open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parkour

El **Parkour** o arte del desplazamientu, ye una disciplina que consiste en desplazase pel mediu urbanu o natural, superando les torgues que se presenten nel to camín (valles, muries, vacíu...) de la forma más fluyía ya eficiente posible, y coles úniques posibilidaes del cuerpu humanu. Esta disciplina implica una gran preparación física pa realizar los estremaos movimientos (saltos, pasavalles, esguilada, etc), pero amás ye necesaria una mente dicidida a superar los propios mieos, una gran concentración, y un espíritu fuerte.

Ún de los grupos, non profesional, qu'hai n'Asturies nómase **Llibrestyle**.

## Ver tamién
* Métodu Natural
* David Belle
* Yamakasi
* PAWA

## Weblinks
* 
* Parkourpedia of Australian Parkour Association
Capacidá de carga

La **capacidá de carga** señala les llendes que tien la capacidá de los ecosistemes naturales pa soportar una medra continua del usu de los recursos naturales y la contaminación. Los factores qu'inflúien nesto son el númberu d'habitantes, la densidá de población, el nivel de vida y la esistencia de teunoloxía.

Los mayores esmolecimientos céntrense nel ritmu nel que s'escosen los recursos y l'acumulación de desechos, yá que'l consumu xenera contaminación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Astilleru

Un **astilleru** ye'l llugar onde se construyen y remociquen barcos. Pue tratase de yates, buques militares, barcos comerciales ya otru tipu de barcos pa tresporte de mercancíes o de pasaxeros. 

Ente los países que construyen más barcos hai que rescamplar a Inglaterra, Italia, Xapón y Polonia. La industria de la construcción naval tiende a tar más dixebrada n'Europa que n'Asia. Nos países europeos les compañíes son menores, y d'orixe estatal, comparaes coles poques compañíes asiátiques.

Los astilleros constrúyense cerca del mar o de ríos navegatibles, pa permitir l'accesu de los barcos. Por exemplu, nel Reinu Xuníu construyéronse nes orielles del ríu Támesis (El rei Aique VIII fundó astilleru ye en Woolwich y Deptford en 1512 y 1513 respeutivamente) y otros ríos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Calciu

El **calciu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 20 y símbolu **Ca**, allugáu nel grupu 2 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los alcalinotérreos, y un elementu químicu esencial: una persona tien ente un 1,5 y un 2% de calciu en pesu, tando'l 99% nos güesos y el restu ta nos texíos y fluyíos corporales interviniendo nel metabolismu celular.

Na fala vulgar úsase la voz **calciu** pa referise a les sos sales (p.ex. *esta agua tien munchu calciu*; *nes tuberíes deposítase munchu calciu*, etc.).

## Referencies

## Enllaces esternos
*  El Calciu nos vexetales y nos productos derivaos de los animales
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España: Ficha internacional de seguridá química del calciu.
*  Institutu Nacional de Salú Infantil y Desenrollu Humanu, EE. XX. 
*  WebElements.com
*  EnvironmentalChemistry.com
Patoloxía

La **patoloxía** —del griegu, estudiu (*logos*) del sofrimientu o dañu (*pathos*)— ye la parte de la medicina encargada del estudiu de les malures nel so más enancháu sentíu, ye dicir, como procesos o estaos anormales de causes conocíes o desconocíes.

Les pruebes que meyor amuesen la esistencia d'una enfermedá básense cimeramente nel esame d'una llesión en tolos sos niveles cadarmales, la evidencia de la presencia d'un microorganismu (bacteria, parásitu, fongu o virus) cuando se trata d'una enfermedá infeiciosa o l'alteriadura de dalgún o dalgunos componentes del organismu (por exemplu la glucosa na diabetes mellitus, o la hemoglobina, na anemia).

Los patólogos puen ser anatomopatólogos o patólogos clínicos. Los anatomopatólogos dedíquense al diagnósticu basáu na observación morfolóxica de llesiones, cimeramente al traviés de la microscopía de lluz, emplegando diversos tipos de tinciones. Los patólogos clínicos dedíquense al diagnósticu al traviés de los analís propios del llaboratorio clínicu, incluyendo los métodos emplegaos en delles disciplines como la Hematoloxía, Inmunoloxía, Microbioloxía y Química clínica (o Bioquímica).

La patoloxía nun ha tracamundiase cola nosoloxía, que ye la descripción y sistematización de les malures.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ultrasoníu

Un **ultrasoníu** ye una onda acústica cuya frecuencia ta penriba'l llímite perceutible pol oyíu humanu (al rodiu de 20 kHz). Munchos animales como los delfines y los esperteyos utilícenlu de forma asemeyada al radar na so orientación.

Los ultrasoníos son emplegaos tanto n'aplicaciones industriales (midida de distancies, carauterización interna de materiales, ensayos non destructivos ya otros), como en medicina (ver por exemplu ecografía, fisioterapia, ultrasonoterapia). 
Nel campu médicu se-yos noma equipos d'ultrasoníu a dispositivos talos como'l doppler fetal, el cual utiliza ondes d'ultrasoníu d'ente 2 a 3&nbsp;MHz pa detectar la frecuencia cardiaca fetal dientro'l vientre maternu.
Conócense como equipos d'ultrasonografía como'l so nome lu indica a equipos qu'empleguen ondes d'ultrasoníu pa producir semeyes de les cavidaes internes del cuerpu.

Amás aprovéchase que les vibraciones puen desprender encrustaciones de suciedá na llimpieza de dellos oxetos, especialmente en xoyería.

En llíquidos sometíos a ultrasonidos formense cavidaes qu¡al colapsar producen temperatures de hasta 30.000 °C. Aldericóse la posibilidá que nestes cavidaes se podría producir la fusión fría. Nel colausu tamién s'emite lluz, fenómenu conocíu como sonoluminiscencia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nacionalismu andaluz

El **nacionalismu andaluz** ye un movimientu políticu y social que defende la reconocencia d'Andalucía como una nación dientro d'Europa.

Los cimeros partíos políticos que representen al nacionalismu ya l'independentismu andaluz son Partido Andalucista, Nación Andaluza (NA), Asamblea Nacional d'Andalucía (ANA). Tamién el Sindicatu d'Obreros del Campu (SOC), el Sindicato d'Andalucía de Trabajadores (SAT) y el Bloque Andaluz d'Izquierdes (BAI), ansí como la organicazión de mocedá *[[Jaleo!!!]]*, organización dixebriega y socialista.

