open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idioma prusianu antiguu

El **prusianu antiguu** ye una llingua báltica estinguida, falada polos habitantes de la zona que darréu se llamó Prusia Oriental (güei partida ente Polonia, Lituania y la rexón rusa de Kaliningráu) antes de les colonizaciones alemana y polaca del sieglu XIII. Dempués d'esta colonización, empezar a falar un dialeutu del baxu alemán oriental, llamáu tamién pruso, polo que ye conveniente nun confundilos. Na rexón lituana de Klaipėda esiste un grupu de persones qu'intenta alicar una versión reconstruyida d'esti idioma bálticu.

El prusianu antiguu ta estrechamente emparentáu coles otres llingües báltiques estinguíes, el galindio (faláu d'antiguo nel territoriu del sur polos galindios) y el sudoviano (al este, faláu polos sudovios). La so rellación ye más alloñada coles llingües báltiques orientales, entá vives, el lituanu y entá ye más col letón.

Los aesti, mentaos por Tácito nel so *Germania*, podríen ser un pueblu falante de prusianu antiguu. Según describir Tácito, yeren un pueblu como los demás suevos (un grupu de pueblos xermánicos) pero con un idioma más "británicu" (celta).

Mientres la Reforma y dempués d'ella, grupos de persones protestantes de Polonia, Lituania, Francia y Austria atoparon abellugu en Prusia. Estos nuevos inmigrantes provocaron un lentu cayente nel usu del antiguu prusianu, yá que los prusianos empezaron a adoptar los idiomes de los recién llegaos. El prusianu antiguu probablemente dexó de ser faláu alredor del final del sieglu XVII cola gran plaga.

Dáse-y el nome de "prusianu antiguu" pa evitar el tracamundiu col axetivu "prusianu", que se rellaciona col posterior Estáu alemán (Prusia). El nome del país en prusianu antiguu, ensin ser llatinizáu, foi "Prusa"; esto puede usase pa reconstruyir l'idioma dende l'estáu posterior. El prusianu antiguu empezó a escribise nel sieglu XIV, y de él sobrevive bien poca lliteratura.

## Ver tamién

*Llingües báltiques
*Baxu prusianu

## Referencies

## Enllaces esternos

*Frederik Kortlandt: Electronic text editions (n'inglés) — contién trescripciones de testos en prusianu antiguu *
Reconstrucción del prusianu antiguu (n'inglés)
* Historical Grammar of Old Prussian
* Wikipedia prusana non oficial
Idioma protoquechua

El **protoquechua** ye la llingua madre hipotética o protollingua que daría orixe a les diverses llingües de la familia quechua. Esta protollingua ye reconstruyida con base na evidencia atopada polos llingüistes nes llingües modernes según nos rexistros de les formes antigües. 

## Desenvolvimientu
Foi falada la rexón central del antiguu Perú según Alfredo Torero. Depués foise espandiendo escontra'l sur en reemplazu del aimara. A principios del sieglu V, el protoquechua cruciaría'l cordal pa instalase na sierra central (Valle del Mantaro), entós protoaimarafalante, produciéndose la división ente Quechua I (al este) y Quechua II.

## Fonoloxía

Les sílabes de les llingües quechues compónense a lo menos d'una vocal como nucleu. Por regla xeneral, acepten una consonante en posición d'ataque y coda (principiu y fin de sílaba, respeutivamente).

Estrémense tres fonemes vocálicos: una vocal abierta  y les zarraes arrondada  non arrondada . La pronunciación precisa d'estos fonemes vocálicos varia cola so redolada fonética. La vecindá d'una consonante uvular produz alófonos más centralizaos como , , , ,  y la de la semiconsonante palatal  tamién provoca un adelantamientu de  a . Tocantes a les consonantes, el protoquechua cuntaría con trés nasales  cuatro oclusives , dos africaes , trés fricatives , dos aproximantes  y dos o trés líquides . 

## Correspondencies fonétiques
La siguiente tabla amuesa los numberales en proto-quechua y la so evolución en distintes llingües quechues modernes:

## Referencies


* 
* 
* 
* 
* 
*
Idioma puinave

L**'Idioma puinave** ye una llingua de la Orinoquia, presente nel oriente de Colombia (Departamentu del Guainía) y l'occidente de Venezuela (Estáu Amazones), dende'l ríu Apaporis hasta'l ríu Guaviare y sobremanera nel ríu Inírida. Según censos d'estos países, falar pocu más de 3.300 persones.

consideróse-y como una llingua aisllada, anque tamién se-y clasifica como parte de la familia makú-puinave. Un estudiu comparativu consideró posible postular una rellación xenética del puinave con un proto-makú y amás un eventual sustratu entá non conocíu.

A pesar de ser una llingua estudiao y reconocío dende va décades, como munches de les amazóniques, ta en riesgu de sumir. Lo amenorgao de la población que la fala y la dificultá de la so pronunciación pa los hispanofalantes que la arredolen pueden tar ente les causes.

## Fonoloxía
L'idioma puinave presenta los siguientes fonemes:

**Consonantes**

|}
La oclusiva llabial [p] se raliza com sonora [b] n'ambiente nasal y como labializada [pw] o [bw] al empiezu de la pallabra. La nasal [m] realízase como llabial sonora prenasalizada [mb] al empiezu de la pallabra antes de vocal oral. La oclusiva alveolar [t] realízase como sonora [d] antes de les vocales nasales medies y como la vibrante simple [ɾ] antes de les demás vocales nasales. La nasal [n] realízase como alveolar sonora prenasalizada [nd] al empiezu de la pallabra al empiezu de la pallabra antes de vocal oral. La oclusiva velar [k] realízase como sonora [g] antes de consonante nasal fricativa y varia llibremente con [g] a la fin de la pallabra.

**Vocales** 

Les vocales altes coronal [i] y llabial [o] realícense como les aproximantes [j] y [w], nos márxenes de la sílaba. L'alta coronal [i] se palataliza al empiezu de la pallabra como les sonores oclusiva [ɟ], fricativa [ʝ] o nasal [ɲ].

### Tonos
El puinave ye una llingua tonal que presenta tonos alto, baxu, ascendente y descendente.

## Historia

El pueblu puinave apaez nos primeros mapes del área, dellos autores allugar nel ríu Inírida anque Ortiz suxer el so orixe nel brazu Casiquiare, cerca a la piedra del Cocuy. D'ende moveríense escontra'l Inírida, el Vaupés y el Caquetá-Yapurá. Los puinaves actuales afirmen que falaben otra llingua llamada 'norí'. La llegada de los misioneros evanxélicos, dende 1943, significó la traducción de testos bíblicos al puinave.

