Xixona

**Xixona** (en valencianu y cooficialmente ***Xixona***) ye un conceyu español asitiáu nel interior de la provincia d'Alicante, na Comunidá Valenciana, España. Mundialmente famosu por ser el llugar onde se produz l'apreciáu dulce navidiegu del turrón, tantu la variedá de Xixona como la d'Alicante. Cuenta con 7.057 habitantes (INE 2015).

## Xeografía
Asitiada 25&nbsp;km al norte d'Alicante, la villa ta enclavada nes faldes de la Peña Colorada. Nel so términu municipal atópense'l puertu de la Carrasqueta, pasu natural (1020 metros al pasu de la carretera N-340 pa comunicar Alicante con Alcoi). Sicasí, el picu de la Carrasqueta atópase en Ibi con un altor de 1205 msnm.

Pela parte suroeste del términu pasa'l ríu Montnegre, que proveniente del banzáu de Tibi dirixir escontra la Güerta d'Alicante. Al so pasu pol conceyu jijonenco atópase la pequeña pedanía de Montnegre.

El términu municipal ta pobláu d'inmensos montes de pinos y carrasques n'altos montes de más de 1000&nbsp;msnm, siendo'l so puntu más altu na sierra del cuartel 1243 msnm. Lo que da llugar a espectaculares vistes de valles y ribayos en vertical, según del mar Mediterraneu, por cuenta de la so cercanía; sicasí, otres partes del so términu municipal, les más próximes a la mariña, sufren d'una desertización esmolecedora.

## Clima
Tien un clima mediterraneu secu con iviernos frescos y branos calorosos. Les precipitaciones son bien escases, amuesa d'ello'l paisaxe subdesértico que tien, con bad-lands, ramblas... Puede sufrir la gota fría en seronda, siendo les dómines más lluvioses la primavera y el seronda. El so paisaxe puede considerase como un subdesierto.

## Historia
Los primeros nicios de vida humana nel términu municipal de Xixona remontar a la Edá del Bronce (2000-1300&nbsp;e.&nbsp;C.). La dómina ibérica marca la culminación de la ocupación del territoriu na Edá Antigua, de la cual hemos de resaltar los grandes poblaos de Santa Bárbara y de la *Solaneta de Nuches*. Nesta dómina'l nome actual de la ciudá empieza a tomar forma, yá que paez ser yera conocida como "Uxonig" (Valle del fierro).

La dómina paleoandalusí carauterizar pola esistencia d'un poblamientu rural esvalixáu, asitiáu n'altor y nes proximidaes d'una importante vía de comunicación ente los acuíferos de Alecua y Nutxes, del que namái s'atoparon los sos enterramientos, nos xacimientos de *l'Altet, Mas dels Constantins* y *Cotelles*.

L'actual allugamientu de la ciudá remontar a la dómina almohade, ente finales del sieglu XII y empiezos del sieglu XIII, siendo'l nucleu orixinariu'l castiellu. 

Trátase d'una ciudá históricamente marcada pola so condición fronteriza, yá que dende'l Tratáu d'Almizra (1244) considerar plaza llende de la Corona d'Aragón cola de Castiella. Población árabe llamada *Sexona*, que presentaba un castiellu almohade del qu'entá queden les ruines, foi conquistada a mediaos del sieglu XIII, y el 28 d'abril de 1268 concedióse-y el títulu de villa real y pasó a tener representantes nes Cortes del Reinu de Valencia. En 1337 participó nes Cortes de Valencia convocaes por Pedru IV, rei que s'esmoleció especialmente de fortificar el so castiellu en 1338, previendo una invasión musulmana que nun se produció.

Na guerra ente los dos Pedros, cayó en 1364 en manes de Pedru I el Cruel, rei de Castiella, pa ser de nuevu reconquistada por Pedru IV el Ceremoniosu, quien cuntó cola ayuda de xentes naturales de Penáguila, Alcoi y Cocentaina, pasando a formar parte de nuevu de la Corona d'Aragón.

Mientres el sieglu XV, Xixona amplió la so xurisdicción por aciu l'alquisición a los sos señores feudales de los llugares d'Ibi y Torremanzanas. Ibi permaneció so la xurisdicción de Xixona dende 1420 hasta 1629, ente que Torremanzanas facer dende 1472 a 1794. 