## Historia del nacionalismu andaluz
La hestoria del nacionalismu andaluz entama nel sieglu XIX. Demientres el reináu de Sabela II yá xurdiera n'Andalucía un fuerte movimientu anarquista, idea que vieno conxunta a un sentimientu rexonal fonderu que finó por evolucionar y dar llugar al nacionalismu andaluz.

Foi tres la Revolución Gloriosa, en 1873, cuando'l movimientu andalucista emprimó a tomar fuercia nes provincies occidentales d'Andalucía. Demientres la I República proclamáronse independientes una bayura cantones d'Andalucía y creóse n'Antequera una Constitución en 1883 que proclamaba un estáu dixebráu d'Andalucía como una República cantonal, pero qu'enxamás nun foi reconocíu. A esta Constitución se la conoz como la Constitución Federal d'Antequera de 1883.

Foi en 1918 cuando tornaría a alzase na Asamblea de Ronda, aú yá apaez Blas Infante, nomáu pol Parllamentu Andaluz nel entamu del Estatutu d'Autonomía mediantes decretu (D.S.P.A. n 24, de 14 d'abril de 1983) Pá de la "Patria Andaluza". Ye nesta asamblea aú se creyen la bandera d'Andalucía y el so escudu.

Na II República'l nacionalismu andaluz, de la mano de Blas Infante, algama redautar un estatutu d'autonomía p'Andalucía, pero nun llegaríe a aprobase por mor del españíu de la Guerra Civil tres la sulevación militar de 1936. Demientres la guerra y el franquismu, munchos andalucistes foron fusilaos (como Blas Infante) o s'exiliaron.

Nun sedríe hasta 1973 cuando rexursiría'l nacionalismu andaluz de mano d'Alejandro Rojas Marcos, fundador del Partíu Socialista d'Andalucía, que más sero pasará denomase Partíu Andalucista.

El 4 d'avientu de 1977 unos dos millones de persones xurden a les cais per toa Andalucía pidiendo l'autonomía, convocaos por tolos partíos políticos sacantes la Xunión de Centru Democráticu. Tres el referendu del 28 de febreru de 1980, s'aprueba l'estatutu d'autonomía.

Anguaño, el nacionalismu andaluz tien como enseña más carauterística la bandera nacionalista andaluza, que ye la bandera d'Andalucía con una estrella de cinco puntes collorada nel centru, anque hai otres banderes nacionaliegues, esta ye la más conocida ya emplegada polos nacionaliegos.

## Ver tamién
*Nacionalismu
*Blas Infante

## Referencies

## Enllaces esternos
*Organización de mocedá Jaleo!!!
*Blogue de la asamblea malagueña de Jaleo!!!
Jaleo!!!

**Jaleo!!!** ye una organización moza andaluza que según los sos miembros acomuña a "xóvenes andaluces d'izquierdes al favor de la dixebra dafechu y autodetermín del País Andaluz".

## Oríxenes
Fundóse en 1996 nel barriu malagueñu d'El Palo. Tien les sos zones de mayor actividá en Sevilla, Cádiz, Almería, Málaga y Xerez de la Frontera.

## Ideoloxía
Nun ta venceyada a partíu políticu dalu, pero conxuntu al Partíu Comunista del Pueblu Andaluz (PCPA) y al **CUT** formen el Bloque Andaluz d' Izquierdes (BAE).

## Fechos veceros de la organización
El día más importante del añu pa los miembros de Jaleo!!! ye'l 4 d'avientu, aniversariu de la muerte en Málaga d'un manifestante nomáu Manuel José García Caparrós muertu en 1977. Esti día celébrase'l Día de la Nación Andaluza.

## Referencies

## Enllaces esternos
227 Philosophia

**227 Philosophia** ye l'asteroide númberu 227 de la serie descubiertu'l 12 d'agostu de 1882 por Paul-Pierre Henry en París. 

Foi nomáu asina n'honor de la Filosofía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Epibolia

Na **epibolia**, los micrómeros, o pequeños blastómeros, xorrecen aína, y asítiense arodiando a los macrómeros, o blastómeros grandes, formándose asina l'ectodermu y l'endodermu.
Blastómeru

Los **blastómeros** son célules que resulten de la dixebra del **[[cigotu]]**, (célula resultante de la fusión del **[[gametu]]** masculín -**[[espermatozoide]]**- cola gameta femenina -**[[óvulu]]**-), les cuales organicen la **[[mórula]]**.

Los blastómeros divídense y subdivídense repetidamente pa formar la mórula nos primeros díes del enxitu dando llugar al embrión. Les más pequeñes y númberoses asitiaránse nel estrautu esterior del embrión, constituyendo l'ectodermu. Les de mayor tamañu y de menor númberu asitiaes interiormente formen l'endodermu.

Los blastómeros son asina les caberes fases nel desarrollu embrionariu nos mamíferos

## Referencies

## Enllaces esternos
228 Agathe

**228 Agathe** ye l'asteroide númberu 228 de la serie descubiertu'l 19 d'agostu de 1882 por Johann Palisa en Viena.

## Referencies

## Enllaces esternos
229 Adelinda

**229 Adelinda** ye l'asteroide númberu 229 de la serie descubiertu'l 22 d'agostu de 1882 por Johann Palisa en Viena

Ye un asteroide de clas C.

Foi nomáu asina por Agathe, fía del astrónomu Theodor von Oppolzer.

## Referencies

## Enllaces esternos
230 Athamantis

**230 Athamantis** ye l'asteroide númberu 230 de la serie descubiertu'l 3 de setiembre de 1882 por Leo Anton Karl de Ball (el so únicu descubrimientu) en Bothkamp.

Ye un asteroide de clas S.

Foi nomáu asina por Athamantis, fía d'Athamas rei d'Orchomenos.

## Referencies

## Enllaces esternos
231 Vindobona

**231 Vindobona** ye l'asteroide númberu 231 de la serie descubiertu'l 10 de setiembre de 1882 por Johann Palisa en Viena.

**Vindobona** ye'l nome de Viena, la ciudá onde foi descubiertu.

## Referencies

## Enllaces esternos
232 Russia

**232 Russia** ye l'asteroide númberu 232 de la serie descubiertu'l 31 de xineru de 1883 por Johann Palisa en Viena

Ye un asteroide de clas C.

Foi nomáu asina pol pais Rusia

## Referencies

## Enllaces esternos
235 Carolina

**235 Carolina** ye l'asteroide númberu 235 de la serie descubiertu'l 28 de payares de 1883 por Johann Palisa en Viena.

Ye un asteroide de clas S.

Foi nomáu asina pola Islla Carolina, anguaño parte de Kiribati.

