open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Giraud

**Jean Giraud**, llamáu **Gir** o **Moebius** () foi un dibuxante y guionista francés de cómic.

## Biografía
Pasa la so neñez en Fontenay-sous-Bois nes afueres de París.

N'otru tiempu taba de «moda» utilizar les iniciales pa tomar un nome martísticu (como por exemplu Hergé por R.G., Remi Georges), pero'l nomatu Jijé yá taba utilizáu por Joseph Gillain. Por eso'l so primer seudónimu foi **Gir** (baxo'l que asoleya los primeros *[[Blueberry]]*), depués **[[Jean Giraud|Moebius]]**. Esi nomatu ye verdaderamente inspiráu pol nome del matemáticu August Ferdinand Möbius y la so famosa cinta. 

El so estilu gráficu, mui variable, pue dir del realismu detalláu de los entamos como les aventures de Blueberry, entamaes en 1963, pero dir tamién hacia esbozos llíricos de trabayos más recientes.

Ye l'autor del *Bandard fou*, del *Garage hermétique* (les aventures del mayor Gruber), del ciclu d*'Edena*, de *Little Nemo* y del ciclu del *Incal* (con Alejandro Jodorowsky). Los sos universos tán esencialmente centraos sobre una ciencia-ficción fantasmagórica y delirante y una poesía teñía de metafísica.

Participó na escritura del dibuxu animáu *les Maîtres du temps* (René Laloux, 1981). Trabayó na concepción gráfica de dellos films como: 
* el proyeutu d'adaptación de *Dune* (1975) por A. Jodorowsky, enxamás realizáu.
* *Alien - L'octuva pasaxeru* (1979) de Ridley Scott
* *Tron* (1982) de Steven Lisberger (producíu polos estudios Disney)
* *Masters of the Universe* (1987) de Gary Goddard
* *Willow* (1988) de Ron Howard
* *Abyss* (1989) de James Cameron
* *Le Cinquième Élément* de Luc Besson (1997)
* la so esbiya *Arzach* inspiró tola estética final del film *[[Métal hurlant (film)|Métal hurlant]]* (1981).

Ye igualmente fundador del periódicu Métal hurlant.

Tamién ye l'autor d'una autobiografía: *Giraud Moebius —&nbsp;Histoire de mon Double*, *éd. Numéro Un*.

En 1999, ye presidente del xuráu de la primera edición del Festival de *Très Court*.

Cosa rara pa un autor de la escuela franco-belxicana, ye reconocíu al otru llau del Atlánticu pol so talentu, y ye una referencia gráfica pa la nueva xeneración d'autores de cómica, en parte gracies al so trabayu pa Silver Surfer, sobre'l que fizo una novela gráfica.

Del 1 de marzu de 2004 al 13 d'abril de 2005 tuvo llugar en París la esposición Miyazaki-Moebius, esponiendo en paralelo los trabayos de Jean Giraud y de Hayao Miyazaki, conocíu realizador de películes d'animación xaponeses del *studio Ghibli*, como *Mon voisin Totoro* o *Mononoke Hime*. 

## Illustraciones

* *Contes de terreurs* de Robert Bloch (Opta n°12, 1974)

## Referencies
Pablo Texón

**Pablo Texón Castañón**  ye un escritor n'asturianu, llicenciáu en filoloxía española, especialista en filoloxía asturiana y profesor d'asturianu y de llingua castellana y lliteratura. En 2018, el so poemariu *Allumamientu* foi gallardonáu col Premiu Xuan María Acebal y sería editáu por Ediciones Trabe nel añu 2019. Lo mesmo ocurriría con *Cantar de ti mesma*, nel 2021, que sería publicáu pola mesma editorial un añu más sero.

## Obra
Aparte de dellos testos espardíos en distintes publicaciones (*[[La Nueva España]]*, *[[El Comercio]]*, *[[Eventual]]*, *[[Lliteratura]]*, *[[Les Noticies]]*, *[[Elsúmmum]]*, etc.) espublizó'l poemariu *Toles siendes* (Premiu Nené Losada Rico), en Trabe nel 2005, el volume de narrativa *Catedral* (Ámbitu, 2006) y ta pa salir el poemaiu *La culpa y la lluz*, ganador del Premiu Teodoro Cuesta de Poesía. Apaez nes antoloxíes *Escritores en Llanes* y *Versos Diversos*.

Nel añu 2011 asoleya'l llibru *L'alma robada*, editáu por Publicaciones Ámbitu, catorce testos en prosa poética basaos n'otres tantes semeyes de los fotógrafos Pablo Lorenzana y Mario Rojas.

Como traductor, encargóse de l'adaptación de *Xulia* (Ámbitu, 2006), que foi representada pola compañía de teatru Margen. Igualmente sería l'encargáu de tornar una escoyeta de poesíes del autor d'Estaos Xuníos Raymond Carver

Ta encuadráu dientro de la "Tercer Xeneración" del Surdimientu y ganó, amás de los yá mentaos, dellos premios: Fernández Lema, El Garrapiellu, Los Bilordios de Pinón, Bimenes, etc. Nel añu 2018 algamó'l Premiu Xuan María Acebal de poesía

Tien asoleyaos los llibros que vienen darréu:

* Toles siendes (Premiu Nené Losada Rico) 2005
* Catedral 2006
* La culpa y la lluz (ganador del Premiu Teodoro Cuesta) 2007
* Singuralidá 2011
* L'alma robada 2011 con semeyes de los fotógrafos Pablo Lorenzana y Mario Rojas. 
* Media Vida. Poemes y Cantares. Ediciones Saltadera, 2017
* Allumamientu. Ediciones Trabe, 2019 (Premiu Xuan María Acebal, 2018)
* Cantar de ti mesma. Ediciones Trabe, 2022 (Premiu Xuan María Acebal, 2021)

Ente los trabayos de traducción:
* Xulia 2007, d'August Strindberg, pa Teatro Margen
* Un corte de pelo 2013, seleición poética de Raymond Carver

## Referencies
El Correo de Asturias

**El Correo de Asturias** pue referise a:

* **El Correo de Asturias** foi un periódicu diariu de noticies y avisos. Foi editáu n'Uviéu en 1877 y taba destináu a la colonia asturiana asitiada n'América.*El Correo de Asturias* foi fundáu por Faustino de la Vallina. En 1878 conviertióse en "La Voz de Asturias".
* **El Correo de Asturias** foi un diariu fundáu por Eduardo Serrano Branat, Emilio Martín González del Valle y Aureliano Escotet. Espublizóse n'Uviéu ente 1890 y 1923. Yera d'información xeneral y foi primero voceru del Partido Liberal y depués maurista, tuvo como direutores a Ramón Torre , Miguel Paredes , Carlos Salas y Eduardo Serrano. En 1923 fúndese en La Voz de Asturias.
Comunismo

