Razonamientu

En sentíu ampliu, entender por **razonamientu** a la facultá que dexa resolver problemes, estrayer conclusiones y aprender de manera consciente de los fechos, estableciendo conexones causales y lóxiques necesaries ente ellos. En sentíu más acutáu puede falase de distintos tipos de razonamientu:
* El **razonamientu argumentativo** en tanto actividá mental corresponder cola actividá llingüística d'argumentar. N'otres pallabres, un argumentu ye la espresión llingüística d'un razonamientu. 
* El **razonamientu lóxicu** o **causal** ye un procesu de lóxica por aciu el cual, partiendo d'unu o más xuicios, derívase la validez, la posibilidá o la falsedá d'otru xuiciu distintu. L'estudiu de los argumentos correspuende a la lóxica, de cuenta que a ella tamién-y correspuende indireutamente l'estudiu del razonamientu. Polo xeneral, los xuicios en que se basa un razonamientu espresen conocencies yá adquiríes o, a lo menos, postulaos como hipótesis. Ye posible estremar ente dellos tipos de razonamientu lóxicu. Por casu el razonamientu deductivu (puramente lóxicu), el razonamientu inductivu (onde intervién la probabilidá y la formulación de conxetures) y razonamientu abductivo, ente otros.

## Razonamientu lóxicu
Nun sentíu acutáu, llámase razonamientu lóxicu al procesu mental de realizar una inferencia d'una conclusión a partir d'un conxuntu de premises. La conclusión puede nun ser una consecuencia lóxica de les premises y aun así dar llugar a un razonamientu, una y bones un mal razonamientu entá ye un razonamientu en sentíu ampliu, non nel sentíu de la lóxica. Los razonamientos pueden ser válidos (correutos) o non válidos (incorreutos) dando por tou.

Polo xeneral, considérase válidu un razonamientu cuando les sos premises ufierten soporte abondu a la so conclusión. Puede aldericase'l significáu de "soporte abondu", anque cuando se trata d'un razonamientu non deductivu nun podemos falar de validez sinón de "fortaleza" o "debilidá" del razonamientu dependiendo de la solidez de les premises, la conclusión va poder ser más o menos probable pero enxamás necesaria, solo ye aplicable'l términu "válidu" a razonamientos del tipu deductivu. Nel casu del razonamientu deductivu, el razonamientu ye válidu cuando la verdá de les premises implica necesariamente la verdá de la conclusión.

Los razonamientos non válidos que, sicasí, paecen selo, denominar falacies.

El razonamientu déxanos ampliar les nueses conocencies ensin tener qu'apelar a la esperiencia. Tamién sirve pa xustificar o apurrir razones en favor de lo que conocemos o creemos conocer. En dellos casos, como nes matemátiques, el razonamientu déxanos demostrar lo que sabemos.

El términu *razonamientu* ye'l puntu de separación ente l'instintu y el pensamientu, l'instintu ye la reacción de cualesquier ser vivu. Per otru llau el razonar fainos analizar, y desenvolver un criteriu propiu, el razonar ye de la mesma la separación ente un ser vivu y l'home.

### Razonamientu matemáticu
El razonamientu matemáticu puede referise tanto al razonamientu formal como al razonamientu non puramente formal usáu pa demostrar proposiciones y teoremes matemáticos. Xeneralmente la mayor parte de testos sobre matemátiques nun usen pruebes puramente formales en que los resultaos derívense direutamente d'axomes, yá que son pocu intuitives y difíciles de comprobar, pela cueta usen términos derivaos y definiciones según construcciones informales y usen frecuentemente la *[[reductio ad absurdum]]* y el principiu del ''tertium exclusum''. Na actualidá, les demostraciones matemátiques complexes riquen dacuando meses completos de verificación, asina asocedió por casu la demostración del Últimu teorema de Fermat per parte de Andrew Wiles (la primer demostración de 1993 qu'ufiertó al ser revisada resultó ser incorreuta en dellos detalles que fueron enmendados en 1995).