## Referencies

## Enllaces esternos
236 Honoria

**236 Honoria** ye l'asteroide númberu 236 de la serie descubiertu'l 26 d'abril de 1884 por Johann Palisa en Viena

Ye un asteroide de clas S.

Foi nomáu asina pola fía del emperador romanu Theodosius I.

## Referencies

## Enllaces esternos
237 Coelestina

**237 Coelestina** ye l'asteroide númberu 237 descubiertu'l 27 de xunu de 1884 por Johann Palisa en Viena.

Foi nomáu asina pola muyer del astrónomu Theodor von Oppolzer.

## Referencies

## Enllaces esternos
Coríu

El **coríu** ye'l nome común de dellos tipos d'aves de la familia de les anátides (*Anatidae*).

Los **coríos** xébrense en delles subfamilies. Polo xeneral, son aves acuátiques, de tamañu menor que los sos parientes cisnes o gansos. Na so alimentación inclúin tanto herbes como gramínees, pexes o inseutos, ente otros.

Ente los usos domésticos que se-yos tien dao a los coríos rescampla la cría pola so carne, güevu y plumaxe.

Los machos d'especies del hemisferiu norte tienen plumaxe coloríu que muda nel branu, lo que-yos fai asemeyase a les femes de la so especie. Polo xeneral, la muda de plumaxe antecede una migración. En bien d'elles vegaes, los machos adultos nun esnalen pente un tiempu llargu pa protexer el so hábitat. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Panera

La **panera** ye una antigua edificación rural sobre pegoyos p'almacenar el cereal. Ye asemeyada al horru, pero polo xeneral tien más de cuatro pegoyos. La distinción estricta, sicasí, ente horru y panera nun ye'l númberu de pegoyos, sinón el teyáu. Los horros tienen teyaos a cuatro agües qu'unen nel puntu superior, mentes que les paneres tienen teyáu con caballete. 

Les paneres, amás de pegoyos, poseyen mueles y tillaos.

## Ver tamién
*Horru
233 Asterope

**233 Asterope** ye l'asteroide númberu 233 de la serie descubiertu'l 11 de mayu de 1883 por Alphonse Louis Nicolas Borrelly en Marsella.

Ye un asteroide de clas T.

Foi nomáu asina por una de les Pleyades.

## Referencies

## Enllaces esternos
234 Barbara

**234 Barbara** ye l'asteroide númberu 234 de la serie descubiertu'l 12 d'agostu de 1883 por Christian Heinrich Friedrich Peters en Clinton (Nueva York).

Ye un asteroide de clas S. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Pegollu

Un **pegollu** ye una columna qu'eleva l'horru o la panera p'aisllalu del terrén. Los pegollos puen tar fechos de piedra o madera. 

Pósense nos *pilpayos* y enriba rematen coles *mueles*.

## Ver tamién
*Horru
*Panera

## Referencies

## Enllaces esternos
Fisioterapia

La pallabra **Fisioterapia** remanez de la xunión de los vierbos griegos: *physis*, que significa natura y *therapeia*, que quier dicir tratamientu.

Poro, dende un puntu de vista etimolóxicu, fisioterapia o *physis-therapeia* significa “Tratamientu pola Natura”, o tamién “Tratamientu per aciu d'Axentes Físicos”. La Organización Mundial de la Salú (OMS) define en 1958 a la Fisioterapia como: "L'arte y la ciencia del tratamientu por mediu del exerciciu terapéuticu, calor, fríu, lluz, agua, masaxe y lletricidá. Amás, la Fisioterapia inclúi la execución de pruebes llétriques y manuales pa determinar el valir de l'afeutación y fuercia muscular, pruebes pa determinar les capacidaes funcionales, l'amplitú del movimientu articular y midíes de la capacidá vital, asina como aídes diagnóstiques pal control de la evolución".

Pela so parte, la Confederación Mundial pola Fisioterapia (WCPT) en 1967 define a la Fisioterapia dende dos puntos de vista: 

* Dende l'aspeutu rellacional o esternu, como “ún de los pegoyos básicos de la terapéutica, de los que dispón la Medicina pa curar, prevenir y readaptar a los pacientes; estos pegoyos tán constituyíos pola Farmacoloxía, la Ciruxía, la Psicoterapia y la Fisioterapia”

* Dende l'aspeutu sustancial o internu, como “Arte y Ciencia del Tratamientu Físicu, ye dicir, el conxuntu de téuniques que per aciu de l'aplicación d'axentes físios curen, previenen, recuperen y readapten a los pacientes sosceptibles de recibir tratamientu físicu”

## Referencies

## Enllaces esternos
Llaboratoriu

Un **llaboratoriu** ye un llugar equipáu con diversos instrumentos de midida o equipos onde se realizen esperimentos o investigaciones diverses, según la rama de la ciencia a la que se dedique.

La so importancia, seya n'investigaciones o a escala industrial y en cualesquiera de les sos especialidaes (química, dimensional, lletricidá, bioloxía, etc.) radica nel fechu de que les condiciones ambientales tán controlaes y normalizaes, de mou que:

# Pue afitase que nun se producen influyencies estrañes (a les conocíes o previstes) qu'alterien el resultáu del esperimentu o midida: *Control*.
# Garantízase que l'esperimentu o midida ye repetible, ye dicir, cualesquier otru llaboratoriu podría repitir el procesu y obtener el mesmu resultáu: *Normalización*.

## Téuniques analítiques
* Gravimetría
* Volumetría
* Conductimetría
* Espectrofotometría
* Fotometría de llampa
* Absorción atómica
* Espectrometría de mases
* Cromatografía

## Ver tamién
* Collaboratoriu

## Referencies

## Enllaces esternos
Instrumentu

El términu **instrumentu** pue cincar sobre:

*Un instrumentu musical.
*Un instrumentu de midida.
*Una máquina o ferramienta.
*Un cartafueyu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Instrumentu musical

Un **instrumentu musical** ye un oxetu compuestu pola combinación d'ún o más sistemes resonantes y los medios pa la so escitación, construyíu col envís de producir soníu nún o más tonos que puean ser combinaos por un intérprete pa producir música. Nun entamu, cualesquier cosa que produza soníu pue sirvir d'instrumentu musical, pero la espresión acútase, davezu, a aquellos oxetos que tienen esi envís específicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Feudalismu

El **Feudalismu** ye la organización social, política ya económica basada nel feudu que predominó na Europa occidental ente los sieglos IX y XV. Tratábase de propiedaes de tarrenos cultivaes cimeramente por siervos, parte de cuya producción debía ser entregada en conceutu de "censu" (arriendu) al amu de les tierres, na mayoría de los casos un pequeñu noble (señor) nominalmente lleal a un rei.

