open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Achyrocline satureioides

La **marcela** (***Achyrocline satureioides***) ye una especie perteneciente a la familia de les asteracees utilizada como planta melecinal. 

## Descripción
Ye un arbustu perenne qu'algama alredor d'un metru d'altor y nel Hemisferiu sur suelen floriar en marzu. Les flores son de color acoloratáu, d'alredor de dos cm de diámetru, floriando en pequeños recímanos. Les fueyes son delgaes y de color verde escuru, a gris mediu, que nun destacar ente'l restu de la vexetación del campu.

## Propiedaes
Nel sur de Brasil y n'Uruguái, les flores de marcela son utilizaes como rellenu d'almaes pa los ñácaros, porque creen que tien efeutos calmantes y tamién ye usáu p'aselar la tos. 

Les flores tienen un prestosu arume y el fervinchu de les sos fueyes ye usada tamién na rexón pa solliviar los dolores de cabeza, calambres y problemes d'estómagu.

En Rio Grande do Sul ye la tradición de que la collecha de *macela* efectuar en vienres, enantes del amanecer, porque se cree qu'esti día "trai la eficiencia" de la recoyida de té de flores. 

Pol so sabor amargosu, forma parte de bébores tóniques. Arrobinar por granes y fraes.

## Taxonomía
*Achyrocline satureioides* describióse por (Lam.) DC. y espublizóse en *[[Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis]]* 6: 220. 1837[1838]. 
;Sinonimia:
* *Achyrocline vargasiana*
* *Gnaphalium satureioides* Lam. basónimu 1786
* *Achyrocline candicans* (Kunth) DC. 
* *Gnaphalium candicans* Kunth 
* *Gnaphalium rufum* Willd. ex Less. 
* *Gnaphalium saturejaefolium* Poepp. ex DC.

## Nome común
* Guaraní: jate'i ka'a, eloyatei-caá 
* Español: marcela, marcela machu, marcelita, vira-vira, marcela fema, marcela blanca http://www.fcagr.unr.edu.ar/Investigacion/revista/rev11/4.htm 
* Portugués: macela o marcela 
* Riograndenser Hunsrückisch: Karfreitachstee

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños

## Referencies

## Bibliografía
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program.
Germplasm Resources Information Network - (GRIN) National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?429392 (11 dic 2007)
* Toursaskiassian, M. 1980. Plantes Melecinales de l'Arxentina. Ed. Hemisferiu Sur. Buenos Aires. p. 25

## Enllaces esternos

* ''Achyrocline satureioides''
Acicarpha tribuloides

***Acicarpha tribuloides*** ye una especie botánica de planta añal yerbácea de la familia de les Calyceraceae. Ye orixinaria de Sudamérica.

## Descripción
Tien escayos arrexuntaos n'estrella. En medicina natural utilizar nel tratamientu de delles dolencies, como pa curar eczemas. 

## Hábitat
Ye una yerba común en suelos abandonaos, baldíos, vera de caminos.

## Taxonomía
*Acicarpha tribuloides* describióse por Antoine-Laurent de Jussieu y espublizóse en *[[Annales du Muséum National d'Histoire Naturelle]]* 2: 348, pl. 58. 1803. 
;Sinonimia:
* *Acicarpha laxa* R.E.Fr. 
* *Acicarpha obtusisepala* Marchesi 
* *Acicarpha pinnatifida* Miers 
* *Acicarpha tribuloides var. dentata* Kuntze 
* *Acicarpha tribuloides var. pinnatifida* (Miers) Kuntze 
* *Boopis tribuloides* Spreng. 
* *Cryptocarpha tribuloides* Cass. 

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les caliceracees

## Referencies

## Bibliografía
# Brako, L. & J. L. Zarucchi. (eds.) 1993. Catalogue of the Flowering Plants and Gymnosperms of Peru. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 45: i–xl, 1–1286.
# Forzza, R. C. 2010. Llista de espécies Flora do Brasil http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010. Jardim Botânico do Rio de Janeiro, Rio de Janeiro. 
# Foster, R. C. 1958. A catalogue of the ferns and flowering plants of Bolivia. Contr. Gray Herb. 184: 1–223. View in Biodiversity Heritage Library
# Macbride, J. F. 1937. Calyceraceae. 13(6/2): 489–491. In J. F. Macbride (ed.) Fl. Peru. Publ. Field Mus. Nat. Hist., Bot. Ser.. Field Museum, Chicago. View in Biodiversity Heritage LibraryView in Biodiversity Heritage LibraryView in Biodiversity Heritage Library
# Pontiroli, A. 1965. Plantaginaceae, Valerianaceae, Dipsacaceae, Calyceraceae in A. Cabrera. 4(5): 331–342; 380–385; 385–389; 413–419. In A. L. Cabrera (ed.) Fl. Prov. Buenos Aires. Institutu Nacional de Teunoloxía Agropecuaria, Buenos Aires.
# Small, J. K. 1933. Man. S.E. Fl. i–xxii, 1–1554. Published by the Author, New York. View in BotanicusView in Biodiversity Heritage Library
# Wunderlin, R. P. 1998. Guide Vasc. Pl. Florida i–x, 1–806. University Press of Florida, Gainesville.
# Zuloaga, F. O., O. N. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las plantas vasculares del Cono Sur. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1–3): i–xcvi, 1–3348.

## Enllaces esternos
 
* http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACTR2
* http://beta.uniprot.org/taxonomy/49581
* http://zipcodezoo.com/Plants/A/Acicarpha_tribuloides.asp
Acmella oleracea

La ***Acmella oleracea*** ye una especie botánica de planta con flor de la familia de les *[[Asteraceae]]*, tamién conocida como **yerba de los dientes** o **paracress** por cuenta de que los sos fueyes tienen axentes analxésicos emplegaos dacuando p'amenorgar el dolor de dientes. 

Ye una planta nativa de los trópicos de Brasil y de Perú, y crez como un ornamientu (y dacuando con usu melecinal) en delles partes del mundu. 

## Descripción
Trátase d'una pequeña planta que crez rápido, con inflorescencies coloraes. Por cuenta de la so sensibilidá a les xelaes crez namái nos climes templaos.

