Giovanni Bellini

**Giovanni Bellini**, tamién conocíu pol so llamatu **Giambellino**  foi un pintor cuatrocentista italianu. Probablemente sía'l miembru más conocíu d'una familia de pintores venecianos qu'incluyó al so padre Jacopo, el so hermanu Gentile y el so cuñáu Andrea Mantegna. Ta consideráu como un artista que revolucionó la pintura veneciana, faciéndola progresar escontra un estilu más sensual y colorista. Gracies al usu de pintura al oleu clara y d'ensugáu lentu, Giovanni creó tintes intensos y ricos y solombres detallaes. El so suntuosu coloríu y los paisaxes fluyíos y con atmósfera tuvieron un gran efeutu na escuela de pintura veneciana, especialmente nos sos alumnos Giorgione y Tiziano.

## Biografía
Anque los sos contemporáneos apreciaron a Giovanni Bellini como un gran pintor, la so vida ta relativamente pocu documentada; numberoses obres sos de capital importancia escarecen d'un encuadramiento definitivu pola escasez de datos seguros.

### Oríxenes

Giovanni Bellini nació en Venecia, anque nun se conoz la fecha exacta de la so nacencia. Yera fíu d'un artista venecianu establecíu, Jacopo Bellini. Giorgio Vasari afirma que morrió con noventa años en 1516, d'ende que se-y considerara nacíu en 1426. Pero l'historiador florentín, en quien son comunes estos errores n'artistes que nun conoció, ye desmentíu por un documentu del testamentu de la madre de Bellini, la marsicana Anna Rinversi, redactáu con ocasión del so primer partu, en 1429. Nun ye seguru si él yera'l primoxénitu de la familia o non: les fontes contemporánees falen siempres de Gentile mayor que Giovanni, ya inclusive podría selo la so hermana Nicolosia (que depués casó con Andrea Mantegna) o un cuartu hermanu, Niccolò, afayáu namái nel añu 1985 por Meyer Zu Capellen. La fecha de nacencia de Giovanni nun taría entós nos años venti sinón, siquier, alredor de 1432-1433, si non más tarde.

Depués ta la cuestión de la so llexitimidá. De normal considérase-y fíu natural, nacíu del padre fuera del matrimoniu con otra muyer, o d'un matrimoniu precedente al d'Anna, tomando como base'l documentu del testamentu d'Anna Rinversi de payares de 1471, cuando, yá viuda de Jacopo, dispón que los sos bienes pasaren a Niccolò, Gentile y Nicolosia. Como nun menta a Giovanni, Fiocco (1909) consideró qu'eso probaba que yera otra la so madre. Esta tesis nun se sofita en nenguna otra prueba y la crítica posterior foi cautelosa al respeutu.

### Fase xuvenil
#### Los entamos artísticos
Creció na casa del so padre, en que'l so taller empecipiar nel oficiu, xunto a los sos hermanos Gentile y Niccolò. Los empiezos de Giovanni nel arte son inseguros y tienen d'asitiase nos años 1445-1450, magar nenguna obra conocida del artista atribúyese unánimemente a aquel periodu. Ente los candidatos un tiempu más probables tuvieron un *San Jerónimo* del Institutu Barber de Birmingham y una *Crucifixón* del Muséu Poldi Pezzoli. La crítica más recién, sicasí, atribúi estes obres a la producción xenérica veneciana de la primer metá del sieglu XV.

Hasta la edá de casi trenta años la so pintura ta apoderada por un fondu sentimientu relixosu y un patetismu humanu. Les sos pintures d'esti periodu tempranu tán toes executaes nel antiguu métodu del temple. La so obra siguió l'exemplu del taller paternu y de los Vivarini, los dos más importantes centros pictóricos de la Venecia de la dómina. P'atopar una primer mención cierta de Giovanni, hai qu'allegar a un documentu del 9 d'abril de 1459, cuando a la presencia del notariu venecianu Giuseppe Moisis, emprestó testimoniu, constando como residente en solitariu en San Lio.

Esto nun significa, sicasí, que l'artista trabayara yá en solitariu, siquier nos grandes encargos. Un testimoniu de Fra Valerio Polidoro del añu 1460 revela que realizó, xunto con Jacopo y Gentile, el perdíu retablu Gattamelata pa la basílica del Santu en Padua, destinada a una nueva capiya dedicada a los santos Bernardino y Francisco.

#### La fase ''mantegnesca''

Les primeres obres de Giovanni rellacionáronse de cutiu, compositiva, y estilísticamente, coles d'Andrea Mantegna (1431–1506), que se convirtió nel so cuñáu nel añu 1453. A esta influencia xune la d'Ansuino da Forlì, con formes rotes, cierta rudez nel sellu, que se va dulcificando progresivamente, y una composición minuciosa de los elementos. Ente les primeres obres que presenten estes carauterístiques atopen les dos tables de *La crucifixón* (h. 1455) y *La tresfiguración* (h. 1455-1460) que s'atopen nel Muséu Correr de Venecia. Les figures son sutil y crudamente espresives, l'anatomía güesuda, el paisaxe amplio pero con detalles minuciosos, con llinies seques y "predreses".

