open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kandahar (ciudá)

**Kandahar** o **Qandahar** ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia del mesmu nome, Kandahar. Cunta con 316.000 habitantes (2002). Ye la segunda ciudá d'Afganistán y perimportante centru comercial, sobre too en productos agrícoles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kapisa

**Kapisa** (del persa: کاپيسا), ye una provincia d'Afganistán y asitiada al este'l país. La so capital ye Mahmud-i-Raqi. Cunta con una población de 262.000 a 270.000 habitantes, anque nun hebo un censu oficial. La so superficie ye de 1.871 km².

## Referencies

## Enllaces esternos
Ádene

Un **ádene**, **ábanu**, **ádiga**, **nade**, **neveru**, **fana** o **trabe** ye'l argayu lladera abaxu d'una importante farracada de ñeve, que pue incorporar parte del sustratu de l'estrume vexetal o capa vexetal de la pendiente.

## Magnitúes
Esisten dos menes d**'ádenes**:
* *Ádene superficial*, au namái se moviliza una parte del mantu nival o **farraspa**.
* *Ádene de fondu*, au se moviliza de sutrucu y con muncha fuercia tola farraspa, erosionando el sustratu de la lladera o rimada, tresportando estos materiales hasta'l puntu onde l'ángulu de la mesma respeutu a la horizontal, lo permite.

Pa clasificar el riesgu esiste la Escala Europea de Peligru d'Ádenes, usada en cásique tol mundu:

**Riesgu**:
* **1** Sonce/Sonzu
* **2** Llimitáu 
* **3** Notable 
* **4** Fuerte 
* **5** Mui fuerte -> Día catástrofe

## Causes de la so formación
Los ádenes son prevocaos pola falta d'homoxeneidá de la capa de ñeve y pola esistencia, ente les llendes de capes físicamente desemeyaes, que facilita l'esbariamientu d'una d'elles sobro otra soxacente. Asocede por exemplu, que la ñeve recién cayía o amontonao pol vientu nun llega a soldase a la superficie de la capa preesistente. 

Otres vegaes, la lluvia caltria una capa recién, qu'esbaria entós pol so propiu pesu, si'l tarrén ye pindiu. Les agües pluviales puen tamién calistrase ente dos capes de ñeve y faer como un lubricante, que permite l'esnidiamientu de la capa superior sobro la inferior. Lo mesmo pue asoceder si l'agua calistra na ñeve y el tarrén, faciendo qu'esti se torne esbariosu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mahmud-i-Raqi

**Mahmude Raqi** ye la capital de la provincia de Kapisa n'Afganistán. Tien un altor de 1.450 m. La so población, anque nun cunta con censu oficial, ye de 7.407 habitantes más o menos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Guardia civil

La **Guardia civil** española, popularmente denomada *Benemérita*, ye un Institutu Armáu de calter militar que forma parte de les Fuercies y Cuerpos de Seguridá del Reinu d'España. Como Cuerpu de Seguridá del Estáu, la Constitución, nel so artículu nᵘ **104**, encamienta-y la misión primordial de protexer el llibre exerciciu de los derechos y llibertaes de los españoles y garantizar la seguridá ciudadana, too ello baxu la dependencia del Gobiernu de la Nación. El so fundador foi Francisco Javier Girón, II duque d'Ahumada.

Tien una doble dependencia:

* Del **Ministeriu del Interior** en cuantes a servicios, retribuciones, destinos y medios. 
* Del **Ministeriu de Defensa** en cuantes a ascensos y misiones de calter militar, asina como demientres el «Estáu de Sitiu» y el «tiempu de guerra». 

Arriendes, atiende les necesidaes del **Ministeriu de Facienda** relatives al Resguardu Fiscal del Estáu.

Un elementu de la indumentaria que carauteriza a la Guardia civil ye'l tricorniu o "sombreru" negru, agora reserváu pa la vistimienta de gala, servicios de protocolu, etc. El color carauterísticu del uniforme ye'l verde, magar que nos sos entamos foi azul.

Otra carauterística particular d'esti cuerpu, ye que los acuartelamientos puen ser tamién viviendes de les families de dalgunos de los sos componentes: les cases cuartel. Na portalada d'elles hai un cartelu nel que ta escritu: "**Todo por la Patria**".

## Ver tamién
*Cuerpu Nacional de Policía

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina oficial de la Guardia civil
Brownie

Un **brownie** (lliteralmente ‘marronín’), tamién conocíu como **brownie de chicolate**, ye un pastel de chicolate pequeñu, asemeyáu a una galleta, típicu de la cocina d'Estaos Xuníos. Nómase asina por mor del so color marrón escuru. Delles vegaes cúbrese con *[[fudge]]* (sirope espesu de chicolate) y pue llevar dientro cachinos de nueces, chicolate, *[[butterscotch]]* (una clas de toffee cruxente), mantega de cacagüeses. Piénsase que la primera mención a un brownie ye la qu'apaez nel catálogu de 1897 de Sears and Roebuck.

## Orixe
Piénsase que los brownies descubriéronse por accidente, cuando un cocineru descuidáu facía un pastel de chicolate y escaeció emplegar formientu. Hai munches recetes estremaes pa los brownies, y les versiones cencielles valen dacuando como introducción a la repostería.

## Presentación
Los brownies sírvense calientes con xeláu (lo que denómase polo xeneral brownie *à la mode*) y a vegaes con nata montao (o tamién Crème double), especialmente como postre nos restoranes. La popularidá del brownie d'Estaos Xuníos medró más alló de les sos fronteres, y pue atopase en munches pasteleríes d'Europa. Los brownies viéndense tamién en dellos restoranes de Xapón como novedá, polo xeneral en restoranes temáticos.

## Variantes
Los **blondies** son brownies fechos con zucre moreo y ensin cacáu, que puen tener cachinos de chicolate blanco, nueces y otros dulces.

## Ver tamién
* Brownie de Alice B. Toklas (con cannabis, quiciabes más conocíu como *brownie d'Alice B. Tokin* o *bud brownie*)

## Referencies

## Enllaces esternos
Toro

**Toro** ye un conceyu de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Llión, España. Según el INE en 2010 tenía 9.748 habitantes. 

## Xeografía

Allúgase nel nordeste de la península Ibérica. Averáu la ciudá dibuxase'l ríu Dueru, que colúmbrase dende'l tesu qu'ocupa la ciudá. Tamién percorren el so términu'l ríu Guareña ya'l regueru “Hornija”.

## Historia
Enantes de la invasión de la península polos Romanos, Toro conocíase polos fenicios col nome d' Arbucala, (Mas información: "Aventura de los romanos en Hispania-Edit la esfera de los libros").

