Pastor alemán

El **pastor alemán** o **oveyeru alemán** (nome cientificu: *Canis lupus familiaris*, n'alemán: *Deutscher Schäferhund*) ye una raza canina que provién d'Alemaña.
La raza ye relativamente nueva, yá que'l so orixe remontar a 1899.Formen parte del grupu de llendo, por cuenta de que fueron perros desenvueltos orixinalmente p'axuntar y vixilar oveyes. De magar, sicasí, gracies a la so fuercia, intelixencia, capacidá d'entrenamientu y obediencia,los pastores alemanes de tol mundu son de cutiu la raza preferida pa munchos otros tipos de trabayu, como son: perru guardián, guía de ciegos, animal de salvamentu, perru policía y otros, según l'usu que-y dean les fuercies de seguridá y l'exércitu. En munchos países inclusive cunten con unidaes específiques denominaes *K-9*.

## Historia
Los sos oríxenes remontar a finales del sieglu XIX, cuando n'Alemaña empecipióse un programa de crianza para guarda y proteición de los fataos de carneros en contra de los llobos. El capitán de caballería del exércitu alemán, Maximilian von Stephanitz, ye consideráu'l padre de la raza. Más tarde, tres l'apaición de l'Asociación d'Amigos del Pastor Alemán en 1899, empecipióse una seleición d'exemplares que los sos cruces ameyoraron tantu l'aspeutu psíquicu como físicu del animal.

El primer exemplar inscritu "Jack", foi un animal brengosu, de firme calter, pelame abuxada y aspeutu llobiegu que demostró ser un semental coles traces que Von Stephanitz buscaba. Nel primer alcuentru tresmitiéronse eses traces deseables a los perros socesores, y reforzáronse coles normes cuidadoses d'encruz selectivu ente miembros del mesmu llinaxe d'esti primer criador; una práutica que buscaba destacar y potenciar les carauterístiques deseables per mediu d'una determinada xestión xenética.

Von Stephanitz buscó de forma primordial l'aspeutu práuticu y de trabayu de la raza. Dende'l principiu, la forma nel pastor alemán nun tendría d'esviar -y del so funcionalidad zootécnica. Von Stephanitz previo una primer amenaza a la validez de la raza como animal de trabayu cuando la sociedá humana tresformar d'una base principalmente agrícola y ganadera a una economía industrializada. Nuna primer fase, persuadió al Gobiernu alemán por qu'aceptara a la raza en trabayos de policía. Ésti foi'l principiu de l'asociación de la raza coles fuercies de la llei y col usu militar. Llueu les cualidaes d'intelixencia, fiabilidá y resistencia del animal, los aspeutos principales del so calter y la so esistencia na hestoria, garantizáron-y el so usu en munchos papeles importantes, siendo unu d'esos papeles más nobles como perru guía pa los ciegos.

Anguaño, esta raza nun ye namái una de les más queríes y almiraes polos amantes de los perros, sinón que les sos cualidaes tamién-y dexaron trabayar n'exércitos. Esta raza foi utilizada como perru rastreador mientres la Segunda Guerra Mundial pol exércitu alemán y policías. Ello ye que los servicios emprestaos mientres les dos guerres mundiales otorgar un respetu y almiración a nivel mundial.

## Carauterístiques
Aspeutu xeneral: robezu y flexible, llixeramente allargáu, cuerpu musculosu, los sos quexales tienen de cerrar en tisoria. Ye un perru de compañía bien bonu colos neños yá que ye un perru bien equilibráu y bono d'adomar.
* Variantes de color nos pastores alemanes; color negru, negru con borde café, acolorataos y negru, sable, pero siempres visible'l so mantu de color negru —d'ende que munchos-y llamaren «mantu negru»—.
* Altor a la cruz: ente 60 y 65 cm el machu, y la fema ente 55 y 60 cm
* Pesu: el machu ronda los 30 y 40 kg, y la fema ente 22 y 32 kg
* Esperanza de vida: 10 a 13 años

### Generalidad
Pastor de vaques y oveyes con infatigable trote y gran intelixencia. Sobresalió en numberosos trabayos útiles al home, tales como: guardián, perru guía, policía, perru d'ataque, detector de drogues, etc. Ye un animal brengosu, axilosu, bien musculado, despiertu y llenu de vida. Les sos proporciones físiques tienen de guardar rellación non yá na so apariencia sinón tamién va haber qu'afitase nel so temperamentu. Tien De ser un perru bien equilibráu, con un desenvolvimientu harmoniosu de los miembros anterior y posterior. Un bon exemplar presta a la primer vista; tamién ye bien fuerte. Dacuando puede ser agresivu y un pocu dominante dependiendo de la forma na que s'educa. Por tou ello ye un perru dedicáu al trabayu.

