open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ganghwa

**Ganghwa** (), tamién llamada **Ganghwado**, ye una islla del condáu de Ganghwa, Incheon, Corea del Sur. Ta nel mar Mariellu, na desaguada del ríu Han.

La islla ta separtada de Gimpo (na península surcoreana) per una canal estrecha con dos pontes, y de Kaesong (Gaeseong) en Corea del Norte pela canal principal del ríu Han. Ofrez dalgunes de les vistes más cercanes dende'l sur de pueblos norcoreanos, que pueden vese en díes claros a menos de dos kilómetros.

Ta asitiada de manera estratéxica, controlando l'accesu al ríu, que traviesa l'antigua Joseon y la capital de Corea del Sur, Seúl. Les sos fortificaciones fueron atacaaes repetidamente nel sieglu XIX. Con una superficie de 302.4 km², constitúi la mayor parte del condáu de Ganghwa (una división d'Incheon). La islla tien una población de , la metá de les cualos viven en Ganghwa-eup (강화읍) nel nordeste. El puntu más altu de la islla ye Mani-san con 469 metros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Antonio José de Sucre

**Antonio José de Sucre y Alcalá** , conocíu como'l **Gran Mariscal d'Ayacucho**, foi un políticu y militar venezolanu, prócer de la independencia y presidente de Bolivia y Perú. Fíu d'una familia acomodada de tradición militar siendo so pá coronel del Exércitu Realista.

## Referencies

## Enllaces esternos
Publiu Corneliu Escipión

**Publiu Corneliu Escipión**, hermanu de Cneu Corneliu Escipión y pá de Publiu Corneliu Escipión l'Africanu. Nomáu cónsul romanu nel añu 218 e.C., lluchó a la escontra d'Aníbal n'Italia y darréu viaxó a Hispania mientres la Segunda Guerra Púnica, xunto col so hermanu Cneu, pa combatir a Amílcar Barca, al que derrotaron en Dertosa. **Publiu** y el so hermanu morrieron na redolada de Cástulu nuna batalla a la escontra d'Asdrúbal.
 
Procónsul *hispaniensis* nos años 217, 216, 214 y 213 e.C.. Tres d'una esitosa campaña, morrió na batalla de Castulu (212 e.C.).

## Referencies

## Enllaces esternos
Aición Ciudadana Lliberal

**Aición Ciudadana Lliberal** (ACL) foi un partíu políticu español de centru activu nel tiempu de la transición a la democracia. Surdió en 1978 y taba dirixíu por José María de Areilza que fore ministru d'asuntos esteriores (1975-1976). Nes eleiciones xenerales de 1979 foi parte de Coalición Democrática y Areilza foi escoyiu diputáu por Madrid, poco dempués ACL integróse n'Alianza Popular.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cárcel d'Abu Ghraib

La **cárcel d'Abu Ghraib** ye una cárcel astiada n'Abu Ghraib, una ciudá iraquina a 32 km al este de Bagdag. Nesti recintu Sadam Husein torturó y executó a disidentes, y más sero l'exércitu de los Estaos Xuníos convirtiólu nun llugar de tortura ya interrogatoriu de sospechosos d'actuar a la escontra les fuercies de los Estaos Xuníos.

La prisión conocióse internacionalmente cuando la canal americana de televisión CBS asoleyó n'abril de 2004 numberoses semeyes de tortures, abusos y humillaciones a los prisioneros iraquinos por un grupu de soldaos de los Estaos Xuníos, darréu apaecieron más pruebes.

## Ver tamién
* Guerra d'Iraq

## Referencies

## Enllaces esternos
Tankōbon

**Tankōbon** (単行本) ye'l terminu en xaponés pa "volume compilatoriu" d'una serie en particular (como mangues, noveles gráfiques, artículos de revistes, ensayos, patrones de costura, etc.) a estremancia de revistes o series d'obres completes que contienen munchos títulos.

Davezu los mangues son espublizaos por primer vez en revistes d'antoloxíes de tirada selmanal o mensual (cómo Afternoon, Shounen Jump, Hana to Yume).

Estes revistes d'antoloxíes tienen cientos de páxines y decenas d'histories individuales escrites por diversos autores. Son imprentaes en papel pa diarios y son consideraes como revistes desechables. 

Un tankōbon ye una coleición de capítulos d'una sola serie reimprentaes en formatu de bolsiellu o pasta blanda con papel de meyor calidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lexicoloxía

La **lexicoloxía** ye la rama de la llingüística qu'estudia'l léxicu, el so orixe, les rellaciones ente conceutos de pallabres y la estructura de les rellaciones que s'establecen ente les pallabres que constituyen el léxicu d'una llingua.

## Bibliografía
* Zuckermann, Ghil'ad, 2003, ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'', Palgrave Macmillan (ISBN 9781403917232 / ISBN 978140338695)
Shōnen Jump

**Shōnen Jump** (少年ジャンプ) son dos revistes recopilatories de manga, una selmanal y la otra mensual, espublizaes por Shūeisha. La revista selmanal ye anguaño la más vendida de Xapón (amás de ser la revista de cómics más vendida del mundu), con 6 millones d'exemplares cada selmana.

N'ella espublizáronse munches obres que darréu tendríen munchu ésitu nel formatu *[[tankōbon]]* (tomos de 200 páxines). La Shōnen Jump ta empobinada al shōnen (ye dicir, haza mozos adolescentes). Les histories suelen tener muncha aición y aventura, y davezu los sos protagonistes son mozos xóvenes con habilidaes especiales.

Non sólu s'espubliza en Xapón, sinón que tamién nos Estaos Xuníos, Canadá, Alemaña (nesti caberu país col títulu de "*Banzai!*"), y Suecia. Anque la revista nun se vende en países como Corea del Sur, Ḥong Kong, Taiwán y Tailandia, los títulos de manga de Shōnen Jump tornense y distribúin nesos países.

## Referencies

## Enllaces esternos
Discoteca

Una **discoteca** ye un llugar onde les persones van baillar y xeneralmente a divertise colos sos collacios peles nueches. La música polo xeneral nun s'oye en direutu, sinón que provién de discos, que les más de les vueltes son amestaos por un *disc jockey*.

La primer discoteca del mundiu foi'l Scotch Club, na ciudá alemana d'Aachen, que funcionó dende 1959. Nos años sesenta, les discoteques fixéronse populares en toa Europa, y nos setenta tamién nos Estaos Xuníos, au en consecuencia se desendolcó la música disco.

Delles discoteques como'l Studio 54 de Nueva York fixéronse famoses pola so música, el so ambiente o pola asistencia de clientes famosos. Otres, como República Cromagnon de Buenos Aires o Alcalá 20 de Madrid, apaecieron nes noticies por desastres agravaos pol so escesu de xente y les dificultaes d'evacuación.

