Úzhgorod

**Úzhgorod** ( y , en rusín: *Уґоград*, *Ужгород* o *Унґвар*;n'eslovacu y checu: *Ožhorod*; n'húngaru: *Ungvár*; n'alemán: *Ungwar* o *Ungarisch Burg*; en yidis:* אונגװיר*; en rumanu: *Ujgorod*) ye una ciudá d'importancia rexonal asitiada nel oeste d'Ucraína, na frontera con Eslovaquia y cerca de la frontera con Hungría. Ye la capital de la Óblast de Transcarpatia y del raión de Úzhgorod, magar nun pertenez a esti postreru.

La ciudá debe'l so nome al ríu Uzh, qu'estrema la ciudá en dos metaes (l'antigua y la nueva). Uzh (Уж) significa *culiebra anillada* (*[[Natrix natrix]]*), y *górod* (город) significa *ciudá*. Sicasí, esti nome ye una construcción recién, y namái s'utilizó dende l'empiezu del sieglu XX. A lo llargo de la historia, la ciudá camudó de nome delles vegaes, dalgunos de los sos nomes fueron: Ongvar, Hungvar, Unguyvar y Ungvar.

## Historia

Los fundadores más reconocíos de la primer ciudá yeren eslavos. Unu d'éstos grupos, los (croates blancos) asitiar na zona que güei ocupa Úzhgorod mientres la segunda metá del primer mileniu dempués de Cristu. Mientres el sieglu IX, un castiellu fortificáu camudó una pequeña ciudá-asentamientu feudal, que se convirtió nel centru d'un nuevu principáu eslavu, a la cabeza de los cualos tuvo un llexendariu príncipe (Laborets).

En 903 los maxares, lideraos por Árpád *el Conquistador*, aprucieron na fortaleza de Hungvar. Laborets foi derrotáu y degolláu na ribera del ríu qu'entá lleva'l so nome. 

Dempués de la llegada de los maxares, el pequeñu pueblu empezó a estender les sos fronteres. Ente 1241 y 1242 los tártaros de Batu Khan llegaron al pobláu. Nel sieglu XIV Úzhgorod amosó una fuerte resistencia a los nuevos gobernantes de la Hungría, de la dinastía Anjou. A partir de 1318, mientres 360 años, una familia d'Italia foi propietaria de la ciudá. Mientres esi periodu Philip Druhett construyó una nueva fortaleza de piedra nel llugar del castiellu. Xunto col castiellu, la ciudá empezó a crecer. En 1430, la ciudá adquirió dellos privilexos del rei y foi llamada oficialmente "*La privilexada ciudá de Ungvar*".

Ente los sieglos XVI y XVII créanse munches empreses d'artesaníes en Úzhgorod. Nesti periodu la ciudá dedícase principalmente a la llucha relixosa ente Transilvania (protestante) y Austria (católica). En 1646 la Unión de Úzhgorod foi proclamada y la Ilesia greco-católica establecer en Subcarpatia, nuna ceremonia celebrada nel castiellu de Úzhgorod pola Santa Sede. En 1707 Úzhgorod foi la residencia de Ferenc Rákóczi II, líder de la guerra de lliberación nacional del pueblu húngaru.

L'empiezu del sieglu XIX carauterizar polos cambeos económicos, incluyendo les primeres fábriques na ciudá. La mayor influyencia sobre Úzhgorod, ente los acontecimientos políticos del Sieglu XIX foi fecha pola revolución húngara p'adquirir control d'Austria, mientres la cual la nobleza húngara local, pa faer valir el so derechu a apoderar a toles demás persones d'Hungría. (1848-1849). El 27 de marzu de 1848 celebróse oficialmente na ciudá'l derrocamientu de la monarquía n'Hungría. En 1872 el primer ferrocarril "Úzhgorod-Chop" empezó a trabayar.

D'alcuerdu al censu de 1910, la ciudá tenía 16.919 habitantes, d'ellos, 13.590 (80.3%) yeren maxares, 1.219 (7.2%) eslovacos, 1.151 (6.8%) alemanes, 641 (3.8%) rutenos y 1.6% checos. Igualmente, l'área municipal de la ciudá tenía una población compuesta de 10.541 (39.05%) húngaros, 9.908 (36.71%) eslovacos, y 5.520 (20.45%) rutenos.

