellu, como l'alcazre, el torrexón, l'atalaya, el fuerte, el palaciu fortificáu, la ciudadela, o l'alcazaba, lo que fai que nun siempre seya fácil asegurar si se trata o non d'un castiellu propiamente. Tiense por tal el conxuntu formáu por un recintu amuralláu qu'encierra un patiu d'armes en tornu al cual sitúense una serie de dependencies y que dispón d'una torre habitable.

## Evolución

Anque los castiellos proliferaron ente los sieglos VIII y XVI, el so orixe ye más antiguu y tienen precedentes na arquiteutura militar de la Grecia clásica. Na Alta Edá Media utilizábase como cercu defensivu un barganal, pero el desendolcu del armamentu y de les teúniques militares fixeron inservible esti procedimientu; más alantre, confiose na solidez de les construcciones en piedra y nel altor de les muralles que con esti material podía algamase. 

Durante la edá media, el castiellu nun sólo cumplía funciones puramente castrenses, sinón que servía tamién de residencia a los señores de la nobleza y a los propios reis, derivando col tiempu nun auténticu palaciu fortificáu. Si bien podía tar enclaváu nos nucleos urbanos, lo común ye que s'asitiase en llugares estratéxicos, normalmente en puntos elevaos y próximos a un cursu d'agua pal so abastecimientu, dende u pudiera organizase la propia defensa y la de las villes que d'él dependíen. 

A partir del sieglu XVI, col fin del feudalismu y la consolidación de les monarquíes absolutistes, la nobleza propietaria de los castiellos foi abandonándolos a cambiu de mansiones palacieges na corte. Por esti motivu, y porque quedaron obsoletos na so función militar, los castiellos perdieron tou interés y decayeron hasta l'actual ruina de la mayor parte d'ellos.

## Elementos del castiellu
Na arquiteutura pueden señalase los siguientes componentes esenciales y carauterísticos:

### La muralla
Tol recintu ta cercáu con una muralla grande y gruesa, xeneralmente transitable pol so adarve: un camín que la recuerre na so parte superior. Cada cierta distancia intercálense na muralla cubos o torrexones que permiten diversificar los ángulos de tiru y defender meyor les cortines.

Tolos lienzos suelen tar remataos por almenes pa la proteición de los defensores. Tamién ye habitual disponer matacanes y garites volaes pa meyorar les condiciones de tiru sobre los asaltantes. Al pie de la muralla y arrodiándola pol esterior ábrese delles vegaes una cárcova pa impedir l'aprosimación del enemigu; sálvase con pontes llevadices. Puede haber más d'un aniellu defensivu amuralláu.

### La torre de l'homenaxe
Ye la torre principal, la que sirve de residencia del señor y cumple coles funciones más destacaes del castiellu, agospiando les estancies principales y, n'ocasiones, los almacenes de víveres. Alcuéntrase na posición más abellugada en rellación con un posible ataque esterior, de forma que si sucumbiese el restu de les defenses, esta torre proporciona un últimu refuxu.

### El patiu d'armes

Constituyi un espaciu central qu'en dellos casos recuerda los claustros monásticos. En tornu al patio distribúyense determinaes estancies, como la capiella (cuando la hai), la sala de receiciones, les naves p'acuartelamientu de la tropa, etc. La entrada al castiellu faise al traviés del patiu d'armes; dende él accédese al restu de les dependencies.

## El castiellu n'[[España]]

Los nueve sieglos que duró la Reconquista(711-1492) empobinada polos reinos cristianos del norte mantuvieron la Península Ibérica n'estáu de guerra intermitente.
Xunto coles tensiones internes ente la nobleza y la monarquía, frecuentes durante la baxa edá media y el renacimientu, que llevaron a auténtiques guerres civiles, compréndese fácilmente el papel que xugaron los castiellos y el por qué de la so abondanza n'España.

La mayor concentración de castiellos produzse en Castiella, que a esta circunstancia debe'l so nome. Nel añu 800, primer momentu en que apaez na historia la denominación de *Castiella*, les tierres qu'un sieglu dempués unificaríense como'l condáu desi nome taben salpicaes de castiellos pa la defensa del reinu de Lleón na so frontera col Islam. A midida qu'esa llende foi desplazándose haza'l sur, y en tantu en cuantu el reinu d'Aragón comprometióse tamién na empresa de la reconquista, foi creyándose a lo ancho de tola península un frente cuayáu de fortificaciones castelares. Los árabes pola so parte tamién construyeron les sos propies obres de defensa, lo que contribuyó al númberu y variedá de castiellos que s'alcuentren n'España. 

## Referencies

## Enllaces esternos