## Usos

Pa los usos culinarios emplégase namái una pequeña parte de les fueyes y apurre un sabor único nes ensalaes. Les fueyes cocinaes pierden el so fuerte sabor y puede ser emplegada como una verdura de fueya. Tanto frescu como cocinada emplegar na gastronomía de Brasil como ingrediente de distintos platos: tacacá. Una variedá d'esta planta emplegar en platos de la cocina del sureste asiáticu.
Planta cultivada na rexón norte del país, onde s'utiliza como condimento culinariu Amazon, especialmente cuando se preparar pal famosu "mueyu-de-tucupi". Les fueyes y les inflorescencies utilizar na medicina popular na rexón norte del país, pal tratamientu d'enfermedaes de la boca y el gargüelu, según tuberculosis y pulmonares cálculos biliares. Les fueyes y les flores cuando mazcaos da una sensación de formiguéu nos llabios y la llingua, por cuenta de la so aición anestésica local y, por tanto, utilízase pal dolor-de-diente como anestésicu y como estimulante del mambís. Les fueyes de té y la inflorescencia tamién s'utiliza contra l'anemia, escorbutu, dispepsia y como aguiyar l'actividá estomacal.
La sustancia responsable de l'aición anestésica na mucosa oral ye un -isobutylamide llamada espilantol. Na so composición química, y espilantol, méntense espilantina, afinina, llomba y fitosterina.

## Taxonomía
*Acmella oleracea* describióse por (L.) R.K.Jansen y espublizóse en *[[Systematic Botany Monographs]]* 8: 65. 1985. 
;Sinonimia:
* *Anacyclus pyrethraria* (L.) Spreng. 
* *Bidens fervida* Lam. 
* *Bidens fusca* Lam. 
* *Cotula pyrethraria* L. 
* *Isocarpha pyrethraria* (L.) Cass. 
* *Pyrethrum spilanthus* Medik. 
* *Spilanthes acmella var. oleracea* (L.) C.B.Clarke '
* *Spilanthes fusca* hort.par. ex Lam. 
* *Spilanthes oleracea var. fusca* (Lam.) DC. 
* *Spilanthes radicans* Schrad. ex DC.

## Ver tamién
* Gastronomía de Brasil
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños

## Aceite de Jambú

L'aceite esencial, ricu n'antiosidantes, propiedaes diurétiques y antiinflamatorias. El compuestu llográu ye abondosu en espilantol sustancia bioactivo bien versátil, con aplicaciones potenciales nos farmacéuticos, cosméticos y artículos de tocador. El espilantol estrayese de les flores, les fueyes y el tarmu jambu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acokanthera oblongifolia

**Acokanthera oblongifolia** ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia Apocynaceae. Ye orixinaria del sur d'África dende Mozambique hasta Sudáfrica.

## Descripción
Ye un arbustu de fueya perenne, inerme qu'algama los 6 a 6 metros d'altor con un anchor de 2 a 3 metros. Les sos fueyes son verdes, brillantes, coriacees y carnoses. Les flores que se producen a la fin del iviernu son de color blancu o rosa. El frutu verde ye tóxicu y venenosu pal ser humanu. 

## Propiedaes
Planta de crecedera lenta. Espardese por grana fresca en primavera o en seronda, por fraes maduros en branu. Tien bona resistencia a la seca y el salín. Quier suelos ricos, llixeros y bien drenaos, llugares con muncha lluz. Muncha agua los dos primeros branos. Soporta bien les fradadures. Dempués del floriamientu cortar a la metá los escapos florales. podar les partes baxes pa torgar l'accesu (sobremanera a neños) de los peligrosos frutos yá que los sos frutos son tóxicos. Contién estrofantina-G. El frutu verde puede aportar a mortal.

## Taxonomía
*Acokanthera oblongifolia* describióse por (Hochst.) Codd y espublizóse en *[[Index Kewensis]]* 2: 1262. 1895. 
;Sinonimia:
* *Acokanthera oblongifolia* (Hochst.) Codd 
* *Acokanthera venenata var. spectabilis* (Sond.) Sim 
* *Carissa oblongifolia* Hochst. (1844).
* *Jasminonerium oblongifolium* (Hochst.) Kuntze (1891).
* *Toxicophlaea spectabilis* Sond. (1850).
* *Acokanthera spectabilis* (Sond.) Hook.f. (1878).
* *Carissa spectabilis* (Sond.) Pichon (1948).

## Ver tamién
* Llista d'árboles autóctonos de Sudáfrica
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños

## Referencies

## Bibliografía
* Banfi, Enrico & Quatrocchi, Umberto (1997), Guía de plantes tropicales monteses, Editorial Grijalbo, Barcelona. ISBN 84-253-3150-1

## Enllaces esternos
Acokanthera schimperi

***Acokanthera schimperi*** ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia Apocynaceae. Ye orixinariu d'África Oriental y Yeme.

## Usos
Acokanthera schimperi contién ouabaína, un glucósido cardiotónico. Ye una planta melecinal nativa d'África y ye utilizada pola población llocal pa envelenar les puntes de fleches. El so frutu ye comestible.

## Descripción
Ye un arbustu o pequeñu árbol bien ramificáu qu'algama un tamañu d'hasta 5 m d'altor y 5 m de diámetru, con corteza rugosa. Les cañes nueves pubescentes o glabres con menos frecuencia, n'ángulu visible y acanaláu. Fueyes bien coriacees, de cutiu daqué cóncaves, peciolu de 3-7 mm de llargu, pubescente na superficie cimera, llámina de 3,8 -7 x 2.5 -5 cm, llargamente elíptiques a subcircular, col ápiz obtusu obtusu o agudu mucrón, la base arrondada,. superficie cimera brillante, con nerviu central y les venes llaterales llixeramente elevaes o impresionaes. Les inflorescencies trupes con munches flores en visos axilares, les flores de golor duce, de color rosa o colloráu'l tubu de la corola y lóbulos blancos. Fruta maduro d'hasta 2 cm de diámetru, subglobosa, de color coloráu a moráu, 1-2-cabeza de serie. Granes d'hasta 1 cm. de llargu.

## Taxonomía
*Acokanthera schimperi* describióse por (A.DC.) Oliv. y espublizóse en *[[Genera Plantarum]]* 2: 696. 1873. 
;Sinonimia:

**Carissa schimperi* A.DC. in A.P.de Candolle (1844). basónimu
**Arduina schimperi* (A.DC.) Baill. (1888).
**Acokanthera deflersii* Schweinf. ex Lewin (1893).
**Acokanthera ouabaio* Cathelineau ex Lewin (1893).
**Acokanthera abyssinica* K.Schum. in H.G.A.Engler (1895), nom. illeg.
**Carissa inepta* Perrot & Vogt (1913).
**Acokanthera friesiorum* Markgr. (1923).
**Acokanthera scabra* Schweinf. ex Markgr. (1923), pro syn.
**Carissa deflersii* (Schweinf. ex Lewin) Pichon (1948).
**Carissa friesiorum* (Markgr.) Cufod. (1969).

