open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ismaël Lô

**Ismaël Lô** ye un músicu Senegalés nacíu en Dongo Buti (Níxer el 30 d'agostu de 1956. Al poco de la so nacencia, la familia tornó pa Senegal, d'au yera'l so pá, y s'afitaron na ciudá de Rufisque, cerca de la capital Dakar.

Na década de 1970, Lô estudió na Escuela d'Arte de Dakar, y d'aquella entamó la so carrera musical nel grupu Super Diamono. Dexó la formación en 1984 pa iniciar la so trayeutoria en solitariu. Nos cuatro años siguientes grabara cinco discos de música popular.

En 1990 Lô robla un contratu con Barclay y graba en Francia el que va ser el so sestu discu, *Ismael Lo*, qu'incluyía el que a la fin va ser el so mayor ésitu mundial: 'Tajabone'. Sicasí, la popularidá de la canción (inspirada nuna añada propia de Senegal) españaría dafechu en 1999 cola so inclusión na banda sonora de la película 'Todo sobre mi madre', del direutor español Pedro Almodóvar.

Lô graba en 1994 el so segundu discu d'esitu internacional, 'Iso', nel qu'afonda na reinterpretación de música tradicional senegalesa con igües que l'averen al folk. Un añu depués fai una xira per África que se recueye nel discu de 1996 'Jammu Africa'.

Nel añu 2002, Lô recibe la distinción de *Caballeru de la Lexón d'honor* francesa.

## Discografía
**Gor Sayina* (1981)
:*[A] Yaye Boye Balalma / Gor Saay Na / Ale Lo/ Woudje Yaye -- [B] Tiedo / N'daxami / Sey / Adou Calpe
**Xatat* (1984)
:*[A] Xalat / Talibe / Lote Lo -- [B] Xamyl Dara / Mariama / Fa Diallo
*Xiif (1986)
:*[A] Alal / Bode Gor / Xiif (Ethiopie Sahel) -- [B] Tiedo / Diouma / Marie Lo
**Natt* (1986)
:*[A] Ataya / Natt / Djola Kele -- [B] Samag La / Mougneul / Tadieu Bone
**Diawar* (1988)
:*[A] Jele Bi/ Sophia / Taar Dousey -- [B] Diawar / Jalia / Adou Calpe
**Wadiour* (1990)
:*[A] Wadiour / Diabar / Souleymane -- [B] Mbarawath / Nene / Tariha
**Ismael Lo* (1990)
:*Tajabone / Raciste / Ale Lo / Jiggeny Ndakaru / Fa Diallo / Souleymane / M'barawath / Nene
**Iso* (1994)
:*Dibi Dibi Rek / Nafantav / La Femme Sans Haine / Rero / Senegambie / Baol Baol / Naboou / Nassarane / Wassalia / Setsinala / Khar / Samayaye
**Jammu Africa* (compilation, 1996)
:*Jammu Africa / Nafantav / Sofia / Tajabone / Raciste / Nabou / Without Blame / Dibi Dibi Rek / Lotte Lo / Souleymane / Samba Et Leuk / Takou Deneu / Khar
**Dabah* (2001)
:*Aiwa / L'Amour A Tous Les Droits / Biguisse / Amoul Solo / Dabah / Boulfale / Faut Qu'on S'Aime / Africa Democratie / Diour Sani / Badara / Ma Dame / N'Dally / Xalas / Mam
**Sénégal* (2 October 2006)
# "Baykat"
# "Incha Allah"
# "Tass Yakar"
# "Jola"
# "Taar Dusey"
# "Manko"
# "Yaye Boye"
# "Plus Je Fais Ci, Plus Je Fais Ça"
# "Mbindane"
# "Wakhal"
# "Ouvriers"
# "Jiguen"
# "Ma Fille"
# "Tajabone"

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial, biografía en francés
Mediana

**Mediana** puede referise a:

* a la **[[mediana (estadística)|mediana]]**, como midida de posición central en Estadística.
* a la **[[mediana (xeometría)|mediana]]**, una llinia que puede trazase en cualesquier triángulu, utilizada p'obtener el centru de gravedá.
* **Mediana**, xacimientu arqueolóxico romanu na ciudá serbia de Niš.
* **Mediana**, barrera, llendera que separta un sen del otru nuna autovía o autopista.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mediana (xeometría)

Nun triángulu, la **mediana** o **media** ye la llinia que xune cualesquier vértiz, col puntu mediu del llau aviesu a esi mesmu vértiz. Dixebra al triángulu de dos metades cola mesma área. Les tres medianes, interséutense nel baricentru o centru de gravedá del triángulu o centroide. Tamién se verifica que dos tercios de la llonxitú de cada mediana, tán ente'l vértiz y el centroide, mentanto que'l terciu restante ta ente'l baricentru y el puntu mediu del llau aviesu.

Cualquier otra llinia que dixebre l'área del triángulu en dos metades iguales, pasa pel **baricentru**.

## La midida d'una mediana
Usando'l teorema de Steward tenemos:

:m = \sqrt {\frac{2 b^2 + 2 c^2 - a^2}{4} } 

onde *a* ye'l llau del triángulu qu'interseuta la mediana, *b* y *c* son los otros llaos y *m* ye la midida de la mediana.
Mediatriz

La **mediatriz** d'un segmentu ye'l llugar xeométricu de los puntos del planu qu'equidisten de los estremos del segmentu. Esti llugar xeométricu, ye la *reuta [[perpendicular]]* al segmentu pol so puntu mediu.

La mediatriz dixebra un segmentu en dos partes iguales, y el so ángulu ye reutu.

La **llinia** que cumple toes estes condiciones nún ángulu, nómase bisectriz.

## Aplicación

Nún triángulu **ABC**, les mediatrices de los tres llaos córtense nún puntu únicu, el circuncentru (O na figura) que ye'l centru de la circunferencia circunscrita al triángulu.

Si trazamos la mediatriz del llau AB, sabemos que cualquier puntu allugáu nesa mediatriz equidista tanto de **A** como de **B**. 

Si facemos agora la mediatriz de BC, cualquier puntu allugáu nesta otra mediatriz, cumplirá qu'equidista de **B** y **C**. Estes dos mediatrices, córtense en **O**, puntu común y equidistante de los puntos (vértices) **A**, **B** y **C**. El puntu **O** ye'l **Circuncentru** del triángulu. 

Si se fai la mediatriz del llau AC pasará de xuru por **O**.

El puntu **O** ye'l puntu equidistante de los tres vértices, poro, ye'l centru d'una circunferencia que pasa polos tres puntos. Esta circunferencia ye la **circunferencia circunscrita** al triángulu.

## Ver tamién
* bisectriz
Bisectriz

La **bisectriz** d'un ángulu ye la reuta que dixebra l'ángulu en dos partes iguales.

