open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tanak Ram

El **Tanak Ram** (hebréu: תָּנָ"ךְ רָם) ye una traducción de la Biblia Hebrea o Vieyu Testamentu cristianu dende los testos hebreos y arameos orixinales al hebréu modernu faláu anguaño nel Estáu d'Israel. La traducción ta siendo realizada pol llingüista polaco-israelín Avraham Ahuvyá. Los derechos de la traducción tán acutaos a nome de la RAM-Publishing House Ltd. y de Miskal Ltd. La pallabra **Ram** ye un acrónimu del nome de Rafi Moses, editor de la traducción y presidente de la RAM-Publishing House.

## Publicaciones

A ochobre de 2014 fueron publicaos dos tomos correspondientes a la Torá o Llei de Moisés y a los profetes anteriores. La Torá, de tapes color vinotinto y 760 páxines, inclúi los llibros de Xénesis, Éxodu, Levíticu, Númberos y Deuteronomiu; el segundu tomu, color azul escuru y con 621 páxines, inclúi los llibros de Xosué, Xueces, Samuel y Reis.

El primer tomu, la Torá, foi publicáu nel añu 2010, y el segundu tomu foi publicáu en 2011. Anguaño tánse produciendo los tomos correspondientes a los profetes posteriores y a los escritos.

Como tou llibru escritu n'hebréu y otros idiomes d'escritura derecho-esquierda, la tapa de cada tomu atopar nel llugar de la contratapa, de cuenta que'l llibru tien de lleese en sentíu opuestu a un llibru escritu nuna llingua occidental. El testu de cada unu de los llibros de la Biblia ta presentáu n'hebréu antiguu a la derecha y a la izquierda n'hebréu modernu como columna paralela y nuna tipografía distinta. A la fin de cada tomu atopa una seición con tables de pesos y midíes escurrida como referencia pal llector.

Los llibros son comercializaos oficialmente pola llibrería Llibros Yediot.

## Receición

Al ser este un nuevu Targum, la so publicación xeneró opiniones diverses na comunidá xudía israelina. Dellos sectores argumenten que ye inconveniente pa la llectura del testu sagráu en cuanto esviar de la llectura tradicional establecida polos masoretes, ente qu'otros sectores consideren qu'esta nueva traducción va dexar averar el testu a les nueves xeneraciones que pueden nun sentise tan cercanes al hebréu antiguu. Pela so parte, académicos como'l llingüista Ghil'ad Zuckermann sofitaron la idea del Tanak Ram pos, según él, "no fondero, el puntu ye que los israelinos nun entienden bien la Biblia hebrea".

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de Avraham Ahuvyá (n'hebréu)
Teodora Barrio

**Teodora Barrio González** , tamién conocida como *Dori Barrio*, ye una escritora española en llingua lleonesa nacida en Marrubiu, provincia de Llión.

## Obra

Comenenciuda dende la so infancia na cultura cabreiresa, arrexuntó numberoses lleendes y tradiciones, según un ampliu vocabulariu en cabreirés, dialeutu propiu del so llugar de procedencia.

La so escritura parte totalmente de la tradición oral y del so pruyimientu pola recuperación y caltenimientu de les ancestrales costumes de la so contorna, trabayando principalmente'l xéneru del rellatu curtiu.

En 2006 foi una de los escritores escoyíes pa participar na edición conmemorativa de la obra *El Dialeutu Lleonés* de Ramón Menéndez Pidal, onde amás de recoyese'l facsímil de la primer edición y de les encuestes realizaes pol creador de la escuela filolóxica española, axuntábense 11 obres de diversos autores en lleonés, ente los que'l rellatu *Augua fría y pan caliente, nunca fecierun bon banduyu* d'esta escritora ejemplificaba el cultivu lliterariu nel dialeutu propiu de Cabrera baxa.

En 2016 la so obra en prosa *Debaxu la Parra* foi gallardoniada col segundu premiu nel tradicional certame lliterariu *Astúrica* de rellatos curtios en llingua lleonesa, entamáu pola asociación astorgana La Caleya.

## Publicaciones
*
*

## Ver tamién
*Lleonés (asturlleonés de Llión y Zamora)
*Cabreirés
*Contorna de la Cabrera
*La Caleya

## Referencies

## Enllaces esternos
Teatru de Mímica y Xestu de Moscú

El **Teatru de Mímica y Xestu de Moscú ** ye un teatru asitiáu nel distritu alministrativu oriental de Moscú (capital de Rusia), especializáu n'obres teatrales en llingua de señes.

## Historia
Esti teatru foi fundáu hai más de 25 años na entós Xunión Soviética.

### Na actualidá
En 2009, la compañía cunta con 116 persones (42 d'elles son actores sordos), y el so repertoriu inclúi 14 obres.

## Llocalización
Alcuéntrase na direición: *Izmailovsky bulv., 39/41* (estación de metro de Pervomayskaya - Llinia 3).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tercer tratáu gramatical

**Tercer tratáu gramatical** (islandés: *Þriðja málfræðiritgerðin*) ye'l nome pol que se conoz el tercer ensayo sobre estilística y poesía escáldica del nórdicu antiguu.

Foi escrita por Óláfr Þórðarson que fizo usu de poesía en métrica *[[dróttkvætt]]* pal so trabayu, escritu escontra la primer metá del sieglu XIII; pola so autoría tamién se conoz la obra como *Málskrúðsfræði Ólafs Þórðarsonar* (la gramática de Óláfr Þórðarson). 

Sobrevivieron diverses copies que se caltienen como manuscritos:

## [[Institutu Arnamagnæan|Dean arnamagnæanske samling]]
* AM 242 fol (W) (*[[Ormsbók]]* c. 1350)
* AM 744 4°x (744x) (c. 1700 - 1725)
* AM 748 I b 4° (A) (c. 1300 - 1325)
* AM 757 b 4° (w) (c. 1500)

## Handritasafn Landsbókasafns Íslands
* Lbs 400 4°x (400x) (c. 1770 - 1820)
* Lbs 1116 4°x (1116x) (1819)

## Referencies
Terminologia Esperanto-Centro

*Terminología Esperanto-Centro* (TEC), o Centru de Terminoloxía d'Esperantu (CTE), ye un organismo d'estudiu de vocablos de la llingua auxiliar esperantu.

El so fundación data del añu 1987, pola Asociación Universal d'Esperantu (UEA, sigles n'inglés), mientres el Congresu Universal d'Esperantu en Varsovia, Polonia.

La misión del TEC ye ayudar al desenvolvimientu de la terminoloxía del esperantu. Con esti propósitu, la UEA y el so centru collaboren con organizaciones mundiales como'l Centru Internacional d'Información en Terminoloxía (Infoterm) y la Organización Internacional de Normalización (<small><small>ISO</small></small>).

