Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín

L**'Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín**  ye'l principal aeropuertu de Puertu Ricu. Ta asitiáu en Carolina, a unos 5 km al sureste de la capital San Xuan. 

Foi catalogáu como unu de los aeropuertos internacionales más importantes n'América y el primeru nel Caribe, tantu en vuelos internacionales como de carga. 

L'aeropuertu figura ente los primeros 50 d'Estaos Xuníos y ente los primeros 100 de tol mundu tocantes a movimientu de pasaxeros y carga, y ye amás, exa de la transportación aérea nel Caribe.

Diariamente remana más de 500 operaciones (despegues y aterrizaxes), con vuelos internacionales escontra Europa, América del Norte, América del Sur, América Central y tola rexón del Caribe. 

Con más de 20 llinies aérees y 16 operadores de carga, ufiértase ellí una pluralidá d'alternatives de vuelos. L'aeropuertu cunta con dos pistes diverxentes de 10.000 y 8.000 pies de llargu, una pista de rodaxe paralela que coneuta les pistes norte y sur, trés terminales pa pasaxeros con 42 posiciones d'aparcamientu p'aviones (gates). Amás, tien trés terminales pal manexu de carga y un centru mundial de carga.

L'aeropuertu ye base de les aereollinies Air Sunshine, Cape Air y Seaborne Airlines escontra'l Caribe. Mientres JetBlue Airways ufierta un centru de conexones ente vuelos o "hub".

Tamién, l'aeropuertu cunta con un modernu y cómodu hotel con 125 habitaciones, una capiya, institución bancaria, salón de guapura, spa, tiendes, restoranes, aparcamientu multipisos, compañíes d'arriendu d'automóviles y munchos otros servicios qu'apurren a la comodidá y esfrute del viaxeru.

## Historia

En 1945, consciente de la importancia de l'aviación pal desarrollu de la economía de Puertu Ricu, el gobiernu insular señalara la necesidá de construyir un aeropuertu internacional capaz de remanar el creciente tráficu aereu del Aeropuertu Internacional de San Juan, n'Islla Grande, que venía operando dende 1929; amás de responder a les necesidaes del futuru. Hasta entós Islla Grande fuera'l principal aeropuertu de Puertu Ricu. Al empezar les llinies aérees a camudar d'aviones de héliz a aviones de propulsión a esquita "jets", la pista d'Islla Grande, entós de 4,000 pies de llargu nun tenía la distancia necesaria por que los aviones modernos aterrizaren y desapegaren. (L'Aeropuertu d'Islla Grande, güei nomáu n'honor al mayor Fernando Luis Ribas Dominicci, Pilotu de F-111 de la Fuercia Aérea de E.E.X.X., que foi batíu n'aición en Libia en 1986, anguaño tien una pista de 5,542 pies de llargu.)

Per otra parte el gobiernu decidiera tamién que tenía de dirixir les operaciones aérees, recayendo estos poderes na Autoridá de Tresporte de Puertu Ricu, creada en 1942, que darréu convertir na Autoridá de los Puertos. El Comité d'Aeropuertos de la Xunta de Planificación empezó a estudiar la viabilidá del nuevu aeropuertu, sometiendo en 1944 los sos planos y estudios a l'Alministración d'Aeronáutica Civil Federal, pa determinar el llugar más apropiáu.

En 1945 determinóse que'l llugar sería Islla Verde (Carolina), pa faer del aeropuertu una instalación metropolitana. La construcción foi aprobada pola Xunta de Planificación de Puertu Ricu en 1946, empecipiándose'l proyeutu en 1947. Mientres este mesmu añu, l'Autoridá de los Puertos de Puertu Ricu asumió'l títulu de propiedá y l'alministración del Aeropuertu d'Islla Grande, y d'otros aeropuertos rexonales, que fueren instalaciones militares mientres la Segunda Guerra Mundial.

El diseñu del nuevu aeropuertu tuvo al cargu de la firma de Toro y Ferrer, fundada polos Arq. Miguel Ferrer (1914-2004) fundador y Arq. Osvaldo Toro (1914–1995), tamién 
conocíos pol Hotel Caribe Hilton y el Tribunal Supremu de Puertu Ricu.

Mientres el 1949 completóse la primer fase de construcción del Aeropuertu d'Islla Verde: llimpieza, rellenu, nivelación y drenaxe de suelos. Tamién empezó la segunda fase: pavimentación de les pistes, pistes de rodaxe y andenes.

Les llinies aérees certificaes qu'operaben en Puertu Ricu en 1950 yeren Pan American World Airways, Eastern Airlines, Riddle Aviation Co., Caribbean Atlantic Airlines, British West Indian Airlines, Iberia, Compañía Dominicana d'Aviación y Flying Tigres Airline. Esta postrera contrató'l movimientu d'obreros migratorios escontra los Estaos Xuníos, col Departamentu Insular del Trabayu, treslladando unos 5,706 obreros a distintos puntos d'esa nación, a un costu de $55 por pasaxe.

El 22 de mayu de 1955, inauguróse l'Aeropuertu Internacional de Puertu Ricu, construyíu nun predio de terrén de 1,718.72 acres. Les instalaciones, envaloraes a un costu de $22 millones, cuntaben con una terminal de pasaxeros de seis pisos, torre de control, una pista (8-26) de 7,800 pies de llargu, edificiu de carga, estación de bomberos y de policía y un hotel.

Cientos de persones, entusiasmaes cola nueva instalación aérea, guardaron los actos inaugurales presidíos por don Luis Muñoz Marín. Nuna parte del so elocuente discursu, el Gobernador dixo: "Impresionante ye esta obra na so estructura y nes sos múltiples facilidaes, pero non tan impresionante como'l fechu de qu'esti centru de comunicaciones simboliza los grandes procesos téunicos que tán tresformando la civilización.*.

El primer añu d'operaciones del nuevu aeropuertu produció un movimientu de pasaxeros ascendente a 694,199 y remanóse un total de 28 millones de llibres de carga.

=== Evolución d'Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín ===
Pal 1959, les principales llinies aérees introduxeren los aviones jets, colos cualos amenorgóse considerablemente'l tiempu de los vuelos y aumentó la seguridá de la travesía. Al empezar operaciones l'aeropuertu solo tenía una pista (8/26), la vieya Torre de Control que ta enriba del Hotel, 3 terminales y un aparcamientu pa 200 automóviles. 

Mientres l'empiezu de la década del sesenta, empecipiáronse dellos proyeutos d'ampliación y meyores, estendiéndose la pista de 7,800 a 10,000 pies de llargu. La construcción de la segunda pista (10-28) nel llau sur, empezó en mayu de 1967. El proyeutu completar nel añu 1974 a un costu averáu de $4.2 millones. Cola introducción de los aviones 747, la pista 8-26 foi reforzada y enanchada en 1974, y diez años más tarde foi repavimentada.

El 17 de xineru de 1983, inauguróse'l sistema d'accesu vehicular de dos niveles construyíu a un costu averáu de $9.2 millones. Dichu accesu dixebra les llegaes y salíes de pasaxeros en distintos niveles, pa esaniciar la conxestión de tránsitu.

El 18 de febreru de 1985, el Gobernador de Puertu Ricu, Rafael Hernández Colón, convirtió en Llei'l proyeutu al Senáu Númberu 1, designando oficialmente l'Aeropuertu Internacional col nome de Luis Muñoz Marín, n'honor del primer gobernador de Puertu Ricu electu pol pueblu.

L'Aeropuertu sirvió de Centru ("hub") pa les llinies aérees de Pan Am, Trans Caribbean Airways, Eastern Airlines, y por un periodu curtiu una ciudá focu pa TWA. Tamién foi'l centru pa la llinia aérea internacional de Puertu Ricu, Prinair, de 1966 hasta 1984, cuando Prinair dir a la quiebra. En 1986, American Airlines xunto con American Eagle estableció un centru en Puertu Ricu pa competir con Eastern Air Lines. 

Cola espansión de les instalaciones de Eastern Airlines y American Airlines, convirtiendo a Puertu Ricu na so exa d'operaciones del Caribe, llogróse algamar la histórica cifra d'ocho millones de pasaxeros al concluyir l'añu 1988. Esi mesmu añu anunció una inversión n'espansión y remodelación de $137 millones.

La década del noventa marcó l'entamu d'importantes proyeutos pa modernizar y espandir les instalaciones y servicios del Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín en respuesta a la puxanza nel movimientu de pasaxeros y carga y a les proyeiciones de crecedera.

Nel periodu entendíu ente 1990 al 2000 realizáronse delles obres d'infraestructura con una inversión averada de $128 millones. Dalgunes d'éstes son l'ampliación de la carretera d'accesu de dos niveles a un máximu de 10 carriles en dambos niveles, la nueva Torre de Control de tráficu aereu, la pista de rodaxe paralela que coneuta les pistes 8 y 10, l'aparcamientu multipisos y la primera y segunda fase del proyeutu d'espansión, cambéu y rehabilitación de la terminal B.

Nos años subsiguientes, del 2000 al 2005, empecipiáronse y completaron otros importantes proyeutos como la rehabilitación, cambéu y espansión de la terminal B Fase 3 y el nuevu conector B/C a un costu de $35.9 millones, la construcción d'un nuevu edificiu pa la unidá de Rescate Aereu, a un costu de $4.1 millones y la remodelación del Hotel, a un costu de $5 millones. En 2012 abrió'l nuevu Terminal A, que ye ocupáu pela llinia aérea Jet Blue.

L'Aeropuertu ye propiedá de l'Autoridá de Puerto pero dende'l 2013 ye remanáu por Aerostar Airport Holdings, nuna iniciativa publico privada por aciu la cual concedióse un contratu pa operar l'aeropuertu a dicha empresa por 40 años.

