Banjo-Kazooie

***Banjo-Kazooie***(バンジョーとカズーイの大冒険) ye un videoxuegu en 3D del xéneru de plataformes pa Nintendo 64. Tien una secuela llamada *[[Banjo-Tooie]]*. Foi desenvueltu por Rareware y publicáu por Nintendo en 1998. Foi conocíu como *Project Dream* hasta que na so primer demostración nel E3 de 1997, recibió una cantidá significativa de rumores, en parte por cuenta de ser puestu como'l xuegu que sería al N64 lo que Donkey Kong Country yera al SNES en términos d'un adelantu en gráficos. Orixinalmente, foi supuestu que sería llanzáu como un xuegu de día de fiesta de Nintendo d'América pa 1997 con una promoción xunto a un xuguete en Tacu Bell y Burger King, pero Rare decidió retrasar el xuegu varios meses. Diddy Kong Racing tomó'l so llugar y con Banjo como personaxe seleccionable nel xuegu, lo cual dio-y un entorno a la franquicia de Donkey Kong. Banjo-Kazooie llegaría a convertise n'unu de los xuegos más populares de la consola.

Les estrelles del xuegu son un osu y una ave, Banjo y Kazooie, quien entamen la busca pola hermana de Banjo, Tooty, quien foi secuestrada pola bruxa Gruntilda. A lo llargo del viaxe, Banjo y Kazooie van recibir l'ayuda de Mumbo Jumbo el xamán y Bottles el topu, lo mesmo que de otros personaxes con papeles más pequeños.

Nes 1999 Interactive Achievement Awards, Banjo-Kazooie ganó les categoríes "Console Action/Adventure" y "Art Direction", y foi nomáu pal "Console Adventure Game of the Year" y el "Game of the Year".

La banda sonora de *Banjo-Kazooie*, compuesta por Grant Kirkhope, salió al mercáu en CD d'edición llindada.

## Manera de Xuegu
*Banjo-Kazooie* ye un videoxuegu de plataforma para un solu xugador onde'l xugador controla a los protagonistes Banjo y Kazooie. El xuegu ta estremáu en nueve niveles del tipu mundu abiertu onde'l xugador tien de recoyer notes musicales y pieces de ruempecabeces, o "Jiggies", pa progresar nel xuegu. Los xugadores transiten d'un nivel al otru al traviés del xoril de Gruntilda, que llega a sirvir como'l mundu principal del xuegu. Los Jiggies dexen al xugador completar los ruempecabeces que dexen la entrada a niveles bloquiaos, ente que les notes musicales dexen l'accesu a nueves seiciones del xoril de Gruntilda. Según *[[Super Mario 64]]*, la manera de xuegu ta diseñáu nuna manera que se-y llama non llinial, una y bones los xugadores nun tán forzaos a recoyer tolos jiggies nin toles notes musicales de nengún nivel en particular pa poder proceder al siguiente. Ye tamién posible saltase ciertos niveles siempres y cuando'l xugador tenga los ítems necesarios pa progresar y llegar a unu más enfusáu.

Cada nivel ta compuestu por un númberu de desafíos qu'arreya resolver acertijos, brincar torgues, recoyer oxetos y ganar oponentes. El xuegu tamién presenta dellos elementos del xéneru aición y aventura. Los xugadores dacuando tienen que falar colos NPC (Non-player character) y depués atopar una manera d'ayudar. Ye tamién posible amontar la vida de Banjo y Kazooie's en recoyendo setos extras a lo llargo de los niveles. Banjo y Kazooie pueden realizar un ampliu rangu d'habilidaes como brincar, engatar, nadar, volar y rodase n'enemigos. Munchos d'estos movimientos son aprendíos n'atopando a Bottles, un topu amigable, dientro de los mundos. Dellos movimientos riquen de ítems específicos por que puedan ser executaos; por casu, les plumes coloraes son usaes por Banjo y Kazooie pa volar ente que les plumes doraes son usaes pa protexese de too tipu de dañu. Dellos ítems tamién dexen al personaxe adquirir habilidaes temporales nun momentu en particular; por casu, los "turbo trainers" aproven un españíu de velocidá p'algamar un ciertu destín a tiempu.

Banjo y Kazooie atópense dacuando ayudaos por Mumbo Jumbo, un shaman qu'usa los sos poderes máxicos pa tresformalos en distintes criatures incluyendo una termita, calabaza, abeya, morsa ya inclusive un cocodrilu. Estos tresformamientos tienen les sos propies carauterístiques especiales y dexen al xugador a poder tener accesu a llugares qu'antes resultaben inaccesibles; por casu; la morsa aguanta los efeutos de l'agua cuasi conxelao. Los tokens de Mumbo que s'atopen espardíos a lo llargo del xuegu dexen el procesu de tresformamientu. El xuegu tamién inclúi trampes que'l xugador puede desbloquiar en recoyendo páxines del llibru de conxuros de Gruntilda que se llama "Cheato" .

