open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua ignota

**Lingua Ignota** foi una llingua descrita nel sieglu XII pola abadesa de Rupertsberg, Hildegarda de Bingen, quien aparentemente emplegábala con fines místicos. Pa escribila, emplegaba un alfabetu de 23 lletres, les *litterae ignotae*.

## Testu de muestra

La santa abadesa describió parcialmente la llingua nun trabayu tituláu *Lingua Ignota per simplicem hominem Hildegardem prolata*, que sobrevivió en dos manuscritos. El propósitu pol qu'esta llingua foi creada sigui siendo desconocíu, pero paez ser la primera llingua construyida de la Hestoria.

L'únicu testu remanente nesti idioma ye'l siguiente curtiu pasaxe, escritu principalmente en llatín con delles pallabres nesta llingua:

## Paecencia
Estudiosos como D'Ambrosio afirmen que la *lingua ignota* de Hildegarda de Bingen pue tar rellacionada cola llingua romance del Mosela, anque lo de Hildegarda paez ser un llatín medieval inventáu. N'efeutu, pallabres d'esta "llingua" de Hildegarda, como "loifolum" asemeyada al italianu "la folla" (esto ye "la xente" n'asturianu), amuesen claramente un orixe neollatín. 

Hai de solliñar que Santa Hildegarda (nos sos viaxes de predicación) tuvo nel valle del ríu Mosela (actual Renania-Palatináu, Alemaña) nos últimos años d'esistencia comprobada d'esta llingua romance. N'efeutu la llingua sume pela redolada de Tréveris (y quiciabes tamién n'Estrasburgu) mentanto los años de vida y de predicación de la Santa.

## Referencies

## Bibliografía
* (n'inglés) Barbara Newman. *Sister of Wisdom: St. Hildegard's Theology of the Feminine*. University of California Press, Berkeley, 1987
*  Ch. Descemet, Un erbario del secolo XII ossia nomenclatura botanica ricavata dall'ignota lingua di santa Ildegarda A. D. 1100-1179, estratto dalle *Memorie della Pontificia Accademia dei Nuovi Lincei*, vol. 1, Roma, Tipografia della pace di Filippo Cuggiani, 1884.
* (n'alemán) F.W.E. Roth, *Die Lieder und die unbekannte Sprache der hl. Hildegardis*, Wiesbaden, 1880.
* (n'inglés) Jeffrey T. Schnapp, « Virgin's words : Hildegard of Bingen's Lingua Ignota and the Development of Imaginary Languages Ancient to Modern », *Exemplaria*, III, 2, 1991, páxs. 267-298.
* (en francés) L. Moulinier, « Un lexique trilingue du: la lingua ignota de Hildegarde de Bingen », dans *Lexiques bilingues dans les domaines philosophique et scientifique (Moyen Âge-Renaissance)*, Actes du colloque international organisé par l'École pratique des hautes études, IVy section, et l'Institut supérieur de philosophie de l'université catholique de Louvain, Paris, 12-14 juin 1997, éd. J. Hamesse, D. Jacquart, Turnhout, Brepols, 2001, p. 89-111.
* (n'inglés) Jonathan P. Green, « A new gloss on Hildegard of Bingen's Lingua ignota », *Viator*, 36, 2005, p. 217-234.
* (n'inglés) *Hildegard of Bingen's Unknown Language: An Edition, Translation and Discussion* by Sarah L. Higley (Palgrave Macmillan, 2007).

## Ver tamién
* Llingua construyida
* Llingua romance de Mosela
## Referencies
* 
*
Llibru Coloráu de les Llingües Amenaciaes

El **Llibru Coloráu de les Llingües Amenaciaes** foi recoyíu por Tapani Salminen y publicáu pola UNESCO, y contién una llista refecha de llingües de tol mundu amenaciaes d'estinción. Puede consultase en llinia y apaecen la mayoría de les llingües falaes por pueblos indíxenes de tol mundu. Anque s'actualizó per última vegada en 2003, la UNESCO publicó tamién un Atles Interactivo UNESCO de les Llingües en Peligru nel Mundu.

## Ver tamién
*Atles Interactivo UNESCO de les llingües en peligru nel mundu
*Llingua minorizada
*Llingua minoritaria

## Referencies

## Enllaces esternos
*«Llingües en peligru» nel sitiu web de la UNESCO.
*Proyeutu «Idiomes en peligru d'estinción» de l'Alianza pa la diversidá llingüística en collaboración con Google.org.
*Red Book of Endangered Languages online (n'inglés)
Lliga Gaélica

La **Lliga Gaélica** (n'irlandés: *Conradh na Gaeilge*) ye una organización "pa caltener la llingua irlandesa falada n'Irlanda". Fundar en Dublín el 31 de xunetu de 1893 por Douglas Hyde, un protestante de Frenchpark (condáu de Roscommon) cola ayuda d'Eugene O'Growney, Eoin MacNeill, Luke K. Walsh y otros. Foi una evolución de l'anterior Unión Gaélica y convirtióse na principal institución promotora del renacencia gaélica. El primer diariu de la Lliga foi An Claidheamh Solus ("La espada de lluz") de la cual foi'l principal editor Pádraig Pearse.

Anque yera apolítica, la lliga atraxo a munchos nacionalistes irlandeses d'orientaciones diverses, más que l'Asociación Atlética Gaélica. Foi al traviés de la lliga que munchos de los futuros rebalbu y líder políticos atopar por primer vegada, y patrocinaron la fundación d'otros grupos como los Voluntarios Irlandeses. La mayoría de los firmantes de la Proclamación de Pascua yeren miembros de la Lliga.

Tres la fundación del Estáu Llibre Irlandés, la organización perdió bona parte del so rol na vida pública. Darréu dirixó la campaña pa l'aprobación de la Llei de Llingües Oficiales de 2003 que da proteición llegal a los falantes d'irlandés y creó'l cargu del *An Coimisinéir Teanga* (Comisionado de Llingües).

**Conradh na Gaeilge** atopar ente les organizaciones responsables de coordinar la campaña por que el irlandés sía considerada llingua oficial de la Unión Europea. Más apocayá, la organización viose envolubrada nuna disputa col Fine Gael sobre la política d'esti partíu destinada a acabar col estatutu de la llingua irlandesa como asignatura obligatoria pa llograr el *Leaving Certificate*. La Lliga afaló a los votantes por qu'en les eleiciones xenerales namái voten a por candidatos que s'amuesen a favor del caltenimientu del estatutu actual de la llingua irlandesa.

## Referencies

*Páxina oficial de Conradh na Gaeilge.
*An Coimisinéir Teanga / Comisiona de la llingua.
*An tOireachtas.
*Seachtain na Gaeilge
*Conradh na Gaeilge Shasana Nua (Lliga Gaèlica de Nueva Inglaterra)

## Ver tamién
*Thomas MacDonagh
Lliteratura marathi

La **lliteratura Marathi **(Marathi: मराठी marathi साहित्य) ye la lliteratura escrita de Marathi, una llingua Indo-Aryan falada principalmente nel estáu indiu de Maharashtra y escritu en Devanágari.

