open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Milla náutica

La **milla náutica** (**NM**, del inglés: **N**autical **M**ile), tamién denomada **milla marítima**, introdúxose na náutica fai sieglos, y adautóse con llixeres variances por tolos países d'occidente. Úsase entá anguaño por tolos navegantes del mundu, inclusive aquellos que tan avezaos al sistema métricu decimal. Tamién ye d'usu na navegación aérea.

## Definición
La definición de la milla marina ta rellacionada coles dimensiones de la Tierra. Ye la distancia equivalente al **arcu d'un minutu** sobro un círculu máximu. Tomando como círculu máximu l'Ecuador, la división de la llonxitú de la llinia ecuatorial (redondeada en 40.000 km pal cálculu) ente los 21.600 minutos totales, da como cociente: 1.851,85 m, que se redondea en **1.852** m.

Sicasí, la Tierra nun ye una esfera perfeuta, (sinón un xeoide), polo que si se toma un círculu máximu que nun seya l'Ecuador, por exemplu un meridianu, la medición de la milla náutica pue cimblar nunos pocos metros según l'allugamientu. Poro, la **Conferencia Hidrográfica Estraordinaria Internacional** de Mónacu adoptó en 1929, una milla náutica d'esautamente 1852 metros en tolos países, (sacante los Estaos Xuníos que s'amestaron a esta definición en **1954**, y los ingleses y el so Imperiu que lo fixeren en **1970**, desdexando la so *Milla d'Almirantalgu* de 1.853,184 m ó 6.080 ft).

Arriendes, 1 milla náutica, puede dixebrase en 10 **cables**. Poro, 1 cable equival a 185,2 metros.

Otra unidá rellacionada ye'l nuedu, que ye la velocidá d'una milla náutica por unidá d'hora.

Nes cartes náutiques de Proyeición Mercator cada minutu de llatitú midíu sobro los márxenes esquierdu o drechu, representen una milla.
 

## Referencies

## Enllaces esternos
Grau centesimal

El **grau centesimal** o **gradián** (plural: gradianes), resulta de dividir un ángulu reutu en cien unidaes. La circunferencia (**360°** sesaxeximales) equival, a **400** graos centesimales. Un grau centesimal equival a nueve décimos de grau sesaxesimal. Nes calculadores suel apaecer abreviáu como *grad*. Se representa como una "g" minúscula en superíndiz allugada tres la cifra. Por exemplu: 12,4574g

Los sos divisores son:
* 1 grau centesimal = 100 minutos centesimales
* 1 minutu centesimal = 100 segundos centesimales

Para evitar confusiones, en 1948 la unidá homónima de temperatura conocida como *grau centígradu* pasó a denomase oficialmente grau Celsius.

### Dalgunes consideraciones
Nun hai de trafulcar graos centesimales, col usu de fracciones decimales pa espresar ángulos en graos sesaxesimales. Los siguientes valores pa un ángulu son equivalentes:
* 23° 47' 35" graos sesaxesimales
* 23,7931 graos sesaxesimales con fraición decimal
* 26° 43' 67" gons con minutos y segundos centesimales
* 26,4367 gons o graos centesimales

Nótese que los minutos y segundos de *gon* correspuéndense direutamente a la fraición decimal de *gon*, cosa que nun ocurre colos graos sesaxesimales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversión de grau centesimal n'otres unidaes
Radián

El **radián** ye la unidá del ángulu planu nel Sistema Internacional d'Unidaes conocíu por SI. Pese a que nún entamu foi clasificáu, xunto al estereorradián, como unidá suplementaria, dicha clasificación considérase obsoleta, atribuyéndose a dambes la categoría d'unidá derivada.

## Definición

El radián defínese como l'ángulu que llenda un arcu de circunferencia con llonxitú igual al radiu de la circunferencia. Poro, l'ángulu dafechu, ***α***, en radianes d'una circunferencia de radiu, ***r***, ye:

\alpha_{circunferencia}=\frac {L_{circunferencia}}{r} =\frac {2 \times \pi \times r}{r}=2 \times \pi 

El so símbolu ye **rad**.

1 rad=\frac {360^0}{2\times \pi}=\frac{180^0}{\pi}\approx { 57^0 17' 44.16*} = 57,29578^0</math>

<math>1^0=\frac {2 \times \pi}{360}=\frac {\pi}{180}\approx 0,01745 rad</math>
==Analís dimensional==
El radián ye la unidá natural de los ángulos. Por exemplu, la función [[senu]] d'un ángulo *x* espresáu en radianes cumple:

:<math>\lim_{x\rightarrow 0}\frac{\sin x}{x}=1</math>

Análogamente los [[Serie de Taylor|desendolques Taylor]] de les funciones [[senu]] y [[cosenu]] son:

:<math>\sin(x) = x - \frac{x^3}{3!} + \cdots</math>

:<math>\cos(x) = 1 - \frac{x^2}{2!} + \cdots</math>

au *'x*' s'espresa en radianes.
----
La tabla amuesa la conversión de los ángulos más comunes.


 
----
Otres unidaes de midida d'ángulos convencionales son: el [[grau sesaxesimal]], el [[grau centesimal]] y, n'astronomía, la [[Hora (ángulu)|hora]].

== Historia ==
El términu *radián* apaeció por primer vegada nuna publicación de [[5 de xunu]] de [[1873]] nunes entrugues d'esame propuestes por [[James Thomson]], hermanu de [[Lord Kelvin]], nel *Queen's College* de [[Belfast]]. James Thomson usó'l términu yá en [[1871]], metantu qu'en [[1869]] Thomas Muir de la *St. Andrew's University*, yá dubiare nel usu de *rad*, *radial* y *radián*. En [[1874]], Muir adoutó'l términu *radián* dempués de consensualu con James Thomson. (Fonte: Florian Cajori, 1929, *History of Mathematical Notations*, Vol. 2, páxs. 147–148; *Nature'', 1910, Vol. 83, páxs. 156, 217, and 459–460; https://web.archive.org/web/19991003205123/http://members.aol.com/jeff570/r.html).

## Referencies

## Enllaces esternos
Quilopársec

Les distancies midíes en parsecs, úsense davezu pa distancies ente estrelles cercanes. Un parsec ye aproximao 3,26 años lluz. 

Una distancia de mil parsecs o **quiloparsecs** (tamién **kiloparsecs**) son 3.262 años lluz, que ye una midida afayaíza pa espresar distancies "*curties*" o ente partes d'una galaxa (de llau a llau), por exemplu:

* El centru de la Vía Láctea ta a una distancia d'alrodiu de 8 kpc de la Tierra, y tien un llargu de 30 kpc.
* La galaxa Andrómeda, l'oxetu más allonxáu que se pue columbrar cola vista, ta a una distancia d'alrodiu 800 kpc de la Tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hora (ángulu)

**Hora** ye una midida d'ángulos utilizada n'astronomía qu'equival a 15 graos sesaxesimales. Tien el so orixe en que la Tierra xira 15º nuna hora).