## Economía

Bultable pola so producción vinícola que, dada la so calidá, dende hai años merez la Denominación d'orixe Toro.

## Monumentos

*Restos de la muria que protexera la ciudá. 
*Ponte del sieglu XV. 
*Colexata de Santa María la Mayor del sieglu XII, que a la so vez abelluga'l Pórticu de la Maxestá), románica ya gótica. Na sacristía tá'l perfamosu cuadru la mosca, asina como un Calvariu de marfil esceicional n'España ya una custodia de plata que tuviera en Londres hasta hai pocos años. 
*La Ilesia de San Salvador y San Llorienzu, los restos de San Pedro del Olmo ya Santa María de la Vega d'orixe mudéxar. 
*Arcu del reló del sieglu XVIII. Diz una lleenda qu'en l'argamasa pa la so construcción emplegóse vinu en llugar d'augua, pola gran cantidá que se producía y por ser más económico que xubir l'augua del ríu Dueru.
*Monesteriu de Sancti-Spiritus. 
*Plaza de toros, construída'n 1828, por enteru de madera.

## Efemérides

Nesta ciudá aconteciera la batalla de Toro ente Isabel La Católica y Xuana «la Beltranexa», ganada pola primera, entamando asina la unidá d'España.

Francisco Iglesias Carreño nun aconceyamientu na ciudá de Toro entama'l proyeutu del "Partido Regionalista del País Leonés" (PREPAL) que pa finar foi llegalizáu na data 19 de setiembre de 1980.

## Fiestes
*Antroidos: Declarada d'interés turísticu rexonal (febreru-marzu). L'Antroidu de Toro ye un de los más destacaos de Llión, y ye ún de los pocos que caltúvose nes prohibiciones pola mor de la Dictadura Franquista. 
*Selmana Santa. 
*Romería del Cristu les Batalles (Mayu). 
*Feria del Ayu de Toro (Xunu). 
*Feries ya Folixes de San Agustín (28 d'agostu ). Nestes hai un festexu nomáu Fonte del Vinu que consiste en poner una pipa de vinu na plaza Toros ya soltar un nuviellu
**Virgen del Canto*: (8 de setiembre). 
*Fiesta de la Vendimia (12 d'ochobre). Na vendimia sal una filera de carros a l'antigua usanza.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lev Yashin

**Lev Ivanovich Yashin**  foi un futbolista soviéticu que xugó como guardameta. Yera conocíu popularmente como «l'araña negra» y ta consideráu como'l meyor porteru de tolos tiempos.

## Carrera
Entamó la so carrera nun club de ḥoquei como porteru, pero a los 14 años tuvo que reemplazar al porteru del equipu de fútbol, dando ellí los sos primeros pasos n'esti deporte. En 1949 ingresó nel Dínamo de Moscú, club nel que desendolcó tola so carrera, ganando 5 Lligues Soviétiques y tres Copes.

Participó cola seleición de so país en tres mundiales: Suecia 1958 (cuartos de final), siendo el xugador más destacáu del so equipu, Chile 1962 (cuartos de final) ya Inglaterra 1966 (semifinales). Disputó y ganó la primer Copa Europea de Naciones (Eurocopa), en 1960. Representó a la so patria en 78 ocasiones. Foi designáu meyor futbolista européu en 1963. Retiróse a los 42 años.

Tien el récor de partíos xugaos na Lliga Soviética, con 326. Nesos 326 partíos que xugó, 270 acabó cola porteria a cero y dizse que torgó 150 penaltis en toa so carrera. En 1963 recibió el Balón d'Oru, troféu col que se premia al meyor futbolista d'Europa, siendo el primer y únicu porteru hasta'l momentu que ganó esti premiu.

Falleció en 1990 en Moscú.

## Clubs

## Trunfos

### Copes de la Xunión Soviética

### Distinciones individuales
* Meyor porteru del sieglu  según la IFFHS
* Balón d'Oru (1963)
* Once históricu del Balón d'Oru (2020)

## Referencies

## Enllaces esternos
Policía

La **policía** ye una fuercia de seguridá encargada de velar pol mantenimientu del orde públicu y la seguridá de los ciudadanos y sometía a les órdenes de les autoridaes polítiques. Nómase tamién **policía** a cada axente perteneciente a tala organización.

La pallabra "policía" remanez del idioma francés y el so usu data del sieglu XVIII. D'una miente indireuta remanez del llatín *politīa*, y ésta del griegu *πολιτεία*, de *πολις*, "ciudá", que refiérese al gobiernu o a l'alministración del estáu.

Nel estáu español, coesisten como fuercies policiales del calter estatal:

* El **[[Cuerpu Nacional de Policía]]** (**C.N.P.**)
* La Guardia Civil

Arriendes d'estes dos fuercies estatales, esisten policíes autonómiques, como 

* los Mossos d'Esquadra, en Cataluña
* la Ertzaintza nel País Vascu, y la 
* Policía Foral de Navarra,

asina como policíes llocales o municipales. El mapa policial del estáu complétase coles "**Unidaes Adscrites del [[Cuerpu Nacional de Policía]]**" a los gobiernos autonómicos de Galicia, Valencia, Andalucía y Asturies, tando prevista la so llantadera n'otres comunidaes como Aragón y Canaries.

## Referencies
León Felipe

Axeitóu l'alcuñu León Felipe camudandu el sóu de Felipe Camino Galicia de la Rosa, que ye'l vraeiro. Ñaciera nuna familia de notarios.

Tras recibise como farmacéutico, abandonóu el camín aposentáu ya burgués ya entamóu a ser vagamundu nuna vida perinchída de peripecias: la rexencia deillas farmacias en puebros d'España, percorriendu, lintres, el país como cómicu d'una compañía de teatru: el su ancierro na cárcel de tres años, convicto de desfalco; su enllaz fracasáu cola peruana Irene Lambarri, residiendu con eilla en Barcelona; la su vida bohemia na piyor de las pobrezas cacia 1919 en Madrid, cuandu emprincipiaba la su xera poética; dempués, tres años d'estancia en Guinea Ecuatorial trabayandu comu alministrador d'hospitales; viaxe en 1922 a Méxicu, con una carta de Alfonso Reyes que fará que altraviese las puortas pal ambiente inteleitual mexicano; trabayos de bibliotecario en Veracruz, ya de profesor de lliteratura española na Universidá de Cornell (EE.XX.); matrimoniu con Berta Gamboa, tamién profesora; torna a España al entamar la guerra civil, viviendu como militante republicano dica 1938, data u exilia dafechu en Méxicu, pasandu ser agregáu cultural de la embaxada de la República española nel exilio, única recoñecida entuences pul gobiernu mexicano.