## Propiedá
Tolos puntos allugaos na bisectriz son equidistantes a los dos llaos (reutes) del ángulu.

Recíprocamente, dos reutes, al cruciase, determinen cuatro ángulos cóncavos. Caún d'ellos define una bisectriz. Estes bisectrices resulten ser el llugar xeométricu de los puntos equidistantes de les dos reutes.
Esti resultáu afítase cenciellamente, namái adicando que cada bisectriz, ye l'exe de simetría del so ángulu: la **simetría axal** respeutu d'una bisectriz dexa el ángulu invariable.

Na figura de la izquierda, la bisectriz interior al ángulu *xOy* (en mariellu) ye (zz'), y l'esterior ye (ww'). Córtense formando un ángulu reutu. N'efeutu, si nomamos *a* la midida de *xOz*, y *b* la de *yOw*, decatámonos que *2a* + *2b* ye la midida del ángulu * xOx' *, que ye planu. Dixebrando por 2: *zOw* mide *a* + *b* = 90º.

## Aplicación

Les tres bisectrices de los ángulos internos d'un triángulu, córtense nún puntu únicu, qu'equidista de los llaos. Esti puntu nómase l'incentru del triángulu, y ye'l centru de la **circunferencia inscrita** al triángulu. Esta circunferencia, ye tanxente a caún de los llaos del triángulu.

### Demostración
Dos bisectrices del triángulu nun pueden ser paraleles. Seya **O** la interseición de les bisectrices **D** y ** D' ** (ver figura). Como **O** pertenez a **D**, ye equidistante de les reutes (AB) y (AC). Como **O** pertenez a ** D' **, entós tamién equidista de les reutes (AB) y (BC). Por transitividá de l'igualdad, ye equidistante de (AC) y (BC), y pertenez a la bisectriz (interior) del ángulu **C**, ye dicir a ** D" **. Al ser equidistante a los tres llaos. Poro, la circunferencia que'l so radiu seya xustamente la distancia común del puntu **O** a los llaos del triángulu, ye tanxente a caún de los llaos.

## Otres propiedaes

Seya'l triángulu **ABC** y la circunferencia circunscrita. La mediatriz **MN**, del llau **BC**, corta l'arcu **BMC** nel so puntu mediu. Como l'ángulu inscritu **BAC** subtiende talu arcu, los ángulos **BAM** y **MAC** son iguales y la reuta **AM** ye la bisectriz del ángulu **BAC**. Les reutes **AN** y **AM** son ortogonales, porque'l llau **MN** del triángulu **AMN** ye diámetru de la circunferencia, y el vértiz **A** afáyase so la circunferencia. La reuta **AN** y bisectriz del ángulu esterior al triángulu del vértiz **A**.

Esto quier dicir, que: «*La mediatriz d'un llau d'un triángulu y les bisectrices del ángulu aviesu interséutense so la circunferecia circunscrita*».

## Referencies

## Enllaces esternos
Incentru

Les bisectrices de tou triángulu córtense tres a tres. El puntu d'interseición interior al triángulu, denómase l**'incentru** del triángulu. Los otros tres puntos d'interseición (namái se ven dos na figura), denómense los **exincentros** del triángulu.

Con centru nestos puntos, pueden trazase circunferencies que son tanxentes a los llaos del triángulu, o a les prollongaciones de los sos llaos. La circunferencia interior al triángulu, denómase circunferencia inscrita al triángulu. Les otres denómense circunferencies **exinscrites al triángulu**

## Referencies

## Enllaces esternos
Circuncentru

**Circuncentru** ye'l puntu nel que se corten les tres mediatrices de los llaos d'un triángulu, y ye'l centru de la circunferencia circunscrita. Talu puntu suel espresase cola lletra (**O**). Tolos vértices del triángulu, allúguense a la mesma distancia del circuncentru.

## Ver tamién
* Reuta d'Euler
* Puntos d'Euler
* Circunferencia d'Euler
* Reuta de Simson
Perpendicularidá

Una figura ye **perpendicular** a otra cuando al cortala, determina en toles sos seiciones (nel planu que la caltién) un ángulu reutu. Esto dase en:

* **Reutes**: cuando dos reutes se corten (tando nel mesmu planu), orixinen non uno, sinón cuatro ángulos reutos. Al puntu d'interseición de dos reutes perpendiculares, denómase-y **pie** de cada una d'elles na otra. Na imaxe, la reuta **AB** ye perpendicular a la reuta **CD** y escríbese AB \perp CD.

* **Semirreutes**: dos semirreutes col mesmu puntu d'orixe, formen un ángulu de 90º, o seya, **reutu** (y otru de 270º).

* **Planos**: asemeyao a les reutes. Son perpendiculares cuando orixinen cuatro ángulos diedros de 90º caún; *ver [[diedru]].*

* **Semiplanos**: dos semiplanos compartiendo la mesma reuta d'orixe dellimiten un ángulu diedru de 90° (y otru de 270º).

## Propiedaes
* **Simétrica**: Si una figura xeométrica ye perpendicular a otra, ésta ye perpendicular a la primera.
* Si dos reutes al cortase formen ángulos axacentes congruentes, son **perpendiculares**. Por analoxía, si dos planos al cortase formen **ángulos diedros axacentes** congruentes, son perpendiculares.
* Los llaos d'un ángulu reutu y les sos semirreutes opuestes, determinen dos reutes perpendiculares. Esto pue treslladase a **semiplanos** (los llaos d'un ángulu diedru y los sos semiplanos opuestos, determinen dos planos perpendiculares). 

## Postuláu d'unicidá
Nún planu, per un puntu perteneciente o esterior a una reuta, pasa una y namái una reuta **perpendicular**.
## Construccion d'una perpendicular que pase per un puntu P

Pa construyir una perpendicular a la llinia AB que crucie pel puntu P (usando regla y compás), fadremos lo que vien darréu:
# (roxo): con centru en **P**, dibuxamos un arcu de círculu de radiu arbitrariu que corte a la llinia AB nos puntos ** A' ** y ** B' **.
# (verde): con **centru** nos puntos A' y B', y **radiu** PA'=PB' dibuxamos dos arcos de círculu, que llóxicamente pasarán per P, pero que tamién cortaránse en **Q**.
# (azul): Xunir los puntos **P** y **Q**. La llinia resultante ye perpendicular a **AB**.

## Ver tamién
* Mediatriz

## Referencies

## Enllaces esternos
Baricentru

El **baricentru**, ye'l puntu au s'interseuten les tres medianeses d'un triángulu.

El baricentru coincide cola noción física de centru de masa o centru de gravedá, exemplos:

*El baricentru de {A, B} ye'l **centru de masa** del segmentu [A;B], o seya d'una barra d'estremos A y B, (de masa homoxéneamente distribuyía). 
*El baricentru de {A, B, C} ye'l centru de gravedá del triángulu **ABC**, suponiéndo-y una densidá superficial uniforme. Correspuende al puntu au s'interseuten les medianes.
*El baricentru de cuatro puntos {A, B, C, D} del espaciu ye'l centru de gravedá del tetraedru, suponiéndo-y una densidá volúmica uniforme. Correspuende al puntu au se corten los segmentos que xunen cada vértiz col isobaricentru del costáu aviesu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos complementarios

Dos ángulos son **complementarios** cuando *la suma de los sos valores* ye un ángulu reutu, ye dicir, 90º (graos sexagesimales).