## Argumentu
*Banjo-Kazooie* toma llugar nel Monte espiral (Spiral Mountain) y sigue la hestoria de Banjo, un osu machu café, y Kazooie, un páxaru fema que siempres s'atopa na mochila de Banjo. El xuegu empieza cuando una bruxa d'horrible temperamentu llamada Gruntilda enterar por aciu la so caldera que Tooty, la hermana menor de Banjo, ye una neña formosa. Esto fai sentir celosa, ye entós cuando Gruntilda decide crear una máquina que puede tresferir el nivel de guapura d'una persona a otra y cola que tien intenciones d'usar con Tooty. Ella entós secuestra a Tooty de la casa de Banjo mientres él duerme. En respuesta al secuestru, Kazooie espierta a Banjo y los dos entamen el so viaxe pa rescatala.

Banjo y Kazooie enterar del so amigu, Bottles el topu, que Tooty foi prindada por Gruntilda y suxer qu'ellos precisen un entrenamientu pa recoyer notes musicales y pieces de ruempecabeces pa progresar nel xoril de Gruntilda. Pal momentu en que llogren recoyer les notes musicales y "Jiggies" suficientes, Banjo y Kazooie confrontan a Gruntilda nun show d'un xuegu de trivia llamáu "Grunty's Furnace Fun". El xuegu presenta entrugues y desafíos de ciertos aspeutos rellacionaos col xuegu. Dempués de pasar al traviés de dellos xuegos de mesa, los dos ganen el xuegu y Grutilda fuxe. Yá axuntaos con Tooty, Banjo y Kazooie tornen a casa y celebren la so victoria colos sos amigos con una carne asao. Sicasí, Tooty recuérda-yos a toos que Gruntilda escapó y diz-y a Banjo y Kazooie que tornen a ganala d'una vegada por toes.

El dúu torna al xoril de gruntilda y llogren llegar al visu de la torre onde s'enfrenten con Gruntilda. Cola ayuda d'unes criatures amigables llamaes Jinjos, Banjo y Kazooie llogren ganar a Gruntilda, atrapándola debaxo d'una roca. Trunfantes tornen a la so casa y Banjo y Kazooie van a unes vacaciones na sablera colos sos amigos y celebren la so victoria. El xuegu termina con Gruntilda xurando vengación en contra de Banjo y Kazooie y llamando a la so secuaz Klungo a mover la roca que la tien atrapada.

## Historia
La hestoria empieza un día na zona de Spiral Mountain (El Monte Espiral), que ye habitada por Banjo, Kazooie, Bottles y delles otres criatures, incluyendo xigantes cenahories saltarines y otros vexetales. Nesa mañana particular, ente que'l sol relluma y la fauna espolleta, Banjo xaz dormíu roncando na so cama mientres la so hermana Tooty, la hermana bona de Banjo, espera qu'ésti vaya en busca d'aventures con ella.

Mentanto, la bruxa Gruntilda almira la so guapura usando'l so calderu como espeyu; anque seya la más fea de toes, ella sigue convencida de que ye la muyer más encantadora de la Tierra. Entruga al so calderu máxicu, Dingpot, si ella ye de fechu la más bella de toes, segura de que va oyer el so propiu nome; Dingpot contésta-y que nun ye ella sinón Tooty quien ye la más encantadora de la tierra. Gruntilda enfurecida disponer a dir a la casa de Banjo pa secuestrar a la so hermana y poder roba-y la so guapura.

Mentanto, fuera de la casa de Banjo, Tooty falaba con Bottles el topu, cuando Gruntilda sale fecha un bólidu del so xoril sobre la so escoba y llévase a Tooty alzándola pel aire, quien nun se va ensin lluchar. Banjo, poques gracies, atópase dormiendo na so cama, hasta que Kazooie lo despierta. Pero cuando dambos salen entérense que Gruntilda alloñóse volando con Tooty arrecostines. Dempués d'enterase de lo asocedío por aciu Bottles, los dos empiecen el so viaxe enriba de la Spiral Mountain y enfusándose nel Xoril de Gruntilda pa salvar a la perda hermana de Banjo.

## Mecánica de xuegu
*Banjo-Kazooie* adopta ciertes carauterístiques del títulu estreno de Nintendo 64 *[[Super Mario 64]]*. Por casu, el xugador tien d'esplorar un mundu 3D non llinial y recoyer pieces cola forma de "Jigsaws" (como les "estrelles" de *Super Mario 64*, pero éstes son pieces de puzzle) p'abrir nuevos mundos. Mientres dalgunos consideren *Banjo-Kazooie* una evolución de *Super Mario 64*, otros criticaron la falta d'innovación nel títulu per parte de Rare.

Sicasí, cabo destacar carauterístiques que fueron nueves pa la dómina como l'habilidá de Banjo y Kazooie de tresformase cola ayuda de los poderes máxicos de Mumbo pa convertise en criatures como una termita, un cocodrilu, un babarón, una calabaza y una morsa. Tamién hai que destacar la posibilidá d'utilizar los poderes de dos personaxes combinaos, el gran llume, la música que camuda dinámicamente d'estilu reflexando la tensión y el peligru del momentu, y l'habilidá de los personaxes d'aprender nuevos movimientos (enseñaos pol so amigu Bottles).

Como en *Super Mario 64*, los xugadores introducir nos mundos en busca de les pieces perdíes. Hai tres tipos de pieces qu'ayuden al xugador nel so progresu al traviés del xuegu. Estes pieces son les pieces de Jigsaw, les notes musicales y les pieces de Mumbo.