## Oxetivos
L'oxetivu principal del centru de terminoloxía ye la collaboración internacional ente los falantes d'esperantu. Yá que éstos atópense en munchos rincones del mundu, el trabayu común faise primero de too por aciu la Internet. Pa ello creóse una páxina web del centru. h-35

## Alcuentros de terminoloxía
La mayoría de los especialistes que redacten obres de terminoloxía nun son terminólogos. Sicasí, cada añu publicar diccionarios téunicos n'esperantu (vease l'enllaz rotu|1=llista completa |2=http://uea.org/dokumentoj/terminaroj_ekde_1980.html |bot=InternetArchiveBot }} dende l'añu 1980). Atópense especialistes mientres el Congresu Universal d'Esperantu o otres convenciones d'esta llingua que se lleven a cabu nos niveles nacional y internacional.

## Ver tamién
* Terminoloxía
* Llingua auxiliar
* Asociación Universal d'Esperantu

## Enllaces esternos
* Terminologia Esperantu-Centro  Páxina del centru de terminoloxía de la UEA.

## Referencies
Televisión n'esperantu

Por cuenta de la dispersión de los sos falantes, esiste bien pocos esperimentos de televisión n'esperantu, una llingua planiada utilizada pa la comunicación internacional.

## Internacia Televido
**Internacia Televido** (**ITV**, en castellanu Televisión Internacional) yera una canal de televisión al traviés d'internet emitíu n'esperantu. El proyeutu empecipiar nel 2003 al traviés del portal Ĝangalo.

Según los planes orixinales, la Internacia Televido funcionaría gracies al trabayu de 10 profesionales pagos. Ente les principales prioridaes atopábase la creación d'un estudiu propiu, pa la filmación de los programes. Nos oxetivos de la canal atopaben un informativu diariu y munchos otros programes, qu'apaeceríen como conteníu de cuartu d'hora, alternaos diariamente mientres 6 vegaes, tolos díes, los 7 díes de la selmana. La idea foi ufiertar a los esperantistes de tol mundu una verdadera canal de televisión, con programación distinta tolos díes.

En febreru y marzu de 2004 Flavio Remonto, redactor en xefe de Ĝangalo, viaxó per Europa pa promocionar el proyeutu ente los esperantistes europeos. 
El 31 de xunetu de 2005, ITV empieza con un periodu de pruebes. A partir del 5 de payares del mesmu añu ITV empezó les sos emisiones regulares.

N'abril de 2006 – por cuenta de la falta de financiamientu – la ITV atayó les sos emisiones amosando solamente una páxina solicitando donaciones. Darréu, volvió emitir cola so programación habitual mientres unos meses más.

## Otres televisiones n'esperantu
Otres esperiencies similares son Bildo-Televido, Kataluna InformServo Televida o Farbskatol', anque esta postrera pueda recordar más a YouTube yá que nun hai programación fixa, sinón que cada usuariu escueye'l video y el momentu.

La televisión de Białystok en Polonia dispón d'una canal n'esperantu, creáu con motivu del Congresu Mundial d'Esperantu que se celebró nesa ciudá l'añu 2009.

## Otros usos
La serie de ciencia ficción *"[[Red Dwarf]]"* utiliza cartelos billingües inglés-esperantu, pa dar un aire futurista a los sos decoraos.

## Ver tamién
* Lliteratura n'esperantu 
* Música n'esperantu
* Cine n'esperantu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitio de Internacia Televido  (Evacuáu)
* Detalles d'ITV n'español  (Evacuáu)
Tetuaní

El **tetuaní** (n'árabe: تطوانى), **tetuanés** o **tetauni**, ye un dialeutu deriváu del idioma xudeoespañol, que de la mesma ye una llingua xudeo-romance derivada del castellán del sieglu XVI. Foi'l dialeutu de los xudíos sefardinos d'Orán, n'Arxelia.

El nome provién de la ciudá de Tetuán, en Marruecos, onde s'aniciaron dellos xudíos d'Orán. El dialeutu caltiénse anguaño sobremanera n'Israel, onde emigraron la mayoría de les comunidaes xudíes del norte d'África.

## Ver tamién
* Haquetía: dialeutu del xudeu español faláu en Marruecos.

## Referencies
Tevaram

Llámase ***Tevaram*** a los siete primeros volúmenes del *[[Tirumurai]]*, coleición de doce volúmenes de poesía devocional shivaísta.

* தேவாரம் en tamil
* *Teva* o *theva* (pallabra tamil rellacionada col sánscritu *[[deva (India)|devá]]*) significa ‘dios’, y *aram*, ‘guirlanda’

Los siete volúmenes tán dedicaos a les obres de los trés poetes tamiles más importantes (conocíos como Nayanaras): Champa Tar, Appar y Chuntarar. Créese que los dos primeros vivieron nel sieglu VII y el postreru nel sieglu IX. Mientres el periodu Pallava, los trés poetes viaxaron por Tamil Nadu (el sur de la india) ufiertando discursos y cantaraes caracterizaes pola devoción escontra'l dios Sivá y les oxeciones escontra'l visnuismu (la relixón del dios Visnú), el yainismu y el budismu. 

Nel sieglu X, mientres el reináu del rash Chola I, foi abandonada una coleición d'estos cantares nel templu de Chidambaram, xunto con otres obres lliteraries que fueron reunificadas por Nambiyandar Nambi.

Toes estos cantares nel *Tevaram* (llamaes *pathikam* en tamil) atopar en grupos de diez. Los himnos convertir en cantar gracies a la música de Pann y formen parte del canon de la música tradicional tamil, siendo entá güei parte de la lliturxa nos templos.

## Referencies

## Ver tamién
*Tamil music

## Enllaces esternos
*shaivam.org (cantares del *Tevaaram*).
*Thevaaram.org (traducción de dellos cantares).
Tevfik Esenç

**Tevfik Esenç**  foi un llabrador turcu, concretamente d'orixe circasianon, célebre por ser el postreru falante conocíu d'ubijé, según pol so llabor nes xeres d'investigación de dicha llingua. Esenç foi criáu mientres un tiempu polos sos güelos, falantes de ubijé, nel pueblu de Hacıosman, Turquía. Sirvió una llexislatura como *muhtar* o alcalde del pueblo antes de recibir un puestu como funcionariu n'Istambul.

Ellí tuvo la oportunidá de conocer al llingüista francés Georges Dumézil, col que realizó un gran trabayu pa consiguir caltener la so llingua. Dotáu d'una escelente memoria y entendiendo aína les intenciones de Dumézil y otros llingüistes que lu visitaben, foi la fonte principal de datos ya información non yá de la llingua ubijé sinón tamién de la so mitoloxía, cultura y costumes. Non yá falaba ubijé, tamién turcu y el dialeutu hakuchi del idioma adigué, lo que dexó dalgún trabayu comparativu ente les dos llingües. Yera un purista y el so idioleutu del ubijé ye consideráu por dalgunos como lo más paecío a una llingua estándar lliteraria que llegó a tener esti idioma.