## Periodu Yadava

La lliteratura escrita mientres el Yadava (850-1312&nbsp;e.&nbsp;C.) yera mayoritariamente relixosa y filosófica na so naturaleza. La inscripción Marathi más antigua atopada ta nel pie d'una estatua en Shravanabelgola en Karnataka y ta datada de 983. Aun así, el Marathi empieza coles escritures relixoses polos poetes que pertenecen a los movimientos Mahanubhava y Warkari mientres el reináu Yadadva. Los reis Yadava practicaben los dos movimientos relixosos y la llingua Marathi fuera adoptada por estes secta como'l mediu pa predicar les sos doctrines. Mientres el reináu del postreru Yadava practicábase la lliteratura en versu y prosa sobre astroloxía y medicina.

Bhaskarbhatta Borikar del movimientu Mahanubhava ye la primera poeta conocida y compunxo himnos en Marathi. Mukundraj *Vivek Sindhu*, colos sos 18 capítulos y 1671 versos, ta consideráu como'l primer llibru importante en llingua marathi. Tamién escribió *Param Amrit*, que contién 14 capítulos y 303 versos. Dambos trabayos traten sobre la filosofía Advaita.

Dnyaneshwar (1275–1296) foi'l primer escritor Marathi con grandes siguidores ya influencia fonda. Los sos trabayos más importantes son *Amrutanubhav* y *Bhavarth Deepika* (popularmente conocíos como Dnyaneshwari).

Namdev, el Bhakti santu y contemporaneu de Dnyaneshwar ye la otra figura lliteraria significativa d'esta era. Namdev Compunxo cantares relixosos en marathi según hindi; dalgunos de les sos composiciones de hindi tán incluyíos nel llibru santu sij, el Gurú Granth Sahib.

## Premios
Nel idioma marathi los escritores condecorar con cuatro premios Jnanpith:
* Vishnu Sakharam Khandekar
* Vishnu Vaman Shirwadkar (Kusumagraj)
* Vinda Karandikar
* Bhalchandra Nemade
Cada añu, l'academia Sahitya concede'l Sahitya Akademi, un premiu a los escritores marathi pola so contribución especial a la lliteratura Marathi

## Referencies

## Enllaces esternos
* Introducción Curtia la nueva poesía Marathi 
* Globalización y Nueva poesía Marathi
* Lliteratura marathi de Maharashtra 
* http://sachinketkar.blogspot.in/2011/02/inventing-third-nation-brief-history-of.html
Lliteratura pali

La **lliteratura pali** ta principalmente rellacionada col budismu theravada, del cual el pali ye la llingua tradicional.

## India
La primera y más importante obra de la lliteratura pali ye'l Canon Pali, les escritures sagraes del budismu theravada. La mayoría vienen de La India y fueron escrites en Ceilán nel últimu sieglu de la era común a partir de la tradición oral.

## Sri Lanka
Sri Lanka convertir nel la base del budismu teravada mientres sieglos, y la mayor parte de la lliteratura pali nesti periodu foi escrita ende, anque delles obres fueron producíes nel sur de La India. Dempués d'un periodu dempués de la compleción del canon nel cual apenes producir lliteratura en pali, esta empezó de nuevu col Dipavamsa, una crónica en versu del budismu en Indicar y Ceilán, siguida por una obra similar pero más llarga, el Mahavamsa.

## Birmania
Dende'l sieglu XV la lliteratura pali tuvo apoderada polos birmanos, anque tamién s'escribió en Tailandia, Laos y Camboya, según en Ceilán (Ceilán = Sri Lanka). Esta lliteratura birmana tuvo apoderada por escritos rellacionaos col *[[Abhidhamma-pitaka]]* (Canasta de los Testos Cimeros) la parte del canon rellacionada cola filosofía, la psicoloxía, la metafísica, etc.
Lo neutre

El llamáu ***lo*** **neutre** ye unu de los supuestos problemes gramaticales más graves de la sintaxis catalana. Bien utilizáu nos dialeutos oriental y occidental, ye refugáu tantu poles instituciones normatives de la llingua (l'AVL y l'IEC) como polos escritores, que casi nunca lo utilizaron nes sos obres. 

L'usu, na espresión oral bonal, de la pallabra *lo* con un valor d'artículu neutru ta estendida en tol territoriu de fala valenciana y del sur de Cataluña, munches vegaes en construcciones les cualos son un calcu semánticu del castellán. El catalán medieval utilizaba'l *lo* tantu con valor d'artículu masculín como d'artículu neutru.

Asociaciones valencianistes, como por casu la RACV, acepten y reivindiquen el llamáu *lo neutre*, entendiendo qu'esti ye una señal d'identidá d'una *llengua valenciana* la cual sería distinta del catalán.

En catalán esisten diverses construcciones xenuines que s'utilicen na espresión estándar. Construcciones como por casu: 
* *de lo bono, lo meyor* en catalán sería: *del bo el millor*. 
* *Él va a lo suyo* en català sería: *ell va a la seva*. 
* *Al meyor*: *potser*. 
* *A lo lloco*: *a la babalà*… 

## Referencies

## Bibliografía
* 
*
Loglan

**Loglan** ye una llingua construyida diseñada orixinalmente pa la investigación en llingüísticasobremanera pa demostrar la hipótesis de Sapir-Whorf.

Vien siendo desenvueltu dende 1955 por James Cooke Brown coles mires d'establecer un idioma tan distintu de los naturales que, si la hipótesis antes nomada fora cierta, llevara a les persones a pensar d'una manera distinta y menos llindada.

El loglan ye la primera llingua lóxica creada y por tanto sirvió de base ya inspiración pa desarrollos posteriores como'l Lojban y el Ceqli.

El Dr. Brown fundó l'Institutu Loglan pa desenvolver el llinguaxe y aplicaciones rellacionaes con él, pero de fechu nunca dexó de consideralo un proyeutu d'investigación en procesu ya incompletu. Por esto, a pesar de publicar estudios avera del diseñu de Loglan, nunca lo "llanzó" al públicu polo xeneral.

Esta foi en parte la base por que un grupu de los sos siguidores formara'l Logical Language Group (Grupu del llinguaxe lóxicu) coles mires de crear una llingua so los mesmos principios pero afalando al so usu xeneral y la so adopción como llingua natural.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Lasso de la Vega

**Luis Lasso de la Vega** (escritu tamién Luis Laso de la Vega)  foi un sacerdote novohispano criollu que vivió nel sieglu XVII, ye l'autor del Huei tlamahuiçoltica.