Les primeres, les pieces de Jigsaw, son pieces d'un ruempecabeces que nos ayudar a abrir nuevos mundos. Hai diez pieces en cada mundu: nueve d'elles deben buscar y atopar ente que la otra consiguir tres atopar a los cinco personaxes Jinjo que s'atopen nel mundu.

Les segundes, les pieces musicales, abren les puertes que precisen notes máxiques nel castiellu de Gruntilda. Hai 100 notes en cada mundu y en total unes 900.

Les terceres, les pieces de Mumbo, conceden al xugador tresformamientos máxicos nel cabanu de Mumbo. El cabanu atópase cerca de terrenes que namái podíen esplorase gracies a los tresformamientos máxicos.

Amás de les pieces principales, el xugador puede recoyer otros ítems, que pueden ser usaos pa resolver ruempecabeces y vencer enemigos. El topu Bottles enseña a Banjo y Kazooie cómo utilizar los ítems. Estos son: los güevos, les plumes coloraes y les plumes doraes, pudiendo atropar una cantidá máxima de 200, 100 y 20 respeutivamente. Los güevos son llanzaos como proyeutiles o llanzaos dende'l llombu de Kazooie. Les plumes coloraes son usaes pa volar y realizar ataques aéreos ente que les plumes doraes tienen l'ataque más poderosu, el "WonderWing", que fai invencible al xugador por un pocu de tiempu y puede esaniciar a cualquier enemigu o refugar zones de peligru. 

Amás, esisten unos ítems estraños los cualos úsense especialmente na resolución de ruempecabeces: les "Wading Boots", que s'utilicen pa cruciar terrenes peligrosos, y les "Running Shoes", que otorguen velocidá extra, frecuentemente en metá d'una carrera o pa los ruempecabeces contrarreló. Finalmente, hai unos ítems d'ayuda como les vides extras, que tien forma d'estatua dorada de Banjo, y les "Honeycomb energy", que amonten la salú del xugador que puede atopase en cualquier nivel y dexa ganar un hexágonu más de vida.

## Personaxes
* *[[Banjo Bear|Banjo]]*, ye un osu llixeramente desnortiáu y el protagonista. 
* *[[Kazooie]]*, ye una páxara colorada bien musga y la protagonista.
* *[[Tooty]]*, ye la hermana de Banjo. Ye prindada por Gruntilda.
* *[[Bottles (Banjo-Kazooie)|Bottles]]*, el topu qu'ayuda y enseña movimientos a los protagonistes na so aventura. 
* *[[Mumbo Jumbo (Banjo-Kazooie)|Mumbo Jumbo]]*, el xamán qu'ayuda a Banjo y a Kazooie. 
* *[[Gruntilda]]*, la bruxa y l'antagonista del xuegu.
* *[[Brentilda]]*, la hermana bona de Gruntilda (la cual ye una fada). 
* *[[Klungo]]*, el deforme secuaz de Gruntilda. 
* *[[Cheato]]*, el llibru de trucos.

## Mundos/Niveles
Esisten nueve mundos principales (o niveles) en Banjo-Kazooie, anque la mayor parte del xuegu trescurre fuera d'ellos, en Gruntilda's Lair (El Xoril de Gruntilda). Los niveles son, n'orde, los siguientes:

**Spiral Mountain** (Monte Espiral): anque nun ye un mundu nel mesmu sentíu que los demás, el xuegu empieza equí, dempués de que Tooty ye secuestrada. Banjo y Kazooie primero deben d'aprender dellos movimientos básicos nésta zona antes de poder entrar a Gruntilda's Lair.
Nos xuegos de Banjo y Kazooie, Spiral Mountain ye'l llar de munchos personaxes, incluyendo a Banjo. La casa de Banjo atópase na parte esterior de Spiral Mountain, que ye tamién ónde vive Grunty, nel so xoril conocíu como Grunty's Lair. En Banjo Kazooie ye gracies a ésta xoril que Banjo puede entrar a los mundos nos que se debe aventurar. Spiral Mountain llogra'l so nome del monte en forma d'espiral que s'atopa nel centru del llugar, alredor de la cual xaz un pequeñu llagu.
Antes del estrenu de Banjo-Kazooie, munchos fans rumoraban que Spiral Mountain yera parte del Northern Kremisphere de Donkey Kong Country 3, sicasí, dempués de que Banjo-Tooie tuvo a la venta, foi confirmáu que Spiral Mountain yera en realidá una parte de Isle O' Hags (La Islla de les Bruxes.) El fechu de que los otros mundos atopaos en Gruntilda's Lair tamién tean en Isle O' Hags ye desconocíu. Sicasí, puede asumise que nun lo tán, viendo cómo'l xugador ye "tresportáu" a los mundos. Amás, la vista dende'l cielu (en Cloud Cuckooland) de Isle O'Hags tamién refuta esta teoría, pos nun paez haber carauterístiques xeolóxiques que nos recuerden los mundos de Banjo-Kazooie (Treasure Trove Cove sería obviamente visible, pos ye una isla), anque podríen rellacionase con rexones de los mundos de Banjo–Tooie.