Mientres la Guerra de Socesión, foi una villa marcadamente proborbónica, polo qu'opunxo una fuerte resistencia a les tropes del archiduque Carlos, que asediaron Xixona y obligaron a los habitantes a la rindición nel añu 1706. Sicasí, la población que consiguió fuxir a los montes realizó una contraofensiva que terminó cola conquista de la plaza nel 1707. Gracies a la so llealtá a Felipe V, ésti dio-y a Xixona los títulos de *Ciudá* y de *lleal y fidelísima* en 1708 según la concesión d'añader a les sos Armes una "Flor de Lliriu". A partir d'esi añu foi capital del Correximientu del mesmu nome, que entendía a les ciudaes de Xixona y Elx y les villes de Castalla, Biar, Tibi, Ibi y Onil, y los llugares de Torremanzanas, Salinas y Beneixama. El Correximientu de Xixona foi suprimíu definitivamente en 1833, cola división provincial.

Pola so importancia histórica, el conceyu foi dotáu d'una gran estensión municipal, polo que Xixona caltién el 5º mayor términu municipal de la provincia d'Alicante. Del so conceyu segregar mientres el sieglu XVIII el pueblu de Torremanzanas y el pequeñu llugar de La Sarga, nel norte del términu; esti postreru volvió xunise a Xixona unos años dempués.

## Demografía
Xixona cunta con 7.575 habitantes (INE 2008).

La población fluctúa según la estación del añu; pel branu el númberu d'habitantes ye menor.

## Economía

Tradicionalmente, la economía jijonenca basóse nuna dualidá ente la producción y comercialización de xelaos pel branu y la de turrón pel hibiernu, complementada pola agricultura de secanu, na cual destacaba'l cultivu del almendral, que'l so frutu ye materia primo pal turrón. Mientres los sieglos XIX y XX, foi natural que mientres gran parte del añu munchos jijonencos atopárense partíos por toa España o inclusive Cuba y otres partes d'Iberoamérica vendiendo los sos xelaos y turrones. Esisten munches marques artesanes y fábriques de turrón. 

Anque'l desenvolvimientu de la economía de la ciudá anguaño sigue basándose nos sos turrones y xelaos, conocíos nel mundu enteru, la fábrica más importante na llocalidá ye propiedá de Procter & Gamble, fabricante de marques d'hixene íntima.

## Monumentos y llugares d'interés

* **Castillo de la Torre Grossa**. Edificiu d'interés arquiteutónicu.
* **Conventu Franciscanu de la Virxe de Orito**. Edificiu d'interés arquiteutónicu.
* **Ermita de Santa Bárbara**. Edificiu d'interés arquiteutónicu.
* **Ilesia de Santa María**. Edificiu d'interés arquiteutónicu.
* **Ilesia arciprestal de la Virxe de l'Asunción**: Ilesia construyida ente'l sieglu XVI y XVII. En 1971 sufrió una quema que destruyó la decoración barroca que tenía y la reconstrucción del altar basar nos gustos del sieglu XX. Destaca'l campanariu de piedra de planta cuadrada que ta rematada con un chapitel piramidal de texa vidrada verde y blanca.
* **Muséu del Turrón**, onde se caltienen alcordances de la familia Sirvent Selfa fundadora de les marques El Llobu y 1880.

## Alministración y política






.

Nes eleiciones de 1995 PP y PSOE quedaron nun empate téunicu respectu al númberu de conceyales, anque les eleiciones ganar el partíu popular. Esto obligó al PP a apautar col CIX (independentistes de Xixona). A metá de llexislatura'l PSOE apautó col CIX y arrampuñaron l'alcaldía al PP, que ganó por mayoría simple en 1999, sacando 6 de los 13 conceyales del conceyu. Anguaño gobierna'l PSOE con mayoría simple.

## Fiesta celebren fiesta de [[Moros y cristianos]] n'agostu. N'Ochobre hai otres fiestes de Moros y Cristianos llamaes "Fiestes de los Xeladores", yá que estan feches pa los xeladores que pel branu trabayen.

Les fiestes patronales de la llocalidá, de Moros y Cristianos, celebrar n'agostu, nel fin de selmana más cercanu al día 24, San Bartolomé, copatrono de Xixona xunto a San Sebastián.

## Ver tamién
* Paraxa natural Els Plantadets
* Turrón de Xixona

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Xixona
* Índiz estadísticu del conceyu de Xixona. Unidá de Documentación de la Diputación d'Alicante *
. Unidá de Documentación de la Diputación d'Alicante *
Les Fontes de Xixona 
* Conseyu regulador de Xixona y Turrón d'Alicante
* Web oficial de la federación de moros y cristianos de Xixona 
* Situación y descripción xeográfica, física y urbana de Xixona
* 
* Páxina del Muséu del Turrón
*