## Referencies

## Ver tamién
Pueblu puinave

## Enllaces esternos
* IDS: Puinave dictionary   (Escueya "Spanish" nel menú desplegable "Entry translation").
* Language archives
* Narcis
* Joshua project
* Guainía: ¿Pon esquitó, apewe?
* Secretaría d'Educación de Guainía
* Orinoco.org
* [Guainía (Colombia) n'enciclopedia.us.es ](http://enciclopedia.us.es/index.php/Guain%C3%ADa_(Colombia))
Idioma pémono

El **pémono** ye una llingua indíxena americana de la familia caribe, anguaño estinguida y falada enantes en Venezuela. El pémono foi afayáu en 1998, y solamente tenía un falante: una vieya de 80 años. Toles persones pertenecientes a esti grupu étnicu anguaño falen castellanu. Nun tien de confundir se'l pémono col idioma pemón.

## Clasificación
Dientro de la familia caribe'l pémono ta más estrechamentemente emparentáu col eñepa, el mapoyo, el tamanaco y el yabarana, falaos en Venezuela, colos que conforma la caña de la Guyana Occidental de la familia caribe.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ethnologue (n'inglés)
Idioma q'anjob'al

L**'idioma q'anjob'a el** (AFI , tamién conocíu como **Kanjobal**) ye unu de los idiomes mayenses faláu pola población Q'anjob'al que na so mayoría vive nel altiplanu occidental de Guatemala y n'estremu de Chiapas.

La comunidá llingüística q'anjob'al tenía unos 77&nbsp;800 falantes según estimaciones de SIL en 1998, concentraos en tres conceyos del departamentu de Huehuetenango: Santolaya (Jolom Konob), San Juan Ixcoy (Yich K'ox), San Pedro Soloma (Tz'uluma') y Santa Cruz Barillas (Yal Motx). 

L'idioma q'anjob'a la forma parte de la caña q'anjob'al de les llingües mayenses. La familia de llingües mayenses inclúi 31 idiomes, de les cualos 2 son estinguíos. La caña q'anjob'al inclúi tamién los idiomes chuj, acateco, jakalteco y tojolabal. Los idiomes q'anjob'alenses son consideraos como los más conservadores de les llingües mayenses, anque esisten tamién innovaciones interesantes.

La comunidá llingüística q'anjob'al tenía unos 77.800 falantes según estimaciones de SIL en 1998, concentraos en tres conceyos del departamentu de Huehuetenango: Santolaya(Jolom Konob), San Juan Ixcoy(Yich K'ox), San pedro Soloma(Tz'uluma') y Santa Cruz Barillas(Yal Motx).
L'idioma q'anjob'a la forma parte de la caña q'anjob'al de les llingües mayenses. La caña q'anjob'al inclúi tamién los idiomes chuj, acateco, jakalteco y Tojolobal. Los idiomes q'anjob'alanos son consideraos como los más conservadores de les llingües mayenses, anque esisten tamién innovaciones interesantes. 
Tien 31 grafemes. 
Úsase les lletres del alfabetu español más un núemro de lletres compuestes col signu ' que significa "un stop glotal" - un soníu creáu nel gargüelu (k', q', t', ch', tx', tz'). La lletra b escríbese como b' pa estremalo del b español que ye más nidiu. La lletra xh pronúnciase como un nidiu ch. La lletra x ye paecíu, pero un pocu más fuerte. 
Vocabularo:
Ja - sí Maj
- non
Yuj wal dios - gracies!
Jilkob'a vemos!
Watx' - bonu/bien
B'aytal ai - ónde ta .…
Ton - vamos!
Ai'l mio - Hai..?
Watx' el mio a k'ul - cómo tas?

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
*  
* 

## Enllaces esternos
* Comunidá Llingüística Q'anjob'al, Comunidá Lungüistica Q'anjob'al de l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala [ALMG]
Idioma quekchí

El **q'eqchí** &mdash;escritu tamién **kekchí** n'español, y **q'eqchi**' acordies cola ortografía de l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala&mdash; ye unu de los idiomes usaos en Guatemala pola etnia del mesmu nome, nos departamentos d'Alta Verapaz, Baxa Verapaz, Petén, Izabal y Departamentu de Quiché Quiché. Ye l'idioma con mayor estensión territorial y el cuartu en cantidá de falantes detrás del castellán el quiché y el cakchikel.

Ye una llingua d'orixe Maya, y considérase como una de los idiomes cooficiales de Guatemala. Conforma parte de la familia de les llingües maya y pertenez más particularmente a la caña quicheana.

La so pronunciación nun ye bien simple, esti idioma ye bien antiguu y unos de los principales pioneros de Guatemala. Tamién hai falantes de Q'eqchi' n'El Salvador, productu de les recién migraciones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma quinqui

L**'idioma quinqui** o romanó ye un idioma faláu n'España namái polos mercheros o quincalleros, una antigua etnia nómada que güei ta asitiada en delles zones del país. Contién elementos asemeyaos pero non iguales a los del caló, de la germanía y del erromintxela. Anque tendría de describise más puramente como una llingua ensin clasificar.
## Descripción
Esiste relativamente poco material publicáu sobre la fala de los mercheros o quincalleros yá que nun lo dan a conocer y solamente ye utilizáu ente ellos. Los testimonios llingüísticos recoyíos amuesen un léxicu familiarizáu de delles fontes, especialmente del erromintxela y del romanín caló. Un exemplu citáu por García-Egocheaga ye:
:*Mutil, ¡achanta la mui!: *'Mozu, cállate la boca'
Esto significa *mutil* 'mozu' , ente que *achanta* 'callar' y *mui* 'boca' son elementos léxicos del romanó. Esti exemplu ye atribuyíu a un grupu de mercheros establecíos dende hai enforma tiempu en Miranda d'Avilés.

## Referencies

### Bibliografía
* Javier García-Egocheaga Vergara *Minoríes Maldites: la hestoria desconocida d'otros pueblos d'España*, Tikal Ediciones (Ed. Susaeta), Madrid, 2003, ISBN 84-305-3620-5.

### Enllaces esternos
* Idioma quinqui nel Ethnologue
Idioma rikbaktsá

El **rikbaktsá** (tamién llamáu **aripaktsa, erikbatsá, erikpatsá** y tamién llamáu ambigüamente **canoeiro**) ye una llingua indíxena falada polos rikbaktsá de Mato Grosso, en Brasil. El rikbaktsá constitúi por sigo mesmu una de les cañes de les llingües macro-yê. 

Como otres llingües de la mesma rexón, el xéneru del falante marcar por aciu sufixos.

La mayor parte de los rikbaktsá falen tanto rikbaktsá como portugués. Los miembros más nuevos del grupu étnicu tienden a falar portugués con mayor frecuencia y con mayor fluidez que los más vieyos. Los miembros más vieyos polo xeneral tienen un portugués menos fluyíu y namái usen esa llingua con persones fora del grupu étnicu.