### Primer y Segunda Guerra Mundial
La Primer Guerra Mundial menguó'l ritmu de desenvolvimientu de la ciudá. El 10 de setiembre de 1919 Subcarpatia (parte de Rutenia) foi amestada oficialmente como parte de Checoslovaquia. Úzhgorod convertir nel centru alministrativu del territoriu. Mientres estos años Úzhgorod foi convertida nuna ciudá d'arquiteutura moderna. Dempués de que Checoslovaquia estremárase, Úzhgorod pasó a ser parte d'Eslovaquia.

Dempués de 1938, Úzhgorod fixo parte de Hungría. Hasta 1944, les batalles de la Segunda Guerra Mundial asocedieron cerca de Úzhgorod. El 19 de marzu de 1944, Alemaña ocupó Hungría; una media docena de camiones cargaos d'homes entró a Úzhgorod. A finales de marzu, la comunidá xudía viose obligada a apurrir a los alemanes 2 millones de pengős ($ 400.000 dólares en valores de 1934), dientro de los cuarenta y ocho hores, y nos próximos díes les autoridaes ordenaron a los xudíos a apurrir los sos pianos, radio, y ciertos tipos de muebles. El 31 de marzu publicó una orde esixendo a los xudíos llevar un distintivu mariellu a partir del 5 d'abril. Alredor de la mísma dómina, un toque de queda foi impuestu a los xudíos.

Nos díes siguientes, los xudíos de Úzhgorod y les zones circundantes sufrieron más restricciones, y, a partir del 14 de mayu de 1944, fueron deportaos a Auschwitz en siete grupos. El primer tren llegó a los campos d'esterminiu'l 16 de mayu, y el postreru dexó Úzhgorod el 3 de xunu. 

El 27 d'ochobre de 1944, la ciudá foi tomada poles tropes del Cuartu Frente Ucraín del Exércitu soviéticu.

Esti periodu traxo cambeos significativos. Nes contornes de Úzhgorod construyéronse nueves empreses y reactiváronse les empreses vieyes. El 29 de xunu de 1945, la Ucrania Subcarpática pasó a ser parte de la RSS d'Ucraína. Esi mesmu añu abrió la Universidá Estatal de Úzhgorod (agora *Universidá Nacional de Úzhgorod*). Dende xineru de 1946, Úzhgorod foi'l centru de la formación de la óblast de Transcarpatia. 

Dende 1991, Úzhgorod convertir nuna de les 23 capitales rexonales dientro d'Ucraína. D'elles, Úzhgorod ye la más occidental y la de menor población. 

En 2002 dempués de ciertu discutiniu, un bustu de Tomáš Masaryk, el primer presidente de Checoslovaquia, foi afayáu nuna plaza principal de la ciudá. Un bustu similar asitiárase en 1928 nel 10º aniversariu de la independencia de Checoslovaquia, pero foi destituyíu polos húngaros cuando se fixo cargu de la rexón en 1939.

## Clima
Úzhgorod tien un clima continental húmedu (clasificación climática de Köppen: *Dfb*), cerca de la frontera del clima oceánicu (Cfb) con iviernos fríos y branos nidios. El mes más fríu ye xineru con una temperatura medio de -1,7 ° C, ente que'l mes más templáu ye xunetu con una temperatura permediu de 20,9 ° C. La temperatura más frío rexistrada ye -28,2 ° C y la temperatura máximo foi de 38,6 ° C. La precipitación media añal ye de 748 milímetros, que se distribúi uniformemente mientres tol añu anque los meses de branu tienen una mayor precipitación. En permediu, Úzhgorod recibe 1.950 hores de sol al añu.





## Demografía
D'alcuerdu al censu ucraín de 2001, la población de Úzhgorod inclúi: 
* Ucraínos (77,8%)
* Rusos (9,6%)
* Húngaros (6,9%)
* Eslovacos (2,2%)
* Xitanos (1,5%)

## Tresportes

En Úzhgorod atópase'l Aeropuertu Internacional de Uzhgorod, unu de los principales d'Ucraína; amás de la Estación Central de Úzhgorod y aproximao 50 rutes de buses.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial de Úzhgorod
* Uzhhorod na Enciclopedia d'Ucraína (n'inglés)
* Ožhorod en Google Maps