## Ver tamién
* Gastronomía de Brasil
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños

## Referencies

## Enllaces esternos

*Acokanthera schimperi información procedente de NPGS/GRIN
Aconitum burnatii

***Aconitum burnatii***, ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia Ranunculaceae.

## Carauterístiques
Ye una planta yerbácea glabra o sele pubescente, con pelos simples non glandulares, sacante na inflorescencia. Les fueyes caulinares palmatisectas, col lóbulu central del segmentu mediu de llargor 2/3-3/4(5/7) de la llámina; lóbulos de 3-4 mm d'anchor. Inflorescencia ramificada, más raramente simple, recubierta esclusiva y uniformemente de pelos glandulares erecto-patentes, ± mestos. Bractéolas 2-3 mm, lineares, que nun devasen el tálamu. Flores azules. Cascu 15-25 × 10-15 mm, hemisféricu, apiculáu o falciforme, paecíu al de 4a. Espolón nectarífero ganchudu o bien pocu curváu. Carpelos (2)3(5), glabros. Granes de 4 mm, negres y brillantes, alaes nos ángulos y con cares llises o rugosas transversalmente. 
## Distribución y hábitat
Alcuéntrase en güelgues, yerbazales y comunidaes megafórbicas; a una altitú de 1400-2500 msnm, nos montes del sur d'Europa. Monte Oroel y Sierra Nevada.

## Taxonomía
*Aconitum burnatii*, describióse por Gyula Julius Gáyer y espublizóse en *[[Magyar Botanikai Lapok]] 8: 141, nel añu 1909.
;[[Etimoloxía]]:
***Aconitum***: nome xenéricu que remanez del [[griegu antiguu]] *akòniton* (= "planta venenosa"). Ello ye que la planta ye conocida pola so alta toxicidá dende l'antigüedá [[Homero|homérica]]. Esti nome probablemente indicaba una planta venenosa [[Endemismu|endémica]] que'l so hábitat yera común ente les roques serrapatoses en delles zones de [[Grecia]]. Hai dos raíz que s'atribúin al so nome: *akone* (= "piedra"), en referencia al so hábitat; y *koné* (= "matar"), obviamente faciendo referencia a la so toxicidá. Tamién foi utilizáu como un símbolu negativu (maldición o vengación) na mitoloxía de los pueblos mediterráneos. Según otres fontes ( [[Pliniu'l Vieyu]]) el nome ***Aconitum*** derivar d'un antiguu puertu nel [[Mar Negru]], llamáu "Aconis". El nome científicu anguaño aceptáu ( ***Aconitum*** ) foi propuestu por [[Carl von Linne]] (1707-1778), biólogu y escritor suecu, consideráu'l padre de la moderna clasificación científica de los organismos vivos, na publicación de *Species Plantarum* de 1753.

***burnatii***: [[epítetu]] dau n'honor del [[botánicu]] [[Suiza|suizu]] [[Émile Burnat]].
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
**Aconitum delphinense* Gáyer 
**Aconitum nevadense'' Uechtr. ex Gáyer

## Nome común

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les ranunculacees

## Referencies

## Bibliografía
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
Aconitum ferox

***Aconitum ferox*** ye una especie de planta yerbácea de flores perteneciente a la familia Ranunculaceae. Ye natural de Sandakphu, que ye unu de los puntos más altos de les llombes Darjeeling na India. Tamién alcuéntrense en Bhutan y Nepal.

## Carauterístiques
Ye una planta yerbácea perenne de 50-120 cm d'altor. Con unes belles flores de color púrpura y fueyes de color verde claro retayaes en segmentos.

## Propiedaes
Ye una de les especies mas tóxiques del xéneru *Aconitum* contién un alcaloide, la pseudaconitina más potente que l'aconitina. Dende l'antigüedá utilizóse como venenu que s'untaba nes fleches y llances.

Indicaciones: En pequeñes dosis ye suduíficu, diuréticu, antifloxísticu, antipiréticu. En dosis grandes: ye venenosu, narcóticu, sedante. Ye más potente que'l *[[Aconitum napellus]]*.

## Taxonomía
*Aconitum ferox*, describióse por Wall. ex Ser. y espublizóse en *[[Mousses Helvétiques]]* 1: 106., nel añu 1823.
;Etimoloxía:
***Aconitum***: nome xenéricu que remanez del griegu antiguu *akòniton* (= "planta venenosa"). Ello ye que la planta ye conocida pola so alta toxicidá dende l'antigüedá homérica. Esti nome probablemente indicaba una planta venenosa endémica que'l so hábitat yera común ente les roques serrapatoses en delles zones de Grecia. Hai dos raíces que s'atribúin al so nome: *akone* (= "piedra"), en referencia al so hábitat; y *koné* (= "matar"), obviamente faciendo referencia a la so toxicidá. Tamién foi utilizáu como un símbolu negativu (maldición o vengación) na mitoloxía de los pueblos mediterráneos. Según otres fontes ( Pliniu'l Vieyu) el nome ***Aconitum*** remanez d'un antiguu puertu nel Mar Negru, llamáu "Aconis". El nome científicu anguaño aceutáu ( ***Aconitum*** ) foi propuestu por Carl von Linne (1707-1778), biólogu y escritor suecu, consideráu'l padre de la moderna clasificación científica de los organismos vivos, na publicación de *[[Species Plantarum]]* de 1753.

***ferox***: epítetu llatín que significa "espinosu"
;Sinonimia:
**Aconitum atrox* Walp. 
**Aconitum atrox* (Brühl) Mukerjee 
**Aconitum ferox var. atrox* Brühl 
**Nirbisia codua* G.Don 
**Nirbisia hamiltonii* G.Don

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños

## Referencies

## Bibliografía
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.

## Enllaces esternos

*http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?1336
Aconitum x cammarum

***Aconitum cammarum***, ye una especie de planta yerbácea de la familia de les ranunculacees.

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne o biañal con fueyes lobulaes y les inflorescencies en recímanos o panícules de flores vistoses, algama un tamañu de 1,2 m d'altor, con fueyes bien estremaes, brillantes de color verde escuru y bien ramificaes. Les flores de color violeta con capiellu, de color azul y negru.

## Propiedaes
Esta planta ye desaxeradamente tóxica, dosis pequeñes pueden ser mortales.

Úsase en homeopatía contra "dolor de cabeza con vértigu y tinnitus. Síntomes catalépticos. Formiguéu de la llingua, los llabios y la cara".