**Comunismo** foi una revista teórica mensual de tendencia trotskista editada n'Uviéu ya impresa en Xixón en 1931, *Comunismo* cuntó cola collaboración de José Loredo Aparicio, León Trotski, Andréu Nin y Juan Andrade.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kaki Arkarazo

**Kaki Arkarazo**  ye un músicu y productor musical vascu.

Foi miembru de los grupos M-ak, Kortatu, Negu Gorriak y Nación Reixa, nos que tocaba la guitarra y exercía de productor. Amás, foi'l productor de dellos artístes y grupos como Fermín Muguruza, Os Diplomáticos de Monte Alto, Xenreira, Chucho, Kashbad, Anari, Amparanoia, Betagarri, Banda Bassotti, Atom Rhumba Los Deltonos y los grupos asturianos Dixebra y Skanda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Betagarri

**Betagarri** ye un grupu de música del País Vascu que se formó a finales del añu 1992, pero nun foi hasta febreru de 1997 que grabaron el so primer discu, Betagarri, asoleyáu por Mil A Gritos Records. Na so llarga trayeutoría Betagarri tien actuao per tol País Vascu, l'estáu español, ficieren delles xires europees y dos xires per Xapón. 

N'Asturies Betagarri actuó en dos ocasiones, les dos dientru del festival Asturies nun escaez en conmemoración de la Revolución de 1934, nel añu 2000 en Noreña y en 2005 n'Avilés.

## Miembros
*Iñaki (vocalista)
*Aitor (guitarra)
*David (saxo)
*Gontzo (guitarra)
*Iker (batería)
*Mikel (trombón)
*Unai (trompeta)
*Pablo (Baxu)

## Discografía
* Maketa, (1994)
* Betagarri, (1997)
* Arren Erro Zaharra, (1999)
* 80/00, (2000)
* Freaky Festa, (2000)
* Remix, (2001)
* Arnasa Hartu, (2002)
* Zuzenena, (2004)
* Hamaika Gara, (2006)

## Referencies

## Enllaces esternos
*Paxina oficial del grupu
Galiana Xoven

**Galiana Xoven** ye una peña d'apoyu al Real Avilés, fundada en 1990. El so nome fai referencia a l'antigua cai de la *movida* n'Avilés. Ye formada básicamente por xente mozo. Tien acompañáu al equipu realavilesín per tol estáu.

Esta peña foi disuelta en 2017 por discrepancies ente los sos miembros y cola direutiva de José María Tejero. 

## Enllaces esternos

## Referencies
Estadiu Román Suárez Puerta

L'estadiu **Román Suárez Puerta** (enantes de *La Esposición*) ta asitiáu n'Avilés, ente les cais José Cueto, Juan Ochoa y Fernando Morán, nel barriu de Les Meanes. Ye municipal y ta arrendáu al Real Avilés. Cunta con pista d'atletismu ya illuminación artificial.

El terrén del campu mide 105 x 65 m y ye d'herba natural.

Foi inauguráu en 1943, que foi proyeutáu en tiempos del alcalde Román Suárez Puerta, al que-y debe'l nome.
Foi remocicáu y reinauguráu en 1999 con un partíu de fútbol ente'l Real Avilés y el Real Uviéu, y cola presencia del entóncenes Presidente del Principáu d'Asturies, Sergio Marqués y del alcalde Agustín González.

De la estructura vieya del estadiu caltiénse ún de los fondos de rotonda.

La capacidá ye d'unos 5.400 espectadores, de los que más de 4.200 son de les dos nueves grades llaterales y 1.132 na grada de fondu nomada de rotonda pola so forma. El remocicáu del estadiu taba proyeutáu en tres fases, la primera yá fecha, la segunda acercar les graes llaterales al campu y la tercera construyir nuevos fondos. La capacidá total de facer les tres fases sería de 12.700 espeutadores.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Comunista

**El Comunista** foi un selmanariu políticu d'orientación anarquista, muérganu de los grupos comunistes-llibertarios d'Asturies, espublizáu en La Felguera en 1920.

## Referencies

## Enllaces esternos
Casa Conceyu

La **Casa Conceyu** o **Ayuntamientu** ye un muérganu nel que se sofita l'alministración municipal n'España. Ta integráu pol alcalde, y los conceyales.

## Réxime xurídicu
El so réxime xurídicu contiénse, principalmente, na Llei 7/1985, de 2 d'abril, reguladora de les Bases del Réxime Llocal. Hai de tener en cuenta, amás, la correspondiente normativa autonómica. A día de güei, el Principádu d'Asturies nun aprobó la so Llei de Réxime Llocal.

## Muérganos que lu integren
Como se dixo, la Casa Conceyu, muérganu de gobiernu y alministración de los conceyos, ta integráu pol Alcalde, y los Conceyales.

Per otra parte'l Plenu de la Casa Conceyu ye'l muérganu nel que s'asitien tolos conceyales, y presidíu pol Alcalde. Amás ta la Xunta de Gobiernu Llocal, preceptiva en tolos conceyos de población superior a 5.000 habitantes. Ta integrada pol Alcalde, que la preside, y los conceyales nomaos por esti, en númberu non superior a un terciu del total esistente.

## Cadarma
Los Conceyos tienen atribuyida la competencia d'autoorganización, d'alcuerdu cola normativa de réxime llocal. Por eso la so cadarma pue variar d'una Casa Conceyu a otra. En tou casu, sacante l'Alcalde y el Plenu municipal, puen destremase los vinientes servicios:
* Conceyalíes delegaes. Por delegación del Alcalde, les sos competencies en cuantes a un área determinada puen delegase nún de los Conceyales. Esa delegación pue o non abarcar la de dictar actos alministrativos con efeutos frente a terceros.
* Secretaría. Abarca les funciones de fé pública y asesoramientu llegal preceutivu.
* Intervención. Abarca los servicios de calter económicu.
* Ayalguería. Xestión de cobros y pagos.
* Organismos Autónomos. Puen esistir si asina lo alcuerda'l Plenu municipal. Son entes pa la xestión descentralizada de servicios.
* Entidaes Públiques empresariales. Entes con autonomía funcional y operativa pa la xestión de servicios públicos de competencia llocal.
* Sociedaes Mercantiles. Puen ser de capital públicu al 100%, o de capital mistu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Les Meanes

**Les Meanes** ye un barriu del centru de la ciudá d'Avilés. Asítiase nel centru d'Avilés, ente La Villa, Sabugo San Cristoba y El Carbayedo. Lo más significativo de la zona ye'l parque, que fai les formes de plaza central, l'estadiu Nuevo Román Suárez Puerta sede del Real Avilés, y *La Esposición*, antigua esposición de ganaos, que llueu tuvo diferentes usos, de pistes de tenis, polideportives y aparcamientu. Anguaño ye un aparcamientu soterrañu y una ampliación de parque. 

Nel barriu asítiase un colexu, la Escuela Oficial d'Idiomes, un centru de salú y el Complexu Deportivu Avilés ente otros equipamientos. 