### Cabeza
Tien forma de cuña y ta en proporción cola llongura del cuerpu (el so llargor ye aproximao un 40% del altor de la cruz), ensin paecer nin tosca nin allargada. Na so apariencia xeneral ten de ser seca y moderadamente ancha metanes les oreyes. Vista per delantre y per los llaos, la frente ye llevemente narquiada y ensin o con un riegu medianu pocu marcáu. La proporción ente la rexón cranial y la facial ten de ser de 50% a 50%. L'anchu de la rexón cranial ye casi igual que la so llongura. Vista de riba, la rexón cranial va menguando uniformemente dende les oreyes escontra la ñariz, dexando una depresión fronto-nasal non bien bultable ya inclinándose nel focicu, que tien forma de cuña. Los maxilares superiores ya inferiores tán fuertemente desenvueltos. La caña nasal ye recta; cualquier abultamientu o fundimientu ye indeseable. Los llabios, de color escuru, son firmes y bien xuntaos.

### Güeyos
De tamañu mediu, almendrados, asitiaos oblicuamente y nunca sobresalientes. El so color tien de ser lo más escuro posible. Güeyos claros caltriantes son indeseables yá que afecten la espresión del perru; por eso nun suel haber perros con esti tipu de güeyos.

El principal problema ye que s'empuerquen (sobremanera si'l perru vive na ciudá, por causa de la contaminación). De normal, esta suciedá esaniciar en forma de llagañes, que se-y pueden llimpiar con un pañu húmedu. Nun hai que dexar que s'atropen hasta que al perru fádienlu tantu que s'estregue cola pata.

En perros vieyos, o por causa de una enfermedá o mancadura, puede haber dificultaes pa caltener el mugor del güeyu. Nesti casu convién faer una llimpieza regularmente, previa consulta al veterinariu por qu'indique el productu fayadizu pa usar.

### Oreyes
El perru pastor alemán tien les oreyes de tamañu medianu, erectas, abiertes escontra alantre y llevaes de manera uniforme (nin voltiaes nin llevaes escontra los llaos). Son apuntiaes, col pabellón empobináu escontra'l frente. Oreyes doblaes na punta o cayíes son defectuoses. Oreyes echaes pa tras, en movimientu o en reposu, nun se tomen como falta.

Si atrópase ceruyu hai que quitar curioso, tal como se fadría nel casu d'una persona. Pero hai que faelo con muncho más curiáu, yá que pola forma de les oreyes del perru, si a cencielles suéltense les escames de cera, van cayer al interior, pudiéndo-y estropiar el conductu auditivu. Si nun se ta seguro de cómo se fai, ye meyor dexalo en manes d'un profesional; sía comoquier, una bona forma de llimpiar les oreyes d'un perru (tantu d'oreyes llevantaes como cayíes) ye con un pocu d'algodón amugao con vaselina líquida, siempres dende dientro escontra fuera de la oreya, solamente lo que se ve, nunca llegar más adientro yá que puede estropiar.

Les oreyes van empezar a llantase alredor de los cinco o seis meses d'edá. En casu de qu'esto nun asoceda, tendrán de ponése-y unes plantíes pa un perfectu plantíu de les oreyes.

Hai qu'emprestar atención especial a los perros de races que tienen les oreyes cayíes, qu'amás d'atropar la suciedá normal» pueden convertise en niales de parásitos, ente otres coses, pola falta de ventilación, desventaxa que nun tien el pastor alemán por cuenta de la forma de les sos oreyes.

