Muyer nel Antiguu Exiptu

El llugar qu'ocupaba **la muyer nel Antiguu Exiptu** ye meyor que'l qu'ocupaba n'otres cultures de la dómina, ya inclusive de dómines posteriores.
Anque l'home y la muyer tradicionalmente teníen prerrogativas bien estremaes na sociedá, nun paez qu'hubiera una barrera insuperable pa quien quixera variar l'esquema. L'exipciu d'aquel tiempu nun reconocía a la muyer como igual al home, sinón como'l so complementu. Esti respetu espresábase claramente tantu na teoloxía como na moral, pero ye abondo difícil determinar el so grau d'aplicación na vida cotidiana de los exipcios. Eso sí, ta bien distante de la sociedá griega, onde la muyer yera considerada como «un menor d'edá eternu». Per otra parte, la lliteratura exipcia nun bazcuya en presentar la muyer como frívola, caprichosa y pocu fiable, pero con too y con eso, les exipcies beneficiar d'una posición que s'atopaba en poques sociedaes.

## Igualdá ante la llei

Pa los antiguos exipcios, los neños yeren lo más importante. Na familia, la muyer yera la dueña de la casa», a diferencia de l'Antigua Grecia o Roma, onde'l páter families yera l'home.

Paez qu'home y muyer yeren iguales ante la llei, en contraste col derechu griegu y el romanu. Elles podíen remanar el so propiu heriedu o tar al mandu de un negociu, como la dama Nenofer nel Imperiu Nuevu; podíen ser tamién médicos, como la dama Peseshet mientres la Dinastía&nbsp;IV.

Al casase, la muyer caltenía'l so nome, col añadíu «esposa de X», lo que ye natural una y bones el matrimoniu nun constaba como un actu alministrativu, cosa rara nun Estáu cola mayor burocracia posible, nin tampoco yera una demostración relixosa. A cencielles, ratificaba'l fechu de qu'un home y una muyer deseyaben convivir, eso nel casu en que se fixera un contratu matrimonial, que nun yera necesariu más qu'a efeutos económicos pa estremar el patrimoniu de cada cual.

L'home tenía de garantizar el bienestar de la so esposa, incluyendo, poques gracies, el planu material. El escriba Ani del Imperiu Nuevu aconseyaba asina al futuru maríu:

De xacíu les coses non siempres trescurríen de forma idílica, y el divorciu taba almitíu. Dar por iniciativa d'unu o otru cónyuge: si procedía l'home, tenía que dexar una parte de los bienes a la so esposa; si yera la muyer quien tomaba la iniciativa, ella tenía la mesma obligación, pero nuna midida menor. Esistía la posibilidá del recursu ante l'Alministración, pa recuperar los bienes del llar, anque aquella nun interviniera nel matrimoniu. Podía ganar el xuiciu y casase de nuevu, como lo demuestren los papiros arameos d'Elefantina (sieglu&nbsp;V&nbsp;e.&nbsp;C.).

L'himnu a Isis (papiros de Oxirrinco, sieglu&nbsp;II&nbsp;e.&nbsp;C.), amuesa esta igualdá de la muyer y l'home, dirixéndose a la diosa «l'honor del sexu femenín»:

Tamién-y la consideraba compañera del so maríu, y solía acompaña-y en múltiples ocasiones a cazar y a pescar, coyíos de la mano y dacuando desempeñaba'l papel de conseyera, inclusive n'asuntos políticos.

Desgraciadamente, la insistencia de los moralistes exipcios en recordar al home los sos deberes escontra les muyeres, fai suponer que nun foi raru na práutica que los homes abusaren de la so posición.

Los fíos, frecuentemente, designar col nome de la so madre, una y bones el nome del padre yera secundariu. Como en toles cultures tradicionales, había un gran venceyu ente xeneraciones familiares siendo norma que los fíos protexeren a los sos proxenitores vieyos. Na casa de families acomodaes, la muyer tenía les sos propies estancies, el *opet*, onde convivía colos sos fíos y la servidume.

Son innumberables les sos representaciones al llau del so home. Mientres l'Imperiu Antiguu, anque les representaciones de les muyeres taben xerarquizaes y yeren de menor tamañu que la de los sos homes, la so importancia social yera destacable, pos amás, les propiedaes pasaben de madres a fíes.