Su obra suel asociase a la de Whitman, del que fou traduitor. Comparte con él el tono enérxico, de proclama y’arenga cuasi relixosa, ya’l impaciente cantu a la llibertá de quien tantu la guetóu.

Tras la res notoria celebración en 2004 del cientu venti aniversariu del su ñacimientu, inda hai partidarios de que seya reivindicáu León Felipe como un poeta mayor —atribuyese a Juan Ramón Jiménez el veredicto de que nun lu ye— superando las dificultaes qu' en vida deparanun-y la sua independencia de toas las corrientes lliterarias de la época ya la sua condición de exiliáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tricorniu

El **tricorniu** ye un tipu de sombreru que tien l'ala dura y doblada formando tres picos.

## Historia
El sombreru redondu d'ala ancha, usáu polos soldaos nel sieglu XVII, foi modificándose socesivamente hasta convertise nel de tres picos, que como prenda militar usóse durante el sieglu XVIII y desapaeció a partir de la Guerra de la Independencia Española. Nel so periodu más popular, tamién foi d'usu civil.

Foi usáu polos patriotes de la Revolución Americana. La parte superior ye baxa, a diferencia de los gorros usaos polos puritanos o los sombreros de copa del sieglu XIX.

El triconiu ye'l sombreru oficial de la Guardia Civil.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arara

**Arara** ye una pequeña ciudá del estáu de Paraíba, en Brasil. Tien  y llenda con .

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Prim y Prats

**Juan Prim y Prats** (; ) foi presidente del Conseyu de Ministros dende l'añu 1869. So güelu exerció de notariu y el pá, Pablo Prim Estapé, yera teniente coronel, heredando la Notaría al retirase del so cargu militar. So madre yera Teresa Prats Vilanova.

## Anicios familiares
La so neñez y mocedá pasóles na ciudá de Reus, y viéronse influyíes pol fuerte carácter de so padre y la so segunda profesión de militar, que combatió a les partíes carlistes en tierres catalanes.

## Guerres carlistes
Con sólo diecinueve años, el xoven Juan Prim allistóse como voluntariu nel primer batallón isabelín de Cataluña, al mandu del capitán xeneral de Cataluña Manuel de Llauder y de Camins, entrando en combate el 7 d'agostu de 1834.

Prim nun tenía dala preparación militar nin procedía de la nobleza, polo que los sos entamos na milicia foron dende la base. Como simple combatiente, dende'l primer encuentru colos carlistes, demuestra una intrepidez y valor que lu lleven al enfrentamientu cuerpu a cuerpu col enemigu, entamando a crease una fama merecida al abatir a varios xefes de partíes. Pocos meses depués cambiará'l so papel, al ser promovíu a oficial, momentu a partir del que, arriendes de siguir dando muestres de valor personal, conviértese en conductor d'homes a los qu'arrastra al combate.

D'esta forma, Prim foi ascendíu a teniente el 2 d'agostu de 1835, poles victories algamaes sobre partíes carlistes, demientres la llamada Guerra de los siete años. Al frente d'una compañía tomó Vilamajor del Vallés, llocalidá defendida por fuercies carlistes superiores y onde resultó firíu. 

Nueves aiciones victorioses ficiéronlu algamar el rangu de capitán. La toma de San Miguel de Serradell, onde prindó personalmente la bandera del cuartu batallón carlista de Cataluña, fizo que se-y concediera la Cruz Lloreada de San Fernando de primer clase. Seguidamente asaltó Solsona y llogró saquiar personalmente'l fuerte abriendo les puertes, aición pola que la que lu ascendieron a comandante.

## Referencies

## Enllaces esternos
Camín de Santiago (galaxa)

El **Camín de Santiago** ye la galaxa onde afáyase'l Sistema Solar y a cuenta d'ello, La Tierra. Según les observaciones, caltién una masa de 1012 mases solares y ye, mui dablemente, una espiral barrada. Con un diámetru mediu d'unos 100.000 años lluz calcúlase que caltién ente **200.000** y **400.000** millones d'estrelles. La distancia dende'l Sol al centru de la galaxa ye d'alrodiu unos **27.700** años lluz (8,5 kpc)

## Nome

El nome de Vía Lláctea remanez del Llatín y significa *camín de lleche*. Foi denomada asina pol aldéu a una estaya llechosa de lluz sonce, que traviesa'l cielu nocherniegu de llau a llau. Según la mitoloxía griega, el so orixe débese a la lleche salía del pechu de Hera, la esposa de Zeus. Na realidá, esta estaya nun ye más que la lluz allanciada pol conxuntu d'estrelles qu'ensamen el cercu galácticu. 

El nome n'asturianu normativu ye *Camín de Santiago* entá que tamién conozse como *camín d'Uviéu*. 

La nuesa galaxa forma parte d'un conxuntu d'unes cuarenta galaxes denomáu Grupu Llocal.
Darréu de les curves de rotación que presenta, camiéntase que gran parte de la masa del Camín de Santiago materia escuro.
 
## Cultura popular

N'Asturies, el nome recoyíu popularmente ye'l de **Carreru de Santiago**, ("Camino de Santiago" n'español), darréu que-yos valía p'aldase a los pelegrinos de nueche. N'otres cultures el nome tamién ta venceyáu a caminos. Asina, los viquingos creyíen que-yos llevaba al Walhalla, destín de les ánimes de los muertos, y los celtes creyíen qu'empobinaba al castiellu de la *Reina de les faes*. N'otros casos, como nes alegoríes chines y nipones, refiérense a élli como un *ríu de plata celestial*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Proyeutu Celestia
Materia escuro

N'astrofísica y cosmoloxía denómase **materia escuro** a la materia hipotética de composición desconocía, que nun irradia o reflexa suficiente radiación electromagnética pa ser adicada direutamente colos medios téunicos actuales, pero la so esitencia pue albidrase a partir de los efeutos gravitacionales que causen na materia allupable tales como les estrelles o les galaxes, asina como nes anisotropíes del fondu cósmicu de microondes. Nun hai de trafulcar la materia escuro cola enerxía escuro.

## Descubrimientu de la materia escuro

La hipótesis de la esistencia de la materia escuro plategose por primer vegada pol astrofísicu suizu Fritz Zwicky. En 1933 Zwicky estimó la masa de galaxes en cúmulos (sofitándose nel númberu d'estrelles y el so rellumu) y midió les velocidaes a les que se movíen les galaxes. La masa calculada teniendo en cuentes les velocidaes de les galaxes yera enforma superior a la estimada considerando namái les estrelles. Esto ye lo que se conoz como'l "problema de la masa perdío". Sofitándose nestes conclusiones, Zwicky propunxo que tenía d'haber dalguna otra mena de materia esistente na galaxa que nun yera columbrable nin detectable, y que-y apurría al conxuntu suficiente masa y gravedá pa caltener xunida la galaxa. 

