Chicle

El **chicle** ye una sustancia gomoso, dulce y arumoso que se mazca. Magar la mayoría de les actuales utilicen una base de plásticu neutro, tamién conocíu como'l acetato de polivinilo, o tamién la goma de xantano, hasta hai relativamente pocu tiempu utilizábase sicasí la cazumbre d'un árbol tropical: el chiclero, al cual debe'l so nome más popular.

El nome popular de *chicle* provién de la pallabra náhuatl *tzictli*, que ye un polímeru gomosu que se llogra de la cazumbre del *[[Manilkara zapota]]*, un árbol de la familia de les sapotaceae (antes denomináu como *Sapota zapotilla* o *Achras zapota*) orixinariu de Méxicu, América Central y América del Sur tropical. Por cuenta del so sabor duce y arumoso, numberosos pueblos amerindios utilizar pa mazcar.

## Historia recién
*Nel xacimientu arqueolóxicu Monte Verde en Chile (el cual tien una datación de carbonu 14 de más de 14 000 años) atopáronse intentos de chicle, la sustancia yera llograda d'un amiestu de Boldo y distintes especies d'algues.
* Yá nel añu 50 antes de Cristu, los griegos antiguos mazcaben resina d'entina.
* Nel sieglu XVI, los españoles ven a los mayes mazcando cazumbre de chicozapote, conocíu como 'sicte' y na region centru [Cultura azteca|azteca] conocíu como *tzictli.*
* En 1848, sale'l primer chicle al mercáu. Ye llamada *State of Maine Pure Spruce Gum* por John Curtis, quien ye'l primer productor comercial de chicle.
* El 28 d'avientu de 1869, William F. Semple ye l'inventor de la goma de mazcar por patentala.
* 1928. Ye creada la primer receta pal "chicle globu", por Walter Diemer. El so color rosado, puramente casual, ye dende entós común pa esti tipu de goma de mazcar.
* 1941. Pártese goma de mazcar a los soldaos estauxunidenses xunto coles sos raciones. Estos esparcen la so popularidá.
* En 1950 apaez la goma de mazcar ensin azucre.
* El primer oxetu que s'escanió con códigu de barra foi un paquete de goma de mazcar nun supermercáu d'Ohio en 1974

## Efeutos na salú

### Efeutos neurolóxicos

Yá con anterioridá suxeriérase que los filósofos de l'antigua Grecia animaben a los sos alumnos mazcar chicle pa fomentar el razonamientu. El médicu y farmacólogo de l'antigua Grecia Dioscórides encamentaba la resina del llentiscu (Pistacia lentiscus) poles sos presuntes propiedaes curatibles. A los soldaos de EE. XX. mientres la Primer Guerra Mundial suministrábase-yos chicles por cuenta de la creencia de qu'aumentaba la concentración y ayudaba a solliviar el estrés. 

Esisten ciertos esperimentos de llaboratoriu que suxeren que mazcar chicle aguiya la memoria, l'atención-concentración, amenorga l'ansiedá y l'estrés y puede ayudar a combatir la llocura. Nun esperimentu con mures a los que se-yos estraxera los molares y comparándolos con aquellos que calteníen los molares intactos, comprobóse que los mures incapaces de mazcar yeren incapaces de memorizar y aprender. L'analís histolóxicu del celebru demostró cambeos na anatomía del hipocampu de los mures desmolados. N'otru esperimentu realizáu pol Dr. Onozuka comprobóse que l'actu de mazcar aumenta l'actividá del hipocampu. La Dra. Joyde Wau, de la Universidá d'Edimburgu, propón la hipótesis de que l'ameyoramientu na memoria puede ser por cuenta de que el actu de mazcar produz la lliberación d'hormones antiestrés.

N'otru esperimentu, el Dr. Scholey, de la Universidá de Northumbria, con una muestra de suxetos partíos en tres grupos (un grupu de mazcadores, otru de mazcadores imaxinarios qu'asemeyaben mazcar y otru grupu que nun mazcaba chicle dalgunu), comprobóse que los que mascaban chicles llograron meyor puntuación nel test de memoria. El dr. Scholey suxer que l'exerciciu realizáu por aciu l'actu de mazcar aumenta la frecuencia cardiaca en 3 llatíos per minutu y por tanto ameyoraría la perfusión cerebral; per otra parte nun refuga que'l mazcar produxera la lliberación d'insulina, como un reflexu condicionáu, que se xuntaría a los receptores del hipocampu. La insulina rellacionóse cola prevención de la enfermedá d'Alzheimer.

Otros estudios acomuñen la goma de mazcar con meyores na productividá, amenorgamientu d'errores cognitivos nel trabayu, aumentu de la frecuencia cardiaca y un aumentu inicial de los niveles sanguíneos de cortisol, hormona qu'amonta l'estáu d'alerta y amenorga la somnolencia, según meyores nel estáu anímicu, meyores na resolución de distintes xeres cognitives (como puzles o la repetición de series numbériques) y aumentu de la velocidá de reacción.

N'Alemaña, un proyeutu piloto nuna escuela primaria de Berlín, animó a los alumnos al consumu de chicles mientres les clases y los descansos, llegando a la conclusión de que mazcar aguiyaba'l celebru, el deprendimientu y la intelixencia. Siegfried Lehrl, xefe de la Sociedá de Brain Training y científicu de la Universidá de Erlangen, alude que posiblemente l'efeutu positivu rellacionar cola estimulación del tueru cerebral y l'aumentu de la perfusión sanguínea al celebru, rellacionáu col estáu d'alerta. En 2002, realizóse otru esperimentu similar encabezáu por científicos de la Universidá de Northumbria n'Inglaterra, comprobándose que les persones que mascaban chicle llograron una meyora del 35 % na so capacidá pa recordar pallabres.

### Beneficios

* Ameyora la concentración: sollivia ansiedá, aumenta la concentración y l'estáu d'alerta y amenorga el estrés. Los niveles de cortisol amenorgar nun 16 %. Aumentu del rendimientu intelectual.
* Amenorga l'acidez na boca: mazcar aguiya un mayor fluxu de cuspia neutralizando l'ácidu de los alimentos y les bébores. La cuspia tien calciu y fierro que mineralizan los dientes.
* Amenorga la caries: el xilitol inhibe microorganismos causante de caries.
* Amenorga l'acidez estomacal.
* Combate'l estrés y l'ansiedá: mazcar chicle tien un efeutu calmante. Amenorga l'ansiedá en situaciones estresantes, daqué que se rellaciona col mayor fluxu de sangre al celebru.
* Ayuda a dexar de fumar: los chicles con nicotina usar pa pacientes adictos al tabacu. 
* Aliviu d'estomagaes: los chicles de menta contienen componentes que mengüen les contraiciones nel estómagu.

Ta en fase de desenvolvimientu fabricar un chicle pa enfermos de diabetes tipu 2 que contién metformina.

### Perxuicios
Esiste cierta polémica sobre los efeutos negativos na salú bucodental d'abusar del consumu de chicles. Dalgunos afirmen que al aguiyar la salivación combátese la placa dental, mientres otros afirmen que l'eleváu conteníu n'azucres sirve de sustratu pal desenvolvimientu de la flora microbiana patóxena bucal (microorganismos, principalmente bacteries) y el desenvolvimientu posterior de caries. Sía que non paez que la meyor opción ye'l consumu de chicles ensin azucre, y que contengan xilitol.
* caries: los chicles con azucre contienen glúcidos simples polo que pueden engordar y promover el desenvolvimientu de caries.
* trestornos gastrointestinales: por demás (de 4 a 16 chicles diarios) puede producir gastritis, cólicos, gases intestinales y foria pol so conteníu en sorbitol; tamién puede provocar acidez, úlcera y perda de pesu. Tamién contribúi a tragar más aire, lo cual ye causa de flatulencies
* dolor nel quexal: mazcar chicle demasiáu tiempu fuercia les articulaciones témporo-mandibulares, produciendo gastadura, colo que'l zarru de la boca altériase.
* efeutos secundarios de colorantes y arumes: dalgunos aditivos pueden ser perxudiciales al llargu plazu.

### Otros efeutos
* amenorga'l mambís: aguiya la sensación d'enfastiu y amenorga l'impulsu de tomar alimentos duces. Amenorga la ingesta calórica.

### Posible carcinóxenu
La esmolición surdió alrodiu de la posible carcinogenicidad del acetato de vinilu utilizáu por dellos fabricantes nes sos gomes bases. Nun se conocen esautamente les sos consecuencies al llargu plazu. El gobiernu canadiense llegó a clasificalo en principiu como una "sustancia de riesgu potencialmente alto". Sicasí, el 31 de xineru de 2009, el Gobiernu de Canadá nuna evaluación final llegó a la conclusión de que la esposición al acetato de vinilu nun se considera que pueda ser perxudicial pa la salú humana. Esta decisión so la Llei Canadiense de Proteición Ambiental (CEPA) basar n'información actualizada recibida mientres el periodu de comentarios públicos, según la información más recién de la evaluación de riesgu realizada pola Unión Europea.

## Ver tamién
* Xantano
* Acetato de polivinilo

## Referencies

## Bibliografía
* Cottrell, I. W., Baird J. K., "Gomes", n'Enciclopedia de teunoloxía Química Kirk-Othmer, Limusa, 1998, traducción española de: Mark H.F., Othmer D.F., Overberger C. G., Seaborg G. T. (ed.), Kirk-Othmer Concise Encyclopedia of Chemical Technology, Wiley, New York, 1998
* Flores Candia, J. L., Metabolic Flux distribution, Modelling and Process Optimization of Xanthan Production, PhD Thesis, Fortschr.-Ber. VDI Reihe 17 Nr. 172, Düsseldorf, VDI Verlag, 1998
* García Ochoa F., Santos V., Cases J., Xanthan Gum: Production, Recovery and Properties, Biotechnology Advances 18, 549-579, 2000
* Slodki M. Y., "Polisacáridos Microbianos", n'Enciclopedia de Teunoloxía Química Kirk-Othmer, Limusa, 1998, traducción española de: Mark H.F., Othmer D.F., Overberger C. G., Seaborg G. T. (ed.), Kirk-Othmer Concise Encyclopedia of Chemical Technology, Wiley, New York, 1998
* Spanish Word Histories and Mysteries: English Words That Come from Spanish, American Heritage Dictionaries, páx. 61. Houghton Mifflin Harcourt, 2007 ISBN 0-618-91054-9, 9780618910540. (visitáu'l 19-8-2009)

## Enllaces esternos
* Study on Evaluation of Adhesive Properties of Chewing Gum
* Snopes Article on Seven Year Chewing Gum Indigestion