Esenç morrió en 1992 a la edá de 88 años. La inscripción que quixo qu'apaeciera na so tumba como epitafiu foi la siguiente:

## Ver tamién
* A. Sumru Özsoy

## Referencies
The American Language

***The American Language***, (o n'español "El llinguaxe norteamericanu") ye un llibru escritu por H. L. Mencken que se publicar en 1919, la so tema ye l'idioma inglés tal como se fala n'Estaos Xuníos.

Mencken inspirar en "el xíriga de los dependientes de color" de Washington, como tamién en Mark Twain, unu de los sos autores favoritos y na so esperiencia propia nes cais de Baltimore,(Maryland). En 1902, Mencken yá escontra mención a les "estrañes pallabres que s'utilicen pa conformar 'Estaos Xuníos.'" El llibru foi precedíu por dellos artículos en *[[The Baltimore Sun|The Evening Sun]].* Eventualmente Mencken preguntábase "Porqué ye que naide intenta escribir una gramática del idioma d'Estaos Xuníos... esto ye, l'inglés, tal como ye faláu pola gran mayoría de la xente común d'esta tierra?" Da la impresión de que respondió a la so entruga.

Siguiendo la tradición de Noah Webster, quien escribió'l primer diccionariu d'inglés norteamericanu, Mencken deseyaba defender los "americanismos" d'una continua retahilia de críticos ingleses, que polo xeneral aisllaben los americanismos como perversiones bárbares marxinales de la llingua madre. Mencken cargó contra la gramática prescriptiva d'estos críticos y "profesores" del inglés d'Estaos Xuníos, argumentando en forma similar a Samuel Johnson nel prefaciu al so diccionariu, que'l llinguaxe evoluciona en forma independiente de los llibros de testu. 

A lo llargo de los sos 374 páxines el llibru alderica los oríxenes de les variaciones "americanes" del "inglés", la diseminación de diches variaciones, los nomes norteamericanos y xíriga. Según Mencken, l'inglés d'Estaos Xuníos yera más coloríu, vívido, y creativu que'l so contraparte británica.

El llibru vendióse escepcionalmente bien según l'apreciación de Mencken, nos dos primeros meses vendiéronse 1400 exemplares. Les crítiques al llibru fueron bien favorables, sacante una de Stuart Sherman un antiguu enemigu de Mencken. 

Munches de les fontes y material bibliográfico rellacionáu col llibru atopar na coleición Mencken na Enoch Pratt Free Library en Baltimore, Maryland.

## Bibliografía
*Hobson, Fred. *Mencken.* Random House, New York, 1994.

## Referencies

## Enllaces esternos

*"The American Language" - An Inquiry into the Development of English in the United States
*''The American Language'' (1921) Google edition
Tilma

El **tilmatli** (o **tilma**) yera un tipu de prenda esterior usáu por homes, documentada dende finales del periodu Posclásico y dómines coloniales tempranes ente los pueblos azteques y otros del centru de Méxicu.

## Estilu
La prenda yera usada nel frente como un mandil llargu, o cubiertu alternativamente sobre los costazos como un mantu. Tamién s'utilizaba con frecuencia como un preséu pa cargar los frutos de les colleches.

## Significáu
Dellos tipos distintos de la prenda yeren emplegaos, diseñaos pa les diverses clases de la sociedá. Les clases altes llevaben un tilmatli de tela d'algodón anoyáu sobre'l costazu derechu, ente que la clase media utiliza un tilmatli fecha de fibra de ayate, una tela grueso derivada de les rosques fibres del agave maguey. Anoyar sobre'l costazu esquierdu. Les clases baxes anoyaben la prenda detrás del pescuezu, onde podría sirvir pa llevar cargues.

Fig. b) Lateralmente, anoyada sobre un costazu y pasada per debaxo de la axila del otru brazu, que paez que foi la más común de toes yá que dexaba tener llibres dambos brazos.

Fig. d) Faía tras, anoyada sol pescuezu como una especie de capa, esta forma yera la carauterística de les clases gobernante y sacerdotal.

Fig. y) Lateralmente, anoyada sobre un costazu y pasada percima del otru costazu, paez ser la menos común, yá que nun dexaría l'usu de dambos brazos al cubrir unu.

## Imaxe Milagrosa

Un famosu tilmatli foi usáu por Juan Diego en 1531; según la tradición, una imaxe de la Virxe María apaecer nella en presencia del obispu de la ciudá de Méxicu. La imaxe caltener na Basílica de La nuesa Señora de Guadalupe, qu'atrai a millones de pelegrinos al añu.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Tlalli

Tâjli, Tlajli, o **Tlalli** son vocablo en llinguaxe nahuatl que signifiquen tierra.

Col descubrimientu y estudiu de los distintos códicies mexicas, llogróse conocer dellos usos
de la pallabra **tlalli**, por casu, nel códiz Mendoza (1452), la escena final del foglio 63r, apaez un primer usu refiriendo la pallabra Tlapan**tlalli**, que puede interpretase como "la tierra que s'usaba pa techar cases".

En 1547, otra referencia al vocablu **tlalli** escribir na historia xeneral de les coses de la nueva españa, como amuesa'l siguiente fragmentu de la trescripción nel llibru 6, "de la rethorica y philosophia moral", fo 215: 
"Matzaiani inilvicatl, tentlapani in**tlalli**. Qujere dezir a la lletra: Abrese el cielu y rrompese la tierra. Por methaphora qujere dezir: hazese una maraujlla y un milagru nunca vistu nj oydo, etc".

## Enllaces esternos
http://codicemendoza.inah.gob.mx/index.php?lang=spanish Códiz Mendoza INAH 
https://web.archive.org/web/20160109153041/http://codice.manuvo.com/index.php?lang=spanish Archive.org 
https://www.wdl.org/es/item/10617/view/1/437/ Hestoria xeneral de les coses de la Nueva España WDL 
http://www.gdn.unam.mx/termino/search?queryCreiterio=tlalli Gran Diccionariu Nahuatl UNAM

## Referencies
Treslliteración en caráuteres chinos

Treslliteración conozse como *yīnyì* (t=音譯|s=音译) o *yìmíng* (t=譯名|s=译名) en chinu.

## Soníu, significáu y gráficu
Una treslliteración escontra caráuteres chinos ye dacuando fecha col enfotu de reflexar tanto'l significáu como'l soníu de la pallabra transliterada. Por casu,

## Connotaciones
Yá que una pallabra puede ser transliterada d'alcuerdu al significáu o al soníu, una treslliteración inocente” pue ser interpretada ensin querer reflexando'l significáu orixinal.

## Historia
La treslliteración apaereció tempranamente nos testos chinos antiguos cuando los Han interactuaron con xente estranxero, tales como los Xiongnu.

## Guía Oficial
Na República Popular de China, la guía actual oficial pa la treslliteración de nomes de persones ye la...

## Diferencia na treslliteración fonética ente distantas rexones

## Ver tamién
* Sinización

## Referencies
Torlak

El **Torlak** (tɔ̌rlaːk) ye un grupu de dialeutos eslavos meridionales falaos ente'l sureste de Serbia (Prizren), norte de la República de Macedonia (dialeutos de Kumanovo, Kratovo y Kriva Palanka), oeste de Bulgaria (Belogradchik–Godech–Tran-Breznik), que ye entemediu ente los idiomes serbocroata, búlgaru y macedoniu.. 

Según la llista de llingües en peligru de la UNESCO, los dialeutos torlak tán clasificaos como llingua vulnerable.
Dellos llingüistes clasificar como un cuartu dialeutu serbocroata xunto colos dialeutos shtokaviano, chakaviano, y kajkaviano. Otros clasificar como dialeutos búlgaros occidentales de transición. Los dialeutos torlak nun tán estandarizados y varien en delles traces.

Los sos falantes sobremanera son étnicamente serbios, búlgaros y eslavu-macedonios. Pero hai tamién pequeñes comunidaes de croates (los Krashovani) en Rumanía y eslavos musulmanes (los Gorani) nel sur de Kosovu.

## Ver tamién
* Shopis
* Llingües eslaves meridionales

## Referencies

## Enllaces esternos
Transitus Fluvii

**Transitus Fluvii** (*"Encruz del ríu"*, en latin), ye un alfabetu ocultu consistente de 22 calteres descritos por Heinrich Cornelius Agrippa nel so *[[De occulta philosophia libri trés]]* (Colonia, 1533, pero escritu alredor de 1510).

Deriva del alfabetu hebréu y de los sos similares, el Celestial y el Malachim.

El nome fai referencia al encruz que fizo la comunidá xudía al traviés del ríu Éufrates mientres el so regresu de Babilonia pa reconstruyir el Templu.

Esti alfabetu puede ser atopáu na obra d'Abraham de Balmis denominada *Peculium Abrae. Grammatica hebraea una cum llatín*, Venecia, 1523, sig. B6v. Tamién atopamos referencies nel llibru de Geoffroy Tory, *Champ Fleury*, París, 1529, f. 76v ubi tamen: “Lettres Chaldaiques” y na obra de Giovanni Agostino Panteo llamada *Voarchadumia contra alchimiam*, Venecia, 1530, pp.&nbsp;545–46.

Giovanni Agostino Panteo rellata que mientres l'alfabetu hebréu foi confiáu a Moisés, el *enochiano* foi apurríu a Enoc y el *Transitus Fluvii* a Abraham.

## Apaiciones na cultura popular
L'alfabetu apaez na película The Blair Witch Project. Tamién se fai referencia a ésti nel llibru, "*An Enemy at Green Knowe*", que forma parte de la serie *Green Knowe* de l'autora británica Lucy Boston.

## Ver tamién
* Malachim
* Alfabetu Celestial

## Referencies

## Enllaces esternos
*Heinrich Cornelius Agrippa's "De Occulta Philosophia" en Wikisource
*Pantheus ''Voarchadumia contra alchimiam'' en Gallica
*L'alfabetu Transitus Fluvii en Omniglot 
*Agrippa, Llibru 3, ''Filosofía Oculta en esotericarchives
*''Peculium Abrae'' en esotericarchives
Tres Espacios Llingüísticos

**Tres Espacios Llingüísticos** ( en francés,  en portugués, acrónimu: **TEL**) ye una iniciativa interinstitucional de cooperación llingüística liderada pola Organización d'Estaos Iberoamericanos pa la Educación, la Ciencia y la Cultura (OEI), la Secretaría de Cooperación Iberoamericana (SECIB), la Comunidá de Países de Llingua Portuguesa (CPLP) y la Organización Internacional de la Francofonía (OIF), representantes principales de la Hispanofonía, la Lusofonía y la Francofonía. 

El proyeutu se autodefine como un “*innovador espaciu de reflexón pal diseñu de nueves estratexes de cooperación internacional que dexen reforzar, al traviés del diálogu ente les cultures, la construcción d'una cultura de paz, unu de que los sos valores principales ye'l respetu a les diferencies*”.

Los Tres Espacios Llingüísticos tán integraos, en pallabres del secretariu xeneral iberoamericanu Enrique V. Iglesias, por 103 países y 900 millones de falantes esvalixaos nos cinco continentes. Estos trés espacios tienen, según señala Iglesias, "*problemes comunes, como ye tratar de faer de les sos llingües preseos cada vez más utilizaos na economía, na cultura, nel comerciu y, especialmente, n'internet*". Por ello, considera que "*la dixitalización del mundu abre nueves oportunidaes pa la espansión d'estes llingües, el so afitamientu y defensa*".

## Acontecimientos
Nel añu 2001 les organizaciones citaes realizaron conjuntamente l'I Coloquiu de los Trés Espacios Llingüísticos (TEL). Concibióse, en pallabra de Durántez Praos, como "un procesu d'alcuentros formalizaos de representantes de les organizaciones de los países de llingües neollatines xunto con especialistes independientes d'esos ámbitos, col oxetivu xeneral de crear les condiciones pa empecipiar un diálogu empobináu a llograr una suerte de concertación panlatina y asina *entamar un frente común pa combatir los efeutos negativos de la mundialización*".

Nel añu 2013, nel marcu de la Xornada Europea de les Llingües, los Trés Espacios Llingüísticos llanzaron un mensaxe manifestando que "*xunen les sos voces pa recordar la necesidá de protexer y promover el multillingüismu nel espaciu européu*".

En payares del 2015 celebróse la "Xunta de Tres Espacio Llingüísticos" na sede de la Comunidá de Países de Llingua Portuguesa (CPLP), en Lisboa, cola participación del Secretariu Xeneral de la OEI, representantes de la CPLP, de la Organización Internacional de la Francofonía (OIF) y la Secretaría Xeneral Iberoamericana (SEGIB). Sol títulu "*El llinguaxe, la identidá y la inclusión social nun mundu globalizáu*", la xunta estremar en tres meses redondes: plurillingüismu y el diálogu intercultural; Idioma, Cultura y Desenvolvimientu; ya Idiomes, Conocencia ya Inclusión Social.

## Superficie, población y pesu económicu de los espacios hispanófono, lusófono y francófono per país

*Espaciu hispanófono:*

*Espaciu lusófono:*

*Espaciu francófono:*

*Total espacios hispanófono, lusófono y francófono:*

## Referencies

## Enllaces esternos
* .
* 

 
 
 
 

## Ver tamién
Trivocalismu quechua

El **trivocalismu** (quechua sureñu:Kimsa hallalli), (quechua de Huaylas:Kima kikin pashtaq) ye l'usu de tres lletres vocáliques, ⟨a⟩, ⟨i⟩, ⟨o⟩, na escritura de les llingües quechues, mayormente nel quechua sureñu. Esti usu pa escribir el quechua y les demás llingües indíxenes empezó a estendese pol Perú despues de 1985. Anguaño, los alfabetos oficiales de dicha llingua inclúin tres grafíes vocáliques ⟨a⟩, ⟨i⟩, ⟨o⟩, correspondientes una a cada unu de los fonemes vocálicos distintos del quechua. Los soníos [y] y [o] alófonos de /i/ y /o/ cuando eses vocales tán en contautu con una uvular).

