Inaciu Galán

**Inaciu Galán y González**  ye escritor, periodista, profesor y activista na defensa del asturianu. Doctor cum laude pola Universidá d'Uviéu, diplomáu en Turismu y graduáu en Periodismu, asina como Máster en Sociedá de la Comunicación pola Universitat Oberta de Catalunya. Foi redactor de los periódicos dixitales *asturnews.com* y *lliteratu.com*, presentó los programes de televisión *Al aldu: Xente de casa* y *Territoriu sidreru* na TPA, amás de dellos espacios na Cadena SER. Anguaño presenta *Mundu Sidreru* en TPA y *Sentir Asturies* na RPA. Dirixe proyectos como la plataforma de youtubers n'asturianu, *PlayPresta* o la revista *ViaxAst-VerAsturies*. Como realizador dirixe proyectos audiovisuales como'l documental *Elles, muyeres na lliteratura asturiana*.

## Actividá lliteraria y activismu cultural
Ente 2003 y 2005 dirixó y presentó los programes *Xuventú d'anguaño* y *Asina foi... el Surdimientu* na emisora Onda Peñes. Por esti últimu programa recibió nel añu 2005 el «Premiu "Enriqueta González Rubín" de Periodismu», dau pol Principáu d'Asturies. Tien collaborao amás con Televisión Local Gijón (TLG) y col diariu dixital *[[Asturies.com]]*. Anguaño presenta Mundu Sidreru y Sentir Asturies na (RTPA).

Dende 2004 participa na organización de dellos actos de calter cultural alrodiu de la llingua asturiana, n'especial col monólogu modernu asturianu, del que ye ún de los principales impulsores. En 2008 espublizó la primer Antoloxía de monólogu modernu *¡Pa echar unes rises!*, una antoloxía con testos propios y d'otros autores que preparó pa Ediciones Trabe.

Como escritor tien collaborao en publicaciones como *[[El Gomeru]]* (como traductor), *AGE*, *[[Lletres Asturianes]]*, *Reciella Malory*, *[[Lliteratura]]*, *La Ratonera*, *L'asturianista*, *Fusión Asturias*, *La Nueva Quintana*, *La Migaya*, *[[Formientu]]*, *El Espinete*, *[[N'ast. Cartafueyos d'ensayu]]*, etc.

Nel añu 2006 espublizó'l primer diccionariu del asturianu con una llingua estranxera, el *[[Diccionariu básicu asturianu-inglés / inglés-asturianu]] // Introductory Asturian-English / English-Asturian Dictionary* (con entamu d'Ana Cano, presidenta de l'Academia de la Llingua Asturiana y decana daquella de la facultá de Filoloxía de la Universidá d'Uviéu). Na Selmana de les Lletres Asturianes del añu 2006 foi seleicionáu na antoloxía *L'álbum de Talía*, editada pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies pa la llectura de testos teatrales polos diputaos.

Como lliteratu tien algamos dellos premios: Segundu premiu nel «II Concursu Minimorium» de rellatu hipercurtiu por *La viesca n'ochobre*, Mención Especial nel «III Premiu de Poesía de Primavera» de Piloña pol poemariu *Los Xarrones de l'Alcordanza*, primer premiu nel «I Concursu de rellatu curtiu *Muyer y participación*» pol rellatu *Suañar en tiempu de guerra* y Premiu «Pepe Campo» de monólogu dos vegaes, en 2006 pol testu *Los asturianos al volante...* (a comuña con Isaac de l'Arada) y en 2008 por *Les vacaciones*. Amás foi cuartu premiu nel «I Certame de Rellatu Curtiu La Caleya», dau pol Conceyu d'Astorga (Lleón), pol cuentu *El ruíu que facíen les piedrines*.

Ye maestru de llingua asturiana na Universidá Popular de Xixón y en cursos pa funcionarios de dellos conceyos asturianos, asina como na enseñanza secundaria y como investigador algamó en 2007 los premios de l'Academia de la Llingua Asturiana «Concursu de recoyida de material toponímico» (con Marta Lozano Carbajal) pol trabayu *Toponimia de La Collá (Siero)*, qu'asoleyó l'ALLA dientro de la so coleición "Toponimia" y un accesit nel «Concursu de recoyida de material lliterario escrito Federico Fierro G.-Botas» pola edición de *Nieve en el puerto* d'Eladio Verde. En 2008, recibe dos accésit del mesmu premiu polos trabayos titulaos *Cosiquines de pocu más o menos d'Antonio Pérez González* y *Poesíes asturianes en Nostalgia de [[Francisco de la Vega]]*, y en 2009, repite con *Muestra de publicidá en llingua asturiana*.

Foi presidente de l'Asociación Cultural l'Arribada, qu'organiza cada añu l'alcuentru lliterariu organizáu en Xixón col calter añal hasta la so dimisión en xunu de 2008 y foi fundador y director hasta 2017 de la revista lliteraria *[[Formientu]]*, editada pola Asociación Xareos! Xestión Cultural y dempués por Cuatro Gotes Ediciones col oxetivu de dar a conocer a les voces más nueves de la lliteratura asturiana dende l'añu 2006.