## Obra
*Huei tlamahuiçoltica omonexiti in ilhuicac tlatocaçihuapilli Santa Maria totlaçonantzin Guadalupe in nican huei altepenahuac Mexico itocayocan Tepeyacac* (El gran acontecimientu con que se-y apaeció la Señora Reina del cielu Santa María, nuesa querida Madre de Guadalupe, equí cerca de la Ciudá de Méxicu, nel llugar nomáu Tepeyácac), ye un testu en náhuatl nel que se narra'l “Gran portentu” de les apaiciones de la Virxe de Guadalupe al indiu Juan Diego Cuauhtlatoatzin nel Cuetu del Tepeyac nel añu 1531. Unu de los capítulos qu'integren esa obra ye'l Nican mopohua, atribuyíu al indíxena Antonio Valeriano.
El testu revela que Lasso de la Vega yera un bon conocedor del idioma náhuatl y de la Lliteratura Náhuatl pos utiliza con habilidá los xiros y les metáfores tradicionales en náhuatl. Esti particular pon de relieve la importancia del Huei tlamahuiçoltica nel ámbitu lliterariu, filolóxicu y llingüísticu.
El Huei tlamahuiçoltica foi impresu por Juan Ruyz, el fíu de Enrico Martínez, na Ciudá de Méxicu, en 1649.

## Vida
Poco se sabe de la vida de Luis Lasso de la Vega. Llogró'l títulu de Bachiller na Universidá de Méxicu. Nel añu de publicación del Huei tlamahuiçoltica desempeñábase como cura vicariu y capellán de la ermita de Nuesa Señora de Guadalupe. Como yera un bon nahuatlato —esto ye, que sabía falar la llingua náhuatl y sirvía d'intérprete—, tenía ente los sos encargos pastorales el de predicar en náhuatl. Foi nomáu miembru del capítulu catedraliciu en 1657.

## Ver tamién
* Antonio Valeriano

## Referencies

## Bibliografía
* 
*
Lombardu occidental

El **lombardu occidental** o **ínsubre** ye un dialeutu galu-itálicu de la llingua lombarda que ye reconocíu ente les llingües minoritaries europees dende'l 1981 (Informe 4745 del Conseyu d'Europa) y tamién ye incluyíu na Red Book on Endangered Languages de la UNESCO ente les llingües que precisen proteición.

Como tolos idiomes y dialeuto galo-italianos presenta fenómenos llingüísticos particulares que lu averen en delles isogloses (traces filoxenéticos) a la llingua occitana y, en menor midida, al francés.

El Lombardu occidental ye faláu na rexón de Lombardia, Italia, nes provincies de Milán, Monza, Varese, Como, Lecco, Sondrio y parte de la provincia de Cremona (pero non na ciudá de Crema), Lodi y Pavia (pero non na parte de la provincia que ta al sur del ríu Po: "Oltrepo Pavese"), y nes provincies piemonteses de Novara, Verbano-Cusio-Ossola, na Valsesia (provincia de Vercelli), El Piamonte, y na Suiza, nel Cantón de Ticino y cuatro valles del Cantón de los Grisones). El dialeutu céntricu ye'l milanés.

## Ver tamién
* Lombardu oriental
* Idioma italianu
* Llingües galoitalianes
* Llingües romániques

## Referencies

## Bibliografía
* Andrea Rognoni, *Grammatica dei dialetti della Lombardia*, Oscar Mondadori, 2005.
* AA. VV., *Parlate y dialetti della Lombardia. Lessico comparato*, Mondadori, Milano 2003.

## Enllaces esternos
Loxian

El **loxian** ye una llingua artística, col so propiu alfabetu, creada pola escritora y lletrista Roma Ryan pal álbum de 2005 d'Enya *[[Amarantine]]*. Enya usa'l loxian en tres canciones d'esi álbum: «Less than a Pearl», «The River Sings» y «Water Shows the Hidden Heart». Esta llingua foi recuperada darréu pal álbum Dark Sky Island nos cantares «The Forge of the Angels» y «The Loxian Gates». Enya describió a «los loxian» como seres que «viven n'otru planeta y miren, entruguen, “¿somos los únicos qu'esistimos?”».

Ryan creó'l loxian cuando constató la so incapacidá de crear lletres satisfactories n'inglés, gaélicu o llatín pa dellos de los cantares de Enya. Concibió la idea en trabayando coles ficticies llingües élfiques de J. R. R. Tolkien pa una de les pistes d'Enya: «May It Be», grabada en 2001 pa la banda sonora de la película *[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]*. La so creadora describe'l loxian como «una llingua futurista d'un planeta distante». El términu *loxian* remanez aparentemente del griegu *loxos*, que significa ‘oblicuu’.

Roma Ryan escribió un llibru espublizáu n'avientu de 2005, tituláu *Water Shows the Hidden Heart* (‘l'agua amuesa'l corazón ocultu’), que da información de fondu sobre los trés cantares en loxian y esplora'l desenvolvimientu d'esa llingua. El sitiu web d'Enya agospió un xuegu tituláu *The Loxian Games*, qu'inclúi cosadielles, desafíos y xeres al estilu «caza de l'ayalga», con premios ufiertaos. La primer serie d'estos xuegos llanzóse'l 1 de setiembre de 2008, y la segunda'l 9 d'ochobre de 2009. El 10 de febreru de 2017 Roma Ryan espublizó nel foru oficial "Unity" la torna del xuegu tres casi 8 años d'ausencia por cuenta de la celebración de la nominación del álbum *Dark Sky Island* a los premios Grammy.

L'aspeutu de la escritura del loxian (que pue vese tantu nel discu de *Amarantine* como nel llibru de Ryan *Water Shows the Hidden Heart*) inspírase nes tengwar de Tolkien y n'elementos de la taquigrafía Pitman. En Dark Sky Island pue apreciase otru tipu d'escritura loxian. Según Roma Ryan, hai seis alfabetos loxian distintos.

N'esaminando l'idioma, Terence Dolan, profesor d'inglés del University College Dublin, ufiertó la so opinión profesional sobre la llingua:

Enya y Ryan consideren que'l loxian ta baxu *[[copyright]]*; polo que la reproducción de la llingua ensin el permisu de Ryan o del sellu discográficu d'Enya, Aigle Music, consideraríase una violación del mesmu. Como nel casu del klingon, resulta daqué duldoso qu'una llingua en sí mesma pueda ser oxetu de *copyright*.

## Referencies

### Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
* *[http://loxianoracle.com/guidebook/ The Loxian Games] *
* El loxian na BBC
* Más sobre'l loxian
* Artículu  en *[[The Sunday Times]]*
* Nota de prensa  pal llanzamientu d*'[[Amarantine]]*
Lusitanismu

Un **lusitanismu** ye una pallabra, espresión o xiru procedente del portugués.

## Ver tamién
* Anglicismu.
* Galicismu.
* Xermanismu.
* Castellanismu (llingüística).
* Iberismo.
* Italianismu.
* Llatinismu.
* Nahuatlismo.

## Referencies
Láadan

El **Láadan** ye un idioma construyíu creáu por Suzette Haden Elgin en 1982 col propósitu d'estudiar la hipótesis de Sapir-Whorfsobremanera, pa determinar si'l desenvolvimientu d'un llinguaxe destináu a espresar los puntos de vista de les muyeres, crearíen una cultura; una hipótesis rellacionada ye que los llinguaxes naturales occidentales podríen tar meyor afechos pa espresar los puntos de vista de los homes que los de les muyeres. El llinguaxe foi incluyíu na so serie de ciencia ficción. El Láadan contién pallabres que s'usen pa faer enunciaos inambiguos qu'inclúin cómo se siente unu alrodiu de lo que se diz. D'alcuerdu a Elgin, esto ta diseñáu pa compensar les llimitaciones masculines del llinguaxe sobre les muyeres.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lusofonía

La **lusofonía** ye'l conxuntu de países que tienen como llingua oficial el portugués, que ye llingua oficial n'ocho países: Portugal, Brasil, Cabu Verde, Guinea-Bisáu, Angola, Mozambique, Timor Oriental y Santu Tomé y Príncipe.

Esisten rexones de distintos países onde l'idioma portugués ye l'oficial. Tamién hai otres rexones onde'l portugués nun ye oficial, pero ye usáu como llingua materna por cuenta de los venceyos históricos que tuvieron con Portugal. Por casu:
Macáu, una rexón alministrativa especial de China, y en Dadra y Nagar Haveli; Damán y Diu; y Goa, estaos y territorios de la India.

## Rellación de la lusofonía col idioma gallegu
Dellos llingüistes sostienen que Galicia ye tamién parte de la lusofonía, por cuenta de la so orixe común. Amás, basar en que'l gallegu y el portugués son, en términos llingüísticos, el mesmu idioma con mínimes diferencies léxiques y ortográfiques. En particular, los grupos reintegracionistas faen especial fincapié nesta idea. El mesmu términu de "Lusofonía" foi aldericáu en dellos círculos, una y bones l'idioma nun puede considerase d'orixe lusorromano, sinón galaicorromano.

## Árees de mayor y mínima influencia lusófona nel mundu

N'Estremadura hai cuatro enclaves de llingua portuguesa. Según Martín Galindo, los distintos llugares nos que se fala'l portugués n'Estremadura son:

1) El portugués alentejano d'Olivenza.
2) El portugués arcaicu de Herrera de Alcántara, y el modernu de Cedillo.
3) La franxa de la llingua portuguesa del campu de Valencia de Alcántara y el conceyu de La Codosera.
4) L'antigua *[[Fala (valle de Jálama)|fala]]* galaicu-portuguesa d'Eljas, Valverde del Fresnu, y San Martín de Trevejo.

Un llibru imprescindible pa conocer el ferrereño, ye la tesis doctoral escrita'l 1965 por Maria da Conceição Vilhena, publicada n'añu 2000 sol títulu de “Fales d'Herrera [de Alcántara] y Cedillo”. Mérida: Editora Rexonal d'Estremadura, 2000.

## Superficie, población y pesu económicu de los espacios hispanófono y lusófono, per país
Nesti apartáu sigue'l criteriu de Carrère y Masood, de la Universidá de Xinebra, que, nel so estudiu "*El pesu económicu de los principales espacios llingüísticos del mundu*" describen y comparen el PIB de distintes agrupaciones de países nos denominaos "**espacios llingüísticos**" [sic]. L'espaciu lusófono apaez descritu ya identificáu nel apartáu 1.5 de dichu estudio. Nel apartáu 2.2, establezse una comparancia de los distintos espacios llingüísticos, incluendo a los componentes (países y entidaes terrritoriales) del espaciu lusófono, según el so pesu económicu, identificáu col PIB. Recoyer nesta tabla l'enfoque dau por esti estudiu, listando el PIB de los países del espaciu lusófono.

''*Na tabla nun s'inclúi a Macáu.

## Ver tamién
* Comunidá de países lusófonos
* Xuegos de la Lusofonía
* Iberofonía

## Referencies
Llinia Brünig-Napf-Reuss

**Llinia Brunig-Napf-Reuss** (n'alemán *Brünig-Napf-Reuss Linie*), tratar d'una llende tradicional y llingüístico dientro de la llamada "Suiza alemana": colando dende'l Brünig Pass (Pasu de Brunig) escontra'l norte pola rexón llamada Napfgebiet escontra'l ríu Reuss (que conflúi col Aare en Brügg) reparar dos zones dialeutales del suizoalemán estremaes poles isogloses: al oeste la del llamáu alemán bernés y al este la del alemán zuriqués (o "alamánico" y "suabu" respeutivamente), dambos variantes del alto alemánico.

Dellos puntos al este de tal llinia caltienen carauterístiques del grupu occidental (en Schwyz y Zug). Dicha llinia arrodia a los cantones de Lucerna y Argovia.

Tal llinia coincide cola distribución tradicional del ganáu vacuno por casu el del Simmental al oeste y el Braunvieh al este, tamién coincide esta llinia cola del frente de la Guerra de los llabradores de 1653, tamién esta llende dialeutal corresponder en gran midida coles marques medievales de Burgundia y Alamania.

Los cantones germanófonos al este de la llinia son:
* Schwyz
* Sankt Gallen
* Zug
* Zúrich

Los cantones germanófonos al oeste son:
* Argovia
* Berna
* Lucerna (cantón)
* Soleura (Solothurn).
Macrofamilia azteco-tañoana

La **hipótesis azteco-tañoana** ye una propuesta de parentescu distante ente les llingües uto-azteques y les llingües kiowa-tañoanas. 

En delles propuestes inclúyese tamién dientro d'esta familia a les llingües keres y a la llingua zuñi, anque les pruebes a favor d'esta última inclusión son más dudoses.

## Historia
La hipótesis azteco-tañoana remontar a les clasificaciones de 1921 y 1929 d'Edward Sapir. Darréu, Trager y Whorf (1937) dieron una llista de 102 posibles cognaos, anque la revisión de Newman (1954) consideró eses pruebes como prometedores pero non concluyentes. Miller (1959), unu de los principales contribuidores a la reconstrucción del proto-utoazteca atopó problemes na llista de Trager y Whorff. Davis (1989) demostró que les coincidencies de la llista de Trager y Whorf amenorgábense básicamente a una sola sílaba, y consideró como posibles cognaos namái 52 de los términos. Finalmente Lyle Campbell (1997) señala la escesiva amplitú semántica na llista propuesta de cognaos, y ye escépticu tocantes a la posibilidá de demostrar la rellación a partir de les pruebes disponibles; señala amás el contautu llingüísticu como causa de semeyances superficiales.

