Provincia de Xénova

La **Provincia de Xénova** (*Provincia di Genova* n'italianu, *Provinsa de Zena* en dialeutu xenovés) foi una provincia de Liguria de 868.046 habitantes, que la so capital yera Xénova.
Estremeru al oeste cola Provincia de Savona, al norte con El Piamonte (Provincia d'Alessandria), y con Emilia-Romagna (Provincia de La Spezia y Provincia de Parma), al este cola Provincia de La Spezia, y al sur col Mar de Liguria.

El 1 de xineru de 2015 foi reemplazada pola Ciudá metropolitana de Xénova.

## Historia

### De la prehistoria al Imperiu Romanu
Numberoses evidencies del Neolíticu a la Edá del Fierro fueron topaes na zona costera nos montes de la provincia. Unu de los afayos más espectaculares foi la Necrópolis atopada en Chiavari, en Tigullio, faciendo suponer a los historiadores d'un asentamientu humanu na zona na yera prehistórica. La población dominante foi sobremanera la de los ligures, que s'estendieron a la franxa del noroeste d'Italia.

En redol al Sieglu II&nbsp;e.&nbsp;C. la ·República Romana empecipió'l sometimientu de los Ligures, nel intentu de crear una lexón romana. La conquista resultó pa los Romanos bien trabayosa, por causa de la fuerte tenacidá y resistencia de la población, y de la división política de los Ligures ente l'aliances ente Cartago y Roma.
El 'exércitu romanu ocupó la rexón xenovesa, con esfuerciu notable, creando la histórica *IX Rexón del *'Imperiu Romanu**.

=== Del Medievu a la República de Xénova ===

Mientres el [[Medievu]] les ciudaes viéronse apoderaes poles families señoriales de la dómina como los [[Fieschi]], [[Spinola]], [[Doria]] y [[Malaspina]] les más conocíes.
Les comuñes más grandes estremar en capitaníes, entrando na escena política de la [[República de Xénova]].

== Les instituciones de la provincia ==

La Provincia de Xénova ta constituyida, pol [[Real Decretu]] del rei [[Víctor Manuel II]], el [[1 de marzu|1° de marzu]] de [[1860]] cola participación del presidente provincial l'abogáu Antonio Caveri. Nesi añu la [[Liguria]] taba estremada endos grandes provincies, una era [[Xénova]] y la otra la Provincia de Puertu Maurizio (comuña que se va xunir a[[Oneglia]] nel añu [[1908]] col nome actual d'[[Provincia d'Imperia|Imperia]]). L'área xenovesa foi estremada en cinco divisiones alministratives: l'oeste [[Albenga]], [[Savona]] y [[Xénova]], [[Chiavari]] y [[La Spezia]] al este. La subdivisión va corresponder aproximao a la que tendría na [[Piamonte-Cerdeña|República de Xénova]], terminada abruptamente cola intervención de [[Francia]] y el [[Reinu de Cerdeña]]. El [[27 d'abril]] de [[1875]] el rei Vittorio Emanuele II, por aciu [[Real Decretu]], oficializó'l nuevu sistema provincial. El sistema foi nuevamente modificáu nel [[1933]], col advenimiento del [[Fascismu]].




== Xeografía ==
La xeografía de [[Liguria]] ta estremada en trés partes: el [[mar]], les [[Sierra (xeografía)|sierres]] y el [[monte]].
Tamién la provincia xenovesa ta estremada neses categoríes territoriales, regalando dacuando panorames como cantiles empinaos sobre'l mar o de pequeñes ciudaes so los montes.
[[Xénova]], gran ciudá costera y avanzada del monte circundante. Na provincia ta presente ocho comunidá de monte, cuatro parques rexonales y un área marina protexida.([[Reserva marina de Portofino]]).
La zona xeográfica ye bien rica en turismu, más allá de la ciudá de Xénova y la so contorna, tán el [[Golfu Paraísu]] y el [[Golfu del Tigullio|del Tigullio]].
A pesar de la diversidá qu'hai nel panorama turísticu, gracies a l'acertada publicidá nel ámbitu nacional, son munchos los italianos y tamién estranxeros qu'escueyen los pueblos pintorescos pa esfrutar de les sos vacaciones en [[Liguria]].