La rellación con Mantegna se ejemplifica dafechu al confrontar obres asemeyaes, o en dellos casos, d'idéntica composición. Ye'l casu por casu de *Cristu nel Monte de les Olivares* de la National Gallery de Londres (h. 1459), similar a una obra d'análoga tema de Mantegna nel mesmu muséu (h. 1455). Los dos deriven d'un dibuxu de Jacopo Bellini del so cuadiernu d'esbozos güei en Londres. Comparten una atmósfera llívida y enrarecida, con un paisaxe predreso y grebo, y un trazu bastante forzáu. Na obra de Bellini, sicasí, los colores son menos escuros y esmaltaos, más naturales y menos "pedreses", y les formes tán dulcificadas per llinies curves, como l'apolazadura "coxín de roca" sobre'l que Xesús se arrodilla.

Más evidente ye entá la comparanza ente los dos *Presentaciones nel Templu* (h. años 1455-1460), más antigua la de Mantegna que la de Bellini. Tienen la mesma composición y personaxes: la Virxe y el Neñu sofitaos nun marcu marmóreo en primer planu, con un vieyu y caducu sacerdote que s'adelantra a coyer al neñu mientres José, en segundu planu y mediu oculta, mira la escena frontalmente. Na tabla de Mantegna el marcu, recursu necesariu pa los habituales esperimentos de "rotura" espacial escontra l'espectador, arrodia tol cuadru, con dos figures llaterales, quiciabes l'autorretratu so y semeya de la so muyer Nicolosia, y con una entoncación a un coloríu amenorgáu, que fai paecer a los personaxes austeru y sólidu como escultures de roca. Na *Presentación* de Bellini hai dos más, incluyíu'l so autorretratu. Entama'l grupu d'otra manera, como un pequeñu ensame humano; la cornisa dexó'l sitiu a una meseta más axilosa, que aisla menos les figures respeuto al espectador, y los colores, sobremanera blancos y colloraos, presenten con mayor dulzura y naturalismu nes carnaciones y demás superficies.

#### La serie de les ''Vírxenes con Neñu''
Poco más o menos l'añu 1460 Giovanni tuvo d'empezar la serie de les ''Vírxenes con Neñu'', que caracterizó como tema tola so carrera. Son imáxenes de dimensiones pequeñes o medianes destinaes a la devoción privada, abundantísima na producción veneciana del sieglu XV. Pueden mentase la *Virxe con Neñu* del Muséu Malaspina de Pavía, la de Filadelfia, la *Virxe Lehman* en Nueva York y la llamada *Virxe griega* de la Pinacoteca de Brera en Milán.

Nestes obres xunen influencia bien vives en Venecia, gracies a la so actividá mercantil: bizantines como se ve na fixeza icónica de la divinidá, y flamenques, cola so atención analítica al detalle. Amás Giovanni viose influyíu pola escuela toscana espublizada nel Vénetu naquellos años pola presencia mientres años de Donatello en Padua (1443-1453) y l'exemplu d'Andrea Mantegna (1431–1506), convertíu yá en cuñáu en 1453, col cual establecióse una intensa rellación d'intercambiu personal y artísticu; coles obres del so cuñáu rellacionáronse de cutiu, compositiva y estilísticamente, les primeres obres de Giovanni.

La primer producción de Bellini tienen tamién carauterístiques propies, daes por "una peculiar y dulcísima tensión que siempres xune a la madre y al fíu nuna rellación de *pathos* fondu". La composición tomar de los iconos bizantinos y cretenses, en dellos casos con estrema fidelidá. Pero foi radical la conversión de tales estereotipos inmóviles en figures vives y poétiques, capaces d'instaurar una rellación íntima col espectador.

#### La serie de la Piedá

Tamién trató naquellos años la tema de la *[[Pietà]]*, representación artística de Cristu muertu sosteníu pola Virxe. Facer nun estilu distintu y daqué más personal, con menos durez nes contornes y un tratamientu más ampliu de les formes y los vistíos, pero ensin atenuar la intensidá del sentimientu relixosu. Tamién esta iconografía inspirar en modelos bizantinos: la *imago pietatis*. Los prototipos de la serie son la *Piedá* de l'Accademia Carrara de Bérgamo y la del Muséu Poldi Pezzoli, que daten ente los años cincuenta y sesenta; siguir el *Cristu muertu suxetáu por dos ánxeles* del Muséu Correr, con influencies de Mategna, la célebre *Piedá* de la Pinacoteca de Brera (h. 1465-1470) y la de Rimini (h. 1474).

