Rhododendron

El **rododendru** o **azalea** (***Rhododendron***, del griegu: «ῥόδον» *rhodon*, rosa y «δένδρον» *dendron*, árbol) ye un xéneru de plantes anxospermes perteneciente a la familia Ericaceae, que contién más de 1000 especies conocíes. Yá que ye un xéneru bien estensu, les plantes entamar en subxéneros, seiciones, subseiciones y series. Estos subxéneros estrémense básicamente en cuatro grupos:

* *Azaleastrum*
* *Candidastrum*
* *Hymenanthes*: fueyes grandes (ensin escames nel viesu). Tipu: *Rhododendron degronianum* Carr.
* *Mumeazalea*
* *Pentanthera*
* *Rhododendron*: fueyes pequeñes (con escames nel viesu). Tipu: *Rhododendron ferrugineum* L.
* *Therorhodion*
* *Tsutsusi*

## Carauterístiques
Les especies d'esti xéneru son arbustos o pequeños árboles (raramente árboles grandes), los menores nun superen los 10 o 20 cm d'altor y l'especie más alta, *R. arboreum*, puede algamar los 30 m.

Les fueyes disponer n'espiral; el so tamañu bazcuya ente 1 a 2 cm nes especies más pequeñes a más de 50 cm nes mayores, escepcionalmente les de *R. sinogrande* pueden llegar a midir 1 m; y son tantu perennes como caducifolios.

En delles especies, el viesu de les fueyes ta cubiertu por escama o vellosidaes. Dalgunes de les especies más conocíes carauterizar polos sos munchos recímanos de grandes flores. Esisten dende especies alpines con pequeñes fueyes y flores hasta especies tropicales tales como la serie *Vireya* que de cutiu crecen como epifites. Vegetan bien en suelos acedos, produciendo numberosos recímanos de grandes flores en forma de trompeta y polenques fueyes ovalaes. La mayoría florien mientres un curtiu periodu de tiempu añalmente, pero mientres esi curtiu tiempu convertir nun estelante esplegue de color.

## Distribución

El xéneru *Rhododendron* ta llargamente estendíu, anque la mayor diversidá dar na parte sureste del cordal del Himalaya, dende Nepal central y l'este de Sikkim hasta Yunnan y Sichuan, con otres zones tamién de relevante diversidá nos montes de Indo-China, Xapón y Taiwan.

Delles de les especies habiten tamién en Norteamérica y otres cuantes n'Europa (*[[Rhododendron ponticum]]*). Hai coles mesmes especies tropicales que crecen al sur de Borneo y Nueva Guinea.

Esisten dellos cientos de cultivares de rododendru. Fueron modificaos por que produzan flores más pequeñes o más grandes y una inmensa variedá de colores. Un exemplu d'unu d'estos famosos cultivares ye'l rododendru del presidente Roosevelt. Esta variedá tien llamatives fueyes variegadas y flores de brillosu color coloráu que se va escolorando hasta llegar al blancu nel centru.

## Toxicoloxía Toes los rododendros contienen una toxina llamada [[grayanotoxina]] nel [[polen]] y el [[néctar (botánica)|néctar]], polo que la [[miel]] derivada d'estes plantes ye bien venenosa. El restu de la planta tamién ye venenosa, cuantimás les fueyes.

## Usos en xardinería

Tantu les especies como los híbridos (incluyíes les azaleas) úsense estensamente per tol mundu como plantes ornamentales en xardinería. Munches d'elles, según les sos cultivares, cultivar pal comerciu viverístico. Los rododendros son apreciaos pola so estructura, tamañu, flores y el so comportamientu perenne.

Les azaleas suélense utilizar como borduras alredor d'edificios y dacuando como sebes. Los rododendros de fueyes más grandes en plantíos informales, en xardinos monteses o como elementos aisllaos. En dellos llugares les especies mayores, tales como *R. arboreum* y *R. falconeri*, se podan pa forzar la crecedera en forma d'árbol, llegando a algamar los 10 o 15 m, o inclusive más.

El mayor xardín montés de rododendros del mundu atópase en Bakersville, Carolina del Norte (EE.XX.) Ta asitiáu nel parque natural Roan Mountain.

### Cultivu comercial
Los rododendros cultívense comercialmente pa la venta en munchos llugares y n'ocasiones recueyen exemplares monteses, anque esta práutica ye yá pocu común na actualidá. Los cultivadores mayoristas suelen faer unviaes mundialmente; n'Estaos Xuníos la mayoría d'ellos tán allugaos na mariña oeste (Oregón, Washington y California). El cultivu a gran escala escueye con frecuencia carauterístiques demandaes polos cultivadores aficionaos, tales como resistencia de los raigaños al podrén en suelos demasiáu húmedos, posibilidá de forzáu al floriamientu precoz, facilidá de guañadura o otros métodos d'espardimientu, y facilidá de venta.

### Plantíu y cuidos
Al igual qu'otres ericácees, la mayoría de los rododendros prefieren suelos acedos, con un pH d'ente 4,5 a 5,5. Delles Vireyas tropicales y otres cuantes especies crecen como epifitas polo que riquen un amiestu de suelu similar a la de les orquídees. Los especímenes d'esti xéneru tienen raigaños fibrosos, por tantu precisen sustratos bien drenados con altu conteníu en materia orgánico. En zones con mal drenaxe o suelos alcalinos, cultivar en parterres elevaos utilizando como compost corteza de pinu. Ye importante un bon aporcado según regar curioso n'especial primero que la planta tea establecida.

Pa un floriamientu correutu ye necesariu que'l botón principal del raigañu tea a nivel del suelu. Si sotiérrase demasiáu, la planta va crecer ensin problemes pero nun va echar flores.

### Inseutos y enfermedaes
Delles especies d'inseutos pueden provocar ataques nos rododendros. Los barrenadores y delles especies de gorgoyos son los sos principales plagues, según guxanos y bárabos de Lepidoptera (caparines y poliyes). Les enfermedaes fúngicas principales inclúin podrén de raigañu, tarmu y biltos causada pol fungu *[[Phytophthora]]*.

## Simbolismu
El rododendru ye la flor nacional de Nepal. Tamién ye la flor que representa al estáu de Washington y Virxinia del Oeste, n'Estaos Xuníos, al estáu de Sikkim na India y a la ciudá de São Paulo, en Brasil.

## Especies
Ente les especies de *Rhododendron*, pueden destacar:
* *[[Rhododendron arboreum]]* - Rododendru arbóreo
* *[[Rhododendron ferrugineum]]*
* *[[Rhododendron fortunei]]* - Rododendru de Fortune
* *[[Rhododendron lapponicum]]*
* *[[Rhododendron maximum]]*
* *[[Rhododendron ponticum]]*
* *[[Rhododendron tsinghaiense]]*

;Ver: Especies de Rhododendron

## Referencies

## Enllaces esternos

* Rododendros y Azaleas
* Asociación Americana del Rododendru