En [[2016]] San Juan recibió a 9,032,627 de pasaxeros, ente qu'en [[2017]] recibió a 8,407,404 de pasaxeros según datos publicaos pol [[Grupu Aeroportuario del Sureste]].

== Incidentes y Accidentes ==
* El 15 de febreru de 1970 un vuelu de [[Dominicana d'Aviación]] procedente del [[Aeropuertu Internacional de Las Américas]] en [[Santu Domingu (capital)|Santu Domingu]] estrellóse pocu dempués del despegue, provocando asina la muerte a tolos que s'atopaben a bordu incluyendo al Equipu Nacional de voléibol femenín de Puertu Ricu, y al dominicanu Carlos Cruz, ex campeón mundial de boxéu.
* El 24 de xunu de 1972 el vuelu 191 de Prinair procedente de [[San Xuan (Puertu Ricu)|San Xuan]] estrellar nun intentu d'aterrizaxe nel [[Aeropuertu Internacional Mercedita]] en [[Ponce]].
* El 31 d'avientu d'esi mesmu añu la estrella del béisbol [[Roberto Clemente]] y los sos acompañantes morrieron cuando'l [[DC-7]] nel que viaxaben estrellóse pocu dempués del despegue nun vuelu humanitariu escontra [[Nicaragua]].
* En 1983, un vuelu d'[[Alitalia]] que fuera secuestráu aterrizó n'Islla Verde por órdenes del secuestrador.
* En 1985 un vuelu d'[[American Airlines]] escontra [[Dallas (Texas)|Dallas]], salir de la pista hasta una llaguna cercana. Nun hubo mancaos.
* El 24 de setiembre de 1998 un Corvair 240-13 de Trans-Florida Airlines tuvo un problema colos sos motores al momentu del despegue. Ésti intentó tornar al aeropuertu pero perdió altitú y fixo un aterrizaxe forzosu nuna llaguna que s'atopaba a unos dos milles de la pista. Nun hubo mancaos.
* El 9 de mayu de 2004 el vuelu 5401 de American Eagle topetó contra la pista d'aterrizaxe cuando un de los neumáticos españó con un resultáu de diecisiete persones mancaes.
* El 15 de marzu de 2012, un [[Convair 340 de Jet One Express]] con destín a [[Saint Croix (Islles Virgenes)|Santa Cruz]] con 12,059 llibres de pan de la compañía Holsum, estrellóse na Llaguna Torrecillas xusto dempués de desapegar depués de que'l pilotu sollertara a la torre de control sobre fumu na cabina. Xusto dempués del accidente, l'aeronave partir en dos y queda somorguiada totalmente so l'agua. Los dos tripulantes que diben a bordu morrieron.

== Terminales ==
L'[[Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín]] tien 3 terminales. El Terminal de [[JetBlue Airways]] o Terminal A, el Terminal Principal o Terminal B y el Terminal d'[[American Airlines]] o Terminal C. Enantes, l'aeropuertu fuera estremáu en "Concourses" como Terminales B, C, y D pero esto foi camudáu. Los Terminales D y E permanecieron zarraos dende'l 2016 por remodelaciones.

===Terminal A o [[JetBlue]] Puertes 1-8===
[[JetBlue Airways]]

[[Frontier Airlines]]

===Terminal B o Principal Puertes 2-11===
[[Delta Air Lines]]

[[Southwest Airlines]]

[[Spirit Airlines]]

[[United Airlines]]

[[Sun Country Airlines]] estacional

[[Air Century]]

===Terminal C o [[American Airlines]] Puertes 2-10===
[[American Airlines]]

[[Allegiant Air]]

[[Copa Airlines]]

[[WestJet]] estacional

[[Avianca]]

[[Condor Airlines]] estacional

[[Iberia]] estacional

[[Air Europa]] estacional

===Terminal D===

[[Seaborne Airlines]]

[[Cape Air]]

[[Air Sunshine]]

Tradewind Aviation

[[LIAT]]

InterCaribbean Airways

[[Air Antilles Express]]

[[Winair]]

Nota: los pasaxeros de vuelos a les [[Antilles Menores]] y les [[Islles Turques y Caicos]] rexistrar nos Terminales B y C pero enceten nel Terminal D

== Aereollinies y destinos == 
L'Aeropuertu Internacional Luis Muñoz Marín cunta con 43 destinos y 21 aereollinies con operaciones regulares (abril de 2013). Anguaño sol operario *'Aerostar Airport Holdings''' ta configurándose y modernizando distintes árees del aeropuertu. L'aeropuertu Luis Muñoz Marín cunta con una terminal principal con cuatro "concourses" y una terminal dixebrada con un "concourse". Por cuenta de les renovaciones de terminales B y C, Aerostar treslladó les compañíes aérees a les terminales A y D hasta finales del añu 2015. 

### Destinos Locales

### Destinos nacionales

### Destinos internacionales

### Carga

## Estadístiques

## Ver tamién
* Aeropuertos d'El Caribe
* Aeropuertos d'Estaos Xuníos

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
*