Trabayador domésticu

Un **trabayador domésticu** o *emplegáu del llar*, tradicionalmente denomináu "criáu", "sirviente", "fámulo" o "mucamo" (con más frecuencia en femenín -"criada", "sirvienta", "fámula" o "mucama"-, pos ye un llabor que realicen mayoritariamente muyeres), ye la persona asalariada que trabaya en xeres doméstiques. N'ocasiones vive na casa del emplegador y recibe el nome de "internu" o "interna"; n'otres ye contratada pa una xornada llaboral o per hores, y suel recibir el nome de "asistente" o "asistenta".

Según les estadístiques de la Organización Internacional del Trabayu (OIT), el 90 per cientu del trabayu domésticu realizar muyeres, y na so mayor parte, al nun tar incorporáu al mercáu de trabayu y nun tar económicamente remunerado, nun tien la considerancia llegal d'emplegu.

## Historia
Históricamente'l trabayu domésticu tuvo venceyáu a la esclavitú y a otres formes de servidume. Na actualidá, ye un fenómenu mundial que perpetúa les jeraquías basaes na raza, l'orixe étnicu, la pertenencia a un grupu autóctonu, la casta, el xéneru y la nacionalidá.

Los trabayadores domésticos, a diferencia de los siervos y de los esclavos, reciben un salariu, yá sía n'especie (cama, alimentos, ropa), yá sía en metálicu (retribución económica) o dambes coses, y pueden arrenunciar al so trabayu. Esto postreru ye relativu, una y bones los trabayadores domésticos escarecen, la mayoría de les vegaes, de bienes colos qu'entamar una vida independiente. Nel casu de los trabayadores domésticos emigrantes los sos derechos tópense bien acutaos, al tar sometíos al permisu de trabayu o permisu de residencia y vises.

El coleutivu de los trabayadores domésticos tuvo bien alloñáu de les meyores nes condiciones de trabayu consiguíes pol movimientu sindical y obreru (retribución digna, contratu de trabayu, cotizaciones per parte del emplegador, horarios reconocíos, derechu al desemplegu, reconocencia de pensión, etc.).

### Serviciu domésticu especializáu
Históricamente'l serviciu domésticu sirvióse un sistema d'aprendices, y dexaba a los trabayadores una meyora al traviés de los rangos xerárquicos. Sicasí, tamién yera arriesgáu, cuantimás coles muyeres, yá que nun esistía proteición de los emplegadores escrupulosos y otros miembros de la familia, cuantimás la esplotación sexual.

Nes grandes mansión, esistíen un gran númberu de trabayadores domésticos realizando distintes xeres, como parte d'una xerarquía ellaborada. En Gran Bretaña, esti sistema tuvo la so puxanza a finales de la yera Victoriana, tornándose nun sistema ríxido y complicao mientres el periodu eduardiano, reflexando la llindada movilidá social de la dómina. N'Estaos Xuníos asocedió mientres la Era Dorada.

A diferencia de les grandes casones, en munches cases de les families pertenecientes a la clase media el númberu de trabayadores domésticos ye amenorgáu, siendo solamente unu na mayoría d'ocasiones.

## Situación actual
La medría de la demanda de servicios domésticos deber a la emancipación de la muyer y la so incorporación na fuercia del trabayu, la dificultá de compaxinar la vida llaboral y la familiar, l'ausencia de servicios públicos y servicios sociales estatales que cubran les necesidaes doméstiques -sobremanera les riquíes por neños y vieyos-, la feminización de les migraciones internacionales y el avieyamientu de les sociedaes.

### Emigración del mediu rural al urbanu
Los trabayadores domésticos trabayen nel so país d'orixe o pueden emigrar, en busca de trabayu, a otros.

### Emigración internacional
Munchos trabayadores domésticos son emigrantes de países menos desenvueltos que, ante la falta de trabayu nes ciudaes y en dellos casos direutamente del mediu rural, busquen un trabayu en países qu'ufierten, a priori, meyores condiciones económiques y oportunidaes llaborales nel mercáu de trabayu polo xeneral o como trabayadores domésticos.

En munchos países, impórtense trabayadores domésticos del estranxeru, especialmente de países probes al traviés d'axencies de reclutamiento; en parte porque los nacionales nun tán obligaos o prefieren esti tipu de trabayu en particular, enzancando la esplotación de trabayos. Estos inclúin países del Oriente Mediu, Ḥong Kong, Singapur, Malasia y Taiwán. Na mayoría d'estos países, la cantidá de trabayadores domésticos algama los cientos de miles. N'Arabia Saudita esisten siquier un millón de trabayadores domésticos.