Los sos divisores son:
* 1 hora = 60 minutos (min), d'ángulu.
* 1 minutu = 60 segundos d'ángulu.

Una rellación útil ye 1 º = 4 minutos.

L'Ascensión reuta ye un ángulu que se mide en hores, minutos y segundos.

D'esta miente AR=3 h 25 min 13 s = 3,4202777... h= 51,304166..º =51 º 18 ' 15 "

## Ver tamién
* Minutu (ángulu)
* Segundu (ángulu)

## Referencies

## Enllaces esternos
Hora (dixebra)

El términu **Hora** pue facer referencia a:

* Hora, unidá de tiempu qu'equival a **60** minutos.
* Hora (ángulu), cantidá usada n'Astronomía pa referise al ángulu de **15º**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Minutu (ángulu)

El **minutu terrestre** ye una unidá d'ángulu. Equival al ángulu que xira la Tierra nún minutu. Esta unidá ye usada n'Astronomía y vale 15 minutos sesaxesimales o un cuartu de grau sesaxesimal.

## Ver tamién
* Hora (ángulu)
* Segundu (ángulu)
Minutu (dixebra)

El términu **minutu** pue facer referencia a:

*Minutu, unidá de tiempu qu'equival a 1/60 d'hora
*Minutu (ángulu); unidá d'ángulu usáu n'Astronomía

## Referencies

## Enllaces esternos
Segundu (ángulu)

El **segundu** ye una unidá d'ángulu usada n'astronomía qu'equival a 15 segundos sesaxesimales o 1/4 de minutu sesaxesimal. Equival al ángulu que xira la Tierra nel lapsu de 1 segundu.

## Ver tamién
* Hora (ángulu)
* Minutu (ángulu)

## Referencies
Segundu (dixebra)

El términu **segundu** pue referise a:

* Segundu, unidá de tiempu
* Segundu (ángulu), unidá d'ángulu nel planu. **Ver tamién:** segundu sexaxesimal, segundu centesimal.
* Segundu, prelativu d'orde.

## Referencies

## Enllaces esternos
Teorema de Tales

Hai dos teoremes que reciben el nome de **teorema de [[Tales de Mileto|Tales]]**.

## Primer teorema
Seyan dos reutes *(d)* y *(d')* n'aldu y concurrentes nún puntu *O*. Seyan *A* y * A' * dos puntos de *(d)*, y *B* y *B* dos puntos de *(d')*. Entós: 

 \frac {\overline{OA'}} {\overline{OA}} = \frac {\overline{OB'}} {\overline{OB}}\ \Longleftrightarrow \ (AB)\ /\!/ \ (A'B')

Ye dicir, que la igualdá de los cocientes equival al paralelismu. Esti teorema afita asina una rellación ente l'álxebra y la xeometría.

La primera figura correspuende a midíes alxebraiques positives - los vectores *OA*, *OA*, *OB* y *OB* tienen el mesmu aldu que les reutes *(d)* y *(d')*, y la segunda a cocientes negativos.

Si s'aplica el teorema, tenemos arriendes otra consecuencia: si s'orienta de la mesma manera les dos reutes paraleles *(AB)* y *(A'B')*, ye dicir col mesmu vector, entós el tercer cociente (de midides alxebraiques): *A'B* / *AB* ye igual a los dos anteriores.

A vegaes resérvase el nome de *teorema de Tales* al sen direutu de la equivalencia, y l'otru sen recibe'l nome de *recíproca del teorema de Tales*.

Esti teorema ye un casu particular de los Triángulos semeyos o asemeyaos.

Una aplicación interesante ye pa midir l'altura de daqué.(Exemplu: árbol)

#Midimos la llonxitú de la so solombra a una hora determinada. = C
#Midimos la llonxitú de la solombra d'un oxetu pequeñu (por exemplu un llápiz) nel mesmu intre. = B
#Midimos la llonxitú real del mesmu cuerpu. = A

Y obtenemos D = C \left(\frac{A}{B}\right) au D ye l'altura real del árbol.

Tamién se pue rellacionar pa midir una distancia, cuya finidad no pueda ser midida, y apoyándose en un punto, se puede lograr.

## Segundu teorema
Seya C un puntu de la circunferencia de diámetru [AB], distintu d'A y de B. Entós l'ángulu **ACB** ye reutu.



Este teorema ya un casu particular de una propiedá de los puntos cocíclicos.

**Prueba**: OA = OB = OC = r, radiu del círculu. Poro, **OAC** y **OBC** son isósceles. La suma de los ángulos del triángulu **ABC** val 

\! 2 \alpha + 2 \beta = \pi (radianes). 

Dividiendo por dos, obtiense 

 \ = \alpha + \beta = \frac {\pi} 2  (o 90º). 

Arriendes, dizse que la bisectriz d'un triángulu corta al llau aviesu del ángulu cola bisectriz en dos segmentos proporcionales
Flavio Rodríguez Benito

**Flavio Rodríguez Benito**  Ye maestru gaiteru acreditáu pol Gobiernu del Principáu d'Asturies dende 1991 y profesor de flauta travesera, diplomáu pol Conservatoriu de Música de la Mancomunidá del Nalón.

Persona de gran inquietú cultural y abondu dinamismu, formó y dirixó la *Banda de Gaites Xaranzana* d'Uviéu ente los años 1988 y 1998, al tiempu que yera miembru de los grupos d'invesgación etnográfica *Urogallos* y *L'Andecha Folclor* d'Uviéu, participando nel equipu de trescripción de la música del so archivu y na grabación de varios discos.

Foi profersor de gaita en varios conceyos d'Asturies (Cangas del Narcea, Carreño, Gozón, Piloña, Riosa y Uviéu), ya impartió cursos en dellos Centros Asturianos de tol mundu (Buenos Aires, L'Habana, Lausane, Santiago de Chile, Xinebra y Zaragoza).

Secretariu del CGA (Conceyu de Gaiteros Asturianos) ente los años 1991 y 1993, asina como profesor de gaita y direutor de la *Banda de Gaites de l'Asociación Cultural Xana* de Perlora (Carreño), ente los años 1995 y 1997, colos que participó na grabación de varios discos.
Ente los años 1992 y 1997 perteneció al grupu de música folk *[[Llan de Cubel]]*, col que realizó xires per tol mundu y grabó los discos *L'otru llau de la mar* y *Llan de Cubel IV*.
Secretariu d'AEMMDAS (Asociación d'Escueles Municipales de Música y Danza d'Asturies) ente los años 2000 y 2003.

Nel añu 2002 presentó'l *Cursu de gaita asturiana en CD-ROM* (Ediciones Trabe) y el so primer discu en solitariu *Mara* (Fonofolk).

Anguaño ye profesor de la Escuela d'Asturianía, muérganu dependiente del Conseyu de Comunidades Asturianes del Principáu d'Asturies, dende 2001.