:**Exemplu**:Si los ángulos α y β son **complementarios**, y l'ángulu β= 50º , entós α= 90º-50º= 40º.


## Ver tamién
*Otres rellaciones aritmétiques ente ángulos:
**Ángulos suplementarios

*Rellaciones posicionales ente ángulos:
**Ángulos opuestos pel vértiz
**Ángulos axacentes

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos suplementarios

Dos **ángulos** son **suplementarios** si la suma de los sos graos ye igual a **180°**. 
Si coñocemos un ángulu, el so ángulu suplementariu puede calculase restando la midida del mesmu a 180°.

**Exemplu**: ¿Cuál ye l'ángulu suplementariu de 143º? 
Solución: 180° - 143º = 37º

## Propiedaes
Si dos ángulos son **suplementarios** d'otros dos ángulos congruentes, son **congruentes** ente sí mesmos.

## Ver tamién
*Otres rellaciones aritmétiques ente ángulos:
**Ángulos complementarios

*Rellaciones posicionales ente ángulos:
**Ángulos opuestos pel vértiz
**Ángulos axacentes

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos axacentes

Dos ángulos son **axacentes** cuando son consecutivos, y los llaos non comunes son semirreutes opuestes.


α y β son adyacentes


## Propiedaes
*Los ángulos axacentes son **[[Ángulos suplementarios|suplementarios]]**.
*Son **consecutivos** y la so suma ye de 180°,(esto ye, un ángulu llanu).
*El senu de cualesquier d'estos dos ángulos ye'l mesmu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos consecutivos

Dos ángulos d'un mesmu planu, son **consecutivos** cuando enconten namái per ún de los llaos. Por estensión, daos *dellos* ángulos nún orde determináu, son consecutivos cuando caún d'ellos ye consecutivu col siguiente. También pa dicir si ye o non un ángulu consecutivu, tienen de compartir un llau y el vértiz.



## Referencies

## Enllaces esternos
Vapor

El **vapor** o **vafu** ye un estáu d'agregación de la materia d'una sustancia en fase de gas que ta a una temperatura perbaxo del puntu críticu. Esto significa que'l vapor puede entestase a un líquidu o a un sólidu por medría de la so presión ensin amenorgamientu de la temperatura.

Polo xeneral, el términu **vapor** ye'l que se refier al vapor d'agua, gas que se xenera cuando l'agua calecío xube a **100º**C, y una atmósfera de presión, y que puede condensase por presurización a temperatura constante. El términu **gas** úsase cuando nun puede condensase **isotérmicamente** por muncho que s'aumente la presión.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vapor d'agua

El **vapor** o **vafu d'agua** ye un gas que s'obtién por vaporación o bullidura de l'agua líquido o por sublimación del xelu. Ye ingoloru ya incoloru y, pesia lo que paez, les ñubes o el vafu blancu d'una cacerola o un conxelador, vulgamente nomao "**vapor**", nun ye vafu d'agua, sinón el resultáu de minúscules gotes d'agua líquido o de cristales de xelu..

El vafu d'agua ye'l responsable del **mugor ambiental**. N'altes concentraciones, parte de l'agua qu'ensama'l vafu, condensa y fórmase la borrina o, en concentraciones mayores, ñubes.

## Ver tamién
* Agua
* Gas
* Evaporamientu
* Sublimación

## Referencies

## Enllaces esternos
Eolípila

Una **eolípila** ye una máquina constituida por una cámara d'aire (xeneralmente una esfera o un cilindru), con tubos acambaos per onde s'espulsa el vafu. La fuercia que resulta d'esta espulsión fai que'l mecanismu escomencipie a xirar, según la **[[Newton|Llei d'aición-reaición]]**. 

Polo xeneral, l'agua calécese n'otra cámara, y xúnese a la primera per aciu de tubos per onde pasa'l vafu. Magar que tamién pue calecese na mesma cámara au s'espulsa'l vafu. 

La **eolípila** inventárase nel sieglu I pol inxenieru griegu Herón d'Alexandría. Ta considerada como la primera máquina térmica de la historia. El nome vien del llatín "aeoli" y "pila", (tornao como "balón d'Eolu"), n'honor del dios griegu del vientu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cilindru

Un **cilindru** ye una figura xeométrica ensamada por media revolución d'un rectángulu. Tien tres llaos: dos costaos idénticos circulares, y un planu acambáu y zarráu perpendicular a dambos que los xune.

El volume, *V*, d'un cilindru con una base de radiu *r*, y altura o xeneratriz, *h*, ye l'área de la base (un círculu) pola altura, ye dicir:

:V = \pi r^2 \cdot h

L**'área llateral**, **S**llat, d'un cilindru con una base de radiu *r*, y altura, *h*, ye:
:  S_{llat} = 2\pi r \cdot h

La superficie o área total, **S**, d'un cilindru con una base de radio *r*, y altura, *h*, ye:

: S = 2 \cdot S_{base} + S_{llat} = 2 \cdot \pi r^2 + 2\pi rh = 2\pi r(r + h)

## Ver tamién
*Rectángulu
*Xeometría
*Matemátiques
*Prisma

## Referencies

## Enllaces esternos
Cilindru (dixebra)

El términu Cilindru pue facer referencia a:

* Cilindru, figura xeométrica, resultáu del rectángulu en revolución.
* Cilindru (motor), una de les partes del motor au s'alcuentra'l pistón.

## Referencies
Herón d'Alexandría

**Herón d'Alexandría** (añu 10 dC. - alrodiu de los años 70), foi un inxenieru griegu, qu'algamó prestixu n'Alexandría, dablemente nel sieglu I.

Dempués qu'esapaeció l**'Imperiu Alexandrín** y con él la ciencia griega, entá hebo dalgunos rellumos de xenialidá. Ún d'estos xenios foi **Herón**, qu'amosó un facer cuasi modernu na Mecánica, descubriendo de mena arcaica la "**Llei d'aición y reaición**", per aciu d'esperimentos con vapor d'agua. Describió un gran númberu de máquines cencielles, y xeneralizó'l "principiu de la lleva" d'Arquímedes. Ensin escaecer que fizo grandes trabayos, y munches innovaciones na estaya de los autómates.

En matemátiques, paso a la historia sobro too, pola fórmula que lleva'l so nome, y que permite calcular l'área d'un triángulu conocíos los tres llaos; fórmula qu'asoleyó na so obra "**La Metrica**". Nesti trabayu, tamién alcontramos exemplos numbéricos de midida de llonxitúes, árees, y volúmenes, asina como dalguna demostración.