### Cuerpu

La llinia cimera cuerre ensin interrupción dende la implantación del pescuezu sobre la cruz bien definida y sobre el llombu bien llixeramente inclinada hasta la grupa, tamién llevemente inclinada. El llombu ye firme, fuerte y bien musculada. El llombu ye ampliu, fuertemente desenvueltu y bien musculado. La grupa tien de ser llarga ya inclinada llixeramente (aproximao 23° de la llinia horizontal) y siguir escontra la llinia de la cola ensin atayar la llinia cimera.

### Cola
Llega a lo menos hasta'l corveyón, pero ensin devasar la metá del metatarsu. Tien el pelo más llargu na so parte inferior. En reposu, llevar colgante con una llixera curva. Cuando'l perru ta en movimientu o n'atención, lleva la cola más alta, pero ensin devasar la llinia horizontal. Nun se prohiben operaciones correutives. Tamién ye un defectu que'l perru tenga la cola parada.

### Miembros delanteros
Vistos de tolos llaos, los miembros anteriores son rectos; vistos dende'l frente, son absolutamente paralelos. L'omóplatu y el brazu son del mesmu llargor, firmemente pegaos al cuerpu per mediu d'una bona musculatura. La angulación ideal ente l'omóplatu y el brazu ye de 90°, pero xeneralmente ye de 110°. Los coldos nun tienen de tar vueltos nin escontra fuera nin escontra adientro, tando'l perru en reposu o en movimientu. Los antebrazos, vistos de cualquier llau, son rectos y paralelos ente sigo, secos y bien musculados. El metacarpu tien un llargor d'aproximao 1/3 del antebrazu y forma una angulación con ésti d'aproximao 20-22°. Un metacarpu demasiáu inclináu (más de 22°) o demasiáu rectu (menos de 20°) perxudica la capacidá de trabayu del perru, sobremanera la so resistencia. Los pies delanteros son arrondaos, compautos, con deos narquiaos. Les almadines tienen de ser firmes, pero non fráxiles. Les uñes son fuertes y de color escuru fuerte, anque puede haber esceiciones.

### Miembros posteriores
La grupa: el pastor alemán modernu tiende a tener la grupa cayida, esta anormalidá nesta raza dase cada vez más y na actualidá a los pastores alemanes asina se-yos considera *perros bonos* ente que realmente'l pastor alemán orixinal, el de guardia y trabayu, nun tien la grupa cayida.

## Salú
Los pastores alemanes tienen una esperanza de vida d'ente 10 y 13 años. Hai que vixilar el so calendariu de vacunación yá que son susceptibles de contraer moquiellu. El pastor alemán ye de les races con más problemes xenéticos por cuenta de la so cría irresponsable. Como ye común en perros grandes, esta raza suel carecer displasia de cadril. Cruciar responsable ye necesaria pa evitar qu'esti tipu de defectos arrobinar de xeneración en xeneración pa tener exemplares sanos que nun sufran dolor y sían útiles pal trabayu polo que s'encamienta adquirir al cachorru nun criadoriu certificáu y esixir ver el pedigrí del cachorru y preguntar si la so familia contraxo esi problema. Esta raza rique de normal que los cadriles de los cachorros sían analizaes por aciu rayos-X y que les radiografíes sían certificaes y aprobaes polos clubes responsables de la raza (l'organismu que regula a esta raza ye'l *Verein für Deutsche Schäferhunde y.V. (SV)* con sede en Augsburgu, Alemaña); tamién cuando'l perru algame'l maduror (aproximao a los 2 años d'edá) pa garantizalo como adultu aptu pa la reproducción.

Otru problema de salú, que dacuando se presenta nesta raza, ye la Enfermedá de Von Willebrand. Tamién tienen enclín al defectu pancreáticu, lo que significa que l'entrellenzu dexa de producir enzimes y l'animal ye incapaz de procesar o absorber nada. Esiste medicación pa tratalo, anque desafortunadamente nun resuelve nin cura'l problema al 100%, y amás el tratamientu ye bastante costosu.

Otres enfermedaes que pueden presentase son:

* Panosteitis: formación, crecedera ya inflamación escesivu del güesu alredor de les articulaciones provocando na conocida como "coxera del cachorru" (definición dada pola enciclopedia del AKC).
* Síndrome de cauda equina: signos neurálxicos resultantes de la compresión de los nervios del escayu na rexón lumbosacra.
* Pannus corneal canín (queratitis crónica superficial): inflamación de la córnea que puede producir ceguera potencial, incluyendo una crecedera anormal del texíu alredor de la córnea.