En 2003 compunxo, por encargu del grupu de teatru *Pausa*, la banda sonora pa la obra d'Alejandro Casona *La dama del alba* cola qu'afaya'l *Premiu Asturies de Teatru*, dau pol Gobiernu del Principáu d'Asturies. Amás collaboró na grabación de los discos *Revolución Celta*, del grupu de múscia folk de Buenos Aires, *Fardaxu*, y *Tocándar*, del grupu de percusión portuguesa, *Tocándar*.

Esi mesmu añu participó nel espectáculu de música y poesía sofitáu pola Conseyería de Cultura del Principáu d'Asturies, xunto colos escritores asturianos Berta Piñán y Xuan Bello, na esposición de les llingues *Expolingua* de París y nel *Festival Intercélticu de Lorient*.

Anguaño ye direutor de la *Banda de Gaites La Raitana* de Nava y Piloña, cola qu'a finales de 2002 presentó'l CD *De la revuelta a la marea* (Fonoastur), y profesor de gaita y direutor de la Escuela Municipal de Música de Nava.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bamiyan

**Bamiyan** (nome orixinal: باميان ) ye una de les 32 provincies d'Afganistán, cola capital tamién nomada Bamiyan. Ta asitiada nel centru'l país. Llendando al norte coles provincies de Samangan y Sar-e Pol, al sur cola provincia autónoma de Daykundi y la provincia de Ghazni, al sureste cola provincia de Wardak, al este coles provincies de Parvan y Baghlan y al oeste cola provincia de Ghor. La so superficie ye de 14.175 km² y la población cunta con 492.403 habitantes (2006). Otres ciudaes con altor son: Panjab y Qil Qal'eh.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tales

El términu **Tales** pue referise a:

* **[[Tales de Mileto]]**, filósofu griegu 

* el **[[Teorema de Tales]]**

* **[[Tales (Castellón)]]**, llocalidá española na provincia de Castellón

## Referencies

## Enllaces esternos
Monesteriu

Un **monesteriu** o **cenobiu** ye un llugar onde vive un monxu, una monxa o dellos. Orixinalmente un cenobiu yera la célula d'un ermitañu o anacoreta.

Los cenobios cristianos son tamién nomaos: abadíes, (rexíes por un abá) y prioratos, (rexíos por un prior). 

La vida en comuña d'un cenobiu denómase cenobitismu, n'oposición cola vida anacorética d'un ermitañu.

## Ver tamién
*Monesteriu, una llocalidá de la parroquia de Veigaḷḷagar, nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arroxu

Col nome d**'Arroxu** podemos referinos a:

*Arroxu, una aldea de la parroquia de Villazón, nel conceyu asturianu de Salas.
*Arroyu, una casería de la parroquia de Sobráu, nel conceyu asturianu de Tinéu.

* Un pozu salmoneru nel Ríu Narcea.

## Ver tamién

## Referencies
Ermita

Una **ermita** (< llatín *eremita* < griegu ερημίτης < ερημος ; ermu, paraxe ensin vexetación') ye una capiella, santuariu o ilesia allugada nún llugar allonxáu de les poblaciones y dedicáu al cultu relixosu, davezu baxo'l curiáu d'un ermitañu.

## Enllaces esternos
Anacoreta

La pallabra **Anacoreta**, procede del griegu * "anakjoréo" *, que significa * "retrayese" *.

Nel sieglu IV d.C., miles de persones enllenos de fervor relixosu, dexaron les sos pertenencies, families y mou de vida, para vivir aisllaos nos ermos d'Exiptu.
Camentaben que separtándose de la socieda humana, obedecíen el mandáu cristianu de *nun ser parte del [[mundu]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Freru

Un **freru** o **ermitañu** o **anacoreta** ye una persona solitaria que fuxe de la compaña de la xente. *Ermita* procede del llatín *eremīta* qu'al empar deriva del griegu ἐρημίτης o de ἔρημος, que significa «ermu».

Orixinalmente, el freru yera un monxu que taba al curiáu d'una ermita dedicada a dalgún santu, y que polo xeneral taba en dalguna faza despoblada. El retiru del ermitañu yera parte de la so vida espiritual y de la so entrega cristiana. Según delles lleendes, dalgunos anacoretes enzarrábense voluntariamente en sales allugaes no alto de les ermites. Estes sales nun teníen nin puertes nin dalguna otra miente d'entrar o salir, namái teníen un ventanucu pel qu'entraba daqué de lluz y pel que-y apurríen comida y bebida usando pa ello una roldana.

## Frases feches y locuciones

## Referencies

## Enllaces esternos
Abadía

Una **abadía** ye un cenobiu o conventu cristianu baxo les órdenes d'un abá o una abadesa, que son el **padre** o la **madre espiritual** de la comuña. Un prioratu namái se desemeya de l'abadía en que'l monxu superior caltién el títulu de prior n'arróu d'Abá. Los prioratos yeren orixinariamente ramificaciones de les abadíes, y los priores siguíen siendo subordinaos a los abás; sicasí, la estremadura actual ente abadíes y prioratos tracamundióse nel renacimientu. Una abadía de monxes ye un conventu.

## Referencies
Conventu

La pallabra **conventu** quería decir *concurrencia* o *conceyu* de muncha xente, pero anguaño refierse a l'edificiu au viven relixosos, flaires o monxes, magar que tamién denómase asina a la propia congregación.

Cuasi de mou tradicional, l'edificiu d'un conventu consta d'una capiella o ilesia, les celdes de los relixosos, un comedor o *refeutoriu*, y una sala de conceyos o *[[sala capitular]]*, too ello arrodiáo d'un patiu zarráu, claustru. Arriendes tien los llocales necesarios pa los servicios, cocines, almacenes, etc.

## Otres aceiciones

*Pa los romanos yera'l **tribunal territorial**: *(conventum juridicum)*, o seya, una dixebra alministrativa del so territoriu.

## Frases feches y locuciones

*¿Monxa tú? ¡Como mió güela!*

*Quies folgate y bon sustentu*

*la xira y la parpayuela*

*y esto non lo da el conventu*

**Fonte**: CyN (Recuerdos): Caveda y Nava, José, “Recuerdos de la Lengua Asturiana” (1895) pero citáu según X.Ll. García Arias en LLAA 4 (1982) 50-78

## Referencies

## Ver
*Abadía
*Cenobiu
Ángulu horariu

N'astronomía, l**'ángulu horariu** ye l'arcu d'ecuador, contáu dende'l puntu d'interseición del ecuador col meridianu del observador, hasta'l círculu horariu del astru, en sen horariu. Magar que podría midise en graos, pa la so midida úsase la hora, (unidá que equival a 15º).