**Mumbo's Mountain** (Llomba de Mumbo): ye'l mundu más pequeñu, que, na so mayor parte, sirve de terrén d'entrenamientu pa los movimientos básicos. Ésti ye'l nivel ónde conoces a Mumbo Jumbo. Tamién hai un pueblu de Grublins, un nial de termites, un llagu, un retruque del StoneHenge y l'árbol de Conga, un gorila xefe de fase que llanza naranxes, y Chimpy un monu afamiáu que-y gustaría comer una naranxa de Conga.
Tresformamientu: Termita

**Treasure Trove Cove** (Islla de l'Ayalga Secreta): desenvolver nuna soleyera islla arenosa. El tiburón Snacker (que puede ser esaniciáu, pero dempués torna, asina que ye invencible) apaez na agua arrodiando la islla central si Banjo y Kazooie cayen nella. Snacker vuelve apaecer en Rusty Bucket Bay, nuna parte aisllada de la badea. En TTC habita l'hipopótamu pirata (namoráu del oru y, aparentemente hidrofóbicu) llamáu Captain Blubber (Capitán Grasoso o Capitán Balbuceante) que dexó la so ayalga nel so barcu fundíu. Tamién hai un castiellu de sable onde s'ingresen los trucos del llibru Cheato, un faru nel visu de la isla, la sablera de Nipper (cámbaru ermitañu) que ye'l xefe d'esta fase. va enfrentar al xugador coles sos pinces y al vencelo puede entrase al interior del so cascu. Esisten delles arques partíes por tola fase con ayalgues, anque les arques son enemigos.

**Clanker's Cavern** (Covarones de Clanker): la llarga zona metálica, húmeda y fría onde habita un xigantescu tiburón mecánicu llamáu Clanker, que funciona como triturador de basura (pal so disgustu). Gran parte d'ésti nivel desenvuélvese dientro de Clanker. De primeres, Clanker ta no fondero del foso acuáticu, pero ye capaz de salir a la superficie cola ayuda de Banjo y Kazooie (y de un pexe que coles sos burbuyes da-y aire a Banjo por qu'aliende so l'agua). Tamién puede aportase a una alcantariella secreta onde hai 4 cámbaros mutantes. Tamién hai unes tuberíes percima de Clanker, que namái pueden algamar cola ayuda del gran pexe mecánicu.

**Bubblegloop Swamp** (Banzáu Burbujeante): el mundu-banzáu habitáu por pirañes, xaronques y un amenazador caimán, Mr. Vile (Sr. Llaín), quien mora dientro d'una enorme cabeza de caimán. Tamién s'atopa un pueblu sobre árboles, a Tanktup, que ye una tortúa xigante qu'al metese na so boca llegar a la escuela de música de Tiptup, que ye un personaxe de Diddy Kong Racing y qu'enseña a los sos alumnos. Tamién hai un llaberintu con agües infestaes de pirañes y la zona central onde 6 xaronques doraes, los xefes de fase, ataquen.
Tresformamientu: Cocodrilu

**Freezeezy Peak** (Picu Conxeláu): El mundu neváu con temática navidiega con un xigantescu home de nieve en mediu. Ye'l llar de Boggy, l'osu polar y los sos fíos, quien interpreten un papel importante en Banjo-Tooie. Hai un árbol de Navidá onde viven los Twinkies, que son lluces que sirven pa prender l'árbol, y los Tinker que traten de comese a los Twinkies. Atópase, tamién, la cueva de Wozza, una morsa quien tien llerza a los osos, y un pueblu neváu con llagos conxelaos onde viven los Sir. Slush. L'iglú de Boggy y la Calavera de Mumbo atopar n'estremos d'esti nivel.
Tresformamientu: Morsa

**Gobi's Valley** (Valle de Gobi): un mundu ermu con temática exipcia con tou y pirámides. El camellu llamáu Gobi ye primordial na hestoria d'ésta área. Nun se menta si'l desiertu llámase asina pol camellu o viceversa, pero'l nome paez tar inspiráu nel Desiertu de Gobi. Gobi apaez delles vegaes en Banjo-Kazooie y la so secuela. Equí tamién habiten Trunker (una palmera que vive nun oasis), Rubee (un encantador de culiebres), Jinxy (una esfinxe con forma de perru) y un aru en forma de cactus percima de sables calientes. Tamién s'atopa un llaberintu dientro de la pirámide de King Sandybutt (Rei Culu-de-sable).
 
**Mad Monster Mansion** (Casona de la Bisarma Esquiciada): el mundu de temática de Halloween con una casa encantada, cadarmes, pantasmes, llábanes, según otros canalles rondando perhí. Nésti mundu tamién s'atopa un retrete parlante llamáu Loggo (que ta nel bañu de la casona y que si los protagonistes tán tresformaos en calabaza puede aportase al so interior), una fonte tóxica, una ilesia con un órganu tocáu por una esquito pantasma llamada Motzand, un tendeyón tenebrosu, un llaberintu de sebes y un pozu. La casona tien un comedor, una bodega nel suétanu, un cuartu, desvanes, el teyáu, un campusantu nel esterior y una Pantasma llamada Snapper que guarda una Jiggy. Créese que la casona ye propiedá de Gruntilda y que Snapper nel so esbirru.
Tresformamientu: Calabaza **Rusty
 
Bucket Bay** (Badea del Barcu Ferruñosu): diseñáu como un puertu, centráu alredor del llargu buque mercante que da nome a la fase, el "Rusty Bucket" (Balde Ferruñosu). L'agua d'ésti mundu ta contaminada y consume el suministru d'aire anque se tea nadando na superficie y que consume l'aire'l doble de rápidu si se nada so l'agua. Ésti nivel ye consideráu por munchos como'l más difícil del xuegu. Munches casetes, una piscina tóxica y una zona onde ta Snacker, el tiburón. El barcu tien una sala de máquines, una cocina, el camarote del capitán, la sala del mapa, una bodega, la cubierta y una zona de carga amás d'una bodega de carga. La zona ta guardada por Grublins marineros y una caxa xigante xefe de fase con 20 vides llamáu Boss Boom Box (Xefe caxa esplosiva). Sol puertu puede atopase a un delfín llamáu Snorkel que s'atopa atrapáu so una ancla y que vive nestes agües.