### El maduror artísticu
Ente l'añu 1464 y el 1470 Giovanni atopóse arreyáu col taller del so padre na execución de cuatro grandes trípticos pa l'apocayá reconstruyida ilesia de Santa María de la Caridá en Venecia. Trátase de los trípticos dedicaos a San Llorienzo, San Sebastián, a la Virxe María y a la Natividá, que fueron desmontaos y recompuestos na dómina napoleónica enantes d'entrar na Galería de l'Academia, atribuyíos a los Vivarini, onde s'atopen anguaño. Trátase d'obres interesantes, pero la so execución atribúyese güei en gran midida a otres personalidaes, ente que'l proyeutu xeneral ye obra de Jacopo Bellini. Ente los cuatros, el más autógrafu de Giovanni ye'l *Trípticu de San Sebastián*.

#### El polípticu de San Vicente Ferrer

El *Trípticu de San Sebastián* ta consideráu una especie de prueba xeneral pa la so primer gran obra como pintor, el *Polípticu de San Vicente Vicente Ferrer* (1464-1468). Foi executáu pa la capiya homónima de la basílica de San Zanipolo en Venecia. Pintó nueve compartimientos dispuestos en tres registros, sobre los que taba presente como coronamiento tamién una luneta perdida col *Padre Eternu*.

Los santos del rexistru central tán carauterizaos por un fuerte mecanismu plásticu, sorrayáu pol grandor de les figures, les llinies enfátiques de les anatomíes y de los ropajes, l'usu xenial de la lluz qu'irradia dende la parte baxa escontra dellos detalles, como la cara de San Cristóbal. L'espaciu ta apoderáu pol paisaxe alloñáu sobre'l fondu y la fondura en perspeutiva suxerida por pocos elementos, como les fleches en escorzo de san Sebastián o'l llargu cayáu de san Cristóbal.

En 1470 Giovanni recibió'l so primer nomamientu pa trabayar xunto col so hermanu y otros artistes na Scuola di San Marco, onde ente otres temes encargar pintar un *Diluviu cola arca de Noé*. Nun sobrevivió nenguna de les obres del maestru d'esti tipu. Perdiéronse la mayoría de los grandes encargos públicos de Giovanni. Hubo un famosu retablu pintáu en temple pa una capiya na ilesia de San Xuan y San Pablo, que sumió nuna quema nel añu 1867, xunto col *San Pedro mártir* de Tiziano y la *Crucifixón* de Tintoretto.

A la década posterior a 1470 tien d'asignase probablemente la *Tresfiguración* (a la derecha) qu'anguaño se caltién nel muséu de Nápoles, repitiendo con mayor maduror y nun espíritu más sele la tema de los sos anteriores esfuercios en Venecia.

#### El Retablu de Pésaro

El famosu retablu dedicáu a la *Coronación de la Virxe*, posiblemente del 1475, (http://www.museicivicipesaro.it/sezioni_pin_sala2.asp ), executada pa la Ilesia de San Francisco de Pésaro y güei nel muséu municipal local, llevó la influencia de Bellini sobre pintores que nun yeren vénetos, como ye'l casu de Marcu Palmezzano, de Forlí. Paez que ye'l so más tempranu esfuerciu nuna forma d'arte que primeramente casi monopolizó en Venecia la escuela rival de los Vivarini. Nesta obra aprecien les influencies de Piero della Francesca: Giovanni Bellini va alloñándose del estilu paternu y supera resabios del góticu tardíu. Sintetiza'l color cola forma y unifica nun mesmu espaciu los oxetos y demás seres figuraos.

Con esti retablu algama Giovanni'l so estilu de maduror. y impostación dafechu renacentista cola forma rectangular, coronada orixinariamente por una *Piedá* que güei s'atopa na Pinacoteca Vaticana. El gran panel central amuesa una *Coronación de la Virxe* marca'l llogru d'un nuevu equilibriu, onde les lleiciones de Mantegna resulten sublimadas por una lluz clara al estilu de Piero della Francesca. La impostación compositiva sigue los esquemes de dellos monumentos funerarios de la dómina, pero rexistra tamién la estraordinaria invención del cuadru dientro del cuadru, cola espaldera del tronu de Xesús y María que s'abrir como una cornisa, encuadrando un paisaxe que paez un amenorgamientu, por dimensiones, lluz y estilu, del mesmu retablu nel interior de sigo mesmu.

Equí xúnense tamién los primeros influxos d'Antonello da Messina, que llegó a Venecia nel añu 1475, introduciendo na ciudá l'usu de la pintura al oleu, la unión del amor pol detalle flamencu y el sentíu italianu de la forma y de la composición unitaria, según la prevalencia de la lluz.