## Referencies

## Enllaces esternos
Feudu

**Feudu** (posiblemente del llatín *feodum*, en llatín vulgar *feudum*), que n'Alemaña se-y denomaba *Lehen*, en Francia *Fief* y nos Países Baxos *Leen*, ye una propiedá de tierra o gran parte d'ella, que yera cultivada cimeramente polos vasallos y la mayor parte del productu que s'obtenía, debía ser entregáu al dueñu, cásique siempres un caballeru lleal al rei. Los feudos yeren distribuyíos ya entregaos pol rei a los sos nobles. Los vasallos por definición taben venceyaos a la tierra y yeren consideraos como parte de la propiedá feudal.

## Ver tamién
* Feudalismu
Vasallaxe

Nel feudalismu, considérase **vasallu** a un noble (poseedor de tierres) que pide proteición a un señor feudal. Xúra-y fidelidá, d'asistencia ya empresta serviciu militar nel so favor.

Nun ha tracamundiase con siervu; que nun ye un noble, sinón un campesín que se somete a la proteición d'un noble.

Na Edá media, el vasallu sirvía a un señor, el cual dába-y proteicion a él y a la so familia, y había entregá-y tierres (trabayaes por campesinos). A cambeu'l vasallu había servilu, y xurar dá-y el so sofitu en toa cuestión, yá seya política, militar, relixosa o económica, en casu de que'l señor feudal lu necesite.

## Referencies

## Enllaces esternos
Renacimientu

**Renacimientu** foi l'ampliu movimientu de revitalización que se produxo na cultura n'Europa Occidental ente los sieglos XV y XVI. Los sos esponentes cimeros afáyense nel campu de les artes anque tamién se produxo una renovación nel de les lletres y ciencies, tanto naturales como humanes.

El nome Renacimientu emplégase porque esti retomó los elementos de la cultura clásica. Amás esti términu simboliza la reactivación de la conocencia y el progresu tres los sieglos d'escuridá de la Edá Media.

## Referencies

## Enllaces esternos
Análisis clínicos

**Análisis clínicu** se-y noma davezu a la preba solicitada al llaboratoriu clínicu por un médicu pa confirmar o descartar un diagnósticu. Forma parte del procesu d'atención a la salú que se sofita nel estudiu d'estremaes muestres biolóxiques per aciu del so analís en llaboratoriu y que brinda un resultáu oxetivu que pue ser tanto cuantitativu (un númberu, como nel casu de la cifra de glucosa) o cualitativu (positivu o negativu). 

El resultáu d'un analís clínicu interprétase a la lluz de valires de referencia afitaos pa cada población y requier d'una interpretación médica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Siervu

La pallabra **siervu** (del llatín *servus*) designa una forma de venceya social y xurídica -típica del feudalismu- ente una persona, davezu un campesín, y un señor feudal.

El siervu estrémase del esclavu en que nun pue ser vendíu, en xeneral, por separtáu de la tierra a la que trabaya, y xurídicamente ye un home llibre.

Carauterísticu de la servidume d'un siervu yera'l conxuntu d'obligaciones consinaes tales como la incapacidá del siervu d'alquirir o vender bienes raíces, sometimientu a l'autoridá política, xudicial y fiscal del señor feudal, obligación d'emprestar servicios militares al so señor y la entrega de parte del so trabayu o productu. La condición de siervu yera hereditaria y nun podía abandonar la so tierra ensin el permisu del so señor.

Normalmente, cuando predominaba la servidume, la tierra por sí sola nun podía vendese porque taba asociada con poderes políticos (de la mesma manera que'l Rei d'España nun pue vender España). En cambéu, la tierra podía tresferise per aciu de guerres o esponsales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anestesioloxía y reanimación

L**'anestesioloxía** ye la parte de la medicina que s'ocupa de les intervenciones quirúrxiques de la sedación, analxesia y relaxación por medios farmacolóxicos, restaurando darréu la normalidá de les fonciones fisiolóxiques suspendíes (reanimación). La especialidá médica recibe'l nome d**'anestesioloxía y reanimación**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ciruxía

Una **ciruxía** (del griegu *cheirourgia* - llit. "trabayu manual") ye una práutica terapéutica qu'implica manipulación y que presupón l'accesu al interior del organismu al traviés de furar o curtiar na piel. Aplícase a les actividaes cruentes cuya finalidá ye iguar o amenorgar per aciu de maniobres manipulatives sofitaes por dellos intrumentos el dañu causáu por ciertes malures u otros axentes.

A diferencia de la **Patoloxía Interna**, la **Patoloxía Esterna** (términos equivalentes en desavezu que remanecieron en Medicina Interna y **Ciruxía**) se refier a les enfermedaes estructurales onde tien aplicación la ciruxía, y s'acomuñen básicamente en:

# Estructura perforada o sangrante. 
# Estructura (víscera) ocluida. 
# Estructura anormal = Masa (tumor cásique siempres, pero pue ser un aneurisma o meninxoma). 
# Dolor (a la fin pue ser l'únicu mediu d'amenorgalu -radiculotomía por exemplu).

Ye importante rescamplar que la ciruxía en permunches ocasiones nun ha representar la cabera alternativa, sinón la d'eleición, so pena de prauticar un remanamientu tardiegu d'una torga, (esto ye especialmente válidu en ciruxía de mama).

Considérase'l pá de la ciruxía a Ambroise Paré.

## Rames de la ciruxía
* Ciruxía Xeneral
* Ciruxía Ortopédica y Traumatoloxía
* Ciruxía Maxilofacial
* Ciruxía Torácica
* Ciruxía Cardiaca
* Ciruxía Vascular
* Ciruxía Plástica
* Neurociruxía

## Referencies

## Enllaces esternos
Rubianu

**Rubianu** ye una parroquia del conceyu de Grau, nel Principáu d'Asturies (España). Ta allugada nel área central del mesmu. Llenda al norte cola parroquia de Santa María de Rodiles, al noreste cola de San Pedro de Cuaya, al sureste cola de Yernes, al noroeste cola d'Ambás, y al suroeste cola de Santianes de Molenes. Tien una pequeña población, con namái . Abarca les entidaes de La Calea, Ente'l Valle, Les Cortes, El Regueiral, Rubianu y Triapeña, y la so estensión ye de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Formientu (revista)

**Formientu** ye una revista de lliteratura n'asturianu, editada por Cuatro Gotes Ediciones, que nació n'ochobre de 2006 col envís de "dar voz" a los escritores más mozos. Los autores de Formientu son los menores de trenta y cinco años. La revista dirixóla Inaciu Galán hasta 2017, cuando tomaron el relevu los escritores Diego Solís y Claudia Elena Menéndez.
La revista foi ilustrada por xente mozo como Raquel Prieto (Llangréu, 1987), Xurde Comerón (Mieres, 1987) y sobremanera Eduardo Portela (San Xuan; Puertu Ricu, 1982), Pablo Casanueva, cola idea de dar a conocer a los nuevos artistes asturianos y la so obra.