## Taxonomía
*Aconitum cammarum*, describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]] ed. 2. 1: 751. 1762
;[[Etimoloxía]]:
***Aconitum***: nome xenéricu que remanez del [[griegu antiguu]] *akòniton* (= "planta venenosa"). Ello ye que la planta ye conocida pola so alta toxicidá dende l'antigüedá [[Homero|homérica]]. Esti nome probablemente indicaba una planta venenosa [[Endemismu|endémica]], que'l so hábitat yera común ente les roques serrapatoses en delles zones de [[Grecia]]. Hai dos raíz que s'atribúin al so nome: *akone* (= "piedra"), en referencia al so hábitat; y *koné* (= "matar"), obviamente faciendo referencia a la so toxicidá. Tamién foi utilizáu como un símbolu negativu (maldición o vengación) na mitoloxía de los pueblos mediterráneos. Según otres fontes ( [[Pliniu'l Vieyu]]) el nome ***Aconitum*** derivar d'un antiguu puertu nel [[Mar Negru]], llamáu "Aconis". El nome científicu anguaño aceptáu ( ***Aconitum*** ) foi propuestu por [[Carl von Linne]] (1707-1778), biólogu y escritor suecu, consideráu'l padre de la moderna clasificación científica de los organismos vivos, na publicación de *Species Plantarum* de 1753.

***cammarum***: [[epítetu]]

;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Aconitum austriacum* Tratt. ex Rchb.
* *Aconitum breiterianum* Rchb.
* *Aconitum cernuum* Baumg. ex Schur 
* *Aconitum decorum* Rchb. 
* *Aconitum eriostemum* DC. 
* *Aconitum hortense* Hoppe ex Rchb. 
* *Aconitum × intermedium* DC. 
* *Aconitum medium* Schrad. 
* *Aconitum neomontanum* Willd. 
* *Aconitum ottonianum* Rchb. 
* *Aconitum paniculatum* Lam. 
* *Aconitum sprengelii* Rchb. 
* *Aconitum × stoerkianum* Rchb. 
* *Aconitum versicolor* Rchb. 
* *Aconitum × zahlbruchneri'' Gáyer

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les ranunculacees

## Referencies

## Enllaces esternos
Acorus gramineus

***Acorus gramineus*** Sol. in Aiton ye un especie botánica perteneciente a la familia de les Acoracees. Ye orixinaria del sureste d'Asia.

## Descripción
Ye una planta semi acuática perenne con rizoma arumosu y bien ramificáu. Les fueyes son lardas y tán dispuestes en fascículos d'unos 30–50&nbsp;cm de llargor y 2–4&nbsp;cm d'anchu, tienen una nervadura mediana bien marcada. La inflorescencia forma un espádice con tarmu cilíndricu d'unos 5–10&nbsp;cm de llargor. Les flores son pequeñes de color mariellu verdosu y hermafrodites. El frutu ye una baga allargada de color coloráu brillante.

## Distribución y hábitat
El ácoro gramineo crez nel sureste d'Asia, principalmente en China, Xapón, Filipines, Vietnam y Tailandia. Crez preferentemente en terrenes predresos cerca de corrientes d'agua.

## Propiedaes
Contién aceite esencial, asarona, asaril aldehído y un glucósido amargosu llamáu acorina.

Indicaciones: Ye pectoral, estomacal y sedante. Na medicina tradicional china usar pa les gastritis cróniques y reuma. Externamente para dermatosis y hemorroides. Insecticida para pioyos, pulgues y otros inseutos.

## Cultivos y usos
*Acorus gramineus* estiéndese agresivamente por rizoma, crea d'un cuasi-perfecta cobertoria onde les condiciones son favorables, y utilízase con frecuencia alredor de los cantos d'estanques y xardinos d'agua., según somorguiaos n'acuarios d'agua duce. Puede ser arrobinada pola división del rizoma carnosu sol plantíu y la base n'agua hasta que la corte fortalézase.

## Taxonomía
*Acorus gramineus* describióse por Sol. y espublizóse en Hort. Kew. 1: 474 1789 
;Sinonimia:
* *Acorus humilis* Salisb., Prodr. Stirp. Chap. Allerton: 263 (1796).
* *Acorus pusillus* Siebold, Verh. Batav. Genootsch. Kunsten 12: 2 (1830).
* *Acorus gramineus var. pusillus* (Siebold) Engl. in A.L.P.de Candolle & A.C.P.de Candolle, Monogr. Phan. 2: 217 (1879).
* *Acorus gramineus var. macrospadiceus* Yamam., Contr. Fl. Kainan-to 1: 13 (1943).
* *Acorus gramineus var. japonica* M.Hotta, Mem. Fac. Sci. Kyoto Univ., Ser. Biol. 4: (1970).
* *Acorus macrospadiceus* (Yamam.) F.N.Wei et Y.K.Li, Guihaia 5: 179 (1985).
* *Acorus xiangyeus* Z.Y.Zhu, Acta Bot. Boreal.-Occid. Ensin. 5(2): 119 (1985).

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Bibliografía
* 
* Flora of China Editorial Committee. 2010. Fl. China 23: 1–515. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Enllaces esternos
Acronychia pedunculata

***Acronychia pedunculata*** ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia de les rutácees.

## Descripción
Ye un gran arbustu o pequeñu árbol de la soviesca, que s'atopa en llagunes y márxenes de les tierres baxes y los montes de monte tropicales d'Asia tropical. Tien les fueyes elíptiques a subolongaes, de cutiu con base cónica. Les cañes más o menos angulares, glabres. Les flores de color blancu verdosu; en panículas corimboses, de 14 mm n'inflorescencies de 4 a 24 cm d'anchu. Los frutos son drupes de color crema a marrón marielles, llixeramente inclinaes, con una punta curtia apiculada. Les fueyes y frutos, y otres partes de la planta, contienen aceites arumosos con un arume resinoso. En Sri Lanka, el tiempu de floriamientu ye de febreru a abril y xunetu-agostu. 

## Distribución
Distribúise per Asia meridional y sudoriental dende la India y Sri Lanka, al sur de China y Taiwán ya Indonesia y Papúa.

## Usos
Los estractos de les sos fueyes, corteza, tarmos y frutos utilícense llargamente n'aplicaciones de base de plantes melecinales contra'l herpes, la sarna y les infeiciones intestinales, por cuenta de les sos propiedaes antifúngicas y antimicrobianas. Contién aceites arumosos esenciales, que s'utilicen en China pa la fabricación d'arumes. El frutu maduru ye comestible y tien un sabor acedo dulce. Los frutos verdes son astrinxentes con sabor resinoso. Los raigaños utilícense como venenu pa pexes nel sur de Vietnam.

Na India la madera utilizase pa tallar, en postes, construcción de cases y facer el carbón de lleña preferíu polos orfebres. Y les fueyes tienres utilizar n'ensalaes y como condimento.