## Referencies

## Enllaces esternos
Volume

El **volume** ye la cantidá d'espaciu qu'ocupa un cuerpu. En matemátiques el volume ye una midida que se define como'l restu de los conceutos métricos a partir d'una distancia o tensor métricu. En física, el volume ye una magnitú física estensiva asociada la propiedá de los cuerpos físicos de ser estensos, qu'al empar débese al principiu d'esclusión de Pauli.

La unidá de midida de volume nel sistema métricu decimal ye'l metru cúbicu, magar que'l SI, tamién aceuta (temporalmente) el llitru y el milillitru que s'usen na vida diario.

## Ver tamién
* Unidaes de volume

## Referencies

## Enllaces esternos
Unidaes de volume

**Unidaes de volume sólidu**. Miden el volume d'un cuerpu utilizando unidaes de llonxitú elevaes a la tercer potencia. Dizse **volume sólidu** porque en xeometría s'usa pa midir l'espaciu qu'ocupen los cuerpos tridimensionales, y dase por afitao que l'interior d'esos cuerpos nun ye güeco sinón sólido.

***Unidaes de volume llíquidu**. Éstes unidaes criáronse pa midir el volume qu'ocupen los líquidos dientro d'un recipiente.

***Unidaes de volume d'áridos**, tamién denomaes tradicionalmente **unidaes de capacidá**. Éstes unidaes criáronse pa midir el volume qu'ocupen les colleches (legumes, tubérculos, forraxes y frutes) recoyíes n'horros y graneros, darréu que nun esistía un métodu afayadizu pa pesar toles colleches nún espaciu curtiu de tiempu.

## Sistema internacional de midides
* quilollitru
* hectollitru
* decallitru
* llitru 
* decillitru
* centillitru
* milillitru

## Sistema anglosaxón de midides
* Barril de petroleu
* galón
* cuartu (unidá)
* pinta
* gill
* onza líquida
* dracma líquidu
* minim
* manolium

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies
Decillitru

El **decillitru** ye la unidá de volume equivalente a la décima parte d'un llitru, representada pol símbolu *dl*. Tamién equival a 100 centímetros cúbicos.

:1 **dl** = 10-1 '''l''' = 100 cm³

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Centillitru

Unidá de volume equivalente a la centésima parte d'un llitru, representada pol símbolu *cl*. Tamién equival a 10 centímetros cúbicos.

:1 **cl** = 10-2 '''l''' = 10 cm³

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

 

## Referencies

## Enllaces esternos
Milillitru

Un **milillitru** ye la unidá volume equivalente a la milésima parte d'un llitru, representada pol símbolu *ml* o mL. Tamién equival a 1 centímetru cúbicu.

:1 **ml** = 10-3 L = 1 cm³

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Microllitru

Unidá de volume equivalente a la millonésima parte d'un llitru, representada pol símbolu *μl*. Tamién equival a 1 milímetru cúbicu.

:1 **μL** = 10–6 L = 1 mm³

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Borrina

La **borrina** (tamién conocida como **borrín**, **niebla**, **nubla**, **nublaceru**, **nublina** o **nublu**) ye una masa de vapor d'agua en condensación allugada cerca la superficie de la tierra. Ye ún de los fenómenos que más afeuta a la movilidá.

Falamos de borrina cuando esta ñube ta formada pola mor d'una presión atmosférica relativamente alta, con mugor ambiental y ensin vientu. Estos tres factores faen que l'apaición y persistencia de la borrina seya más acusao n'estayes planes y fondes. Estos llugares tan davezu ocupaos por ríos y banzaos que bastien el mugor afayaízu pa la so formación. Dase en toles estaciones del añu, pero sobro too, n'iviernu.

Los principales efeutos de la **borrina** son:

* Estabiliza la temperatura ambiente en niveles baxos, inclusive per baxo los 0&nbsp;°C.
* Dificulta el columbramientu d'oxetos, amenorgando la visión a ocho o diez metros, y menos dalgunes vegaes.
* Incrementa los efeutos negativos de la contaminación atmosférica, pola entreseca de ventilación.
* Aumenta enforma la sensación de cutu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Centímetru cúbicu

El **centímetru cúbicu** o **cm³**, a vegaes abreviáu como **cc**, ye una unidá volume. Correspuéndese col volume d'un cubu d'un centímetru de llau. Equival a la millonésima parte d'un metru cúbicu.

:1 cm³ = 0,000001 m³ = 10–6 m³ = 1 milillitru

## Referencies

## Enllaces esternos
Metru cúbicu

El **metru cúbicu** (simbolizáu m³) ye una unidá volume. Correspuende al volume d'un cubu que mide un metru en tolos sos llaos. 

Dalgunos múltiplos y submúltiplos d'esta unidá son el centímetru cúbicu (cm³), l'hectómetru cúbicu (hm³) o el quilómetru cúbicu (km³).

## Referencies

## Enllaces esternos
Hectómetru cúbicu

L**'hectómetru cúbicu** (**Hm³**), ye una midida de volume, cola que se denoma la capacidá d'un banzáu, d'una tubería o d'un tresvase d'agua.

Equival al volume qu'ocupa un cubu de 100 m de llau.

1 Hm³ = 1.000.000 m³ = 10⁶ m³.

## Referencies

## Enllaces esternos
Quilómetru cúbicu

El **quilómetru cúbicu** ye una unidá de volume. Correspuéndese col volume d'un cubu d'un quilómetru de llau. Equival a mil millones de metros cúbicos.

:1 km³ = 109 m³ = 1.000.000.000 m³

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos congruentes

Dos ángulos son **congruentes** si, y namái si, tienen la mesma midía.Los ángulos opuestos pel vértiz, nesti casu α y β, son un exemplu d'ángulos congruentes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ángulos opuestos pel vértiz

Dizse que dos ángulos son **opuestos pel vértiz**, cuando los llaos d'uno son Semirreutes opuestes a los llaos del otru.


## Teorema
Los ángulos opuestos pel vértiz son iguales. (esta demostración axudícase a Tales de Mileto)

# α y β opuestos pel vértiz

# α=β

# Considerando un ángulu axacente a α y β:

:α+γ=180° por ser axacentes.
:β+γ=180° por ser axacentes.

Per aciu del corolariu de la propiedá transitiva, los primeros términos tienen de ser iguales ente sí:

:α+γ=β+γ

Y dau que **γ** ye igual a sí mesmu, restándolu en dambos miembros de la igualdá:

:(α+γ)-γ=(β+γ)-γ

:**α=β**

*Corolariu:*

Les bisectrices de dos ángulos opuestos pel vértiz, son **semirreutes opuestes**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Decímetru cúbicu

El **decímetru cúbicu**, tamién nomáu llitru, ye una unidá de volume. Correspuéndese col volume d'un cubu de un decímetru de llau y equival a la milésima parte d'un metru cúbicu.

:1 dm³ = 0.001 m³ = 10-3 m³

## Referencies
Semirreuta

Una **semirreuta** ya la faza d'una reuta ensamada pol conxuntu de tolos puntos de la reuta que s'alluguen hacia un llau d'un puntu fixu, perteneciente a la mesma reuta (que se-y denoma *orixe*).