## Historia
El so primer númberu tuvo una tirada de 500 exemplares y cuntó con un total de 26 autores. 

El segundu, un especial tituláu 'La narrativa más moza', salió por mor de la XXVIII Selmana de les Lletres Asturianes y cuntó con 19 narradores mozos. 

El tercer númberu ta fecháu en setiembre de 2007 y cuntó cola participación de 10 autores con testos eróticos. 

En payares de 2008 apaez el númberu 4, nel que vuelven a dase a conocer nueves voces de la lliteratura asturiana y que pasa a espublizar pa Xareos!, la editorial "La Cruz de Grau" 

Nel númberu 9 despidiéronse dellos autores, al superar la edá permitida. Anguaño aportó yá al númberu 14 y lleva alredor d'un cientu d'autores asoleyaos.

## Autores
El llistáu d'autores apaecíos en Formientu ye'l que vien darréu:

## Referencies

## Enllaces esternos
Castellanismu (llingüística)

Un **castellanismu** ye un barbarismu que consiste nel emplegu d'una pallabra del castellanu n'otra llingua. Nel casu asturianu, esisten castellanismos que llexítimamente incorporárense a la llingua a lo llargo de la so historia (y darréu formen parte d'ella) y dellos otros non normativos que son resultáu del billingüismu inorganicu que tiende a la meza de les dos variedaes llingüístiques.

## Castellanismos incorporaos al [[asturianu]]
**alambre* dende'l Castellanu *alambre*. Asturianu: *alamar* < *alame.
**alhaxa* dende'l Castellanu: *alhaja*. Ráramente, l'ALLA valídalu xunta'l llariegu *alfaya*.
**antoxu* dende'l Castellanu: *antojo* y esti del llat. ante-oculus. n'asturianu yera esperable **antueyu*.
**bautismu* dende'l Castellanu *bautismo*. Esperable n'asturianu *baltismu < *baptismus.
**ciudá *dende'l Castellanu ciudad. Esperable n'asturianu cildá < civ'tá. Presente como topónimu enos Montes Cildá de Cantabria y Palencia.
**deporte* dende'l Castellanu *deporte*. (Magar que Carlos Suari amosare que la forma llariega n'asturianu ye *spor*., entá nun se conseña nel DALLA).
**char* dende'l Castellanu: *echar*. Asturianu occidental: *xeitar*, asturianu medieval *getar* [ʒeˈtaɾ] (fueru d'Uviéu).
*llexos (Castellanu: lejos) (Asturianu: lloñe/llonxe)
**ocho* dende'l Castellanu: *ocho*. Asturianu medieval: *uecho*, Mirandés: *uito*, Senabrés *güeitu*.
*vientu (Castellanu: viento) (Asturianu: aire)
**xamón* dende'l Castellanu *jamón*. Esperable n'asturianu *xambón.
**xaréu* dende'l Castellanu *jaléo*.
**xurgar* dende'l Castellanu *hurgar* <furicare. L'asturianu patrimonial ye *furgar*.
**yema* dende'l castellanu *yema*. Autóctonu *xema* < gema

## Castellanismos non normativos n'[[asturianu]]
*hermosu (Castellanu: hermoso) (Asturianu: formosu)
*ḥoder (Castellanu: Joder)
*fosa (Castellanu: fosa) (Asturianu: fuexu)
*habitación (Castellanu: Habitación) (Asturianu: Cuartu)
*cubinos de Xelu (Castellanu: Cubitos de hielo) (Asturianu: piedres de xelu)
*grifu (Castellanu: Grifo) (Asturianu: Mosca o Cañu)
*bolsiellu (Castellanu: Bolsillo) (Asturianu: Bolsu)
*xentuza (Castellanu: Gentuza) (Asturianu: gandaya)
*hoi (Castellanu: hoy) (Asturianu: güei, güe)

## Referencies
Villarino de los Aires

**Villarino de los Aires** ye un conceyu español allugáu na comarca de Les Arribes (La Rivera), provincia de Salamanca, comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

Tenía 1.040 habitantes nel 2005, de los que 913 yeren de Villarinu de los Aires y 127 de Cabeza de Framontanos.

Ta asitiáu a 605 metros d'altor y tien un área de 102,64 km². Les sos fiestes llocales son el 16 y 17 d'agostu. El so códigu postal ye 37.160.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anxoloxía y ciruxía vascular

L**'anxoloxía** (del griegu ἀγγεῖον, "vasu" y -λογία, "estudiu") ye la especialidá médica que s'encarga del estudiu de los **vasos** del sistema circulatoriu y del sistema linfáticu, incluyendo l'anatomía de los vasos sanguíneos (como arteries, venes, capilares) y la de los linfáticos, amás de les sos malures. 

La rama médico-quirúrxica que s'ocupa del diagnósticu y tratamientu de les malures de los vasos sanguíneos (arteries y venes) denómase **Anxoloxía y Ciruxía Vascular**.

## Ver tamién
*Aneurisma
*Linfedema
*Sistema cardiovascular
*Sistema circulatoriu
*Trombosis
*Variz

## Referencies

## Enllaces esternos
Aneurisma

Un **aneurisma** (del griegu &#0945;&#0957;&#0949;&#0965;&#0961;&#0965;&#0963;&#0956;&#0945;), ye una dilatación asitiada d'una arteria o vena ocasionada por una dexeneración de la paré. Los aneurismes más frecuentes son los arteriales y el so asitiamientu más veceru s'enraigona na bas del cerebru (el polígonu de Willis) y l'aorta (l'arteria cimera que xurde del coral) - Aneurisma d'aorta. 

La capa arterial en contautu direutu col fluxu sanguineu nómase *túnica íntima*; esta capa ta compuesta principalmente por célules endoteliales. La capa siguiente a ésta ye la *túnica media*, compuesta por célules musculares lises y texíu ellástico. La capa más esterior (la más alloñada de la corriente sanguínea) se conoz como *túnica alventitia*, la cual ta compuesta por texíu coneutivu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aorta

L**'aorta** ye l'arteria cimera del cuerpu. Sal direutamente del coral, concretamente del ventrículu esquierdu, y da orixe a toles arteries del sistema circulatoriu (esceutu a les arteries pulmonares, que salen del ventrículu drechu). Fina a l'altor de la IV vértebra llumbar, onde se bifurca pa dar orixe a les arteries illiaques primitives.