#### Les semeyes
La lliberación del color y de la lluz que llogra nes sos *Vírxenes*, apaez tamién nos sos semeyes que los sos paisaxes de fondu representen de forma realista de la naturaleza. Giovanni Bellini amuesa la naturaleza animada pol trabayu humanu, o dacuando tamién aquietada, o detenida, arrodiada por gran variedá cromática y llumínica. Contemporáneamente a l'amplia producción d'arte sagrao, Bellini dedicóse siquier hasta finales de los años setenta a la realización d'intenses semeyes que, magar escasos en númberu, fueron desaxeradamente significativos nes sos resultaos. El más antiguu documentáu ye'l *Semeya de Jörg Fugger* de 1474, siguíu pol *Semeya de mozu vistíu de colloráu* y pol *Semeya d'un condotiero*, dambos de la Galería Nacional d'Arte de Washington D. C. La influencia d'Antonello da Messina rescampla, pero les obres de Giovanni estremar por una rellación psicolóxica ente'l retratáu y l'espectador menos evidente, entonáu nun diálogu menos direutu y más formal.

En 1479 el so hermanu Gentile marcha a Constantinopla a trabayar pal sultán Mehmed II, polo cual Giovanni toma'l so puestu na execución de los frescos del Palaciu Ducal venecianu, que seríen destruyíos en 1577 por una quema. Dempués de 1479–1480 gran parte del tiempu y enerxía de Giovanni fueron consumíos polos sos deberes como conservador de les pintures nel gran salón del Palaciu Ducal. La importancia d'esti encargu puede midise pol pagu que Giovanni recibió: concediéronlu, primero la reversión del llugar d'un axente nel Fondaco dei Tedeschi, y más tarde, como sustitución, una pensión fixa añal d'ochenta ducaos. Amás de reparar y anovar les obres de los sos predecesores, encargóse, a partir del añu 1492 nuna serie de teles pa la Sala del Conseyu Mayor del Palaciu Ducal, qu'ilustraba'l papel que tuvo Venecia nes guerres de Federico Barbarroja y el papáu. Estes obres, executaes con grandes interrupciones y retrasos, fueron oxetu d'almiración universal cuando les terminó, pero nun queda nada d'elles yá que sumieron na quema de 1577; tampoco han pervivido otros exemplos de les sos composiciones históricu y procesional, que dexaren comparar el so estilu en tales temes col del so hermanu Gentile.

La dedicación al palaciu Ducal fizo que nestos años Giovanni nun se centrara tantu nos retablos, dexando provisionalmente el campu llibre, dientro de Venecia, al pintor Visu da Conegliano. Queden, sicasí, obres de temática relixosa, de menor tamañu, que demuestren una gradual lliberación de les últimes restricciones del estilu cuatrocentista; gradualmente foi alquiriendo una completa maestría nel nuevu mediu al oleu y apoderando toos, o casi toos, los secretos de la perfecta fusión de colores y gradación atmosférica de tonos. Va imponiendo la riqueza cromática, como puede apreciase n'obres d'esta dómina como *La tresfiguración* de los años 1480. Amás, queden por estudiar les rellaciones ente'l taller de los Bellini y el que, nos años noventa, abrió en Venecia Marcu Palmezzano, pos se noten interesantes intercambios ente les obres posteriores de les dos escueles.

#### Retablos de ''San Giobbe'' y San Zacarías

Un intervalu de dellos años, ensin dulda ocupaos principalmente con trabayu nel Salón del Gran Conseyu, paez dixebrar el *[[Sacra Conversación (Bellini)|Retablu de San Giobbe]]* (a la izquierda), y el de la ilesia de ''San Zaccaria'' en Venecia (a la derecha). Formalmente, les obres son bien asemeyaes, de manera que comparales sirve pa ilustrar el cambéu na obra de Bellini a lo llargo de la última década del *[[Quattrocento]].* Dambos cuadros son el modelu d'una *[[Sacra conversazione]]* (conversación sagrada ente la Virxe con Neñu Virxe y santos). Dambos amuesen a la Virxe sentada nun tronu (col cual aludíase al tronu de Salomón), metanes columnes clasicistes. Tanto'l llugar como les figures sagraes debaxo d'una semi-cúpula con mosaicos doraos recuerden l'arquiteutura bizantina na San Marcos.