## Razonamientu non lóxicu
Esiste otru tipu de razonamientu denomináu razonamientu non lóxicu o informal, que non yá basar en premises con una única alternativa correuta (razonamientu lóxicu-formal, el descritu enantes), sinón que ye más ampliu tocantes a soluciones, basándose na esperiencia y nel contestu. Los niveles educativos más altos suelen usar el razonamientu lóxicu, anque nun ye escluyente. Dellos autores llamen a esti tipu de razonamiento argumentación. Como exemplu pa ilustrar estos dos tipos de razonamientu, podemos asitianos nel casu d'una clasificación d'alimentos, el de tipu lóxicu-formal va ordenar por verdures, carnes, pexes, fruta, etc. sicasí'l tipu informal facer según ordenar nel frigoríficu, según lo vaya coyendo de la tienda, etc.

Nesti razonamientu xeneralizar pa tolos elementos d'un conxuntu la propiedá reparada nun númberu finito de casos. Agora bien, la verdá de les premises (10.000 observaciones favorables) nun convierte en verdadera la conclusión, yá qu'en cualquier momentu podría apaecer una esceición. D'ende que la conclusión d'un razonamientu inductivu namái pueda considerase probable y, ello ye que la información que llogramos per mediu d'esta modalidá de razonamientu ye siempres una información incierto y discutible. El razonamientu namái ye una síntesis incompleta de toles premises.

Nun razonamientu inductivu válidu, poro, ye posible afirmar les premises y, simultáneamente, negar la conclusión ensin contradicise. Atinar na conclusión va ser una cuestión de probabilidaes reales.

### Razonamientu clínicu
Razonamientu clínicu ye'l términu usáu pa describir el procesu de inferencia que los clínicos espertos lleven a cabu pa resolver un problema médicu. Na medicina actual acéptase que'l razonamientu clínicu ye un componente central de les competencia del médicu y dalgunos definir como “el procesu pol cual los médicos encausen el so pensamientu escontra un diagnósticu probable”. Considérase-y un amiestu ente'l razonamientu hipotéticu-deductivu y la reconocencia de patrones clínicos.

### Razonamientu farmacolóxicu
Acéptase que'l razonamientu farmacolóxicu constitúi'l fundamentu del usu racional de los fármacos na prevención, diagnósticu y tratamientu de les enfermedaes.

## Razonamientu en psicoloxía
### Les idees
Son oxetos mentales que nacen de la dinámica ente'l mediu esterior y el sistema cerebral internu. Gracies a estos estímulos esternos, percibíos por cualesquier de les víes intelixentes, actívase la razón. Esta trata de discernir les propiedaes de cada oxetu ideal y de discernir les rellaciones ente les distintes idees sobre la base de la necesidá del propiu individuu, los datos esternos memorizados y les alcordances naturales. Tou ello da forma al razonamientu.

## Estadística inferencial

Los razonamientos lleven a hipótesis esperables de los datos empíricos, non siempres resulta inmediatu d'unos datos decidir si acoten o desmienten ciertu razonamientu. Cuando'l razonamientu ye abondo concretu pa faer una predicción cuantitativa esiste la posibilidá de tomar datos empíricos y sometelos a tests estadísticos pa decidir si dichos datos confirmen o desmienten una cierta hipótesis deducida por aciu razonamientu. El procesu de decisión non siempres ye un procesu puramente lóxicu, yá que por casu la esistencia de correllación nun implica causalidá, y pueden esistir "incoherencies" (si A ta correllacionáu con B y B ta correllacionáu con C, non necesariamente A ta correllacionáu con C).

## Ver tamién
* Argumentu
* Razonamientu circular
* Pensamientu
* Pensamientu críticu
* Razonamientu diagramático

## Referencies

### Enllaces esternos