En 2017 fundó Cuatro Gotes Producciones, empresa cola que lleva alantre proyectos como l
plataforma de youtubers n'asturianu, PlayPresta.

Participa, amás, del activismu cultural, fundando y presidiendo'l Conceyu Universitariu pol Asturianu (CUPA), como secretariu del Atenéu Cultural Xuan María Acebal y como collaborador d'otres organizaciones como Periodistes pol Asturianu. En 2012 foi elixíu presidente d'«Iniciativa pol Asturianu», un movimientu ciudadanu creáu l'añu anterior por reivindicar y fomentar la llingua asturiana, siendo presidente hasta 2019, cuando lu sucedió'l tamién periodista Iván Llera. Nel añu 2013 recibió'l premiu «Urogallu de Bronce» per parte del Centro Asturiano de Madrid, que con esti xestu reconocía'l llabor de Galán pol asturianu 2020.

## Publicaciones
### Obres
**Diccionariu básicu asturianu-inglés/inglés-asturianu / Introductory Asturian-English/English-Asturian Dictionary*, Ediciones Trabe, Uviéu, 2006; ISBN 84-8053-395-1.
**Toponimia de Siero (4) Parroquia de La Collá (Siero)* (a comuña con Marta Lozano Carbajal), Academia de la Llingua Asturiana, Uviéu, 2007; ISBN 978-84-8168-444-5.
**¡Pa echar unes rises! Antoloxía de monólogu modernu*, Ediciones Trabe, Uviéu, 2008; ISBN 9788480534949.
**Lliteratura asturiana y compromisu*, páx. 135-148, Ediciones Trabe, Uviéu, 2009; ISBN 9788480535373.
**Tierra podre*. (Poemariu). Editorial Camelot, 2017 ISBN 978-84-945642-8-4
**Patria en pallabres menores*. (Poemariu). BaxAmar Editores. Xixón, 2018. ISBN 978-84-948487-2-8
**Cartes nel horru (y delles hestories más).* Cuatro Gotes Ediciones. Xixón, 2019. 
**Nel, el coríu que nun sabía nalar* [Ilustraciones d’Enrique Carballeira] Coleición Llingua de Trasgu, asturtOOns Editorial (Asturies, 2012) ISBN 978-84-939629-2-0
**Más monólogos… ¡Pa echar unes rises! II Antoloxía de monólogu modernu* [Esbilla y entamu] Ediciones Trabe (Uviéu, 2011) ISBN 978-84-8053-648-6
**Terminoloxía de Turismu.* Coleición Termast, Academia de la Llingua Asturiana (Uviéu, 2012) 
**La curuxa Catuxa* (en collaboración con Vero Suari). Premiu María Josefa Canellada

### Tornes

* *The English Roses* [Torna del inglés del testu de Madonna] Ediciones Camelot (Asturies, 2016) ISBN 978-84-945642-0-8
* *Doña Berta* [Torna del testu de Clarín adaptáu a cómic por Isaac del Rivero Sr.] Ediciones Trabe (Uviéu, 2012) ISBN 978-84-8053-668-4

### Antoloxíes

**L'Álbum de Talía*, Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, Uviéu, 2006, Depósitu llegal AS-2.030-06.
**Esbilla de testos teatrales de La Ratonera*, 2006, ORIS Teatro, ISSN 1578-2514.
**[[Fecho na cuarentena]]*. Ediciones Radagast (Uviéu, 2020)

### Direición
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 7-8, Xixón, xunu 2010, Xareos! Xestión Cultural ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 6, Xixón, payares 2009, La Cruz de Grau pa Xareos! Xestión Cultural ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 5, Xixón, mayu 2009, La Cruz de Grau pa Xareos! Xestión Cultural ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 4, Xixón, payares 2008, La Cruz de Grau pa Xareos! Xestión Cultural ISSN 2172-4156.
**Vagamar. Periódicu de l'Arribada 2007*, Xixón, 2007, Asociación L'Arribada. ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 3 *Lliteratura erótica*, Xixón, setiembre 2007, Asociación H.a Xareos ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 2 *Especial Narrativa Moza*, XXixón, mayu 2007, Asociación H.a Xareos ISSN 2172-4156.
**Formientu. Revista de lliteratura mui moza* Númberu 1, Xixón, ochobre 2006, Asociación H.a Xareos ISSN 2172-4156.
**Vagamar. Periódicu de l'Arribada 2006*, Xixón, 2006, S.T.A.

## Fontes
* Camilo Díaz, Dolfo; En tables. Un teatru pal sieglu XXI. (Uviéu, 2006) Gobiernu del Principáu d'Asturies / KRK Ediciones ISBN-978-84-96476-86-8
* VV.AA., *Falaquefala llingua y lliteratura asturiana 2u Bachilleratu*, Editorial Trabe, Uviéu, 2007; ISBN-84-8053-422-2
**Lliteratura asturiana y compromisu*, páx.135-148, Ediciones Trabe, Uviéu, 2009; ISBN 9788480535373.

## Referencies

## Enllaces esternos