Los trabayadores domésticos provienen de Filipines, Tailandia, Indonesia, India, Bangladex, Paquistán, Sri Lanka y Etiopía. Tamién Taiwán importa trabayadores domésticos de Vietnam y Mongolia.

Polo xeneral, bona parte de los emigrantes de países probes, acaba como trabayador/a domésticu/a, principalmente de países d'América Llatina, África, Asia y tamién d'Europa.

## Xeres doméstiques
Los trabayadores domésticos tienen como principal xera curiar el llar y a los sos miembros. Ente les xeres específiques atópense'l llavadura, el plancháu, la compra d'alimentos, acompañar al xefe de la familia a los almacenes, cocinar alimentos y la llimpieza de la casa. Tamién realicen mandaos y pasien al perru de la familia. Pa munchos trabayadores domésticos, una gran parte del so trabayu ta nel curiáu de los neños. Si esisten persones mayores o discapacitaes na casa, los trabayadores domésticos curien d'ellos.

### Dellos tipos de trabayadores domésticos

* ama de llaves
* xofer
* cocineru
* mayordomu (criáu)
* sirvienta

* camareru
* xardineru
* guarda
* vixilante
* guardia de seguridá

* cuidador
* institutriz
* neñera
* au pair

## Condiciones de trabayu

### Usu d'uniforme
La esixencia de que'l trabayador domésticu use un uniforme o otra indumentaria específica per parte del emplegador puede o nun esistir, según el costume de cada país y de cada sector social. Si ríquese-yos uniforme, este ye polo xeneral simple, y tien oríxenes nel sieglu XIX y empiezos del sieglu XX. Les emplegaes polo xeneral usen un traxe de sirvienta, consistente nun vistíu llargu, simple de color escuru y con un mandil; o con un conxuntu de falda negra y blusa blanca o bien pueden llevar una bata y un mandil; y zapatos negros. Nel casu de los sirvientes varones y mayordomos consiste nun traxe simple, con una camisa blanca, n'ocasiones con una corbata, tamién pueden llevar una bata.

### Interna: agospéu
Históricamente los trabayadores domésticos vivíen nos llares de los sos emplegadores. La evolución social amenorgó en bona medidad esta circunstancia qu'inda permanez pal cuidu de vieyos, en grandes casones y en dellos países subdesendolcaos.

Vivir en casa del emplegador en principiu facilitaba techu y alimentu pero, en munches ocasiones, convertir nel únicu pagu o pagu al trabayador domésticu, sobremanera cuando yeren neñes o adolescentes. Nes cases urbanes los trabayadores doméstiques internes dormieron na cocina, en cuartos ensin ventana destinaos a otros fines- o en habitáculos ayenos a la vivienda principal, de normal alcontraos nel suétanu o nel áticu.

## Discutiniu

Envalórase qu'hai unes ochocientes mil muyeres emplegaes nos Estaos Xuníos como trabayadores doméstiques, munches de les cuales son subestimadas y violaes, mal remuneradas, y que'l so productu llaboral resulta malo de valorar polos economistes. A diferencia de los llugares d'emplegu tradicionales—que gocien d'oficiales direutivos, dellos emplegaos y regulaciones gubernamentales obligatories—les emplegaes nuna residencia doméstica escarecen de dichos beneficios. Los dueños de la casa suelen mandar al trabayador domésticu con impunidá. De cutiu, ello traduzse en díes llaborales ensin fuelgu y pocu tiempu llibre. Nin los derechos civiles nin el movimientu obreru del sieglu XX llograron ameyorar les condiciones de los trabayadores domésticos, la mayoría de los cualos persisten escluyíos de munchos beneficios y proteiciones gubernamentales.

## Referencies

## Ver tamién
* Emplegaes de llar n'España
* Conveniu sobre trabayadores domésticos
* Contratu de trabayu domésticu na Arxentina
* Contratu individual de trabayu
* Día Internacional del Trabayu Domésticu
* Inmigración
* Trabayu reproductivu
* Alexandrines
### Per países
* Contratu de trabayu domésticu na Arxentina
* Trabayador domésticu n'España, serviciu del llar familiar, emplegaos de llar n'España o emplegaes de llar n'España.
* Serviciu domésticu n'Uruguái

## Enllaces esternos

* trabayadores+dom%C3%A9sticos&hl=es&ei=lkm9TPfFL8nusgbvssmyDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false OIT - Informe 2010: Trabayu decente pa los trabayadores domésticos, -en google books- n'español
* OIT - Informe 2010 descargable: Trabayu decente pa los trabayadores domésticos, n'español
* Reporte de Global Justice Center avera del trabayu domésticu nel mundu (n'inglés)