Sieglu IX e.C.

El **sieglu IX e.C.** empezó'l 1 de xineru de 900 e.C. y terminó'l 31 d'avientu de 801&nbsp;e.&nbsp;C.

## Acontecimientos

* 900 e.C. aprox.: periodu protorientalizante en Tartessos (España). A partir de mediaos del sieglu empieza la so espansión escontra Andalucía oriental.
* 900-800 e.C.: n'España depósitu de la Ría de Huelva, más de 400 pieces de metalurxa atlántica del Bronce final.
* 900 e.C.: na península italiana empiecen a desenvolvese los etruscos.

* 892 e.C.: na antigua Grecia, Megacles, rei d'Atenes muerre tres 30 años de reináu; asoceder el so fíu Diognetus.
* 891 e.C.: en Asiria, Tukulti-Ninurta II asocede al so padre Adad-nirari II como rei.
* 889 e.C.: n'Exiptu, Takelot I asocede al so padre Osorkon I como rei.
* 886 e.C.: en China muerri Zhou Xiaowang, rei de la dinastía Zhou.
* 885 e.C.: en China, Zhou Yiwang convertir en rei de la dinastía Zhou. 
* 884 e.C.: en Asiria, Assurnasirpal II asocede al so padre Tukulti-ninurta II como rei.

* 878 e.C.: en China muerre Zhou Yiwang, rei de la dinastía Zhou.
* 877 e.C.: en China, Zhou Liwang convertir en rei de la dinastía Zhou.
* 874 e.C.: n'Exiptu, Osorkon II asocede a Takelot I como rei.
* 874 e.C. (fecha tradicional): n'Israel, Acab convertir en rei.
* 872 e.C.: en Luxor (Exiptu), un hinchente escepcionalmente altu nel ríu Nilu cubre les parés del templu de Luxor.
* 870 e.C.: Fenicia conmemora casi tres siglos de paz.
* 865 e.C.: Kar Kalmaneser ye conquistáu pol rei asiriu Salmanasar&nbsp;III.
* 864 e.C.: na antigua Grecia, Diognetus, rei d'Atenes, muerre tres 28 años de reináu; asocéde-y el so fíu Pericles.
* 863 e.C.: n'Escocia fúndase l'aldega de Bath (‘baños'), llamada asina peles sos agües termales.

* 860 e.C.: en Turquía unifícase'l reinu d'Urartu.
* 858 e.C.: en Asiria, Salmanasar III asocede a Asurnasirpal II como rei.
* 856 e.C.: n'Afek, 10 km al este del puertu d'Ashkelón (Israel), sobre'l Mar Mediterraneu, rexístrase un terremotu que dexa un saldu de 27&nbsp;000&nbsp;muertos.
* 854 e.C.: en Siria, Salmanasar III vence a una coalición siria (qu'incluyía al rei Acab del reinu d'Israel) na batalla de Carcar (fecha probable).
* 853 e.C.: n'Israel muerre'l rei Acab.
* 853 e.C.: Asiria conquista Babilonia.
* 851-850 e.C.: Salmanasar III d'Asiria intervién en Babilonia a pidimientu del rei babiloniu Marduk-zakir-shumi I.

* 850 e.C.: el comerciu feniciu atayar col mar Roxu. Tiro funda la so primer colonia d'ultramar: Kition (en Xipre).
* 850 e.C.: Takelot II asocede a Osorkon II como rei d'Exiptu.
* 850 e.C.: los perses establecer nel actual Irán.
* 850 e.C.: nel actual Perú empieza a desenvolvese la cultura chavín.
* Na actual Roma (Italia) establezse un grupu de cabañes de manera permanente sobre'l monte Palatín, una de les siete colina de Roma.
* 850-750 e.C.: na península ibérica, Tartessos estiende la so cultura por Andalucía oriental.
* 842 e.C.: Salmanasar III afara'l territoriu de Damascu; el reinu d'Israel y les ciudaes de Fenicia únvien-y tributu.
* 841 e.C.: en China muerri Zhou Liwang, rei de la dinastía Zhou.

* 836 e.C.: Shalmaneser III d'Asiria conduz una espedición en contra de los tabareni.
* 836 e.C.: n'Exiptu desenvuélvese una guerra civil.

* 825 a 820 e.C.: nel norte d'África, los fenicios fundan Cartago. Según la mitoloxía griega, la princesa Dido fundar nel 813&nbsp;e.&nbsp;C.

* 817 e.C.: n'Exiptu empieza la dinastía XXIII, que va durar hasta l'añu 730&nbsp;e.&nbsp;C.
* 817 e.C.: n'Exiptu, Padibastet se autoproclama rei.
* 814 e.C. (fecha tradicional): nel norte d'África, Dido funda Cartago. Ye más posible que fuera fundada polos fenicios aproximao una&nbsp;década antes.
* 811 e.C.: en Asiria, Adad-nirari III asocede al so padre Shamshi-Adad&nbsp;V como rei.

* 800 e.C. en Méxicu empieza'l periodu de la mayor espansión de la cultura olmeca, que toma hasta l'añu 400&nbsp;e.&nbsp;C.
* 800 e.C.: lleguen a la península ibérica los primeros colonos fenicios.

## Persones
* Asurnasirpal II (883-859 e.C.), rei asiriu que fundó la ciudá de Kalhu, l'actual Nimrud, a la que convirtió en capital del reinu.
* Salmanasar III (858-824 e.C.), rei asiriu que s'enfrentó colos estaos de la zona de Siria, el Llevante y el sur d'Anatolia.
* Carano de Macedonia (808-778 e.C.) primer rei del Reinu de Macedonia.
* Acab, rei d'Israel.
* Carano de Macedonia (808-778 e.C.) primer rei del Reinu de Macedonia.
## Referencies

## Enllaces esternos