La so porción central o proximal se conoz col nome d**'arcu o cayáu aórticu**, que consta d'una parte ascendente, una tresversal y una descendente (aorta torácica descendente). La parte ascendente tien una disposición llibre (ensin ramificaciones), pero na parte tresversal l'aorta tien la so primer división: el troncu braqueocefálicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Linfedema

Un **linfedema** ye un edema provocáu por obstrucción linfática o por penuria o ausencia de vasos linfáticos. 

Al esame físicu destrémase bien del edema por insuficiencia venosa en qu'ésti, al apiertalu, dexa una güella nomada *fóvea*. L'edema linfáticu ye 'ellásticu' y al dexar d'apiertalu nun queda siña dala yá que'l texíu recupera inmediatamente la so posición, por fibrosis.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castellanismu

**Castellanismu** pue ser:

* Castellanismu (llingüística): en llingüística, l'emplegu de pallabres propies del castellanu n'otru idioma.
* Castellanismu (política): en política, un movimientu socio-políticu que gueta la defensa de la xunidá territorial castellana y los qu'ellos consideren los sos valores ñacionales de Castiella.

## Referencies
Batería (instrumentu musical)

Una **batería** ye un instrumentu musical de percusión, formáu por una serie de tambores, platillos o címbalos y, a veces, otros instrumentos, que puen ser bongos, panderetes, campanes…, executaos per un solu intérprete, el batería, quien suel usar baquetes pa golpear los parches de los tambores y los platos col fin de crear una vibración. Esti instrumentu, xunto col baxu, conforma la «base» rítmica de la música popular, pudiendo rescamplar el *[[blues]]*, el *[[jazz]]* o el *[[rock]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Porto Velho

**Porto Velho** ye una ciudá del estáu de Rondônia (Brasil), del que ye la capital. Tien .

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Fotosfera

La **fotosfera** d'una estrella ye la superficie lluminosa que dellimita talu oxetu, o meyor dicho la rexón de la estrella de la que provién la lluz que vemos. Clásicamente fálase de la fotosfera del Sol y de les estrelles. Nel casu'l Sol la temperatura fotoesférica ye alrodiu de 5.800 kelvin, nun ye sólida, sinón una capa de plasma d' aproximadamente 300 km. d'espesor, qu'emite la lluz y el calor que recibimos.
Nel casu d'otres estrelles la temperatura fotosférica o superficial ye mayor o menor, poro la lluz emitía ye, en permediu d'otru color. Estrelles más fríes son coloraes y estrelles más calientes son azules.

## Referencies

## Enllaces esternos
Catálogu d'estrelles

Esiste más d'un criteriu pa catalogar o clasificar les estrelles, dependiendo de las necesidaes. Un sistema de clasificación mui común, y d'aplicación intuitiva, básase nel brillu o magnitú. Otro criterio útil y intuitivu pa catalogales básase na so distancia. 

## Les 25 estrelles más brillantes
* Sirius
* Canopu
* Alfa Centauri
* Arturu
* Vega
* Capella
* Riguel
* Proción
* Achernar
* Betelgeuse
* Hadar
* Alfa Crucis
* Altair
* Aldebarán
* Antares
* Espiga
* Pólux
* Fomalhaut
* Beta Crucis
* Deneb
* Régulu
* Adhara
* Castor
* Gamma Crucis
* Shaula

**Nota:** Como dalgunes d'estes estrelles son de magnitú variable, dalgunes fontes puen camudar l'orden d'estes estrelles na so clasificación, sofitándose bien na magnitú máxima o na magnitú promedio.

## Ver tamién
*Constelación

## Enllaces esternos
* Les 100 estrelles más brillantes  (en castellán)
*  (en castellán)
* The 26 brightest stars (n'inglés)
* The 50 brightest stars  (n'inglés)
* The brightest stars (n' inglés)
Segundo Blanco

**Segundo Blanco González**  foi un anarquista asturianu.

Albañil de profesión, encargóse mientres la dictadura de Primo de Rivera de caltener la estructura de la CNT n'Asturies y llegó a ocupar el cargu de Secretariu Xeneral de la organización anarcosindicalista en 1926. Esi mesmu añu metiéronlu presu, lo mesmo qu'en 1931 y 1934.

Al entamu de la Guerra Civil Española presidió'l Comité de Guerra de Xixón y ocupará posteriormente la Conseyería d'Industria nel Conseyu Interprovincial d'Asturies y Lleón formáu en xineru de 1937, y formó parte de la Comisión de Guerra una vegada qu'ésti se tresformó nel Conseyu Soberanu d'Asturies y Lleón.

Tres la ocupación d'Asturies, fuxó a Francia y pasó a Cataluña. Foi Secretariu de Defensa nel Comité Nacional de la CNT y n'abril de 1938 formó parte del gobiernu de Juan Negrín ocupando la cartera de Instrucción y Sanidá Pública. Tres la guerra exilióse na ciudá francesa d'Orléans pa llueu marchar a Méxicu onde morrió en 1957.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Fonte consultada pa facer esti artículu
Llista d'asteroides/45101–45200

*... | [[Llista d'asteroides/45001–45100|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/45201–45300|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Hachu

Un **hachu** o **bruesa** ye una ferramienta con un filu metálicu que ta fixáu de forma segura a un mangu, xeneralmente de madera. 

L'usu típicu pa los hachos ye curtiar lleña y llantar árboles, pero nel pasáu usárense como armes de caza y guerra especialmente polos viquingos, normandos, hindús, ingleses, franceses, etc, qu'emplegaren hachos de guerra dende'l Neolíticu, o los hachos arroxadizos (francisca, tomahawk). Los bomberos usen hachos p'abrirse pasu al traviés de puertes y ventanes nos fueos. Tamién s'usen en deportes como la corta de tueros 

## Ver tamién
* Hachu de guerra
* Hachu arroxadizu
* Aizcolari 
* Llanzamientu d'hachu

## Referencies

## Enllaces esternos
Arma

Una **arma** ye un instrumentu o artefautu emplegáu pa defendese o atacar. En combate, un arma ye toa ferramienta que puea ser utilizada pa neutralizar, incapacitar o destruyir a una víctima u oxetivu.

Metafóricamente se diz qu'un arma ye tou recursu que puea inflixir dañu.