**Click Clock Wood** (Árbol del Tiempu): centráu alredor d'un árbol xigantescu, pue ser xugáu mientres les cuatro estaciones del añu, siendo la primera la Primavera, con distintes torgues y oxetivos que cumplir (ésti mundu ye consideráu unu de los favoritos polos fans). Gobi apaecer de nuevu nésti nivel. Mumbo ta en toes aparcar pero solo puede tresformase a Banjo y Kazooie en primavera, yá que pon escuses nel restu de les estaciones: pel branu fai enforma calor, na seronda barre les fueyes que cubren el pad y pel iviernu Mumbo atopar de vacaciones. Hai un setu onde viven los Zubbbas (aviespes guardianes d'una Jiggy), la casa de Gnawty el castor, la casa de Napnut l'esguil, la casa Grublin Hood y el nial de Eyrie (un pichón d'águila al que va haber que curiar y alimentar a lo llargo de les estaciones). Cada estación amuesa diferencies nel nivel: en primavera llueve enforma, les fueyes y les plantes carnívores son pequeñes y los Grublins visten camises de manga curtia; pel branu hai seca, polo que'l llagu central atópase en niveles mínimos, les plantes carnívores son daqué más grandes y los Grublins nun lleven camises; na seronda l'agua vuelve al so nivel normal, vemos montes de fueyes cayíes atropaes per toos llaos y les carnívores son muncho más grandes; pel iviernu l'agua ta conxelada, anque hai un furacu que dexa entrar nella anque l'aire consúmese bien rápido pola baxa temperatura, apaecen enemigos de xelu de Freezeezy Peak, les plantes carnívores tán amostalgues y los Grublins visten camises de manga llarga, guantes y bufanda. Tresformamientu: Babarón

Según lo entamao diben incluyise más niveles, que fueron esaniciaos antes del estrenu del xuegu. Dalgunos d'ellos son:
* Fungus Forest (Monte de los Fungos): Puede vese una semeya d'ésti llugar en casa de Banjo, xunto a la so cama. Sicasí foi utilizáu en *Donkey Kong 64* como Fungi Forest.
* Hammerhead Beach (Sablera Martiellu): Yera'l nome orixinal de Treasure Trove Cove.
* Mount Fire Eyes (Monte De Güeyos Encesos): Créese que la entrada al nivel supónse que taría nel cuartu de llava tres la enorme cabeza de piedra de la bruxa en Gruntilda's Lair (en realidá ye'l mundu que menta Gobi). Dalgunos dicen que foi la inspiración pal llau de fueu de Hailfire Peaks en Banjo-Tooie. Pero en realidá puede vese una parte del esaniciáu nivel nel parque de diversiones de Grunty en Banjo-Tooie.

## Apaiciones
* En Click Clock Wood, Banjo y Kazooie conocieron a un personaxe llamada Gnawty el Castor. Ésti personaxe ye tamién un enemigu nos xuegos de Donkey Kong, realizáu tamién por Rareware. El Gnawty d'ésti xuegu vese bien similar a los de Donkey Kong 64, namái que la so piel ye más escura, pero non azul, anque en *Donkey Kong Country 1* apaecen Gnawtys cafés.
* Tiptup apaez en Bubblegloop Swamp. Tiptup yera unu de los corredores de Diddy Kong Racing, un xuegu de carreres de 1997 onde tamién sale Banjo como personaxe a escoyer. Tiptup tamién apaez en Banjo-Tooie. 
* Una fotografía temprana de *Donkey Kong 64* amuesa les cabeces de Banjo y Kazooie na ducha de la casa del árbol de Donkey Kong. Sicasí, la ducha foi esaniciada antes del estrenu del xuegu.
* Les cabeces de Banjo (como un troféu sobre la chimenea) y Kazooie (como'l mangu d'una sombriella) pueden reparase nel xuegu de Rare *Conker's Bad Fur Day* (pal Nintendo 64, clasificáu Mature.)
* Da igual manera les cabeces de Banjo y Kazooie pueden trate nel antepar que sirve de fondu al menú de *Conker Live and Reloaded* títulu remake de *Conker's Bad Fur Day* pa Xbox.
* Nel xuegu de Microsoft para Xbox *Grabbed by the Ghoulies*, nel antepar pueden vese monstruoses versiones de les cabeces de Banjo y Kazooie. El xuegu tamién nos amuesa munches semeyes y artículos graciosos patrocinaos polos personaxes del xuegu. Tamién se cree que'l pexe doráu nel salón de clases ye Roysten, el mesmu pexe que Banjo tuvo como mascota, y que siempres ye maltratáu y/o cocináu al traviés de la franquicia.
* Nel xuegu de Microsoft para Xbox 360 "Viva Piñata", tán disponibles les estatues cola figura de Banjo y Kazooie y la de Mumbo Jumbo.
* En Sonic & Sega All-Stars Racing para Xbox 360 como personaxes jugables.
* En Minecraft pa Xbox 360 esta un pack de skins colos personaxes Banjo, Tooty, Bottles, Mumbo Jumbo, Klungo y Gruntilda

