Benalúa

**Benalúa** (antes conocida como ***Benalúa de Guadix***) ye una llocalidá y un conceyu español asitiáu na parte central de la contorna de Guadix, na provincia de Granada, comunidá autónoma d'Andalucía. Llenda colos conceyos de Fonelas, Guadix y Purullena. Otres llocalidaes cercanes son El Bejarín, Cortes y Graena y Marchal.
El términu municipal de Benalúa asítiase en plena Hoya de Guadix, na confluencias de los ríos Fardes y Guadix. Constituyida per terrenes magrizos elevaos y cárcaves al este (malpaís o badlands) y tierres de regadíu al oeste. El nucleu urbanu tien una altitú media de 886 metros, asitiándose la cota más alta nel cuetu Kabila (930 m). El conceyu tien una de les estensiones más amenorgaes de la provincia, d'ende la so elevada densidá de población. En 2016 esta población cuntaba con 3.277 d'habitantes censaos según l'INE.

## Historia
L'Accitania constitúi unu de los asentamiento humanos más antiguos d'Europa. Mui cerca de Benalúa —anque nel términu municipal de Fonelas— tópense los xacimientos de Solana del Zamborino (Paleolíticu) y Cuetu del Gallu (cultura argárica) onde s'atoparon restos fósiles d'animales oxetu de caza per parte de los pobladores paleolíticos, xunto con industria lítico, según restos de cerámica y preseos de cobre argáricos, respeutivamente.
Dalgunos historiadores asitien el poblamientu íberu y romanu d'Acci cerca de Benalúa, pero los restos topaos asítiase nel actual Guadix, teniendo Benalúa el so orixe en población autóctona enserta nesi poblamientu esvalixáu que tuvo de ser el Acci prerromanu, nel que los poblaos ibéricos coronaben les llombes de la contorna cercanes a la Vega y la cuenca minera del Marquesáu del Zenete.
Cuando se funda Acci nel sieglu I, Benalúa ye un asentamientu esvalixáu entamáu llonxitudinalmente a lo llargo d'unu de los ramales de la Vía Hercúlea.
A partir del sieglu VIII, cola llegada de los musulmanes, en Benalúa establezse la tribu de los Ragi'a. Daquella Benalúa yera una alquería de les qu'integraben l'ampliu distritu de Wadi-as (Guadix), dedicada a la esplotación agrícola y formada por un conxuntu de cueves protexíes por torres.

Cola Reconquista, l'hábitat faise más esvalixáu entá distribuyéndose la población en cortijadas más o menos grandes. Nel sieglu XVII Benalúa cuenta yá con una ermita propia, anque dependiente de la parroquia de Fonelas, en que los sos llibros rexistrales esisten constancia del asentamientu de vecinos en Benalúa a partir del añu 1675. Nel sieglu XVIII Benalúa ye una aldega del partíu de Guadix sol mayoralgu del Conde de Alcudia. En 1836 fórmase'l conceyu de Benalúa y empiecen cincuenta años de pleitos con Guadix que se negaba a reconocer la segregación de la pedanía. Colos alboreceres del sieglu XX llega'l ferrocarril y a principios de sieglu constrúi la fábrica azucrera, auténticu motor del desarrollu del pueblu mientres gran parte del sieglu.
En 1945 los vecinos del Barriu del Camarate —conocíu nel pueblu como *Barriu Guadix*— soliciten a les autoridaes y al conceyu accitano la segregación d'esti postreru, al que pertenecíen, y l'agregamientu al conceyu de Benalúa. L'espediente va empezar a tramitase en 1969 y nun va concluyir hasta 1972.
Yá na última década oficialmente l'hasta entós llamada 'Benalúa de Guadix' (pa estremala de la otra 'Benalúa' na provincia de Granada, 'Benalúa de las Villas') pasa a llamase 'Benalúa' a seques.

## Cultura
### Monumentos
La Ilesia de La nuesa Señora del Carmen en principiu foi consagrada como Ilesia de La nuesa Señora de l'Anunciación, pero cola apertura nel sieglu XIX de l'Azucrera del Carmen los sos vecinos adoptaron como patrona a la Virxe del Carmen. La ilesia parroquial ta formada pola unión de dos templos: unu del sieglu XVI que forma l'actual cruceru y otru del XIX construyíu n'estilu neomudéxar.

### Fiestes
Celébrense les fiestes populares n'honor de la Santísima Virxe del Carmen en redol al 16 de xunetu. Otres festividaes nel conceyu son tamién San Antón el 17 de xineru, en que la so viéspora (16 de xineru) enllénense les cais del pueblu de *[[chiscos]]* o fogueres onde de normal se tastien productos típicos de les matanzas y vinos de les bodegues particulares. Mientres tola nueche'l cielu enllenar de fuego artificiales. El conceyu suel faer un enorme *chisco* na puerta de la Ilesia. Tamién se celebra San Torcuato nel mes de mayu, anque'l patrón actual ye San Xosé que tien una celebración relixosa.

## Demografía
Según l'Institutu Nacional d'Estadística d'España, nel añu  Benalúa cuntaba con  habitantes censaos.

## Evolución de la población

## Política
Los resultaos en Benalúa de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:

## Ver tamién
* Llinia Ferroviaria de Media Distancia A-3, ente Granada y Almería
* A-325, ente Moreda y Guadix
* Marquesáu de Benalúa

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web del Escelentísimu Conceyu de Benalúa 
* Microweb turística de Benalúa realizada pol Patronatu de Turismu de Granada