## Referencies
Idioma ro

**Ro** ye una llingua construyida *[[Llingües a priori|a priori]]* creada pol reverendu Edward Powell Foster, a partir de 1904. En Ro, les pallabres constrúyense utilizando un sistema de categoríes. Por casu, toles pallabres qu'empiecen por "bofo-" signifiquen los colores, la pallabra pal colloráu ye "bofoc", y el mariellu ye "bofof". Foster nun se llindó a tratar de diseñar un meyor llinguaxe polo xeneral, sinón pa optimizar el so llinguaxe nun criteriu de diseñu: reconocibilidad de pallabres desconocíes. Foster escribió sobre Ro:

Dempués de trabayar na llingua mientres unos dos años, Foster publicó'l primer llibru sobre Ro en 1906. La publicación de revistes Ro col sofitu de dellos patrocinadores estauxunidenses, especialmente de la zona de Marietta, Ohio, incluyendo a Melvil Dewey, inventor del Sistema Dewey de clasificación (otru intentu de categorizar la conocencia humana), el vicepresidente Charles Gates Dawes, George White, que mentáu la Ro nel *[[Congressional Record]]*, y Alice Vanderbilt Morris de la IALA. Dellos llibros más sobre la Ro de Foster y la so esposa apaecieron nos sos últimos años, en feches tan tardíes como 1932.

Una crítica común de la Ro ye que puede ser difícil saber la diferencia ente dos pallabres, polo xeneral una consonante fai que dos pallabres sían distinta en significáu, pero entá lo suficientemente similar por que'l significáu deseyáu de cutiu nun puede aldovinase pol contestu. Esta carauterística ye común ente les llingües filosófiques, que se caractericen por un vocabulariu desenvueltu taxonómicamente, independientemente de les llingües naturales. Les llingües *[[Llingües a posteriori|a posteriori]]*, como'l esperantu y la interlingua, son más populares que'l tipu *a priori*, seique en parte porque'l so vocabulariu familiar fai que sían fáciles d'aprender y reconocer. Otra manera, les llingües *a priori* vense como más neutral, porque hai tantes llingües y raigaños de pallabres usaes en distintos idiomes que les faen dafechu distintos.

El solresol yera una de les primeres llingües de clasificación por aciu l'usu d'un conxuntu de símbolos pequeños, llográu una distinción más fácil. Hubo un par d'intentos más recién pa diseñar una llingua a lo llargo de llinies similares, como'l Ygyde y la Babm, de desenvolvimientu xaponés, pero los autores d'idiomes construyíos darréu evitaron esti diseñu taxonómicu o xerárquicu poles razones mentaes enantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Artículu en Ro por Rick Harrison en Langmaker.com
* Discutiniu y critica a la Ro  por Andrew Nowicki
* Foru de Ro en Yahoo!
*  en sorabji.com
* ''Dictionary of Ro, the World Language'' en Google Book Search
Idioma rotokas

**Rotokas** ye un idioma de la familia llingüística bougainville septentrional faláu per cerca de 4300 persones na provincia de Bougainville, isla al este de Nueva Guinea, parte de Papua-Nueva Guinea. Presenta tres dialectos: Rotokas Central, Rotokas Aita y Pipipaia.

## Fonoloxía
El Rotokas Central tien la menor cantidá de fonemes y el menor alfabetu d'ente tolos idiomes esistentes. Namái les llingües que nun tienen formes escrites, tienen menos fonemes. L'alfabetu rotokas, basar nel alfabetu llatín, tien solamente 12 lletres p'apenes 11 Fonemes. Les lletres son les vocales *A E I O U* y les consonantes *G K P R S T V*. Les vocales llargues tán representaes por lletres dobles.

La tonicidá de les pallabres determinar morfolóxicamente. En pallabres de dos y trés sílabes, la sílaba tónica ye siempres la primera. Nes de cuatro sílabes, hai tonicidá na primera y na tercera, y nes de cinco, recái la tonicidá rectal sobre l'antepenúltima.

## Gramática
Les sentencies presenten la secuencia **suxetu** - **oxetu** - **verbu**, colos axetivos y pronomes asitiaos antes del sustantivu. Los alverbios tienen una posición llibre, anque la mayoría de vegaes precieden al verbu.

## Referencies

* Firchow, I & J, 1969. "An abbreviated phonemic inventory". *in* *Anthropological Linguistics*, vol. 11 #9.
* Robinson, Stuart. 2006. "The Phoneme Inventory of the Aita Dialect of Rotokas". *in* *Oceanic Linguistics*, vol. 45 #1, pp.&nbsp;206–209. (Download)
* 
*
Idioma rusu en Moldavia

L**'idioma rusu** ye'l segundu idioma más faláu en Moldavia dempués del idioma moldavu. Ye la llingua materna de la población rusófona y la primer llingua estranxera de la población non rusa. Estender nel territoriu de Moldavia dempués de 1812, cuando Besarabia convertir en parte del Imperiu Rusu, convirtiéndose *de facto* nel idioma de comunicación internacional siendo idioma oficial ente 1812 y 1918 y xunto col moldavu (escritu con alfabetu cirílicu) ente 1940 y 1989. Dempués de l'aprobación de la llei de política llingüística y de la romanización de la llingua moldava, el rusu perdió'l so estatus oficial pero caltuvo'l de llingua de comunicación interétnica. Coles mesmes, el rusu reforzó considerablemente la so posición en Transnistria, onde ye'l más utilizáu de los trés idiomes oficiales.

## Referencies
Idioma sabín

El **sabín** yera un dialeutu del oscu faláu nel área de los sabinos, na Sabinia, nel I mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.

Dientro de les llingües itáliques el sabín ye, xunto col marso, de les primeres, y que con más fuercia, amuesa la influencia del llatín.

## Bibliografía
* Giacomo Devoto, *Gli antichi Italici*, 2a ed. Firenze, Vallecchi, 1951.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma sacapulteco

El **sacapulteco** ye una llingua mayense estrechamente rellacionada col quiché. Ye falada en Sacapulas, nel departamentu d'El Quiché, Guatemala, por unes 10 000 persones.

## Referencies

### Enllaces esternos
*
Idioma sabéu

L'idioma **sabéu** (sabáicu), tamién conocíu como ***himyarita*** (de manera incorreuta darréu que nun foi esta la llingua orixinal d'esi pueblu), yera un llingua semítica del grupu llamáu antiguu arábigu meridional, faláu en Yeme dende'l 1000&nbsp;e.C. aproximao, hasta'l sieglu VI d.C. polos sabeos. Tamién foi usáu como llingua escrita por dellos otros pueblos (sha'bs) del antiguu Yeme, ente los qu'había hashidites, sirwahites, humlanites, ghaymanites, himyarites, radmanites, etc. Escribíase usando'l abecedariu árabe meridional.

Esti alfabetu, que s'usó tamién n'Eritrea, Etiopía y Yeme a partir del sieglu VIII e.C. (nos trés llugares) evolucionó más tarde nel alfabetu ge'ez. L'idioma ge'ez, sicasí, nun se considera yá, como se faía antes, un descendiente del sabéu o del antiguu arábigu meridional, y esisten evidencies llingüístiques de llingües semítiques n'usu y falaes en Eritrea y Etiopía dende siquier el 2000 e.C.