## Remortines
* Banjo-Tooie - Nintendo 64 (2000) 
* Banjo-Kazooie: La Vengación de Grunty - GBA (2003) 
* Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts - Xbox 360 (2008) 

Tamién esistió un xuegu d'estilu Mario Kart (similar a Diddy Kong Racing de Rare) pal Game Boy Advance tituláu Banjo-Pilot y estrenáu en 2005. L'últimu trabayu de Rare foi la secuela de Banjo-Tooie titulada Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts, al que se-y camudó'l nomatu n'España por Baches y Achiperres.

## Intereses
* Na fase beta del xuegu, el tiburón mecánicu xigante, **Clanker, **diba ser orgánicu y non mecánicu.
* Sol nome del barcu en **Rusty Bucket Bay **diz "*Twycross, England*", ye la llocalización de les oficines de** **Rare.
* Banjo puede tresformase en 5 coses: Una formiga, un cocodrilu, una morsa, una calabaza y una abeya.
* L'únicu tresformamientu que puede atacar ye'l cocodrilu.
* El tresformamientu de l'abeya apaez nuevamente en* Banjo-Tooie (solo que n'este xuego si puede atacar)*.
* Hai un tresformamientu ocultu per mediu d'un trucu, una llavadora que más tarde apaecería na so secuela.
* Solamente hai 3 alcuentros con *Cheato*, el llibru máxicu que da al xugador trucos.
* *Treasure Trove Cove, Clankers Cavern, Gobi's Valley* y* Rusty Bucket Bay *son los únicos llugares onde nun apaez Mumbo.
* Tiptup, la tortúa qu'apaez en **Bubblegloop Swamp, **xunto con Banjo apaecieron en Diddy Kong Racing.
* Este ye l'únicu xuegu de la serie onde apaez Tooty.
* Na versión beta, había una semeya de* Donkey Kong* a un llau de la cama de Banjo, pero foi camudáu por una de Tooty nel so llanzamientu.
* Nel intro del xuegu, Mumbo Jumbo ta tocando un xilófonu, este mesmu preséu apaez en* Candy Kong's Music Shop* en *Donkey Kong 64*.
* Boggy l'osu polar tien 3 fíos: Soggy, Moggy y Groggy. Toos apaecen en Banjo-Tooie
* Si consigues los 100 Jiggies, *Mumbo Jumbo* va apaecer a la fin y va amosalu al xugador un adelantu de la so secuela, Banjo-Tooie.
* Banjo-Kazooie orixinalmente díbase llamar **Dream**, un proyeutu que sería llanzáu para SNES onde *Banjo *yera un rapazu, de nome **Edison** enfrentando a unos pirates, portando una espada de madera en cuenta de *Kazooie*.
* Un nivel, "**Fungus Forest**"** **apaecería cuando se llanzara'l xuegu, pero foi refugáu por razones de tiempu, especulando que la so llocalización taría nel nivel **Click-Clock Wood**. Más tarde esti nivel seria lleváu a cabu pero n'otru xuegu,** ***Donkey Kong 64.* Na casa de Banjo hai una semeya del nivel nun cuadru.
* Nel proyeutu *Dream*, l'antagonista principal yera un pirata de nome **Captain Blackeye **primero que fuera canceláu y va llegar *Grunty *nel so llugar*. *Este mesmu personaxe atopar nun chigre na secuela Banjo-Tooie nel mundu **Jolly Roger's Lagoon**, bebiendo n'estáu de ebriedad y llamentando que'l so xuegu fuera canceláu, dalguna de les sos frases diz: **"Arr! I had a dream once...", "I were in this fine game...", and "A bear stole me glory...looked a bit like you, 'y did!"**, faciendo clara referencia de Banjo.
* Nel videoxuegu Conker's Bad Fur Day, el paquete de lleche dicía "Wanted: Tooty, lost since Banjo-Kazooie (1998)" que ye una clara referencia a que Tooty yá nun apaez nes remortines.
* Los xugadores paraguayos sorprender al escuchar a Banjo pronunciar entusiasmáu una interxeición que suena a "¡Yahá!" na presentación del xuegu. Coincidentemente en guaraní (segundu idioma oficial de Paraguái) "¡yahá!" significa "¡vamos!"