Hai que señalar que nes discoteques nun ye too positivo, pues nelles en munches ocasiones améstense alcohol escesivu y tabacu.

## Ver tamién
*megatrón (efeutu megatrón)
*Altavoz
*Foco (allumación)
*Disc jockey o DJ.
*Dance
*Bakalao
*Música electrónica
*Música disco
*Discu de vinilo
*Mákina

## Referencies

## Enllaces esternos
Shōnen Sunday

**Shonen Sunday** (少年サンデー *Shōnen Sandē*) ye una revista de manga, espublizada por Shogakukan, de llinia editorial al estilu shōnen.

## Mangues asoleyaos
* *[[Cheeky Angel]]*
* *[[Detective Conan]]* 
* *[[Flame of Recca]]*
* *[[Ge Ge Ge no Kitaro]]*
* *[[InuYasha]]*
* *[[Katteni Kaizo]]*
* *[[Kikaider]]*
* *Konjiki no Gash!* (*[[Zatch Bell!]]*)
* *[[MÄR]]*
* *[[Midori no Hibi]]* (*Midori's Days*)
* *[[Patlabor|Mobile Police Patlabor]]*
* *[[Ranma ½]]*
* *[[YAIBA]]*
* *[[Yakitate!! Japan]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina Oficial de Shonen Sunday (en xaponés)
Asuka

**Gekkan Asuka** ye una revista de manga shōjo de la editorial Kadokawa Shoten. **Asuka** espubliza series de gran popularidá nuna variedá de compartimientos. La revista s'espubliza los díes 24 de cada mes. La revista en sí ye shōjo, pero les sos histories captan tamién al públicu masculín.

## Rama de les revistes Asuka
El compartimientu d'Asuka ufre títulos como DNAngel y X, mentantu que'l sellu Asuka Comics DX ta pa una audiencia mayor, con temes más maduros en serie por exemplu Seimaden; Asuka Fantasy DX ye una revista con temes de más aventura ya histories de ciencia ficción y supernaturales, llar de Cowboy Bebop y Angelique; Asuka Mystery DX s'enfota n'histories romántiques con munchu suspense; Asuka CIEL s'enfota nos romances yaoi. 
Los mangues de les revistes que lleven la insignia "DX" recopilense en tomos baxu'l sellu d'Asuka Comics DX.

Los cómics espublizaos na revista Asuka son recopilaos en tankōbons baxo'l nome d'Asuka Comics.

## Mangues espublizaos nesta revista
* Tamayo Akiyama
** *[[Hyper Rune]]*
** *[[Mouryou Kiden]]*
** *[[Secret Chaser]]*
* Sumiko Amakawa
** *[[Cross (manga)|Cross]]
* [[CLAMP]]
** *Clamp Gakuen Tanteidan*
** *Suki Dakara Suki*
** *Wish*
** *X*
** *Yumegari*
* [[Fumino Hayashi]]*
** *[[Neon Genesis Evangelion: Angelic Days]]* (spinoff of Neon Genesis Evangelion)
* Haruko Iida*
** *Crescent Moon*
* [[Kasane Katsumoto]]
** *Hands Off!*
* [[Ayumi Kawahara]]
** *Idol Densetsu Eriko*
* [[Kiyo Kujo]]
** *Trinity Blood* (story by [[Sunao Yoshida]])
* [[Ai Morinaga]]
** *Duck Prince*
** *Yamada Taro Monogatari*
* [[Yutaka Nanten]]
** *Cowboy Bebop* (story by [[Hajime Yatate]] and Yutaka Nanten, spinoff of anime series)
* [[Kaoru Ohashi]]
** *Celluloid Carnival*
** *Gekkou no Heroine*
** *Lemming no Yukue*
** *Maria ni Korosareru*
* [[Yukiru Sugisaki]]
** *D.N.Angel*
** *Lagoon Engine*
** *Lagoon Engine Einsatz*
* [[Satosumi Takaguchi]]
** *Sakende Yaruze*
* [[Cain Yuga]]
** *Cowboy Bebop Shooting Star* (based on original work by [[Hajime Yatate]])
* [[Kairi Yura]]
** *Angelique''

## Revistes rellacionaes
Asuka CL DX

## Referencies

## Enllaces esternos
Ribon

***Ribon Magazine*** (りぼん) ye una revista de manga espublizada mensualmente en Xapón de la mano de Shueisha. La so primer entrega apaeció n'agostu de 1955. Cada edición tien 400 páxines, nes que se reparten capítulos de diversos mangues, histories en blanco y un color estremada cauna pa que puean ser destremaes fácilmente. Davezu inclúi como regalos pequeños xuguetes, llibretes, axendes, etc (merchandising).

La **Ribon** ta especializada na espublización de shōjo, xéneru empobináu a moces xóvenes, dende la escuela primaria hasta la escuela de secundaria. Los manga shojo más populares suelen ser los qu'espubliza la Ribon y, polo xeneral, los autores d'esti xéneru son muyeres.

## Mangues asoleyaos
* Aishiteruze Baby
* Akazukin Chacha
* Chibi Maruko-chan
* Full Moon o Sagashite
* GALS!
* Kodomo no Omocha
* Marmalade Boy
* Mint na Bokura
* Kamikaze Kaito Jeanne
* Ultra Maniac

## Autores a rescamplar
*Wataru Yoshizumi
*Arina Tanemura
*Mihona Fujii
*Miho Obana

## Referencies

## Enllaces esternos
Oekaki

**Oekaki** ye una pallabra xaponesa que significa *escarabayu*. Na Internet, un oekaki ye una imaxe creada nun oekaki board o oekaki BBS (un foru online que permite crear estes imáxenes de forma qu'otros usuarios llueu puean comentala). Los dibuxantes d'oekakis davezu espublicen tamién los sos dibuxos n'otres páxines, yá seyan personales o en galerías como DeviantArt.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kaoani

Los Kaoanis son pequeños emoticonos, la pallabra **Kaoani** provién del xaponés **kao** (cara) y **ani** (animación). 

Davezu reboten y paez que tán nalando. El país d'orixe de los kaoanis ye Xapón. N'asturianu podríen traducise como *carines d'[[anime]]*, *nubecines* o *bombones*, n'inglés tamién son conocíos como *blobs*, *puffs* y *kaos*.

Los Kaoanis puen tener forma d'animales, xelatines de colores, bombones vistíos como animales, personaxes de caricatures, etc. Munchos tán animaos faciendo estremaes actividaes, como baillar, rir o xugar.

El formatu d'archivu de los kaoanis siempres ye GIF, yá qu'esti formatu aceuta animación. Los kaoanis normalmente son usaos en foros d'alderique, páxines de MySpace, blogs y MSN Messenger p'amosar les emociones d'una persona.

