Merindad de Sotoscueva

**Merindad de Sotoscueva** ye un conceyu español asitiáu na contorna de Las Merindades, na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión. Tien un área de 153,35&nbsp;km² con una población de 512 habitantes (INE 2011) y una densidá de 3,34&nbsp;hab/km².

## Xeografía
Componen esti conceyu **ventiséis** nucleos de población, de los cualos **ventitrés** son entidaes llocales menores (ELM): 

## Reseña histórica
Ye primer vegada mentada na Carta de Repoblación *Pressura* del Abá de Taranco nel añu 800. Y tiempu dempués en 816 el conde Gundesindo donó ente otros munchos na zona Oriental de Ducáu de Cantabria terrenales de Sotoscueva al monesteriu de San Vicente de Fístoles.
A partir del añu 860 queda sol señoríu del conde Rodrigo formando parte del Condáu de Castiella, zona fronteriza arizada de fortaleces que protexía la entrada de los invasores sarracenos.

Una de los siete Merindades de Castiella Vieya, perteneciente al Correximientu de les Merindades de Castiella la Vieya. con **28 llugares**, toos baxu xurisdicción de realengu y estremada en **seis partíos** ,:
* Partíu de Cornejo, con 1 llugar: Cornejo.
* Partíu de les Cinco Villes, con 5 llugares: Bedón, Buitrera, Hornillalastra, Hornillayuso y Pereda. 
* Partíu de la Sonsierra, con 8 llugares: Barcenillas de Cerezo, Zrezales, Herrera y Redondo, Hornillaparte, Hornilla la Torre, Quintana del Rebollar, Quintanilla y El Rebollar y El Rebollar.
* Partíu de Valle de Sotoscueva, con 7 llugares: Cueva, Entrambosríos, La Parte, Quisicedo, Quintanilla Sotoscueva, Vallina y Villabáscones.
* Partíu de Valdebodres, con 6 llugares: Ahedo de Linares, Cogullos, Linares, Nela, Quintanilla-Valdebodres y Sobrepeña.
* Partíu de Villamartín, con 1 llugar: Villamartín.

## Demografía


## Consorciu de les Siete Xuntes del Valle de Sotoscueva
Adautación de la Casa de Xuntes del Valle de Sotoscueva pa Muséu Etnográficu.

La MERINDAD DE SOTOSCUEVA: asítiase na contorna de Merindades, a 96&nbsp;km de Burgos, toma una estensión de 153&nbsp;km² y cuenta con una población aproximada de 520 habitantes, el valle de Sotoscueva formáu por: La Parte, Entrambosrios, Vallina, Quintanilla Sotoscueva, Quisicedo, Villabáscones y Cueva.

**[[La Parte de Sotoscueva|La Parte]]** de Sotoscueva: asítiase na contorna de Merindades, a 101&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 24 habitantes. Ye un pueblu enclaváu nuna fastera y que tamién tien el so xuegu de bolos, como munchos pueblos de Sotoscueva. Pola so situación ye'l pueblu más cercanu al túnel de la Engaña. Puede aportase per pista o carretera.

**[[Entrambosríos]]** ta asitiáu na contorna de Merindades, a 105&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 42 habitantes. La ilesia parroquial ta dedicada a San Bartolomé y les sos fiestes patronales celébrense'l 24 d'agostu. Nun encruz de caminos hai una pequeña ermita, la ermita Royal que nel so orixe foi llimosnera o humilladero y atópase a 1&nbsp;km al sur del pueblu. Ye una construcción abondosa en Sotoscueva y que revela l'espíritu relixosu de los antiguos moradores d'esta zona. El día de la romería ye'l día 24 d'agostu, como patronu San Bartolomé.

**[[Vallina (Sotoscueva)|Vallina]]** de Sotoscueva asítiase na contorna de Merindades, a 101&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 23 habitantes. La fiesta patronal ta dedicada a San Blas y celébrase el 3 de febreru. Realízase una misa nel so honor y sírvese ellí mesmu un aperitivo preparáu poles muyeres de la llocalidá.

**[[Quintanilla-Sotoscueva|Quintanilla]]** de Sotoscueva asítiase na contorna de Merindades, a 101&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 48 habitantes. Nel centru del pueblu atopa'l cortil onde hasta va pocos años celebrábase'l baille, tamién s'atopa nel mesmu llugar una fonte bebederu y una bolera un pocu deteriorada.

**[[Quisicedo]]** asítiase na contorna de Merindades, a 101&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 80 habitantes. El día de la romería ye'l día 25 de xunetu, como patrón Santiago.

**[[Villabáscones (Sotoscueva)|Villabáscones]]** asítiase na contorna de Merindades, a 101&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 39 habitantes. Villabáscones ta enclaváu na fastera del monte, pa llegar hai que travesar el ferrocarril de la Robla. La ilesia del sieglu XVIII ta dedicada a San Esteban y el reló de la fachada de la torre ta fecháu en 1775. Ta formada por una nave rectangular y nel so interior atópase llena de llábanes d'enterramientos. El so nome significa granxa de vascos, probablemente foi repoblada con vasconos (navarros). Nel pueblu esisten fontes, bebederu y llavaderos de ropa típicu de les zones rurales. Nel pueblu esistieron dos escueles, una municipal y otra que xunto con una vivienda pertenecíen a una Fundación Fernández, que na actualidá atopar n'estáu de semi ruina. Na parte baxa del pueblu, nel centru de la pradería, atópase la Ermita de San Roque, onde se celebra la festividá de San Roque, el so patrón, y la de San Isidro Llabrador, segunda fiesta patronal del Conceyu de la Merindad de Sotoscueva. La Necrópolis de San Félix atópase dientro de la Devesa de Villabáscones, por onde puede aportase a ella, según tamién dende'l pueblu de Quintanilla. Probablemente esta necrópolis foi'l llugar onde habitaron los primeros pobladores d'esti pueblu. Consta d'enterramientos múltiples de persones mayores y pequeñes, toes elles son tumbes antropomorfas escavaes na roca y dalgunes d'elles inda caltienen la tapa o llábanu de piedra, tán dataes a partir del sieglu XI.