## Desarrollu
*Banjo-Kazooie* foi desenvueltu pol mesmu equipu que desenvolvió *[[Donkey Kong Country 2: Diddy's Kong Quest]]*. El desarrollu del xuegu empezó a finales de 1995 pal Super Nintendo Entertainment System sol nome de *[[Project Dream|Dream]]* y onde s'usaba la teunoloxía gráfica "ACM" (Advanced Computer Modeling) de Rare, de primeres usáu en *[[Donkey Kong Country]]*, a un nivel bien avanzáu. *Dream* foi orixinalmente suxeríu como un xuegu d'aventura onde protagonizaría un mozu llamáu Edison, que tenía una espada de madera y que s'atoparía con problemes con un grupu de pirates lideraos por un capitán llamáu Blackeye. Sicasí, Edison foi finalmente reemplazáu yá que Rare sintió que'l personaxe resultaba "bien xenéricu". Los desarrolladores primeru intentaron con un coneyu y depués un osu, que se convirtió en Banjo

El desarrollu foi tresferíu al Nintendo 64. Coles mesmes, Rare tuvo interesáu en faer un xuegu más basáu na aición que s'enfocara totalmente en Banjo y les sos habilidaes. Nesti puntu l'equipu creó a Kazooie. "A nós asocediónos la idea de qu'un par d'ales podría apaecer dende la mochila [de Banjo] p'ayudar a realizar un 'doble brincu'," Gregg Mayles, direutor del xuegu, esplicó. "Nós tamién quixímos que [él] fuera capaz de correr bien rápido cuando se riquir... entós nós amestamos un par de 'piernes corredores rápides' que-y apaecieren dende'l fondu de la mochila... y llueu [...] nós llegamos a la conclusión lóxica qu'esto podría pertenecer a otru personaxe, unu que realmente viviera na mochila de Banjo." En cuenta de usar diálogu real, los personaxes teníen voces de "murmuriu". Esta decisión foi fecha pa tresmitir les sos personalidaes ensin la necesidá de qu'ellos tean realmente falando, yá que Rare creía qu'una fala real "podría arruinar la perceición de los personaxes al xugador."

La banda sonora del xuegu foi compuesta por Grant Kirkhope, qu'enantes yá compunxera la metá de la música pa *[[GoldenEye 007 (1997 video game)|GoldenEye 007]]*. Les temes que s'escuchen nel xuegu fueron diseñaos pa ser bien interactivos, onde camudaben dinámicamente pa reflexar l'allugamientu del xugador. Por casu, siempres que'l xugador somorguiar na agua, la música camuda nun arreglu d'arpes del mundu principal pa un ambiente acuático. La música gradualmente esmorezse d'un estilu al siguiente ensin nenguna posa, ente que la composición xeneral repitir de cutio. Un álbum de banda sonora incompletu del xuegu foi publicáu más tarde en 1998.

*Banjo-Kazooie* tamién emplegaba una téunica bien avanzada pal render de les gráfiques computacionales. Los personaxes fueron creaos con mínimes cantidaes de testura pa da-yos una imaxe nítida y llimpia, ente que los ambientes de cutiu usaben grandes cantidaes de testura estremaos ente 64*64 pieces, que yera'l tamañu de testura más grande que'l Nintendo 64 podía faer render. Como resultancia, esta téunica provocaba problemes de fragmentación de memoria significativa. Sicasí, l'equipu de desarrollu iguar pa crear un sistema propietariu que podía "reorganizar" la memoria; mientres los xugadores movíense dientro del xuegu, la fragmentación resolvíase al par. Según el programador xefe Chris Sutherland, "Yo duldo que munchos de los xuegos del N64 de la dómina podíen faer daqué paecíu a eso".

Rare tamién entamó incluyir una manera de xuegu adicional según más mundos dientro del actual conteníu del xuegu, pero les restricciones de tiempu dictaben lo contrario. Adicionalmente, una función llamada "Stop 'N' Swop", que podría aparentemente dexar a la información ser tresferida ente "Banjo-Kazooie" y la so futura secuela *[[Banjo-Tooie]]*, permanez incompleta na versión orixinal del xuegu. Tiempu dempués esplicóse qu'una de les razones poles cualos la función nunca pudo ser dafechu implementada foi por cuenta de dificultaes téuniques nel hardware del Nintendo 64. En xunu de 1997, una versión funcional del xuegu foi amosada nel E3, Electronic Entertainment Expo. *Banjo-Kazooie* foi primeramente entamáu pa ser publicáu a finales de 1997, pero foi retrasáu dellos meses. Foi eventualmente puestu a la venta'l 29 de xunu de 1998 n'América del norte y el 17 de xunetu de 1998 n'Europa.

## Receición

*Banjo-Kazooie* foi un ésitu comercial y de crítica, vendiendo más de 1,8 millones de copies n'Estaos Xuníos y más de 405.000 unidaes en Xapón. El xuegu tien una puntuación de 92 de 100 en Metacritic, lo que se considera como "aclamación universal". *[[GamePro]] * describió a *Banjo-Kazooie* como'l xuegu "más complexu, más fluyíu, y más curiosu que'l so fontaneru predecesor, *[[Super Mario 64]]*. Ye seguru que dexó inclusive a los más fuertes críticos [del Nintendo 64] col güeyu cuadráu." El periodista Peer Schneider, qu'escribió para IGN, dio al xuegu una puntuación de 9,6 de 10, declarando que'l xuegu "ye'l meyor xuegu de plataforma 3D que xugué, y resulta un más que dignu socesor de *Super Mario 64*".

