Soma (botánica)

El ***soma*** ye'l narcóticu divín de l'antigua India. Distintu a la mayoría de los allucinóxenos, consideraos mediadores colo divino, el soma foi reconocíu como un dios por sigo mesmu. La so naturaleza caltúvose como un misteriu a lo llargo de dellos miles d'años.

Esti alucinógeno ganó un privilexáu llugar nes ceremonies máxicu-relixoses de los arios que, hai 3500 años, baxaron del norte escontra'l Valle del Indo, onde arrobinaron el so cultu.
Los oficiantes *[[bráhmana (sacerdote)|bráhmanas]]* beber mientres los sacrificios n'honor a Agní (dios del fueu).

Yera una importante bébora ritual ente los antiguos indoiranios, les cultures de la civilización védica (antes del hinduismu) y les grandes cultures perses.
Nel testu *[[Avesta]]*, el *soma* o *haoma* tien un *yasht* (capítulu) enteru dedicáu a él.
Na tradición irania, Haoma (que ye'l mesmu dios védicu Soma) cuenta a Zaratustra que foi Viuanjant (el dios del sol) el primeru que lo penerar.

Méntase frecuentemente nel testu sagráu *[[Rig-veda]]* (el testu más antiguu de les escritures de la India, de mediaos del II&nbsp;mileniu e.C.), que contién munchos himnos allabando les sos cualidaes energizantes y embriagantes.

## Identificación desconocida

Esta droga podría ser dalguna de les siguientes especies de plantes:
* asclepia aceda,
* cáñamu *(cánnabis)* o mariguana
* efedra
* granada
* miel
* lotu azul (erowid.org).
* *[[Peganum harmala]]*, que'l so alcaloide —la harmalina— tien actividá IMAO (inhibidora de la monoaminooxidasa) y coincide col principiu activu de l'ayahuasca (planta que los nativos suramericanos usen xunto con una fonte de dimetiltriptamina pa producir allucinaciones).
* ruibarbo xavaz
* dalgún fungu sicodélicu, como l'Amanita muscaria (según Hoffman y Schultes, 1968)

Los testos describen que se preparar estrayendo la cazumbre de los tarmos de cierta planta montascosa.

D'alcuerdu a los testos *[[Vedes]]*, el so usu tenía de ser moderáu yá que tenía propiedaes enajenantes.

Tantu na tradición zoroástrica como na tradición védica, la bébora identificar cola planta que la produz, y tamién en dambes personifícase como una divinidá; los trés formaríen una unidá relixosa.
Dalgunos consideren que sería la representación simbólica d'una «Verdá Suprema».

## Etimoloxía
En lletra devanagarí escríbese सोम *(soma)*.
En idioma avéstico llamábase *haoma*.
Provién del protoindoiranio **sauma*.

El nome de la tribu escita hauma-varga rellacionar con esta pallabra y probablemente ta rellacionáu col ritual.
La pallabra deriva d'un raigañu indoirania **sav-* (en sánscritu *sav-*): ‘primir'.
Asina *saw-ma* sería la bébora preparao por aciu el primíu d'una planta.

## El soma védicu
Nos *[[Vedes]]*, Soma ye retratáu como sagráu y como un *([[deva (hinduismu)|deva]])*.
El dios, la bébora y la planta probablemente refiérense a la mesma entidá. Ente que la mayor parte de les plantes allucinóxenes fueron consideraes como simples mediadores colo divino, el soma reconocióse como un dios por sigo mesmu.
Nesti aspeutu, el *soma* ye similar a l'ambrosía griega (cognada col *[[amrita]]*, el néctar de la inmortalidá'): ye lo que los dioses beben, y ye lo que los fai dioses.
Hai semeyes d'Indra y Agní consumiendo *soma* en grandes cantidaes.
Los seres humanos consumíen *soma* probablemente cola idea de que-yos otorgaba cualidaes divines.

#### Nel Rig-veda
De los más de 1000 himnos sagraos que componen el *[[Rig-veda]]*, 120 tán dedicaos puramente al soma.

"Entra al corazón d'Indra, receptáculu de Soma, como ríos qu'entren al océanu, tu que complaces a Mitra, Varuna, Vayu, ¡oh fundamentu del cielu!"
"Padre de los dioses, proxenitor de la fuercia vital, fundamentu del cielu, fundación de la tierra"

El *Rig-veda* (8.48.3, na traducción de Ralph T. H. Griffith) declara:
::*ápāma sómam amritā abhūmāganma yiótir ávidāma devān
::*kiṃ nūnám asmān kṛiṇavad árātiḥ kim o dhūrtír amrita mártiasia

::‘Bebimos *soma* y volvimos inmortales; algamemos la lluz y descubiertu a los dioses. Agora qué puede faer la malicia de los nuesos enemigos pa faenos dañu. ¿Qué, oh inmortal, engañu mortal del home?

El novenu *[[mándala]]* (capítulu) del *[[Rig-veda]]* conozse como «Soma mándala» (el capítulu del *soma*).
Consiste dafechu n'himnos empobinaos al dios Soma Pavamana (‘el *soma* purificado').
La bébora *soma* yera cultivada y distribuyida polos semidioses gandharves (qu'agora se considera que seríen remotes tribus de los Himalayes).
El testu *Rig-veda* (por casu 8.7.29 y 8.64.10-11) acomuña a les rexones Sushoma, Aryikíia y otres col *soma*.
Posiblemente Sharyanavat yera'l nome d'un llagu en que les sos vera poder atopar *soma*.

La planta atopar nos montes (*guiri sthá*, ta nos montes', cf. Orestes), con tarmos llargos y color *[[hari]]* (amarellentáu, pardu o castañal clara).
Solo los sacerdotes hinduistes podíen preparar la embriagante bebida: cutíen los tarmos con piedres, una ocupación qu'equivalía al *tapes* (lliteralmente ‘calor' en sánscritu, figurativamente: penitencia que quema'l karma negativu pasáu).
El zusmiu asina estrumíu entemecer con otros ingredientes (como lleche y otros), enantes de bebese.

El médicu aiurvédico Sushruta (nel *[[Sushruta samhita|Sushruta samjitá]]* 537-538, ss. cs. 29.28-31) escribió que'l meyor *soma* consiguir nel cursu cimeru del ríu Indo y na rexón de Caxmir.

Por cuenta de que crecía lloñe, nos cordales, el *soma* tenía de mercase a mercaderes viaxeros.
Dellos creen que los arios hinduistes vivieron munches xeneraciones nel norte de la India (los Himalayes) onde crecía la planta (quiciabes nel Hindukush), que más tarde cuando llegaron a la rexón del Panyab, teníen qu'importala.
Más tarde perdióse la conexón colos vendedores de *soma*, y los rituales hinduistes reflexen esto, n'oraciones espiatories onde se pide perdón a los dioses por tener qu'utilizar una planta sustituta —por casu, el rubarbo y la *[[gansha]]* (‘mariguana')— por cuenta de que el *soma* habíase vueltu inhallable.

#### Nel hinduismu
Nel arte hindú, el dios Soma ye representáu como un xatu o una ave y dacuando como un embrión, pero raramente como un adultu.
Nel hinduismu, el dios Soma evolucionó hasta convertise nuna deidá llunar, y rellaciónase col inframundu.
La Lluna ye'l vasu onde los dioses beben *soma*, y asina el *soma* termina identificáu col dios de la lluna Chandra.
La lluna creciente significa que'l *soma* ta volviéndose a crear, llistu pa dexase beber otra vegada.

Les 27 esposes de Soma yeren les dioses estelares, les Nakshatras, fíes del proxenitor cósmicu Daksha, quien se quexaron col so padre que Soma emprestába-y demasiada atención a solo una d'elles, Rojini.
Daksha entós arrenegó al so xenru a menguar y morrer, pero les esposes intervinieron y pidiéron-y que la muerte fora periódica, que quedó simbolizáu pola mengua y creciente de la Lluna.
El llunes (‘día de la Lluna') llámase *soma var* en sánscritu y nos sos idiomes descendientes (tales como'l hindi y el guyaratí, y alude a la importancia d'esti dios Lluna-droga na espiritualidá hinduista.

## Ver tamién
* Drogues enteogénicas y rexistru arqueolóxicu

## Referencies

## Bibliografía
* Bakels, C. C.: “The contents of ceramic vessels in the Bactria-Margiana Archaeological Complex (Turkmenistan)”  en *Electronic Journal of Vedic Studies*, volume&nbsp;9, puntu&nbsp;1c, 5 de mayu de 2003.
* Bhishagratna, Kunjalal (traductor): *Susruta samhita*. Varanasí: Chowkhama Sanksrit Series, 1981.
* Frawley, David: *The «Rig Veda» and the history of India*. Aditya Prakashan, 2001. ISBN 81-7742-039-9.
* Jay, Mike: *Blue tide: the search for soma*. Autonomedia, 1999.
* Lamborn Wilson, Peter: *Ploughing the clouds: the search for irish soma*. City Lights, 1999.
* McDonald, A.: «A botanical perspective on the identity of soma (Nelumbo nucifera Gaertn.) based on scriptural and iconographic records» in *Economic Botany* (58), 2004.