## Ver tamién
*Emoticonu
*Smiley
*Anime
*MSN Messenger

## Exemplos

*Varios tipos de kaoani 
*Iconos de emociones
*Nubecitas  
*Bombones
Big Comic Original

**Big Comic Original** ye una revista antolóxica xaponesa de manga del xéneru seinen espublizada pola editorial Shogakukan, empobinada haza audiencies principalmente masculines, davezu adolescentes y mozos adultos.

## [[Mangaka|Mangaques]] y series espublizaes en Big Comic Original

* Mitsuru Adachi
** *[[Jinbē]]*
* Kenshi Hirokane
** *[[Human Crossing]]* (historia de Masao Yajima)
* Naoki Urasawa
** *[[Master Keaton]]* (con Hokusei Katsushika)
** *[[Monster (manga)|Monster]]*
** *[[Pineapple Army]]* (historia de Kazuya Kudo)
** *[[Pluto (manga)|Pluto]]*

## Revistes rellacionaes

* *[[Big Comic]]*
* *[[Big Comic Spirits]]*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Big Comic Original Información en Anime News. (inglés)
Nakayoshi

ye una revista xaponesa espublizada por Kodansha referente a manga shōjo. El mercáu oxetivu (como Ribon y Ciao) ta enfocáu pa moces d'escuela básica y media.

Ye una de les revistes de manga shōjo más vendíes, teniendo vendío más de 400 millones de copies desnde 1978. A mediaos de la década de 1990, Nakayoshi vendíase por 400 yenes y tenía un permediu de 448 páxines. La circulación media estimada de Nakayoshi nesi momentu yera de 1.800.000. La so circulación algamó un máximu de 2.100.000 en 1993. En 2007, la so tirada foi de 400.000

Esta revista tien asoleyaos títulos tan famosos como:

* Bishōjo Senshi Sailor Moon (Sailor Moon)
* Magic Knight Rayearth
* Cardcaptor Sakura
* Tokyo Mew Mew
* Sugar Sugar Rune

Hai tamién una versión espublizada n'Indonesia. La versión indonesia espublízase mensualmente por Elex Media Komputindo.

## Ver tamién
* Manga
* cómic
* Xapón
* *[[Shōjo Friend]]*

## Referencies
Ciao (revista)

**Ciao (**&#12385;&#12419;&#12362;**)** ye una revista xaponesa de manga shōjo espublizada por Shogakukan pa moces xóvenes (de 9-13 años d'edá). La primer entrega asoleyóse en 1977. La circulación ta acerca d'un millón d'exemplares, el más grande ente revistes de manga shojo en Xapón. Anguaño, la revista, con cada entrega, lleva consigo sospreses (ye dicir: xuguetes, accesorios de neñes) ya inclúi regalos como cosméticos, relós, llápices, bloc de notes, etc. Los competidores de la revista son Ribon y Nakayoshi.

## Mangues y mangaques apaecíos en Ciao

* Mitsuru Adachi
** *[[Slow Step]]*
* Michiyo Akaishi
** *[[Alpen Rose]]*
* Kiyoko Arai
** *[[Beauty Pop]]*
** *[[Dr. Rin ni Kiitemite!]]*
* Yukako Iisaka
** *[[Cutey Honey Flash]]* (basáu nel trabayu de Go Nagai)
* Taeko Ikeda
** *[[Tonde Buurin]]*
* An Nakahara
** *[[Kirarin Revolution]]*
* Chiho Saito
** *[[Revolutionary Girl Utena]]*
* Hiromu Shinozuka
** *Wagamama Fairy Mirumo de Pon!* (*[[Mirmo!]]*)
* Yumi Tsukirino
** *Pokémon: PiPiPi Adventures* (*[[Magical Pokémon Journey]]*) (continuación de *[[Pokémon]]*)
* Yuu Yabuchi
** *[[Mizuiro Jidai]]*
* Nao Yazawa
** *[[Wedding Peach]]*
*Ritsuko Kawai
** *Tottoko Hamutaro ([[Hamtaro]])*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ciao Land Sitiu Web oficial (En xaponés)
* Ciao información de la revista n'Anime News Network
Samuel Gompers

**Samuel Gompers**  foi un dirixente obreru d'Estaos Xuníos. Residente nos Estaos Xuníos dende 1863, en 1881 fixo una asociación de sindicatos qu'en 1886 adoptaría'l nome d'American Federation of Labor (AFL).

## Referencies

## Enllaces esternos
León Trotsky

**Liev Davídovich Bronstein** (Лев Давидович Бронштейн), más conocíu como **León Trotsky**. Yanovka, Ucraína, 26 d'ochobre (según el calendariu xulianu pre-revolucionariu) o 7 de payares (según el calendariu gregorianu) de 1879 - Coyoacán, Méxicu, 20 d'agostu de 1940. 
Políticu y teóricu revolucionariu soviéticu, responsable direutu del éxitu de la Revolución Rusa de 1917. Negoció la retirada de Rusia de la Primer Guerra Mundial per aciu de la Paz de Brest-Litovsk y afitó definitivamente los llogros revolucionarios per aciu de la creación del Exércitu Bermeyu, que vencería a 14 exércitos estranxeros y a los Exércitos Blancos (contrarrevolucionarios) demientres la Guerra Civil. 

Stalin dio orden d'asesinalu , y Jotov, encargáu de la operación contra Trotsky en Méxicu, valióse de dos comunistes españoles, Caridad y Ramón Mercader (madre y fíu), pa matalu. Ramón Mercader llograría infiltrase nel so círculu ganándose la confianza d'una de les secretaries de Trotsky. Col pretestu de que lleera un escritu de so averóse a Trotsky y mientres lleía coyó un piolé colgáu na parede de la estancia, clavándo-ylu per detrás. Morrería un día más tarde. Mercader pasó 20 años na cárcel pol asesinatu.

## Principales obres
* *Balances y perspectives* (1906)
* *El socialismu nos Balcanes* (1910)
* *La guerra y la Internacional* (1914)
* *Jean Jaurès* (1915)
* *El derechu de les naciones al autodetermín* (1917)
* *Lenin como tipu nacional* (1920)
* *Les leiciones de la Comuna* (1921)
* *[[Lliteratura y revolución]]* (1924)
* *[[Historia de la revolución rusa]]* (Dos tomos, 1929 a 1932)
* *[[La mio vida]] ([[1930]])
* *La revolución permanente (1930)

## Ver tamién
* Trosquismu
* Cuarta Internacional
* Leninismu
* Estalinismu
* Maoísmu
* Christian Rakovski
* 1984

## Referencies

## Enllaces esternos
* Centru d' Estudios, Investigaciones y Publicaciones "León Trotsky" - Arxentina 
* The Lubitz TrotskyanaNet dealing with Leon Trotsky, Trotskyism and Trotskyists 
* Páxina sobre la Casa-Muséu de Trotsky en Coyoacán. 
* Páxina del Marxists Internet Archive, en Conxuntu col Centru d'Estudios ya Investigaciones Leon Trotsky. Escritos Completos, Biografíes y Semeyes 
* Mi Vida. Leon Trotsky. Llibru Autobiográficu.
* Biografía interesante de León Trotsky
Trosquismu

El **trosquismu** ye la versión del marxismu-leninismu desendolcada por León Trotsky y que, en términos xenerales, representen una contraposición a la versión del d'Stalin, y a les sos teoríes sobre "socialismu nun solu país".