Los críticos tamién emponderaron al títulu poles sos gráfiques detallaes. Jeff Gerstmann de GameSpot escribió "gráficamente, "Banjo-Kazooie" llevar a otru nivel. El xuegu caltién la presentación y la sensación de *Mario 64*, pero en cuenta de polígonos planos y avisiegos, *BK* usa munches testures". La llarga perceición de distancia del xuegu, frame rate constante y distintos mundos temáticos son destacaos bien positivamente. Los críticos tamién emponderaron la banda sonora dinámica del xuegu. Peer Schneider remarcó qu'esta función "dexó a los xugadores saber a onde dirixíense. Esto pasa tol tiempu y en cada nivel. Tou siéntese bien al estilu de Disney" Los efeutos de soníu recibieron una similar allabancia, con munchos editores acreditando'l patrón de fala únicu y diversu de los personaxes.

El xuegu foi dacuando llamáu un clon de *Super Mario 64* pola so manera de xuegu similar. Gerstmann comparar favorablemente con *Mario*, diciendo que "Nun s'esvia enforma de la fórmula, pero fai un progresu lóxicu que la to te esperaríes que Nintendo faiga" *[[Game Informer]]* reparó que mientres los dos xuegos son bien similares, *Banjo-Kazooie* tien menos énfasis na plataforma y más na esploración. Schneider notó que los mundos de *Banjo-Kazooie* son "más grandes, más detallaos y llenos de personaxes interactivos en cada esquina." Colin Williamson d'Allgame declaró pros similares, acreditando'l diseñu de los niveles como "a cencielles deleitoso, llenu de creatividá, secretos y personaxes memorables." Adicionalmente, la interaición de los personaxes y diálogu díxose que foi "atélite", presentando dobles significaos en ciertos momentos. Un aspeutu constantemente criticáu foi l'erróneu sistema de cámara. Game Revolution remarcó que dacuando unu pue tar nun mal ángulu pa midir un brincu apropiadamente.

En 1999, *Banjo-Kazooie* recibió dos premios de l'Academia d'artes y ciencies interactivas (Academy of Interactive Arts & Sciences): xuegu de consola d'aición del añu (Console Action Game of the Year) y escepcional llogru n'artes gráficos (Outstanding Achievement in Art/Graphics). Similarmente, IGN premió al xuegu coles meyores gráfiques polo xeneral (Overall Best Graphics) de 1998, meyor diseñu de testura (Best Texture Design) de 1998, y meyor música (Best Music) de 1998. Nel 2000, el xuegu foi clasificáu nel númberu siete na llista de IGN de los meyores 25 xuegos de N64 de tolos tiempos (The Top 25 N64 Games of All Time). En 2009, *Game Informer* clasificó'l xuegu nel númberu 71 na so llista de los meyores 100 xuegos de tolos tiempos (Top 100 Games Of All Time).

## Mandáu
L'ésitu de crítica y comercial de *Banjo-Kazooie* llevó a Rare a empezar el desarrollu d'una secuela titulada *[[Banjo-Tooie]]*, tamién pal Nintendo 64. *Banjo-Tooie* foi publicáu'l 20 de payares del 2000 a reseñes bien positives, y onde adopta descomanadamente les mecániques del xuegu del so predecesor. Los personaxes Banjo y Kazooie probaron ser populares y realizaron apaiciones cameo en subsecuentes xuegos de Rare como en *[[Conker's Bad Fur Day]]* y *[[Grabbed by the Ghoulies]]*. La serie siguió siendo desenvuelta cola publicación de xuegos portátiles como *[[Banjo-Kazooie: Grunty's Revenge]]* y *[[Banjo-Pilot]]* pal Game Boy Advance. En 2008, un tercer xuegu principal tituláu *[[Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts]]* que foi esclusivu para Xbox 360 con ciertes reseñes favorables. La manera de xuegu de *Nuts & Bolts* ye una esviación de los xuegos anteriores nel sentíu que, en cuenta de aprender nuevos movimientos pa siguir, el xugador nel so llugar debe de construyir vehículos de toos tamaños y figures pa completar desafíos.

Una versión pa Xbox Live Arcade de *Banjo-Kazooie*, desenvueltu por 4J Studios, foi publicáu para Xbox 360 el 3 d'avientu del 2008. Esta versión cuerre en manera *full [[widescreen]]*, inclúi llogros, y soporta la conectividad "Stop 'N' Swop" que tuvo incompleta nel xuegu de Nintendo 64, usáu pa desbloquiar funciones en *Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts* y la próxima versión de Xbox Live Arcade de *Banjo-Tooie*. La versión de Xbox Live Arcade foi xeneralmente bien recibida pola crítica, presentando una puntuación amestada de 77 de 100 en Metacritic. Ente que unes publicaciones como Eurogamer consideró que'l xuegu relativamente ensin cambeos resultaba anticuáu, munchos alcordaron que la versión de Xbox Live Arcade ye una sólida resurreición d'un clásicu. En 2009, IGN clasificar na llista de los meyores 10 xuegos de Xbox Live Arcade (Top 10 Xbox Live Arcade Games), col editor Cam Shea declarando que mientres el xuegu "nun ye perfectu, foi un títulu revolucionariu por una razón". La versión de Xbox Live Arcade de *Banjo-Tooie* foi eventualmente publicada en 2009 con una receición similar.

## Referencies

## Ver tamién
* Banjo-Kazooie (saga)

## Enllaces esternos
*''Banjo-Kazooie'' at Xbox.com