La so población estímase nunes 30.000 persones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fumetti

**Fumetti** ye'l nome dau n'Italia al cómic.

La pallabra *fumetti* significa "pequeña fumareda", en referencia al aspectu de les pompes que sirven pa facer falar a los personaxes.

Los personaxes de *fumetti* de mayor sonadía n'Italia son: *Tex Willer*, *Diabolik*, *Il Grande Blek*, *Alan Ford*, *Zagor*, *Il Commandante Mark* o *Pépito*.

## Los Artistas
* Guido Crepax
* Fernando Carcupino
* Hugo Pratt
* Dino Battaglia
* Milo Manara
* Guido Buzzelli
* Luciano Bottaro
* Benito Jacovitti
* Magnus

## Los editores
* Bonelli : l'editor Bonelli publica dende hai más de mediu sieglu los más famosos personaxes italianos: *Tex Willer*, *Zagor*, *Mister No*, *Dylan Dog*, *Martin Mystère*, asina como una nueva xeneración d'héroes, como *Nathan Never*, *Legs Weaver* *Dampyr* o *Nick Raider*.
* Astorina : l'editor de *Diabolik*
* Max Bunker Press : l'editor d'Alan Ford y de los otros creadores de *Max Bunker*.
* Dardo : l'editor de *Il Grande Blek*.
* Star Comics : nuevu editor que retoma delles series de Bonelli como *Nick Raider*, pero asoleyando tamién les sos propies creaciones.
* If Edizioni : pequeñu editor que reedita los grandes clásicos asina como una enciclopedia de los *fumetti*. 
etc.

## Les organismos
N'Italia hai un Sindicatu Nacional d'autores de cómic: ye'l SILF/SLC/CGIL , y tamién una axencia de prensa pa les informaciones sobre'l novenu arte: afNews.
* TROMBRAIDER : forum di appassionati di fumetti fondato e diretto da un dinosauro chiamato MORDICCHIO

## Referencies

## Enllaces esternos
Nacho Martínez

**Ignacio Martínez Navia-Osorio**  foi un actor asturianu.

Los primeros pasos como actor tuvieron llugar col teatru universitariu n'Uviéu. Entamó la so carrera cinematográfica como hermanu de *Tasio*, na película del mesmu nome dirixida por Montxo Armendáriz. Ensin embargo el papel pol que será recordáu ye'l del torero, na película, Matador, de Pedro Almodóvar, onde compartía protagonismu con un mui mozu Antonio Banderas. D'Almodovar son tamién La Ley del Deseo y Tacones Lejanos nes que Nacho tamién participaría. Tamién tendría un pequeñu papel na película de cultu del cine español El viaje a ninguna parte de Fernando Fernán Gómez. El so aspectu y la so dicción convirtiéronlu nun galán atípicu dientro del cine español, con un ciertu aire solombriegu.

Xunto a la so carrera d'actor de cine, tuvo una llarguísima trayeutoria como actor de doblaxe tanto de cine como de dibuxos animaos. Falleció como consecuencia d'un cáncer de pulmón a la corta edá de 44 años lo que cortó pola freba la so trayeutoria como actor. Nel añu 2006 foi recordáu na XX gala de los Premios Goya. El Festival Internacional de Cine de Xixón concede un Premiu Nacional de Cinematografía que lleva'l nome de *Nacho Martínez*, este premiu foi concedíu nel añu 2005 a l'actriz Assumpta Serna, que fuera la so compañera de repartu en *Matador*.

## Filmografía
* *Tasio*, (1984).
* *Hierro dulce*, (1984).
* *Extramuros*, (1985).
* *Caso cerrado*, (1985).
* *La mitad del cielo*, (1986).
* *Amarga amargura*, (1986).
* *Matador*, (1986).
* *El viaje a ninguna parte*, (1986).
* *Adiós pequeña*, (1986).
* *La Ley del Deseo*, (1987).
* *Los días del cometa*, (1989).
* *El anónimo... ¡vaya papelón!*, (1990).
* *A solas contigo*, (1990).
* *La viuda del capitán Estrada*, (1991).
* *Tacones lejanos*, (1991).
* *La fiebre del oro*, (1993).
* *Mi nombre es sombra*, (1996).

## Televisión
* *Los pazos de Ulloa*.
* *El olivar de Atocha*.
* *La huella del crimen 2: El crimen de Perpignan*.
* *Los jinetes del Alba*.
* *Para Elisa*.
* *Un día volveré*.
* *Historias del otro lado*.

## Premiu Nacional de Cinematografía Nacho Martínez
* 2002, Juan Echanove.
* 2003, Gonzalo Suárez.
* 2004, Eusebio Poncela.
* 2005, Assumpta Serna.
* 2006, Maribel Verdú.
* 2007, Marisa Paredes
* 2008, Mercedes Sampietro
* 2009, Ángela Molina
* 2010, Charo López
* 2011, Montxo Armendáriz
* 2012, Luis San Narciso
* 2013, Carmelo Gómez
* 2014, Imanol Arias
* 2015, José Sacristán
* 2016, Lluís Homar
* 2017, Verónica Forqué
* 2018, Juan Diego
* 2019, Ernesto Alterio

## Referencies

## Enllaces esternos
Mesoamérica

**Mesoamérica** ye'l términu col que se denoma a la rexón del continente americanu qu'abarca aproximao'l sur de Méxicu (dende una llinia que va dende'l ríu Fuerte, baxa haza'l sur hasta los valles del Bajío y darréu sigue col rumbu norte fasta'l ríu Pánuco), y los territorios de Guatemala, El Salvador, Belize, y les porciones occidentales d'Hondures, Nicaragua y Costa Rica. Ye una macrorexón cultural de gran diversidá étnica y llingüística, la so unidá cultural básase n'aquello que Paul Kirchhoff definió como'l *complexu mesoamericanu*.

Ente otres coses, el nomáu complexu mesoamericanu inclúi l'agricultura del maíz, l'usu de dos calandarios (ún ritual de 260 díes ya otru *civil*, de 365 díes), los sacrificios humanos y la organización estatal de les sociedaes.El complexu mesoamericanu sirvió como preséu teóricu pa destremar a los pueblos de la rexón con respeutu a otres macrorexones culturales de la redolada, como Aridoamérica y Oasisamérica. El primeru d'estos términos tamién foi alcuñáu por Kirchhoff. Nes fontes de fala inglesa, dambes macrorexones son agrupaes nel *Suroeste* d'Estaos Xuníos (que n'ocasiones inclúi erróneamente como *perifériques* a les cultures del Bajío o'l Norte de Mesoamérica).

Anguaño, tenemos testimonios de la so cultura y la so grandura, al traviés de les ruines de ciudaes ancestrales qu'a dulces van revelando los sos secretos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Meandros del Nora

Los **meandros del [[ríu Nora]]** atópense na estaya anterior a la so mestura col ríu Nalón, ye dicir, dende'l pueblu de San Pedru Nora fasta'l banzáu de Priañes. El calce del Nora forma unes curves bien revesoses y encaxonaes, dixebrando asina los conceyos d'Uviéu y Les Regueres. 

