Maytenus senegalensis

***Maytenus senegalensis'', artu, artu negru o espín cambrón''' ye un arbustu espinosu de la [[Familia (bioloxía)|familia]] de les celastracees o [[celastraceae]]. [[Iberoafricanismos|Endemismu iberoafricano]], ye una especie amenaciao y catalogao como vulnerable. Contién catinona y catina.

En ''[[The Plant List]]'' ta considerada un sinónimu de ''Gymnosporia senegalensis''

Reconócense dos subespecies de Maytenus senegalensis:
* '''Maytenus senegalensis subsp. europaea''' ([[España]] y norte d'[[África]])
* '''Maytenus senegalensis subsp. senegalensis''' (zones tropicales d'África y [[Asia]])

== Morfoloxía ==
=== M. senegalensis subsp. europaea ===
Tien un tamañu máximu d'unos dos metros. Arbustu espinosu de fueyes coriacees, de [[peciolu]] curtiu, oblongues o elíptiques, dispuestes de forma alterna o fasciculada. [[Flor|Flores]] [[actinomorfa|actinomorfes]] y [[hermafrodita|hermafrodites]], de color blancu o verdosu, de 4-6 mm de diámetru. [[Mota (botánica)|Mota]] de 5 [[sépalu|sépalos]], soldaos a la base. [[Corola]] de 5 [[pétalo]]. [[Androcéu]] con 5 [[estame]]s, alternipétalos. [[Ovariu (botánica)|Ovariu]] bilocular o inocular. El [[frutu]] tien forma elipsoidal, d'unos 5 mm, cápsula, que produz [[grana|granes]] de color paro o acoloratáu, d'unos 2-3 mm.



=== M. senegalensis subsp. senegalensis ===
Ye menos espinosa, dacuando inclusive inerme, les cápsules son triloculares y les fueyes nun tán arredondiaes nel [[ápiz]].

== Vida y reproducción ==
Floria ente xunu y ochobre y los frutos maurecen ente setiembre y ochobre.

== Hábitat ==
Crez en zones costeres y templaes, hasta unos 400 [[msnm]], sobre suelos cascayosos, ribayos o zones protexíes, onde nun se den xelaes pero reciba la influencia marina. Zones de carba espinosa y cambronales, carauterística de les comunidaes de Mayteno-periplocetum angustifoliae y del Rhamno-Maytenetum europaei, convive con especies como ''[[Asparagus albus]], [[Aristolochia baetica]], [[Chamaerops humilis]], [[Ephedra fragilis]], [[Genista umbellata]], [[Lavandula multifida]], [[Rhamnus oleoides]], [[Rosmarinus officinalis]] y [[Thymus baeticus]]''.

== Distribución ==
Ye una especie de bien amplia distribución.

N'África puede atopase a lo llargo de tol [[Magreb]],especialmente en [[Marruecos]] y [[Arxelia]], y nel [[África subsaḥariana]], dende [[Senegal]] a [[Eritrea]], según nel sur del continente hasta'l norte de [[Namibia]], [[Botsuana]] y [[Sudáfrica]]; Puede atopase tamién na islla de [[Madagascar]]. Escontra l'oriente, estender por Asia al traviés de la [[Península Arábiga]], [[Afganistán]], [[Paquistán]], [[India]] y [[Bangladex]]. -

Les úniques poblaciones europees alcontrar na mariña sureste d'España, dende [[Provincia de Málaga|Málaga]] hasta [[Rexón de Murcia|Murcia]] y sur d'[[Provincia d'Alicante|Alicante]], pasando por [[Provincia de Granada|Granada]] y [[Provincia d'Almería|Almería]].

N'Almería pueden alcontrase n'El Palmer y La Molineta, n'[[El Ejido (Almería)|El Ejido]] ([[Llugar d'Importancia Comuñal|LIC]] La Bolla), [[Los Baños de Guardias Vieyes|Guardias Vieyes]], [[Santa Fe de Mondújar]] o [[Cuevas del Almanzora]], en zones protexíes como'l [[Parque natural del Cabu de Gata-Níjar]], [[Sierra Alhamilla]], [[Punta Entinas-Sabinar]] y [[La Partala (Benahadux)|La Partala]] ; el so estáu ye críticu llocalmente.

Na [[Rexón de Murcia]] alcuéntrase principalmente na [[sierra minera de Cartaxena-La Unión]], con bones poblaciones na redolada d'[[El Gorguel]] y nel parque natural de [[Calblanque, Monte de les Cenices y Peña de la Águila]].

== Estáu de caltenimientu n'España ==
Alcuéntrase amenazada pol urbanismu costeru, lo que llevó a incluyila nel Llibru coloráu de la flora montesa amenazada d'[[Andalucía]], como [[vulnerable]]. la Llista Colorada de la Flora Vascular d'Andalucía catalogar como [[en peligru d'estinción]].

Na Rexón de Murcia, les sos principales poblaciones alcuéntrase en peligru pol proyeutu de construcción del macropuerto d'[[El Gorguel]]. Ta catalogada como especie [[vulnerable]] nel Catálogu Rexonal de Flora Montesa Protexida de la Rexón de Murcia.

A nivel nacional, apaez na Llista colorada de la flora vascular española, como [[casi amenazada]].

== Usos ==
La so madera, dura y de granu finu, úsase como combustible pos apurre bona lleña y carbón. Les sos fueyes úsense como [[afrodisiacu]] y estimulante del [[sistema nerviosu central]].

== Propiedaes ==
La [[catinona]] y [[catina]] son estimulantes del [[sistema nerviosu central]], sustancies rellacionaes coles [[anfetamina|anfetamines]].

== Taxonomía ==
''Maytenus senegalensis'' describióse por [[Lam.]], [[Exell]] y espublizóse en ''[[Boletim da Sociedade Broteriana]]'', sér. 2 26: 223. 1952.
;[[Etimoloxía]]:
***Maytenus***: nome xenéricu de ''maiten, mayten o mayton'', un nome [[araucanu]] pa la [[especie tipu]] ''[[Maytenus boaria]]''.

***senegalensis**': epítetu xeográficu del Senegal (xenitivu del llatín), país del África Occidental, anque dalguna senegalenis alcuéntrase tamién como nativa n'España.

## Ver tamién
*Llista d'árboles autóctonos de Sudáfrica
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
* Dellos autores. “Llibru Coloráu de la Flora Montesa Amenaciada d'Andalucía. Tomu II: Especies Vulnerables”, páxs. 235-237. Edita Conseyería de Mediu Ambiente, Xunta d'Andalucía, Dep. Llegal SE-1325-2000, ISBN 84-89650-78-0, 84-89650-75-6 (Obra Completa)

## Enllaces esternos
* Conseyería de Mediu Ambiente de la Xunta d'Andalucía
* Les comunidaes de Maytenus senegalensis subsp. europaeus (Celastraceae) na Península Ibérica , por Blanca Díez-Garretas, Alfredo Asensi y Salvador Rivas-Martínez, Lazaroa 26: 83-92. 2005 ISSN 0210-9778
* Waste Ideal, por Merche S. Cai y Juan Enrique Gómez
* , por Andrés Ivorra
*  Galería fotográfica de José Darnaude
* Flora montesa, Galería fotográfica de José Quiles
*