A partir de la Dinastía&nbsp;XVIII con Amenofis&nbsp;III, el so Gran Esposa Real Tiy foi representada en tolos monumentos construyíos pol so home, en condiciones casi de total igualdá con él. Darréu, similar sería'l casu ente Akenatón y la so esposa Nefertiti.

## La muyer na lliteratura
Si pintor y escultores amuésennos a la muyer con una imaxe sele na redolada d'una familia floreciente, los escritores nun duldar en faela apaecer como l'orixe de distintes desgracies y la culpable de dellos pecaos.

Asina, citáu por Gaston Maspero en *Cuentos populares*, atopamos les desventures de Bytau, un modestu criáu d'una granxa, que'l so hermanu Anupu, seducíu pola muyer d'este, rindir al encantu de la formosa dama… que nun bazcuya en delatalo dempués ante Anoupou; la zaguina muyer nun va parar hasta llograr del so home'l severu castigu del probe Bytau. Pero ella foi castigada de la mesma: Anupu entiende, demasiáu tarde, que yera'l xuguete de la so muyer, polo que'l matu y refundia el so cuerpu a los perros.

Guardémonos d'una interpretación errónea: la descripción pocu combayona de la muyer na lliteratura nun significa que sía despreciada: el faraón ardíciase de cutiu del mesmu tratamientu polos narradores, que-y presenten como llindáu y fantásticu.

L'home ye convidáu a curiar a la so muyer; asina la escriba Ptahhotep, de la Dinastía&nbsp;III espresar de la siguiente manera (nel Papiru Prisse, del 1900&nbsp;e.&nbsp;C., unu de los testos más antiguos del mundu):

Pero tamién aconseyaba:

El romanticismu ta presente na lliteratura exipcia, por casu, nun papiru exipciu qu'anguaño s'atopa en poder del Muséu de Leiden (Alemaña):

## Imaxe divina

Ente la gran bayura de divinidaes de la mitoloxía exipcia, esisten numberoses dioses, como nel casu de Grecia. Estudiar los sos símbolos indica la imaxe que tuvo la muyer a los güeyos de los exipcios de l'antigüedá.

Como les divinidaes griegues, munches tán rellacionaes ente sigo por llazos de sangre o maritales, como, por casu, Isis y la so hermana Neftis, esposes respeutives d'Osiris y de Seth, coles mesmes hermanos.

La muyer y la so imaxe acomúñense bien de cutiu cola vida y la fertilidá. Este ye'l casu de la diosa Isis, que s'acomuñar con dellos principios: en cuantes qu'esposa d'Osiris, que foi muertu pol so hermanu, rellacionar colos ritos funerarios. Como madre, convertir na proteición femenina pero, especialmente, como símbolu de la matriz, la que da la vida. Per mediu d'esta diosa, los principios de la vida y la muerte xúnense estrechamente. Ello ye que anque ella tea acomuñada colos ritos funerarios, ye necesariu recordar que la meta d'estos ritos yera evitar al difuntu l'esperimentar una segunda muerte na otra vida, lo qu'amás esplica l'alimentu descubierto nes tumbes polos arqueólogos. Per otra parte, la vida nel so aspeutu físicu nun tien sentíu más que pola muerte, porque dambos principios formen parte d'un procesu de renacencia eterna que ye, nun sentíu espiritual, el ciclu de la vida. Unu de los símbolos de la diosa ye la palmera, el símbolu de la vida eterna: Isis insufla al so maríu muertu'l soplíu de vida eterna.

Esta idea de la vida eterna y del maduror que reflexa Isis, reverenciada como Madre celestial va facer, col pasu del tiempu, la diosa más importante de la mitoloxía exipcia, llevando la so influencia a les relixones de distintes civilizaciones onde'l so cultu va consolidase, especialmente en tol imperiu romanu.

Les dioses más influyentes son:
* Isis: la Gran Maga, la gran diosa Madre amorosa, esposa fiel, reina de los dioses, diosa de la maternidá y de la nacencia.
* Hathor: la diosa del amor, de la guapura, diosa nutricia, de la danza y les artes musicales, y patrona de los borrachos.
* Bastet: la diosa proteutora del llar.
* Sejmet: la diosa feroz.
* Tueris, la Grande: diosa de la fertilidá, proteutora de les embarazaes.