## Taxonomía
*Acronychia pedunculata* describióse por (Linneo) Miq. y espublizóse en *[[Flora van Nederlandsch Indie, Eerste Bijvoegsel]] 532*, nel añu 1861.
;Etimoloxía:
***Acronychia***: nome xenéricu que deriva de les pallabres griegues *akros* (punta) y *ónix* (garra), en referencia a los pétalos, que de normal tán coneutaos adaxialmente nel ápiz. 

***pedunculata***: epítetu llatín que significa "con pedúnculu"
;Sinonimia:

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Bibliografía
# Flora of China Editorial Committee. 1988-2013. Fl. China Unpaginated. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Enllaces esternos

* http://www.discoverlife.org/mp/20q?search=Acronychia+pedunculata Taxonomy (Accessed: 6.9.2010)
* http://zipcodezoo.com/Plants/j/jambolifera_pedunculata/ Taxonomy (Accessed: 6.9.2010)
* http://data.gbif.org/species/15825705;jsessionid=A1DA796F1F122F172F7740F3Y10746FC Specimen distribution map at The International Plant Names Index (Accessed: 6.9.2010)
* http://www.biotik.org/laos/species/a/acrpe/acrpe_en.html Description (Accessed: 6.9.2010)
* http://www.pdn.ac.lk/purse/purse07/papers/040.pdf  Description (Accessed: 6.9.2010)
* http://www.mamaherb.com/acronychia-pedunculata Popular herbal melecinal uses & Description (Accessed: 6.9.2010)
Actaea pachypoda

***Actaea pachypoda*** ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Ranunculaceae, nativa del este d'América del Norte. 

## Descripción
Ye una planta yerbácea perenne qu'algama los 50 cm d'altor. Les sos fueyes son compuestes bipinnaes y dentaes de 40 cm de llargor y 30 cm d'anchu. Les flores de color blancu producir en mestos recímanos d'unos 10 cm de llargor. El so frutu ye una drupa de 1 cm de diámetru de color blancu paecida al globu ocular polo que se-y da'l nome de "güeyu de muñeca".

## Usos
Los frutos son altamente venenosos y tola planta ye considerada tóxica pa los seres humanos. El pueblu First Nations daba esta bébora en forma de té fechu colos raigaños d'esta planta a los neños al nacer.

## Propiedaes
Ye usada tradicionalmente polos indíxenes pa combatir la moderdura de la culiebra de cascabel.

## Taxonomía
*Actaea pachypoda*, describióse por Stephen Elliott y espublizóse en *[[A Sketch of the Botany of South-Carolina and Georgia]]* 2: 15, nel añu 1824[1821].
;Etimoloxía:
***Actaea***: nome xenéricu que provién del griegu: *aktaía*, llatinizáu = *actea* que significa "costera*.

***pachypoda***: [[epítetu]] [[llatín]] que significa "con pie de tarmu gruesu".
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
**Actaea brachypetala var. coerulea* DC. 
**Actaea brachypetala var. microcarpa* DC. 
**Actaea pachypoda f. microcarpa* (DC.) Fassett

== Ver tamién ==
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Usos melecinales de los raigaños]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500023 Flora of North America: *Actaea pachypoda*]
* [http://www.missouriplants.com/Whitealt/Actaea_pachypoda_page.html Missouri Plants: *Actaea pachypoda*] 
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ACPA USDA Plants Profile: *Actaea pachypoda*]
* [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/acpa.htm Bioimages: *Actaea pachypoda*] 
* Karen Legasy, Shayna LaBelle-Beadman and Brenda Chambers. *Forest Plants of Northeastern Ontario''. Lone Pine Publishing / Queen's Printer for Ontario, 1995.
Actaea spicata

La **cimífuga** (***Actaea spicata***) ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia Ranunculaceae orixinaria d'Europa.

## Descripción
Ye una planta viviega perenne la so raigañu ye un rizoma gruesu y nudosu que cada añu emite tarmos erectos con poques cañes, algamando 60 cm. d'altor. Les fueyes, intensamente lobulaes, tienen unes llongures peciolos que de cutiu broten del raigañu y que de la mesma s'estremen n'otros trés. Les flores, pequeñes, son blanques y preséntense en recímanos. El frutu, bien venenosu, ye una baga de 1 cm de diámetru, de color negru y con numberoses granes.

## Distribución y hábitat
Ye orixinal d'Europa central y meridional, onde crez en montes húmedos y visiegos, en malezes, sebes, ribayos y terrenes caliares y magrizos.

## Propiedaes
### Virtúes melecinales
* Usáu en homeopatía contra reumatismos articulares de manes y pies.
* Tónicu del corazón.
* Tamién utilizáu como insecticida.
* Nun s'encamienta'l so usu por ser tóxicu.
* Los llabradores utilizar pa cauterizar les firíes del ganáu.
### Principios activos
Contién l'aceite esencial tóxicu, protoanemonina..

### Indicaciones
Ye insecticida, cardiotónico. Antiasmático, sedante nerviosu, antiespasmódico.
El so ingestión puede producir graves gastroenteritis, vultures y fories, deliriu ya inflamaciones sobre la piel. 

### Otros usos
El zusmiu de les bayes da un tinte negru una vegada cocíu con allume.

## Taxonomía
*Actaea spicata*, describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 504, nel añu 1753.
;Etimoloxía:
***Actaea***: nome xenéricu que provién del griegu: *aktaía*, llatinizáu = *actea* que significa "costera*.

***spicata***: [[epítetu]] [[llatín]] que significa "n'espigues".
;[[Citoloxía]]:
Númberu de [[cromosoma|cromosomes]] de *Actaea spicata* (Fam. Ranunculaceae) y taxones infraespecíficos: 
2n=16(18,26,30)
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Actaea spicata var. nigra* [[L.]] [1753]
* *Actaea nigra* (L.) [[P.Gaertn.]], [[B.Mey.]] & [[Scherb.]] [1800]
* *Actaea christophoriana* [[Gouan]] [1764]
* *Christophoriana vulgaris* [[Bubani]] [1901]
* *Christophoriana spicata* (L.) [[Moench]]
**Actaea corymbosa* Stokes 
**Actaea densiflora* M.Král 
**Actaea spicata var. nigra* L. 
**Actaea vulgaris* Spach
== Ver tamién ==
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Usos melecinales de los raigaños]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==

* [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Actaea&SPECIES_XREF=spicata&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: *Actaea spicata*]
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=110&taxon_id=242420160 Nepal Checklist: *Actaea spicata* var. *acuminata*]
* [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?1385 Germplasm Resources Information Network: *Actaea spicata*]
* [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Actaea+spicata Plants for a Future: *Actaea spicata'']
Actinidia chinensis

***Actinidia chinensis*** ye una especie d'árbol frutal y planta melecinal nativa de China. Ye polinizada poles abeyes

## Hábitat
Alcuéntrase en trupos carbaes, de carbayu, nos montes (por casu de, *[[Quercus aquifolioides]], [[Quercus oxyodon]], [[Quercus lamellosa]]** etc.), en montes secundarios y carbes. Prefier asitiase en pindios, gústa-y tamién crecer en [[Ribayu (xeografía)|ribayos]] n'altores de 200-2300 [[msnm|metros]].