Darréu d'esto, una semirreuta, tien un primer puntu, y per la otra parte estiéndese haza l'infinitu como les reutes.

Considerando la biyeición ente una reuta y los númberos reales, los reales positivos correspuenden a una semirreuta, los reales negativos correspueden a otra semirreuta, y caberamente el **cero**, correspuende al puntu que llenda ente les 2 semirreutes, tamién nomáu **orixe**.

Les **semirreutes** son les reutes qu'entamen nún puntu y nun tienen términu.

## Ver tamién
* Planu
* Reuta
* Semiplanu

## Referencies

## Enllaces esternos
Rellación transitiva

En matemátiques, una rellación binaria **R** sobro un conxuntu **X**, ye **transitiva** si se cumple que: pa tou **a**, **b**, y **c** pertenecientes a **X**, talo que si **a** ta rellacionáu con **b** y **b** ta rellacionáu con **c**, entós **a** ta rellacionáu con **c**.

En notación de conxuntos:

:\forall a, b, c \in X,\ a R b \land b R c \; \Rightarrow a R c

Por exemplu, "*ser mayor que*" y "*ser igual a*" son rellaciones transitives: si *a*&nbsp;=&nbsp;*b* y *b*&nbsp;=&nbsp;*c*, entós *a*&nbsp;=&nbsp;*c*.

Per otru llau, "*ser la madre de *" nun ye una rellación transitiva. Por exemplu si **Deva** ye la madre de **Catuxa**, y **Catuxa** ye la madre de **Sira**, nun quier dicir esto que **Deva** seya la madre de **Sira**.

Estos son dalgunos exemplos de rellaciones transitives:
* "ser igual a" (igualdá matemática)
* "ser subconxuntu de" (inclusión de conxuntos)
* "ser menor que" y "ser mayor que" (desigualdaes)
* "divide" (divisibilidá)

Una rellación que ye reflexiva y transitiva, ye nomada un preorde. Un preorde que ye antisimétricu ye un orde parcial. Un preorde que tamién ye simétricu, ye una rellación d'equivalencia.

**Ver tamién:**
* Clausura transitiva
* Intransitividá

## Referencies

## Enllaces esternos
Googólgonu

Un googol ye aproximadamente igual al factorial de 70. Esto ye:  70! = 1197857166996989179607278372168909873645893814254642585755536286462800958278
9845319680000000000000000

Poro, un **googólgonu** ye un polígonu de 70! llaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hexadecágonu

En xeometría, un **hexadecágonu** ye un polígonu de 16 llaos y vértices. L'área d'un hexadecágonu regular ye:

:A = \frac{16}{4}a^2\cos\frac{\pi}{16}\simeq 1.9635a^2
Heptadecágonu

En xeometría, un **heptadecágonu** ye un polígonu de 17 llaos y vértices. L'área d'un heptadecágonu regular ye:

:A = \frac{17}{4}a^2\cot\frac{\pi}{17}\simeq 22,735a^2
Octodecágonu

En xeometría, un **octodecágonu** ye un polígonu de 18 llaos y vértices. L'área d'un octodecágonu regular ye:

:A = \frac{18}{4}a^2\cos\frac{\pi}{18}\simeq 1.7453a^2
Eneadecágonu

En xeometría, un **eneadecágonu** ye un polígonu de 19 llaos y vértices. L'área d'un eneadecágonu regular ye:

:A = \frac{19}{4}a^2 \cot \frac{\pi}{19} \simeq 28.4652 a^2.
Isodecágonu

En xeometría, un **isodecágonu** ye un polígonu de 20 llaos y vértices. L'área d'un Isodecágonu regular ye:

:A = \frac{20}{4}a^2\cos\frac{\pi}{20}\simeq 15.708a^2
Semirreuta opuesta

Dos semirreutes d'una mesma reuta son **opuestes**, cuando namái tienen en común l'orixe, y caltienen vectores direutores en sen opuestu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Área (unidá de superficie)

Un **área** ye una unidá de superficie antigua que equival a 100 metros cuadrados. Entá s'emplega el so múltiplu, la hectárea, y, a vegaes, el so submúltiplu, la *centiárea*, que equival a un metru cuadráu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversión d'área n'otres unidaes
Centímetru cuadráu

Un **centímetru cuadráu** ye una superficie, qu'ocupa un cuadráu de un centímetru de llau, representada col símbolu *cm²*. Equival a una diezmilésima parte d'un metru cuadráu.

:1 cm² = 10–4 m²

### Ver tamién
* Centímetru

## Referencies

## Enllaces esternos
Milímetru cuadráu

El **milímetru cuadráu** ye la superficie, qu'ocupa un cuadráu d'un milímetru de llau. Equival a una millonésima parte d'un metru cuadráu.

::1 mm² = 10–2 cm² = 10–4 dm² = 10–6 m²
::1 m² = 10⁶ mm² = 1.000.000 mm²

**Ver tamién:**
*superficie

## Referencies

## Enllaces esternos
Milla cuadrada

Ye una unidá de superficie equivalente a un cuadráu, con llaos que miden una **Milla estatutaria** (1.609,344 m). Una milla cuadrada equival a:

* *3 097 600 [[yarda cuadrada|yardes cuadraes]]*
* *27 878 400 [[pie cuadráu|pies cuadraos]]*
* *640 [[Acre (unidá de superficie)|acres]]*
* *2,58998811 [[quilómetru cuadráu|quilómetros cuadraos]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Acre (unidá de superficie)

Un **acre** ye una midida de superficie, usao n'agricultura tanto nel Reinu Xuníu, como nes sos antigües colonies, incluyendo los Estaos Xuníos. Al igual que'l día de gües defínese como'l terrén que ye quien a arar una pareya de gües nún día. Equival a: 
* *43560 [[pie cuadráu|pie²]]* 
* *4046,873 [[metru cuadráu|m²]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Pie cuadráu

Unidá de superficie equivalente a:
**144 [[pulgada cuadrada|pulgaes cuadraes]]* (12" x 12").
**929,0304 [[centímetru cuadráu|centímetros cuadraos]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Yarda cuadrada

Una **yarda cuadrada** ye una unidá de superficie qu'equival a:

**9 [[pie cuadráu|ft<sup><small>2</small></sup>]]*
**1.296 [[pulgada cuadrada|in<sup><small>2</small></sup>]]*
**8361,2736 [[centímetru cuadráu|cm<sup><small>2</small></sup>]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Hectárea

La **hectárea** (símbolu **ha**) y un **hectómetru cuadráu** (símbolu **hm²**)
son la superficie qu'ocupa un cuadráu d'un hectómetru de llau. Equivalen a 100 áreas o 10.000 m².
El so símbolu ye **ha** (non **Ha**).