Na actualidá, en delles persones persiste'l pentavocalismu, y l'Academia Mayor de la Llingua Quechua, por aciu el desconocimientu del cambéu fechu al alfabetu quechua en 1985 como de les publicaciones acreditaes qu'antecedieron a tal modificatoria.

## Usu
Anguaño l'usu de 3 vocales na escritura del quechua ye usáu pol Ministeriu d'Educación y otros testos acreditaos dempués de 1985, esti sistema ye criticáu pola AMLQ por *nun ser acorde a la fonoloxía del quechua*, pero a la mesma vegada sofitáu por munchos llingüistes yá que concuerden con que'l quechua namái tien 3 vocales y otres vocales como:y, ɘ, o son alófonos de les vocales i, o cuando tán cerca a una consonante uvular como ye'l casu de la consonante q.
### Usu por falantes nativos
L'usu de trés vocales por falantes nativos ye bien pocu usáu yá que la mayoría fueron alfabetizados n'español, asina que l'el momentu qu'un falante nativu va escribir en quechua xeneralmente usa 5 vocales pa representar la escritura del quechua.
### Usu por instituciones
El trivocalismu ye usáu pol Ministeriu d'Educación pa la educación intercultural billingüe , el SIL International al igual que l'Academia Mayor de la Llingua Quechua persiste nel usu de 5 vocales

## Ver tamién

*Alfabetu quechua
*Academia Mayor de la Llingua Quechua
*Cambéu d'ortografía quechua y aymara

## Referencies
Trésor de la langue française au Québec

El ***Trésor de la langue française au Québec*** (**TLFQ**) ye un proyeutu llanzáu nos años 1970 col fin de "crear una infraestructura d'investigación que dexe'l desenvolvimientu d'una verdadera lexicografía francesa nel marcu d'una investigación afondada sobre la historia y l'usu actual del vocabulariu francés en Québec".

De 1977 a 1997, el proyeutu foi subvencionáu pola Universidá Laval y pol Conseyu d'Investigaciones en Ciencies Humanes de Canadá. El Ministeriu d'Educación de Québec concedió subvenciones dende 1976 hasta 1991.

## Bibliografía
* Claude Poirier, Presentación del TLFQ, Québec, TLFQ, Universidá Laval, 27 de xineru 1997

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial
Tsajur

Faláu per cerca de 13,000 individuos n'Azerbaixán y por 9,770 en Daguestán, el **Tsajur** o **Tsakhur** ye un idioma perteneciente a la caña septentrional de la familia caucásica. Anque'l tsakhur ta en peligru nes comunidaes que tán en contautu cercanu con Azerbaixán, ye brengosu n'otres comunidaes, ganando protagonismu na rexón; reparar na crecedera del interés n'aprender tsakhur na escuela y nun creciente cuerpu de materiales de deprendimientu en tsakhur. Sicasí, la UNESCO amestó al tsakhur —na categoría de "en peligru d'estinción"— nel so atles de llingües amenaciaes.

## Alfabetu

Como otres llingües d'El Cáucasu, el tsakhur nun tener un alfabetu propiu. En 1913 el llingüista A. M. Dirr construyólu unu a base del cirílicu d'aquel entós. Años más tarde, en 1934, otru lingüísta, A. N. Genko, creó otru a partir del llatín, anque cuatro años más tarde cayó en desusu. En 1989, un añu antes de la cayida de la XRSS, creóse otru alfabetu pal tsakhur, solo que s'usaría'l cirílicu modernu; ésti úsase en Rusia, ente que n'Azerbaixán úsase una versión moderna del llatín.

} || ²
|-----
|  ||  || ³
|-----
|  || ,  || , ²
|-----
|  || ,  || , ²
|}

Notes:
¹raru (*probablemente solo en préstamos caucásicos y nomes propios*).
²*solo* en préstamos rusos y nomes propios (amás de préstamos caucásicos).
³al entamu d'una pallabra y dempués d'una vocal.
⁴dempués d'una consonante.
⁵dempués d'una vocal faríngea.
⁶antes de "y", "ё", "и", "ю" y "я".
⁷solo en dellos dialeutos.
⁸dacuando escritu como "ИӀ иӀ". 

Notes:
¹usáu *condionalmente* en dialeutos.
²solo en dellos dialeutos.
³antes de "y", "ё", "и", "ю" y "я".
⁴dempués d'una vocal faríngea.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tubalismo

El **tubalismu** ye la caña de la historiografía "ibérica" que pretendía asignar oríxenes míticos (Túbal, nietu de Noé) al pueblu vascu y por estensión tamién al ibéricu. Los sos continuadores "seculares" pueden atopase nes teoríes vascoiberistas; na so aguada más pura inda Jorge María Riberu Meneses sigui defendiendo tal hipótesis. Túbal sería'l primer monarca ibéricu, que fundaría ciudaes como Tafalla (Navarra) y Tudela. El lexicógrafu hebréu Wilhelm Gesenius que vivió nel sieglu diecinueve creía tamién que los descendientes de Túbal fundaron delles ciudaes non solamente n'occidente sinón tamién al oriente con respectu del Cáucasu esto deducir pol so estudiu de les toponimies y epónimos d'eses árees. Los cristianos fundamentalistes de Norteamérica na so mayoría adoptaron esta teoría y ye parte del so esquema escatolóxicu dispensacional pal fin de los tiempos; ven al Túbal asiáticu aliáu a Rusia (Magog) nuna invasión a Israel nel fin de los tiempos, ye la so interpretación d'Ezequiel 38.

En Siberia tamién se constata historiografía "tubalita" de los sos oríxenes, onde dalgunos alverten la so capital histórica Tobolsk y el so principal ríu, Tobol, como de toponimia de Tubal (en idioma tártaru ye *Tubil*) yá que los sos primeros habitantes seríen descendientes de Túbal.

## Bibliografía
*Ruiz Vega, Antonio (2002) *Los fíos de Túbal. Mitoloxía hispánica: Dioses y Héroes de la España Antigua* ISBN 84-9734-054-X

## Referencies

## Enllaces esternos
Tuga

**Tuga(s)** ye una espresión utilizada pa designar a los portugueses, tal como asocede con *[[lusitanos]]*. Ye una abreviatura de *Portuga* que, pela so parte, ye una derivación regresiva de *português*, con fontes rexistraes dende 1899.

## ''Tuga'' na Guerra colonial
El términu *tuga* popularizar mientres los años 60, mientres el desenvolvimientu de la llamada "Guerra Colonial", como espresión pa designar a los portugueses per parte de los guerrilleros y la oposición independentista africana polo xeneral. Tenía como contrapuntu'l términu *turria* (de terrorista, en corruptela), usáu polos portugueses pa designar a los guerrilleros independentistes. Nesa dómina, dambes espresiones interpretáronse como despreciatibles, por usales l'enemigu. 

Un exemplu adicional nuna obra más recién que pon de manifiestu la connotación negativa del términu ye ''Ma-Tuga nun mato: Imagens sobre vos portugueses em discursos rurais moçambicanos'': «"Tuga" ye un términu daqué despreciatible utilizáu, cuantimás nos contestos urbanos, pa definir a los portugueses.(...)».

## ''Tuga'' nos nuesos díes
Nos últimos años, en Portugal, la espresión *tuga* ganó fuercia, yá ensin la carga negativa que tuvo n'África nos años 60. Emplégase enforma nel deporte y nes formes de cultura amestaes a los mozos y a la música (especialmente nos movimientos *[[Rap]]* y *[[Hip Hop]]*).

En Brasil el términu *Tuga* nun s'utiliza, a pesar de que *Portuga* emplégase llargamente.

## Referencies
Tuone Udaina

**Tuone Udaina** o **Antonio Udina** n'italianu (1821 - 10 de xunu de 1898) foi'l postreru falante nativu del dálmatico o dálmata, una llingua romance de lo qu'anguaño ye Croacia.

## Vida

Nacíu nel norte de Dalmacia, Tuone Udaina tuvo una vida relativamente probe. Cursó la escuela primaria na so isla Veglia. El so padre Francesco yera llabrador

Foi la principal fonte de conocencia pal dialeutu maternu (el de la isla de Veglia, l'actual Krk), anque nun yera un informante ideal. El dálmata vegliota nun yera'l so llingua materna (Tuone falaba en venecianu), y aprender d'escuchar les conversaciones privaes de los sos padres. Amás nun falara l'idioma en 20 años tras con al respective de la dómina na qu'actuó como informante. Trabayaba como barberu (d'ellí'l so llamatu dalmáticu *burbur*). Una mina de tierra matar el 10 de xunu de 1898, colo que la llingua s'escastó definitivamente.

## Referencies

## Bibliografía
* Bartoli, Matteo. *Das Dalmatische: altromanische Sprachreste von Veglia bis Ragusa und ihre Stellung in der apennino-balkanischen Romania.* (2 Bände). Wien: Hölder (1906).

## Ver tamién
* Idioma dalmáticu
* Dalmatos Italianos
Tupe

**Tupe** ye una tribu perteneciente a la familia llingüística Caribe, asitiada al norte del actual departamentu del Cesar, Colombia, dende la contorna del Rincón hasta Curumaní y Sierra Negra de Villanueva, en Perijá.

Les cróniques de la Conquista hasta bien entrada la dómina republicana son abondoses en datos sobre llevantamientos, emboscaes, ataques sorpresivos a poblaciones y hatos, ya incursiones urxentes de les autoridaes pa la proteición de los colonos, dáu'l calter belicosu de la tribu.

Nos años siguientes a la so fundación, Valledupar foi oxetu d'ataques y saqueos y hasta hubo gobiernos indíxenes de resultes de la unión de chimiles y tupes pa estos propósitos.

Los tupes, impropiamente llamaos motilones (tribu asitiada nes selves del Catatumbo), tamién yeren conocíos como *oreyones*, *tomocos* y *acanayutos*.

Estudios étnicu-antropolóxicos tienden a demostrar que los *yucos* de Perijá son restos de la nación Tupe.

## Bibliografía
*DANGOND CASTRO, Leonor. Raigaños Vallenatas. Editorial Colina. Medellín: 1988.
Tutéu

En gramática'l **tutéu** consiste nel emplegu de les formes verbal y pronominal de la segunda persona singular del asturianu: **tu**, en contraposición a usté. Ye una de les formes de tratamientu d'enfotu del asturianu.

## Paradigma verbal del tutéu
De siguío ufiértase'l paradigma verbal del tutéu de tres verbos regulares modélicos: *amar, comer, vivir*:

### Mou indicativu
***Presente**: ames, comes, vives.
***Pretéritu perfectu**: amasti, comiesti, viviesti.
***Pretéritu imperfectu**: amabes, comíes, vivíes.
***Pluscuamperfectu**: amaras, comieras, vivieras.
***Condicional**: amaríes, comeríes, viviríes.

### Mou suxuntivu
* **Presente**: ames, comes, vives.
* **Non-presente**: amares, comieres, vivieres.

### Mou imperativu
* **Imperativu**: ama, comi, vivi

## Referencies

## Enllaces esternos
Tárgum de Onquelos

**Tárgum de Onquelos**, tamién llamáu *Onkelos* o *Unkelus* (n'hebréu: תרגום אונקלוס), ye'l Tárgum oriental oficialmente consideráu como'l Tárgum de Babilonia de la Torá. Sicasí, créese que los sos oríxenes provienen d'Occidente, de la tierra d'Israel. Atribúyese la so autoría a Onquelos. 

Dalgunos atribúin la traducción al araméu a Aquila de Sinope, o creen que *Onquelos* resulta d'una traducción defectuosa del griegu al araméu. La traducción ye singular en cuanto evita cualquier tipu de personificación. Samuel D. Luzzatto considera que'l trabayu tuvo orixinalmente destináu a la xente simple, argumentu fuertemente refutado por Nathan Marcus Adler na introducción a *Netinah La-Ger*.

Dende tiempos talmúdicos a los nuesos díes les comunidaes xudíes yemenines reciten el Tárgum versu a versu alternando colos versos n'hebréu.

El Talmud establez que «una persona completa la so parte de la escritura xunto a la comunidá, lleéndola dos veces, y una'l tárgum». Munchos atribúin esti pasaxe como referíu al Tárgum de Onquelos.

## Referencies
*S. D. Luzzatto *Oheiv Hai-Ger*. (n'hebréu)
*N. Adler *Netinah La-Ger*. (n'hebréu)

## Referencies

## Enllaces esternos
*Traducción al inglés - Por J.W. Etheridge.
*Mechon Mamre: Testu del Targum de Onquelos completu n'araméu con vocales d'alcuerdu a manuscritos yemeninos.El tárgum apaez en testu dixital de dos maneres distintos : (1) Testu araméu con vocales pa esplorar llibru per llibru o capítulu per capítulu. (2) Versu per versu entrepoláu col testu.
Ulpán

Un **ulpán** ye un institutu o escuela pal estudiu intensivu del idioma hebréu. Ulpán (**אולפן**, plural **ulpanim** - **אולפנים**) ye una pallabra n'hebréu que la so raigañu ye la lletra alef, primer lletra del alfabetu hebréu, y significa *estudiu* (un *ulpan televizia* ye un estudiu de televisión).