== Orixe ==
El so orixe supónse que ye'l valle norte del ríu [[Yangtsé]]. En [[China]], *Actinidia chinensis* ta anguaño esvalixa por tol sureste del país.

== Usos ==
Faise [[papel]] de la corteza. Si quita la corteza cercana del [[raigañu (botánica)|raigañu]] y asítiase en cenices calientes, faise bien dura y puede ser utilizada como un [[llapiceru]]. Dizse que la planta tien propiedaes [[insecticida|insecticides]].

== Taxonomía ==
*Actinidia chinensis* describióse por [[Jules Émile Planchon]] y espublizóse en *London Journal of Botany* 6: 303. 1847. 
;Variedaes:
**Actinidia chinensis var. chinensis* 
**Actinidia chinensis var. setosa* H.L.Li
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* *Actinidia chinensis f. jinggangshanensis* C.F.Liang 
* *Actinidia chinensis var. jinggangshanensis* (C.F.Liang) C.F.Liang & A.R.Ferguson 
* *Actinidia chinensis f. rufopulpa* C.F.Liang & R.H.Huang 
* *Actinidia chinensis var. rufopulpa* (C.F.Lianf & R.H.Huang) C.F.Liang & A.R.Ferguson

== Ver tamién ==
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Usos melecinales de los raigaños]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==
# Flora of China Editorial Committee. 2007. Fl. China 12: 1–534. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Nee, M. 2008. Dilleniidae. 3: 1–255. In M. Nee Fl. Reg. Parque Nac. Amboró Bolivia. Editorial FAN, Santa Cruz.

== Enllaces esternos ==


* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200013894 *Actinidia chinensis'' en Flora de China]
Acullico

El **acullico**, **akulliku**, **acuyico** (del quechua *akullikuy*), **acusi**, **pijcho** o **mazcada** ye un pequeñu bolu de fueyes de coca. Asitiáu na boca ente mexella y quexal, esti se masca en ciertes zones de Sudamérica norte d'Arxentina, norte de Chile, occidente de Bolivia, Perú, Ecuador, Colombia) pa evitar o menguar los efeutos del apunamiento causáu pola falta d'osíxenu na atmósfera a grandes altitúes. Tamién ye usáu pa menguar los efeutos de la fatiga y dizse qu'ayuda igualmente a compensar los efeutos de les bébores alcohóliques y l'indixestión . El costume de mazcar acullico denominar davezu *acullicar* o *coquear*, y *coqueros* a les persones que la practiquen.

Esisten opiniones atopaes respectu de los sos beneficios  pero, al tratase d'un costume que tien munchos sieglos, pos yera practicada polos indíxenes dende muncho primero de la llegada de los colonizadores, cualquier intentu de desarraigar la mesma topeta contra la fuercia d'una tradición cuasi relixosa .

N'ochobre de 2012 el presidente bolivianu Evo Morales pidió-y al actor y activista Sean Penn que defenda'l acullico nos foros internacionales.

## Referencies
**Diccionariu Folclóricu Arxentín* de Félix Coluccio. Tomu I.

## Enllaces esternos

* Los dos mexelles del acullico 
* La Coca. Acullico de Salú.
Adenanthera pavonina

***Adenanthera pavonina*** ye una especie d'árbol, usáu pol so madera, tamién conocíu nel so llugar d'orixe como **Barbados pride**, **Coral-wood**, **Coralwood**, **Peacock flower fence**, **Rede beadtree**, **Rede sandalwood tree**, **Rede sandalwood**, **Sandalwood tree**.

## Distribución y hábitat
Esta planta atopar n'estáu selvaxe na India, onde en cada idioma tien el so propiu nome (por casu, en Kerala ye conocíu como Manchadi), y tamién s'introdució nos siguientes países d'América: Brasil, especialmente na vexetación de Caatinga; Costa Rica, Hondures, Cuba, Xamaica, Puertu Ricu, Trinidá y Tobagu, Venezuela, y los Estaos Xuníos, especialmente nel sur de Florida.

## Usos
Amás, esta planta ye útil pa la fixación de nitróxenu, y ye de cutiu cultivada como forraxe, planta melecinal, y planta ornamental que s'utiliza como planta de xardín y arboláu urbano. Esti árbol ye común nos trópicos del vieyu mundusobremanera nes costes de Maldives. Pola guapura de les granes, úsense como cuentes de collar, y tamién poles sos cualidaes nutritives. Les vaines son curves y atópense colgando, cuando s'abrir en dos metaes retorcigañaes, revelen una grana dura de color escarlata que s'utilizaron dende tiempos remotos pa pesar l'oru. Les fueyes nueves pueden cocinase y comer. La madera, que ye bien dura, utilizar na construcción d'embarcaciones y na fabricación de muebles.

La medera dempués de fervida utilizar pa faer xabón, tamién actúa como supurativo, y tien propiedaes contra'l tumor.

## Taxonomía
*Adenanthera pavonina* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 1: 384. 1753. 
Sinonimia:
* *Adenanthera gersenii* Scheff.
* *Adenanthera polita* Miq.
* *Corallaria parvifolia* Rumph.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''Adenanthera pavonina''
* ''Adenanthera pavonina''
* International Legume Database & Information Service: ''Adenanthera pavonina''
* USDA Plants Profile: ''Adenanthera pavonina''
Adenothamnus validus

***Adenothamnus*** ye un xéneru de plantes con flores perteneciente a la familia de les asteracees. Inclúi una sola especie: *[[Adenothamnus validus]]*. Ye orixinaria de Méxicu.

Descubierta por Brandegee en 1893, esta especie endémica de Baxa California, Méxicu foi nomada pol famosu esplorador y taxónomo como Madia valida. 40 años dempués, un botánicu qu'esaminaba los especímenes d'un herbariu, atopó que tenía abondes diferencies coles especies del xéneru típicu; asina que decidió asitiala nun nuevu xéneru que bautizó como *Adenothamnus* . Nun se volvieron atopar especies pertenecientes a esti xéneru, de manera que constitúi un xéneru monotípicu.