## Reines
Rares son les civilizaciones antigües onde la muyer podría algamar puestos sociales importantes. N'Exiptu, non solo nun son raros los exemplos de muyeres como funcionaries d'altu rangu, sinón qu'abluca otra vegada (pola dómina), l'afayar a muyeres na función suprema de faraón. Más qu'un movimientu feminista, ye necesariu ver ellí una señal de la importancia de la teocracia na sociedá.

La sociedá exipcia de l'antigüedá, como munches otres civilizaciones de la dómina, utilizaben la relixón como puntu de referencia. Asina se xustificó'l derechu al tronu de los faraones: en cuantes que yeren unxíos de los dioses, teníen derechu divín al tronu.

Xeneralmente, nes sociedaes antigües la tresmisión del derechu a gobernar yera per llinia masculina: El fíu heredaba'l poder, y nel casu en que'l rei nun tuviera nengunu, el tronu recayía nos miembros masculinos más cercanos de la familia, tal como hermanos, primos o tíos. Pos anque'l monarca tuviera fíes, estes nun podíen algamar el poder, sacante nel casu de que les casaren col futuru rei.

Na civilización exipcia, esta obligación de tresmisión masculina tuvo distintu valor; el sangre real» yera'l factor de llexitimidá divina, el criteriu determinante pal accesu al tronu: esa llexitimidá tresmitir les muyeres, polo que los herederos homes d'esposes secundaries casar coles sos mediu hermanes, fíes de la Gran Esposa Real, que de la mesma yeren fíes de l'anterior Gran Esposa Real. Por eso, la esencia divina» podía ser apurrida a la Gran Esposa Real, como foi'l casu de Nefertiti, casada con Akenatón.

En delles ocasiones, los exipcios prefirieron ser gobernaos por una muyer de sangre real (polo tanto divina, según la relixón) primero que por un home que nun la tuviera. Por eso, en tiempos de crisis socesories, les muyeres aportaben al poder. Nesi casu, reinar faraón adoptaba tolos símbolos masculinos, polo qu'esisten duldes del sexu de ciertos faraones, que podríen ser muyeres.

Na Dinastía&nbsp;XVIII, tres la muerte de Amenhotep&nbsp;I, el so socesor Thutmose&nbsp;I yera solo'l fíu d'una esposa secundaria del faraón difuntu; el so matrimoniu con Ahmose, hermana de Amenhotep, Le permitíó ser legitimado divinamente. Na xeneración siguiente, la princesa Hatshepsut, la fía de Thutmose&nbsp;I y de la so Gran Esposa Real, dexa a Thutmose&nbsp;II, fíu d'una esposa secundaria y polo tanto mediohermanu de la princesa, la xubida al tronu al casase esta con él.

Nun foi raru n'Exiptu ver a les muyeres xubir al tronu, como fixo Hatshepsut, que lo ocupó en llugar del so sobrín Thutmose&nbsp;III, o la famosa Cleopatra, Cleopatra&nbsp;VII (69 a 30&nbsp;e.&nbsp;C.), qu'espulsó al so hermanu Ptolomeo&nbsp;XIII del tronu. Foi tan conocida pola so guapura como polos sos amores socesivos con Xuliu César y Marcu Antoniu, dependiendo dambos d'ella pa llexitimar la so coronación como reis d'Exiptu.

Ente les reines-faraón más conocíes tán:

* Nitocris, de la Dinastía VI.
* Neferusobek de la Dinastía XII.
* Hatshepsut de la Dinastía XVIII.
* Semenejkara de la Dinastía XVIII, anque esisten duldes.
* Tausert de la Dinastía XIX.
* Cleopatra VII de la Dinastía ptolemaica.

Ye necesariu tener tamién en cuenta'l papel considerable, tantu nel aspeutu políticu como nel diplomáticu, de delles Grandes Esposes Reales:

* Tiy, esposa d'Amenhotep III, que la fixo Gran Esposa a pesar de nun ser de sangre real.
* Nefertiti, esposa d'Amenhotep IV, fiel collaboradora y posible rexente.
* Nefertari, esposa de Ramsés II, del que foi conseyera.