Nel retablu de *San Giobbe,* Bellini maureció y ufiertó una respuesta completa a les novedaes introducíes pol sicilianu Antonello da Mesina en Venecia, faciendo una de les sos obres más renombraes, citada yá nel *De Urbe Sito* de Sabellico (1487-1491). El retablu, que foi executáu en redol al añu 1480, atopábase orixinalmente nel segundu altar pela derecha de la ilesia de San Giobbe en Venecia, onde cola so espacialidad pintada completaba ilusoriamente la real del altar. Una gran bóveda con casetones presenta en perspeutiva la composición sagrada, con pilastres llaterales pintaes iguales a aquelles realmente a los llaos del altar. Un fondu nichu en solombres acueye nel centru'l grupu sagráu de la *Virxe con Neñu y ánxeles músicos ente seis santos*, a la solombra d'un craniu cubiertu por mosaicos doraos nel más típicu estilu venecianu. Trátase asina d'un allongamientu virtual del espaciu real de la nave, con figures al tiempu monumentales y cálidamente humanes, gracies al ricu empasto cromáticu.

El pimpanu retablu de San Zacarías, robláu y datáu nel añu 1505, caltener nel llugar d'orixe, la ilesia de San Zacarías de Venecia. Nesti retablu posterior, Bellini representa a la Virxe arrodiada por (dende la esquierda): San Pedro sosteniendo les sos llaves y el Llibru de la Sabiduría; Santa Catalina y Santa Lucía xunto a la Virxe, caúna d'elles cola palma del martiriu y el símbolu de la so tortura (Catalina la rueda, y Llucía un platu colos sos güeyos); San Jerónimo, que tradució la Biblia griega a la primer edición en llatín (la Vulgata). Estilísticamente, el llume na obra de *San Zaccaria* fíxose tan nidiu y difusa que fai que, por comparanza, la de *San Giobbe* paeza casi llamativa por contraste. L'usu que Giovanni fai del oleu maureció, y les figures sagraes paecen tar envolubraes nun aire quieto, enrarecido. El retablu de *San Zaccaria* ta consideráu quiciabes el más bellu y pimpanu de los retablos de Giovanni, y ta datáu del añu 1505, l'añu posterior a la *[[Virxe de Castelfranco]]* pintada por Giorgione.

#### El Trípticu de los Frari
Nel añu 1488 Bellini robló y dató el *Trípticu de los Frari*, pa la Basílica de Santa María dei Frari en Venecia, onde entá se caltién. Nesta obra les esperimentaciones ilusionísticas del Retablu de *San Giobbe* desenvuélvense entá ye más, col marcu que "sostién" el techu pintáu en tres compartimientos, allumaos con puxanza de manera que paezan reales. Detrás del tronu de María ábrese de fechu un nichu con mosaicos doraos, con un estudiu lluminosu que suxer una vasta fondura en perspeutiva.

#### Paliu del duque Barbarigo

Tamién del mesmu añu 1488 ta datáu y robláu el Paliu del duque Barbarigo (*Virxe con Neñu, san Marcos, san Agustín y Agostino Barbarigo arrodillado*), na ilesia de San Pedro Mártir en Murano, unu de los pocos episodios cronológicamente ciertos na carrera del artista, gracies a la mención tamién nel testamentu del dux Agostino Barbarigo. Nel cuadru san Marcos, proteutor de Venecia y polo tanto de los dogos, presenta al devotu arrodillado ante la Virxe con xestu candial. La concepción espacial *quattrocentesca* ye equí abandonada per vegada primera, en favor d'una rellación más llibre ente la naturaleza y la *[[Sacra conversazione]]*, ya inclusive la estensión pictórica representa unu de los primeros esperimentos de pintura tonal, distinta a la de Giorgione que siempres ta xunida a la tema del llirismu profanu, qu'equí falta.

### Escontra la ''maniera moderna''
Al averase'l sieglu XVI, Bellini desenvolvió siempres mayormente un acercamientu innovador a la pintura y a la rellación ente les figures y el paisaxe, que foi depués retomáu por Giorgione, Tiziano y otros dando orixe a les estraordinaries innovaciones de la pintura veneciana de la Renacencia madura.

De l'actividá de Giovanni nel intervalu ente los retablos de *San Giobbe* (h. 1487) y *San Zaccaria* (1505), hai unes poques obres, anque la mayoría de la so producción sumió col fueu del Palaciu Ducal de Venecia en 1577. Ente l'añu 1490 y 1500 data *[[Alegoría cristiana]]* de los Uffizi, una de les obres más enigmátiques de la producción belliniana y renacentista polo xeneral, poblada por una serie de figures simbóliques que'l so significáu entá güei ye torno.

La *Virxe col Neñu ente les santes Catalina y María Madalena*, güei na Galería de l'Academia, conocida como *Conversación Sagrada Giovanelli* data de 1500-1504. Nesta tabla llee una maduror nel estilu del artista amestada a una espresión esmucida del color, del tipu leonardesco. La lluz cai de llau, avanzando mórbidamente sobre los ropajes y sobre les encarnaduras de les santes, nuna atmósfera silente y embaida, puesta n'evidencia pol fondu escuru, quitáu de toa connotación. La composición ye simétrica, como en toles conversaciones sagraes de Giovanni, y la fondura suxerse namái pola posición de llau de los dos santes, que crean una suerte d'ales diagonales empobinaes al grupu sacru central. Los personaxes entá tán separaos del paisaxe de tras, pero la vista naturalística ye yá unitaria, estena y cargada de valores atmosféricos dados pola coherente lluz dorada.

