Métodu comparativu

El **métodu comparativu** ye un procedimientu de busca sistemática de semeyances léxiques y fonétiques nes llingües al envís d'estudiar el so parentescu y finalmente reconstruyir la protollingua que dio llugar a los dos o más llingües comparaes nel procedimientu. El métodu comparativu ye una parte fundamental de les téuniques de la llingüística histórica. El métodu ye aplicable cuando atopamos con dos o más llingües ente les que se supón esiste cierta rellación xenética. Si los datos son bonos, el métodu ye capaz non yá d'amosar como yera l'antecesor común de diches llingües, sinón tamién el grau de cercanía ente les distintes llingües y por tanto la secuencia de diferención de les llingües d'una determinada familia de llingües.

Esti métodu utiliza llistes de cognaos, pares de pallabres que comparten orixe y tienen significaos y formes fonétiques relacionables ente sigo. Estos cognaos sirven pa determinar el grau de rellación ente distintes llingües dientro d'una mesma familia. El indoeuropéu foi reconstruyíu principalmente por aciu el métodu comparativu.

## Establecimientu del parentescu
L'únicu métodu, universalmente aceptáu, pa probar el parentescu llingüísticu ye buscar una llista abondo amplia de términos cognaos, por aciu el métodu comparativu, qu'exhiba correspondencies fonétiques regulares. Nun esiste alcuerdu sobre'l númberu mínimu de cognaos pa dar per establecida una rellación xenética, anque la mayoría de les families de llingües cunten con alredor de mil o dos mil cognaos (y nel casu de les families meyor conocíes entá más). Nel casu tentativo de les macrofamilies el númberu de cognaos amenorgar a unos pocos centenares.

## Reconstrucción del nivel fonéticu-fonolóxicu
El procesu de reconstrucción empieza reconstruyendo'l **nivel fonéticu-fonolóxicu** de la llingua madre. Esto fai en tres etapes:

# Establécense llistes de cognaos esto ye, pallabres con significáu idénticu o bien paecíu y que tienen formes fonétiques cercanes o relacionables por aciu lleis fonétiques.
# Establécense correllaciones regulares ente soníos en forma de lleis fonétiques.
# Pa cada correllación regular conxetúrase'l fonema o fonemes que podíen ser los orixinales na protollingua y que por distintes evoluciones regulares dieron llugar distintos soníos (la regularidá de la evolución ye lo qu'esplicaría l'escurrimientu de correllaciones regulares y lleis fonétiques).

### Llistes de cognaos
La rellación xenética ente dos (o más) llingües puede establecese si éstes amuesen correspondencies fonétiques regulares nel vocabulariu. Una correspondencia regular ye un patrón regular de "equivalencia" ente los soníos que s'atopen en términos con significáu similar y presumiblemente del mesmu orixe.
El primer pasu del métodu comparativu ye, por tanto, recoyer llistes de cognaos pa les llingües que pretenden comparase, y pa les cualos pretendemos n'última instancia reconstruyir les formes orixinales de la protollingua que les anició.
Esto puede ilustrase, por casu, por aciu la familia austronesia, una familia de llingües estendida por Oceanía y el sureste d'Asia. Los datos presentaos de siguío vienen de diverses fontes (Churchward 1959 pal tongano y el pukui, Englert 1977 pal rapanui, Elbert 1986 pal ḥawaianu) ya ilustren la rellación de parentescu ente les seis llingües mentaes:

Yá que les llingües en contautu sufren fenómenos d'influencia mutua y concretamente de préstamu llingüísticu, la ellaboración d'una llista de cognaos rique procuru pa nun incluyir préstamos llingüísticos, una y bones estos polo xeneral son adoptaos fonéticamente d'una llingua a otra ensin ser afeutaos polos cambeos fonéticos de la llingua receptora y la inclusión masiva de préstamos podría arruinar la xera d'atopar correspondencies fonétiques regulares. Por casu la pallabra española *[[tabú]]* guarda una rellación de soníu resalva colos seis llingües polinesies, sicasí, esa similaridad nun se debe a nengún parentescu filoxenéticu históricu ente l'español y les llingües polinesies, sinón a cencielles trátase d'un préstamu léxicu accidental. Igualmente ye importante evitar los falsos amigos.