Nel Imperiu Nuevu la Gran Esposa Real yera investida de cutiu d'un papel divín: «esposa del dios», «mano del dios»; Hatshepsut foi la primera Gran Esposa (de Thutmose&nbsp;II) que recibió esti últimu títulu.
: *Ver tamién:* Les Reines d'Amarna.

## Hatshepsut, la muyer faraona
Una de les más conocíes soberanes reinantes foi Hatshepsut Tausert, esposa de Tutmosis&nbsp;II, esta muyer yera la única portadora de sangre puramente real, al nacer del matrimoniu de Thutmose&nbsp;I y de la so reina, autoproclamada reina-faraón, sol nome de Maatkara Hatshepsut-Jenemetamón, ella ocupaba'l cargu de «esposa de dios» el cual venció a la so fía Neferura dempués d'ocupar el cargu de Faraón por de la muerte del so maríu. Tutmosis&nbsp;III, fíu d'una esposa menor, nun cumplía cola mayoría d'edá p'asumir el cargu de faraón, asina que Hatshepsut toma'l poder hasta qu'esti tuviera la edá d'asumir el puestu. Ye equí cuando se presenta la disputa ente dambos, pos Tutmosis&nbsp;III cumple la mayoría d'edá y Hatshepsut tendría que delegarle el poder, asina qu'ella decidió emplegar la figura de la diarquía, na cual dambos llevaríen la guía del imperiu. Siendo ella'l factor más trascendental ya importante. Pa poder dar esti impresionante saltu, la coraxosa Hatshepsut tuvo primero que llabrase un bien escoyíu círculu d'aliaos, ente los que taba'l Sumu Sacerdote de Amón, Hapuseneb.

En cuenta de sabroses donaciones ya inmensos privilexos, la xerarquía relixosa declaróse fiel a Hatshepsut, y con ella tola nación. Asina, caltener nel tronu xunto al so fiyascu mientres ventidós años.

Mientres el so mandatu Hatshepsut realizó una misión comercial a la tierra d'Opón, país asitiáu na mariña d'África que llegaba hasta'l mar coloráu, que'l so oxetivu yera traer panteres, pieles de lleopardu, inciensu, maderes marfil, oru, etc.; entamó bien poques aiciones militar y numberosu empreses arquiteutóniques y comerciales. Quiciabes la más sobresaliente de toes estes fora la construcción del templu funerariu de la reina en Deir el-Bahari, un llugar bien formosu y d'esquisita finura, diseñáu pol so fiel arquiteutu Senenmut.

Anque darréu la figura de Hatshepsut sería escorrida pol celosu Thutmose&nbsp;III y polos sos socesores, lo cierto ye que'l so reináu nun tuvo nada de problemáticu, sinón tou lo contrario. Arriqueció considerablemente al cleru, y dedicóse por entero a alzar templos y obeliscos a la gloria de los dioses, pero nun foi una irresponsable, y supo protexer al país de toles sos amenaces, tanto internes como esternes. De nun ser polos reinaos de Thutmose&nbsp;I y de Hatshepsut, non podríen habese sentáu les bases del Imperiu Nuevu exipciu, la so etapa de máxima rellumanza.

## La muyer en distintos oficios
A lo llargo de la historia del Antiguu Exiptu la muyer, demostró que podía desempeñar cargos públicos importantes como'l de Faraón, de la mesma que lo desempeñaben los homes, lo único que precisaben yera la oportunidá de desempeñase. 

Les muyeres ocupaben puestos d'escriba en distintes categoríes de l'alministración del Estáu. Esistieron muyeres funcionaries d'altu rangu, sicasí atopar una muyer con tal responsabilidá y col calter necesariu p'asumir puestos d'esixencia mayor yera desaxeradamente raru.

## [[Divina Adoratriz de Amón]]
Esti títulu correspuende a ciertes muyeres asignaes al serviciu d'Amón, igual que les hubo al serviciu de la diosa Hathor, Atum, Min o Sobek, que foi ostentáu por muyeres de distintes categoríes. Nun se tien información precisa alrodiu de la función d'estes servidores antes de la Dinastía&nbsp;XXIII, que solo yeren riquíes mientres los ritos del cultu d'Amón. Tamién-y les llamaba «mano del dios» y «esposes del dios», ensin qu'esta unión mística supunxera una torga al matrimoniu nin a la maternidá. Taben dotaes de poder espiritual, pero tamién con un gran poder temporal en Tebas.