### Cuidos
Precisa prauticar exerciciu de manera continua yá que ye una raza de trabayu. Los pastores alemanes destaquen en deportes como'l schutzhund, que ye una bona alternativa p'ayudar a caltenelo sanu y equilibráu tanto física como psíquicamente. Les salíes al campu, sablera o monte son necesaries y recomendables sobremanera si déxase-y correr al so antoxu siquier dos veces al mes. Asina, la so fuerte musculatura va caltener en forma y va contribuyise a caltener el so equilibriu psíquicu, yá que ye una raza especialmente predispuesta a carecer trestornos temperamentales qu'en casos estremos dexeneren en neurosis.

Preferir a los 3 meses de vida realizar el so primer bañu, nun llugar templáu, onde'l perru nun cuerra riesgu de mancase, utilizando xabón o xampú neutru.

Sía que se-y alimente con piensu de bona calidá o con Dieta BARF ye importante que se tenga especial procuru d'evitar la sobrealimentación yá que tien un mambís voraz que lu puede llevar a carecer problemes gástricos, que, mal trataos, dexeneren en foria crónica. Ye recomendable allegar al veterinariu siquier una vegada al añu pa un chequeo xeneral. El cepilláu diariu ye necesariu pa evitar que'l pelo muertu cuelgue de les sos estremidaes y pescuezu, esto tamién dexa que la so pelame calténgase brillosa, saludable y formosu.

Siempres se debe reparar al pastor Alemán mientres camina y si presenta dalguna dificultá o yá nun quier correr de la mesma manera ye necesariu llevalo al veterinariu por que lu esamine. Los problemes de cadril son bien comunes nesta raza.

Anque hai munchos mitos alredor de la capadura, esto puede ameyorar los problemes de comportamientu territorial con otros machos y previén ciertu tipu de cáncer. Ye recomendable un bon entrenamientu yá que los pastores Alemanes son bonos compañeros colos neños pero dacuando nun miden la so fuercia.

## Entrenamientu xeneral

El Schutzhun ye un deporte tamién conocíu internacionalmente como IPO debíu al acrónimu de les pallabres n'alemán Internationale Prüfungs Ordnung. Tien como propósitu evaluar el calter y la utilidá d'un perru pal trabayu, según la rellación col so conductor. Nos sos entamos tuvo como oxetivu'l caltener les carauterístiques y capacidaes del Pastor Alemán (por aciu la eleición pa reproducción de namái aquellos exemplares que cumplieren, y rematáu, exitosamente coles pruebes), pero anguaño participa nél toa raza que rica prueba de trabayu según la FCI. N'años recién, la raza que suel tener más presencia nes competencies ye una variedá del Pastor belga (Malinois).

Pero más allá de lo anterior, evolucionó hasta convertise nun deporte emocionante con centenes de persones y exemplares, en decenes de países nel mundu practicándolo toles selmanes, a pesar de les condiciones meteorolóxiques adverses. Amás de desenvolvese competiciones rexonales, nacionales y mundiales qu'axunten lo más destacáu d'esta disciplina.

## Pastor alemán blancu
Reconocíu pola F. C. I. anguaño como pastor blancu suizu.

Mientres munchos años, los detractores del oveyeru blancu, suxirieron que'l so color deriva del albinismu. El so color provién d'un xen recesivo simple, del cual dambos padres tienen de ser portadores pa siguir el color. Los güeyos, ñariz, llabios, almadines son absolutamente negres, y ta perfectamente afechu al trabayu baxu sol. La raza tien una personalidá distinta: los oveyeros blancos son más sutiles, accesibles, calmos y menos agresivos que l'oveyeru normal. Ye equilibráu, pero cuando la ocasión demandar, ye alerta y provecía, preséu pa sirvir na so capacidá como compañeru, guardián o lazarillo.

