Solanum muricatum

.

 

***Solanum muricatum*** ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia de les solanacees.
## Descripción
Ye un arbustu perenne orixinariu de la rexón andina de Suramérica, onde ye cultiváu fai miles d'años pol so fruta duce.
Anque esisten diverses variedaes dicha baga xeneralmente ye ovalada asemeyada a una papaya d'unos 10 a 15 cm de color mariellu doráu con vetes color púrpura cuando ta madura. Ye bien refrescante pol so altu conteníu d'agua (92%), siendo en sabor y arume asemeyao al melón *[[Cucumis melo]]*, pero dambes plantes nun se rellacionen ente sigo. 
 
El so consumu realízase xeneralmente en forma direuta como fruta fresco, pero tamién puede ser n'ensalaes en delles ocasiones, en zusmios o postres más ellaboraos.

El frutu atopar nos mercaos del Bolivia, Perú, Chile y Ecuador pero ye pocu frecuente nel estranxeru por ser sensible a los tresportes. Anguaño tamién ye collecháu en Colombia, Arxentina y realícense tentatives n'otros países.

## Cultivo
La planta arrobinar por fraes una y bones la grana grana mal.

La planta ye perenne pero la so sensibilidá al fríu, parásitos y enfermedaes fuercen a los cultivadores a replantar la collecha cada añu. Crez n'árees costeres y otres llocalizaciones con temperatures templaes, tamién n'invernaderos, llegando a un altor de 2 metros y llogrando colleches 2-3 vegaes mayores qu'al campu.

## Historia
Arqueológicamente nun s'atopen rastros por ser de magaya nidia y malo de caltener, pero de cutiu atópense en diversos oxetos de cerámica de les cultures precolombines Moche, Chimú y Paracas.

Mientres la Colonia, el Virréi Melchor de Navarra, conde de la Palata, prohibió'l consumu d'esta fruta y dióse-y l'insinuante nome de **mataserrano**, pol cual entá ye conocíu en ciertes zones de Perú.

Na dómina de la Colonia tamién foi introducíu en Méxicu y América Central, pero depués el so usu foi escayendo. 

## Taxonomía
*Solanum muricatum* describióse por William Aiton y espublizóse en *[[Hortus Kewensis; or, a catalogue]]* . . . 1: 250–251. 1789.
;Etimoloxía:
***Solanum***: nome xenéricu que remanez del vocablu Llatín equivalente al Griegu *στρνχνος* (strychnos) pa designar el *[[Solanum nigrum]]* (la "Yerba moro") —y probablemente otres especies del xéneru, incluyida la berenxena— , yá emplegáu por Pliniu'l Vieyu nel so *[[Historia naturalis]]* (*21, 177* y *27, 132*) y, enantes, por Aulus Cornelius Celsus en *[[Cronoloxía de la medicina y de la tecnoloxía médica|De Re Melecina]]* (*II, 33*). Podría ser rellacionáu col Llatín *sol. -is*, "el sol", por cuenta de que la planta sería mesma de sitios daqué soleyeros.

***muricatum***: epítetu llatín que significa "con escayos".
;Sinonimia: 
* *Solanum guatemalense* Hort.
* *Solanum hebephorum* Dunal
* *Solanum longifolium* Sessé & Moc. (*non* Dunal)
:*S. longifolium* de Dunal refier a *[[Solanum subinerme|S. subinerme]]*, mientres *S. longifolium* de Pavón Jiménez basar en Dunal, de de Candolle siendo *[[Solanum ensifolium|S. ensifolium]]*.
* *Solanum melaniferum* Moric. ex Dunal
* *S. muricatum* var. *dissectum* Dunal
* *S. muricatum* f. *glaberrimum* Correll
* *S. muricatum* var. *papillosistylum* Bitter
* *S. muricatum* var. *parvifolium* Kunth
* *S. muricatum* var. *popayanum* Bitter
* *S. muricatum* var. *praecedens* Bitter
* *S. muricatum* var. *protogenum* Bitter
* *S. muricatum* var. *teleutogenum* Bitter
* *Solanum pedunculatum* Roem. & Schult.
* *Solanum saccianum* Naudin (*non* Carrière & André)
* *Solanum saccianum * Carrière & André
* *Solanum scabrum* Lam. (*non* Mill.: 'Solanum scabrum*)</small>
:*S. scabrum* de [[Kunth]] y de [[Zuccagni]] ye güei *S. aethiopicum*. La descripta por [[Vahl]] ye *S. volubile* descripta por [[Olof Swartz|Swartz]]. Y *S. scabrum* de Ruiz & Pavón Jiménez ye güei *S. saponaceum* de Dunal.
* *Solanum variegatum* <small>Ruiz & [[Pav.]]</small>
* *Solanum wallisii* <small>[[Carrière]]</small>
==Nome común==
Nos idiomes nativos de la zona andina ye conocíu como: *cachum* o *xachum* en [[Llingües quechues|quechua]]; *kachuma* n'[[Idioma aimara|aimara]]. La [[fruta]] llámase popularmente *'pepinu duce**, **pepinu melón**, **pera melón**, **pepinu de fruta**. Inclusive como **melón d'árbol''' pa nun confundilo cola papaya.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica 
## Referencies

## Bibliografía
# AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
# Brako, L. & J. L. Zarucchi. (eds.) 1993. Catalogue of the Flowering Plants and Gymnosperms of Peru. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 45: i–xl, 1–1286.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# Correll, D. S. 1967. Solanum-Solanaceae, In: J. F. Macbride, Flora of Peru. Publ. Field Mus. Nat. Hist., Bot. Ser. 13(5B/2): 271–458.
# Gentry, J. J. L. & P. C. Standley. 1974. Solanaceae. In Gentry, Jr., J. L. & P. C. Standley (eds.), Flora of Guatemala - Part X, Numbers 1 and 2. Fieldiana, Bot. 24(10/1–2): 1–151.
# Idárraga-Piedrahita, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada & M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidá d'Antioquia, Medellín.
# Jørgensen, P. M. & C. Ulloa Ulloa. 1994. Seed plants of the high Andes of Ecuador—A checklist. AAU Rep. 34: 1–443.
# Jørgensen, P. M. & S. León-Yánez. (eds.) 1999. Cat. Vasc. Pl. Ecuador. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 75: i–viii, 1–1181. 
# Jørgensen, P. M., M. H. Nee & S. G. Beck. 2014. Catálogu de les plantes vasculares de Bolivia. 127(1–2): i–viii, 1–1744. In P. M. Jørgensen, M. H. Nee & S. G. Beck (eds.) Cat. Pl. Vasc. Bolivia, Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard.. Missouri Botanical Garden Press, St. Louis.
## Enllaces esternos