## Pruebes
Les pruebes a favor d'esta hipótesis son pequeñes, y nun s'establecieron correspondencies fonétiques regulares estensives que dexen una aplicación sistemática del métodu comparativu y hasta'l momentu les semeyances atopaes son llindaes.

La siguiente tabla amuesa delles semeyances superficiales ente'l proto-kiowa-taño y el proto-uto-azteca:
:
:KT: Kiowa-tañoano
:UA: Uto-azteca Dellos
exemplos de formes léxiques comparaes en kiowa, en tewa y en proto-utoazteca.
:

## Referencies

### Bibliografía
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Campbell, Lyle; & Mithun, Marianne (Eds.). (1979). *The languages of native America: Historical and comparative assessment*. Austin: University of Texas Press.
* Goddard, Ives (Ed.). (1996). *Handbook of North American Indians: Languages* (Vol. 17). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. ISBN 0-16-048774-9.
* Mithun, Marianne. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
* Whorf, Benjamin L.; & Trager, George L. (1937). The relationship of Uto-Aztecan and Tanoan. *American Anthropologist*, *39*, 609-624.
Majá-bhashia

El ***Majá-bhashia*** (‘gran comentariu’) —atribuyíu al gramáticu Patanyali (que nun tien de ser confundíu col fundador del yoga, del sieglu&nbsp;VI&nbsp;e.&nbsp;C.)— ye un comentariu sobre regles escoyíes de la gramática sánscrita del tratáu *[[Ashtadyayi|Ashtadhiai]]* (del gramáticu Panini), según el *Varttika* (del matemáticu Katiaiana), que yera una ellaboración de la gramática de Panini. Ta fecháu nel sieglu&nbsp;II&nbsp;e.&nbsp;C. aproximao.

## Treslliteración
* *Mahābhāṣyá*, nel AITS (alfabetu internacional de treslliteración sánscrita).

## Conteníu
Patanyali ye unu de los trés gramáticos sánscritos más famosos de l'antigua India; los otros dos fueron Panini y Katiaiana, que precedieron a Patañjali (datáu escontra'l 150&nbsp;e.&nbsp;C.).
El trabayu de Katiaiana (casi 1500&nbsp;vārtikas de Pāṇini) ta disponible namái al traviés de les referencies na obra de Patanyali.
Con Patanyali, la ciencia llingüística de la India algamó la so forma definitiva.

El sistema establecíu ye bien detalláu tocantes a *shiksha* (fonoloxía, incluyendo acentuación) y *viakarana* (gramática y morfoloxía llingüística).
La sintaxis ye apenes tocada, porque nun se consideraba importante nesti idioma altamente flexivo, pero sí s'alderica *nirukta* (etimoloxía), y estes etimoloxíes conducen naturalmente a esplicaciones semántiques.
La xente interpreta que la so obra ye una defensa de Panini, que los sos sutras son ellaboraos de manera significativa.
Patañjali tamién esamina a Katiaiana más severamente.

Katiaiana introdució'l discursu semánticu na gramática, a la cual Patañjali desenvolvió más llargamente, a tal puntu que'l Majá-bhashia puede considerase un amiestu de la gramática puramente dicha, con una filosofía de la gramática.
El *Kāśika-vritti* de Yaia Aditia y Vamana (mentaos por Itsing) incluyíen los puntos de vista d'otros gramáticos, inclusive de los que nun s'afaíen a les opiniones de Patañjali.
Escribiéronse munchos comentarios sobre'l *Majá-bhashia*, de los cualos el más celebráu ye'l comentariu *[[Kaiyaṭa pradīpa|Kaiiata pradipa]]* (escontra'l sieglu&nbsp;XI&nbsp;d.&nbsp;C.).

Dempués de Kaiiata, empezó a tornar l'interés pol estudiu de la gramática sánscrita d'alcuerdu a la secuencia tradicional de los sutras paninianos, y empezó a ganar terrén un nuevu sistema simplificáu, qu'empecipió l'eruditu budista Dharmakirti traviés del so *[[Rūpāvatāra|Rupa-avatara]]*, un comentariu sobre Panini qu'escluyía los sūtres védicos de Panini.

James R. Ballantyne (1813-1864) publicó la primer parte del *Majábhashia* de Patanyali en 1856, abriendo per primer vegada la tradición gramatical india a una amplia audiencia con intereses académicos europeos.

## Referencies
Marques de conteo

Les **marques de conteo** son sistemes de numberación unarios. Son una forma de numberación emplegada para cuntar. La so mayor utilidá ye al realizar cuentes o cómputos de resultancies en cursu, tales como la puntuación nun xuegu o deporte, pos nun hai resultancies entemedies que tengan d'esaniciase o refugase. Sicasí, por cuenta del llargor de los grandes númberos, les marques de conteo nun son emplegaes comúnmente pa testu estáticu. Los palos tallaos, conocíos tamién como palos de cómputu, fueron emplegaos, históricamente, pa esti propósitu.

## Agrupación
Les marques de conteo arrexuntar, típicamente, d'a cinco pa ser legibles. Un grupu de 5 elementos tien les ventayes de (a) conversión fácil a decimales pa operaciones aritmétiques cimeres y (b) evitar errores, pos los humanos pueden identificar correutamente y con mayor facilidá un grupu de 5 elementos qu'un grupu de 10.


File:Tally marks 2.svg|Marques de conteo emplegaes en Francia, España, Suramérica (Arxentina, Brasil, Chile, Venezuela y Uruguái, ente otros) y les naciones africanes francófonas. Nos países de fala hispana, estes marques úsense comúnmente pa rexistrar la puntuación en xuegos de cartes, como'l Trucu
File:Tally marks.svg|Marques de conteo emplegaes na mayoría d'Europa, Turquía, Zimbabue, Australia, Nueva Zelanda y América del Norte.En delles variantes, la marca diagonal/horizontal ye usada de manera independiente cuando cinco o más unidaes son sumaes d'una vegada. 
File:Tally marks 3.svg|Les cultures qu'empleguen los caráuteres chinos cunten al formar el caracter , que consta de cinco trazos. 
File:Dot and line tally marks.jpg|Nel conteo de puntu y llinia (o puntu-guión), los puntos representen les unidaes de 1 a 4, les llinies representen les unidaes de 5 a 8 y les llinies diagonales representen les unidaes 9 y 10. Esti métodu emplégase comúnmente na silvicultura y árees rellacionaes.


## Referencies
Marie Smith

**Marie Smith Jones**  yera la postrera falante nativa de la llingua eyak allugada n'Alaska. Xefa de la nación eyak, vivió los últimos años n'Anchorage. Participara ente 2000 y 2005 na ellaboración del *Proyeutu Llinguaxe Eyak* destináu a crear una manera de deprendimientu de la llingua eyak accesible a toos. 

## Ver tamién
* Postreros falantes conocíos de llingües muertes o amenaciaes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Entrevista n'inglés
Maojiahua

**Maojiahua** (hua = idioma) ye un idioma mistu del sureste de China. Según Chen Qiguang (2013:32), "Maojiahua" (**) tamién se conoz como "les persones Miao vistíes de verde 青衣苗". 

El Maojiahua ye faláu por unes 200,000 persones de Au-Ka (Aoka 奥卡) de la etnia Miao en Chengbu, Suining, y Wugang na parte suroeste de Hunan, según en Ziyuan y Longsheng na zona norte de Guangxi.

## Ver tamién
*Llingües hmong-mien

## Referencies
Media llingua

**Media llingua**, tamién conocida como c*haupi-shimi*, c*haupi-llingua*, c*haupi-kichwa*, *kichwañol*, chapu-shimi o *llanga-shimi,* ye un idioma mistu faláu na sierra ecuatoriana que tien el vocabulariu d'orixe español y la gramática (morfo-sintaxis) d'orixe quechua. 

En cuanto al vocabulariu, el 89% de los lexemes, incluyendo'l vocabulariu básicu son d'orixe español y pasaron pol procesu de relexificación, onde'l significáu (la semántica) del español ye reemplazáu pol del quechua y la fonoloxía afacer a los patrones de quechua (e.g., la pallabra 'quer-er' adopta'l significáu de la pallabra quechua *muna-na* y pronúnciase como *kiri-na).* La media llingua ye unu de los pocos idiomes reconocíos como un "idioma mistu billingüe" nel sentíu convencional y llingüísticu, por cuenta de la so división ente raigaños y sufixos. Casos como la media llingua son raramente documentaos na lliteratura llingüística. Arends et al., identifiquen a dos llingües col nome de media llingua n'Ecuador: la media llingua de Salcedo y la media llingua de Saraguro. La variedá de media llingua del norte del país atopar na provincia de Imbabura, xeneralmente conocida como media llingua d'Imbabura y tien dos variedaes dialeutales dientro de la mesma provincia qu'inclúi a la media llingua de Pijal y a la media llingua d'Angla. 

Otra medies llingües trabayaes son el  y . 

## Escritura

**''Jilana'' en media llingua, español, ya inglés:** 

## Referencies
Mediu pelo

**Mediu pelo** ye un términu de calter peyorativu y que se refier a aquelles persones que pertenecen a la clase media, específicamente a la clase media baxa o emerxente. En ciertos países siquier, el so usu xeneralizóse hasta designar cualquier cosa que se considere de baxa calidá.

## Oríxenes
El términu tien el so orixe nel vestuariu del sieglu XVIII en que s'usaben sombreros de piel de castor que s'importaben a Suramérica, Arxentina,Chile y Uruguái, dende Cádiz, y qu'esistíen en dos tipos: de pelo centro (más costosu pola calidá de la pelame) y de mediu pelo (más rústicu). 
Los primeros yeren más caros, acomuñar a xente de la clase alta, ente que los de mediu pelo identificar cola xente de clase media.

Pal casu de Chile, el chilenu de *mediu pelo* o de clase media tien el so orixe aplicativo per parte de la clase criolla a fines del sieglu XVIII y XIX señalando a aquelles persones de les clases baxes qu'aportaron a la educación cimera pudiendo desempeñase en cargos d'emplegaos públicos y d'esta miente por cuenta de los sos ingresos pudieron estremase de les clases inferiores de la sociedá d'entós, fundando un estratu mediu cola clase alta. 

El términu *de mediu pelo* acentuar nos sieglos XVIII y entá ye posible escuchalo dientro de la xíriga chilena. Na novela costumista Martín Rivas d'Alberto Blest Gana, retrátase fielmente el perfil sociolóxicu de la xente de mediu pelo de la sociedá santiaguina del sieglu XIX.

Arturo Jauretche analizó la tema nel so llibru «*El mediu pelo na sociedá arxentina*», recoyendo les siguientes definiciones:

## Referencies
Microllingua

**Microllingua** ye la llingua que falen tan pocos falantes (inclusive unes decenes) que puede considerase a un pasu de convertise en llingua muerta. 

Según David Crystal, de la Universidá de Cambridge, hai más de trés mil llingües nel mundu que nun algamar siquier el millar de falantes.

Ente les llingües de Méxicu esisten munches comunidaes llingüístiques que son conformaes por unes decenes de persones. Nel casu especial de los kiliwa, na década de 1970 se documentó un procesu que se dio en llamar *suicidiu étnicu*, consistente en que los miembros del grupu decidieren nun siguise reproduciendo biolóxica y socialmente. Claro que se trataba d'un procesu inconsciente pal grupu y percibíu pal antropólogu que realizó la etnografía. Esto esplicaría que los más nuevos falantes de kiliwa sían na actualidá persones de trenta años. 

Les microllingües tienen una dinámica especialísima, y alrodiu de esta y el so significáu cavilgó Gregorio Salvador, que nun-yos ye precisamente favorable: 

## Llingües más amenaciaes
Indicar por rexones y númberu de los sos falantes.

## Notes

## Ver tamién
*Llingua muerta (con llista de llingües amenaciaes n'América).
* Atles Interactivo UNESCO de les Llingües en Peligru nel Mundu

## Referencies

### Enllaces esternos
* Proyeutu ''Enduring Voices'', de National Geographic (n'inglés).
Middelsprake

El ***Middelsprake*** ye una llingua construyida diseñada por Ingmar Roerdinkholder (darréu miembru del grupu que desenvuelve'l *[[Folkspraak]]*). El *Middlesprake* terminó siendo bien asemeyáu y cercanu a *Folkspraak*, polo que suel ser consideráu una variante dialeutal del mesmu. Les principales diferencies tán na ortografía y la fonoloxía, más arcaiques nel casu del *Middlesprake* y más apegaes a los idiomes xermánicos contemporáneos y más simples nel casu del *Folkspraak*. 

El *Middelprake* ta construyíu por aciu la comparanza ente ocho idiomes xermánicos vivos: inglés, alemán, neerlandés, danés, suecu, baxu saxón, frisón y noruegu nynorsk; resultando un idioma entemediu ente variedaes del oeste y d'Escandinavia. Probóse que los habitantes d'Alemaña, los Países Baxos, Dinamarca y Suecia pueden entender a la primer vista; y que los falantes del inglés pueden reconocer munches de les pallabres del *Middelsprake*.
Marcador de tema

Un **marcador de tema** ye una partícula gramatical de los idiomes xaponés y coreanu que s'usen pa marcar el tema d'una frase. Ésti, de cutiu se superpone col suxetu de la frase, causando tracamundiu ente los estudiantes, sobremanera naquellos que falen llingües qu'escarecen de partícula de tema. Sicasí, la so forma ye distinta del suxetu porque pon más énfasis nel artículu.

## Xaponés: は
El marcador de tema ye una de les munches partícules xaponeses. Escribir col hiragana は, que de normal se pronuncia como *hai*, pero cuando s'usa como partícula pronúnciase *wa*. Asítiase xusto dempués de la pallabra marcada como tema.

Nel castellán ye difícil estremar la tema del suxetu yá que suelen recayer dambos na mesma pallabra, anque tema y suxetu nun son esautamente lo mesmo y convién tenelo en cuenta, nel xaponés el suxetu marcar cola partícula が ga

### Exemplu
He equí dellos exemplos del so usu:
Nel siguiente exemplu, "coche" (車 *kuruma*) ye'l suxetu, y ta marcáu como tema. 

Nel siguiente exemplu, "agora" (今 *ima*) ye un alverbiu, y de normal nun se marca con una partícula, pero márcase como tema pa dar énfasis.

## Coreanu: 는/은
Nel coreanu,  (*neun*) y  (*eun*) el marcador de tema funciona de forma similar al xaponés. 는 (*neun*) úsase dempués de les pallabres que terminen en vocal y 은 (*eun*) úsase dempués de les pallabres terminaes en consonante.

## Llatín
Nel Llatín, les entrugues "sí o non" yeren doblemente enfatizadas pola tema. La tema taba en frente, o s'asitiaba de primeres de la oración, y la partícula *[[:wikt:-ne|-ne]]* axuntábase como un clíticu a la fin. 

Pero

y

-ne yera dacuando contraíu por *n*'. Si axuntar a una pallabra terminada en *-s*, la consonante esaniciábase, y la sílaba yera encurtiada.

## Ver tamién
*Tema (llingüística)
*Gramática del xaponés
*Partícules xaponeses

## Referencies
Min de Leizhou

El **Min de Leizhou** (en chinu:雷州话, pinyin:Léizhōo huà) Ye una división del Chinu min nan y esti del Chinu min, falada principalmente na Península de Leizhou, sur de la República Popular China. Tien inteligibilidad con otres variedaes de Min Nan, y dacuando clasifícase como una llingua independiente, anque de cutiu inclúyense xunto col Hainanes. Tien alredor de 4.000.000 de falantes nativos.
## Consonantes

## Tonos
El min de Leizhou tien 6 tonos que s'amenorguen a dos en sílabes controlaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Min dong

El **Min Dong** o **min del este** (chinu simplificáu: 闽东语, chinu tradicional: 閩東語, pinyin: Mǐndōng yǔ, BUC: ) ye una llingua china principalmente falada nel este de la provinvia de Fujian (chinu: 福建, pinyin: Fújiàn) na República Popular China. Cuenta con 10 millones de falantes. El dialeutu fuzhou ye una forma estándar del Min Dong.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mixteco del suroeste de Puebla

El **mixteco del suroeste de Puebla** ye una variedá de les llingües mixteques que se fala nos conceyos de Chigmecatitlán y Acatlán de Osorio, nel estáu de Puebla (Méxicu). Tamién se-y conoz como **mixteco de Chigmecatitlán**, pero los sos falantes llámenlu 039;'dehe dau*, cognáu presente en toles llingües mixteques que significa 'llingua de l'agua'. Ta clasificada como una llingua brengosa pol *Ethnologue*, magar nel *Atles Unesco de les llingües en peligru* clasificar ente les llingües definitivamente amenaciaes. Esiste poca información disponible sobre esta llingua. En *Glottolog'' namái s'atopen referencies d'ella en tres fuentes.

## Referencies
Moin

***Moin*** (pronunciáu [ˈmɔɪn]) o ***moi*** ye un saludu en danés, frisón y baxu alemán estendíu tantu pola rexón de Frisia oriental, el norte y este de los Países Baxos, Frisia septentrional y Flensburgu (Schleswig-Holstein), Bremen, Hamburgu, Kiel, Mecklemburgu-Pomerania Occidental (norte d'Alemaña) y Xutlandia meridional (Dinamarca) que vien significar «hola», y en dellos llugares «adiós».

## Derivaciones
*Moin* derivó de la pallabra frisona, neerlandesa y bajoalemana *mooi*, que'l so significáu ye «formosu» o «bonu». Na fórmula popular que se menta como ***Moin Moin***, el segundu *moin* (pronunciáu como *morn*) significa «día» en frisón. Esisten formes similares en Baxa Saxonia como *mooien Dag*, *mooien Abend*, *mooien Mor(g)en*. *Moin* ye semánticamente equivalente al *Dagg* («bonos díes») que se suel dicir en Baxa Saxonia (baxu saxón). 

La forma *Moin* puede emplegase mientres tol día. La duplicación *Moin Moin* sirve como énfasis y como una forma más educada. Nel dialeutu xutu, *Mojn* utilízase como hola y adiós, pero *Mojn Mojn* namái pa espresar adiós. *Moin moin* lliteralmente significa «(que tengas un) bon día».

## Ver tamién
* Saludos

## Referencies

## Enllaces esternos
Mojibake

Un **mojibake** (pronunciáu [moʤibake], qu'a un hispanofalante suena "moyibake") ye un error que se da cuando un programa ye incapaz de reconocer un caracter, amosándolo como otru dafechu distintu (como lletres con tildes, símbolos matemáticos o interrogaciones). Asina, "文字化け" puede amosase como "•¶Žš‰»‚¯"

## Ver tamién
* Escritura xaponesa
* Codificación de calteres

## Referencies

## Enllaces esternos
* ¿Qué ye un mojibake?
Molotla

**Molotla** ye un apellíu d'orixe náhuatl, que'l so significáu ye *llugar onde abonden los gorriones* o a cencielles *nial de gorrión*. Forma parte de la gama d'apellíos locales nesa llingua qu'hasta'l día de güei prevalecen. Esti apellíu particularmente paez ser orixinariu del sur empobine de la Ciudá de Méxicu no que güei ye la Delegación Xochimilco. El pueblu de Santiago Tulyehualco paez ser el llugar onde se concentra la mayor cantidá d'habitantes con esti apellíu, pero ye común atopalo en distintos estaos de la república inclusive en distintos países por movimientos migratorios.

La persistencia del apellíu puede esplicase poles condiciones particulares de la población orixinaria que al vivir a les veres de lo que foi'l llagu de Xochimilco, xusto onde empieza la Sierra Ajusco-Chichinautzin, la población precolombina diversificó la so producción, polo que se caltuvo relativamente independiente de lo qu'asocedía na capital de la gran Méxicu-Tenochtitlán y que se caltuvo una vegada que llegaron los españoles. La creciente integración de los espacios rurales a les dinámiques urbanes fai que l'apellíu Molotla esvalíxese y tome aldos remotos.