## Historia

Pue dicise que les primeres ferramientes que creó'l ser humanu foron armes, yá seya col envís d'utilizales pa la caza o a escontra otros seres humanos.

## Esbilla

### Armes de combate cuerpu a cuerpu

#### [[Arma blanca|Armes blanques]]

Medievales o anteriores

* Cimitarra
* Cuchiellu
* Espada
* Hachu
* Llanza
* Machete
* Puñal
* Traenta o pala dientes.

De magar el sieglu XVI

* Alabarda
* Daga
* Espada afarolada
* Espada ropera
* Florete
* Pica
* Sable

#### Contundentes

* Bo
* Garrote y Vara
* Maza
* Nunchacu
* Tolete

#### Aturdidores
* Aerosol irritante
* Pulla llétrica

### Armes de combate individual a distancia

#### Llanzables

* Arcu y flecha
* Ballesta
* Dardu
* Honda
* Llanzavenablu
* Xavalina
* Xuriquen
* Zamploña

#### [[Arma de fueu|De fueu]]

* Arcabuz
* Ametralladora
* Ametralladora llixera
* Carabina
* Escopeta
* Espingarda
* Fusil y metralleta
* Granada de mano
* Mosquete
* Pistola
* Revólver

#### Aturdidores
* Bales de goma
* Granada de gas llagrimosos
* Granada de fumu
* Granada lluminosa

### [[Artillería]]
#### [[Arma d'asediu|Armes d'asediu]]
* Ariete
* Ballista
* Catapulta
* Mangonel
* Onagru
* Torre d'asediu
* Trabuquete

#### De pólvora antigua
* Cañón
* Cullebrina

#### Vixentes
* Ametralladora pesada
* Bomba nuclear
* Contramisil
* Llanzagranaes
* Llanzamisil
* Mines terrestres
* Mines marítimes
* Morteru
* Obús

### Armes d'espardimientu

* Arma química.
* Arma biolóxica.

### Vehículos de combate
* Vehículu de combate

## Referencies

## Enllaces esternos

* Cronoloxía d'armes
Quesu Ovín

El **[[quesu]] Ovín** faise n'Asturies.

## Ellaboración
Cuéyese la lleche de cabra o bien de mecedura con oveya y métese nun tanque de fríu. Pasteurízase y améstase-y formientu y el cuayu industrial. Depués de 45 minutos córtase'l cuayu que nos sal en cachos pequeños. Estos cachos amásense nuna cuba pa dempués prensalos. Una vez quitáu'l sueru métense en moldes con pañu. Vuelve a prensase metiéndolo en salmoria demientres 12 hores. Tres finar esti procesu déxase madurar de mes a mes y mediu.

## Carauterístiques
Trátase d'un quesu de forma cilíndrica, pequeñu ya que pesa ente unos 400 y 500 gramos. L'interior o pasta ye blancu'l fechu namái con lleche de cabra y de color crema'l de mecedura con oveya. La corteza ye del mesmu color que'l quesu y tien una testura estriada.

## Zona d'ellaboración
Esti quesu faise na quesería de Joaquín Sánchez ya Isabel Fernández, nel conceyu de Nava. Tien el nome del pueblu d'Ovín

## Ver tamién
* Quesos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Cassoulet

**Cassoulet** ye un platu de la gastronomía occitana, fundamentalmente un pote fechu con fabes y estremaes partes de carne animal. Ye típicu de la cocina de la rexón de Languedoc.

Tien delles versiones; l'ingrediente básicu son les fabes blanques y tán mecíes con carne como *confit d'oie* (confit de coríu), salchiches, chorizu, corteya de gochu, tamién se pue alcontrar con perdiz o corderu dependiendo de la temporada del añu o la variedá llocal. 

Les fabes ponénse ente agua unes hores enantes y llueu guísase a fueu lentu nuna *cassole* o cacerola de barru; ye d'equí d'onde remanez el nome *cassoulet*.

Tres villes, Castelnaudary, Carcassonne y Toulouse dispútense l'orixe primixeniu y sobre too la meyor calidá de cada variedá del platu, continuando una engarradiella yá ancestral.

Ye habitual alcontralu yá preparáu en llates variando en preciu ya ingredientes según la versión y precios. Les más barates suelen tener namái fabes, salsa de tomate, unas pieces de gochu y salchiches barates. Preparaciones más cares usen grasa de gansu y amás puen tener salchiches de Toulouse, gansu, corderu o confit de pato.

## Ver tamién
* Feijoada
* Fabada Asturiana
* Baked beans

## Referencies

## Enllaces esternos
Artillería

L**'artillería** ye'l conxuntu de les armes de guerra pensaes pa disparar proyeutiles de gran tamañu emplegando una carga esplosiva como elementu impulsor. Por estensión denómase asina a la unidá militar que les remana. Toa d'pieza artillera tien dos partes: la boca de fueu, un tubu metálicu de determináu calibre y llonxitú, y el montaxe de la mesma, denomáu cureña o afuste.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ferrocarril

Caltríase por **ferrocarril**, nel sentíu enancháu del términu, el sistema de tresporte tarrestre guiáu sobro carriles de cualesquier mena, anque normalmente s'entiende que los carriles son d'aceru (*ferro* del llatín ferrum), que faen el camín o vía férrea sobro la cuala circulen los trenes. Dientro d'esta esbilla inclúinse medios de tresporte qu'empleguen otres menes de guiáu, tales como los trenes de llevitación magnética.

El so desendolque prodúxose na primer metá'l sieglu XIX como parte de la Revolución industrial, faciendo usu de la ventaxa téunica que supón el baxu coeficiente de rodadura metal sobro metal &mdash;del orde de 3 por 1000 y perinferior al coeficiente de rodadura sobro carretera&mdash; causando una tresformación dafechu de la sociedá al permitir el tresporte de persones ya mercaderíes a un baxu costu y en forma regular y segura.

Per otru llau, trátase d'un mou de tresporte con ventaxes comparatives en ciertos aspeutos, talos como'l consumu de combustible por tonelada quilómetru tresportada, la entidá del impautu ambiental que causa o la posibilidá de realizar tresportes masivos, que faen relevante'l so usu nel mundu modernu.

## Historia
*Enantes del vapor*

Les víes esistieron muncho primero de la invención de les máquines de vapor. Les que conocemos güei tienen el so orixe nes mines europees de mediaos del sieglu XVI. Pa facilitar el trabayu manual, les cargues pesaes yeren tresportaes en carros de cuatro ruedes que se movíen sobre tables de madera paralelu. Un pernu allugáu debaxo del vagón corría ente les tables, emponiendo'l carruaxe. Los ferrocarriles emplegaron más tarde distintos sistemes de guía.