D'esta miente, si un oxetu tien un ángulu horariu de 2,5 hores, crució el meridianu llocal fai 2,5 hores, y ta actualmente a 37,5 graos oeste del meridianu. Los ángulos horarios negativos indiquen el tiempu que falta hasta'l siguiente tránsitu pel meridianu llocal. Por supuestu, un ángulu horariu de 0 quier dicir que'l oxetu ta nel meridianu llocal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llinia d'equinoccios

La **Llinia d'equinoccios** ye l'interseición del Ecuador celeste cola Eclíptica. L'interseición d'esta llinia cola esfera celeste son los puntos equinocciales. Denómase **puntu vernal** o puntu Aries, al puntu au se proyeuta el Sol al pasar del hemisferiu sur al norte y ye una de les dos interseiciones cola esfera celeste de la **llinia d'equinoccios**. En virtú de la precesión de los equinoccios ésta llinia retrograda 50,25 "/añu dando una vuelta en sen horariu nún periodu de **25800** años.

## Referencies

## Enllaces esternos
Exe de la eclíptica

Denómase **Exe de la eclíptica**, a la llinia perpendicular al planu de la Eclíptica. La so interseición cola esfera celeste denómase **polos de la eclíptica** ( Norte y Sur respeutivamente). Como'l planu de la eclíptica ye relativamente inmóvil, el so polu tamién lo ta. El polu del ecuador xira alrodiu del **Polu eclípticu** con un ángulu de 23º 26' (ver Enclín axal), en virtú de la precesión de los equinoccios nún periodu de **25.800** años. Esti ángulu ye'l mesmu qu'ensamen l'ecuador celeste y la eclíptica. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Círculu horariu

Los **Círculos horarios** son los círculos máximos de la esfera celeste que pasen pelos Polos celestes. En particular el meridianu del llugar ye un círculu horariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Meridianu celeste

El **meridianu del llugar**, ye un círculu máximu que pasa pel cénit y el polu norte celeste. L'interseición del planu meridianu (el planu nel que ta calteníu) y el planu del horizonte, determina una llinia sobro'l planu horizontal denomada meridiana, la so interseición cola esfera celeste da los puntos cardinales Norte y Sur. La so perpendicular, taya a la esfera celeste nos puntos cardinales este y oeste. L'orixe de los acimuts ye'l puntu cardinal Sur.

## Referencies

## Enllaces esternos
Maya (dixebra)

El términu **Maya**, pue referise a:

* Cultura maya, diversidá de cultures d'orixe precolombín, qu'habitaron nel sur de Méxicu y norte d'América Central.
* Idioma maya
* L'actual Etnia maya, grupu indíxena allugáu nos estaos del Yucatán, Campeche y Quintana Roo en Méxicu.
* Maya (mitoloxía), la mayor de les Pléyades según la mitoloxía griega.
* La abeya Maya, cuentu infantil alemán con una adautación a dibuxos animaos.
* Maya (meta) au tien que se llegar nun xuegu de neños pa ganar.
* Maya (rede), texíu que se fai col dibuxu d'una rede.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sport Club Corinthians Paulista

El **Sport Club Corinthians Paulista** ye un club brasilanu de fútbol, fundaú'l 1 de setiembre del añu 1910.

## Historia
El conxuntu *"corintianu"* viste de color blancu y negru, polo que se los conoz col nomatu de *"alvinegros"*. La segunda equipación ye de color negru con pequeños bordaos blancos. El Corinthians ye conocíu popularmente como *"Timão"* o *"Coringão"* y posee la segunda mayor hinchada de Brasil con cerca de un 13,2% de la preferencia nacional - o 33 millones d'hinches.

Xueguen nel estadiu Paulo Machado de Carvalho, tamién llamaú Pacaembu, que tien capacidá pa 37.500 persones. El so presidente actual ye Andres Sanches y el so entrenador Mano Menezes.

El 14 de xineru de 2000 ganen la primera edición de Copa Mundial de Fifa xugada nel Estadiu Maracanã (brasil). Ganen al Vasco da Gama en penaltis.

## Palmarés
Nel historial futbolísticu cunta con:

* 2 Copes Mundial de Fifa - 2000 y 2012
* 1 Copa Libertadores - 2012
* 1 Recopa Suramericana - 2013
* 7 Lligues Brasilanes - 1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015 y 2017
* 3 Copes del Brasil - 1995, 2002 y 2009.
* 30 Campeonatos Rexonales - 1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009, 2013, 2017, 2018 y 2019.
* 5 Torneio Rio-São Paulo - 1950, 1953, 1954, 1966 y 2002.

## Xugadores importantes na historia del club
* Alessandro
* Baltazar 
* Basílio 
* Cássio
* Carlitos Tévez 
* Casagrande
* Chicão 
* Claúdio 
* Dida 
* Domingos da Guia 
* Flávio 
* Filó 
* Gamarra 
* Gilmar 
* Guerrero
* Luisinho 
* Neto 
* Neco 
* Marcelinho Carioca 
* Palhinha 
* Paulinho
* Ralf
* Ricardinho 
* Rincón 
* Rivellino
* Ronaldo
* Ronaldo
* Servílio 
* Sócrates 
* Teleco 
* Tupãzinho 
* Tuffy 
* Vaguinho 
* Vampeta 
* Viola 
* Wilson Mano 
* Wladimir 
* Zé Elias 
* Zé Maria 
* Zenon

## Referencies

## Enllaces esternos

* Corinthians (en portugués)
Bamiyan (ciudá)

**Bamiyan** (Persa: باميان) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome, Bamiyan. Ta asitiada nel centru'l país. Ye afamada pola so ciudá vieya, onde los Budes de Bamiyan tuvieron por dos milenios hasta la llegada los talibanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Panjab

**Panjab** ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Bamiyan, nel centru'l país. Cunta con 13.901 habitantes (2007). Ta allugada a 2.758 metros d'altor. Ye perconocíu el so helipuertu, fixáu nun terrén de grava.

## Referencies

## Enllaces esternos
Qil Qal'eh

**Qil Qal'eh** ye una ciudá d'Afganistán, asitiada na provincia de Bamiyan. Cunta con 9.534 habitantes (2007).

## Referencies

## Enllaces esternos
Jazz

El **jazz** ye'l productu del mecíu de dos cultures musicales mui estremaes, la europea y l'africana. La música africana entró n'América colos esclavos obligaos a abandonar les costes occidentales d'África p'afincase nes Antilles y el sur de los Estaos Xuníos nel sieglu XVII.

El jazz básase na improvisación y non na partitura; el músicu de Jazz crea nel intre qu'actúa, la improvisación ye la base del so arte, de manera tala que dos versiones del mesmu tema son dos obres estremaes. El jazz ye tamién una música que gueta y necesita la participación activa del públicu, y non sólu la so atención pasiva.