## Referencies
Nacionalismu curdu

El **nacionalismu curdo** ye un movimientu políticu, social y cultural que defende'l calter nacional del pueblu curdu en redol a un proyeutu común pa tol Curdistán. Na actualidá, los territorios curdos atopar nel norte d'Iraq (incluyendo, pero ensin llindar a, el Curdistán iraquín), el noroeste d'Irán (Curdistán iranín), el sureste de Turquía (Curdistán turcu), y pequeñes partes del norte y el nordeste de Siria (Curdistán siriu), según un pequeñu enclave nel sur d'Armenia.

Históricamente, los curdos fueron un pueblu apoderáu por otres naciones. Na Antigüedá, los medos, antecesores de los curdos, llucharon contra asirios y aquemenidas, quien finalmente-yos ganaron. Mientres la Edá Media, el Curdistán foi estremáu ente los imperios otomanu y persa. Hasta'l sieglu XIX, los gobernantes otomanos respetaron considerablemente l'autonomía curda. 

Nel ocaso del Imperiu otomanu empezó a plantegase per primer vegada la cuestión nacional nel Curdistán. Nel Tratáu de Sèvres, en cayendo'l vieyu Estáu otomanu, prevíase la creación d'un Estáu-nación curdu, pero dichu tratáu nunca entró a valir. Col Tratáu de Lausana (1923) el Curdistán sería estremáu ente Turquía, Siria, Irán, Iraq y la XRSS. 

En 1946, la República curda de Mahabad llogró una efímera independencia nel Curdistán iranín. Esta república socialista cuntó col sofitu soviéticu y foi presidida pol nacionalista Qazi Muhammad. Darréu aumentaron les aiciones de los nacionalistes contra los gobiernos d'Iraq ya Irán. En 1984 fundóse'l Partíu de los Trabayadores del Curdistán (PKK), grupu armáu qu'opera dende entós nel Curdistán turcu.

El pueblu curdu foi moteyáu "el pueblu más grande ensin un cachu de tierra", lo que reflexa la causa irredentista d'un Curdistán independiente.

La mayoría de los curdos fueron sacaos de les sos tierres tradicionales, de cutiu violentamente. Por cuenta de la remoción de los sos llares, la mayoría de la diáspora crea un nacionalismu que puede llamase "transnacionalismo".

## Referencies
Nadau

**Nadau** ye un grupu de música francés que canta n'occitanu. Formáu en 1973 en Tarbes, convirtióse nun símbolu de la llucha pola reconocencia de la llingua y la realidá occitana. De la so mano apaecieron y crecieron otros grupos de música que conformaron lo que se conoció como'l nuevu cantar occitanu. Amás, tuvieron un papel importante na creación y desenvolvimientu de La Calandreta (escuela occitana) y na apaición de radios en toa Occitania. 

Tocantes a la creación artística, les temes son de temática diversa. Van dende'l cantar protesta a temes tradicionales, pasando por cantares d'amor y pa neños. Tamién fueron capaces de recuperar el soníu de dalgunos instrumentos que se perdieren col tiempu, y entemecelos cola guitarra llétrica.

El so cantar más importante ye *[[L'immortèla]]* o *[[De cap tà l'immortèla]]*, compuesta en 1978 y que se convirtió nuna especie d'himnu popular de Bearne y d'Occitania.

## Miembros
* Miquèu Maffrand: vocalista, acordión diatónicu, gaita Boha.
* Ninon Maffrand: vocalista, tecláu.
* Sèrgi Cabos: vocalista, guitarra llétrica/acústica, baxu.
* Jan-Pèir Medou: vocalista, guitarra llétrica/acústica, baxu.
* Fabrice Manconi: batería.
* Cédric Quité: violín.
* Michaël Tempette: gaita boha, gaita bodega, pínfanu.
* Johann Ponsin: téunicu de soníu.
* Stephane Laborde: téunicu de lluz.
* Romain Lliriu: téunicu de lluz. 
* Christophe Palay: téunicu.

## Discografía

*1975: *Monsur lo regent* 
*1976: *La venta a les enchèras* 
*1978: *L'immortèla* 
*1982: *T'on vas* 
*1986: *Qu'èm ço qui èm* 
*1991: *De cuu au vent* 
*1994: *Pengabelòt* 
*1995: *S'aví sabut* (recopilatorio) 
*1996: *Nadau en companhia* (conciertu en direutu nel Zénit de Pau) 
*1999: *Plumalhon* 
*2003: *Saumon* 
*2005: *Nadau a l'Olympia* (conciertu en direutu)
*2006: *Carné de Chansons* (Joan de Nadau)
*2007: *Maria* (mini-álbum)
*2010: *Nadau a l'[[Olympia de París|Olympia]]* (conciertu en direutu)
*2013: *La Encantada* (conciertu en direutu)
*2017: *Zenith de Pau 2017* (conciertu en direutu)

## Videografía
*1993: *Nadau en companhia* 
*1996: *Nadau en companhia* 
*2000: *Nadau a l'Olympia* 
*2002: *Nadau en companhia* 
*2005: *Nadau a l'Olympia*
*2010: *[[Olympia de París|Olympia]] 2010*
*2017: *Zenith de Pau 2017*

## Bibliografía
* Nadáis. *Mémoire vive*, Cairn, 2007, ()

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial
* Canal de YouTube Oficial
Nadsat

**Nadsat** ye una xíriga xuvenil inventada pol llingüista, novelista y compositor Anthony Burgess pa la so novela *[[La naranxa mecánica (novela)|La naranxa mecánica]]*. Ésta toma gran parte de los sos términos de los llinguaxes eslavos, sobremanera del idioma rusu y dalguna pallabra de la llingua xitana . Foi popularizada pola versión cinematográfica de Stanley Kubrick. Na película realiza una depuración y adautación de los términos pa facilitar la comprensión de los espectadores.

Nesta xíriga un individuu yera un "cheloveco", una moza yera una "débochca" o una "ptitsa"; los amigos d'Alex yeren los sos "drugos"; la cabeza yera la "golová" o "quijotera"; la lleche, "moloco"; la voz yera la "llambiona", "rota" yera la boca, "glasos" o "vidrios" a los güeyos, "ruca" la mano y "noga" la pierna. Los policías yeren "militsos", un fuerte golpe "butcharnó"; el sacerdote yera "chaplino" y "Bogo" Dios. La mesma pallabra "nadsat" significa "adolescente". En realidá "nadsat" ye l'equivalente rusu del "teen" inglés: en rusu, tolos nomes de los númberos de 11 a 19 terminen en "nadsat"; análogamente n'inglés, tolos nomes del númberu 13 al 19 terminen en "teen".

Por cuenta de la influencia de la película, dalgunes d'estes pallabres usaron dalgún tiempu ente los mozos de la dómina, anque de forma bien llindada, y nun terminaron de calar nel llinguaxe popular.

Pal autor, una llectura ordenada del llibru yera como «un cursu de rusu curioso programáu», y el llibru na so edición orixinal nun incluyía glosariu.

## Referencies