Busca, reencaminar el procesu revolucionariu soviéticu. Un de los sos pilares fundamentales sería la teoría de "la revolución permanente" descrita nel so llibru del mesmu nome. Otru de los documentos fundamentales sería'l *[[Programa de Transición]]*, escritu tamién por Trotsky. Ún de los sos análisis pa atalantar la evolución capitalista nos países coloniales y semicoloniales foi la teoría del desendolcu desigual y combináu.

Trotsky tamién defendió midíes que buscaban finar col burocratismu dientro del Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCUS), como la rotación de cargos. Fizo aportaciones teóriques sobre'l feminismu y arte, y defendió l'afondamientu económicu nel socialismu al traviés de planes quinquenales, los cualos posteriormente seríen aplicaos por Stalin.

Trotsky organizó la "Oposición de Izquierda Internacional", qu hasta l'ascensu de Hitler en 1933, consideróse una faición de la Internacional Comunista, pese a la persecución que los sos militantes sofrían por parte del Estalinismu.

Tres la victoria del nazismu y de la carauterización de la Tercer Internacional(estalinista) como contrarrevolucionaria, Trotsky llamó a construyir la Cuarta Internacional y partíos políticos revolucionarios independientes en cada país.

En la década de 1930 postuló l'entrismu nos partíos socialistes, como forma de facilitar la inserción de los grupos trosquistes nel movimientu obreru. Esti trabayu debía facese siempres de manera abierta y por un espaciu breve de tiempu, ya que llueu los trosquistes debían fundar los sos propios partíos y organizaciones.

Anguaño esisten, alredor del mundu, numberoses organizaciones trosquistes que provienen de les agospiaes na IV Internacional. En su momento viéronse fortalecies en cierta forma pola cayía de la Xunión Soviética. N'estaos como Francia, Arxentina y Bolivia, las organizaciones trosquistes adquirieron mayor influencia que n'otros, pero ensin algamar un pesu decisivu. 

## Ver tamién
***Personaxes:**
*Nahuel Moreno
*Ernest Mandel
*Jorge Altamira
*Vilma Ripoll
***Organizaciones**
*Aición Comunista
*POUM
*Cuarta Internacional

## Referencies

## Enllaces esternos
* Archivu d' obres de León Trotsky en marxists.org
Marc Bloch

**Marc Léopold Benjamin Bloch** , historiador francés especializáu na Francia medieval y fundador de la Escuela de los Annales.

Nacíu en Lyon, yera fíu d'un historiador de la antigüedá, el profesor Gustave Bloch. Estudió na *Ecole Normale Supérieure* y la *Fundación Thiers* en París, y n'otres ciudades como Berlín y Leipzig. Na I Guerra Mundial foi soldáu d'infantería nel exércitu francés y algamó la Lexón d'Honor.

Dempués de la guerra entamó a dar clases na universidá de Estrasburgu, y llueu algama'l puestu de profesor d'historia económica na Sorbona. Nel añu 1940 quedó excluíu del cargu públicu poles lleis racistes del gobiernu Vichy, al tratase d'un xudíu.

Nel añu 1929 Bloch crió con Lucien Febvre la perimportante publicación *Annales d'histoire économique et socialem* que más tarde daría-y nome a la corriente historiográfica conocida como Escuela de los Annales.

Morrió fusiláu por ser miembru de la resistencia francesa, tras ser torturáu varies hores pola Gestapo. Les sos últimes pallabres foron: Vive la France.

## Anéudota
Una de les rames en que la Universidá d'Estrasburgu foi distribuyía tres mayu del 68, la Universidá de Ciencies Humanes d'Estrasburgu, pasó a llamase en 1998 Universidá Marc Bloch, nel so honor.

## Obres

* *La Société féodale*
* *Les Rois thaumaturges*
* *L'Étrange Défaite* 
* *Apologie pour l'histoire ou métier d'historien*

## Referencies

## Enllaces esternos

* Bio at Lewis-Clark State College 
* Centre Marc Bloch 
* Université Marc Bloch 
* www.marcbloch.fr
Orbayu

L**'Orbayu**, **Orpín** o **Prúa** ye una lluvia perfino carauterística de la fastiella cantábrica. Ye una mena de precipitación que se carauteriza por tener un tamañu de gota pequeña (davezu menos de 0,5 mm de diámetru). L'orbayu orixínase en ñubes relativamente baxes y d'escasu desendolcu vertical, como estratocúmulos. 

Magar que la so intensidá ye davezu menor a la de la lluvia, l'orbayu puede ser enforma abondosu como pa facer acumulaciones del orde de **1** mm/h.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lucien Febvre

**Lucien Febvre**  Foi un de los más importantes historiadores franceses, conocíu pol papel que xugó nel establecimientu de la Escuela de los Annales. 
 
Febvre foi influyíu ceo pola obra de Vidal de la Blache mientres la so estancia na École Normale Supérieure (1899-1902), y ganó'l so doctoráu n'historia en 1911 depués de defender la so tesis de *Felipe II y el Francu Condáu*. Poco depués adquirió una posición na Universidá de Dijon. 
 
Febvre lluchó na Primer Guerra Mundial, y entamó les sos actividaes na Universidá d'Estrasburgu en 1919, cuando la provincia tornó a dominiu francés. Trabayaba ellí en 1929, cuando él y Marc Bloch fundaron la publicación *Annales d'histoire economique et sociale*, del que salió'l nome del so estilu distintivu de facer historia. En 1933 Febvre algamó cátedra nel Colexu de Francia. 

Espublizó munchos títulos nos años 1930 y entamos de los 1940, pero la Segunda Guerra Mundial interrumpió'l so trabayu. Na guerra morrió'l so collaciu y colega Marc Bloch a manes de los alemanes, y Febvre convirtióse nel direutor de la Escuela de los Annales na post-guerra, siendo'l so mayor discípulu y continuador l'historiador Fernand Braudel.

Febvre morrió en 1956.

## Referencies

## Enllaces esternos
Disciplines auxiliares de la historia

Les **disciplines auxiliares de la [[historia]]** son aquellos campos d'estudiu qu'ufren fontes documentales al historiador.
Al travies de les distintes disciplines auxiliares, l' historiador analiza los diversos materiales, documentos y reliquies en xeneral, orixinales d'un determináu momentu históricu, que se conservan anguaño y permiten al estudiosu estrayer, ordenar y analizar nueva información.
Dalgunes d'estes disciplines constituyen aplicaciones especializaes de ciencies autónomes por sí mesmas, como la filoloxía, la química, la botánica o la zooloxía; otres,por contra, nacen en fonción de les carauterístiques de los materiales que l'historiador pue analizar.
Anque siendo anguaño una ciencia autónoma, como les citaes anteriormente, l'arqueoloxía nació ente les disciplines auxiliares de la Historia nel sentíu de subordinaes a ésta, xunto coles que se llisten darréu:
Puen considerase como disciplines auxiliares de la Hestoria:

* Arqueoloxía
* Cronoloxía
* Derechu
* Diplomática
* Epigrafía
* Xenealoxía
* Heráldica
* Numismática
* Paleografía
* Sixilografía
* Vexiloloxía
* Etimoloxía, particularmente la toponimia


Ensin dubia son munches les disciplines auxiliares de la historia que nos falten, así que la llista debe considerase como básica y aún completable.

## Ver tamién
Historiografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Llei de Boyle-Mariotte

La **Llei de Boyle-Mariotte** formulada pol irlandés Robert Boyle (en 1662) y el francés Edme Mariotte (en 1676), ye una de les lleis de los gases ideales que rellaciona el volume y la presión d'una cierta cantidá de gas caltenida a temperatura constante, y diz que'l volume ye inversamente proporcional a la presión: 
PV=k\,

onde k\, ye constante si la temperatura y la masa del gas afonden constantes.

Cuando aumenta la presión, el volume disminúi, mientres que si la presión disminúi el volume aumenta. El valor exautu de la constante k nun ye necesario conocelu pa poder facer usu de la Llei; si consideramos dos situaciones d'un gas, calteniendo constante la cantidá de gas y la temperatura, deberá cumplise la rellación:

P_1V_1=P_2V_2\,

Esta Llei ye una simplificación de la Llei de los gases ideales particularizada pa procesos isotermos.

Xunto cola llei de Charles y Gay-Lussac y la llei de Graham, la llei de Boyle-Mariotte forma les lleis de los gases, que describen la conducta d'un gas ideal. Les tres lleis pueden ser xeneralizaes na ecuación universal de los gases.

Ye Guillaume Amontons el que precisa en 1702 qu'esta llei nun ye válida más qu'a temperatura constante y ye más precisa a baxes presiones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Friedrich Bessel

**Friedrich Wilhelm Bessel**  foi un matemáticu alemán, astrónomu y sistematizador dae les funciones de Bessel (les cuales, magar el so nome, foron descubiertes por Daniel Bernoulli).

Ñació en Minde, Wesfalia, y morrió de cáncanu en Königsberg (agora Kaliningráu, Rusia). Bessel foi un contemporaneu de Carl Gauss, que tamién yera matemáticu y astrónomu.

Yera fíu d'una criada y a los 14 años pasó a ser aprendiz nuna compañía mercantil d'importaciones y esportaciones de Bremen. Yá de guaḥe convirtióse nel so contable y l'enfotu nel so trabayu llevólu a emplegar les sos habilidaes matemátiques a problemes de ñavegación; esto llevólu a fixar el so interés na astronomía como una salida pa determinar la llonxitú.

El so trabayu tan concenciudu llamó l'atencidón d'una de les mayores fegures de l'astronomía alemana, Heinrich Wilhelm Olbers, por precisar nos cálculos de la órbita del Cometa Halley. Gracies al so sofitu foi quien a atopar un trabayu nun observatoriu priváu instaláu cerca Bremen, au entamó a trabayar con total atención.

A suxerencia de Olbers, analizó y clasificó les observaciones y mediciones estelares efeutuaes anteriormente por James Bradley, d'unes 3.000 estrelles; nesta xera demostró un celu y una precisión tal que'l Kaiser Guillermu II de Prusia nomólu direutor del Observatoriu de Königsberg, onde pasó'l restu la so vida magar a les sos constantes quexes sobro'l clima llocal.


Bessel, Friedrich Wilhelm – Tabulae Regiomontanae reductionum observationum astronomicarum ab anno 1750 usque ad annum 1850 computatae, 1830 – BEIC 753362.jpg|*Tabulae Regiomontanae reductionum observationum astronomicarum ab anno 1750 usque ad annum 1850 computatae*, 1830

## Referencies

## Enllaces esternos
Universidá de Bucarest

La **Universidá de Bucarest** (**Universitatea din București**) ye una universidá de Rumanía. Tien 3.000 profesores y 20.000 estudiantes rumanos y 1.000 estranxeros. En 1864 un decretu del voivoda (príncipe) Alexandru Xuan Cuza convirtió l'Academia de San Sava na Universidá de Bucarest.

La zona los edificios de l'antigua universidá foi l'escenariu de manifestaciones, protestes y enfrentamientos coles fuercies de seguridá na revolución rumana de 1989.

Anguaño la universidá tien 19 facultaes, dos editoriales y dellos institutos d'investigación. Participa en programes europeos d'intercambéu como l**'Erasmus** o **Lingua**.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web de la Universidá de Bucarest (en rumanu y n'inglés)
Adrien Brody

**Adrien Nicholas Brody**  ye un actor d'Estaos Xuníos ganador d'un Oscar de l'Academia.

## Biografía
Algamó fama a nivel internacional cuando foi seleicionáu pa la película de Roman Polanski *[[The Pianist]]* en 2002. Por esi papel ganó l'Óscar al meyor actor, siendo l'actor más mozu n'algamar esi reconocimientu. En 2005 participó na película *[[King Kong (película de 2005)|King Kong]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Titaniu

El **titaniu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 22 y símbolu **Ti**, allugáu nel grupu 4 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los metales de transición, abondosu na corteya terrestre: alcuéntrase en forma d'óxidu, na povisa de dellos minerales de fierro y d'animales y plantes. El metal ye de color buxu escuru, gran durez, resistente a la corrosión y de propiedaes físiques asemeyaes a les del aceru; úsase na fabricación d'equipos pa la industria química y, aleáu col fierro y otros metales, emplégase na industria aeronáutica y aeroespacial.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  WebElements.com 
*  EnvironmentalChemistry.com
Takeshi Urata

**Takeshi Urata** (浦田武; ) ye un astrónomu xaponés.
 
Ye un prolíficu descubridor d'asteroides, y trabaya nel Observatoriu Nihondaira. Tamién codescubrió'l cometa periódicu 112P/Urata-Niijima.

L'asteroide Urata foi nomáu asina n'honor a elli.

## Referencies

## Enllaces esternos
Near Earth Asteroid Tracking

El **Near Earth Asteroide Tracking (NEAT)** ye un programa concebíu pa la busca d'asteroides que viaxen averaos a la Tierra y que puen entrar en ruta de colisión. Ta dirixíu pola NASA y pol Jet Propulsion Laboratory (JPL). El sistema NEAT emprimó les sos observaciones n'avientu de 1995.

El NEAT básase nun alcuerdu de cooperación ente NASA/JPL y la Fuercia Aérea de los EEXX pa la utilización de los telescopios GEODSS, allugaos en Haleakala, Maui, nel estáu de Ḥawai.

GEODSS ye un acrónimu de "Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance", que podría tornase como ''Vixilancia Electro-Óptica del Espaciu Profundu basada nel suelu.

Estos telescopios foron proyeutaos pa permitir el restreamientu de naves espaciales n'órbita de la Tierra. L'equipu del NEAT desenrolló una máquina fotográfica con CCD y un sistema d'ordenadores pa los telescopios del GEODSS. El sistema tien una resolución de 4.096 x 4.096 píxels, con un campu de visión de 1,2 graos por 1,6 graos.

A partir d'abril de 2001 un telescopiu del Observatoriu del Monte Palomar, con 1,2 m d'abertura, tamién entamó a ser utilizáu pa obtener oxetos próximos a la Tierra. Esti telescopiu ta equipáu con tres máquines fotográfiques.

Amás de descubir miles d'asteroides, tamién se-y atribúi al NEAT la descubrición del cometa 54P/de Vico-Swift-NEAT y de la estrella de movimientu propiu Teegarden.

L'asteroide NEAT recibió en 2005 esi nome n'honor al proyeutu NEAT.

## Ver tamién
* LINEAR
* LONEOS

## Referencies

## Enllaces esternos
Korado Korlević

**Korado Korlević**  ye un profesor croata y prolíficu astrónomu aficionáu, que se atopa ente los 20 principales descubridores de planetes menores del mundu. A partir de 2016, el Centru de Planetes Menores reconóz-y el descubrimientu de 1162 planetes menores con númberu, fechos nel Observatoriu de Višnjan ente 1996 y 2001. Amás, reconózse-y el co-descubrimientu d'otros 132 planetes menores. Les sos descubrimientos inclúin l'asteroide del cinturón principal esterior de rotación lenta 10415 Mali Lošinj, y 10645 Brač, miembru de la familia Eunomia d'asteroides. Tamién descubrió dos cometes, concretamente 183P/Korlević-Jurić y 203P/Korlević.

## Carrera

Korlević entamó a interesase pola astronomía mientres los años d'universidá en Pula, onde se implicó nuna sociedá llocal d'astronomía aficionada. Pasó los años siguientes perfeccionando la so técnica, construyendo telescopios y enseñando a otros, incluyendo cargos docentes na Sociedá Astronómica Aficionada de Višnjan. En 1981, Korlević llogró un bachiller universitariu en ciencies na facultá pedagóxica de Rijeka. Hacia finales de los años 1980, tres un tiempu enseñando en escueles politécniques, cofundó la Escuela Yugoslava d'Astronomía, que más tarde se conocería como la Escuela d'Astronomía de Višnjan.

Dientro d'esta organización pudo estudiar meteoros y asteroides con más seriedá, y xugó un papel central na formación de la Organización Internacional de Meteoros al tiempu que se fundaba. Korlević participó na primer Espedición Internacional a Tunguska. Motiváu por nueves llinies d'investigación surdíes d'esta espedición, Korlević punxo en marcha la sustitución del telescopiu del Observatoriu de Višnjan, que quedara gravemente dañáu durante l'ataque serbiu a Croacia. En concretu, el telescopiu fuera unviáu a Sarayevu pa ayudar a los defensores durante l'asediu de Sarayevu. En 1995, esti nuevu telescopiu xeneró la primer llinia astrométrica, y en poco tiempu Korlević y los sos compañeros descubrieron asteroides hasta entós desconocíos, un gran avance pa la astronomía croata.

L'equipu de Višnjan construyó un nuevu observatoriu a unos 4&nbsp;km en Tićan pa siguir col trabayu sobre los oxetos cercanos a la Tierra (NEO). Nel sitiu de Tićan tamién construyeron l'Antena Schumann más grande del mundu. Usárase pa demostrar que los meteoros que penetren la ionosfera tienen un efeutu significativu sobre les resonancies Schumann.

## Korlević l'educador
Korado Korlević foi editor de *Nebeske krijesnice*, un boletín d'astronomía, y ye un espertu citáu davezu n'artículos astronómicos sobre cuerpos menores ya impactos. La enseñanza de la astronomía, y tresmitir la so pasión por ella a les xeneraciones más nueves, sigue siendo una prioridad central pa Korlević, y dedica munchu tiempu a la docencia.

## Premios y honores
* Premiu de la ciudá de Poreč "San Mauro"
* L'asteroide Korado foi nomáu nel so honor.
* Premiu Edgar Wilson 1999
* Premiu Edgar Wilson 2000
* Premiu Ivan Filipović 2002

## Referencies

## Enllaces esternos

* Korado Korlević na páxina oficial del Observatoriu de Višnjan  
* Korado Korlević na Paséu de la Fama de Croacia en Opatija
La Sidra

**La Sidra** ye una revista mensual qu'edita l'Asociación Cultural Ensame Sidreru dende 2003 col Depósitu Llegal AS-03324-2003. El primer númberu asoleyóse en setiembre de 2003 convirtíéndose na primer revista temática sobre la sidra n'Asturies. *La Sidra* ye una publicación con conteníos n'asturianu y castellán y recueye noticies de l'actualidá del mundu la sidra, información d'echadores de sidra y concursos, sobre la sidra n'otres partes del planeta, entrevistes a chigreros y llagareros, artículos d'opinión, d'investigación, d'etnoloxía y de divulgación, recetes... en definitiva de tolo que se mueve nel mundu sidreru. La revista pasa les 140 páxines a tou color y tien una tirada de 3.000 a 5.000 exemplares, poro, la mayor espublización de cualesquier tipu sobre cultura sidrera tanto en tirada como en númberu de páxines.

Anguaño ye la mayor revista de temática sidrera del mundu, el cualesquier llingua y la so páxina web ye la más visitada del sector, convirtiéndose na referencia tanto n'Asturies como n'otros países que tienen cultura sidrera. La páxina ufierta conteníos n'asturianu, castellán y n'inglés, lo que fai entá mas grande la so presencia a nivel internacional. 

Esta revista apaez en versión escrita n'alta calidá y tamién en formatu pdf afayable na so páxina web.

## Otres revistes sidreres
Tres l'apaición de *La Sidra* en 2003 y el so afitamientu, vendríen otros proyeutos como la revista bimensual *[[Sicera]]* asoleyada pola Asociación de Llagareros d'Asturies dende finales de 2005 y que sería la segunda publicación sobre la bebida asturiana por escelencia enantes d'abandonase'l proyeutu y esapaecer. Más tarde en xunu de 2006 aparecería la revista *[[Vivir la Sidra]]* qu'edita Editora del Norte y por últimu'l proyeutu empresarial *[[Sabor de Sidra]]* (finales de 2006) periódicu mensual de baldre que tamién fora abandonáu al pocu tiempu d'editase.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina de ''La Sidra''
Seiji Ueda

**Seiji Ueda** (上田清二; ) ye un astrónomu xaponés. A fecha de 2006 ye'l séptimu descubridor individual d'asteroides más prolíficu. Ye doctor (M.D. y Ph.D.) pola Universidá de Stanford y ta integráu na plantí­a de la Universidá d'Estudios Avanzaos de Xapón.

## Referencies

## Enllaces esternos
Final Fantasy

**Final Fantasy** ye una serie de xuegos RPG de la compañía xaponesa Square Enix, nome adoptáu tres de la fusión de SquareSoft, creadora de los *Final Fantasy*, con Enix, otra gran compañía xaponesa conocía pola so saga *[[Dragon Quest]]*. L'elementu común de tolos xuegos ye la fantasía: Mundos máxicos que descubrir, desafíos qu'afrontar y enemigos escontra los que lluchar. Los sos entamos remóntense a los tiempos de la NES. El so novedosu estilu de xuegu provocó la so gran aceutación polos xugadores. La popularidá de la serie llevó a producir munches secueles, llegando, anguaño, hasta la versión decimosegunda del xuegu, amás d'una película, una serie d'animación y delles secueles..

## Títulos
### Videoxuegos
* Final Fantasy I
* Final Fantasy II
* Final Fantasy III
* Final Fantasy IV
* Final Fantasy V
* Final Fantasy VI
* Final Fantasy VII
* Before Crisis: Final Fantasy VII 
* Crisis Core: Final Fantasy VII 
* Dirge of Cerberus: Final Fantasy VII
* Final Fantasy VIII
* Final Fantasy IX
* Final Fantasy X
* Final Fantasy X-2
* Final Fantasy XI
* Final Fantasy XII 
* Final Fantasy Tactics 
* Final Fantasy Tactics Advance 
* Final Fantasy: Crystal Chronicles 
* Final Fantasy: Mystic Quest 

### Serie d'animación
* *[[Final Fantasy: Unlimited]]*

### Películes
* *[[Final Fantasy: La Fuercia Interior]]* 
* *[[Final Fantasy VII: Advent Children]]* 
* *[[Final Fantasy La Leyenda de los Cristales]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
* '''Lagunamov2k''' - Páxina web de *Final Fantasy* en castellán.
* '''Final Fantasy Maniacs''' - Comunidá de *Final Fantasy* en castellán.
* '''Universu Final Fantasy''' Páxina de *Final Fantasy* en castellán.
Puerta

Una **puerta** ye xeneralmente entendida como una abertura nun elementu de vedación arquiteutónica, como una muria, permitiendo'l pasax de persones d'un ambiente pa otru.

## Configuración
Les puertes puen tar feches d'estremaos materiales, magar que la madera (especialmente la compensada) seya'l material más popular. Otros materiales incluyen l'aluminiu, l'aceru, el fierro y el PVC. 

La puerta (na so visión más tradicional) fórmase polos siguientes elementos:
* *Fueya*. Normalmente una chapa (de madera o metal) responsable de la vedación de la muria cuando la puerta ta "pesllada". Acostuma ser confundida cola puerta propiamente dicha.
* *Batiente*. Son los perfiles rectangulares (de madera, metal, o otru material) que tán aprisionaos xunto a la abertura na muria y permite la fixación de la fueya.
* *Guarnición*. Un elementu responsable por esconder la xunta entre la muria d'albañilería y la madera del batiente.

## Menes de puertes
Acordies col so diseñu, les puertes puen clasificase como vien darréu:
* Puerta d'una fueya.
* Puerta corredera.
* Portón
* Portiella

## Les puertes nuna fortificación
Elementu críticu na defensa d'una fortificación, demandaba cuidaos especiales de los sos arquiteutos en toles dómines. De manera xenérico, un castiellu, fuerte o fortaleza presentaba dos puertes nes sos muries: El portón principal, de mayores dimensiones, y la llamada *Puerta de la Traición*, menor y, na midida lo posible, disimulada, en posición opuesta y fecha col envís d'afrontar cualesquier eventualidá de la guerra.

## Informática

N'informática, llugar físicu o llóxicu d'entrada a un sistema.

## Referencies

## Enllaces esternos
Normes de Castelló

Les **Normes Ortográfiques de Castelló** (**Normes Ortogràfiques de Castelló**, o simplemente **Normes de Castelló** o **Normes del 32**), son unes normes ortográfiques elementales, que siguen básicamente les normes de Pompeu Fabra, adautaes al valencianu. Estes normes foron roblaes en 1932 poles más importantes instituciones culturales de la Comunidá Valenciana.

Les normes atopen un compromisu, nel sen de que respeten la esencia y l'estilu de les normes fabrianes, pero permiten l'emplegu de la idiosincrasia del valencianu. Ye importante destacar que nun son unes normes ortográfiques completes, son namái qu'una guía. De fechu, la situación del valencianu estándar sigue esta guía aproximadamente, pero ye importante dicir qu'en delles coses considérense non ortográfiques angauño. (p.ex. *atre* por *altre*) permítense nes *Normes de Castelló*. Per otru llau, delles pallabres aceptaes pola Academia Valenciana de la Llingua na actualidá, nun tán nel espíritu de la norma.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Facsímil y Firmes na web de l'AVL 
* Facsímil na Biblioteca Lluís Vives
* Discursu d'Enric Valor sobro les Normes
Hiroshi Kaneda

**Hiroshi Kaneda** (金田宏 *Kaneda Hiroshi*, ) ye un astrónomu xaponés. Ye un descubridor d'asteroides bien prolíficu. Ente 1987 y 2000, Kaneda descubrió 698 asteroides.

## Referencies

## Enllaces esternos
Discos L'Aguañaz

**Discos L'Aguañaz** ye un sellu discográficu con sede n'Avilés, dedicáu a la música asturiana d'estremaos xéneros. Anguaño tres un alcuerdu empresarial t'asociada a Ediciones Ámbitu.

## Historia
L'Aguañaz foi creada en 1993 por Xune Elipe y Fernando Rubio, componentes del grupu Dixebra, xunto a Piedad Gutiérrez. El nome del sellu remanez d'un topónimu de la Sierra'l Cuera, asitiada nel Oriente d'Asturies.