## Equivalencies
Una hectárea equival a:
* 1 hectómetru cuadráu.
* 0,00386102 milles cuadraes.
* 0,01 quilómetros cuadraos.
* 2,4710538 acres internacionales.
* 2,4710439 acres estauxunidenses.
* 10 dunams.
* 100 áreas.
* 10.000 metros cuadraos.
* 107.639 pies cuadraos.
* 0,59 cuadres rurales, (n'Arxentina, la cuadra ye una midida qu'usen los agricultores pa midir la tierra collechao. Ye dicir, una cuadra, equival a 16.880 metros cuadraos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Paralax

## Conceutu
La **paralax** (Griegu: *παραλλαγή (parallagé)* = alteriamientu) ye la esviación angular del allugamientu aparente d'un oxetu, dependiendo del puntu de vista escoyíu.

Defínese como l'ángulu formáu pola direición de dos visuales relatives a la observación d'un mesmu oxetu dende dos puntos distintos, suficientemente allonxaos ente sí y non alliniaos con él. Tamién suel emplegase esti términu pa referise a la distancia a les estrelles.

Como amuesa la figura, la posición del oxetu adicáu, n**'O**, varia cola posición del puntu de vista n**'A** o en **B**, al proyeutar **O** escontra un fondu enforma allonxáu. Dende **A** l'oxetu adicáu parez tar a la drecha de la estrella llonxana, metantu que dende **B** se ve a la izquierda d'ésta.

L'ángulu **AOB** ye l' **ángulu de paralax**: ángulu qu'abarca'l segmentu **AB** dende O.

L'efeutu de paralax, compruébase cenciellamente, poniendu un deu de la mano enfrente nueso. Zarramos un güeyu y allupamos col abiertu pal deu, decatándonos de la posición qu'esti tien con respeutu al fondu (una paré, por exemplu). Agora abrimos el güeyu, zarrando l'otru. Si blizcamos alternativamente los güeyos, el deu paez cambiar de posición respeutu del fondu.

## Paralax n'Astronomía

N'Astronomía defínense dellos tipos de paralax:

**[[Paralax añal]]**.- Máximu valor aparente que pue adquirir la posición d'una estrella dada nel trescursu d'un añu, por mor de la posición variable de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol. 

**Paralax horizontal**.- Ye l'ángulu baxo'l que se vería'l radiu de la Tierra dende un astru, cuando ésti s'alcuentra nel horizonte. Si l'observador s'alluga nel ecuador, entós esta paralax recibe'l nome especial de *paralax horizontal ecuatorial*. El valor ye máximu nel ecuador de la Tierra y varia cola llatitú, al nun ser la Tierra dafechu esférica.

**Paralax trigonométrica**.- Ye l'ángulu baxo'l que se ve'l radiu de la órbita de la Tierra, dende una estrella a una distancia normalizada de **1** unidá astronómica y s'espresa en segundos d'arcu. La distancia a la estrella ye'l inversu de la paralax trigonométrica espresáu en parsec; ye dicir, que cuando se diz que la paralax d'Antares ye de 0"019, ésta alcuéntrase a 52,632 parsec o 171,66 años lluz.

**Paralax solar**.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru del Sol. Val 8,794148". 

**Paralax llunar**.- Ángulu baxo'l que se ve'l radiu ecuatorial de la Tierra dende'l centru de la Lluna. Val 57' 02,608".

## Ver tamién
*Coordenaes horizontales
*Horizonte
*Paralax añal
*Parsec

## Referencies

## Enllaces esternos
Tales de Mileto

**Thales de Mileto** (en griegu Θαλής ο Μιλήσιος) (h. 639 ó 624 - h. 547/6 e.C.) foi l'iniciador del pescudamientu racional sobro l'universu. Darréu d'esto, considérase el primer filósofu. Foi tamién ún de los Siete Grandes Sabios de Grecia y tuvo como discípulu y protexíu a Pitágores.

## Datos biográficos y anéudotes

Lo poco que se conoz de la vida de Tales provién de fontes antigües, dalgunes daqué dispares. Ñació y vivió na ciudá Xónica de Mileto, a orielles del Mar Exéu. Foi fíu d**'Euxamies** y de **Cleobulina** (o Cleóbula) y paez ser que tuvo ascendencia fenicia. Como los Xónicos mercadexaben con Exiptu y Babilonia, ye dable que Tales visitare Exiptu de xoven, demientres el reináu de faraón Amasis, au se supón que lu educaren los sacerdotes. Seique foren condiscípulos de so Ferécides de Siros y Solón. Tamién paez que conoció a Pitágores, al que-y encamentó viaxar a Exiptu y educase colos sacerdotes de Menfis y Dióspolis. Deprendió quiciabes astronomía de los babilonios. Anaxímenes y Anaximadru pudieron ser los sos discípulos.

Tanto Heródotu (I, 170) como Dióxenes Laerciu (I, 25) falen d'él como un sabiu conseyeru políticu de Xónicos y Lidios. **Heródotu** (I, 75) cunta qu'esvió el ríu Halys pa que lu pudiera cruciar l'exércitu de Creso. Aristóteles, cunta na so *Política* (I, 11, 1259) que tamién rellumó nes finances, darréu qu'una vegada albidró (gracies a los sos conocimientos astronómicos) la gran collecha d'aceitunes pal añu viniente, y dedicóse demientres l'iviernu a mercar toles prenses d'aceite. 

Yá nel añu 585 e.C., fizo la predicción d'un Eclís solar.

## Pensamientu y obra

Nos tiempos de **Tales**, los griegos desplicaben l'orixe del cosmos con mitos d'héroes y dioses antropomórficos. En contra, Tales argumentaba que l'agua ye l'orixe de toles coses, quiciabes, la primer esplicación con sencia del mundu físicu ensin facer referencies a lo sobronatural.

Ye dable que fuere ún de los primeros homes que llevaron la xeometría al mundu griegu, y Aristóteles considéralu como'l primeru de los φυσικόι o "filósofos de la natura". Munches d'estes idees paecen provenir de la so educación exipciana. D'igual mena, la idea de que la tierra flota nel agua, paez tener sofitu nes idees cosmogóniques del Oriente próximu.

Dalgunos estudiosos sofiten que Tales nun escribió nenguna obra, y que'l so conocimientu tresmitióse de mena oral. Sicasí, otros camienten que sí dexó obres (faciendo casu de les fontes antigües) y citen ente elles: "Astronomía náutica", una obra "Sobro'l solsticiu" y otra "Sobro l'equinociu".

Pa **Tales** l'agua ye la **xénesís** o **arché** (arh.é):
* L'agua (hydron) ye l'entamu de toles coses.
* La tierra flota sobro l'agua.
* Too ta "llarao de dioses".

## Ver tamién
* Teorema de Tales
* Filósofos presocráticos

## Referencies

## Enllaces esternos
Gules

El **gules** ye como se denomina al bermeyu na heráldica.

Créese que'l so nombre vien del francés "gueules", que significa "fauces", pola so asemeyanza col color bermeyu del interior de la boca de los animales. Dalgunos autores, como Jouffroy d'Eschavannes, opinen que podría venir d'una pallabra persa *gul* o *ghiul*, que ye un rosa pálido.

