Falkirk

**Falkirk** (, ) ye una llocalidá y un conceyu nel centru d'Escocia (Reinu Xuníu), que ta asitiada ente les ciudaes d'Edimburgu y de Glasgow, llixeramente al norte de dambes. Nel censu de 2011 la población foi de 35&nbsp;398 habitantes que faen de Falkirk la ventena primer llocalidá más grande d'Escocia.

La ciudá ta asitiada na interseición de la canal Forth y Clyde y la canal Union, una llocalización que resultó fundamental pa la crecedera de Falkirk como centru de la industria pesao mientres la Revolución industrial. Nos sieglos XVIII y XIX foi'l centru de la más grande industria de fierro y d'aceru, sosteníu pola Carron Company que se desenvolvió cerca de la ciudá. Nos postreros 50 años o más, la gran mayoría de la base industrial pesada de *Falkirk* sumió, cola economía de la ciudá que se convertía cada vez más en servicios empobinaos.

Na actualidá, Falkirk funciona como'l principal centru alministrativu y de ventes al per menor pa l'área de conceyu de Falkirk. Les sos atraiciones dientro y alredor de Falkirk inclúin a la Rueda de Falkirk, ruines del Muriu de Antonino y la Callendar House.

## Historia

L'área foi de gran importancia estratéxica dende la construcción del Muriu de Antonino ente los Fiordos de Forth y Clyde na dómina del Imperiu romanu. Munchos de los meyores restos visibles de los romanos n'Escocia tán nel área de Falkirk.

El primer nome rexistráu ye *Ecclesbrith*, del cúmbrico pa *Ilesia enllordiada*. Este foi substituido más palantre pol allegáu del gaélicu escocés *An Eaglais Bhreac*, que sigue siendo'l nome gaélicu modernu. El nome escocés, Fawkirk, tien el mesmu significáu y ésti convirtióse nel so nome nel inglés modernu. El nome en llatín ye *Varia Capella* que tamién tien el mesmu significáu. 

Dos batalles importantes asocedieron en Falkirk:

* La Batalla de Falkirk, apostada'l 22 de xunetu de 1298, onde foi ganáu William Wallace pol Rei Eduardu I d'Inglaterra.

* La Segunda Batalla de Falkirk tomó llugar el 17 de xineru de 1746, ente los Jacobitas, so les órdenes de Carlos III d'Inglaterra y Escocia, y l'exércitu del gobiernu comandado pol Teniente Xeneral Henry Hawley. Hawley foi derrotáu.

Nel sieglu XVIII, l'área foi'l trubiecu de la Revolución industrial d'Escocia, convirtiéndose nel centru principal más tempranu de la industria del fierro fundíu, na actualidá, los potes de cocina fechos con fierro fundíu son conocíos en Zimbabue como *falkirks*. L'área taba a la vanguardia de la construcción de la canales cuando'l *Canal Forth and Clyde* abrir en 1790. El *Union Canal* (1822) apurrió una conexón a Edimburgu y al desenvolvimientu ferroviariu tempranu siguíu nos años 1830s y los 1840s. Nel cursu de tiempu, los caminos y les autopistes siguieron los mesmos corredores estratéxicos nacionales al traviés del área de *Falkirk*. Una gran fábrica de lladriyos crear nesti momentu, propiedá de la familia Howie.

Falkirk foi la primer ciudá en Gran Bretaña en tener un sistema dafechu automatizado d'allumáu públicu, diseñáu y executáu por una firma local, *Thomas Laurie & Co Ltd*.

Falkirk yera, hasta'l 2007, llar de la cai más curtia de Gran Bretaña, la cai Tolbooth al norte de Steeple.

La ciudá tien dos lemas: *Touch ane, touch a* (; en castellán: *Toques a unu, toques a toos*) y "*Better meddle wi' the de'il than the bairns o' Fawkirk*" (; en castellán: *Meyor esquérate col diañu que colos neños de Falkirk*).

## Xeografía

Falkirk ta asitiáu nun área de topografía ondulada ente la pandu Slamannan y los algames cimeros del Fiordu de Forth. L'área al norte de Falkirk ye parte del terrén d'ábanu del ríu Carron. Dos tributarios del ríu Carron, el East Burn y el West Burn traviesen la ciudá y formen la parte del so drenaxe natural. Falkirk asitiar ente 50 y 125 msnm.

## Ciudaes hermaniaes
Falkirk caltién llazos culturales, económicos y educativos con cuatro ciudaes hermanes:
*  Quimper, Francia
*  Créteil, Francia
*  Odenwald, Alemaña
*  San Rafael, Estaos Xuníos

## Ver tamién
* Batalla de Falkirk

## Referencies

## Bibliografía
* Dowds, T (2003): "The Forth and Clyde Canal - A History". Tuckwell Press. ISBN 1-86232-232-5
* Macleod, I (2004): "The Illustrated Encyclopaedia of Scotland". Lomond Books, Edinburgh. ISBN 1-84204-028-6
* Milne, D; Leitch, A; Duncan, A; Bairner, J & Johnston, J (1975): "The Falkirk and Grangemouth Area". Paper for the Scottish Association of Geography Teachers' (SAGT) conference, October 1975. Moray House College of Education, Edinburgh.
* Nimmo W (1880): "The History of Stirlingshire, Third Edition" Vol II. Hamilton, Adams and Company, Glasgow.
* Smith, R (2001): "The Making of Scotland". Canongate Books, Edinburgh. ISBN 1-84195-170-6

## Enllaces esternos

* Falkirk Council Website
* Falkirk Online Community Website 
* Third Statistical Account of Falkirk