La flora nun tien una bayura especial si bien na riba'l ríu atrópense estensiones de salgueru blancu y un encinal dientro la fastera d'influencia la presa de Priañes. La fauna rescampla por dellos tipos d'aves ivernantes y pola xaronca común.

Foron nomaos Monumentu natural el 13 de marzu de 2003, y declaraos ZEC el 29 d'avientu de 2014.

## Referencies
Fayona d'Eiros

La **fayona d'Eiros**, yera una gran faya asitiada cerca del pueblu d'Eiros, nel conceyu de Tinéu. Esta especie pertenez a la familia *fagus sylvatica*, tenía un altor de 28 m, una copa de 30 m y un diámetru de tueru de 4,45 metros. Créyese que superaba ampliamente los 200 años d'edá.

Foi declarada Monumentu natural el 27 d'abril de 1995.

En xineru de 2009 l'aire fizo desapaecer esti árbol.

## Imáxenes

Archivu:Fayona_Eiros_02.JPG
Archivu:Fayona_eiros_03.JPG
Archivu:Fayona_Eiros_05.JPG


## Referencies

## Enllaces esternos
Carbayón de Valentín

El **Carbayón de Valentín** ye un enorme y nudosu carbayu pertenez a la familia *[[Quercus robur]]* y ta afitáu nel llugar de Valentín, nel pueblu de Xera, del conceyu de Tinéu. 

El carbayón ta averáu a la ilesia (o la ilesia ta averada a elli, ya que los árboles milenarios yeren veneraos poles poblaciones antigües, y como yera davezu nel procesu de cristianización, la ilesia cristiana edificaba los sos templos aprovechando esti fechu), les sos dimensiones son: un altor de 16 metros, una copa de 20, y un enorme tueru cuyu perímetru algama los 10 metros. Ye ún de los árboles más vieyos d'Asturies, nomáu en documentos anteriores al descubrimientu d'América en 1492.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina del SIAPA
Remexones d'Oneta

Los **remexones naturales del [[ríu Oneta]]** alcuéntrense cerca l'aldega d'Oneta nel conceyu de Villayón n'Asturies. Trátase d'ún grupu de tres remexones permanentes en que'l más coñocíu pol so fácil accesu ye'l primeru, denomáu La Firvia, ye'l que tien el blincu d'augua ye'l mayor y algama los 15 metros d'altor. Baxando per un golipu aportamos al segundu cuyu accesu ye daqué más enguedeyáu, esti segundu remexón nómase Firvia d'Abaixu o la Ulloa ye más pequeñu y nun tan vertical como'l primeru. Por últimu ta'l tercer remexón, el más pequeñu, que ye lluendio d'atopar por mor a que la sienda ta desapaecida, nun hai camín marcáu y ye abondo inaccesible, asina nómase la Maseirúa.

Foron declaraos monumentu natural el 19 d'abril de 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos

* La Firbia
* La Firbia de más abajo
Sufreral de Boxo

El **Sofreral de Boxu** ye un grupu sufreres o carbayos *corques* de la triba *[[quercus suber]]*, que s'atopa nel conceyu d'Allande, enmarcada nes Sierres de Carondio y Valledor, averada al pueblu Boxo, na fastera d'A Serra de Murellos.

Ta formáu por dos mases d'árboles dalgo separtaes ente sí, les dos tienen árboles vieyos y novalinos. Esta viesca de sufreres ye la más importante d'Asturies y debe la so estrañeza a la so situación xeográfica, siendo un árbol de llatitúes más caldies.

La regulación del descorteyáu quedó recoyida nel Decretu de Declaración del Monumentu Natural nel añu 2002, quedando prohibíos los descorteyaos masivos de los árboles y que nun seyan d'usu tradicional.

Nesti sufreral destaca la presencia de la llagartesa serrana qu'apaez en cuetes más baxes que nel restu de la cordelera. Les aves presentes nesti espaciu son les típicas de los espacios forestales asturianos, pudiendo destacar por algamar una densidá dalgo más elevada'l capellán. Amás, nun ye raro ver esnalar al buzacón.

## Accesos
Dende La Puela, pela AS-14 contra a Grandas y llueu l'ALL-4 hasta Bendón. Dende ellí per una pequeña carretera hasta Is y posteriormente per una pista forestal hasta'l pueblu de Boxo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Texu de Salas

El **Texu de Salas** ye un árbol milenariu perteneciente a la triba *[[Taxus baccata]]* asitiáu na llocalidá de Salas. Ta asitiáu nel cementeriu, al llau de la ilesia parroquial, nesi mesmu espaciu hai otru texu, magar que de menor tamañu.

Los sos valumbos son: 12 metros d'altor, 12 metros de zafa y 6,5 metros de perímetru.

Esti texu foi declaráu monumentu natural el 27 d'abril de 1995. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel González Wes

**Manuel González Wes**  foi un periodista asturianu qu'en 1908 fundó'l periódicu *[[La Voz de Avilés]]*, del que foi primer direutor. Y de 1907 a 1912 foi presidente del Círculo Industrial y de Sport de Avilés (güei conocíu como *Real Avilés*).

El periódicu, magar que nun yera exautamente de partíu, sí taba na órbita de José Manuel Pedregal, del Partíu Reformista de Melquíades Álvarez, y tenía un marcáu calter republicanu. Esti aspeutu fizo que'l diariu viviera dellos problemes pente la dictadura de Primo de Rivera, y saludó depués la llegada de la Segunda República. 

'MGW', como roblara dellos de los sos artículos, yera consideráu un home dotáu pa la oratoria y la divulgación, estudió Drechu na Universidá d'Uviéu depués d'haber ingresáu nun seminariu ensin llegar a ordenase sacerdote. El so fiu Juan González-Wes Dintén estudió tamién Drechu pero dende la adolescencia dedicóse al diariu familiar del que foi direutor dende'l mesmu día del trunfu de los nacionales n'Asturies (21-10-1937) fasta'l so fallecimientu'l 23-7-1963. Otros fios de Manuel González Wes foron los artistes Fernando y Víctor Wes Dintén (o Fernando González-Wes Dintén). Una de las cais de Avilés lleva los apellios González Wes, pues foron promotores d'obres sociales, benéfiques y culturales como La Filarmónica, la Biblioteca Popular Circulante, la Sociedá Amigos del Arte, la Asociación Avilesina de Caridá, la Sociedá de Salvamentu de Náufragos, la Seición llocal de la Cruz Bermeya, la Escuela de Trabayu y el Club del Mar. En 1945 el so periódicu organizó la 1ª Regata Nacional de Traineres na ría d'Avilés.

Manuel González Wes morrió poco depués del españíu de la Guerra Civil española. Magar del so republicanismu, alloñándóse nidiamente del desenvolvimientu de la Segunda República, lo que valiera pa ser encuandráu como *fascista* pol bandu *roju*. Foi ún de los 'axusticiaos' siendo llanzáu dende un cantil del Cabu Peñes. El so cadáver nunca apaeció.