## Propiedad
Doce flavonoides atopáronse n*'Adenothamnus validus*

## Taxonomía
*Adenothamnus validus* describióse por (Brandegee) D.D.Keck y espublizóse en *[[Madroño (revista)|Madroño]]* 3(1): 6. 1935.
;sinonimia:
**Madia valida* Brandegee

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Bibliografía
#CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
*http://eol.org/pages/6262277/names
Adesmia boronioides

***Adesmia boronioides***, **paramela**, ye una especie de planta con flores de lleguminoses de la subfamilia de les Faboideae.

## Distribución y hábitat
Vive ente 2.000 y 3.500 msnm nel sur arxentínhttp://www.ildis.org/LegumeWeb/6.00/taxa/7681.shtml-chilenuhttp://www.florachilena.cl/Niv_tax/Angiospermas/Ordenes/A_Nueves%20ensin%20publicar/Adesmia%20boronioides/Adesmia%20boronioides.htm, cola cordal de los Andes.

## Descripción
Ye un arbustu más del cordal, de non más de 1 m d'altor, perenne, cañes erectas, corteza mariella, pocu espinosu, fueyes aciculares de 3-8 cm de llargu, enmanojaes, flores diminutes, marielles d'hasta 1&nbsp;cm; frutos bien plumosos en recímanos.

## Usos
*Adesmia boronioides* tien efeutos antiinflamatorios. Utilízase como analxésicu, pa combatir dolores reumáticos y menstruales.

El so aceite esencial emplegar na elaboraión d'arumes.

## Taxonomía
*Adesmia boronioides* describióse por Joseph Dalton Hooker y espublizóse en *[[Flora Antarctica]]* 1(2): 257. 1847. 
;Etimoloxía:
***Adesmia***: nome xenéricu que deriva de les pallabres griegues: 
*a-* (ensin) y *desme* (paquete), en referencia a los estames llibres.

***boronioides***: epítetu llatín que significa "similar a *[[Boronia]]*" 
## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Bibliografía
* Zuloaga, FO; O Morrone, eds. 1996. *Catálogu de les plantes vasculares de la República Arxentina. I. Pteridophyta, Gymnospermae y Angiospermae (Monocotyledonae), II. Dicotyledonae*. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 60: 74

## Enllaces esternos
Actinidia polygama

***Actinidia polygama***, ye una especie de lianes del xéneru *Actinidia* perteneciente a la familia Actinidiaceae. Crez nes zones montascoses de Xapón, Corea y China, a altores d'ente 500-1900 metros.

## Descripción
Ye una enredadera que puede algamar hasta 5-6 metros nel maduror. Trátase d'una planta caducifolia trepadora que ye sensible a les xelaes. Los peciolos de les fueyes son de color blancu o plateáu, colores que faen que la planta seya identificable dende lloñe, hasta la dómina de floriamientu, cuando les fueyes vuélvense dafechu verdes. La dómina de floriamientu estender dende finales de xunu a principios de xunetu, nos que la planta produz flores de color blancu d'unos 2,5 cm de diámetru. La llonxevidá d'una flor individual ye de 2-3 díes. Nesti momentu, la planta tamién s'empezar a desenvolver pequeños frutos carnosos de color mariellu a mariellu colorao, con forma de güevu, que fructifican en setiembre y ochobre. El frutu ye d'aproximao 1,5 cm d'anchu y 3,0-4,0 cm de llargu. L'interior del frutu paecer al del quivi, pero ye de color naranxa en llugar de verde.

## Propiedaes
*Actinidia polygama* foi utilizada polos sos beneficios melecinales dende va sieglos, Na medicina tradicional china y la medicina xaponesa, utilizóse pa una amplia gama de problemes de salú, como: tónicu del corazón, reumatismu, estimulante circulatoriu, cistitis, dolor artríticu, hipertensión, diuréticu, dolor ciáticu y dolor abdominal, amenorgamientu del colesterol, proteición del fégadu, enfermedá de los reñones, dolencies cardiaques, accidente cerebrovascular, cáncer, neuralxa, fatiga, gota, dellos síntomes de la menopausia.

El frutu puede ser saláu y cómese crudu, tostáu n'aceite, agregu al arroz, o entemecíu con granes de sésamu y mayonesa pa ensalaes. Los frutos tamién puede ser lleldáu pa faer bien Matatabi y miso. Les fueyes, biltos, tarmos tamién pueden molese o cortar pa faer té. El té beber p'ayudar a prevenir los resfriaos

## Taxonomía
*Actinidia polygama* describióse por (Siebold & Zucc.) Maxim. y espublizóse en *[[Mémoires Presentes a l'Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg par Divers Savans et lus dans ses Assemblées]]* 9: 64. 1859. 
;Sinonimia:
* *Actinidia inflammans* Nakai 
* *Actinidia lecomtei* Nakai 
* *Actinidia polygama var. latifolia* Miq. 
* *Actinidia polygama var. lecomtei* (Nakai) H.L.Li 
* *Actinidia repanda* Honda 
* *Actinidia volubilis* (Siebold & Zucc.) Planch. ex Miq. 
* *Trochostigma polygamum* Siebold & Zucc. 
* *Trochostigma volubile* Siebold & Zucc.

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Bibliografía
# Flora of China Editorial Committee. 2007. Flora of China (Hippocastanaceae through Theaceae). 12: 1–534. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Mém. Acad. Imp. Sci. St.-Petersbourg Divers Savans 9:64. 1859 (Prim. fl. amur.)

## Enllaces esternos
Adiantum aleuticum

***Adiantum aleuticum*** (**felechu de cinco deos**) ye una especie botánica de los felechos nel xéneru *[[Adiantum]]*. Ye orixinaria d'América del Norte.

## Descripción
La fronda llega a altores de 2-12 dm, y tienen forma d'abanicu, verdoses leve a medianu con tarmos pardu escuros a negros. Prefier suelu fértil, húmedu, en rocosidaes cerca de cursos d'agua, dende'l nivel del mar nel norte de la so distribución, a 3.200 msnm, nel sur. Tolera roques serpentines bien, y dacuando ta confinada a roques riques nesi mineral en delles árees.

## Distribución y hábitat
Ye nativa del oeste d'América del Norte dende les Islles Aleutianes d'Alaska, sur de Chihuahua, y llocalmente nel nordeste norteamericanu del sur de Newfoundland a Maryland.

## Usu melecinal
* El so té usar pa reconfortar les mucoses, toses, conxestión de gargüelu, ya irritación respiratoria por polución. 

## Taxonomía
*Adiantum aleuticum* describióse por (Rupr.) C.A.Paris y espublizóse en *[[Rhodora]]* 93(874): 112. 1991. 
;Etimoloxía;
***Adiantum***: nome xenéricu que provién del griegu antiguu, que significa "nun moyar", en referencia a les fueyes, pola so capacidá de refundiar l'agua ensin moyase.

***aleuticum***: epítetu 
;Sinónimos:
**Adiantum pedatum* L. var. *aleuticum* Rupr., Distr. Crypt. Vasc. Ross., 49. 1845 
**Adiantum boreale* C.Presl
**Adiantum pedatum subsp. aleuticum* (Rupr.) Calder & Roy L.Taylor 
**Adiantum pedatum subsp. calderi* Cody
**Adiantum pedatum subsp. subpumilum* (W.H.Wagner) Lellinger; 
**Adiantum pedatum var. subpumilum* W.H.Wagner

## Nome común

## Ver tamién
* Planta melecinal
* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Bibliografía
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Flora of North America Editorial Committee, e. 1993. Pteridophytes and Gymnosperms. 2: i–xvi, 1–475. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York.
# Mickel, J. T. & A. R. Smith. 2004. The Pteridophytes of Mexico. Mem. New York Bot. Gard. 88: 1–1054.

## Enllaces esternos

* Flora de Norteamérica: ''Adiantum aleuticum''
*Rede de Recursos de Germplasma: ''Adiantum aleuticum''
*Plantes natives 
*''Adiantum''
Adiantum capillus-veneris

El  ye una especie de felechu del xéneru Adiantum.

## Descripción

Ye un pequeñu felechu viviegu qu'algama los 10-40 cm. d'altor. Con tarmu erectu y fronde finamente pinnada con peciolu negru.

## Distribución y hábitat
Tien una distribución cosmopolita, ye nativu del oeste y sur d'Europa, África, América del Norte y Centroamérica. Frecuente en muries, covarones y veres de regueros. Cultívase comúnmente como planta ornamental.

## Propiedaes

#### Principios activos
Ácidu gálico y tánico, principios amargosos, goma, traces d'aceite esencial, abondosos mucílagos, flavonoides.

#### Indicaciones
Ye un escelente demulcente, con efeutu antiinflamatoriu, béquicu, mucolíticu y expectorante.

Sirve como desintoxicante en casos d'etilismu, galactóxenu, antifurfuraceu, según autores diaforéticu. Astrinxente, emoliente, diuréticu, emenagogu.

Indicáu para farinxitis, bronquitis, catarros, asma. Cistitis, uretritis. N'usu tópicu úsase en: dermatitis, estomatitis, xinxivitis, parodontopatíes, vulvovaxinitis.

#### Preparación, recetes
Úsense les sumidaes aérees (frondes). Recuéyese en xunu y xunetu.

* Fervinchu: una cuyaradina de postre por taza. Infusionar mientres 20-30 minutos. Tomar tres taces al día tres les comíes. Les frondes tienen un tastu amargosu y discretu golor arumosu.

* Decocción al 2%: Preferiblemente con anís, menta o regalicia, p'ameyorar el sabor.

#### Otros usos
Como sustitutu del té. Dende la Grecia antigua usóse pa combatir la cayida del pelo, esmagayáu y entemecíu con aceite o vinagre.

## Taxonomía
*Trachypteris capillus-veneris* describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 1096. 1753.
;Etimoloxía

* ***Adiantum***: nome xenéricu que remanez del griegu antiguu, que significa "nun moyar", en referencia a les fueyes, pola so capacidá de refundiar l'agua ensin moyase.

* ***capillus-veneris***: epítetu

## [[Sinonimia_(bioloxía)|Sinonimia]]

## Ver tamién
* Golondriyu
* Golondriyu prietu
* Golondriyu mariñán
* Golondriyu de les muries

* Fitoterapia
* Usos melecinales de los raigaños
* Terminoloxía descriptiva de les plantes

## Referencies

## Enllaces esternos

* Germplasm Resources Information Network: ''Adiantum capillus-veneris''
Adonis aestivalis

***Adonis aestivalis*** ye una especie de planta melecinal y planta ornamental perteneciente a la familia Ranunculaceae, nativa d'América del Norte y Eurasia n'altores de 1200-2400 msnm.

## Carauterístiques

Ye una planta yerbácea caduca, añal qu'algama los 2-7 dm d'altor. Tarmu ramosu. Les fueyes basales son de 3-5 cm de llargor y peciolaes. Les flores de color coloráu escarlata o colloráu púrpura, raramente marielles son de 15-35 mm de diámetru, con un centru escuru o negru y anteres negres. El frutu en recímanu cilíndricu de munchos aquenios, cada unu con una arruga tresversal y dos protuberancies nel marxe internu. Floria ente xunu y xunetu. Habita en campos de tierra caliar na mayor parte d'Europa, pero non nel norte.

## Taxonomía
*Adonis aestivalis*, describióse por Carlos Linneo y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* , Editio Secunda 1: 771, nel añu 1762.
;Citoloxía:
Númberu de cromosomes de *Actaea spicata* (Fam. Ranunculaceae) y taxones infraespecíficos: 
2n=16(18,26,30)
;Etimoloxía:
***Adonis***: nome xenéricu que según el *Stearn's Dictionary of Plant Names* diz: "La flor supónse que s'anició a partir del sangre d'Adonis que foi puñáu a muerte por un xabalín. Yera amáu por Afrodita y, según delles versiones foi cortexáu ensin ésitu. Adonis yera consideráu polos griegos como'l dios de les plantes. Creíase que sumía na seronda y l'iviernu pa volver apaecer na primavera y el branu. Pa celebrar el so regresu, los griegos adoptaron el costume semítica de faer xardinos de Adonis, que consistíen n'olles de folla de granes de rápida crecedera".

***aestivalis***: epítetu llatín que significa "del branu".
;Sinonimia:

## Nome común

## Referencies

## Bibliografía
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
# Flora of North America Editorial Committee, e. 1997. Magnoliidae and Hamamelidae. 3: i–xxiii, 1–590. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York.
# Hickman, J. C. 1993. Jepson Man.: Higher Pl. Calif. i–xvii, 1–1400. University of California Press, Berkeley.
# Hitchcock, C. L., A. Cronquist, M. Ownbey & J. W. Thompson. 1984. Salicaceae to Saxifragaceae. Part II. 597 pp. In Vasc. Pl. Pacific N.W.. University of Washington Press, Seattle.
# Munz, P. A. 1968. Suppl. Calif. Fl. 1–224. University of California Press, Berkeley.
# 

## Enllaces esternos

*Burke Museum of Natural History and Culture: ''Adonis aestivalis''
*Flora of North America: ''Adonis aestivalis''
*Plants for a Future: ''Adonis aestivalis'' 
*USDA Plants Profile: ''Adonis aestivalis''