Dende esi intre, entamó la gueta pola fonte d'esa atraición gravitatoria. Anguaño, la densidá del Universu (ensin cuntar la materia escuro), ta estimada n'alrodiu d'un átomu d'Hidróxenu por metru cúbicu d'espaciu vacíu. Esto nun ye densidá suficiente pa que'l universu allúi o afare sobro sí mesmu. Camiéntase que la materia escuro representa el 90-95 por cientu de tola materia nel Universu. Esto significa que namái el 5-10% de tola materia ye adicable.

## Enllaces rellacionaos
* Aceleración
* Enerxía escuro
* Constante cosmolóxica

## Referencies

## Enllaces esternos
Millón

Un **millón** (1.000.000) ye neto a **Mil** millares, o 10⁶, Mil vegaes Mil. El conceutu de **millón** tamién se pue espresar per aciu del prefixu "**Mega**" antepuestu a unidaes del SI. Por exemplu **1** **Megavatiu** ye lo mesmo que 1.000.000 de vatios

La pallabra **millón** nun se conoció hasta l'añu 1300. Hasta esi intre, la pallabra pa espresar el mayor númberu de daqué cuntable que s'usaba yera "*miríada*", pallabra griega qu'indica 10.000. Un casu conocíu ye qu'Arquímedes, al calcular el númberu de semientes d'Amapola que esistíen nel Universu qu'él suponía, utilizó la expresión "*miríades de miríades de miríades*" al nun tener un conceutu numbéricu mayor nesi intre.

En sen figuráu significa una gran cantidá indeterminada de daqué. p.e. ("un millón de besos"), pero esti ye un *castellanismu*, qu'a vegaes s'alcuentra na nuesa llingua. N'asturianu lo correuto ye emplegar la pallabra **milenta**, col significáu de "permunchos", p.e. "*Dábate yo milenta vegaes lo que teníen*", o "*milenta [[pucu|pucos]]*"
Take That

**Take That** ye un grupu británicu orixinal de Manchester qu'entamó la so carrera en 1990. Componíenlu: Gary Barlow, Mark Owen, Jason Orange, Howard Donald y Robbie Williams. Esti últimu dexó la formación en xunetu de 1995 lo cual precipitó la desapaición del mesmu nel 13 de febreru de 1996. Take That xeneró un importante fenómenu *fan* al so alredor nos 90.

Cuasi diez años dempués de la so xebra, espublizose el 14 de payares de 2005 un CD y DVD conmemorativos con tolos sos ésitos, qu' incluyen los ocho númberos 1 que consiguieron nos noventa, un remix del so hit "Relight my fire" y un tema inéditu grabáu en 2005.

## Discografía

* Take That & Party (1992) 

* Everything Changes (1993) 

* Nobody Else (1994) 

* Greatest Hits (1996) 

* Never Forget - The Ultimate Collection (2005) 

* Beautiful World (2006). 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
Besu

El **besu** o **chuchu** ye l'actu d'arimar o cincar daqué colos llabios, xeneralmente a otra persona. Dalgunos primates presenten tamién esti vezu.

Un besu puede dase de munches menes y en munches partes del cuerpu. Dependiendo del país y la cultura fadráse de desemeyaes mientes. N'algunes estayes del mundu el saludu a persones allegaes faise con dos pucos, ún en ca mexella, metantu que a desconocíos salúdase-yos verbalmente. 

## Referencies
Universu

**Universu** ye una pallabra que remanez del llatín: *Universum*, qu'al empar remanez de *unus* ("ún") y *versus* ("vuelta"). Sofitándose nes observaciones del Universu adicable, los físicos intenten describir el continu *Espaciu-tiempu* nel que nos afayamos, xunto con tola materia y enerxía esistentes nél. El so estudiu, nes mayores escales, ye l'oxetu de la cosmoloxía, disciplina sofitada n'astronomía y la física, na que se describe tol aspeutu d'esti universu colos sos fenómenos.

* **Edá:** l'Universu tien **13.700** millones d'años (marxe d'error cercanu al 1%). 
* **Destín final:** les pruebes sofiten la **[[Big Rip]]** o **Teoría del Resgón** o **Teoría del espardimientu permanente del Universu**. A desemeyanza del "Big Crunch", nel que too s'adensa nun solu puntu, nel "Big Rip", l'Universu convertiríase en partícules subatómiques flotantes que permaneceríen pa siempres separtaes, ensin cohesión gravitatoria nin enerxía dalguna.

La teoría más aceutada anguaño sobro la formación del Universu ye'l modelu del Big Bang, que describe l'espardimientu del espaciu-tiempu a partir d'una *'singularidá espaciutemporal*. L'Universu esperimentó un rápidu periodu d'inflación cósmico qu'afaró con toles irregularidaes aniciales. De magar esi intre, l'universu espardióse y convirtióse en daqué más estable, más fríu y más sonce. Les variaciones menores na distribución de la masa dieron como resultes de la dixebra fractal, estayes que s'afayen nel universu actual, como por exemplu los cúmulos de galaxes.

## Ver tamién
* Hiperespaciu
* Multiversu
* Universos paralelos

## Referencies

## Enllaces esternos
* Proyeutu Celestia  
* ''L'Universu d'Stephen Hawking''  - Por qué l'Universu ye asina?
Big Rip

El **Gran Resgón** o **Teoría del espardimientu eternu**, denomáu n'inglés ***Big Rip***, ye una hipótesis cosmolóxica sobro'l destín caberu del Universu.

El busilis d'esta hipótesis ta na cantidá d'enerxía escuro nel Universu. Si l'Universu caltién suficiente enerxía escuro, podría acabar nun estrizamientu de tola materia.

El valor clave ye *w*, la rellación ente la presión de la enerxía escuro y la so densidá enerxética. A un valor de *w* 10 años (35.000 millones d'años) dempués del Big Bang, o seya, dientro de 2,0 &times; 1010 años (20.000 millones d'años).

## Ver tamién
*Big Bang
*Big Crunch
*Aceleración de la espansión del Universu
*Cronoloxía del Universu hasta l'home
*Destín caberu del Universu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Caldwell, Robert R., Kamionkowski, Marc y Weinberg, Nevin N. [ "Phantom Energy and Cosmic Doomsday" 
* Overbye, Dennis ''El Big Rip'' 
* Carletti, Eduardo J., ''La enerxía pantasma''
Premios Goya

Los **Premios Añales** de l**'Academia de les Artes y les ciencies cinematográfiques d'España**, popularmente llamaos **Premios Goya**, premien les meyores producciones españoles con una serie de premios según les estremaes especialidaes del sector. Instauráronse en 1987 asonsañando otros premios de calter asemeyáu como los Óscar, o los Premios César. El gallardón escoyíu foi un bustu de bronce del pintor español Francisco de Goya.

El premiu concédese por votación popular ente tolos miembros de l'Academia, qu'escueyen en primer llugar cuatro nomaos pa cada categoría, y finalmente un ganador.

La ceremonia d'entrega tien llugar a finales de xineru o nos primeros díes de febreru y sigue'l mesmu formatu que la ceremonia d'entrega de los Óscar. La primer ceremonia, del añu 1987, fízose nel teatru Lope de Vega de Madrid. Dende entós los premios entréguense nel Palaciu de Congresos de Madrid, con esceición del añu 2000 en que se fixeron nel Auditoriu de Barcelona y l'añu 2011 nel Palaciu Real de Madrid. Les películes qu'opten al gallardón son toles españoles estrenaes ente'l 1 d'avientu y el 30 de payares del añu en que se conceden.

## Categoríes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de l'Academia de les Artes y les Ciencies Cinematográfiques d'España
Bandera d'Albania

La **bandera d'[[Albania]]** ye una bandera bermeya con un aigla bicéfala prieta nel centru. Tien el so orixe nun sellu asemeyáu de Gjergj Kastriot Skanderbeg, un albanés del sieglu XV qu'empobinó la revuelta escontra l'Imperiu Otomanu, y que finó nuna percurtia independencia p'Albania ente 1443 y 1478, Gjerg Kastriot (o Giorgio Castriota) adoutó'l sellu y la bandera del Imperiu Bizantín. 

La bandera d'Albania foi históricamente de color prietu escuru o sangre col aigla bicéfala de color prietu asitiada nel centru. En 1912, el gobiernu autónomu d'Albania emplegó estos colores, destremándose de l'actual nel tamañu y el dibuxu del aigla. Cola fechura del Reinu, en 1920, adoutóse esta bandera y, en 1928 foi agregáu'l *[[Escudu d'Albania|cascu de Skanderbeg]]* na parte cimera. Ente 1940 y 1992, el cascu foi sustituyíu por una estrella bermeya con borde mariellu como símbolu de la República Popular d'Albania. Tres de la cayída del estáu socialista, foi desaniciada la estrella dexando la bandera d'anguaño como oficial, el 7 d'abril de 1992.

## Otres banderes

Civil Ensign of Albania.svg| Bandera civil
Albanian Naval Forces insignia.svg| Enseña naval
| Bandera presidencial
Flag of Albania 1946.svg| Bandera ente 1946 y 1992


## Ver tamién
* Escudu d'Albania
* El cuentu del aigla

## Referencies

## Enllaces esternos
Teoría del Big Bang

En cosmoloxía, denómase **teoría del Big Bang** o **teoría del Gran Españíu** a un modelu dientro de la teoría de la relatividá xeneral que describe el desendolcu del Universu primixeniu y la so forma. Téunicamente, trátase d'una coleición de soluciones de les ecuaciones de la relatividá xeneral, denomaos "Modelos de Friedmann - Robertson - Walker". El términu "Big Bang" úsase tanto pa referise específicamente al momentu nel qu'entamó l'espardimientu adicable del Universu (cuantificáu na llei de Hubble), como nun sen más xeneral pa referise al paradigma cosmolóxicu que desplica l'orixe y la evolución del mesmu. Curiosamente, foi l'astrofísicu inglés Fred Hoyle, ún de los detrautores d'esta teoría y, al empar, ún de los cabezaleros defensores de la teoría del estáu estacionariu, quien, en 1950 y pa chanciase, caricaturizó esta esplicación cola expresión *big bang* ("gran españíu", "gran boom" nel entamu del universu), nome col que se conoz anguaño tala teoría.

La idea central del Big Bang ye que la teoría de la relatividá xeneral pue combinase coles observaciones d'isotropía y homoxeneidad a gran escala de la distribución de galaxes y los cambeos d'allugamientu ente elles, permitiendo estrapolar les condiciones del universu enantes o dempués nel tiempu.

Una consecuencia de tolos modelos de Big Bang ye que nel pasáu l'universu tenía una temperatura más alta y una mayor densidá y, poro, que les condiciones del universu d'anguaño son desemeyaes de les condiciones nel pasáu o nel futuru. A partir desti modelu, George Gamow en 1948 pudo albidrar que tenía d'haber buelgues d'un Big Bang nun fenómenu bautizáu más sero como radiación de fondu de microondes cósmiques (CMB). El CMB descubrióse nos años 60 y úsase como confirmación de la teoría del Big Bang sobro la so más importante alternativa, la teoría del estáu estacionariu.

Los trabayos d'Alexander Friedman, del añu 1922, y de Georges Lemaître, de 1927, utilizaron la teoría de la relatividá pa amosar que'l universu taba en movimientu constante. Poco dempués, en 1929, l'astrónomu d'Estaos Xuníos Edwin Hubble (1889-1953), descubrió galaxes más alló de la Vía Lláctea que s'allonxaben de nos, como si l'universu s'enanchare constantemente. En 1948, el físicu rusu nacionalizáu d'Estaos Xuníos, George Gamow (1904-1968), plantegó que'l universu criose a partir d'un gran españíu (Big Bang). Yá recién, inxenios espaciales puestos n'órbita (COBE) algamaron "oyer" el bauríu d'esti xigantescu españíu primixeniu.

Dependiendo de la cantidá de materia nel Universu, ésti pue espardese indefinidamente o acuartar adulces el so espardimientu hasta aportar a una contraición global. La fin d'esta contraición conozse con un términu contrariu al Big Bang: el *[[Big Crunch]]* o 'Gran Colapsu'

## Ver tamién
* Universu
* Big Rip
* Big Crunch
* Cosmoloxía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Cosmology  
* "From the Big Bang to the End of the Universe. The Mysteries of Deep Space Timeline" 
* "Welcome to the History of the Universe". Penny Press Ltd.
Escudu d'Albania

L**'escudu d'[[Albania]]** ye una adautación de la Bandera d'Albania. Ta basáu nel sellu de Gjergj Kastriot Skanderbeg. Perfaese d'un aigla pietra bicéfala sobre un campu de gules cola representación, sobre les tiestes del aigla, del *[[cascu]] de Skanderbeg* d'oru.

## Ver tamién
* Bandera d'Albania

## Referencies

## Enllaces esternos
Ecu (dixebra)

El términu **Ecu**, pue referise a:

* ECU (moneda): unidá de cuenta usada na Comunidá Europea.
* Ecu, (bauríu, resclamu) efeutu producíu pola reflexón d'un soníu escontra una superficie.

## Referencies

## Enllaces esternos
ECU (moneda)

L**'ECU** (**European Currency Unit**, n'asturianu **Unidá monetaria europea**) foi usada na Comunidá Europea —postreramente Xunión Europea (XE)— col propósitu de xunir monetariamente a tolos sos miembros. El códigu ISO 4217 yera **XEU**.

## Historia
Nel añu
1975 ñaz la **EUA** (*European Unit of Account*-Unidá de Cuenta
Europea), una *moneda cesta* creada pa usu internu del Bancu Européu
d'Inversiones. Esta *[[moneda]]* nun
cotizaba internacionalmente nin yera tratada como divisa canxeable, sinón que
yera namás q'un cómputu sacáu de facer la media ente les divises más poderoses
de la entonces CEE (Comunidá Económica Europea).

Nel añu
1979 créase el **EMS** (*European Monetary System*-Sistema
Monetariu Européu) cola fin de dotar d'estabilidá a les distintes monedes
europees de cara a una xuntanza monetaria. Ello provoca el desaniciu de la EUA y
el nacimientu del **ECU** (*European Currency Unit*- Unidá monetaria
Europea), cuyo logu yera ₠. Siguía
siendo una *moneda cesta*  pero con visos de facese real.

Nel añu
1993 entra en vigor el Tratáu de la
Unión**, **nel cual se prevée la creación d'una** **Unión Económica y Monetaria** (**UEM;
EMU** **n´inglés**) **y la introducción yá d'una moneda única. Nun primer momentu
dicha moneda diba ser nomada **ECU **(y
dafechu, dellos países  emitieron moneda **ECU**,
aunque como mera moneda de coleición n'oru y plata). El nome escoyíu foi bien acoyíu en Francia, pues asina nomaben ellos al Escudu, moneda fuerte hai varios
sieglos; pero n'otros países daba pie a xuegos de pallabres varios (pa los
alemanes *ein kuh* ye una vaca; pa los
portugueses *é cú,* ye un culu). Foi'l 15
d'avientu de 1995 cuando los estaos miembros de la Xunión Europea** ** acordaron crear la moneda común europea nomada,
definitivamente, Euru. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Imaxe
Vatiu

El **vatiu** o **watt** ye la unidá de potencia del sistema internacional d'unidaes. El so símbolu ye **W**. Ye l'equivalente a 1 xuliu por segundu (1 J/s) y ye una de les unidaes derivaes. Espresáu n'unidaes usaes n'elletricidá, el **vatiu** ye la potencia producía por una diferencia de potencial de 1 voltiu y una corriente llétrica de 1 amperiu (1 VA). 

Les siguientes ecuaciones rellacionen dimensionalmente el vatiu coles Unidaes básiques del Sistema Internacional:



W = J \cdot s^{-1} = N \cdot m \cdot s^{-1} = kg \cdot m^2 \cdot s^{-3}



El vatiu recibe'l so nome de James Watt, poles contribuciones d'esti al desendolcu de la máquina de vapor.

## Múltiplos




## Equivalencies
* 1 CV (Caballu de Vapor) = 735,49875 W (a efeutos práuticos suel adoutase 735,5 W).
* 1 HP (*Horse Power*) = 745,6987158227022 W.
* La potencia desendolcada por ciclista profesional ye aproximadamente de 600 W.

## Ver tamién
* Potencia
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conversión de vatio en otras unidades
Escudu d'Alemaña

L**'escudu d'armas d'[[Alemaña]]** tien el so orixe n'estremaos símbolos que s'asocedieron demientres el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, el que, al desintegrase en 1806 arriendes de les Guerres Napoleóniques, dexó ensin escudu oficial a los estaos alemanes que formaran parte del Imperiu.

Demientres l'Imperiu alemán que s'afitó en 1871, l'aigla real tornó a tomase como símbolu, siendo remocicáu'l so diseñu tres de la derrota alemana na Primer Guerra Mundial y llueu nuevamente nos años 1930 tres d'instaurase l'Alemaña nazi.

La RFA estableció l'actual escudu en 1950. Esti escudu foi diseñáu en 1926 por Tobias Schwab reformando l'escudu de la República de Weimar. Nesa dómina se-y nomaba l'aigla de Weimar, pero cuando la RFA lo adoutó como símbolu pasó a conocese como'l "aigla federal", nome que caltién anguaño.

L'aigla federal (*Bundesadler* n'alemán) figura, por exemplu, en munchos documentos oficiales, nos uniformes del exércitu, na fachada d'edificios estatales, nes monedes y pasaportes, asina como nes camisetes de les federaciones deportives alemanes. A vegaes tamién apaez na bandera d'Alemaña, anque nun ye lo normal.

## Escudos históricos

## Referencies

## Enllaces esternos
Amperiu

L**'amperiu** o **ampere** ye la unidá d'intensidá de corriente llétrica. Forma parte de les unidaes básiques nel Sistema Internacional d'Unidaes y foi nomáu asina n'honor d'André-Marie Ampère. Equival a una intensidá de corriente tal que, al circular por dos conductores paralelos, reutillínios, de llonxitú infinita, de seición circular despreciable y separtaos ente sí, nel vacíu, una distancia d'un metru, produz una fuercia ente los conductores de 2&nbsp;x&nbsp;10-7 newtons por cada metru de conductor. Represéntase col símbolu *A*.

A la carga que tresporta una corriente d'un amperiu nún segundu denómase-y Culombiu. Según la llei d'Ohm, un amperiu equival a una diferencia de potencial d'un voltiu dividíu ente una resistencia d'un Ohmiu. Faciendo referencia a la potencia, la intensidá equival a la raíz cuadrada de la potencia dividida pola resistencia. Nún circuitu que caltenga dellos xeneradores y receutores, la intensidá ye igual a:
I= \frac{\Sigma\ \mathcal{E} - \Sigma\ \mathcal{E}'}{\Sigma\ R + \Sigma\ r + \Sigma\ r'} 
au **Σε** ye'l sumatoriu de les fuercies eleutromotrices del circuitu, **Σε**' ye la suma de toles fuercies escontraeleutromotrices, **ΣR** ye la resistencia equivalente del circuitu, **Σr** ye la suma de les resistencies internes de los xeneradores y **Σr**' ye'll sumatoriu de les resistencies internes de los receutores.

## Múltiplos del amperiu

Amuésase darréu una tabla de los múltiplos y submúltiplos del amperiu conforme a la nomenclatura del Sistema internacional d'unidaes:

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera d'Alemaña

L'actual **bandera d'[[Alemaña]]** foi adoptada'l 23 de mayu de 1949 pola República Federal Alemana.

Enantes, esta bandera emplegáronla la Confederación Alemana (1848-1866) y la República de Weimar (1918-1933). La República Democrática Alemana emplególa ente 1949-1959. Llueu y hasta la so reunificación en 1990 agregaba l'escudu de dichu estáu a la bandera orixinal.

La bandera d'Alemaña consta de tres franxes horizontales d'igual tamañu en colores prietu, bermeyu y mariellu (*Schwarz-Rot-Gold* n'alemán).


Flag of the German Empire.svg| Bandera de la Confederación Alemana del Norte (1866-1871) y del Imperiu Alemán (1871-1919; 1933-1935)
Flag of Germany 1933.svg| Alemaña Nazi (1935-1945)
Flag of Germany (1946-1949).svg| Bandera de la marina mercante de l'Alemaña ocupada (1945-1949)
Flag of East Germany.svg| Bandera de la República Democrática Alemana (1959-1990)



War_ensign_of_the_German_Empire_Navy_1848-1852.svg| *Kriegsflagge* (1848-1867)
Kaiserliche Kriegsflagge.png| *Kaiserliche Kriegsflagge* (1903-1918)
Flag of German Empire (jack 1903).svg| *Reichskriegsflagge* (1933-1935)
War_Ensign_of_Germany_1938-1945.svg| *Kriegsflagge* (1935-1945)


### Banderes de los estaos alemanes
Cada estáu d'Alemaña tien la so bandera llariega.


Flag of Baden-Württemberg (state, lesser arms).svg|Bandera de Baden-Württemberg
Flag of Lower Saxony.svg|Bandera de Baxa Saxonia
Flag of Bavaria (lozengy).svg|Bandera de Baviera
Flag of Berlin.svg|Bandera de Berlín
Flag of Brandenburg.svg|Bandera de Brandeburgu
State flag of Bremen.svg|Bandera de Bremen
Flag of Hamburg.svg|Bandera d'Hamburgu
Flag of Hesse (state).svg|Bandera de Hessen
Flag of Mecklenburg-Western Pomerania (state).svg|Bandera de Mecklemburgu-Pomerania Occidental
Flag of Rhineland-Palatinate.svg|Bandera de Renania-Palatináu
Flag of North Rhine-Westphalia (state).svg|Bandera de Renania del Norte-Westfalia
Flag of Saarland.svg|Bandera del Sarre
Flag of Saxony (state).svg|Bandera de Saxonia
Flag of Saxony-Anhalt (state).svg|Bandera de Saxonia-Anhalt
Flag of Schleswig-Holstein (state).svg|Bandera de Schleswig-Holstein
Flag of Thuringia (state).svg|Bandera de Turinxa


## Ver tamién
* Bandera de Prusia
* Himnu d'Alemaña
* Escudu d'Alemaña
* Bandera de l'Alemaña Nazi
* Bandera de la Xunión Europea (XE)
* Bandera de la República Democrática Alemana

## Referencies

## Enllaces esternos

* German-Flag-History.com  *(n'inglés)*
Bauríu

El **bauríu** o **resclamu** ye un fenómenu rellacionáu cola reflexón del soníu. Asocede, qu'una vegada emitía, la *siñal acústica orixinal* desapaez, pero entá torna soníu en miente d'onda reflexada.

Produzse bauríu cuando la onda sonora se reflexa perpendicularmente nuna parede. Pa que se produzca **resclamu**, la superficie refleutante tien de tar separtada del focu sonoru una distancia determinao: **17**m pa soníos musicales y **11,34**m pa soníos secos, lo que se debe a la persistencia acústica.

L'oyíu pue desemeyar separtadamente sensaciones que ten per enriba del tiempu de persistencia acústica, que ye 0,1 s pa soníos musicales y 0,07 s pa soníos secos (pallabres). Poro, si l'oyíu capta un soníu direutu y, dempués de los tiempos de persistencia especificaos, capta el soníu reflexáu, alvirtirase l'efeutu del bauríu o resclamu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lied der Deutschen

**Das Lied der Deutschen** o **das Deutschlandlied** (*El cantar de los alemanes*) ye l'himnu nacional d'Alemaña, del que la so lletra foi escrita por August Heinrich Hoffmann von Fallersleben en 1841 con música de Joseph Haydn quien la escribió orixinalmente en 1797 como parte d'un cuartetu de cuerdes (*Kaiserquartett*). La mesma partitura, pero con testu de Leopold Haschka, foi l'himnu del Imperiu Austrohúngaru, *[[Gott erhalte Franz den Kaiser]]*. Darréu, caltuvose la melodía, pero la lletra foi camudando.

Dende la fondación de la República Federal d'Alemaña consideróse que namás que la tercera estrofa formaba l'himnu. Asina oficializóse dos vegaes la primera en 1952 por un intercambeu de correspondencia ente'l Presidente Federal Theodor Heuss y el Canciller Federal Konrad Adenauer y foi confirmáu'l so estatus en 1990 nun intercambeu de correspondencia ente'l Presidente Federal Richard von Weizsäcker y el Canciller Helmut Kohl.
## Lletra

**N'[[Idioma alemán|alemán]]**

Deutschland, Deutschland über alles,
Über alles in der Welt,
Wenn es stets zu Schutz und Trutze
Bruderlich zusammenhält;
Von der Maas bis an die Memel,
von der Etsch bis an den Belt:
|: Deutschland, Deutschland über alles,
Über alles in der Welt! :|
Deutsche Frauen, deutsche Treue,
Deutscher Wein und deutscher Sang
Sollen in der Welt behalten
Ihren alten schönen Klang,
Uns zu edler Tat begeistern
Unser ganzes Leben lang: 
|: Deutsche Frauen, deutsche Treue,
Deutscher Wein und deutscher Sang!:|
Einigkeit und Recht und Freiheit
Für das deutsche Vaterland!
Danach lasst uns alle streben
Brüderlich mit Herz und Hand!
Einigkeit und Recht und Freiheit
Sind des Glückes Unterpfand;
|: Blüh im Glanze dieses Glückes,
Blühe, deutsches Vaterland.:|

**N'[[asturianu]]**

Alemaña, Alemaña sobre too,
sobre too nel mundu,
si siempre se queda xunida fraternalmente
pa la proteición y la defensa.
Dende'l ríu Mosa fasta'l ríu Niemen,
Dende'l ríu Adigio fasta'l Belt,
|: Alemaña, Alemaña sobre too,
¡sobre too nel mundu! :|
Muyeres alemanes, llealtá alemana,
Vinu alemán y cantares alemanes
Siguirán mui altamente envaloraos
En tol mundu,
Y mos inspirarán a fazañes nobles
Tola nuesa vida.
|: ¡Muyeres alemanes, llealtá alemana,
Vinu alemán y cantares alemanes! :|
Xunidá y xusticia y llibertá
Pa la patria alemana;
Eso persigamos toos
Fraternalmente con corazón y mano.
Xunidá y xusticia y llibertá
Son el votu de la gayola;
|: Florez na gloria d'esta bendición,
Florez, patria alemana. :|

## Referencies

## Enllaces esternos
Cometa

Los **cometes** (del llatín *cometa* y el griegu *kometes*, "callezna"), xunto colos asteroides, planetes y satélites, formen parte del Sistema Solar. La mayoría d'estos cuerpos celestes describen órbites elíptiques de gran escentricidá, lo que produz el so averamientu al Sol con un periodu considerable. A desemeyanza de los asteroides, los cometes son cuerpos sólidos ensamaos de materiales que se sublimen nes cercaníes del Sol. A gran distancia (a partir de 5-10UA) desendolquen una atmósfera qu'arrodia al nucleu, nomada ''coma''. Esta coma ta ensamada por gas y polvu. Según el cometa s'avera al Sol, el vientu solar raspia la coma y xenérase la ''cola'' o ''callezna'' carauterística. La cola ta ensamada pol polvu y el gas de la coma ionizáu.

Foi dempués del inventu del telescopiu que los astrónomos entamaron a estudiar los cometes con más detái, alvirtiendo entós que la mayoría d'estos tienen apaiciones periódiques. Edmund Halley foi'l primeru en decatase d'esto y pronosticó l'apaición del Halley en 1758, pal que calculó que tenía un periodu de 76 años, magar que morrió enantes de afitar la so predicción. Darréu del so pequeñu tamañu y órbita abondo allargada, namái ye dable adicar los cometes cuando tan metanes xunto al Sol y por un periodu curtiu de tiempu.

Los cometes son descubiertos davezu visual o fotográficamente usando telescopios de campu anchu u otros medios de magnificación óptica, tales como los binoculares. sicasí, entá ensin equipu ópticu, ye dable descubrir un cometa rasante solar en llinia con un ordenador y una conesión a Internet. Nos años recién, l'Observatoriu Rasante Virtual de David (David J. Evans) (DVSO) permitió a munchos astrónomos aficionaos de tol mundu, descubrir un cometa nuevu en llinia (frecuentemente en tiempu real) usando les caberes imáxenes del Telescopiu Espacial SOHO.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Videos Celestia  Videu remedáu del pasu del cometa Halley pol sistema solar (videu nᵘ 11). 
* Cometes, Astroplaneta  Artículos sobro los cometes.
Dulce

**Dulce** ye ún de los cuatro tastos básicos y por estensión dase-y esti nome a :

* Un **[[carambelu]]**, alimentu sólido fechu a bas de zucre cocío y dalgún saborguizante.
* Una **[[mermelada]]**, mecedura fecho con fruta y zucre cocío;
* Una **[[tarta]]**, alimentu ellaboráu con masa y desemeyaes cobertures y rellenos enduzaos, nomáu tamién pastel.
* El **[[Río Dulce|Ríu Dulce]]** d'Arxentina.
* El ríu **[[Río Dulce (España)|Dulce]]** d'España.
* *Hexanchus griseus* y *Heptranchias cinereus* "bocadulce" y "pexedulce" respeutivamente.
* **Güesu dulce** güesu del coldu, de la rodiya, de la rabadiella onde los güelpes producen un dolor peragudu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera d'Andorra

La **bandera d'[[Andorra]]** foi adoptada en 1866. Ta compuesta por trés franxes verticales n'azul, mariellu y bermeyu (en razón 8:9:8). Al centru asítiase l'escudu d'Andorra.

Por mor de que nun esiste una llexislación nidia sobre l'emplegu de la bandera, esisten dos versiones de la bandera, una col escudu y otra ensin ésti. D'otra miente, la versión col escudu emplégase más davezu como forma de torgar tracamundios coles banderes de Chad y Rumanía.

La bandera pue considerase como un mestu ente les banderes de Cataluña, Foix (franxes mariella y bermeya) y Francia (franxes azul y bermeya), países qu'actúen de proteutores del Principáu.

## Otres banderes

Flag of Andorra (civil).svg| Bandera civil


## Referencies

## Enllaces esternos
El Gran Carlemany

**El Gran Carlemany** ye l'himnu nacional d'Andorra. Escritu por Joan Benlloch i Vivo (1864 - 1926) y compuestu por Enric Marfany Bons (1871 - 1942), foi adoutáu oficialmente en 1921 y interpretáu como talu por primer vegada el 8 de setiembre d'esi añu demientres la celebración de la fiesta de la patrona nacional d'Andorra, la Virxe de Meritxell.

## Lletra en [[catalán]]

El gran Carlemany mon Pare dels àrabs em deslliurà, 
I del cel vida em donà, de Meritxell la gran Mare,
Princesa nasquí i Pubilla entre dos nacions neutrals
Sols resto la única filla de l'imperi Carlemany.
Creient i lliure onze segles, creient i lliure vull ser.
Siguin els furs mos tutors i mos Prínceps defensors! I mos Prínceps defensors!

## Torna al [[asturianu]]

El gran Carlomagno, mio padre, lliberome de los árabes, 
Y del cielu vida me dará de Meritxell, la gran Madre,
Princesa nací y virxe, ente dos naciones neutrales
Soi la única fía que queda del Imperiu Carolinxu.
Creyente y llibre once sieglos; creyente y llibre quiero ser.
¡Seyan los fueros los mios tutores y los mios Príncipes defensores! ¡Y los mios Príncipes defensores!

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''El Gran Carlemany'' (Audio)
Gran Premiu de Turquía de 2007

El **Gran Premiu de Turquía de 2007**, foi la prueba nᵘ de la Temporada 2007 de Fórmula 1. Celebróse ente los díes 24 y 26 d'agostu de 2007. Ganó la carrera Felipe Massa; les dos carreres previes (darréu qu'esta yera la tercer vegada en facese n'Estambul) ganáronles tamién Massa, nel 2006 y Kimi Räikkönen nel 2005, dambos de l'escudería italiana Ferrari.

Nesta prueba, Fernando Alonso aportaba con 7 puntos per baxo del líder Lewis Hamilton, dempués de la polémica prueba d'Hungría au la FIA sancionó a Alonso cola perda de 5 puestos na parriella de salida. Nesta salida, los BMW adelantaren al asturianu darréu del so escasu pesu y los sos neumáticos, y ficiéron-y perder munchu tiempu hasta que foi quien a adelantalos en boxes. La carrera lideráronla los Ferrari, siguíos de Hamilton que tuvo un reventón na rueda delantrera drecha, que lu fizo cayer a la 5ª posición, perdiendo 2 puntos respeutu al asturianu, que queda a 5 del líder, na segunda posición de la tabla.

## Resultaos clasificatorios
### Clasificación

### Resultaos de carrera

## Referencies

## Enllaces esternos