Sericicultura

Entiéndese por **sericicultura** la cría del viérbene de seda (*[[Bombyx mori]]*) con un conxuntu de téuniques pa producir capullos y, con ellos, la seda mesma como productu testil final.

## Historia

Les primeres referencies a la cría del viérbene *Bombyx mandarina mori* pol home pal llogru de seda daten de 3400&nbsp;e.&nbsp;C., nes rexones templaes de l'actual China (Hainan, Anhui, Fujian y Jiangxi fundamentalmente) onde abondaba l'árbol de la moral. La crianza realizábase nes aldegues y abastecía a les families primero, siendo l'escedente pa intercambios con otres comunidaes, sobremanera del interior. Hacia l'añu 2900&nbsp;e.&nbsp;C. apréciase un cambéu na sociedá qu'empieza a evaluar el trabayu la sericicultura como una arte y una actividá agroindustrial bien provechosa. Hasta esi momentu calteníe l'actividá nun espaciu territorial amenorgáu. Va Ser la emperatriz Sihing-Chi la qu'alredor del añu 2600&nbsp;e.&nbsp;C. va fomentar ente la nobleza china l'arte de cultivar y filar la seda, empezando a destacar el llogru de distintes variedaes según calidá. Atribuyir a esta dómina l'entamu de cruces ente les distintes variedaes de morales pa que la alimentación del viérbene ufiertara sedes de testures distintes. Esti espardimientu ente l'aristocracia acutó la fabricación artesanal nes aldegues, al alzase la sericicultura nuna arte sagrao onde se llindaba quien podíen realizalo. Delles téuniques llegaron a considerar secretes. Per un sitiu esta actitú de reserva perxudicó'l comerciu la seda que s'amontara y tenía ente les sos más fieles proteutores los emperadores; por otru, dexó les meyores de les técniques de cría.

Tres el curtiu paréntesis de la irrupción de la nobleza guardando pa sigo la sericicultura, producióse una esplosión dientro de China con esta industria. Nos territorios costeros dende'l paralelu 38º norte hasta cerca de la frontera cola actual Vietnam espandióse la cría de viérbenes de seda. Dictáronse normes sobre la proteición de l'actividá y prohibióse espresamente que los viérbenes de seda pudieren salir de les llendes del imperiu, con penes que llegaben hasta la muerte a quien violaren diches normes. Constituyéronse gremios que guardaben celosamente téuniques de cría y de filáu.

Pero toos estes midíes resultaron poco acetives. Hacia l'añu 600&nbsp;e.&nbsp;C. los xaponeses y perses yá conocíen l'arte de la seda. En dambos territorios estendió l'actividá de manera imparable. Los perses, qu'hasta entós importaren la seda de China, atoparon un material muncho más barato col qu'iguar riques prendes testiles y amontar los sos intercambios colos pueblos mediterráneos. En Xapón estendióse al puntu de xenerar graves conflictos ente los llabradores y les autoridaes, yá que los beneficios de la seda yeren incomparables a los cultivos tradicionales y abandonáronse campos y tierres, menguando la producción agrícola.

Considérase que na India la sericicultura abrióse pasu al traviés del Tíbet nel sieglu VII e.C. Otros historiadores asitien la espansión n'India de resultes de dos cargamentos de viérbenes que recalaron nes sos mariñes y de los cualos apoderáronse.

Mientres un tiempu la sericicultura queda amenorgada a la zona que va de Persia a China (direición oeste-este) y de l'actual Turmenistán a la India (direición norte-sur). Les midíes proteicionistes chines fueren ineficaces y ser tamién les dictaes polos perses. La seda ye conocida na Antigua Grecia y tamién polos fenicios. El clima mediterraneu ye perfeutamente acetivu pa l'actividá. Testiles en seda conocer ente'l sieglu II&nbsp;e.&nbsp;C. y el I&nbsp;e.&nbsp;C. que nun teníen manufactura persa, china o hindú. Sicasí, la gran producción mundial y la calidá concentrábase inda en China. Nel sieglu II&nbsp;e.&nbsp;C., l'emperador chinu Wudi, de la dinastía Han, unvia al xeneral Zhang Qian p'abrir el comerciu esterior cola zona occidental y establez la primera ruta de la seda.

La lleenda cunta qu'escontra'l 550, monxos griegos evanxelizando Persia guardaron nel interior de los sos cayaos granes del árbol de la moral y güevos de los viérbenes, introduciendo la especie nel Mediterraneu. Ésta ye una versión discutible, pos diba tiempu que yá nun yera un gran secretu. De toles maneres va ser colos griegos como se tresllade la sericicultura escontra tol mediterraneu occidental y el norte d'África.

España ya Italia convirtiéronse en grandes productores, sobremanera les zones d'Andalucía y Murcia, y van dictase disposiciones pa protexer el cultivu. Van Ser los españoles los que treslladen a América la industria de la seda, con escelentes resultancies. Sicasí les midíes proteicionistes españoles y portugueses van evitar la so estensión hasta dómines más de recién, cuando los distintos países colonizaos algamen la so independencia.

## Téuniques de cría y producción

Les téuniques de cría de viérbenes de seda y de manipulación del capullu del viérbene variaron pocu colos años. Va Ser la téunica china la imperante. De toes formes, incluyéronse como base de la dieta del viérbene piensos artificiales con base en morales, pero los resultaos del productu son bien deficientes.

El bárabu del viérbene, d'apenes dos milímetros de llargu, crez mientres 5 ó 6 selmanes alimentada por fueyes de moral na so variedá alba xeneralmente, hasta qu'algama un llargor d'ente 7 y 8 centímetros. Les temperatures nun pueden baxar de los 20&nbsp;°C nin superar los 35&nbsp;°C. N'instalaciones industriales de gran producción criar a temperatures cimeres a los 40&nbsp;°C, con elevaos índices de mugor pa favorecer el rápidu desenvolvimientu. Asitiar en xaules espresamente dedicaes a tal fin. Tres la cuarta muda, el viérbene igua'l capullu o crisálida con seda qu'espulsa por un furu asitiáu nel llabiu inferior.

Pa la ellaboración del brotu asítiense fardos o fexes de cañes seques de moral. Como'l procesu de tresformamientu de la crisálida dura unos 20 díes, a los 10 los llabradores recueyen los capullos y por aciu vapor d'agua afueguen al animal y ensuguen de nuevu'l capullu. Dempués los capullos métense n'agua caliente a unos 90&nbsp;°C y tres esto empieza l'enduvelláu. Este ye yá un procesu industrial.

## Referencies

## Enllaces esternos