**[[Cueva de San Bernabé|Cueva]]** asítiase na contorna de Merindades, a 100&nbsp;km de Burgos y cuenta con una población aproximada de 51 habitantes. Ta allugáu al pie del Santuariu de San Bernabé. Por esti pueblu crucia'l ríu Guareña que ye tragáu pol sumidoriu que ta al pie del Santuariu.

## Llugares d'interés
* El Complexu Cárstico de Güeyu Guareña, declaráu "Monumentu Natural", ye colos sos más de 110&nbsp;km de desenvolvimientu, el más estensu d'España y ta ente los quince mayores del mundu.

Nel interior recoyéronse muestres de toles cultures: grabaos, pintures rupestres y restos de cerámiques y armes. Amás de la so riqueza arqueolóxica, l'interior de Güeyu Guareña tien espectaculares formaciones xeolóxiques y una peculiar fauna con exemplares d'invertebraos únicos nel mundu.

* Sumidoriu del ríu Guareña. Por esti famosu "güeyu" introducir nos materiales caliares del Cretácicu, unu de los dos ríos permanentes que dan llugar al complexu de torques, galeríes, ríos y llagos soterraños conocíu como Güeyu Guareña.

* Les Diaclasas, en Cornejo. Conxuntu de resquiebros verticales poles que s'incorpora, al sistema Güeyu Guareña, el segundu de los ríos permanentes, el Trema.

* Ermita de San Bernabé, en Cueva: tien pintures murales dataes nos sieglos XVII y XVIII que escenifican los martirios y milagros de Santiso.
* Tumbes antropomórficas, en Villabáscones.
* Ilesia de Santiago en Quisicedo: templu de los sieglos XII, XVIII y XIX, con ábside románicu semicircular del sieglu XII.
* Torrexón de los Velasco en Quisicedo

## Otros llugares cercanos
A poca distancia del conceyu atópense llugares destacaos, como el banzáu del Ebro, que baña les tierres d'Arija y del Valle de Valdebezana; la ponte natural de Puentedey y la boca sur del túnel de la Engañar (zarráu), na Merindad de Valdeporres; o la estación d'esquí de Lunada, n'Espinosa de los Monteros.

**El túnel de la Engaña:**

El túnel, tres munchos años de construcción emplegando presos políticos de les cárceles del gobiernu de Franco, nun llegó a utilizase por cuenta d'influencia per parte d'altos cargos nel gobiernu franquista, procedentes del País Vascu. Na zona queden más túneles, estaciones y andenes de tren que nun llegaron a utilizase nunca pa la finalidá con que fueron construyíos, anque en dellos casos reutilizáronse con fines culturales o como rutes turístiques. La segunda fase del ferrocarril foi paralizada en 1959 tres diecinueve años de trabayos y cuando restaben menos de 50&nbsp;km pa la so conclusión (el tramu Engaña-Sarón). El restu de la llinia foi clausuráu en 1985 xunto con otres llinies ferriales deficitaries. Esti túnel foi utilizáu pa esviar el tráficu rodáu con ocasión de grandes nevaes pero n'ochobre de 1999 quedó bloquiáu tres un desprendimientu nel so interior alcontráu a 2,8&nbsp;km de la boca sur (Burgos).

Darréu l'estáu del interior del túnel foise faciendo más y más llamentable, hasta llegáu'l puntu de quedar práuticamente incomunicaos los dos estremos por cuenta de un gran desprendimientu. Incursiones feches en touterrén y a cuerpu indiquen que nun s'utilizó forxáu metálicu na so construcción, sinón namái una capa de formigón de bien mala calidá, con síntomes de aluminosis.

Nel so estáu actual, transitar pel interior del túnel corada gran peligru. YE DESAXERADAMENTE PELIGROSU ENTRAR. Tán produciéndose pequeños esbarrumbamientos constantemente. Entrar sol so propiu riesgu.

**El banzáu de Arija**

Asitiáu nel estremu noroccidental de Burgos. La capacidá del banzáu ye de 540 millones de m³. Tien un altor de 30 metros y un llargor de 250&nbsp;m. Pa la so construcción emplegar 60.000&nbsp;m³ de formigón. Banzáu arrodiáu per una serie de montes pertenecientes a los relieves del Cordal Cantábricu.
Dende los praos arredolen el banzáu hasta los montes de faya, carbayos común y albar, caxigal y texu que cubren bona parte de la so redolada.

Abondoses aves acuátiques nel banzáu. Llobu, llondra, melandru, xabalín, pito negru y aves de presa nos montes. Tiense accesu a esti banzáu dende Cilleruelo de Bezana, Arija y Santa Gadea.

## Ambiente
Monte *Valdearriba*, n.°&nbsp;492 del C.O.P, propiedá de la entidá llocal menor de Hornillalatorre, de 161&nbsp;ha.

## Notes y referencies

## Enllaces esternos