Fiordu Quintupeu

El **Quintupeu** ye un fiordu chilenu, al oriente del senu de Reloncaví, Rexón de los Llagos, nel cual escondióse na Primer Guerra Mundial el SMS Dresden que foi fundíu nel archipiélagu Juan Fernández.

## Descripción
El llugar considérase históricu, pos foi'l llugar onde s'escondió'l Dresden, únicu barcu alemán sobreviviente de la Batalla de les Malvines nel añu 1915. Esti fiordu tien una estrecha entrada y grandes cascaes coles sos serrapatoses parés d'hasta 600 metros d'altor onde pueden vese alerces, de los cualos atopáronse nes zones más altes exemplares de más de 3600 años, al pie de coihues, tepas, ulmos y lengas y dende onde tamién s'acolumbren los volcanes Yates y Hornopirén. El territoriu qu'arrodia'l fiordu Quintupeu forma parte del Parque Pumalín, un proyeutu priváu de caltenimientu cercanu a les 300 mil hectárees lideráu pol norteamericanu Douglas Tompkins.

### Estrechamientu del territoriu chilenu
Al fondu del fiordu Quintupeu produzse unu de los mayores estrechamientos del territoriu remanecíu de Chile sobre la masa continental d'América (esto ye, xuníu direutamente al restu del continente, ensin cruciar brazos de mar), que queda llindáu a namái 14,4 km d'anchu, que ye la distancia que dixebra ellí la frontera arxentina de les agües marines del senu de Reloncaví del Pacíficu.

## L'Ayalga del Dresden

La situación política en Méxicu en 1910 yera caótica, los gobernantes yeren derrocaos de cutio, ante lo cual Alemaña unvió al cruceru SMS *Dresden* para cautelar los intereses y la seguridá de la colonia alemana residente. En Tampico la situación yera dramática y insostenible, imperaba el desorde y ante l'inminente peligru de saquéu, los colonos alemanes apurrieron al comandante les sos xoyes, dineru, oru y oxetos de valor, iniciativa a la que se xunieron otres families d'estranxeros como tamién personaxes mexicanos adineraos, tou tenía de ser puestu a resguardu nun bancu al regresu del Dresden a Alemaña. L'ayalga quedó nuna caxa so la custodia del comandante de la nave.

La nave saleaba camín d'Alemaña cuando españó la Primer Guerra Mundial, agostu de 1914. El comandante recibió la orde d'efectuar la guerra de corsu nel Atlánticu y, darréu, dirixise a Isla de Pascua pa integrase a la escuadra del almirante Maximilian von Spee. En payares l'escuadrón de cruceros alemanes ganó a una escuadra inglesa a 41 milles del puertu de Coronel en Chile y esta mesma fuercia, al incursionar nel Atlánticu, foi dafechu ganada per otra escuadra inglesa nes islles Malvines, salvándose solamente'l Dresden. El Dresden sufrió múltiples averíes nel combate de Les Malvines; despintose nes canales de la Patagonia del sur de Chile onde foi ayudáu y suministráu pol ciudadanu alemán Albert Pagels, que moraba en Punta Arenas. Aconseyáu por Pagels, la nave punxo aldu al **esteru de Quintupeu** cerca de Puerto Montt. El 6 de febreru de 1915, al atapecer, llega hasta equí l'averiáu Dresden, coles máquines quexándose y rechinando. Ellí la nave terminó'l so arreglu y siguió el so navegación escontra'l norte teniendo de fondiar na Isla Robinson Crusoe, pos yá nun tenía carbón pa les sos calderes; finalmente foi alcontráu por dellos buques de guerra ingleses y foi fundíu en badea Cumberland.

Unu de los testigos presenciales afirmó:

## Coral d'agua frío
La Fundación Huinay, qu'opera dende'l vecín fiordu Cahuelmó declaró la presencia de corales d'agua frío nes agües de los fiordos Comau y Reñihué (incluyendo Quintupeu, Cahuelmo y la Islla Lilihuapi), considerándolos árees de referencia científica. Pal casu de los corales reinales d'agües fríes Caryophyllia huinayensis y Tethocyathus endesa, tratase de los únicos rexistros d'éstos corales escleractínios nel Pacíficu Sur Oriental. Espertos menten que dalgunos son consideraos fósiles vivientes. El coral de piedra (desmophyllum dianthus), ye una especie que magar nun ye esclusiva de Chile, namái ye posible atopalo a esgaya a nivel superficial en fiordos como'l Quintupeu, Riñihue y Cahuelmó. Esti coral ye usualmente una especie d'agües fondes, facedera de topar a más de 1.000 metros de fondura, pero nestos fiordos puede atopase esta especie a namái 20 metros, polo que puede buciase
pa estudialo. El coral de piedra ye una especie solitaria, que nun constrúi petones y que, como'l restu de los corales d'agua frío, depende de la captura de plancton p'alimentase. Esto estremar de los corales tropicales, que tienen una alga fotosintética al interior de los sos texíos, polo que precisen lluz solar y condiciones templaes pa sobrevivir. El coral de piedra, ensin esta alga, puede vivir cuasi en cualquier llugar: nel océanu fondu (so 6.000m), en rexones polares y en fiordos d'agües fríes.
Los corales son parte irremplazable del ecosistema: formen hábitat al fondu del océanu, creando llares pa munchos otros animales, onde pueden folgar, comer y reproducise. Amás, son parte importante del ciclu de vida d'especies comerciales de pexes y cámbaros.
Estos corales d'agua frío son fráxiles.Viven en condiciones más acedes que los corales regulares y cualquier cambéu al traviés del calentamientu o acidificación podría llevalos al estremu de lo qu'ellos son capaces d'aguantar.
Anguaño, el coral d'estos fiordos, incluyíu'l Quintupeu, ta clasificáu como “cuasi amenaciáu”y hai estudios en cursu pa entender los daños producíos pol cambéu climáticu o otres razones antropogénicas (como la estracción p'artesaníes, pesca y la salmonicultura).

## Lliteratura
La novela histórica Señales del Dresden, del escritor Martín Pérez Ibarra, narra la estancia nel fiordu Quintupeu del barcu xermanu y el so posterior fundimientu en badea Cumberland.

## Referencies y notes de pies

## Enllaces esternos
* Viaxes marítimos al Fiordu Quintupeu
* Tres la Buelga de l'ayalga del Dresden - Revista Destinos