La función del ulpán ye la d'enseñar a los inmigrantes adultos l'idioma hebréu. La mayoría tamién inclúi enseñanza d'historia, cultura y xeografía israelina. El principal oxetivu del ulpán ye ayudar a los nuevos ciudadanos a integrase lo más rápido y fácilmente posible a la vida social, cultural y económica del país.

## Historia del ulpán
El conceutu de ulpán tien los sos oríxenes nos primeros díes del Estáu d'Israel, en 1948. El nuevu país tuvo que dar una respuesta a les foles masives d'inmigrantes, tanto refuxaos de guerra europeos como de les comunidaes primíes d'África y Oriente Mediu, lo mesmo que de otros llugares del mundu. Magar toos reconocer a sigo mesmos como xudíos, el so llinguaxe y cultura carauterizar pola heteroxeneidá. El pasu por un ulpán y el deprendimientu del hebréu sirvía como un llazu que los xunía y ayudar a desenvolver una identidá común y un sentíu de pertenencia col estáu.

## El ulpán na actualidá
La institución del ulpán sigue asistiendo a los nuevos inmigrantes hasta'l día de güei. Esisten numberoses instituciones privaes, pero la mayoría son alministraes pola Axencia Xudía, les municipalidaes, los kibutzim y les universidaes. Los ulpanim son ufiertaos en forma gratuita a los nuevos inmigrantes.
Dende l'establecimientu del primer ulpán en Xerusalén, en 1949, más de 1.3 millones de nuevos inmigrantes graduáronse nos mesmos.

Reconociendo'l so aproximamientu innovador a la enseñanza del idioma dende una perspeutiva cultural, el sistema del ulpán foi adoptáu per otros países nun intentu d'alicar los sos propios llinguaxes, yá sía aquellos que se tán perdiendo o inclusive llingües muertes. Ente otros Gales, Azerbaixán y Nueva Zelanda diseñaron los sos sistemes d'enseñanza del idioma siguiendo'l modelu del ulpán. Inclusive Gales retuvo'l nome de ulpán pa unu de los sos cursos pa primerizos, so la forma galesa de Wlpan. Una versión escocesa del ulpán, llamada Ùlpan ta siendo desenvuelta dende'l 2007.

## Ulpán Kibutz
Una bona cantidá de kibutzim n'Israel ufierta cursos de ulpán. La duración típica del cursu ye de 5 meses, mientres los cualos el ulpanista va estremar el so tiempu ente l'estudiu del idioma y el trabayu. Esta propuesta ye especialmente curiosa pa los inmigrantes más nuevos o los turistes.

Unu de los ulpanei kibutz más famosos ye'l de Gan Shmuel, que especializóse en mozos inmigrantes qu'apuntaben a siguir una carrera universitaria, y pol cual pasó una importante cantidá d'inmigrantes llatinos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Xeneral Ulpan Information, Ulpans in Jerusalem 
* Kibbutz Ulpan Information, Ulpan in Kibbutz Maagan Michael
* 
* The online Ulpan Information, Ulpan that is available to everyone 24/7
Union Mundial pro Interlingua

La **Union Mundial pro Interlingua** (Xunión Mundial pal Interlingua) (**UMI**) ye una entidá ensin fines d'arriquecimientu que se dedica a promover la conocencia y l'usu d'Interlingua nel mundu. La UMI foi fundada'l 28 de xunetu de 1955

La UMI ye una institución pa la cooperación no tocante a la promoción del usu de Interlingua pa la comunicación internacional en situaciones fayadices, la información sobre esta llingua, la edición de manuales, diccionarios y otres publicaciones de Interlingua.

La UMI tien miembros, representantes y representaciones en cinco continentes. Un conseyu executivu con un presidente, un secretariu xeneral, un vice-secretariu y un alministrador encargar de les actividaes cotidianes del UMI. Un conseyu xeneral con a lo sumo dos representantes de cada país, nel cual hai una representación nacional de interlingua, alderica los lineamiento en detalle.

La UMI edita una revista bimensual, *Panorama in Interlingua*, con informaciones internacionales en interlingua pa un públicu global: periodismu, noticies, reportaxes, entevistes, crítiques de llibros, y con focu especial al espardimientu de interlingua y de noticies de interlingua globalmente.

Realizó les siguientes conferencies internacionales (conferentia international):
* Tours (Francia) 1955
* Basilea (Suiza) 1957
* Tours (Francia) 1959
* Basilea (Suiza) 1971
* Norwich (Gran Bretaña) 1974
* Sheffield (Gran Bretaña) 1983
* Taastrup (Dinamarca) 1985
* París (Francia) 1987
* Zwolle (Países Baxos) 1989
* Helsingborg (Suecia) 1991
* Borne (Países Baxos) 1993
* Praga (República Checa) 1995
* Estrasburgu (Francia) 1997
* Focsani (Rumanía) 1999
* Gdansk (Polonia) 2001
* Lovech (Bulgaria) 2003
* Åsa (sv) (Suecia) 2005
* Kirchheimbolanden (de) (Alemaña) 2009
* Chepelare (Bulgaria) 2011
* Åsa (sv) (Suecia) 2014
* Benidorm (España) setiembre 2015
## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial de la Unión Mundial pro Interlingua
Universal Networking Language

El llinguaxe universal (**Universal Networking Language**) ye una ferramienta informática utilizada pa dexar qu'usuarios qu'utilicen distintos idiomes puedan comunicase ente sigo al traviés de la rede Internet.

El desenvolvimientu d'esti llinguaxe ta auspiciado pol Institutu de les Naciones Xuníes (www.ias.unu.edu ).

## Referencies

## Enllaces esternos
* http://www.unl.fi.upm.es/
Universala Vortaro

**Universala Vortaro** (**UV**) (*Diccionariu Universal* n'esperantu) ye un diccionariu y una de les partes del «Fundamento de Esperanto». Consiste principalmente en raigaños estrayíos d'otres llingües como'l inglés, alemán, francés, polacu y rusu.

## Entamu y estatus
El *Universala Vortaro* foi publicáu per primer vegada por Zamenhof en 1894 en Varsovia. D'alcuerdu a les propuestes de Zamenhof y los participantes del primer Congresu Universal d'Esperantu realizáu en Boulogne-sur-Mer en 1905, foi aceptáu como parte del fundamentu na Declaración de Boulogne. De cuenta que lu convirtieron en "Intocable" (§ 4.3 de la Declaración: "Pa tolos falantes d'esperantu ye obligatoriu'l «Fundamento de Esperanto», que naide tien el derechu de camudar.").