El xen recesivo pal pelo blancu de la capa foi afitáu nel ADN de la casta del perru del pastor alemán a finales del sieglu XIX y el programa de crianza alemán del sieglu a principios de sieglu XX, qu'utilizó extensivamente "color cubiertu", los perros que llevaron un xen recesivo pa les "capes blanques". El güelu maternu de Horand von Grafrath, la primer entrada "SZ 1" nel llibru del perru risionero de SV, yera un perru oveyeru alemán de capa blanca nomáu pena von Sparwasser.

El blancu foi señaláu como un defectu de la conformanza que refugar nel SV (club del pastor alemán d'Alemaña) nel 1933 y pol club del perru del pastor alemán d'América (GSDCA) y el club del perru del pastor alemán de Canadá (GSDCC) a mediaos de los años 1960.

## Exemplares célebres
 

* Max, perru biónicu, de la serie l'home nuclear y la muyer biónica.
* Riley, el perru del xuegu Call of Duty: Ghosts
* Rin Tin Tin, serie televisiva basada nel antiguu oeste estauxunidense.
* Blondi, la perra d'Adolf Hitler.
* Kommissar Rex, Rex, un perru policía o Comisariu Rex, serie televisiva d'orixe austriacu.
* Jerry Lee, (de la película "Super Axente K-9", con James Bellushi).
* Rayu, (de la película *[[Que perra vida]]* con Forgaxa y Capulina).
* Sam (Samantha), en *[[I Am Legend (película)|I Am Legend]]* (con Will Smith).
* Delgado, na película *[[Un chihuahua de Beverly Hills]]*.
* Rescamplu, na película *[[101 dálmates 2]]*.
* Charlie, na película *[[Tolos perros van al cielu]]*.
* Joe, na serie *[[Cuerri Joe, cuerre]]* (con Arch Whiting).
* Thorn, pastor alemán blancu en *[[The Lost Boys]]*.
* Diggs, *[[Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore]]*.
* Chase, *[[Patrulla de Cachorros|Paw Patrol]].*
* Dogmeat, nel videoxuegu de rol post apocalíptico Fallout 4

## Ver tamién
*Pastor d'Europa del Este
* Agility
* Esposición canina
* Schutzhund
* The Intelligence of Dogs
* Perru pregueru
* Perru policía
* Síndrome de roxura

## Bibliografía
* Choron, Sandra (2005). Planet Dog: A Doglopedia. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-618-51752-9.
* Conan, Michel (2000). The German Shepherd Handbook. Hauppauge, NY: Barron's. ISBN 0-7641-1332-1.
* Cree, John (1977). Training the Alsatian, the Obedient Companion or Working Partner. Pelham. ISBN 0-7207-0993-8.
* Hartnagle-Taylor, Jeanne Joy; Taylor, Ty (2010). Stockdog Savvy. Alpine Publications. ISBN 0-978-157779-106-5.
* Palika, Liz (2008). Your Happy Healthy Pet: German Shepherd Dog. Wiley. ISBN 0-470-19231-3.
* Rice, Dan (1999). Training Your German Shepherd Dog. Hauppauge, NY: Barron's. ISBN 0-7641-0852-2.
* Ross, John; McKinney, Barbara (1996). Puppy Preschool: Raising Your Puppy Right—Right from the Start. St. Martin's Press. ISBN 0-312-14029-0.
* Stevens, Katrina (2002). The German Shepherd Dog. Willow Creek Press. ISBN 1-57223-512-8.
* Strickland, Winifred Gibson; Moses, James A. (1998). The German Shepherd Today. Howell Book House. ISBN 0-87605-154-9.
* von Stephanitz, Max; Schwabacher, Joseph (1994). The German Shepherd Dog in Word and Picture. Hoflin Publishing Ltd.. ISBN 978-99932-80-05-7.
* Willis, Malcolm; Bennett, Janet (1992). The German Shepherd Dog: A Genetic History. Maxwell Macmillan International. ISBN 0-87605-175-1.
* Willis, Malcolm (1976). The German Shepherd Dog: Its History, Development and Genetics. K and R Books. ISBN 0-903264-15-3.
* Fisher, John (1992). Dogwise: The Natural Way to Train Your Dog. Souvenir Press Ltd.. ISBN 0-285-63114-4.

## Referencies

## Enllaces esternos