## Referencies
Ricardo Mella

**Ricardo Mella**  foi un periodista y anarquista español.

Estudió bachilleratu en Vigo y yá anantes apaez vinculáu al Partido Republicano Federal nel que tamién militaba so padre. Bien ceo entamó a collaborar cola prensa federalista pa pasar más sero al anarquismu.

En 1900 participó en París nel clandestín Congresu Sindical Internacional. Igualmente participó en Reus nun certame socialista nel que presentó'l trabayu *El problema de la emigración en Galicia*.

Ricardo Mella morrió'l 7 d'agostu de 1925 en Vigo y nel so entierru, nel cementeriu civil de la ciudá, aconceyáronse miles de persones.

## Ricardo Mella n'[[Asturies]]
La so profesión de topógrafu llevólu a trabayar en dellos sitios de la xeografía española, ente ello Asturies. En 1903 pronunciaría una conferencia nel Institutu Xovellanos de Xixón, onde conocería a Eleuterio Quintanilla col que acabaría manteniendo una gran y provechosa amistá, col que fundaría en 1910 el periódicu Aición Libertaria.

En 1911 acudió en representación d'Asturies al I Congresu de la CNT, en compañía de Pedro Sierra, representando a 1500 obreros de Xixón y La Felguera.

A la so muerte un ensamu d'amigos de Mella entamó la xera de publicar les sos *obres completes*. Ocuparíen seis volúmenes y el primeru, *Ideario*, foi asoleyáu en Xixón, con un prólogu de José Prat y un estudio biográficu de Pedro Sierra. Tamién el segundu volumen vio la lluz en Xixón, en 1934, con prólogu d'Eleuterio Quintanilla.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web de los herederos de Ricardo Mella
Vaxina

La **vaxina** ye un conductu muscular elásticu que nes femes de los mamíferos, estiéndese dende la vulva (lo más esterior del sistema reproductor de la fema) hasta l'úteru. Esti conductu ye utilizáu en xeneral pa realizar l'actu sexual y pal allumamientu.
Nel casu de la especie humana (y dalgunos antropoides) esti conductu úsase tamién pal placer n'otres práutiques sexuales non orientaes a la reproducción.

L'aniciu de la pallabra paez lligada a la funda utilizada pa guardar les espades (nomada vaina en llingua común). Al trespasar de los sieglos usóse en trataos d'anatomía'l llatinismu vaxina pa referise al conductu del órganu reproductor femenín.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pene

El **pene** (del llatín *pēnis*: pene, rabu) o **falu** (del griegu antiguu φαλλός, treslliteráu *phallós*) ye'l muérganu copulador masculín, qu'intervién, amás, na escreción urinaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bufón de Santiuste

El **Bufón de [[Santiuste]]** ye'l mayor bufón de la costa oriental, pudiendo algamar unos 40 metros. Alcuéntrase na llende más oriental del conceyu de Llanes (Asturies). 

Un bufón ta formáu en piedra caliar de monte, qu'al tar nun cantil ye erosionáu pol mar pembaxo y pol agua de la lluvia o ríos penriba, esta erosión forma unes cavidaes karstiques a mou de güecu de chimenea. Cuando la marea sube, l'agua y l'aire enllenen el güecu producíu saliendo al esterior penriba del cantil lo que provoca un chorru pulverizáu d'agua de mar al que se xune un soníu carauterísticu que ye lo que-y da'l nome de bufón.

Foi declaráu Monumentu Natural el 5 d'avientu de 2001, xunto col so entornu y el cantil.

## Referencies
Carbayera de Tragamón

La **carbayera de Tragamón** ye una viesca con una soperficia averada a les 3,8 ha d'árboles centenarios asitiada a orielles del ríu Peña francía nel pueblu de Cefontes, parroquia de Cabueñes, conceyu de Xixón (Asturies). Forma parte del Xardín Botánicu Atlánticu de Xixón. Foi declaráu monumentu natural el 13 de marzu de 2003 polo que ta abellugáu ya incluyíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 

Esta viesca ye uno de los meyores y escasísimos exemplos de l'antigua mata basal atlántica. Nella predominen los carbayu (Quercus robur y Quercus pyrenaica), magar que tamién atopamos exemplares de castañal, faya, pláganu, crezu, alcafresna o inclusive llaurel. Prieto afáyabase La Carbayera de La Isla, onde amás de carbayos alcuéntrese otres tribes como texos y xardones. Dientro de la fauna adicamos aves cantábriques como'l miruellu (*Turdus merula*), raitán (*Erithacus rubecula*), la cotoyina o el pinzón (*Fringilla coelebs*), asina como delles tribes de páridos, como'l chichipán, el carboneru garrapinos, l'agatión y l'esguil.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estatutu d'Autonomía

L**'Estatutu d'Autonomía** ye la norma institucional básica d'una Comunidá Autónoma, reconocida pola Constitución española de 1978 nel artículu 147 y de la cual la so aprobación llévase a cau per aciu d'una Llei Orgánica, tipu de norma que requier el votu favoratible de la mayoría absoluta del Congresu de los Diputaos y del Senáu. Nél se recueyen, al menos, el denomatu de la Comunidá, les llendes, la organización y sede de les instituciones autónomes, les competencies asumíes y, si procede, los entamos del réxime llingüísticu.

''Dientro de los términos de la presente Constitución, los Estatutos sedrán la norma institucional básica de cada Comunidá Autónoma y l'Estáu los reconocerá y amparará como parte integrante del so ordenamientu xurídicu.

Los Estatutos d'Autonomía formen parte del ordenamientu xurídicu del Estáu pero'l so réxime de fechura y aprobación ye estremáu del restu de les lleis.

Hai dos formes d'acceder a l'autonomía. Per aciu del artículu 143 de la Constitución Española, accédese a l'autonomía "reducida" que foi pensada pa les comunidaes "non históriques", ye dicir, toes aquelles que nun plebiscitaren afirmativamente Estatutos d'Autonomía demientres la II República Española.

Puen acceder a ella toles provincies que tengan elementos históricos, culturales y territoriales comunes. Tamién se pue formar una comunidá autónoma, cuando asina lo esprese l'interés xeneral, que vien determináu poles Cortes Xenerales. 

Cataluña, Galicia y el País Vascu, en cambéu, accedieron a l'autonomía pol procedimientu afitáu nel artículu 151 y la disposición transitoria segunda de la Constitución Española, más abegosu pero qu'al mesmu tiempu permite algamar muncho enantes el techu competencial desllindáu pol artículu 149 de la Constitución (onde s'enumberen les competencies esclusives del Estáu). Tamién accedió por esti procedimientu Andalucía, anque ensin les peculiaridaes afitaes na disposición transitoria segunda, al nun plebiscitar afirmativamente Estatutu dalu demientres el periodu republicano debíu al güelpe militar que daría pasu a la Guerra Civil y a la posterior Dictadura franquista. Andalucía, poro, accedió a l'autonomía per aciu d'un referendum que se celebra'l 28 de febreru de 1981.

El procesu ye daqué estremáu, yá que'l proyeutu d'Estatutu faenlo namái los diputaos y senadores de les provincies y ha pasar por un referendu popular enantes de ser ratificáu poles Cortes Xenerales y sancionáu y promulgáu pol Rei.

Los Estatutos anováronse na década de los noventa y anguaño ta facuiéndose una revisión de los mesmos.

Como toles normes del ordenamientu xurídicu español, tán subordinaos a la Constitución.

## Referencies

## Ver tamién
* Estatutu d'autonomía d'Asturies
Meridianu

Los **meridianos** son los círculos imaxinarios máximos que pasen pelos Polos.

Ente los infinitos meridianos distínguese especialmente'l Meridianu del llugar, que ye'l que pasa pel puntu au s'alluga l'observador. Suponiendo que l'observador ta nel puntu "O", el meridianu ye'l Pn-O-Ps-Pn.

Los Polos dividen esti meridianu en dos partes, la metada que pasa pol observador (Pn-O-Ps) nómase Meridianu Superior, a la otra metada nómase Meridianu Inferior. Polo xeneral, cuando falamos namái de meridianu tamos refiriéndonos al meridianu superior.

Primer meridianu: Ye'l meridianu que se toma como orixe para midir les llonxitúes; anguaño ye'l Meridianu de Greenwich, nomáu asina por pasar pel observatoriu d'esa ciudá inglesa. Poro, ye lo mesmo falar de Primer Meridianu que de Meridianu de Greenwich.

## Ver tamién
* Paralelu
Teixu de Bermiego

El **Teixu de Bermiego** o **Teixu la Ilesia** ye un texu de la especie *[[Taxus baccata]]* que podemos atopar na llocalidá quirosana de Bermiego (Asturies) averáu a la ilesia, allugada a les afueres del pueblu.

Esti texu milenariu ta declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 

La so morfoloxía ye cuasi perfeuta con una zafa que mide 15 metros, un altor de 10 metros y un perímetru de tueru d'ente 6,5 y 7 metros. Ye consideráu por dellos autores como'l texu más antiguu d'Europa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rebollu de Bermiego

El **Reboḷḷo** (o el **Rebocho**) de Bermiego ye un árbol milenariu de la triba *[[Quercus pyrenaica]]* que s'alcuentra na llocalidá quirosana de Bermiego, n'Asturies. Ta asitiáu nel centru'l pueblu, al llau la capiella San Antonio. Esti rebollu foi declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu y incluíu nel plan de recursos naturales d'Asturies. 

Los sos valumbos son: de zafa mide 19 metros, d'altor 9,5 metros y de tueru 5,9 metros de perímetru.

## Referencies

## Enllaces esternos
*www.asturias.es 
*Páxina con semeyes (en castellanu)
Meridianu de Greenwich

El **meridianu de Greenwich**, **Primer Meridianu** o **Meridianu Cero** ye'l semicírculu imaxinariu que xune los Polos y pasa per Greenwich, *('grinn-itch')*, en concretu pol sol observatoriu astronómicu. Ye'l meridianu de referencia que tien llonxitú 0º, y dende'l que se faen les midíes haza tolos demás. El so opuestu (180°), o seya'l semicírculu que lu completa, ye nomáu Llinia internacional de cambéu de fecha, y pasa pol Océanu Pacíficu.

Empobinando dica'l sur dende Polu Norte'l meridianu trespasa los vinientes países: Gran Bretaña, Francia, España, Arxelia, Malí, Burkina Fasu, Togu, Ghana y L'Antártida nel Polu Sur

Esti meridianu, adoutóse comu referente nuna conferencia internacional celebrada en 1884 en Washington, a la que foron delegaos de 25 países, aceutando ya fixando los vinientes acuerdos:

* Fixar un únicu meridianu de referencia que sustituya los numberosos esistentes.
* El meridianu qu'atraviesa l'Observatoriu de Greenwich nomaráse Meridianu inicial.
* Les llonxitúes alrodiu del globu al Este y Oeste tomaránse hasta los 180° dende el meridianu inicial.
* Tolos países adoutarán el día Universal.
* El día Universal entama en metanuechi (hora solar) en Greenwich, y tendrá una duración de 24 hores. 
* Los díes náuticos y astronómicos entamarán tamién en metanuechi. 
* Promoveránse tolos estudios téunicos pa la regulación ya difusión de l'aplicación del sistema métricu decimal a la división del tiempu ya l'espaciu.

Per cada 15 graos, tenemos un fusu horariu. Llóxicamente hai un total de 24 (24 Fusos x 15º = 360°) El tamañu dalgunos países fai que tengan varios fusos horarios, y en delles vegaes la llinia de fusu adáutase a la xeografía, polo que nun coinciden colos meridianos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alministración pública

Por Alministración pública, polo xeneral, entiéndese a la organización integrada per un personal profesional, dotada de medios económicos y materiales públicos que pon en práutica les decisiones tomaes pol gobiernu. Compónse de tou lo que la fai efectiva: funcionarios y edificios públicos, ente otros. Pola so función, ye'l enlaz ente la ciudadanía y el poder políticu. Ensin embargu, nun solo existe Alministración Pública nel Poder Executivu, sinón en gran parte'l Estáu e inclusive n'entes privados que desempeñen funciones alministratives por habilitación del Estáu. Del llatin "ad-ministrare", que significa servir, o de "ad manus traher" qu'alude a la idea de manexar o xestionar.

Pero el conceutu d'Alministración Pública pue ser entendíu dende dos puntos de vista. Dende un puntu de vista formal, entiéndese a la entidá qu'alministra, o seya, al organismu públicu que recibe del poder políticu la competencia y los medios necesarios pa la satisfacción de los intereses xenerales. Dende un puntu de vista material, entiéndese más bien l'actividá alministrativa, o seya, l'actividá d'esti organismu consideráu nos sos problemes de xestión y d'existencia propia, tanto nes sos rellaciones con otros organismos semexantes comu colos particulares pa asegurar la execución de la so xera.

L'Alministración tien una serie de prerrogatives que la coloquen nuna posición superior a la del alministráu. Ente dichos poderes destaquen:

* La interpretación unilateral de contratos. 
* La executividá de los actos alministrativos (per exemplu, el cobru de multes pol procedimientu d'apremiu). Ye decir, los actos de l'alministración deben cumplise, son obligatorios, y l'alministración ta autorizada pa imponelos unillateralmente a los particulares. 
* El sometimientu a una xurisdicción especializada, la xurisdicción Contenciosu-Alministrativa.
* La potestá expropiatoria, consistente na alquisición pola alministración, a traviés del correspondiente procedimientu, de bienes y derechos de particulares, col oxetu de dar cumplimientu a una finalidá d'interés públicu o social.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rasa llitoral asturiana

La **rasa llitoral asturiana** ye una franxa costera llana que percuerre tol llitoral asturianu. Tien un anchor d'ente 3 y 5 quilómetros y afáyase escalonada en trés niveles, ente los 0 y los 300 metros.