## Representación
Correspuéndese a un color bermeyu intenso. Pa la representación en grabaos utilícense llinies verticales paraleles.

## Referencies

## Enllaces esternos
* El bermeyu heráldico 
* Los colores heráldicos 
* Los esmaltes heráldicos 
* Heráldica
Sinople

El **sinople**, o **sinoble** ye un color heráldicu, tamién se llama verde.

Nos sieglos XII y XIII identificábase col color bermeyu, porque yera'l color que dexaba una tierra ferruñenta trayida de la ciudá de Sinope, n'Asia Menor, anque en dalgún momentu cambió'l significáu del términu.

Nun ta claru'l momentu del descubrimientu d'esti tinte, pues unos dátenlu en 1150 ya otros retrásenlo hasta 1400.

El términu "sinople" como sinónimu de verde utilízase namás a partir del sieglu XV. Munchos tratadistes heráldicos actuales prefieren utilizar el términu "verde" en vez de "sinople" pa evitar cualquier confusión.

## Representación
Correspuéndese al color verde intenso. Pa la representación en grabaos utilícense llinies diagonales que baxen de derecha a izquierda del campu o figura (d'izquierda a derecha del observador).

## Referencies

## Enllaces esternos
* El verde heráldicu 
* Heráldica
Paralax añal

La **paralax añal** ye'l valor aparente máximu que pue adquirir la posición d'una estrella dada nel trescursu d'un añu por mor de la posición variable de la Tierra na so órbita alrodiu del Sol, y que correspuenderá al momentu nel que la llonxitú eclíptica de la estrella (que ye siempre constante), difiera **90°** de la llonxitú eclíptica de la Tierra, que varia constantemente.

Bessel foi'l primeru en determinar la paralax d'una estrella, **61 Cygni**, na constelación d'El Cisne, el añu 1838. Dos años dempués, en 1840, Struve llogró midir la paralax de **Vega** na constelación de Lira.

Les paralaxes estelares tán per baxo del segundu d'arcu. La estrella más próxima a nosotros ye Alfa Centauri, en realidad un sistema triple. La más cercana d'elles, *Próxima Centauri*, tien una paralax de 0″765, correspondiente a 1,31 pc, ó 4,3 años lluz.

A mayor distancia, menor paralax, y los errores cometíos fáense más y más significativos, de mou qu'a partir de 100 años lluz yá nun ye fiable la paralax añal trigonométrica pa determinar distancies estelares.

## Referencies

## Enllaces esternos
Segundu sesaxesimal

**Segundu sesaxesimal**, **segundu d'arcu** o **arcosegundu**, ye una unidá de midida angular. El so valor ye de **1/60** del minutu d'arcu y de 1/3600 del Grau sesaxesimal. La so notación ye: **"**.

Dalgunes vegaes esprésase como **arcsec**, que nun hai que trafulcar cola abreviación de la función trigonométrica **Arcosecante**.

N'Astronomía, el *segundu d'arcu* y los sos submúltiplos (**milisegundu d'arcu** y **microsegundu d'arcu**, etc) son les unidaes de ángulu más usaes.

Un oxetu vistu a unes 206.265 vegaes el so diámetru forma un segundu d'arcu. Un parsec ye una midida de distancia definía como la distancia a la que tendría de tar un oxetu d'una Unidá astronómica de diámetru, qu'al ser allupáu formase un arcosegundu.

## Ver tamién
* Sistema sesaxesimal
* Grau sesaxesimal
* Minutu sesaxesimal
* Pársec

## Referencies
Minutu sesaxesimal

Un **minutu d'arcu**, denomáu tamién **minutu sesaxesimal**, abreviáu **arcmin**, ye una unidá del ángulu planu, usáu davezu n'artillería, astronomía y otres disciplines equivalente a **1/60** d'un grau sesaxesimal.

Un grau defínese como **1/360** d'un círculu, de manera qu'un *arcmin* ye **1/21600** del arcu d'un círculu o (&pi;/10800) radianes. Xeneralmente utilízase'l sufixu *prima* (&#8242;) (`U+2032`, `&amp;prime;`); Un arcominutu escríbese &#8242; (o tamién **1''&#39;**'' ).

## Ver tamién
*Sistema sesaxesimal
*Grau sesaxesimal
*Segundu sesaxesimal
*Radián

## Referencies
Grau sesaxesimal

El **grau sesaxesimal** ye la noventava (1/90) parte d'un ángulu reutu.

## Definición
El **grau sesaxesimal**, como unidá del sistema de midida de ángulos sesaxesimal, ta definíu partiendo de qu'un ángulu reutu tien **90º** (90 graos sesaxesimales), y los sos divisores el minutu sesaxesimal, y el segundu sesaxesimal, tán definíos del siguiente mou:
* 1 ángulu reutu = 90° (graos sesaxesimales).
* 1 **grau sesaxesimal** = 60′ (minutos sesaxesimales).
* 1 minutu sesaxesimal = 60″ (segundos sesaxesimales).

### Notación decimal
Una cantidá en graos pue espresase en forma decimal, separtando la parte entera de la decimal cola coma decimal, na forma normal d'espresar cantidaes decimales, por exemplu:
: 23,2345°
: 12,32°
: -50,265°
: 123,696°

### Notación sesaxesimal
Podemos espresar una cantidá en **graos**, **minutos** y **segundos**, les partes de grau inferiores al segundu esprésense como parte decimal de segundu, exemplu:
: 12°34′34,2″
: 13°3′23,8″
: 124°45′34,70″
: -2°34′10″

Siendo aconseyable, como norma de notación, no dexar espaciu ente les cifres, ye dicir:

escribir 12°34′34,2″ y non 12° 34′ 34,2″ 

Podemos tamién representar en forma decimal la midida d'un ángulu en representación sesaxesimal teniendo en cuenta que:

1’ = (1/60)° = 0.01666667° (redondeando a ocho díxitos)

1” = (1/60)′ = (1/3600)° = 0.00027778°

Asina 12°15′23″ = 12° + 15(1/60)° + 23(1/3600)° ≈ 12,25639°

## Rellación Radián - Grau sesaxesimal
Pártese de la base de qu'una circunferencia dafecha tien  2 \pi  radianes, y qu'una circunferencia tien 360° sesaxesimales, llueu:
:  \frac{360}{2\pi} = \frac{180}{\pi} = \frac{graos}{radianes} 

llueu tenemos que:
:  {graos} = \frac{180}{\pi} \; {radianes} 

## Ver tamién
* Circunferencia
* Función trigonométrica
* Minutu sesaxesimal
* Radián
* Regla de la mano drecha
* Segundu sesaxesimal
* Sistema decimal
* Sistema sesaxesimal

## Referencies

## Enllaces esternos
Pársec

El **pársec** o **parsec** (símbolu *pc*) ye una unidá de llonxitú utilizada n'astronomía. El so nome remanez del inglés **''par**allax of one arc **sec**ond* (paralax d'un segundu d'arcu).