La hestoria de la llingua puede estremase en tres etapes: arcaica, media (dende'l sieglu I e.C.) y posterior (dende'l sieglu IV d.C.), etapa esta na que tuvo una fuerte influencia del araméu y el griegu pola penetración del cristianismu na rexón. La so desapaición prodúxose tres la rápida espansión de la relixón islámica que llevó con ella la variedá árabe del norte o *mudari*, qu'empezó siendo la llingua culto y escrito y terminó per sustituyir dafechu al sabéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Inscripción nel Smithsonian National Museum of Natural History. Imáxenes, trescripción y traducción n'Inglés.
----
Idioma salinero

L**'idioma salinero** (*salinan* n'inglés) foi la llingua de los indíxenes salineros de la mariña central de California, Estaos Xuníos. Considérase escastada dende la muerte del postreru falante en 1958.

Esta llingua ta respondida por por fontes coloniales tales como Sitjar (1860), anque la principal documentación publicada ye de Mason (1918). El principal estudio gramáticu modernu, basáu en datos de Mason y en notes de campu de John Peabody Harrington y de William H. Jacobsen, correspuende a Turner (1987), que tamién contién una bibliografía completa de les sos fontes según un discutiniu sobre la so ortografía.

Reconócense dos dialeutos, *antoniano* y *migueleño*, acomuñaos coles misiones de San Antonio y San Miguel, respeutivamente. Puede esistir un tercer dialeutu, el *playano*, como se suxer pola mención d'una subdivisión de los salinan, pero nun se conoz nada sobre'l mesmu dende'l puntu de vista llingüísticu.

## Clasificación xenética

Ye posible que'l salinero forme parte de la hipotética familia hokana. Edward Sapir (1925) incluyir nuna subfamilia de les hokanas, xunto coles llingües chumash y la seri. Esta clasificación tuvo ésitu nes más recién enciclopedies y presentaciones de les families llingüístiques, pero nun se presentó inda nenguna evidencia seria sobre la mesma.

El proyeutu comparativu ASJP nun amuesa similaridades obvies de vocabulariu ente'l salinero y nenguna otra llingua, anque paez apuntar a una posible rellación alloñada col idioma seri, o inclusive'l zuñi; sicasí, felicidá similaridad podría debese a préstamos llingüísticos antiguos o a razones accidentales y nun ye prueba en firme de parentescu.

## Referencies

### Bibliografía
* 
* Mason, J. Alden (1918) *The language of the Salinan Indians*. University of California Publications in American Archaeology and Ethnology 14.1-154.
* Sapir, Edward. (1925) The Hokan affinity of Subtiaba in Nicaragua. *American Anthropologist* 27: (3).402-34, (4).491-527.
* Sitjar, Fr. Bonaventura (1861) *Vocabulariu de la llingua de los naturales de la mission de San Antonio, Alta California.* Shea's Library of American Linguistics, 7. Reprinted 1970 at New York by AMS Press.
* Turner, Katherine (1987) *Aspects of Salinan Grammar*. Unpublished Ph.D. dissertation, University of California at Berkeley.

### Enllaces esternos
* Traducíu direutamente de: Salinan language (en:Wikipedia)
* Ethnologue entry
Idioma samogitiano

El **samogitiano** o **samogitio** (*žemaitiu ruoda*) ye un dialeutu del idioma lituanu faláu en Samogitia, Lituania. Dacuando ye consideráu una llingua estreme (inclusive puede subdividise en 3 dialeutos) por cuenta de la poca inteligibilidad ente'l lituanu estándar y el samogitiano.

## Abecedariu

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma sanemá

El **sanemá** o **sanumá** ye una de les llingües yanomami falaes en Venezuela y Brasil con una cercana rellación ente ellos. Recibe tamién el nome de **Tsanuma**, **Sanemá**, **Sanima**, **Samatari**, **Samatali**, **Xamatari**, y **Chirichano**. La mayoría de los que falen l'idioma son monolíngües, anque en delles árees de Brasil, dalgunos usen el Ye'kuana, denomináu tamién Maquiritaire. Los dialeutos venezolanos son el Yanoma y el Cobari, y los dialeutos brasilanos son el Caura, Ervato-Ventuari, y Auaris. Estos dialeutos brasilanos tienen una más cercana rellación unu col otru. 

Ye un idioma faláu por 4,612 persones en Venezuela y 462 en Brasil. Unos 500 d'ellos nun son grupos étnicos Sanumá, sinón que son Yanomami del norte. En Venezuela, fálase l'idioma na vecindá del ríu Caura y los sos afluentes, los ríos Erebato y Ventuari, nel estáu Bolívar, asina tamién pela redolada del ríu Auaris y na rexón de Roraima, al norte de Brasil. L'idioma ye calteníu nun aura de sacralidad, cuantimás poles riques mitoloxíes y lleendes establecíes na cultura de los sos habitantes. 

## Ver tamién
* Idioma yanomami
* Llingües de Venezuela
* Llingües amerindies

## Referencies
Idioma saponi

El **saponi** ye una llingua papú estinguida enantes falada na parte occidental d'Irian Jaya n'Indonesia. Comparte la metá del so vocabulariu básicu col idioma rasawa, pero ta claro qu'estos dos llingües tean emparentdas. El saponi nun comparte nengunu de los pronomes coles llingües de la Llanura de los llagos a la que'l rasawa pertenez, de fechu los sos pronomes básicos *mamire* 'yo, nós' y *ba* 'tu' son reminiscentes de les formes atopaes nes llingües de Doberai oriental **meme* 'nós' y **ba* 'tu'.

## Referencia
Idioma sapé

El **sapé** o **caliana** ye un idioma probablemente estinguíu o faláu por menos de 30 persones que vivíen nos ríos Paragua y Karun. En 2008 atopáronse unos pocos falantes d'edá avanzada. Sapé ye unu de los más ruinamente atestiguáu idiomes esistentes n'América del Sur, y puede ser una llingua aisllada. Güei, sicasí, nun hai datos llingüística sobre la llingua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ethnologue sobre'l Sapé
Idioma sasak

El **sasak** ye una llingua indonesia del subgrupu Bali-Sasak-Sumbawa, de la caña malayu-sumbawana (antes malayu-polinesia occidental) de la familia de les llingües austronesies.

El sasak ye faláu pola etnia del mesmu nome, qu'habita la isla de Lombok, nes Islles menores de la Sonda. Asitiaos na parte central de la isla, cunten con más de 2 millones de falantes y representen 85% de la población. Los sasaks tán aparentaos tantu pola so llingua como pola so cultura colos balineses y colos habitantes de la porción occidental de la isla de Sumbawa. Los sasaks son mayoritariamente musulmanes, ente que los balineses son hindús.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma selonio

El **selonio** ye una llingua báltica estinguida del grupu bálticu oriental faláu polos selonios, qu'hasta'l sieglu XV vivieron na rexón histórica de Selonia, una rexón al sureste de Letonia y al nordeste de Lituania.

Ente los sieglos XIII y XV los selonios abandonaron progresivamente la so llingua y fueron asimilaos polos latgalianos y en parte polos lituanos.

## Descripción llingüística
Considérase que'l selonio retuvo les combinaciones fonémicas del protobáltico **an, *en, *in, *un*, al igual que l'idioma lituanu. Amás col idioma letón comparte los cambeos del proto-bálticu **' > ''c'', **' > *dz* amás de la despalatalizaciones **š, *ž* > *s, z*.

Puede rastrexase la influencia del selonio nos territorios onde se faló selonio, especialmente nel acentu y la fonética del llamáu dialeutu selonio del letonio. Tamién nos subdialeutos nororientales del dialeutu *Aukštaičių* del lituanu, principalmente nel léxicu.

## Referencies
Idioma seto

L**'idioma seto** (*seto kiil´*) ye una llingua del grupu finu-bálticu de la familia de llingües finu-ugrias, falada por unes 5.000 persones de la etnia seto, qu'habiten na so gran mayoría nos condaos estonios de Põlvamaa y Võrumaa y nel óblast de Pskov en Rusia.

Al tratase d'una llingua entá ensin normalizar los llingüistes difieren sobre'l so estatus, asina tenemos trés asities distintos. Dalgunos considerar unu de los cuatro dialeutos que engloba l'estoniu meridional, xunto col võro, el tartu y el mulgi. Otros defenden que xunto col võro constitúi un únicu idioma abondo estremáu del estoniu y de fechu s'hai intentando unificar y estandarizar dambos creando'l võro-seto. Finalmente otros llingüistes sofiten que la seto ye un idioma en sí mesmu que guarda más rellación col idioma estoniu medieval que col actual estoniu normativu, amás de tener una gran tradición histórica y una fuerte identidá calteníes de forma oral a lo llargo de los años sobremanera nos sos cantares folclóricos llamaes *leelo*. 

L'idioma, prohibíu mientres la ocupación soviética esperimento un fuerte descensu nel númberu de falantes mientres el sieglu XX, anque anguaño tase intentando prestigiar el so usu por aciu festivales y celebraciones.

## Escritura

La seto escribir col alfabetu llatín. L'alfabetu completu de la seto tien 32 lletres, que, n'orde alfabéticu, son les siguientes:
*a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, š, t, u, v, w, x, y, z, ž, ä, ö, õ, ü *.

## Exemplu de testu

Artículu 1 de la Declaración Universal de los Derechos Humanos:

Seto: *Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsist. Näile om annõt mudsu ja süämetun'stus ja nä piät ütstõõsõga ve-y muudu läbi kjauma.*

Asturianu: *Tolos seres humanos nacen llibres ya iguales en dignidá y derechos y, dotaos como tán de razón y conciencia, tienen de portase fraternalmente los unos colos otros.*

## Ver tamién

* Idioma estoniu
* Estoniu meridional
* Idioma võro

## Referencies

## Enllaces esternos

* Võro Instituut' n'inglés, estoniu y võro.
* Portal de Satomaa n'inglés, estoniu, alemán, finés y rusu.
* Seto Arvutileht

## Referencies
* BAFSA Baltic and Finnish Studies Association 
* European Bureau for Lesser-Used Languages.
* Encuesta del Võro Instituut
Idioma shipibo

El **shipibo** (o shipibo-conibo) ye la llingua más falada de la familia pano con unos 8000 falantes de los 28.000 colos que cunta la etnia shipibo-conibo nel Perú. El shipibo tien cuatro dialectos:
* Conibo
* Shitibo
* Malibo
* Shipibo
Los shipibo-konibo nun tienen un nome demasiáu específicu pa la so llingua y llamar usualmente [*non*] *joi* 'la nuesa llingua' frente a la denominación *nawan joi* 'llingua de los estranxeros' que s'aplica tanto al español como a otros grupos indíxenes, especialmente los otros grupos que nun falen llingües pano.

## Descripción gramatical

### Gramática
El shipibo-konibo ye una llingua consistentemente de nucleu final, esto ye, nun sintagma el nucleu del mesmu va a la fin de dichu sintagma. Y de resultes d'eso presenta un orde básicu predominante Suxetu Oxetu Verbu y usa postposiciones en llugar de preposiciones, amás de que los complementos del nome y los xenitivos precieden al nome al que complementen.

El shipibo-konibo presenta un alliniadura morfosintáctica de tipu consistentemente ergativo. Esto oldea con otres llingües pano que presenten ergatividad biforcada
onde'l sistema de marcaje ergativo acútase usualmente a nomes comunes pero los pronomes usen un sistema de marcaje nominativu-acusativu.

Les siguientes oraciones amuesen delles oraciones nes qu'apaecen participantes A (suxetu d'oración transitiva), O (oxetu d'oración transitiva), Sa (suxetu activu d'oración intransitiva) So (suxetu inactivu d'oración intransitiva):
:(1) ***Y-a'''-ra isin-ai'' (So)
:<small>[[persona gramatical|1ªPERS]]-[[casu absolutivo|ABS]]-EV</small> tar.enfermu-<small>INC</small>
:'Toi enfermu/a'
:(2) ***Y-a**-ra Kako-nko ka-diba-ke'' (Sa)
:<small>[[persona gramatical|1ªPERS]]-[[casu absolutivo|ABS]]-EV</small> Cacu-<small>DIR</small> dir-<small>PSD2-CMPL</small>
:'Yo fui al Cacu ayeri'
:(3) ***Y-a*'-ra nawa-n ochíti-nin natex-ke* (A y O)
:<small>[[persona gramatical|1ªPERS]]-[[casu absolutivo|ABS]]-EV</small> mestizu-<small>[[caso xenitivu|XEN]]</small> perru-<small>[[casu ergativo|ERG]]</small> morder-<small>CMPL</small>
:'El perru del mestizu mordióme'
:(4) ***Y-n**-ra nawa-n ochíti jamá-ke* (A y O)
:<small>[[persona gramatical|1ªPERS]]-[[casu ergativo|ERG]]-EV</small> mestizu-<small>[[caso xenitivu|XEN]]</small> perru:<small>[[casu absolutivo|ABS]]</small> patiscar-<small>CMPL</small>
:'Yo patisqué al perru del mestizu'

== Ver tamién ==
* [[Sigo siendo (Kachkaniraqmi)]]

== Referencies ==

=== Bibliografía ===
* 
* Valenzuela, Pilar (2000): "Ergatividad biforcada en wariapano, yaminawa y shipibo-konibo" [http://edoc.mpg.de/232922] en *Indigenous languages of lowland South America. Essays on indigenous languages of lowland South America. Contributions to the 49th International Congress of Americanists in Quito 1997'', Universidá de Leiden.

### Referencies

## Enllaces esternos
* Lleiciones pal aprendizaxe del idioma Shipibo
* Diccionariu Shipibo - Castellán
* Ethnologue.com - Reporte del idioma shipibo (n'inglés)
* PROEL - Idioma shipibo.
* base hispana-en-la llingües-shipiboconibo Préstamos del español al Shipibo (un analís fonémico)
Idioma siamou

L**'idioma siamou**, tamién llamáu **idioma seme** o **idioma sɛmɛ**, ye una de les llingües kru, que pertenecen a la familia de llingües de les llingües Níxer-Congu. En 1999 cuntaba con 20.000 falantes nel oeste de Burkina Fasu y otros 20.000 en Costa de Marfil y Malí. En Burkina Fasu fálase principalmente na provincia de Kénédougou nel capital provincial d'Orodara. El siamou tien un dialeutu principal, el bandougou. Amás hai pequeñes diferencies dialeutales ente'l Siamou de Orodara y el de los pueblos circundantes.

## Ver tamién
* Llingües d'África

## Referencies

### Enllaces esternos
* Información sobre la llingua siamou, en *Ethnologue*.
Tártaru siberianu

El **tártaru siberianu** ye una llingua túrquica, la llingua de los tártaros de Siberia que viven en Siberia occidental. El sibir estrémase en tres dialectos: tobol-irtish, baraba y tom (eushta).

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma siksiká

El **siksiká** &mdash;ᓱᖽᐧᖿ, tamién conocíu como **pies negros** o *blackfoot*&mdash; ye la llingua nativa de les tribus de la nación pies negros, que vive na provincia d'Alberta (Canadá) y nel estáu de Montana (Estaos Xuníos). Cuenta con cuatro variedaes dialeutales bien cercanes ente sigo: el *siksiká* puramente dichu, el *kainai* y el *aapáthosipikani*, que se falen en territoriu canadiense, y el *aamsskáápipikani*, que se fala en territoriu d'Estaos Xuníos. Hai amás una diferencia ente la llingua de los falantes mayores, llamada *alto siksiká*, y la de los más nuevos, a la que se llama *siksiká modernu*. Ente les llingües algonquinas, el siksiká tien delles peculiaridaes fonolóxicu y léxicu. Pa escribir la llingua en Canadá dacuando emplégase'l silabariu indíxena afechu al siksiká.

## Fonoloxía
### Consonantes
El siksiká tien diez consonantes. Ocho d'estes consonantes estrémense amás ente llargues y curties, con esceición de  and . Les consonantes velares tienen como alófonos a les palatales  y  cuando son precedíes por vocales fronteros.

### Vocales
El sistema vocálicu del siksiká consta de trés vocales, que son , toes elles pueden articulase como vocales llargues con cambéu nel significáu de la enunciación.

## Escritura
La escritura silábica, ᑯᖾᖹ ᖿᐟᖻ ᓱᖽᐧᖿ *pikoni kayna siksika,* foi creada pol misioneru anglicanu John William Tims pel añu 1888. Anque conceptualmente ye casi idéntica a los silabarios cree occidentales, les formes de les lletres son innovadores. Dos series *(s, y)* fueron tomaes del cree pero teniendo en cuenta distintes valores de vocales; trés más *(p, t, m)* camudáronse nos valores de consonantes, según aseméyase a la lletra llatina; y los otros *(k, n, w)* fueron creaos a partir de pieces asimétriques de lletres llatines y grieges; o nel casu de la consonante nula, posiblemente de la notación musical de la negra. La orientación de les lletres llatines utilizar pa la serie *y*, dempués de los nomes de les lletres llatines, *pe, te,* etc.

La direición pa cada vocal ye distintu del Cree, reflexando l'orde alfabéticu llatín. La orientación del *y* usar pal diptongu . Los símbolos pa les consonantes tomar del símbolu consonante menos el tarmu, sacante para los diptongos (*Ca* más el corchete angular|ᐠ}} pa *Cau*, y *Ca* más el corchete angular|ᐟ}} pa *Coi*, anque tamién hai casos d'escritura subfonémica  con estos finales).

Hai finales adicionales: alófonos   y  , y trés medies:  *ksa*,  *tsa*,  *kya*,  *kwa*.

 úsase como puntu.

## Ver tamién
* Llingües álgicas
* Pies negros

## Notes
Idioma sikuani

El **sikuani** (o **guahibo**) ye una llingua indíxena del grupu central de la familia guahibana que posiblemente formó un continuu dialeutal cola llingua Cuiba, hasta que fueron dixebraos pol asentamientu nes riberes de los ríos, de pueblos de llingües Arawak y Sáliba y más tardíamente pola colonización.

Los principales dialeutos sikuani son **Waü** (occidental) y **Parawá** (oriental). *Newütjü* (Tigrero) ye una forma transicional ente dambos. El Hamorúa ye una forma estrema de Parawá, en cuantes qu'hai dellos dialeutos transicionales ente sikuani y cuiba: Dome (Playeru), del ríu Arauca, más sikuani; Waüpiwi (Wipiwi, Yomati) de los ríu Uachadía y altu Tomu; Siripuji (Tsiripu o Siripu) del ríu Aguaclara; y Mayaraji (Mariposo o Mayalero), del ríu Arauca. 

## Descripción llingüística
### Fonoloxía
**Vocales**

Son seis vocales orales y seis nasales.

**Consonantes**

## Referencies

### Bibliografía
* Kondo, Víctor y Riena 1979 "Fonemes del Guahibo"; *Sistemes Fonolóxicos d'Idiomes Colombianos* I: 93-102. ILV. Lomalinda: Editorial Townsend.
* Metzger, J. Donald y V. Robert Morey 1983 "Los Hiwi (guahibo)"; Coppens, Walter ed. *Los Aboríxenes de Venezuela* II: . Caracas: Instituto Caribe d'Antropoloxía.
* Ortiz G., Francisco 1976 "Taxonomía de los grupos guahibo"; *Revista colombiana d'antropoloxía* XX: 281-294 Bogotá.
* Queixalós, Francisco 1988 *Diccionariu sikuani-español*. CCELA Universidá de los Andes, Bogotá. ISSN 0121-0963
* Landaburu, Jon.  abril de 2008.
* Native American Indian cultures. Guahibo Indians. abril de 2008.
Idioma silla

L**'idioma silla** foi faláu nel antiguu Reinu de Silla (57 e.C. – 935 d.C.), unu de los Tres Reinos de Corea.

Ta aceptáu xeneralmente que l'idioma silla yera asemeyáu al idioma goguryeo y al idioma baekje. Rexistros lliterarios de la llingua de Silla, como los *[[hyangga]]*, son más numberosos que los de los los idiomes Goguryeo Baekje. L'idioma silla considérase n'ocasiones como sinónimu de Coreanu antiguu, sicasí úsase comúnmente como un términu que cubre los trés idiomes de los Trés Reinos.

## Ver tamién
* Historia del idioma coreanu
* Llingües fuyu
* Coreanu antiguu
** Idioma goguryeo
** Idioma baekje

## Referencies

## Enllaces esternos
* 新羅語 The language of Silla (Chinese Traditional Big5 code page) via Internet Archive
Idioma sipacapense

L**'idioma sipacapense** (tamién conocíu como **sipacapeño** o **sipakapense**, acordies con l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala) ye una llingua mayense que forma parte de la familia de llingües Quicheanas. Ye faláu pola población maya sipacapense nel conceyu de Sipacapa, departamentu de San Marcos, Guatemala. Ye faláu por unes 4,409 persones orixinaries de Sipacapa, un conceyu de 152 quilómetros cuadraos.

## Referencies
Idioma shuri

El **shuri** foi una variedá llingüística faláu nes Islles Ryukyu, mientres el reinu de Ryukyu, nel mar de Xapón.

## Uso
Esti dialeutu carauterizar pola complexidá yá que tien variaciones ente les clases sociales, sexu y edá. Tienen una diversidá de carauterístiques que se xunten direutamente a les clases sociales que se marcaron mientres el reinu de Ryukyu, siendo estremable trés clases sociales: aristocracia, xentíu y los comunes, ente los homes y muyeres y tamién ente los distintos grupos etarios. El respetu non tan solo calteníase nes conversaciones ente dos persones de la mesma clase social, sexu ya inclusive edá, pero estremábase tan solo pel mes de nacencia, siendo más importante'l que nació antes. Cuando dos persones teníen distintes clases sociales, la conversación volvíase abondo complexu.

## Fonética
Les carauterístiques fonétiques del dialeutu Shuri estremar del xaponés estándar principalmente polos cambeos vocales de la **y** a la **i** y la **o** a la **o**. Por casu, la pallabra agua en xaponés pronúnciase *ame,* ente que nel dialeutu shuri pronúnciase *ami*. De la mesma manera, la pallabra nube pronúnciase *kumo* en xaponés, ente qu'en shuri ye *kumu*. 

Delles diferencies ente l'idioma xaponés y el dialeutu Shuri tamién esisten nes consonantes.
 

## Referencies

*
Idioma siuslaw

El **siuslaw** (tamién **umpqua**) ye la llingua indíxena americana estinguida polos siuslaw que vivíen nel suoreste d'Oregón na mariña del Pacíficu de los Estaos Xuníos. El postreru falante conocíu finó en 1960. 

## Clasificación
El siuslaw entiende dos dialeutos similares:
* **Siuslaw mesmu** o **alto umpqua** (†, 1960)
* **so umpqua** (†, c. 1957)
La documentación esisten sobre la llingua ye escasa, consiste nunes 12 páxines de vocabulariu de dambos dialeutos compiladas por James Owen Dorsey, un trabayu de campu de Leo J. Frachtenberg de 1911 con una falante nativa de baxu umpqua que nun conocíen l'inglés que convivía col so home, falante d'alsea y que tamién falaba siuslaw como segunda llingua. Esisten grabaciones d'audiu de dambos dialeutos compilados por Morris Swadesh en 1953, y nunes poques hores de trabayu de campu con trés falantes de siuslaw (alto umpqua) tomaos por Dell Hymes en 1954. Frachtenberg (1914, 1922) y Hymes (1966) son les publicaciones basaes nesos materiales.

## Referencies

### Bibliografía
* Dorsey, James Owen. (1884). [Siuslaw vocabulary, with sketch map showing villages, and incomplete key giving village names October 27, 1884]. Smithsonian Institution National Anthropological Archives. siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!85861!0
* Frachtenberg, Leo. (1914). Lower Umpqua texts and notes on the Kusan dialect. In *Columbia University contributions to Anthroplogy* (Vol. 4, páxs. 151-150).
* Frachtenberg, Leo. (1922). Siuslawan (Lower Umpqua). In *Handbook of American Indian languages* (Vol. 2, páxs. 431-629).
* Hymes, Dell. (1966). Some points of Siuslaw phonology. *International Journal of American Linguistics*, *32*, 328-342.

### Enllaces esteriores
*Bibliography of the Siuslaw and Kuitsh Indians 
*Confederated Tribes of Coos, Lower Umpqua, and Siuslaw homepage
*Languages of Oregon - Siuslaw
*Coos, Lower Umpqua & Siuslaw Tribes profile
Idioma siux

L**'idioma siux** (tamién llamáu dacuando **lakhota** o **dakhota**) ye una llingua de la familia siuana, familia qu'inclúi amás otres llingües como'l Omaha-Ponca.

## Variaciones rexonales
La llingua siux tien trés bloques dialeutales rexonales principales:
# **[[Llingua dakota|Dakota del este]]** (tamién conocíu como **santee-sisseton**, **dakhóta**)
#* Santee (Bdewákhathuŋwaŋ, Waȟpékhute)
#* Sisseton (Sisíthuŋwaŋ, Waȟpéthuŋwaŋ)
# **[[Llingua dakota|Dakota del oeste]]** (tamién conocíu como **yankton-yanktonai**, **dakȟóta**)
#* Yankton (Iháŋktȟoŋwaŋ)
#* Yanktonai (Iháŋktȟoŋwaŋna)
#** Upper Yanktonai (Wičhíyena)
# **[[Idioma lakota|Lakota]]** (tamién conocíu como **lakȟóta**, **teton**, **teton siux**)
#* Lakota del norte (Húŋkpapȟa, Itázipčo, Mnikȟówožo, Oóhenuŋpa, Sihásapa) 
#** Húŋkpapȟa/Standing Rock
#* Lakota del sur (Oglála, Sičháŋǧo)

Tanto'l santee-sisseton como'l yankton-yanktonai son variedaes **d** (llamándose a sigo mesmos como *dakhóta* o *dakȟóta*). El lakota ye de la variedá **l** (llamándose a sí mesmos *lakȟóta*).

## Referencies

### Enllaces esternos
* Dakota/Lakota Siux Language
* Lakota Language FORUM
* Our Languages: Dakota, Nakota, Lakota (Saskatchewan Indian Cultural Centre)
* Texts in Dakota and Lakota

### Bibliografía
* DeMallie, Raymond J. (2001). Siux until 1850. In R. J. DeMallie (Ed.), *Handbook of North American Indians: Plains* (Vol. 13, Part 2, páxs. 718-760). W. C. Sturtevant (Xen. Ed.). Washington, D.C.: Smithsonian Institution. ISBN 0-16-050400-7.
* Parks, Douglas R.; & Rankin, Robert L. (2001). The Siouan languages. In *Handbook of North American Indians: Plains* (Vol. 13, Part 1, páxs. 94-114). Washington, D.C.: Smithsonian Institution.
* de Reuse, Willem J. (1987). One hundred years of Lakota linguistics (1887-1987). *Kansas Working Papers in Linguistics*, *12*, 13-42. (Online version: https://kuscholarworks.ku.edu/dspace/handle/1808/509 ).
* de Reuse, Willem J. (1990). A supplementary bibliography of Lakota languages and linguistics (1887-1990). *Kansas Working Papers in Linguistics*, *15* (2), 146-165. (Studies in Native American languages 6). (Online version: https://kuscholarworks.ku.edu/dspace/handle/1808/441 ).
*Rood, David S.; & Taylor, Allan R. (1996). *Sketch of Lakhota, a Siouan language*. In *Handbook of North American Indians: Languages* (Vol. 17, páxs. 440-482). Washington DC: Smithsonian Institution.
*Ullrich, Jan. (2008). New Lakota Dictionary. & Incorporating the Dakota Dialects of Santee-Sisseton and Yankton-Yanktonai (Lakota Language Consortium). ISBN 0-9761082-9-1.
Idioma socotrí