El *[[El dux Leonardo Loredan|Retrato del dux Leonardo Loredan]]*, datáu hacia l'añu 1501 marcó'l plenu maduror de les lleiciones d'Antonello da Messina, evidente nel realismu xeneral de les arrugues como nos vistíos, onde lo físico asume'l valor de la dignidá del cargu del suxetu. Les carauterístiques psicolóxiques son sublimadas por un solemne distanciamientu, en nome del decoro del papel xerárquicu del suxetu.

Los últimos diez o doce años de la vida del maestru ver asediado con más encargos de los que podía terminar. Yá nos años 1501–1504 Isabel, marquesa Gonzaga de Mantua tuviera gran dificultá pa llograr la entrega per parte d'él d'una pintura de la Virxe y Santos (güei perdida) pa la que pagara daqué por adelantao. En 1505 ella intentó llograr, al traviés del Cardenal Bembo otru cuadru d'él, esta vegada de tema secular o mitolóxicu. Cuál fuera la tema d'esta pieza, o si realmente llegóse a apurrir, ye daqué que se desconoz.

Llégase asina a la obra maestra indiscutible de *La madona del prau* (h. 1505), una suma de significaos metafóricos y relixosos xuníos a una fonda poesía y emocionalidad. El paisaxe ye estenu y enrarecido, con una lluminosidá sele, que representa l'ideal de l'apaciguadura, entendida como conciliación espiritual, idílica y eremítica.

Giovanni Bellini caltúvose activu y sollerte a novedaes hasta'l final. Les sos últimes obres delaten la influencia del nuevu Giorgione. Durero, que visitó Venecia per segunda vegada en 1506, mentó a Giovanni Bellini como inda'l pintor más importante na ciudá, y llenu de tola cortesía y arrogancia escontra los pintores estranxeros. En 1507 morrió'l so hermanu Gentile, y mandó-y el llibru d'esbozos del so padre Jacopo, pero la condición de terminar la *Predicación de San Marcos n'Alexandría*(güei na Pinacoteca de Brera) que Gentile había dexáu inacabado na Scuola Grande di San Marco.

Na *[[Virxe con Neñu (Giovanni Bellini, Detroit)|Virxe con Neñu bendiciendo]]* del Detroit Institute of Arts (1509) o la *[[Virxe con Neñu (Giovanni Bellini, Brera)|Virxe con Neñu]]* de Brera (1510) vuelve dixebrar el grupu sagráu del paisaxe; pero hai una visión nueva que recuerda les conquistes de Giorgione, onde los elementos humanos resulten fundíos cola naturaleza. Na *Virxe* de Brera l'analís reveló l'ausencia de dibuxu sol paisaxe, lo que pon n'evidencia un enfotu nel disponer la naturaleza lleno y total. Cercana a esta obra ye tamién una *Virxe con Neñu* na Galleria Borghese de Roma, quiciabes la última versión totalmente autógrafa de la tema.

En 1513 la posición de Giovanni como únicu maestru (dende la muerte del so hermanu y la d'Alvise Vivarini) al cargu de les pintures del Salón del Gran Conseyu foi amenazada por unu de los sos antiguos alumnos. El mozu Tiziano deseyaba una parte del mesmu encargu, por que lu pagaren nos mesmos términos; primero concedióse-y, depués rescindióse un añu dempués y al cabu d'otru añu o dos dar de nuevu. Ensin dulda, el vieyu maestru tuvo d'enoxar polos métodos del so alumnu.

Nel últimu periodu de la so actividá artística enfrentar a temes mitolóxiques como nel añu 1514 con *[[La llacuada de los dioses]]*, realizáu pal *[[studiolo]]* del duque Alfonso de Ferrara (güei na Galería Nacional d'Arte de Washington), téunicamente de peraltu nivel y bien curiáu. Tiziano, autor de los otros cuadros del *studiolo*, rehizo casi dafechu'l paisaxe a la muerte del maestru en 1516.

De vuelta a temes relixoses, sicasí, Giovanni Bellini ye capaz entá d'esperimentar con soluciones modernes (en composición, formatu, tema), lo que llevó a los críticos a atribuyir la *Embriaguez de Noé* del Muséu de Belles Artes de Besançon a Lotto o Tiziano.

Ta soterráu na Basílica de San Xuan y San Pablo de Venecia, un llugar d'enterramientu tradicional pa los dogos.

## Carauterístiques estilístiques

La temática de la so obra ye predominantemente relixosa. Trató episodios de la vida de Xesús, la tema más frecuente ye'l de la crucifixón, representada dacuando cola Virxe y San Xuan a los pies de la Cruz. Les figures, los elementos vexetales, animales y paisaxistes asumen bien de cutiu un valor simbólicu bien codificado, anque pa los modernos la llectura puede nun resultar siempres clara. Los pequeños cuadros devocionales de la Virxe con Neñu, solos o acompañaos de santos, yeren xeneralmente encargos privaos. El so significáu nun ye namái una "rellación candial ente la madre y el fíu" sinón daqué más complexu que munches vegaes prefigura la Pasión de Cristu; en casi toles pintures el Neñu ta representáu en posiciones que recuerden la muerte.

Bellini aúna el plasticismo metafísicu de Piero della Francesca col realismu humanu d'Antonello da Messina, alloñáu del exasperado realismu de los flamencos y la fondura cromática típica del Vénetu, tomando'l camín escontra'l llamáu "tonalismo" vénetu. Gracies al so cuñáu Andrea Mantegna, entra en contautu coles innovaciones del Renacimientu florentín. Con él trabayó nel viaxe a Padua ya influyir na espresividá de les cares y na fuercia emotivo que tresmiten los paisaxes del fondu. En Padua, Bellini conoció la escultura de Donatello, que nesta dómina imprimía una carga espresionista a la so obra, averándose a un estilu más próximu al ambiente nórdico. Finalmente, conoció la novedá, tamién na perspeutiva de la escuela de Forlì, gracies al taller venecianu de Marcu Palmezzano, el meyor discípulu de Melozzo da Forlì.

Giulio Carlo Argan revela que les traces carauterístiques de la pintura de Bellini son el "tonalismo" cromáticu y la fusión harmónica de "naturalismu clásicu" y "espiritualidá cristiana".

Tantu nel sentíu artísticu como nel mundanu, la carrera de Giovanni Bellini foi, en xunto, bien próspera. La so llarga carrera empezó con estilos cuatrocentistas pero maureció hasta un estilu renacentista post-Giorgione. Vivió hasta ver a la so propia escuela esllumar y superar a la de los sos rivales, los Vivarini de Murano; personificó, con poder creciente y maduru, tola gravedá devocional y tamién gran parte de la rellumanza mundana de la Venecia del so tiempu. Los sos principales discípulos fueron Giorgione, Tiziano y Sebastiano del Piombo. Otros alumnos del estudiu de Bellini fueron Girolamo Santacroce, Vittore Belliniano, Rocco Marconi, Andrea Previtali Nicolò Rondinelli y posiblemente Bernardino Licinio.

Nuna perspeutiva histórica, Bellini foi esencial pal desenvolvimientu de la Renacencia italiana pola so incorporación d'estética del Norte d'Europa. Significativamente influyíu por Antonello da Messina, que pasara un tiempu en Flandes, Bellini fixo prevalente tantu l'usu de la pintura al oleu, distintu de la pintura al temple que s'usaba naquella dómina pola mayor parte de los pintores renacentistes italianos, y l'usu d'un simbolismu amarutáu mesmu del Renacimientu nórdicu. Como demuestren obres como *[[San Francisco n'éxtasis (Bellini)|San Francisco n'éxtasis]] * (h. 1480, *a la izquierda*) y el *Retablu de San Giobbe* (h. 1478), Bellini usa'l simbolismu relixosu al traviés d'elementos naturales, como vides y roques. Aun así, la so contribución más importante al arte mora na so esperimentación col usu del color y l'atmósfera na pintura al oleu.

## Obres

Les principales obres de Giovanni Bellini son les siguientes:
* *La crucifixón* (h. 1455) - temple sobre tabla, 54,5 x 30&nbsp;cm, Muséu Correr, Venecia
* *La tresfiguración* (h. 1455-1460) - Temple sobre tabla, 134 x 68&nbsp;cm, Muséu Correr, Venecia.
* *[[Cristu nel monte de les Olivares (Bellini)|Cristu nel Monte de les Olivares]]* (h. 1459) - Temple sobre tabla, 81 x 127&nbsp;cm, National Gallery de Londreshttp://gallery.euroweb.hu/html/b/bellini/giovanni/1459/018agon.html
* *Piedá* (1460) - temple sobre tabla, 86 x 107&nbsp;cm, Pinacoteca de Brera, Milán 
**Polípticu de San Vicente Ferrer* (1464–1468) - temple sobre tabla, Basílica de San Xuan y San Pablo, Venecia
* *La coronación de la Virxe* (1471–1474) - oleu sobre tabla, 262 x 240&nbsp;cm, Musei Civici, Pesaro
**Resurrección de Cristu* (1475–1479) - oleu sobre tabla, 148 x 128&nbsp;cm, Staatliche Museen, Berlín
* *[[San Francisco n'éxtasis (Bellini)|San Francisco n'éxtasis]]* (h. 1480) - oleu sobre tabla, 124 x 142&nbsp;cm, coleición Frick, Nueva York
**Trípticu de los Frari* (1488) - oleu sobre tabla, Basílica de Santa María dei Frari, Venecia
* *[[La tresfiguración (Bellini, Nápoles)|La tresfiguración]]* (h. 1480) - oleu sobre tabla, 116 x 154&nbsp;cm, Muséu de Capodimonte, Nápoles
* "Palla" de ''San Giobbe'' (h. 1487) - oleu sobre tabla, 471 x 258&nbsp;cm, Galería de l'Academia, Venecia 
**Paliu del duque Barbarigo* (1488) - oleu sobre llenzu, 200 x 320&nbsp;cm, San Pedro Mártir, Murano
* *[[Alegoría cristiana|L'alegoría sagrada]]* o *Sacra alegoría* (h. 1490) - oleu sobre tabla, 73 x 199&nbsp;cm, Galería de los Uffizi, Florencia
* *La Virxe col Neñu ente les santes María Madalena y Úrsula* (1490) - oleu sobre tabla, 77x104&nbsp;cm, Muséu del Prado, Madrid
* *El bautismu de Cristu* (1500–1502) - oleu sobre llenzu, 400 x 263&nbsp;cm, Santa Corona, Vicenza
**Santa conversación Giovanelli* (1500–1504) - oleu sobre tabla, 75x 84&nbsp;cm, Galería de l'Academia, Venecia 
* *[[El dux Leonardo Loredan]]* (h. 1501-1504) - oleu sobre tabla, 62x45&nbsp;cm, National Gallery, Londres 
* *Piedá* (1505) - oleu sobre tabla, 65 x 90&nbsp;cm, Galería de l'Academia, Venecia 
* *La madonna del prau* (1505) - oleu sobre llenzu tresferíu dende madera, 67 x 86&nbsp;cm, National Gallery, Londres
* "Palla" de ''San Zacarías'' (1505) - oleu sobre llenzu tresferíu dende tabla, 402 x 273&nbsp;cm, San Zacarías, Venecia
* *San Jerónimo nel desiertu* (1505) - oleu sobre tabla, 49 x 39&nbsp;cm, Galería Nacional d'Arte, Washington, D. C. 

* *Nunc Dimittis* (1505-1510) - oleu sobre tabla, 62 x 83 &nbsp;cm, Muséu Thyssen-Bornemisza, Madrid 
* *Madonna* (1510) - oleu sobre tabla, 85 x 118&nbsp;cm, Pinacoteca de Brera, Milán
* "Palla" de *San Crisostomo* (1513) - oleu sobre tabla, 300 x 185&nbsp;cm, S. Giovanni Crisostomo, Venecia
* *[[La llacuada de los dioses]]* (1514) - oleu sobre llenzu, 170 x 188&nbsp;cm, Galería Nacional d'Arte, Washington D. C.
* *Muyer na so tocador* (1515) - oleu sobre llenzu, 62 x 79&nbsp;cm, Muséu d'Historia del Arte, Viena 
* *[[Embriaguez de Noé (Giovanni Bellini)|Embriaguez de Noé]]* (h. 1515) - oleu sobre llenzu, 103 x 157&nbsp;cm, Muséu de Belles Artes, Besançon

## Referencies
;Notes

;Bibliografía
* *Giovanni Bellini*, catálogu de la esposición al cargu de M. Lucco y G.C.F. Villa, Roma, Milán, Scuderie del Quirinale, 2008.
*Agosti, Giovanni: *Un amore di Giovanni Bellini*, Milán, Officina Libraria, 2009. ISBN 978-88-89854-40-2
*Argan, Giulio Carlo Argan: *Storia dell'arte italiano*, Florencia, Sansoni, 1968.
*Batschmann, Oskar: *Giovanni Bellini*, Londres, Reaktion Books, 2008.
*Olivari, Mariolina: *Giovanni Bellini*, n'AA.VV., *Pittori del Rinascimento*, Florencia, Scala, 2007. ISBN 88-8117-099-X
*Vecchi, P. de y Cerchiari, Y.: *Arte nel tempo*, Sonzogno, Bompiani, 1991.
*Zuffi, S.: *Giovanni Bellini*, Milán, Arnoldo Mondadori Arte, 1991.

## Enllaces esternos

*Giovanni Bellini en "A World History of Art"
*Web Gallery of Art
*Iacopo, Giovanni Bellini y Gentile Bellini Biografía nes Vides de G. Vasari edic.1550