Les rases foron modelaes poles variaciones del nivel de la mar demientres los periodos glaciares ya interglaciares del Cuaternariu. Nos trés periodos de tresgresión (hai 20, 12 y 2 millones d'años), ficiéronse trés superficies d'abrasión, que nos periodos de regresión marina quedaron elevaes. Dende entós la rasa tuvo sometida a la erosión fluvial y a procesos de carstificamientu nos seutores caliares orientales.

El númberu de niveles de la rasa varia nos estremaos tramos del llitoral. Los trés niveles namái s'aprecien nidiamente nel cabu Peñes y al este de Ribeseya. 

*Al oeste d'Avilés namái s'aprecia un nivel, que ye'l resultáu de la fusión de los dos niveles d'arrasamientu más recientes.
*Na península'l Cabu Peñes apréciense perfechamente los trés niveles.
*Nel tramu oriental destrémense dos árees. Ente Xixón y Ribeseya los trés escalones desapaecen por mor del caráuter feble de los materiales y dende Ribeseya reapaecen con claridá. Nesti caberu sector, el nivel superior (ente los 100 y 300 metros d'altor), constitúi les nomaes sierres planes de cuarcita (Cue, Borbolla, Pimiangu), mentantu que'l nivel inferior, modeláu sobre roquéu caliar, contién formes peculiares de relieve cárstico, como los bufones (surtidores d'agua marino a presión nes cimes de los cantiles).

## Referencies

## Enllaces esternos
Sífilis

La **sífilis** venérea ye ua enfermedá orixinada pola bacteria *Treponema palidum*

Esta enfermedá divídese en tres etapes:
# Sífilis primaria o chancro:úlcera encarnada con bordes ríxidos. Ye percontaxosa y dura de 1 a 3 meses
# Sífilis secundaria: El 25% los afeutaos sedrán portadores asintomáticos. Los sos síntomes sedrán de caráuter gripal, infeición con manches encarnaes (esantema muco-cutáneo) y alopecia.
# Sífilis terciaria: Algamaranla los 2/3 restantes d'aquellos nos que nun remite la sífilis secundaria. Tarda en dase ente 3 y 30 años, orixinando l'apaición de llesiones dexeneratives (gomes) na peyeya, membranes mucoses y testículos, y causa síntomes neurolóxicos (neurosífilis):
* Ceguera
* Marcha inestable
* Demencia
* Parálisis xeneralizada
* Muerte

o síntomes cardiolóxicos (cardiosífilis), a nivel aórticu y mortal. Nun ye contaxosa
Durante la primer etapa la bacteria penetra al traviés de la mucosa xenital o peyeya (firíes), multiplicándose nel llugar d'entrada (na vaxina nes muyeres, nel pene nos homes).

Enantes de poder desapaecer, dispérsase a dellos llugares a traviés de los ganglios llinfáticos rexonales haza la peyeya, articulaciones, güesos, mucoses y fégadu.

Na tercer etapa xenera una hipersensibilidá de la rempuesta inmune de tipu IV
L'ausencia de tratamientu pue remitir la sífilis primaria (de xemes en cuandu), pero tratando con dellos antibióticos y penicilina pue remitir fácilmente.
Con ausencia de tratamientu nel 25% los infeutaos asintomáticos la enfermedá remitire.

El tratamientu na tercer etapa será ineficaz, pues será desendolcada pola hipersensibilidá de la rempuesta inmune y non por aición bacteriana direuta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rempuesta inmune de tipu IV

La **Rempuesta inmune de tipu IV** ye la producía en casos d'infeiciones na que los macrófagos son activaos polos llinfocitos T, al mesu tiempu activaos por antíxenos procedentes de la bacteria qu'infeuta.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de conceyos de Navarra

**VLlista de los 272 conceyos de la [[Comunidá Foral de Navarra]]:**

## Referencies

## Enllaces esternos
* Diputación de Navarra
* Datos de población (1/1/06) . Institutu Nacional d'Estadística.

## Ver tamién
* Llista de conceyos d'España
Principáu

Un **Principáu** ye una forma de gobiernu na que'l xefe d'estáu ye un príncipe. Ésti modelu de gobiernu diose muncho na Edá Media nos periodos qu'abarquen del sieglu XV al XVIII, los principaos yeren políticamente falando, pequeñes rexones que dependíen de la metrópolis medieval. Anguaño esisten namái los de Liechtenstein, Luxemburgu, Mónacu y Andorra.

Tamién ye'l nome oficial d'Asturies por motivos históricos. El títulu de Príncipe d'Asturies pertiénlu l'heriedu a la corona d'España.

## Principaos actuales
Na actualidá esisten, ente otros, los de Liechtenstein, Mónacu y Andorra.
Tamién forma parte del nome oficial de la Comunidá Autónoma española del Principáu d'Asturies y del Reinu Xuníu'l Principáu de Gales, por motivos históricos. Los títulos de Príncipe d'Asturies y Príncipe de Gales ostentanlu los herederos a les corones d'España y Reinu Xuníu, respetivamente.

Tamién alcontramos otros tipos de principaos, como'l de Cataluña, el cual recibió esti nome durante la esistencia de la Corona d'Aragón y tuvo plenamente vixente ta'l sieglu XIX. Sin embargu, nel Real Decretu de 30 de payares de 1833 pol que establécese la división provincial d'España de Javier de Burgos, el único principáu que se menciona ye'l d'Asturies, mencionándose a Cataluña simplemente así. 

Na actualidá esisten tres estaos soberanos col rangu de principáu, nos que'l príncipe ye'l xefe del Estáu. Son:
*  - Principáu d'Andorra
*  - Principáu de Liechtenstein
*  - Principáu de Mónaco

## Referencies
Capercaillie

**Capercaillie** ye un grupu de música folk escocés, de sonadía international, fundáu por Donald Shaw en 1984. Atopa la so insperación nel repertoriu tradicional céticu. La cantante Karen Matheson, de la que Sean Connery dixo: « la so voz ta bendita polos dioses », participó nel *Héritage des Celtes* de Dan Ar Braz, nos años 90 del sieglu XX. En 2003, concedióse-y el títulu de « Best Gaelic singer ». Con ocasión de los venti años del grupu grabaron un doble-cd recopilatoriu que salió en 2004. 