El **socotrí** (autónimo: *méthel d-saqátri*; árabe اللغة السقطرية *al-luġah al-suquṭrī*) ye l'idioma nativu de la islla de Socotora frente a les mariñes de Yeme. Ye un idioma semíticu. Puesto que les muyeres de Socotra tienen prohibíu abandonar la islla, ye bien raru atopar falantes de socotrí nel Yemen continental. Esto fai que l'idioma tea separáu del restu de Yemen. Na islla de Socotora tamién se fala'l árabe.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Idioma Soqotri en Mongabay.Com
*Soqotri Language at al-bab.com
Idioma sorotáptico

L**'idioma sorotáptico** o **sorotapto** (del griegu σορός *sorós* 'urna funeraria' y θαπτός *thaptós* 'soterráu') ye una llingua indoeuropea antigua presumiblemente falada na parte oriental de la península ibérica. El términu sorotapto foi acuñáu por Joan Coromines pa referise a la presunta llingua de los pueblos de los Campos d'Urnes qu'ocupaben la península mientres la Edá del Bronce. Les evidencies de la llingua seríen de tipu toponímicu, qu'apunten escontra a una llingua indoeuropea precéltica.

Corominas usó'l conceutu de sorotapto pa esplicar delles pallabres problemátiques presentes nes Llingües romániques de la península ibérica. Esti autor identificó la llingua coles tablillas de plomu dataes escontra'l sieglu II e.C., atopaes en Amélie-les-Bains sobre la frontera hispanu-francesa. Estes inscripciones inclúin delles pallabres llatines amás de pallabres nin llatines, nin celtes que Corominas consideró taben rellacionaes col indoeuropéu.

## Referencies

## Bibliografía
* Glanville Price, editor. 2000. *Encyclopedia of the Languages of Europe*.
* Cancik, Schneider,& Salazar, eds. 2008. *Brill's New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World*. Brill.
* Coronimes, Joan. 1976. *Ente dos llenguatges* (II). Curial Edicions Catalanes.
Idioma siwi

**Siwi** ye una llingua afroasiática bereber d'Exiptu, falada per cerca de 15.000 persones y alredor del oasis de Siwa cerca a la frontera con Libia. 

La mayoría de los falantes de Siwi tamién saben árabe y la llingua contién un gran númberu de pallabres tomaes del árabe exipciu. Anque l'árabe ye la llingua oficial d'Exiptu, la primer llingua falada polos neños de Siwa ye'l siwi.

## Referencies

* Werner Vycichl. 2005. "Jlân n Isîwan: Sketch of the Berber Language of the Oasis of Siwa (Egypt)," *Berberstudien & A Sketch of Siwi Berber* (Egypt). Ed. Dymitr Ibriszimow & Maarten Kossmann. Berber Studies, vol. 10. Cologne: Rüdiger Köppe Verlag. ISBN 3-89645-389-0.
Idioma sonsorol

L**'idioma sonsorol** ye una llingua micronesia falada en Paláu y nes Islles Marianes del Norte; ye llingua oficial nel estáu de Sonsoral o Sonsorol, anque se fala tamién nes islles d'Pulo Anna, Merir, Helen Reef y en menor grau nes islles principales de Paláu. Pertenez a la familia de llingües austronesies nel grupu de llingües malayu-polinesies. Ye faláu anguaño por 600 persones aproximao.

## Referencies

### Bibliografía
*Capell, A. (1969). Grammar and vocabulary of the language of Sonsorol-Tobi. Sydney: University of Sydney.
*Ethnologue, (2014). Sonsorol. [online] Available at: https://www.ethnologue.com/language/sov
*Islles-of-the-sea.org. (2014). Sonsorol | islles of the sea Bible translation. .
*Palaunet.com. (2014). Culture of Palau. [online] Retrieved from: http://www.palaunet.com/pw_culture.aspx 
*The Joshua Project: Sonsorol in Palau ethnic people profile. [online] Retrieved from: http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?rog3=PS&peo3=14999
*Sonsorol.com. (2014).
*Sonsorol-island.blogspot.com. (2014).
*Wals.info, (2014). WALS Online - Language Sonsorol-Tobi. Available at: http://wals.info/languoid/lect/wals_code_son
Idioma sugní

L**'idioma sugní** ye una de les llingües de Pamir de les llingües iranies surorientales. La so distribución ta na provincia d'Altu Badajshán en Taxiquistán y na provincia de Badajshán n'Afganistán.

El sugní tiende al orde de pallabres SOV, qu'estrema a un masculín y un xéneru femenín nos sustantivos y axetivos, según la tercer persona del singular de los verbos. El sugní estrema ente un absolutivo y un casu oblicuu nel so sistema de los pronomes. El dialeutu rusaní destacar por una construcción tipolóxica inusual 'doble oblicua', tamién llamáu 'casu transitiva', en tiempu pasáu.

## Dialeutos
Ta estremo nos dialeutos rusaní, bartanguí, Orosor (Rosorví), jufí, y el mesmu sugní. Pero'l bartanguí y el jufí son bastante distintu, y quiciabes son llingües separaes.

## Lliteratura
*Ivan Ivanovich Zarubin. Shugnanskie teksty i slovar. Moskva: Izd-vo Akademii nauk SSSR, 1960.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina sobre la llingua sugní
* Proyeutu de gramática sugní
Idioma suri

El **suri** (tamién **churi, churi, dhuri, dhuro** o **surma**) ye una ye nilo-saḥariana del grupu súrmico, falada na rexón de Bench Maji n'Etiopía y na rexón axacente de Sudán del Sur polos surma o suri. La llingua tien una similairdad léxica del 80% col mursi.

## Referencies

### Bibliografía
*Bryant, Mike and Bargola Olekibo, compilers. 1997. *Surichen ko aranjacan ko golacan (Suri - English - Amharic dictionary)*. 2nd ed. S.l.: Surma Translation Project. 65 p.
*Bryant, Michael G. 1999. *Aspects of Tirmaga Grammar*. MA thesis. University of Texas, Arlington.
*Unseth, Peter. 1997. "Disentangling the Two Languages Called 'Suri'". *Occasional Papers in the Study of Sudanese Languages* **7**: 49-69.