En dellos casos grandes árees del léxicu d'una llingua fueron tomaos d'otra o otres llingües. Eso asocede, en ciertos campos semánticos bien concretos y por razones culturales. Por casu colos términos de color secundarios de les llingües semántiques que fueron tomaos de llingües xermániques. Pa evitar los préstamos esiste la posibilidá d'acutar les llistes de cognaos a árees del léxicu más básiques y menos suxetes a arbitrariedaes culturales. Ente los términos de vocabulariu básicu cúntense de normal conceutos rellacionaos cola vida práutica qu'esisten en toles llingües humanes con independencia del tipu de cultura que tengan les sociedaes, ente les árees más básiques cúntense: los términos de parentescu, los númberos, les partes del cuerpu y los pronomes (Lyovin 1997:3). Anque esti procuru nun ye abondu porque esiste dalguna evidencia de qu'en ciertes llingües dalgunes partes del vocabulariu básicu vienen de préstamos léxicos, el casu nun ye frecuente pero llegar a dar.

### Correspondencies regulares
Una vegada estableciéronse llistes de cognaos probables (hasta una completa reconstrucción nun pueden refugase correspondencies espurias), el siguiente pasu ye ver qué soníos apaecen rellacionaos en cada serie dientro la llista de cognaos.
La noción de correspondencia regular nun ye trivial: la mera similaridad fonética ente l'inglés *day* 'día' y el llatín *dies* 'día' nun ye probatoria de que los dos términos deriven de la mesma pallabra. De fechu la *d-* inicial del inglés usualmente *non* correspuéndese regularmente cola *d-* llatina inicial. Les coincidencies espurias pueden dase bien por simple azar, bien por préstamu (e.g. el llatín *diabolus* y l'inglés *devil*, son dambos n'última instancia d'orixe griegu). La escuela neogramática yá finales del sieglu XIX enfatizó esti puntu, de fechu el lema "les lleis fonétiques nun almiten esceiciones" permaneció como un axoma fundamental en llingüística histórica hasta l'actualidá.

## Reconstrucción del nivel morfosintácticu
Esti tipu de reconstrucción rique ver qué categoríes gramaticales tienen les llingües emparentaes y qué morfemes les realicen. Una vegada identificaes les categoríes ye necesariu esaminar les correspondencies d'usu ente les diverses llingües emparentaes pa deducir, cuálos yeren les categoríes orixinales y por tanto decidir qué categoríes son innovaciones desenvueltes darréu en cada llingua y cualos constitúin l'heriedu común a toles llingües emparentaes.

En llingües con escasa morfoloxía flexonal esti tipu de reconstrucción resulta más difícil, esto ye lo qu'asocede por casu nel trabayu comparativu sobre la morfoloxía de les llingües sino-tibetanes y les llingües tai-kadai, pa les que nun ye posible atopar demasiaos afixos comunes dáu'l calter altamente analíticu d'una bona parte de les llingües d'eses families.

## Reconstrucción de cultura material y mitos

La cuidadosa comparanza del léxicu, xunto col auxiliu d'evidencies arqueolóxiques, puede ilustrar munchos aspeutos de la cultura material de los falantes d'una llingua. Asina de normal la presencia d'un mesmu cognáu en toles llingües d'una familia puede significar que l'oxetu o elementu material designáu por dichu cognoado formaba parte de la cultura material de los falantes de la protollingua que dio orixe a dicha familia. Sicasí, lo anterior non siempres ye ciertu; por casu, toles llingües romániques tomaron como préstamu léxicu un términu rellacionáu con *tabacu*, sicasí, el llatín nun tener una pallabra como *tabaccu-* o *tobaccu-*, polo qu'hai que ser cautelosu con ciertu tipu de préstamos y refugar que sía un préstamu recién antes d'atribuyilo a la protollingua.

Tocantes a los mitos y creencies, la reconstrucción puede resultar más delicada. Anque ciertes metáfores comunes paecen ser indicativos de creencies, por casu la pallabra llatina pa 'creer' o 'creo': *credo* paez remontase al indoeuropéu **krd-dho* 'pongo'l corazón [nello]' y esisten espresiones paraleles en sánscritu, lo cual suxer que al igual qu'asocedía n'Exiptu y otres cultures antigües, atribuyir al corazón y non al celebru, la capacidá de razonar, pensar, cavilgar, etc.

## Ver tamién
* Llista Swadesh
* Llingüística histórica

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 

### Enllaces esternos
* How likely are chance resemblances between languages?
* Dificultaes na reconstrucción de gran fondura temporal: el casu del afroasiáticu (n'inglés)