Tres finar el contratu que venceyaba a Dixebra cola discográfica FonoAstur, cola qu'espublizaron el so primer discu, Xune y Fernando deciden arriesgase y sacar adelantre'l proyeutu de L'Aguañaz. Nun entamu, los oxetivos cimeros del sellu son aidar a los nuevos grupos de música tradicional asturiana que fueren surdiendo (el lema de la empresa ye *Los nuevos soníos d'un vieyu país*) y al mesmu tiempu editar los socesivos trabayos de Dixebra, nun importante pasu haza l'autoxestión del grupu.

Nos sos diez primeros años de vida, L'Aguañaz edita más d'una trentena de grabaciones. Amás, hasta siete años depués de la so creación, el sellu nun solicita sovenciones al Gobiernu d'Asturies, amosando asina que ye posible sacar alantre una discográfica colos propios recursos.

N'ochobre de 2006, anúnciase oficialmente un alcuerdu pol cual L'Aguañaz s'integra como parte de la editorial Ediciones Ámbitu, formando «la mayor empresa asturianista».

## Grupos
Ente los grupos qu'editaron discos con L'Aguañaz rescamplen les bandes de rock n'asturianu Dixebra, Avientu y Skama la Rede; y dientro'l folk una bayura formaciones como Corquiéu, Skanda, N'Arba, La Cigua, Brenga Astur Balandrán, La Col.lá Propinde o Cave Canem. Anabel Santiago figura moza de la tonada tamién graba cola discográfica.

## Proyeutos
D'esta miente, dellos de los proyeutos más importantes del sellu foron les sos recopilaciones de música, ente elles: 
****[[L'asturianu muévese]]*** en 1997, u 20 grupos de rock de tol Estáu español canten los sos temes n'asturianu. Participen ente otros Koma, Jesus Cifuentes, Siniestro Total, La Polla Records, Boikot, Matamala, Nación Reixa, Joxé Ripiáu, Os diplomáticos.... 

****[[Rock'n'llingua]]*** en 2004, onde se da una oportunidá a seyes grupos rock noveles que canten en llingua asturiana. 

*Dende 2000, L'Aguañáz edita L' ***Anuariu de la Música Asturiana***(AMA), que recueye tolo asocedío cada añu al rodiu de la son n'asturianu.

## Goxe Records
Per otru llau, L'Aguañaz cuenta col subsellu **Goxe Records**, dedicáu a la espublización de discos d'artistes menos rellacionaos col folk, como Toli Morilla, Anarquía Positiva o Dark la eMe.

## Ver tamién
*Ediciones Ámbitu
*Dixebra
*Xune Elipe
*Fernando Rubio

## Referencies

## Enllaces esternos
Páxina oficial de la discográfica
FonoAstur

**FonoAstur** ye una compañía discográfica asturiana fundada en 1987 col envís de defender, promocionar y esparder la música asturiana.

Dende la so creación, afincose como la empresa editora más importante y productiva d'Asturies. Los sos llanzamientos inclúin principalmente música folk y tradicional asturiana, anque tamién n'ocasiones tienen espublizaos discos d'otres músiques, como fusiones basaes na música tradicional o cantar d'autor. La mayoría de les producciones de FonoAstur tienen l'asturianu como llingua vehicular. El so eslógan ye *La música del país*.

Ente los grupos ya intérpretes más conocíos qu'editaron discos con Fonoastur s'alcuentren Nuberu, Dixebra, Llan de Cubel, Felpeyu, Xuacu Amieva o La Bandina.

El propietariu de FonoAstur ye'l conocíu productor discográficu asturianu Lisardo Lombardía.

## Referencies

## Enllaces esternos
José González Cristóbal

**José González Cristóbal** , conocíu artísticamente como ***El Presi***, foi un cantante asturianu de tonada y otros xéneros musicales.

Nel añu 1934 *El Presi* entra a formar parte de la Compañía Asturiana de Comedies como componente del grupu *Los Pamperos* y tamién como cantante flamencu en solitario acompañáu a la guitarra por Fermín Sánchez *Xelín*.

Grabó un inmumberable repertoriu de cantares que pasaron a formar parte del patrimoniu popular asturianu: «Si yo fuera picador», «¡Ay Xixón de mis amores!», «Mariñana», «Dime, xilguerín parleru», «Campanines de mio aldea», «Amanecía en la aldea», "Piloña"... y na mayoría d'ellos taría acompañáu pol so inseparable *Xelín*.

Nel barriu d'El Carmen, llugar nel que naciera na ciudá de Xixón, tien un bustu que preside la plaza que lleva'l so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
Silvino Argüelles

**Silvino Argüelles Menéndez**  foi un cantante asturianu de tonada.

A pesar de nacer nel conceyu d'Uviéu la so vida ta xunida al de Mieres. Foi so madre Luz, *La Calandria*, la que-y pega la so afición pola tonada. Silvino actúa nun escenariu por primer vez a la edá de 15 años, en 1934, nel cine de Vegadotos, nel que taba actuando con una compañía de teatru. Darréu entamó la so carrera como cantante que compaxinaba cola de actor. Depués de la Guerra civil española tuvo que trabayar de mineru na zona pirinaica, onde continúa cantando y alternando la canción asturiana col flamenco, tal y como lo facíen otros cantantes asturianos. Finalmente, depués d'un grave accidente llaboral torna p'Asturies.

Nuevamente subió a los escenarios nel cine La Montera de Sama. A lo llargo de los años sesenta participó en númberosos concursos y actuaciones a lo llargo de tola xeografía asturiana. 

Yera Silvino Argüelles un cantante con una fuerte personalidá sobre l'escenariu qu'interpretaba a la so manera la canción que tuviera ente manes, imprimiendo la so voz de barítonu un toque propiu a los cantares. *Texedora de Bayu*, *Canta'l malvís* (dedicada de Juanín de Mieres), *[[A la salida del Sella]]*, *La vaca pinta*, *Caleya arriba cantando*, *[[Viva la xente minera]]* … son delles de les sos canciones que mayor sonadía algamaron.

Cola agrupación musical «Asturies canta», na que s'aconceyaben los meyores cantantes asturianos del momentu, continuó recorriendo los escenarios d'Asturies y d'otres ciudaes como Barcelona, Madrid, Valladolid, … En 1980 representó a Asturies nel Festival Celta de Berlín, nel que tuvo acompañáu por Enrique García Palicio, L'Abogáu. Tamién cantó en Xinebra pa los emigrantes asturianos en Suiza.

Silvino Argüelles morrió d'un tumor cerebral el 3 de payares de 1986. Dende l'añu siguiente na llocalidá de Mieres tiene llugar la celebración del Memorial "Silvino Argüelles" onde s'aconceyen los meyores intérpretes de tonada del momentu y que dende'l añu 2003 reconoz el trabayu y les condiciones artístiques de 10 cantantes y un gaiteru acompañante de tonada. El 18 d'abril de 1999, el Conceyu de Mieres puso-y el so nome a una cai de la plaza del Requexo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/53001–53100

*... | [[Llista d'asteroides/52901–53000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/53101–53200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos