Ríu Murray

El **ríu Murray** (n'inglés, *Murray River*) ye unu de los principales ríos d'Australia, que percuerre 2375 km, desque naz na Gran Cordal Divisoriu hasta que desagua nel océanu Índicu, cerca d'Adelaide; sicasí, con unu de los sos afluentes, el ríu Darling, el sistema Murray-Darling algama los 3672 km.

Dempués de nacer nos Alpes Australianos, traviesa'l sureste del país y desagua nel océanu Índicu cerca d'Adelaide dempués de que desaguaren nel dos grandes afluentes: el ríu Murrumbidgee y sobremanera el ríu Darling. Anque ye'l segundu ríu más llargu d'Australia, el ríu presenta un pequeñu caudal pa un ríu d'esta importancia por cuenta de les poques precipitaciones que cayen poles rexones que traviesa y al usu de les sos agües pa l'agricultura y p'abastecer a les ciudaes que s'atopen a les sos veres.

El ríu Murray, bien presente na mitoloxía de los aboríxenes australianos (que lo llamaben *Millewa*), foi esploráu a lo llargo de la primer metá del sieglu XIX polos europeos instalaos nel país, y desempeñó más tarde un importante papel n'Australia gracies a ser navegable polos barcos de vapor y a dexar el desenvolvimientu de les actividaes agrícoles. El so fauna y flora reinales ufierten un patrimoniu rico y natural, amenaciáu na actualidá pola introducción d'especies invasores y pola sobresplotación de les sos agües.

## Etimoloxía
El ríu lleva'l nome del Secretariu d'Estáu pa les Colonies, sir George Murray, qu'ostentaba'l cargu nel momentu en que afayar los europeos. El nome foi escoyíu pol esplorador Charles Stuart.

## Xeografía

Con un llargor de 2.375 quilómetros, el ríu Murray naz en Forest Hill, a cuarenta quilómetros al sur del monte Kosciuszko nos Alpes australianos, a 1.800 metros d'altitú y escurre pola aguada occidental de la cadena montascosa más alta del país. Dempués traviesa les llanures interiores, onde forma numberosos meandros, formando la frontera ente los estaos de Victoria y de Nueva Gales del Sur. Más tarde, primero diríxese escontra'l noroeste pero dempués xira escontra'l sur (pocu dempués de que'l Darling desagüe nél) pa travesar nos sos postreros 500 quilómetros l'estáu d'Australia Meridional. Na so desaguada, el ríu Murray traviesa'l Llagu Alexandrina, cerca de la llaguna Coorong, antes de desaguar definitivamente col océanu Índicu (l*'océanu Austral* pa los australianos) cerca de Goolwa.

El ríu Murray forma parte del sistema fluvial Murray-Darling, que tien un llargor de 3.672 km, y que baña diverses zones de los estaos de Victoria, de Nueva Gales del Sur y del sur de Queensland. La cuenca hidrográfica d'esti sistema entiende un total de 1.061.469 km², lo que tan solo representa'l 14 % del territoriu australianu. El ríu Murray cunta dos afluentes principales que desagüen na so aguada derecha: el ríu Darling, que tien 2.854 km (si inclúyense'l so fontes, los ríos Condamine/Balonne/Culgoa) y desagua cerca de Wentworth, y el ríu Murrumbidgee, de 1.485 km y desagua cerca de Robinvale. Tamién recibe agües de dellos afluentes de menor llargor que desagüen na aguada esquierda: el ríu Mitta Mitta (160 km), el ríu Kiewa (100 km) y sobremanera el ríu Goulburn (654 km).

El ríu Murray forma la frontera natural que dixebra los estaos de Victoria y Nueva Gales del Sur. De normal almítese que la frontera materializar nes zones cercanes a orellar sur del ríu (esto ye, el ríu escurre totalmente pol estáu de Nueva Gales del Sur). Esta definición de la frontera ente dambos estaos aun así sigui plantegando problemes yá que el cursu del ríu foise modificando llixeramente desque la frontera afitar en 1851.

Al oeste del meridianu 141, el Murray dixebra mientres 3,6 km el sur del estáu de Victoria y el norte d'Australia Meridional. La esplicación ye la siguiente: el rei Guillermu IV del Reinu Xuníu decretó en 1836, por aciu un decretu imperial que llevaba a la creación del estáu, que la frontera oriental d'Australia Meridional sería'l meridianu 141. Pero en respuesta a errores de midida, les xeómetres de la dómina (Tyers, Wade y White) que trabayaben al sur del ríu, movieron les llendes de la frontera dende'l meridianu 141 hasta 3'6 quilómetros más al oeste que nun principiu. La frontera que dixebra Victoria d'Australia Meridional nun ta alliniada polo tanto cola de Nueva Gales del Sur y Australia Meridional. Ello ye que el ríu Murray el que fai de frontera ente dambos estaos mientres casi de 3'6 quilómetros. Esti asuntu enfrentó a Victoria y a Australia Meridional mientres munchos años y namái consiguió que s'atayara por aciu una apelación presentada en 1914 al Conseyu Priváu del Reinu Xuníu que decidió caltener el primer trazáu, imponiendo'l pagu d'una indemnización de 215.000 llibres esterlines que tuviera de pagar Victoria a Australia Meridional.

Dempués d'escurrir per esa zona, el ríu enfusar totalmente dientro del estáu d'Australia Meridional.

## Hidroloxía

El ríu Murray cuenta con un caudal d'agua bien pequeño, en comparanza con otros ríos d'importancia comparable, siendo amás esti caudal bien irregular a lo llargo del añu. El so caudal mediu ye d'alredor de 450 m³/s, dempués de que'l Darling desagüe nél cerca de Wentworth (con un caudal específicu de 0,4 l/s/km², frente a los 6 l/s/km² del ríu Obi o los 30 l/s/km² del Amazones). La cifra que se da nel artículu de la Enciclopedia Britannica sobre'l ríu Murray, de 0'89 m³/s, correspuende al caudal - casi inesistente - del Murray na so desaguada. Teniendo que faer frente a fuertes evaporaciones, a tomes d'agua p'actividaes agrícoles y al suministru de la ciudá d'Adelaide, el ríu apurre bien poca agua duce al océanu. Esta alarmante situación ta conduciendo al enarenamiento del estuariu, a la sanilización de los llagos asitiaos nel interior del mesmu y a la perturbación d'ecosistemes de por sí fráxiles. Desque hai rexistros de midíes, yá asocedió en 2 o 3 ocasiones que'l calce del ríu quedó totalmente secu en periodos de seques estremes.

El réxime hidrolóxicu del Murray, que ye de tipu pluvial (una y bones l'aportación que realicen les nieves de los Alpes australianos ye demasiáu débil pa tener una incidencia real sobre'l réxime xeneral), ye bien complexu por cuenta de que traviesa distintos zones climátiques. Sicasí imponse una constante: les precipitaciones van amenorgándose progresivamente dende'l puntu nel que naz el ríu hasta la so desaguada. A partir d'Echuca, a la mesma llonxitú que Melbourne pero 180 quilómetros más al norte, l'altor del ríu baxa per debaxo de los 400 milímetros, lo que fai enfusar al ríu nuna zona semiárida y más tarde, poco antes el so confluencia col Darling, la isoyeta del ríu Murray baxa de los 300 milímetros pa nun superar estos niveles hasta práuticamente la so desaguada. Amás d'esti amenorgamientu de les precipitaciones, l'evaporamientu aumenta y devasa llargamente les aportaciones daes poles precipitaciones mientres les rexones trevesaes.

### Afluentes principales
Los principales afluentes del Murray son los siguientes ríos:
* ríu Mitta Mitta, de 160 km;
* ríu Kiewa, de 100 km;
* ríu Murrumbidgee, de 1.485 km;
* ríu Goulburn, de 654 km;
* ríu Darling, de 2.854 km.

### Ciudaes y llocalidaes
* Corryong
* Albury-Wodonga
* Echuca
* Moama
* Swan Hill
* Mildura
* Tailem Bend
* Renmark
* Murray Bridge
* Goolwa
* Sydney

## Ver tamién
* Xeografía d'Australia

## Referencies

## Enllaces esternos
* River pilot maps 1880-1918 / Echuca Historical Society (n'inglés).
* Down the River Murray Una serie en 5 partes spbre el ríu y la so xente, pola ABC (n'inglés).
* Murray-Darling Basin Commission: The River Murray and Lower Darling (n'inglés).