## Músicos y músiques de jazz principales
Ordenaos per orde cronolóxicu de los estilos:
* New Orleans (Dixieland), Chicago (*hot jazz*): King Oliver, Louis Armstrong, Kid Ory, Sidney Bechet, Jelly Roll Morton, Johnny Dodds, Jimmie Noone Earl Hines, Fats Waller, Valaida Snow.
* Swing i anys 30: Fletcher Henderson, Coleman Hawkins, Benny Carter, Roy Eldridge, Duke Ellington, Dorothy Fields, Bubber Miley, Johnny Hodges, Lawrence Brown, Ben Webster, Ray Nance, Count Basie, Lester Young, Jo Jones, Ella Fitzgerald, Billie Holiday, Benny Goodman, Gene Krupa, Harry James, Lionel Hampton, Woody Herman, Art Tatum, Glenn Miller, Django Reinhardt, Nat King Cole, Charlie Christian, Erroll Garner, Dolly Jones, Ann Ronell, Lil Hardin Armstrong, "Sweet Emma" Barrett, Mary Lou Williams.
* Be-bop, cool, jazz dels anys 50: Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Thelonious Monk, Kenny Clarke, Max Roach, J.J. Johnson, Miles Davis, Stan Getz, Gerry Mulligan, Chet Baker, Clifford Brown, Sarah Vaughan, Dexter Gordon, Clark Terry, Paul Gonsalves, Wes Montgomery, Sonny Rollins, John Coltrane, Charles Mingus, Bill Evans, Tete Montoliu, Cannonball Adderley, Art Blakey, Sonny Clark.
* Free jazz, fusion i latin jazz, darreres tendències : Ornette Coleman, Archie Shepp, Sun Ra, Cecil Taylor, McCoy Tyner, Herbie Hancock, Chick Corea, Wayne Shorter, Jaco Pastorious, Keith Jarret, Ron Carter, Jack deJohnette, Pat Metheny, Lester Bowie, Jan Garbarek, Wynton Marsalis, Jean-Christian Michel, Terence Blanchard, David Murray, John Zorn, Don Byron, Theo Jörgensmann, Steve Coleman, Joshua Redman, James Carter, Diana Krall, Cassandra Wilson, Jordi Rossy, Poncho Sánchez, Chucho Valdés, Tito Puente, Carla Cook, Regina Carter, Nona Hendrix, Alice Coltrane, Abbey Lincoln, Eva Cassidy, Shirley Horn.

## Referencies

## Enllaces esternos
Saxitariu

**Saxitariu** (l'arqueru) ye una constelación del zodiacu, representada davezu como un centauru suxetando un arcu. Saxitariu alcuéntrase ente Escuripión pel oeste, y Capricorniu pel este.

### Mitoloxía
Magar qu'hai dubies, mitolóxicamente la constelación *Saxitariu* ta mayoritariamente asociada al sabiu centauru Quirón, maestru d'héroes, hermanu de Zeus y únicu centauru inmortal que nun tenía los instintos xabaces de los sos conxéneres.

### Astroloxía
Les persones que tán baxo'l signu de **Saxitariu**, son tradicionalmente aquelles nacíes ente'l 22 de payares y el 20 d'avientu. Saxitariu ye un signu de fueu, xunto con Aries y Leo, ye un signu optimista, intelixente, voluntariosu y bonal magar que tamién pue ser supersticiosu y desaxeráu.

Fai bones migues con Aries, Leo y Acuariu y los sos contrarios son Virgu y Piscis. El so planeta rexente ye Xúpiter, el sabiu soberanu de los dioses na mitoloxía romana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Capricorniu

**Capricorniu** ye una de les constelaciones del zodiacu. 

## Mitoloxía

**Capricorniu** representa a Amaltea metá cabra, metá pexe, que curió y alimentó a Zeus cuando ésti yera pequeñu. Confió-ylu Rea pa que lu protexese de so pá Cronos.

Según dalgunos yera una ninfa de l'Arcadia, pa otros una ninfa en forma de cabra. Amaltea y la so fía Adrastea, criáronlu con miel y lleche. Xorrecíen-y unos cuernos descomanaos qu'arramaben nectar y ambrosía, y cuando ún d'ellos frañó, llarárenlu de frutes pa ufrí-ylu a Zeus. Ye l'afamada **Cuerna d'Amaltea**, símbolu de bayura y dicha. Dende esti socesu, Zeus allugóla nuna de les constelaciones del cielu.
 
Otra versión del mitu de Capricorniu diz que Pan (Dionisiu), dios de los cazadores y pastores yera escorríu pola serpiente **Tifón**, y pa escapar arrebexose al ríu Nilu, convirtiéndose en pexe-cabra pela parte d'atrás y en mueyu na otra. Zeus almiró esta engatada y xubiólu a los cielos.

## Observación

**Alfa Cap*. Binaria óptica d'estrelles mariella y naranxa. 

**Beta Cap.* Binaria visual de colores azul y mariellu. 

**Tau Cap.* Binaria visual. 

**M75 (NGC 6864).* AR: 20h 06m 06.0s Dec: -21°55'00" (Añu 2000). A 7º al suroeste de beta Cap. Cúmulu globular ricu de magnitud 8 visible con prismásticos. Alcuéntrase a 60.000 años lluz del sol.

**M30 (NGC 7099).* AR: 21h 40m 24.0s Dec: -23°11'00" (Añu 2000). Cúmulu globular más prominente de la constelación, afáyase a 4º al sureste de Zeta Cap. Allúgase a 26.000 años luz del sol.

## Referencies

## Enllaces esternos
Presu políticu

Un **presu políticu** o prisioneru políticu ye una persona física a la que se caltién na cárcele o embaxo arrestu por mor de que les sos idees puean suponer una amenaza pal sistema políticu afitáu na sociedá a la que pertenez.

Magar que les opiniones o actitúes nun suelen ser llexislables, ye difícil afitar qué persones pue ser consideraes presos políticos a partir de los cargos que se-yos imputen. Davezu, munchos de los prisioneros consideraos políticos por grupos activistes son calificaos polos gobiernos a los que s'oponen de 'terroristes' o 'subversivos'.

Poro, nun ye habitual qu'una autoridá estatal o gubernamental almita la existencia de presos políticos. Polo xeneral, los críticos a talu gobiernu afirmen que los procedimientos llegales desendolcos pol Estáu tan diseñados pa ocultar la condición de presu políticu al traviés de l'atribución inventada de delitos penales o per aciu del negazu de beneficios concedíos a otros presos en situación asemeyada, o con l'aplicación de poderes especiales, como l'estáu descepción.
Acuariu (constelación)

**Acuariu**, ye'l decimoprimer signu del zodiacu, asitiáu ente Capricorniu y Piscis. Acuariu, el portador de l'agua, ye una de les 88 constelaciones reconocíes pola astronomía moderna, descrita por Claudiu Ptolomeu.

El so símbolu ye (), que representa una estaya del fluxu de l'agua.

De tol zodiacu, **Acuariu** ye una de les constelaciones reconocía con mayor antigüedá. Los sumerios diéron-y el nome a la constelación Acuariu, n'honor al so Dios **An**, qu'arrama l'agua de la inmortalidá de la Tierra. Alcuéntrase nuna rexón del cielu denomada el "Mar" darréu que ta llarao de constelaciones acuátiques como Cetus, Piscis, Eridanus. Dalgunes vegaes el ríu Eridanus represéntase como que lu arrama el tarreñu d'Acuariu.

La constelación d'Acuariu ye la décima más grande, tomando más del **2.375%** del cielu; inclúi **56** estrelles visibles.