Hasta la llegada de la máquina de vapor, la fuercia emplegada pal tresporte yera principalmente la del home o'l caballu.

El primer tresporte de viaxeros sobre "carriles de fierro" realizóse n'Inglaterra en 1801, con vagones tiraos por caballos, ente les llocalidaes de Wandsworth y Croydon. Esti fechu supunxo un finxu na historia del tresporte terrestre.Gracies a esti métodu llogra un gran crecedera nel desendolcu de la movilidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llanza

La **llanza** o **llancia** ye un arma compuesta d'un asta (palu-vara de madera o metal) que nel cabu tien fixa una fueya afilada o puntiada. Foi una de les armes primeres del home na prehistoria, y demientres tolos milenios de la Historia acompañó a los guerreros de toles dómines y fasteres.

D'elles dicíen grandes guerreros y militares que "yeren l'arma reina de les batalles", penriba de toles demás, pues dau'l so baxu coste de fabricación, la so facilidá d'usu a pie o a caballu, el so algame (dalgunes podíen arrefundise) y la potencia d'espetu o golpada, por mor del llargu "brazu mecánicu" que ye un asta, facíenla un arma perbona.

### Antiguos tipos de llanza
** *Alabarda:* Mangada con un "petu" (pinchu o púa) na parte cimera de la "cabeza d'armes", con una fueya en forma o variantes d'un [[hachu]] nun estremu tresversal, y nel so llau opuestu otru pequeñu "petu" o filu afiláu y estrechu.
**Azagaya:* Arma llanzable llixera de la [[paleolíticu|época paleolítica]] cola punta fecha con un cachu aguzáu d'asta de [[cérvidu]].
**Bidente*: Mangada con una cuchiella en forma de media lluna.
**Bisarma*: (Del fr. Guisarme), llanza de punta mesta compuesta por una parte cortante y otra puntiada.
**Bisentu*: Llanza xaponesa que correspuende a la china kwan-do, l'antecesora de la [[Naginata]].
**Chuzu*: Llanza curtia de punta arredondiada y estrecha.
**Corcesca*: Llanza variante de la partesana con aletes en forma de farpón.
**Cuchiellu de brecha*: Forma más primitiva de fueya mangada d'un solu filu y estrechu.
**Dardu*: Nómense asina les llances curties llanzables como xavalines. 
**Espontón*: Arma mangada de la familia de les partesanes de la oficialidá de los sieglos [[sieglu XVI|XVI]] y [[sieglu XVII|XVII]].
**Estradiota*: De 3 [[m]], usada polos [[estradiote]]s.
**Falarica*: De madera, cola punta metálica. Llanzábase prendida.
**Forchina o Forqueta*: Forca militar derivada de les ferramientes de llabranza fecha dende una punta de partesana.
**Guya o Archa*: Mangada con cuchiella ancha, en forma d'espada curva o gran cuchiellu de hasta 60 cm de llargor.
**Xavalina*: Llanza d'arrefundir por escelencia.
**Kontos*: Llanza llarga de caballería d'unos 3 o 4 metros de llonxitú desendolcada polos sármatas, un pueblu nómada de les estepes ruses.
**Llanzón*: Llanza curtia de punta ancha y fuerte.
**Media pica*: Variante menor de la pica, punta llanceolada, con asta del altor d'un home altu. Nómase tamién "Llanza d'armes".
**Partesana*: Llanza llarga de punta ancha de doble filu y con aletines llaterales.
**Pica*: Llanza perllarga pa formaciones militares con asta que mide más de 4 m de norma, llegando inclusive a midir 6 metros.
**Roncona*: Variante de la *'Corcesca*' con "punta" inda más llarga y estrecha que la partesana y aletes curviaes como garfios.
**Sarisa'': Pica de la falanxe macedonia.

## Referencies
Alabarda

L**'alabarda** ye un arma mangada d'estil de madera d'unos dos metros de llonxitú y que tien na so "cabeza d'armes" una punta de llanza como petu cimeru, una cuchiella tresversal con forma de fueya d'hachu per un llau, y otru petu d'espetar o d'enganchar más pequeñu pel opuestu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Forca (preséu)

N'agricultura, una **forca** ye un preséu con mangu llargu y dos o más púes. La forca metálica con tres puntes conozse como tridente. Esti tipu de forca utilízase tamién nel deporte de llanzamientu de fardu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pena de muerte

]]
La **pena de muerte** o **pena capital** ye la execución d'un prisioneru como castigu por un crime o delitu. La espresión remanez del indoeuropéu *caput*, "cabeza", al traviés del llatín *capitalis*. Ansí, etimolóxicamente, la pena de muerte ye'l castigu impuestu a un crime tan grave que merez la decapitación.

Según l'informe añal d'execuciones xudiciales d'Amnistía Internacional, nel añu 2003 foron executaes al menos 1146 personas en 28 países. El 84% de les muertes documentaes asocedieron en cuatro países: la República Popular China llevó a cau 726 execuciones, Irán mató a 108 persones, Estaos Xuníos a 65 y Vietnam a 64.

El 10 d'ochobre celébrase'l Día Mundial pa sensibilizar a la población.

## Menes d'execución

Darréu enumbérense una serie de menes d'execución emplegaes a lo llargo de la historia:
* Afogamientu
* Asfixa
* Aplastamientu
* Cámara de gas
* Crucifixón
* Decapitación (a espada, hachu o guillotina)
* Desangráu
* Desmembramientu
* Empalamientu
* Envelenamientu
* Estrangulación
* Fusilamientu
* Garrote vil
* Forca
* Inyeición lletal
* La foguera
* La Rueda
* Llapidación
* Muerte por mil cortes
* Siella lléutrica

## Ver tamién
* Pena capital n'Asturies
* Humanización de les penes

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* In Favor of Capital Punishment  - Cites n'inglés que sofiten la pena capital
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** ye un conceyu, una pedanía y tamién una llocalidá asitiada nel oeste de la provincia de Palencia, llendante con Lleón, dientro de Castiella y Lleón (España). Ye un conceyu mayormente agrícola aprovechando les riqueces de la vega del ríu Carrión.

## Historia
El so orixe ye antiguu, considerándose pola toponimia la so nacencia con poblaciones nos sieglos IX-X. De la so importancia quedan como testigos los restos de villa romana.

## Demografía
Tien una población de 

## Xeografía
Pedaníes: Portillejo, Villantodrigo, Villaproviano, Villarmienzo y Velillas del Duque.

## Referencies

## Enllaces esternos