## El grupu
* Donald Shaw - teclaos, cordión
* Karen Matheson - vocalista
* Michael McGoldrick - xiblata, gaita
* Ewen Vernal - baxu
* Charlie McKerron - violín
* Manus Lunny - buzuki, guitarra
* David Robertson - percusión, bodhran
* Che Beresford - percusión


File:Karen Matheson 2007.jpg|Karen Matheson
File:FIL 2013 - Capercaillie - 8640.JPG|Donald Shaw
File:Charlie McKerron, Madrid, España, 2017 01.jpg|Charlie McKerron
File:Manus Lunny, Madrid, España, 2017.jpg|Manus Lunny
File:FIL 2013 - Capercaillie - 8694.JPG|Ewen Vernal
File:Michael McGoldrick, Madrid, España, 2017 05.jpg|Michael McGoldrick
File:David Robertson, Madrid, España, 2017 04.jpg|David Robertson
File:Che Beresford, Madrid, España, 2017 03.jpg|Che Beresford


## Discografía
* 1984 : *Cascade *
* 1987 : *Crosswinds*
* 1988 : *The Blood is Strong*
* 1989 : *Sidewalk* 
* 1991 : *Delirium* 
* 1992 : *Get Out* (recopilatoriu)
* 1993 : *Secret People* 
* 1994 : *Capercaillie*
* 1995 : *The Blood is Strong*
* 1995 : *Glenfinnan*
* 1996 : *To The Moon* 
* 1997 : *Beautiful Wasteland*
* 1998 : *Dusk Till Dawn : The best of Capercaillie*
* 1998 : *Waulkroots*
* 2000 : *Nadurra* 
* 2002 : *Choice Language*
* 2002 : *Capercaillie Live in Concert*
* 2004 : *Grace and Pride* (recopilatoriu - doble cd)
* 2008 : *Roses and Tears*
* 2013 : *At the Heart of It All*
En 2002, Karen Matheson sacó un álbum en solitario tituláu *Time To Fall* y en 2006 *Downriver*.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de Capercaillie (n'inglés)
* Capercaillie's Complete Discography
Crónica de Leodegundo

La **Crónica de Leodegundo** ye un rellatu históricu en cómic relativu a la monarquía asturiana y historia d'Europa, el Magreb y Oriente próximu creáu pol guionista y dibuxante asturianu Gaspar Meana. La historia abarca alredor de 180 años d'historia concentrada nos sieglos VIII y IX. 

L'ensamu de la obra consta de 25 comics escritos n'asturianu, de 48 páxines cada unu y ta editada en Xixón pola editorial Llibros del Pexe. 

Gaspar Meana recibio varios premios que vinieron a reconocer l'importante trabayu de documentación y divulgación qu'encontiaron la realización de la *Crónica de Leodegundo*.

## Volúmenes
La coleición ta dividida en venticinco llibros que s'amesten en cuatro bloques, que son:

#### El cantar de Liuva
* I.- La Mesa de Salomón [711-715 d.C.] (1991)
* II.- El señor de los Xenios [715-718 d.C.] (1992)
* III.- El Monte Sagrau [718-724 d.C.] (1992)
* IV.- La Diosa Vengatible [724-743 d.C.](1993)
* V.- Malike de la Ciudá ensin Terminar [743-758 d.C.] (1993)
* VI.- El Rei que Nunca Nun Hubo [758-772 d.C.] (1993)

#### El cantar de Teudán
* VII.- La Sombra l'herexe [772-784 d.C.] (1994)
* VIII.- L'Anxelde la Quinta Trompeta [784-796 d.C.] (1994)
* IX.- La Nuesa Señora d'Aquisgrán [796-798 d.C.] (1995)
* X.- Tres del Elefante [798-800 d.C.] (1995)
* XI.- Embaxo'l Iwan Curso [800-803 d.C.] (1996)
* XII.- Jacob en Betel [803-806 d.C.] (1996)
* XIII.- Carmen de Luna [806-807 d.C.] (1996)
* XIV.- El llugar de la Paz [807-814 d.C.] (1997)

#### El cantar de Piniol

* XV.- Nel País de los Mairús [814-817 d.C.] (1997)
* XVI.- Revolución [817-818 d.C.] (2000)
* XVII.- Fíos de Troya [818-833 d.C.] (2000)
* XVIII.- Empreador y penitente [833-834 d.C.] (2001)
* XIX.- Mahamud y el fíu de la perdición [834-841 d.C.] (2001)
* XX.- La bestia y el corderu [841-844 d.C.] (2002)
* XXI.- Harmaxedón [844 d.C.] (2003)
* XXII.- Casa de gloria y dominación [844-845 d.C.] (2004)
* XXIII.- Metratón N'arabot [845-846 d.C.] (2005)
* XXIV.- Xuiciu final [846-850 d.C.] (2005)

#### Epílogu
* XXV.- La última pallabra [850-960 d.C.] (2006)

## Referencies

## Enllaces esternos
Hemisferiu

Un **hemisferiu** ye cauna de les metaes en qu'un planu que pasa pel so centru divide una esfera. Remanez del llatín y esti a la so vez del griegu: *hemi*= mediu; sphera: esfera.

Na Tierra considerense los hemisferios de magar la Llinia del Ecuador, anque en puridá nun ye una esfera perfeuta. Al norte, el nomáu *hemisferiu boreal* o *[[hemisferiu Norte]]*, y al sur el nomáu *hemisferiu austral* o *[[hemisferiu Sur]]*'.

Tamién, de magar el Meridianu de Greenwich (llonxitú 0°), divídese a la Tierra nun **[[hemisferiu oriental]]** y un **[[hemisferiu occidental]]**, anque en puridá caún de los meridianos posibles partiría la Tierra en dos hemisferios. 

Los mesmos conceutos aplíquense a la esfera celeste. 

* Hemisferiu Norte
* Hemisferiu Sur
* Hemisferiu oriental
* Hemisferiu occidental
* Hemisferios de Magdeburgu, aparato de experimento.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hemisferiu norte

L**'hemisferiu norte** o boreal ye una de les divisiones clásiques en que se divide'l planeta Tierra. Correspuende a la metá del globu terráqueu asitiáu al norte de la Llinia del Ecuador, que la dixebra del Hemisferiu Sur.

L'Hemisferiu Norte ta compuestu na so mayoría por continentes, nél alcuéntrense la totalidá d'América del Norte, Centroamérica, Eurasia (Europa y Asia), la mayor parte d'África, la parte septentrional de Sudamérica y algunes islles menores d'Oceanía.

Les estaciones del añu asocédense en forma inversa al Hemisferiu Sur. Asina, el branu boreal ye ente xunu y setiembre, mentantu que l'iviernu faelo ente avientu y marzu. Debío a que'l periheliu asocede en xineru, el branu boreal ye más llargu que l'austral y más caldiu; a la inversa, l'iviernu boreal ye más curtiu que l'austral y menos severu.

Históricamente, l'Hemisferiu Norte foi consideráu un hemisferiu ricu y desendolcáu, en contraste col Sur, debíu principalmente a la esistencia de los países europeos, Estaos Xuníos y Xapón nesta zona. Cerca del 90% de la población mundial habita estes tierres, especialmente en China ya India.

## Ver tamién
* Hemisferiu sur

## Referencies

## Enllaces esternos