## Mitoloxía
Paez ser que'l mitu identifica a Acuariu con Ganímedes. **Ganímedes** yera'l fíu de **Laomedonte**, Rei de Troya. So pá encamentó-y la xera de curiar les recielles nos montes. Yera'l más guapu y curiosu de los mortales, y Zeus namorose d'él. Convirtióse n'aigla (otra constelación), raptolu y llevolu al Olimpu. Pa compensar al padre, dio-y unos caballos divinos inmortales. Nel Olimpu Ganimedes convirtióse nel Coperu divín, cola xera de servir a los dioses. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Astroloxía

L**'astroloxía** (del griegu: αστρολογία, de άστρον *(ástron)*, ‘estrella’ y λόγος *(logos)* ‘pallabra, estudiu’, ye dicir; **Estudiu de los cielos**), ye un conxuntu de creencies que pretende conocer y aldovinar el destín de les persones, y albidrar asocedíos futuros. 

Esta estaya nun tien sofitu científicu nengún y namái caltién calter de seudociencia. Les persones que prautiquen l'astroloxía sofiten que ye dable l'albidru del futuru per aciu de la observación de l'allugamientu y movimientu de los astros, y qu'estos exercen influyencia col abicañu de la xente, los socesos importantes nes sos vides, ya inclusive coles sos carauterístiques físiques.

N'antigüedá, l'astroloxía encontaba cola astronomía (estudiu científicu de los cielos), pero a midida que la humanidá algama mayores conocimientos y pescancia meyor la propia realidá, l'astroloxía queda trespuesta como una reminiscencia (lo mesmo que l'alquimia, l'Oráculu de Delfos o l'adoración a los dioses mitolóxicos).

## el so animal secretu oriental
El zodiacu chinu tamién s'utiliza pa nomar periodos del día, onde cada signu correspuende a una "gran hora" o shichen (時辰), que ye un periodu de dos hores (24 estremáu ente 12 animales). Según el shichen nel que naza, a cada persona correspuéndelu un animal secretu, como s'amuesa de siguío. Los periodos tán ordenaos según el tiempu solar:

* 23:00 - 00:59: L'aguarón.
* 01:00 - 02:59: El güe.
* 03:00 - 04:59: El tigre.
* 05:00 - 06:59: El coneyu.
* 07:00 - 08:59: El dragón.
* 09:00 - 10:59: La culiebra.
* 11:00 - 12:59: El caballu.
* 13:00 - 14:59: La oveya.
* 15:00 - 16:59: El monu.
* 17:00 - 18:59: El gallu.
* 19:00 - 20:59: El perru.
* 21:00 - 22:59: El gochu.

Pa una persona nacida en Xixón, el so signu secretu ye:

## Referencies
Piscis (constelación)

**Piscis** (los pexes) ye una constelación del zodiacu allugada ente Acuariu pel oeste, y Aries haza'l este.

La so estrella principal ye la estrella alfa "Alrischa", una estrella duble que'l so nome remanez del árabe, col significáu de *reyu, cuerda*.

## Mitoloxía

L'astrónomu griegu Eratóstenes (nacíu nel añu 276 e.C..) fala de que'l orixe del simbolismu del pexe ta en **Derke**, una diosa siria, que yera metá pexe, metá muyer.

Los romanos crearon la idea de la diosa pexe nel mitu de Venus y el so fíu Cupidu (na mitoloxía griega, Afrodita y Eros). Estes dos figures mitolóxiques foren sorprendíes pol monstruu Tifón, pero Venus sabía que podíen fuxir pel [àgua]]. Garró a Cupidu y somorguiose, au dambos tresformáronse en pexes. P'asegurase de que nun se separtaben, xuniéronse con un reyu. Nel cielu vese, a la má y al fíu, xuníos col reyu.

## Estrelles Principales

***[[Alrischa]]**.El so nome quier dicir "reyu, cuerda". Tien una distancia de 139 años luz al Sol. Ye una estrella duble, la estrella principal tien una magnitú de +4.33 y pertenez al tipu espectral A0, la so compañera ye de +5.23 y pertenez a la clase espectral A3.

***Beta Piscium** (β Psc / β Piscium). Tamién tien el nome de *Fum al Samakah*, árabe pa "focicu del pexe".
β Psc remanez d'una clase espectral B6Ve y ye de magnitú +4.53m. Ta aproximadamente a 492 años lluz del Sol.

***Eta Piscium** (η Psc / η Piscium) ye la estrella que más relluma na constelación de Piscis. Eta Piscium ta allugada a una distancia aproximada de 294 años lluz de la Tierra y brilla a una magnitú de +3.62. Esta estrella ye de tipu espectral G7 III. La estrella tien un escuru nome dau pol reinu de Babilonia *Kullat Nunu*.

***Omicron Piscium** (ο Psc / ο Piscium) llocalizada a unos 142 años lluz de la Tierra. Tien una magnitú aparente de +4.26 y ye tipu espectral G8. La estrella tamién tien el nome de *Torcularis septentrionalis*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Narcea

El ríu **Narcea** ye'l segundu ríu más importante d'Asturies, tantu no llongo como nel so caudal. Ye un afluente pela so esquierda del ríu Nalón y sigue un trazáu nel sen suroeste-noreste. Nel so cursu baña los conceyos de Cangas del Narcea, Tinéu, Miranda y Pravia.

Los sos afluentes principales son, pela drecha'l Naviegu, Ounón, Xinestaza y Pigüeña y pela esquierda'l Coto, Arganza, Xera, El Rodical y Nonaya.

Naz nes Fontes del Narcea y desemboca nel ríu Nalón al so pasu pel llugar de Forcinas, Pravia.

Ye ún de los ríos salmoneros más importantes d'Asturies y tien abondos pozos salmoneros reconocíos na pesca'l salmón.

## Pozos salmoneros
*Arenón, en Castañéu de Miranda. Tien habilitaos zones de llance con espigones de formigón.
*Arroxu, en Castañéu de Miranda.
*La Peñina, en Castañéu de Miranda.
*La Ponte, en Castañéu de Miranda. Tamién conocíu pol nome de la Garita'l Grillu.
*Veigaxú, en Castañéu de Miranda.
*El Fuerte la Casona, en la Veiga de Castañéu.

## Referencies
Daykundi

**Daykundi** (persa: دایکندی) ye una provincia d'Afganistán, cola so capital en Nili. Fízose provincia'l 28 de marzu de 2004, de la que se separtó de la provincia d'Uruzgan, al tar mui aisllada. Alcuéntrase a 310 km de Kabul y a 160 km de Tarin Kot. La población de 7 de los 8 distritos de Daykundi son de etnia hazara. Gizab ye l'unicu distritu nel que la mayoría ye pashtu. Hai de tiempu, hebo lluches ente grupos d'hazares, morriendo unes 70.000 persones. Daykundi ye afamada poles sos almendres, llegando a distribuyise per tou Afganistán

## Referencies

## Enllaces esternos
Nili

**Nili** ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Daykundi. Ta asitiada a 2022 m d'altitú, cuntando con un helipuertu de grava y una emisora de radio comercial. El clima nel iviernu ye abondo frío, tando les carreteres enllenes de dificultaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llande

:Nota:*Si se refería a la enfermedá, ver [[Llandra|Llande]]*

El/la **llande** o l**'abeyota** (llatín *glans*) ye'l frutu del carbayu (*Quercus robur*). Les llandes de les algueres (*Quercus ilex*), de les qu'esisten **llande amarguxu** (*Quercus ilex* subsp. *ilex*) y **llande dulzayu** (*Quercus ilex* subsp. *ballota*), acolléchense pa piensu del gochu.