La separtación básica qu'usen los [[astronomía|astrónomos]] pa determinar la [[paralax]] de les estrelles ye'l [[radiu]] de la [[órbita]] de la [[Tierra]]. La paralax mídese en segundos d'arcu (60 segundos d'arcu = 1 minutu d'arcu; 60 minutos d'arcu = 1 grau). Básase nel métodu del [[paralax]] trigonométricu, el más vieyu y estendíu pa determinar la distancia a les estrelles.

Nún sen estrictu *parsec* defínese como la distancia a la qu'una [[unidá astronómica|unidá astronómica (UA)]] subtiende un ángulu d'un segundu d'arcu (1"). Xeneralizando, una [[estrella]] dista un parsec si'l so paralax ye igual a 1 segundu d'arcu.

De la definición resulta que:
::*'1 parsec** = 206.265 UA = 3,26 [[añu lluz|años-lluz]] = 31 billones de quilómetros.
Darréu que'l parsec ye una distancia, a la ''unidá astronómica'' rellaciónase-y cola [[trigonometría|tanxente]] del ángulu en P (ver el diagrama). Agora bien, siendo ** \pi\ ** (**pí**) un ángulu mui pequeñu, del orde d'hasta la milésima del segundu d'arcu, comportarase como una [[función llinial]] de proporcionalidá inversa respeutu a **Δ** (**delta**). Ye dicir, a Δ duble, π faise la metá, pero si Δ ye la metá, π sedrá'l duble, y asina socesivamente, de tal mou que la rellación ente distancia y paralax vuélvese mui cenciella:
::<math> \Delta = \frac 1 \pi\ </math> 
au ** \Delta\ ** ye la distancia en parsecs, y ** \pi\ ** la paralax en segundos d'arcu. Midida la paralax d'una estrella, nun hai más que calcular el so inversu pa tener la so distancia en parsecs.

Adicando pal diagrama, pue paecer que la distancia **Tierra-P** ye mayor que la distancia **Sol-P**, pero ello per aciu de la falta d'escala nel dibuxu. La distancia Sol-P ye del orde de 10⁵ vegaes mayor -como mínimu- que la llinia de base Sol-Tierra, y siendo l'ángulu en P mui pequeñu, fai que nun heba desemeyanza columbrable ente dambes distancies.

La [[estrella]] más cercana al [[Sistema Solar]] ye [[Alpha Centauri|Próxima Centauri]] y tien una paralax de 0,76 segundos d'arcu. Poro, alcuéntrase a 1,31 parsecs, o 4,28 [[Añu lluz|años-lluz]].

El centru de la nuesa [[galaxa]] alcuéntrase a 8,5 kiloparsecs, o seya, a 8500 parsecs: cerca de 30.000 años-lluz.

La galaxa d'[[Andrómeda]] ta a 0,7 megaparsecs, ye dicir, 700.000 parsecs, o más de 2 millones de años-lluz.

Otra posibilidá ye definir un pársec como la distancia a la que dos oxetos, separtaos per 1 [[unidá astronómica]] (UA), paecen tar separtaos por un ángulu de 1 segundu d'arcu.
Polo tanto, ye

360·60·60/2[[Númberu pi|π]] UA ≈ 2,06·10⁵ UA ≈ 3,09·10<sup>16</sup>[[metru|m]] ≈ 3,26 [[añu lluz|años lluz]].
:**kiloparsec** (kpc). Mil parsecs; 3260 años lluz
:**megaparsec''' (Mpc). Un millón de parsecs. Distancia equivalente a unos 3,26 millones de años lluz

Una unidá astronómica ye igual a aproximadamente 1,5·1011 m, llueu:

: 1pc \approx 206.265 UA \times 1,5 \times 10^{11} m \approx 3,09 \times 10^{16} m
## Ver tamién
* Astronomía
* Paralax

## Referencies

## Enllaces esternos
Megapársec

A la distancia d'un **millón** de parsecs (aproximao 3.262.000 años lluz) denómase-y **Megapársec**. Ye una unidá de midida astronómica que s'usa pa distancies ente galaxes vecines y cúmulos globulares.

Les distancies galáctiques danse davezu n'unidaes de Mpc/h. «**h**» ye un parámetru nel rangu de [0,5-0,75] que reflexa la incertidume nel valor de la constante del telescopiu **Hubble** pal *ratio* d'espansión del universu (H = 100h km/s/Mpc). Esta constante ye abondo importante cuando adicamos el desplazamientu al bermeyu (z) d'un oxetu y queremos obtener la so distancia per aciu de la fórmula 

d ≈ c / Hz 

(au **c** ye la velocidá de la lluz.)

## Referencies

## Enllaces esternos
Xigapársec

Un **Xigapársec** (Gpc, na notación internacional), ye un **billón** de parsecs. Esto ye 3,26 billones d'años lluz, o aproximao, un decimocuartu de la distancia del **[[horizonte observable]] del universu** (dictáu pola **radiación de fondu** cósmica). Los astrónomos usen los xigaparsecs pa midir estructures a escales descomanaes, tales como'l tamañu y distancia a la Gran Muria, distancies ente cúmulos de galaxes, y distancies a quasars.

## Referencies

## Enllaces esternos
Milla

La **milla** ye una unidá de llonxitú que nun forma parte del sistema métricu. D'orixe mui antiguu, na Roma antigua valía mil pares de pasos caminaos por un home. (En llatín *mille passus*; plural: *milia passuum*). Como los pasos yeren dubles, la milla romana yera aproximadamente igual a **1.467** m, poro, un pasu cenciellu yera d'unos **73** cm.

Enantes d'afitase el sistema métricu decimal, la **milla** foi una de les principales midides de distancia en tol mundu, pero'l so valor cimblaba d'un país a otru. Cola introducción del sistema métricu, los países llatinos y otros munchos entamaron a usar el Metru y los sos múltiplos pa midir les distancies terrestres, y anguaño úsase per toles centies, sacante los países anglosaxones y los del so ámbitu d'influyencia, au entá usen la milla.

Anguaño, hai 2 tipos xenerales de milles: *Estatutaria* (de la que s'empleguen güéi dos subtipos) y *Náutica*

## Milla estatutaria
Anguaño hai dos milles estatutaries con desemeyances cuasi nimies.

### Milla internacional
Nomada cenciellamente *milla*, entá s'usa nos países anglosaxones y equival esautamente a **1.609,344** m. N'inglés denómase *statute mile*.

### Milla d'agrimensura
Nomada *survey mile* n'inglés. Úsase pol Sistema Públicu d'Agrimensura de Tierres nos Estaos Xuníos. Equival a **5.280** pies d'agrimensura, aproximadamente 1.609 m.

## Milla náutica

Introdúxose na náutica fai sieglos, y adoutóse con llixeres variaciones en tolos países occidentales. El so valor ye de **1.852** m.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Conversión de milla n'otres unidaes