=== Orografía ===


==== Pasos ====
<div style="font-size:90%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:0px;margin-bottom:0px; text-align:center">

</div>

== Hidrografía ==

=== Río ===


Área de [[Xénova]]

* El Stura: na zona de [[Rossiglione]], [[Campu Ligure]] y [[Masone]].
* El [[Polcevera (riega)|Polcevera]]: zona oeste de Xénova. La riega escurre polos barrios de [[Cornigliano]] y [[Sampierdarena]].
* El [[Bisagno (riega)|Bisagno]]: estrema en dos la ciudá de Xénova.
* El [[Scrivia]]: ingresa a la xeografía xenovesa, na comuña de [[Casella]] conflúi n'El Brevenna cerca de [[Montoggio]] estremar pa desaguar nel Llagu de Val Noci.
* El Brevenna: conflúi col [[Scrivia]] cerca de [[Casella]].

Área de [[Tigullio]] - [[Valle Fontanabuona]] - [[Valle d'Aveto]]

* El [[Trebbia]]: naz en [[Genovesato]] dende'l [[Monte Prelà]] y traviesa la [[Provincia de Piacenza]] pa desaguar nel [[Po]] al oeste de [[Piacenza]].
* El Lavagna: naz nel [[Valle Fontanabuona]]. En [[Carasco]] atopa otru ríu (El [[Sturla di Carasco|Sturla]], El Penna y El Graveglia) pa desaguar nel mar en travesando les ciudaes de [[Chiavari]] y [[Lavagna]].
* El Aveto: naz nel valle d'onde toma'l nome, el [[Valle d'Aveto]].
* El Sturla.
* El Penna.
Los dos nacen nel **Llagu de Giacopiane''' na comuña de Borzonasca pa dempués desaguar nel Lavagna.
* El Graveglia: naz cerca del monte Zatta en Valle Graveglia para dempués desaguar nel Lavagna.

### Llagos
Na provincia tán presentes cinco llagos de notable importancia turística, amás son importantes como recursos hídricos pa la ciudá de Xénova.





## Mar
Los conceyos de la provincia que tienen mariña son 16 de los 67 totales.
Dos d'ellos Arenzano y Cogoleto, na Rivera del Ponentemientres los restantes tán alcontraos na Rivera del Llevante.Xénova estrema de facto los dos riveras ligures.
Si les mariñes del poniente resulten principalmente baxes les del Llevante de Liguria son principalmente altes ya irregulares.
Les llocalidaes sobre la mariña supieron nos años desenvolver el so turismu realmente gracies al apurra del mar, tomándose'l cuidu él y del so propiu.
Nel 2005 un financiamientu de l'Asesoría del Turismu de la provincia dexó la compra de pequeños barcos pa la llimpieza braniza de les agües del Golfu del Tigullio. Nel periodu serondiegu y d'iviernu les fuertes nubes de mar afaren cada añu les mariñes, pero rápido son reconstituyíes pelos conceyos mientres la primavera.

## Clima
El clima ye'l típicu del mar Mediterraneu, como nel restu de la rexón y la nidia temperatura medio ye un fuerte reclamu turísticu. Mientres la estación ivernizu la temperatura, nel centru sobre la mariña, ta en redol a los 7°-8° graos de media.
Raramente la nieve baxa sobre les ciudaes costeres, más probable ye nes ciudaes del interior como en Santu Stefano d'Aveto meta iverniza de los esquiadores ligures. Nel periodu branizu poques vegaes supera los 35° graos, pero la presencia d'una fuerte mugor contribúi a crear un clima bien húmedu que se siente nel cuerpu más graos que los que realmente hai.
Sicasí la rexón ye destín vacacional, escoyéndose la provincia y la so rivera pa "abrigase" mientres l'iviernu y enfrescase mientres el branu.

## Tresportes

### Rede ferroviaria

Les llinies que traviesen la provincia:

* llinia rexonal Xénova - Savona
* llinia interregional Xénova - Ovada - Acqui Terme.
* llinia interregional Xénova - Milán.
* llinia rexonal Xénova - La Spezia.

Le stazioni capolinea delle tratte:

* Xénova Voltri
* Xénova Porta Principe
* Xénova Brignole
* Xénova Nervi
* Recco
* Sestri Levante

Tamién esiste una llinia ferroviaria local, la Xénova-Casella.
En Xénova ta presente la Metropolitana de Xénova. 

## Arte y Monumentos

### Museos




### Arquiteutura relixosa




### Castiellos




## Ver tamién
* Conceyos de la provincia de Xénova

## Referencies

## Enllaces esternos