Sol reináu de Ahmose&nbsp;I, la función foi atribuyida a la reina Ahmose-Nefertari, que llogró'l nome d'Esposa del dios y Mano del dios, y dende entós foi exercida poles Esposes Reales o poles sos fíes, alquiriendo tal prestíu, que les reines teníen de ser los sos descendientes, que de la mesma se convertíen en nueves Esposes del dios.

Esti sacerdociu femenín pierde importancia na familia real a partir del reináu de Thutmose&nbsp;IV, menguando'l númberu de adoratrices de Amón, y finalmente van asumir la función d'Esposa del dios les princeses y non la reina. A partir de la Dinastía&nbsp;XXVI, estes muyeres fueron parte de los gobernantes d'Exiptu, alministrando'l templu de Amón en Tebas coles sos grandes posesiones.

## Orde xurídicu
Llegalmente créese qu'esistía una teórica igualdá xurídica, que se va dir llendando col tiempu, a midida que váiganse produciendo nueves invasiones. La condición de la muyer y el so ascensu a cargos importantes nel Reinu Antiguu viose afeutada na dómina del Reinu Mediu volviendo surdir nel Reinu Nuevu.

L'orde xurídicu que se vivía n'Exiptu y l'importante participación de la muyer dientro d'ella, foi un aspeutu inigualable que poques cultures llograron llograr. El valor de la muyer y la so reconocencia nos distintos ámbitos profesionales llevo a la muyer exipcia a postulase como influyente y necesaria dientro de la política del Antiguu Exiptu.

Por lo mesmo de qu'Exiptu yera imperiu con mayor cultura incluyente escontra la muyer, al momentu de ser investigáu, dellos académicos intenten xustificar el fechu de que les madres yeren les que cuntaben más que l'home, por cuenta de que los padres yeren desconocíos o dudosos. Cuestión que denota la situación na qu'entá esiste l'amenorgamientu de les aptitúes y llogros femeninos dientro d'una sociedá. Lo que nos fai almirar entá más la reconocencia que se faía a les muyeres nuna dómina tan antigua.

## Funcionaries
Ente les muyeres que fueron funcionaries d'altu rangu, puede citase a Nebet, una chaty de la Dinastía&nbsp;VI. Sicasí, ye necesariu indicar qu'atopar una muyer con tal responsabilidá yera desaxeradamente raru, y va ser necesariu aguardar a la Dinastía&nbsp;XXVI p'atopar la mesma situación. Sacante nel Imperiu Nuevu, onde toa función pública» foi atendida por homes, les muyeres ocuparon puestos d'escriba de distintes categoríes na alministración, cargos bien importantes yá que nes sos manes taba la economía del país.

## Plañideres
Yeren muyeres a les que se pagaba por qu'acompañaren al cortexu aciagu, al que precedíen danzando, llorando y llamentándose, n'alcordanza del difuntu. Nel antiguu Exiptu, se purificaban primeramente mazcando natrón, y arumábense con inciensu; vistíen totalmente de blancu o azul y usaben peluques rizaes de les que s'arrincaben los pelos. Tamién yeren llamaes «cantores de la diosa Hator».

## Empresaries
La muyer exipcia caltenía la so independencia dempués del matrimoniu, y podía tener el so propiu negociu, pudiendo exercer una amplia variedá d'oficios: había comadrones, texedoras, intendentes; o bien collaboraben col negociu del so home, ayudar. Esto últimu yera particularmente frecuente ente los llabradores, ente los cualos yera habitual compartir el trabayu con tola familia.

## Dellos
Había más trabayos que desenvolvíen les muyeres, como tocar preseos musicales o danzar, munches vegaes una ocupación de les esclaves de la casa mientres l'Imperiu Nuevu. Tamién, na casa Jeneret, enseñar a les dames de la familia real y a les aristócrates, música y danza.

## Ver tamién
* Muyeres conocíes del Antiguu Exiptu
* Reina-faraón
* Costumes del Antiguu Exiptu
* Grandes esposes reales
* Casa Jeneret
* La muyer na Antigua Grecia
* Les reines d'Amarna
* Lloramicadora

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*