Evaristo Fernández de San Miguel

**Evaristo Fernández de San Miguel y Valledor**  foi un noble, militar, políticu ya historiador asturianu, duque de San Miguel.

## Biografía
El so padre, José Benito Fernández San Miguel, treslladóse a Xixón como emplegáu de la Real Renta de Salinas. Tuvo un hermanu llamáu Santos Fernández de San Miguel.

Estudiante d'Humanidaes na Universidá d'Uviéu, integrar nes unidaes de voluntarios col españíu de la guerra de la Independencia integrándose nel Batallón de Voluntarios del Estáu en Madrid en 1807. Fuxó de la capital al empecipiase la guerra dirixéndose a Asturies onde ingresó nel Batallón Cuadonga integráu nel Reximientu L'Infiestu. Les sos aiciones militares na zona van ser decisives nel intentu de lliberación de Santander. Amosóse como home fuerte, lleal y, n'ocasiones, duru col enemigu. Sicasí nes aiciones pal aproximamientu a la capital cántabra, los franceses esbarataron les columnes españoles, siendo fechu prisioneru y treslladáu a Francia. Ellí tomó contautu con munchos de los militares lliberales que seríen decisivos nel aportar de la historia d'España años más tarde.

Tres la so lliberación y regresu a España en 1814 cola firma de la paz, participó nos movimientos opuestos a la restauración absolutista de Fernando VII, polo que foi arrestáu cuando formaba parte del Regimiento Asturies que, cerca de Cádiz, se aprestaba a viaxar a América en defensa de les colonies. Sicasí, lleváu a la isla de Lleón, les circunstancies dexen la so lliberación y ye nomáu segundu xefe d'Estáu Mayor, siendo unu de los primeros homes que se xune'l 1 de xineru de 1820 al alzamientu de Rafael del Riego, dirixéndose con él dende San Fernando escontra la capital d'España. Nesti momentu ye xubíu a coronel. Anque ye aldericáu, paez ser l'autor de la lletra del *[[Himnu de Riego]]*.

En xurando Fernando VII la Constitución lliberal de Cádiz, treslladar a Madrid, onde foi nomáu pa ocupar diversos puestos en redol al Ministeriu de la Guerra. Los movimientos contrarrevolucionarios de Fernando VII fáense más patentes en Madrid que n'otros llugares. San Miguel tien, ente les sos obligaciones, tar a cargu del Batallón de Patriotes y, poro, de la Milicia Nacional na ciudá. En xunetu de 1822 vese obligáu a usar la fuercia contra les unidaes de la Guardia Real qu'intentaben tomar la capital. Nesti tiempu foi miembru del Gabinete como Secretariu del Despachu d'Estáu, con rangu equivalente a ministru d'Asuntos Esteriores dende'l 5 d'agostu de 1822 al 2 de marzu de 1823 en que lo sustitúi Álvaro Flórez Estrada, teniendo d'enfrentase mientres el so ministeriu a les aiciones de les potencies estranxeres xuníes na Santa Alianza en favor del absolutismu. Cola llegada de los Cien Mil Fíos de San Luis, xunto con Espoz y Mina, combate en Cataluña pero ye gravemente mancáu, fechu prisioneru y treslladáu al país galu.

Lliberáu en 1824, mientres la Década Ominosa nun pudo volver a España y se exilió en Londres. Tornó en 1834 cola amnistía xeneral, xuniéndose darréu a la causa de María Cristina de Borbón en defensa de la llexitimidá de Sabela II nel enfrentamientu col infante don Carlos pola Corona española. Xunióse asina al exércitu cristino mientres la primer guerra Carlista onde llegó a xubir hasta mariscal de campu, destacando la so participación na batalla de Mendigorría —pola que llogró la Cruz Gallardoniada de San Fernando—. Aportó a nomáu xeneral en xefe de los Exércitos del Centru.

Al rematar la guerra carlista foi nomáu capitán xeneral provisional d'Aragón y sofitó de forma esplícita los movimientos revolucionarios de 1836 que desencadenó'l motín de la Granxa de San Ildefonso pal reestablecimientu de la Constitución gaditana de 1812 en perxuiciu del Estatutu Real de 1834.

Foi escoyíu diputáu nes Cortes qu'aprobaron la Constitución de 1837. Foi ministru de la Guerra mientres la rexencia de Baldomero Espartero, siendo Presidente del Conseyu de Ministros Eusebio Bardají Azara.

Del 16 de xunu de 1836 al 21 d'agostu de 1836 foi presidente de la Diputación Provincial de Zaragoza.
Foi presidente de la Xunta Cimera de Gobiernu d'Aragón.

De 1836 a 1850 foi escoyíu diputáu socesivamente per Uviéu, Zaragoza y Madrid. En 1851 foi escoyíu senador vitaliciu anque nun tornó a l'actividá política efectiva hasta la llegada del Bieniu Progresista en 1854, de nuevu con Espartero y O'Donnell, siendo parte activu de los movimientos revolucionarios de la Xunta de Madrid, capitán xeneral de Castiella La Nueva y comandante xeneral del Real Cuerpu de Alabarderos. L'alcordanza de la so actuación al mandu de la Milicia Nacional en 1822 en defensa de Madrid lleváronlu a ser moteyáu polos sos conciudadanos *Ángel de la Paz*.

Amás de la Gallardoniada de San Fernando, foi caballeru gran cruz de la Orde de Carlos III y caballeru de la Orde de San Hermenegildo

Foi tamién académicu d'honor dende 1836 de la Real Academia de Nobles y Belles Artes de San Luis.

## Referencies

## Bibliografía
* Álvarez-Valdés y Valdés, Manuel, *El xeneral Evaristo Fernández San Miguel y Valledor*, en Girón, José (ed.) "Historia militar d'Asturies", vol. 1, páxs. 69-89, Real Institutu d'Estudios Asturianos, Uviéu, 2004, ISBN 84-89645-93-0.
* Feito, Honorio, *Evaristo San Miguel. La moderación d'un aponderáu*, 1995, ISBN 84-605-4422-2
* Sánchez Lecha, Alicia, * 175 años d'historia de les Diputaciones Provinciales*, Diputación Provincial de Zaragoza, 2008, 57 pp.

## Enllaces esternos

* Biografía en *ARTEHISTORIA.COM*.
* Biografía en *1808-1814.org.*
* Biografía en *dreamers.com*.
* Biografía.
* Ficha biográfica nel Congresu de los Diputaos.