Los Astures y otros pueblos del centru de la Iberia prerromana, sacaben fariña panificable d'elles. Asina lo afitaba Estrabón nos sos escritos sobre los pueblos del norte de la península: 

«*Los montañeses, aliméntense de llandes dos partes al añu, dexándoles ensugar y frañéndoles; llueu máyenles y faen pan con elles pa calteneles munchu tiempu.*»

Ellí onde s'aprecia el so consumu, el frutu tómase crudu o turráu. Tamién se faen con elles llicores

## Dichos, adaxos y testos na literatura oral

*El gochu que va a la llande*

*foi pequeñu ya vienu grande* 
 
*ya’l que foi a la foi* 

*vienu como foi* 

(foi,fou,fayucu=frutu de la faya.)

**Fonte**:DGLA X.Ll.García Arias 

## Referencies
Farah

**Farah** (Persa: فراه) ye una provincia d'Afganistán, cola capital del mesmu nome, Farah. Ta asitiada al oeste'l país, cuntando con 48.470 km². La so población ye de 490.277 habitantes (2007). Ciudaes con ciertu calter son: Anar Dara y Shindand.

La provincia ta arrodiada por Herat al norte, al nordeste por Ghor, al sureste por Helmand, al sur por Nimruz y al oeste por Irán. Ye la cuarta provincia más llarga d'Afganistán.

En Farah numbérase una gran cantidá de castiellos en ruines, nomando como más afamáu'l "Castiellu l'Infiel", que s'alluga al sur de la ciudá de Farah.

## Referencies

## Enllaces esternos
Narcea

El términu **Narcea** pue referise a:

* Cangas del Narcea, conceyu d'Asturies.
* Ríu Narcea, segundu ríu más importante d'Asturies.
* Comarca del Narcea, una comarca d'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xedré (parroquia)

**Xedré** ye una parroquia del conceyu de Cangas del Narcea, Asturies. Tien una estensión de  y una población de .

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios
* El Barrial
* El Barriu Nuevu
* El Campu
* La Casa'l Chacal
* La Casa Utieḷḷos
* El Corral
* El Vaḷḷe

## Referencies

## Enllaces esternos
Llandra

La **llandra** (tamién denominada **llande**, **tos ferina**, **agullu**, o **tos convulsiva**) ye una enfermedá infeutocontaxosa aguda, causada por cocubacilos de la especie *[[Bordetella pertussis]]*. Carauterízase pola inflamación traqueobronquial y accesos típicos de tos violenta, espasmódica con sensación d'afogu, que terminen con un ruíu estridente (**tos convulsiva o convulsa**). 

La infeición contáxase aína demientres la primera etapa, enantes qu'entame la tos intenso. La so complicación pue afeutar al sistema nerviosu y el miocardiu. Magar qu'esta malura pue sofrise a cualesquier edá, los más afeutaos son los neños de menos de cinco años. Espárdese demientres la primavera y el branu. Nos países desarrollaos la so presencia ye baxa gracies a la vacunación. 
## Síntomes
El tiempu que trescurre dende la esposición hasta'l desendolque de los síntomes (periodu d'incubación) estímase ente tres y quince díes. Na etapa d'aniciu (etapa catarral) parez una filapriega o resfriáu común. Preséntase con espirríos, enroxecimientu de los güeyos y calentura xeneral sonce. Apaez una tos breve, seco ya enritante que persiste. La primera estaya, dura polo xeneral dos selmanes, enantes qu'espoxiguen los síntomes secundarios de tos más grave.

L'apaición de la tos carauterística, señala l'entamu de la segunda etapa. Les crisis asocédense a intervalos regulares, repitiéndose a vegaes de sópitu, y otres con intervalos de delles hores. Polo xeneral, produzse un arrebexu darréu de la crisis.

## Referencies

## Enllaces esternos
Piedrafita (Xedré)

**Piedrafita** ye una aldea la parroquia de Xedré nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Tien una población de  y el so núcleu confórmenlu 12 cases habitaes. 

Dista de Xedré 2 km per una pista-carretera que lu comunica tamién col pueblu Xalón a 1,5 km.

Tien una capillina nel camín a Xalón dedicada a San Cristóbalu y San Pantaleón. Celebren la so fiesta'l 27 de xunetu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Glayíu

**Glayíu** ye un portal d'Internet de contrainformación asturianu y principalmente en llingua asturiana que s'autodefín como una ferramienta llibre (autoxestionada, autofinanciada y asamblearia) a disposición de los coleutivos y persones. Un mou de facer llegar les voces más allá de les llendes sociales al traviés de les nueves téuniques de comunicación, sofitaes na teunoloxía d'internet.

Esti portal naz el 5 d'abril del añu 2005 y anguaño sigue n'activu vía Twitter.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina de Glayiu contrainformativu
Appserv

**Appservnetwork** ye una ferramienta de trabayu pa Windows que nos sofita la instalación d'Apache, MySQL, PHP y PHPMyAdmin (interfaz gráfica p'alministrar MySQL) nuna sola ferramienta d'usu conxuntu.

Ye de lo mas afayadizo pal entamu na programación en llinguax PHP de programación web. Namás que con un executable, instálase nunos pocos pasos al nuesu equipu pa darréu entamar a testear CMS (Content Management System) o xestores de conteníu pa web enantes d'entamar con una esplotación na Interrede.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu Oficial del Proyeutu AppServ
* Tutorial en castellanu
Iglú

Un **iglú** (Inuktitut *iglu* / ᐃᒡᓗ, "casa", plural: *igluit*) o *casa de ñeve*, ye un abellugu construyíu con bloques de ñeve, que xeneralmente tien forma de cúpula. Los iglúes asóciense davezu colos esquimales, que los usen d'abeyu temporal pa los cazadores demientres l'iviernu.

La ñeve que s'usa pa facer un iglú tien de ser abondo compauta, pa poder tayala y allugala de mena afayaíza. La meyor ye la fallusca que s'alcuentra nuna ceya, darréu que val pa compautala yá entellazar los cristales de xelu. La poza que queda na ñeve, (dempués de sacar los bloques) usase pa la metá inferior del refuxu. El mou de construyilu ye cenciellu, darréu que nun fai falta una cadarma provisional d'afitamientu: cada bloque sofítase nel anterior hasta zarrar tol espaciu.