## Conteníos
Contién les 900 pallabres qu'apaecen en *[[Unua Libro]]* (1887), a les que s'amestaron 1740 nuevos raigaños de pallabres, artículos y traducciones n'Esperantu. Mientres se publicaba'l trabayu, tola gramática rematóse ya iguóse por que s'afixera al papel de caúna de les pallabres.
De siguío un pequeñu estractu de *Universala Vortaro*:

## Problemes d'interpretación
La estructura de *Universala Vortaro* ta basada en seis llistes de llingües (Esperantu y 5 llingües naturales), lo que causó diverses teoríes y en delles ocasiones tamién problemes práuticos. Cómo interpretar xustamente'l significáu de "Vortoj" (*pallabres*) como "Radikoj" (*raigaños*). Estos exemplos y otros apenes se sistematizaron hasta güei.

## ¿Cómo interpretar incongruencies de significáu nes llingües?
Non toles pallabres tienen el mesmu significáu en distintos idiomes. Por casu, el raigañu *ofend*: "offenser | offend | beleidigen | обижать | obraźać, krzywdzić". N'alemán podría interpretase como *ofender a una persona*. Sicasí, en francés interpretaríase como *ofender/tresgredir una llei*. En Plena Vortaro, escritu en 1930, rexistra'l significáu como *ofender la llei*, y Plena Ilustrita Vortaro, de 1970, rexístralu como *ofender a una persona*.

## Referencies

## Enllaces esternos
 na páxina de l'Akademio de Esperanto.

## Ver tamién
* Fonoloxía del esperantu
* ĥ
* Ĵ
* ŭ
Unserdeutsch

**Unserdeutsch** ("El nuesu alemán"), o **alemán rabaul criollu**, ye una llingua criolla de base alemana falada principalmente en Papúa Nueva Guinea y el nordés d'Australia. Tuvo'l so orixe ente los neños de Nueva Guinea qu'allegaben a un orfanatu alministráu por alemanes. Anguaño falar menos de cien persones, quince de les cualos viven en Nueva Bretaña.

La llingua ye descendiente d'una forma pidgin d'alemán estándar que s'anició na península de Gazelle en Nueva Bretaña mientres la dómina d'ocupación colonial alemana ente la comunidá cristiana de raza mista (Vunapope). 

La mayoría de les persones que falen Unserdeutsch son billingües; yá sía col alemán estándar o inglés, tok pisin o kuanua. La mayoría de los falantes son de mediana edá o vieyos, anque dellos miembros más nuevos de la comunidá pueden entender el llinguaxe. 

## Bibliografía

* Peter Mühlhäusler: *Tracing the roots of pidgin German.* In: *Language and Communication* , 4/(1)/1984, S. 27–57. ISSN 0271-5309
* Craig A. Volker: *Rabaul Creole German Syntax.* In: Working Papers in Linguistics, University of Hawaii 21/1989, S.153-189
* Craig A. Volker: *The rise and torne of Rabaul Creole German, Language and Linguistics in Melanesia.* In: John Lynch (ed.): *Oceanic studies : proceedings of the first international conference on oceanic linguistics* Australian Nat. Univ., Canberra 1996, ISBN 0-85883-440-5

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha del Unserdeutsch en ethnologue 
* Páxina del Unserdeutsch na Sociedá Alemana de Llingües Amenaciaes
Unión de la Llingua Neerlandesa

La **Unión de la Llingua Neerlandesa** (neerlandés: *Nederlandse Taalunie*) ye la entidá encargada de la proteición y promoción de la llingua neerlandesa, falada nos Países Baxos, Bélxica (la rexón de Flandes) y Surinam. Los mentaos Estaos, por aciu la **Taalunie** (nome de la ULN en neerlandés), tuvieron trabayando xuntos nes polítiques llingüístiques y na enseñanza del idioma y de la so lliteratura. 

L'orixe de la Taalunie remontar a 1980 cuando los Países Baxos y Flandes roblaron el tratáu de fundación. En 2004, añadióse-yos Surinam (antigua Guyana neerlandesa, n'América del Sur). Últimamente l'oxetivu fundamental de la entidá ye'l de garantizar l'usu del neerlandés en toles situaciones cotidianes posibles, sobremanera les rellacionaes coles nueves tecnoloxíes, terrén nel cual el neerlandés llucha con bastante desventaxa frente al inglés, yá que la mayoría de falantes de neerlandés son práuticamente billingües col inglés.

Nun formen parte de la organización países como Sudáfrica o Namibia, nos cualos ye oficial el afrikaans, idioma deriváu del neerlandés ya intelixible con ésti, Indonesia, onde l'idioma foi pasu ente pasu deasapareciendo dempués de la so independencia, anque nos últimos años ta alicando pol interés de les xeneraciones más nueves por aprendelo o les islles que componíen les antigües Antilles Neerlandeses, una y bones éstes siguen perteneciendo a Países Baxos magar tener una autonomía pola cual funcionen na práctica como estaos independientes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de la '''Unión de la Llingua Neerlandesa''' (n'inglés y neerlandés).
Ur-

**Ur-** o **ur-** ye un prefixu alemán, dacuando usáu n'inglés (onde caltién xeneralmente'l guión cuando ta combináu con otru sustantivu), que significa "orixinal", "primitivu" o "versión orixinal". Un exemplu bien conocíu ye *[[ur-Hamlet]],* usada polos eruditos lliterarios pa denotar una obra perdida d'autor anónimu del sieglu decimosestu, la hestoria que foi afecha por William Shakespeare pal argumentu de la so propia obra *La Traxedia de [[Hamlet]], Príncipe de Dinamarca*.

Nel alemán, Ur- ye un prefixu que significa "proto-" , "primero", "el más vieyu", "orixinal" cuando ye utilizáu con un sustantivu. Conjuntamente con un axetivu, pue ser traducíu como l'intensificador "bien".
Por casu Umberto Ecco nel so artículu-conferencia "El fascismu eternu" utilizada la espresión Ur-fascismu. Ref: http://docum.x10.mx/docs/fascismoeterno.htm 

## Referencies

## Enllaces esternos
Usté

**Usté** o **vusté** ye un pronome personal del asturianu, gramaticalmente de tercer persona del singular, pero semánticamente de segunda persona, que na oración desempeña la función de suxetu y de complementu con preposición; por casu: *- Fixo usté bien bon trabayu.*; *- Usté ta a tiempu*.

## Etimoloxía
Envalórase frutu de la contraición de **la vuesa mercé**, un tratamientu o títulu de cortesía que s'usaba d'antiguo con aquellos que nun teníen sonadía o grau por onde se-yos debieren otros tratamientos cimeros. Asina, *la vuesa mercé* evolucionaría escontra *vusted* (anque la pallabra equivalente catalana, *vostè*, cola que claramente ta emparentada, paecería suxerir una evolución a partir de *vos*). A partir d'esti *vusted* surdió *usté*. La forma antigua persiste na abreviatura d'usté: **Vd.**

## Ver tamién
* Ustedeo

## Referencies