A vegaes, constrúyese un pequeñu túnel a mou de portalada na entrada, p'amenorgar el vientu y la pérdida de calor, cuando s'abre la puerta. Gracies a les escelentes propiedaes aisllantes de la ñeve, l'interior d'un iglú ye sorprendentemente alcontradizu. Los esquimales que s'alluguen ente Groenlandia y la Islla de Baffin tapecen l'interior del so refuxu con pelleyos d'animales, lo que contribúi a que xuba la temperatura hasta **10** ó **20** graos.

La puerta d'accesu tien d'aldase al aviesu'l vientu (sotaventu).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Como construir un Iglú
Negru (dixebra)

El términu **Negru**, pue facer referencia a:

*Prietu, un color.
*Pueblos negros aquellos pueblos diferenciaos especialmente pola alta concentración de melanina na piel.
*Furacu negru, cuerpu celeste, resultáu del esfaimientu d'una estrella pola propia fuercia, d'una gravedá talo que suerbe la lluz.
*Pollachius virens, una especie de pexe teleosteu marín de l'orde de los gadiformes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wiesbaden

**Wiesbaden** ye una ciudá n'Alemaña y capital del estáu llibre de Hesse. Cunta con 275.600 habitantes.

## Economía
En Wiesbaden tán las centrales *R+V Versicherung* (seguros), *Linde AG* (gas) y *Dyckerhoff* (cemento).

### Universidaes
* Wiesbaden University of Applied Sciences

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web de Wiesbaden
Xalón

**Xalón** ye una aldea de la parroquia de Xedré, nel conceyu de Cangas del Narcea, con una población de. Queda de Xedré a 3,5 km y accédese dende Xedré per una pista estrada en bones condiciones y que, pasando per Piedrafita y la so capiella, algamamos el llugar de Xalón.

Xalón ta a los pies del monte Cogoḷḷu o Pena'l Xiplu y per una caleya de tierra, pela veriquina d'esti monte y tres una hora de caminata algámase la braña'l pueblu, un conxuntu de "cabanas" al pie La Penona. Cerca alcuéntrase la Veiga'l Palu, llugar nel que s'axuntaben n'aquelarre les bruxes y bruxos d'Asturies.

Tien una capiellina na salida'l pueblu camín de Vidal ya Retornu. La so patrona ye la Virxe las Nieves a festéxenla el 5 d'agostu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Espectru visible

El **espectru visible** ye la faza del espectru electromagnéticu que ye visible pal güeyu humanu. La radiación electromagnética nesti rangu de llonxitúes d'onda denómase **lluz visible** o cenciellamente lluz. Ye lo que fai la lluz al trespasar un prisma, au se dixebra en desemeyaos colores. Nun hai llendes esautes nel espectru visible; el güeyu humanu respuende a llonxitúes d'onda dende 400 a 700&nbsp;nm, magar que dalgunes persones son quien a columbrar llonxitúes d'onda dende 380 a 780&nbsp;nm.
Espectru electromagnéticu

L**'espectru electromagnéticu** ye'l conxuntu d'ondes electromagnétiques o, más concretamente, a la radiación electromagnética qu'emite (espectru d'emisión) o absuerbe (espectru d'absorción) una sustancia. Tala radiación sirve pa identificar la sustancia de miente asemeyada a una buelga dactilar. Los **espectros** pueden adicase y estudiase per aciu d'espectroscopios que, arriendes de permitir allupar l'espectru, dexen facer midides sobro ésti, como la llonxitú d'onda o la frecuencia de la radiación.

Van dende les de menor llonxitú d'onda, como son los rayos cósmicos, los rayos gamma y los rayos X, pasando pela lluz ultraviola, la lluz visible y los rayos infrarroxos, hasta les ondes electromagnétiques de mayor llonxitú d'onda, como son les ondes de radio. En cualesquier casu, cada una de les categoríes son d'ondes de variación de campu electromagnéticu. 

El cuadru siguiente amuesa l'espectru electromagnéticu, coles sos llonxitúes d'onda, frecuencies y enerxíes de fotón:

## Referencies

## Enllaces esternos
Buelga dactilar

Una **buelga dactilar** o **buelga dixital**, ye la impresión visible o moldiada que produz el contautu de les crestes papilares d'un deu. Depende de les condiciones nes que se faiga el dactilograma (aplicando o non sustancies de color distintes al soporte nel que sofita), y de les carauterístiques del soporte (materies plástiques o llandies). Sicasí, ye una carauterística individual que s'utiliza como mediu d'identificación de les persones. La ciencia qu'estudia les buelgues dactilares nómase dactiloscopia y dientro d'ella hai dos grandes estayes cola so propia clasificación de buelgues. En Sudamérica y parte d'Europa, síguese la clasificación de **Juan Vucetich**, metantu que nos Estaos Xuníos y Gran Bretaña, la de **Henry**. El sistema d'identificación dactilar n'España foi criáu pol Dr. **Federico Olóriz Aguilera.**

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuyar

Una **cuyar** o **cuchar**, ye un utensiliu de mesa común asemeyáu na forma a una espátula, y que se da un aldéu a la mano humana, nel sen de que tien un mangu, y una tiesta ancha y cóncava que s'asemeya a la embueza de la mano, cola que se puen coyer líquidos.

La **cuyar** úsase, polo xeneral pa líquidos sirvíos nel platu, como por exemplu, la sopa. Tán feches davezu de metal, pero tamién les hai de madera, porzolana (n'Asia) y plásticu ente otros materiales.

Según seya l'usu pal que tea diseñada, tien dellos tamaños variaos.

## Historia
Tiénense afayaes cuyares feches de madera o de güesu en xacimientos que daten del Paleolíticu. 

Na Roma antigua hebo dos menes de cuyar, la mayor *ligula* y la menor nomada *coclea*. Esta última, tenía un mangu en forma d'aguya que sirvía tamién pa pinchar trozos de comida o abrir moluscos, etc. Poro, facía les veces del nuesu tenedor. El so orixe foi la utilización de la cónxara, la *cóclea*, con un mangu, davezu de metal precioso.

Hasta'l sieglu XIX la cuyar yera, -sacantes el cuchiellu o la navaya- l'únicu utensiliu usáu nes comides. El principal material usáu na so fabricación yera la madera.

Llueu entamóse la fabricación industrial de fierro o aceru, recubiertu d'estañu y pa la xente más adinerao, de plata. Pa los alimentos ricos n'azufre como los güevos o'l pescáu, fáense cuyares doraes, de cuernu o otros materiales que nun reaicionen con esti ingrediente alteriando'l so tastu.

## Ver tamién
* Tenedor
* Cuchiellu

## Referencies

## Enllaces esternos
Farah (capital)

**Farah** (persa: فراه) ye una ciudá d'Afganistán y capital de la provincia del mesmu nome, Farah. Asitiada a 650 m d'altor, ta allugada a orielles del ríu homónimu y tenía, en 2007, una población de 45.930 habitantes. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Shindand

**Shindand** ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Farah. En 2007 tenía 33.144 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos