open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luis Menéndez-Pidal y Álvarez

**Luis Menéndez-Pidal y Álvarez** , foi un arquiteutu asturianu, fíu del pintor Luis Menéndez Pidal.

## Biografía
Dempués de terminar la so carrera d'Arquiteutura en 1919, entra en 1921 como arquiteutu nel Bancu d'España onde diseña y constrúi distintos edificios na redolada bancaria. Ente los sos proyeutos, pueden indicase los siguientes: Parador de Turismu de Payares de 1927, Biblioteca Pública del Estáu de Xixón ente 1935 y 1943, Capiya de la Santa Cueva de Cuadonga n'estilu neorrománicu.

En 1937 ye nomáu Comisariu del Serviciu de Defensa del Patrimoniu Artísticu Nacional hasta 1940, que-y especializa na restauración arquitectónica, na que sería consideráu unu de los más brillosos representantes españoles y europeos del sieglu XX.

Como Arquiteutu Conservador de Monumentos de la Primer Zona (1941-75), qu'arrexuntaba a siete provincies: Asturies, Llión, Zamora, La Coruña, Llugo, Ourense y Pontevedra, realizó grandes intervenciones, sobremanera nos monumentos d'Arte Asturiano y Románicu.

A lo llargo de la so carrera, intervieno en más de 200 actuaciones restauradores del patrimoniu español. Ente elles, les más conocíes inclúin: Monesteriu de Guadalupe (Cáceres), Catedral y Cámara Santa d'Uviéu, Catedral de Zamora, Catedral de Llión, Catedral de Santiago de Compostela, Catedral de Tui, la Basílica de San Isidoro de Llión y Muralles de Llugo.

 
Anque de menor caláu, pero non por ello menos importantes, pueden indicase otres actuaciones, principalmente na so tierra natal, como: Abadía de Santo Adriano de Tuñón na parroquia de Tuñón, ente 1949 y 1954 onde redescubrió les sos pintures murales, Ilesia de Santolaya de La Lloraza, nel conceyu de Villaviciosa, restaurada en 1950, Ilesia de Santolaya en Abamia onde trabayó en 1958, Ilesia de Santa María de Narzana nel conceyu de Sariegu en 1960 , les viviendes de la Factoría de Nitrastur en La Felguera o ilesia de la Santa Cruz de Cangues d'Onís, onde'l so estáu actual ye una reconstrucción fecha por **Luis Menéndez-Pidal** aplicando'l so estudiu y metodoloxía personal.

Fora d'Asturies, ye importante reseñar la so intervención a xeitu en 1968 na Colexata de Santa María d'Arbas na provincia de Llión, salvándola de la ruina, y onde fuelga nuna tumba nel so muriu septentrional, col siguiente epitafiu:

«Salva a la so alma de la perdición, como él salvó a esta ilesia de la ruina».

En 1966 concédese-y la Gran Cruz de la Orde Civil d'Alfonso X el Sabiu.

## Referencies

## Bibliografía
*
Luis Morán

**Luis Morán Sánchez**  ye un futbolista español que xuega de mediocampista nel Club Marino de Luanco de la Tercer División d'España.

## Trayeutoria
Formóse como futbolista nos equipos inferiores del Club Marino de Luanco antes de dar el saltu a la Escuela de fútbol de Mareo. Como xuvenil, ganó la Copa de Campeones en 2004 y, en 2005, pasó a formar parte de la plantía del Real Sporting de Xixón "B".

Debutó col Real Sporting de Xixón nel postreru partíu de la temporada 2006-07 en Segunda División. Al añu siguiente, incorporóse definitivamente al primer equipu raxón y consiguió l'ascensu a Primer División, marcando'l segundu gol del partíu definitivu ante la S. D. Eibar apostáu n'El Molinón. Nel mercáu d'iviernu de la temporada 2011-12 foi cedíu al AEK Larnaca de la Primer División de Xipre. El 31 d'agostu de 2012 rescindió'l so contratu col Sporting y el 31 de xineru de 2013 llegó a un alcuerdu pa incorporase a la plantía del C. D. Mirandés tres cinco meses ensin atopar equipu. Anotó los sos dos primeros goles cola camiseta del Mirandés na xornada 42 de la temporada 2012-13, na que'l so equipu venció por 2-1 al Sporting de Xixón. En desvenceyándose del club burgalés tornó a Xipre pa fichar pol Ermis Aradippou, col que se proclamó campeón de la Supercopa en 2014 en venciendo na final al APOEL de Nicosia. En febreru de 2015 llegó a un alcuerdu pa poner fin a la so estancia nel equipu y n'agostu fichó pol Olympiakos Volou de la Segunda División de Grecia.

En xineru de 2016 anuncióse'l so incorpración a la U. D. Logroñés hasta'l final de la campaña 2015-16.

## Clubes

## Palmarés
### Campeonatos nacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Noval Ferrao

**Luis Noval Ferrao** , conocíu como'l **cabu Noval**, foi un soldáu asturianu muertu en Marruecos, tres una actuación que se consideró heroica y foi convertida en símbolu de patriotismu español.

## Historia
Ingresó nel Reximientu d'Infantería «Príncipe» nᵘ 3 y foi treslladáu a Melilla. Participó en tomar del Zoco el Had de Beni Sicar (Beni Chikar). Foi fechu prisioneru polos rifeños, quien-y obligaron a llevalos a la entrada del campamentu español. Los soldaos españoles nun dispararon al ver venir a Noval, pero él glayó: «Disparái, soldaos. Equí tán los moros», p'alvertir de la trampa, morriendo na esfriega que se produció ente rifeños y españoles.

La hestoria de Noval llegó a España convertida en mitu del patriotismu y el sacrificiu nuna campaña militar refugada por munchos. Los sos exequias celebráronse'l 19 d'abril de 1910 na catedral d'Uviéu y foi-y concedida, a títulu póstumu, la cruz de segunda clase de la Orde Militar de San Fernando. Peruquier constituyéronse comités más o menos bonales pa rindi-y homenaxe. Uviéu dedicó-y una cai y llevantáronse monumentos a la so alcordanza na ciudá d'Uviéu, asitióse una placa na so casa natal y alzóse una estatua sobre la so tumba, dambes, obra de Víctor Hevia Granda. Tamién otres ciudaes españoles rindiéron-y homenaxe, como'l monumentu alzáu en 1912 na plaza d'Oriente de Madrid, obra del escultor Mariano Benlliure. Otros proyeutos nun aportar# a realidá, como'l del monumentu en bronce diseñáu por Vicente Navarro y Francisco Mareo y promovíu polos universitarios valencianos, que nun se materializó al nun llograr los fondos necesarios. Pela so parte, lliteratos como Francisco Jiménez Campaña, Julio Sánchez Godínez o León Castillo dedicáron-y obres dramátiques.

Pa dellos autores, la importancia dada a la hestoria del cabu Noval foi en gran parte la respuesta dada polos partidarios del africanismu a los acontecimientos de la Selmana Tráxica, que tuviera nel descontentu pola guerra de Marruecos una de les sos principales causes.

El acuartelamiento, sede del Reximientu d'Infantería «Príncipe» nᵘ 3 perteneciente a la Brigada «Galicia» VII, allugáu ente los conceyos de Siero y Noreña (Asturies) lleva'l nome de «Cabu Noval». Tamién esiste una cai en Melilla col so nome, nel barriu Isaac Peral, popularmente conocíu como «El Tesorillo», según una avenida nel conceyu gaditano de Sanlúcar de Barrameda, una cai nes ciudaes valencianes d'Alzira y Navarrés, y otra na ciudá de Logroño.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Rufilanchas

**Luis Rufilanchas Salcedo**  foi un abogáu y políticu socialista español. Foi fusiláu polos sulevaos tres l'entamu de la Guerra Civil Española.

Luis Rufilanchas yera profesor na Universidá Central de Madrid, siendo profesor auxiliar de Derechu y axuntu a la cátedra del tamién militante del PSOE Jiménez de Asúa. Nes eleiciones de febreru de 1936, foi escoyíu diputáu nes llistes del Frente Popular na circunscripción de la provincia de Madrid. Como diputáu foi adscritu a la Comisión d'Actes.

Luis Rufilanchas atopar en Galicia nel momentu de producise la sulevación que dio orixe a la Guerra Civil Española. Pudo escondese mientres dellos meses en diverses ciudaes gallegues, tratando de fuxir a la zona republicana. Sicasí, tres un nuevu fallíu intentu de fuga, foi prindáu polos franquistes na redoma de La Coruña ente los meses de febreru y marzu de 1937. Rufilanchas foi encausáu pol delitu de rebelión militar (causa 291/37 de La Coruña, archivada nel Archivu Militar del Ferrol) y condergáu a muerte. La so execución tuvo llugar el 11 de xunetu de 1937 en La Coruña.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Precisiones. Carta al Direutor de *[[El País]]*, per parte d'Emilio Grandío, profesor d'Historia Contemporánea na Universidá de Santiago de Compostela.
*[Ficha de Luis Rufilanchas Salcedo](http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/SDocum/ArchCon/SDHistoDipu/SDIndHistDip?_piref73_1340024_73_1340023_1340023.next_page=/wc/servidorCGI&CMD=VERLST&BASE=DIPH&FMT=DIPHXD1S.fmt&DOCS=1-1&DOCORDER=FIFO&OPDEF=Y&NUM1=&DEAS1=&QUERY=(100840).NDIP.) nel Congresu de los Diputaos.
Luis Servando Peláez Rodríguez

**Luis Peláez Rodríguez** (Lluanco, 8 de payares de 1954) Políticu asturianu que la so oficiu ye la d'Inxenieru Téunicu, títulu llográu na Universidá d'Uviéu. 

## Trayeutoria
Desenvuelvo la so carrera profesional ente 1978 y 1986, na industria agroalimentaria como inspeutor de control calidable. En 1988 foi unu de los fundadores del sindicatu agrariu Asaja-Asturies, siendo nomáu, esi mesmu añu, secretariu xeneral de dicha organización. En 1991 ye escoyíu presidente nacional de Nuevos Llabradores. Coles mesmes, y hasta 1993, foi miembru del Conseyu Européu de Nuevos Llabradores y del Comité d'Organizaciones Profesionales Agraries. En 1993 apuerta a la vicesecretaria xeneral de la organización territorial del PP n'Asturies. Ente 1995 y 1998 foi Conseyeru d'Agricultura y Ganadería presidíu por Sergio Marqués, hasta'l so cese en 1998, por cuenta de la crisis interna del PP asturianu, na que tolos conseyeros fieles a Isidro Fernández Rozada fueron reemplazaos por otros allegaos a Marqués. 

Diputáu Rexonal dende 1999 pola circunscripción central. 

Secretariu de la Comisión d'Industria, Comerciu y Turismu y miembru de les Comisiones d'Educación y Cultura, de Salú y Servicios Sanitarios, d'Agricultura, Ganadería y Pesca, de Trabayu y Emplegu y de Mediu Ambiente. Ponente nos proyeutos de llei sobre proteición de los ecosistemes acuáticos; de la reserva natural integral de Muniellos; de tenencia y proteición d'animales domésticos; del Parque Natural de les Fontes del Narcea; y del Parque Natural de Ponga. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Luis Álvarez Piñer

**Luis Álvarez Piñer**  foi un poeta y ensayista asturianu. Perteneció a la Xeneración del 36 y foi Premiu Nacional de Poesía en 1991.

## Biografía
En 1928, con 18 años conoz a Gerardo Diego, profesor so nel Institutu Xovellanos de Xixón, empezando una amistá que duraría tola vida. Publica los sos primeros poemes na revista *[[Carmen (revista)|Carmen]]*, dirixida por Gerardo Diego, una de les más emblemátiques de los poetes de la Xeneración del 27, de la que Piñer foi tamién secretariu y alministrador. 
En 1936 ve la lluz el so primer poemariu, *Suite alucinada*, bien influyíu pol creacionismu, movimientu nel que'l poeta inscribir nesos momentos, xunto con Gerardo Diego y el poeta Juan Larrea.

Tres la Guerra Civil, ye encarceláu en delles ocasiones por pertenecer al bandu republicanu; en saliendo de prisión trabaya como profesor de lliteratura de ciclu mediu n'Ourense, onde funda la revista *Posío* y crea un círculu lliterariu con alumnos y ex alumnos, ente los que s'inclúin los poetes José Ángel Valente y Pura Vázquez. En 1955 treslladóse a Madrid. Como protesta ante'l réxime dictatorial, Luis Álvarez Piñer condergar a sigo mesmu al silenciu y nun vuelve publicar más qu'en collaboraciones esporádiques. Aun así, nun dexa d'escribir y caltién la so obra ayena a les corrientes poétiques posteriores, siendo fiel a la estética creacionista pero con un aproximamiento al clasicismu, cercanu a la poesía pura.
Animáu pol profesor de la Universidá de Deusto, Juan Manuel Díaz de Guereñu, que realizaba la so tesis sobre Juan Larrea cuando lu conoció en 1983, publica una antoloxía de los sos poemes: *En resume. 1927-1988* (Ed. Pre-Testos, 1990). La obra llogra'l Premiu Nacional de Poesía l'añu siguiente. En 1995, de nuevu afaláu pol profesor Díaz de Guereñu, publica un tomu na editorial Pre-Testos cola totalidá de la so obra poética.

En 2012, presentar na "Residencia d'Estudiantes" de Madrid, institución a la que tuviera bien amestáu, un volume colos sos trabayos sobre poetes y poesía, "De la Poesía", editáu y prologáu pol profesor Juan Manuel Díaz de Guereñu (Univ. de Deusto).

## Obra
* *Suite alucinada. Poemes*, Imprenta Suc. Ojanguren, Uviéu, 1936.
* *En resume. 1927-1988*, Ed. Pre-Testos, Valencia, 1990.
* *Tres ensayo de teoría. 1940-1945*, Pre-Testos, Valencia, 1992.
* *Poesía*, Ed. Pre-Testos, Valencia, 1995.
* *Memoria de Gerardo Diego (de los cuadiernos de Luis Á. Piñer)*, ed. pról. y notes de Juan Manuel Díaz de Guereñu, Publicaciones de la Residencia d'Estudiantes, Madrid, 1999.
* *Cartes (1927-1984) Luis Á. Piñer / Gerardo Diego*, ed. de Juan Manuel Díaz de Guereñu, Ed. Pre-Testos, Valencia, 2001.

## Referencies

* http://www.lecturalia.com/autor/4789/luis-alvarez-piner Lecturalia.
* https://www.elmundo.es/1999/07/27/opinion/27N0015.html Obituariu de Luis Álvarez Piñer nel Mundu.
*http://www.portaldepoesia.com/Biblioteca/luis_a.htm  Suite alucinada y Otros poemes
Luis Ricardo Alonso

**Luis Ricardo Alonso**  foi un novelista asturcubanu.

## Biografía
Fíu de padre español y madre cubana, emigró a Cuba de neñu cola so familia. Estudió Derechu y Periodismu en L'Habana, onde s'afilió al Partíu del Pueblu Cubanu. Collaboró cola revista *Bohemia*, opositora del réxime de Fulgencio Batista. Partidariu de la revolución cubana, participó na llucha clandestina y nel derrocamientu del dictador. Ocupó cargos importantes nel nuevu réxime de Fidel Castro: foi xefe de despachu del Ministeriu d'Educación y embaxador en Perú, Noruega, Suiza y Gran Bretaña. Finalmente, rompió en 1965 col réxime comunista ya instalóse n'Estaos Xuníos. Mientres munchos años foi profesor de Lliteratura Española nel Franklin and Marshall College de Lancaster (Estaos Xuníos) ciudá onde morrió en 2015 a los 86 años.

## Noveles
La so obra narrativa foi publicada n'España pola editorial Destino y por Madú Ediciones.
**Territorio libre* (1966)
**El candidato* (1970, Finalista del Premiu Nadal en 1969)
**Los dioses ajenos* (1971)
**El palacio y la furia* (1976)
**El Supremísimo* (1981)
**La estrella que cayó una noche en el mar* (1995, premiu Asturies de novela).
**La segunda muerte de Cristo* (2007)

## Referencies
* CUERVO, Javier: «Luis Ricardo Alonso, escritor asturcubano, muere en EE UU a los 86 años», *[[La Nueva España]]*, 29 d'ochobre de 2015.
*CUERVO, Javier: «», *[[La Nueva España]]*, 13 de setiembre de 2009.
*VELASCO, Cristian: «Luis Ricardo Alonso... con quien tanto quería», *[[La Nueva España]]*, 31 d'ochobre de 2015.

## Referencies
Man Arenas

**Man Arenas** , nacíu **Jacinto Manuel Arenas**  ye un artista plásticu al igual qu'un diseñador de producción y un direutor artísticu de cine d'animación. Trabayó como diseñador de producción pa dellos estudios europeos y americanos . Nació en Bruxeles, Bélxica, y vive en Llanes, España.

## Biografía
Man Arenas empezó la so carrera en Bruxeles en 1988, trabayó pa la compañía d'animaciónSEP sobre'l desenvolvimientu de delles series d'animación. De magar, trabaya pa empreses tales como Warner Bros., A. Film A /S, Thilo Rothkirch Cartoon Fil, Vanguard Animation
- o Studio SOI, _
creando los visuales pa películes d'animación como *[[Hjælp! Jeg er en fisk]]* , *[[Space Chimps]]* o *[[La Estrella de Laura]]*.

Man Arenas tamién desenvuelve una carrera como autor de novela gráfica empecipiada nos años noventa na revista *[[-y Journal de Spirou]]*.

## Premios y nomamientos
* 2012. Premiu Haxtur a la Meyor Portada por *Yaxin. El faunu Gabriel* nel Salón Internacional del Cómic del Principáu d'Asturies-España *Nomáu *2012.

Premiu Haxtur al *Meyor Dibuxu* por *Yaxin. El faunu Gabriel* nel Salón Internacional del Cómic del Principáu d'Asturies-España

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Man Arenes Páxina oficial
* Entrevista Animaholic
* Yaxin the Faun - Artículu sobre la novela gráfica 
* 
* Páxina en The Totoro Forest Project
Manuel Adolfo García Fernández

**Manuel Adolfo García Fernández**, que robla como **M. Adolfo** o **Adolfo García** , ye un historietista asturianu.

## Biografía
N'estudiando na Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu, Adolfo García trabayó como decorador y ilustrador nuna axencia publicitaria de la so ciudá natal, coles mesmes que publicaba les sos primeres historietes na prensa rexonal.

Mientres los años 70, creó col guionista Francisco Alonso les series *Pepe Esperteyu* y *Maratón* para Editorial Bruguera y publicó de volao na revista Trinca. Otros trabayos sos espublizáronse al traviés de l'axencia Bardon-Art.

Nos ochenta, intensificó la so collaboración pa *La Nueva España*, produciendo series como *[[San Juanin de la Lumbre]]*, basada na mitoloxía asturiana.

## Obra




## Bibliografía
*

## Referencies

## Enllaces esternos
* La bitácora d'Adolfo García
* Comic creator: Manuel Adolfo García Fernández na Comiclopedia de Lambiek (inglés)
Manuel Antonio García

**Manuel Antonio García García**  ye un ex-ciclista asturianu, profesional ente 1972 y 1976. El so mayor ésitu deportivu foi llograr una victoria d'etapa na Vuelta ciclista a España de 1974.

## Palmarés

## Referencies

## Enllaces esternos
* Palmarés
Manuel Aznar López

**Manuel Aznar López**  ye un xurista asturianu, conseyeru del Tribunal de Cuentes. Foi escoyíu pa esti cargu pol Senáu en 2012. Ye hermanu mayor del ex-presidente del gobiernu José María Aznar.

## Biografía
Llicenciáu en Derechu, foi funcionariu de la Seguridá Social antes de ser asesor responsable del Área de Bienestar Social, Trabayu y Atención al Menor de la Oficina del Defensor del Pueblu. En 1996, foi propuestu pol Partíu Popular pa ser nomáu axuntu segundu del Defensor del Pueblu, pero presentó'l so arrenunciu por cuenta que'l so hermanu, José María Aznar, llevaba unos meses como xefe del gobiernu español. En 2002, dimitió pa dise d'agregáu llaboral a la Embaxada d'España en Roma, onde permaneció hasta 2006. Volvió entós a España pa ocupar plaza na asesoría xurídica del Tribunal de Cuentes.

Funcionariu espertu en temes de marxinación social, aboga pola defensa de los servicios sociales n'educación, sanidá, vivienda y en toles prestaciones de llucha contra la probeza y l'esclusión. Según les sos propies pallabres, "L'Estáu hai de garantizar estes prestaciones". Autor d'un llibru sobre derechos de los usuarios de centros sanitarios, sociales y sociosanitarios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Balsera Rodríguez

**Manuel Balsera Rodríguez** , conocíu polos sos convecinos como *Lin de La Sala*, nacíu y residente el pueblu de La Sala, na parroquia de Godán (Salas) en 1919 foi alcalde de Salas ente 1983 y 1987 por AP llogrando 7 conceyales por 6 del PSOE ganando por una distancia mínima (101 votos). 

Ganaderu, políticu y unu de los fundadores de Central Llechera Asturiana, foi primero de too un home del campu, con notable prestíu ya influencia en dichu mediu. Desenvolvió una fecunda trayeutoria ganadera y una non menos importante carrera política venceyada a Alianza Popular, que lo reclutó a empiezos de los ochenta y col que ganó l'alcaldía de Salas pal mandatu de 1983 a 1987, decidiendo nun presentase a la reelección y retornar a los sos llabores ganaderos.

Home senciellu y de gran intelixencia natural, Lin de la Sala gociaba d'enforma predicamento ente les xentes de l'Asturies rural, como se punxo de manifiestu mientres el procesu de fundación de Central Llechera cuando la percorrió pa captar cooperativistes. Foi tamién presidente de la Cámara Agraria de Salas, onde destacó pola so inestimable sofitu a los compañeros ganaderos. 

Finó'l 20 de marzu de 2005, a los 86 años d'edá na so residencia de La Sala.

## Ver tamién
*Política de Salas

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Bousoño García

**Manuel Bousoño**  ye un siquiatra. Fíu d'emigrantes asturianos, na so familia destaquen artistes de sonadía, como'l so tíu Carlos Bousoño -académicu de la llingua-; un primu del so padre, Carlos Prieto, - prestixosu solista de violonchelu-, y el so propiu padre, pintor de la escuela de César González Pola. Cursó los estudios de medicina n'Uviéu (1976), realizando la especialidá de psiquiatría nel Hospital Psiquiátricu d'Asturies. Doctorar en medicina y llogró tamién el títulu d'especialista en medicina familiar y comuñal.

Foi fundador y presidente de la Sociedá Asturiana de Psiquiatría, presidente de l'Asociación Procincial antidroga d'Asturies, y vocal de la Sociedá Española de psiquiatría. Foi profesor titular de Sicopatoloxía y Ciencies de la conducta na Escuela Universitaria d'Enfermería. Publicó numberosos artículos en revistes científiques españoles y estranxeres y ye coautor, ente otros, de los llibros *Manexu de los trestornos mentales y del comportamientu n'asistencia primaria*, *Psicobioloxía de la bulimia* y *El trestornu obsesivu-compulsivu*. Foi coordinador del Grupu d'Espertos Español pa la Optimización del Tratamientu de la Esquizofrenia, vocal de la Sociedá Española de Psiquiatría Biolóxica y vocal del Colexu de Médicos d'Asturies. Exerz como profesor titular de Psicoloxía Médica, y ye consultor psiquiátricu nel equipu médicu-psicolóxicu del Centro de Salú Integral , fundáu por él n'Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Abad y Queipo

**Manuel Abad y Queipo**  foi un relixosu asturianu qu'exerció'l cargu d'obispu de Michoacán en Méxicu, coles mesmes aportó a ministru n'España.

## Biografía
Dempués d'estudiar en Cataluña pa sacerdote foi destináu a América. Ellí foi escoyíu obispu de Valladolid, nel estáu mexicanu de Michoacán. Propunxo delles reformes na alministración pa evitar la insurrección de los nativos, amosó ante Fernandu VII (1814) el so desalcuerdu cola actuación del virréi Calleja, lo que-y valió ser acusáu de traición pol Santu Oficiu, pos defendió énte la Rexencia una llexislación agraria que dexara el repartu a los indios de tierres realengues y el so accesu al cultivu de los llatifundios.

En 1816 foi nomáu Ministru de Gracia y Xusticia por Fernandu VII, anque namái ocupó'l so cargu mientres tres díes, yá que foi destituyíu. 

En produciéndose'l llevantamientu y criticar l'actuación española tuvo qu'encarar delles acusaciones énte la Inquisición n'España, a pesar de la so postura contraria a la sublevación y d'haber escomulgáu al insurxente Miguel Hidalgo. Finalmente, foi absueltu de l'acusación de traición a la corona, pero la «''Sagrada Congregación del Índice''» prohibió la so obra titulada «*Breve exposición sobre el Real Patronato y sobre los derechos de los obispos electos de America, que en virtud de los reales despachos de presentación y gobierno administran sus iglesias antes de la confirmación pontificia.»*

En 1820 foi escoyíu obispu de Tortosa, anque ocupó'l cargu de manera informal mientres el Trieniu Lliberal, yá que nun recibió la confirmación papal. En 1823, escorríu, de nuevu, polos absolutistes, foi recluyíu nel monesteriu toledanu de Sisla, onde pasó los sos dos últimos años de vida y onde finó enantes de cumplir la conderga de 6 años que-y fuera impuesta.

## Edictos y cartes publicaes
** *Edicto instructivo sobre la revolución del cura de los Dolores y sus secuaces, en 1810.*
** *Carta pastoral sobre la insurrección de los pueblos del Obispado de Michoacán, en 1811.*
** *Carta pastoral sobre el riesgo que amenaza la insurrección de Michoacán a la libertad y a la religión, en 1813.*

## Referencies

## Bibliografía
*
Magín Berenguer

**Magín Berenguer Alonso**  foi un intelectual artista y docente asturianu.

## Biografía
Estudió nes Escueles de Belles Artes d'Uviéu y de Madrid de 1929 a 1936, siguiendo estudios darréu con maestros privaos. Foi profesor de la Escuela d'Artes Aplicaes d'Uviéu dende 1946. En 1936 celebró la so primer esposición de pintura n'Uviéu; en 1951 espunxo en Madrid y en 1967 en Barcelona, n'esposición coleutiva, realizando más de cuarenta exposición, ente individuales y coleutives. Allegó a les Esposiciones Nacionales de Belles Artes en 1962, 1964, 1966 y 1968, llogrando un premiu de corporaciones en 1964 y Medaya en 1966. Estremar na pintura mural. Como investigador arqueolóxicu, en 1947, entama la xera del descubrimientu, reproducción y reconstitución de la pintura mural nes ilesies prerromániques asturianes, recreando eses pintures na ilesia de San Pedro de La Felguera. Coles mesmes, investiga y reproduz la pintura y el grabáu de les cueves prehistóriques de la rexón. Tamién lleva a cabu la catalogación y estudiu de les ilesies romániques. Colos sos trabayos llogró incorporar un sieglu más a la historia de la pintura española y foi investigador de la Cueva de Tito Bustillo, en Ribeseya. Pronunció delles conferencies, dalgunes d'elles nel estranxeru, como la que dio en 1961 nel Muséu del Louvre. Publicó artículos en revistes especializaes. En reconocencia a los sos trabayos foi nomáu miembru del Institutu Arqueolóxicu Alemán, Académicu correspondiente de la Real de Belles Artes de San Fernando, Inspector de Monumentos Provinciales, ente otros cargos. Asina mesmu, ta en posesión de diverses condecoraciones: la Cruz d'Alfonso X, la Medaya al Méritu Turísticu y la d'Oru con Diploma del Fomentu del Turismu na Provincia.

## Publicaciones
* *La pintura mural asturiana nos sieglos IX y X*, en collaboración con Helmut Schlunk, 1957
* *Les pintures des églises asturiennes au IXeme siecle*, París, 1962
* *Arte románico n'Asturies*. Prólogu de Juan Antonio Gaya Nuño. Diputación Provincial d'Uviéu, 1966 
* *La pintura prerrománica n'Asturies* (1966)
* *Rutes d'Asturies* (1968)
* *La pintura prehistórica del covarón de Tito Bustillo en Ribeseya* Real Academia Española de la Historia, 1969
* *L'art pariétal de la grotte de Tito Bustillo* L´Anthropologie, París, 1969
* *Arte n'Asturies* (1969)
* I. Ruiz de la Peña González, El legáu de Magín Berenguer (1918-2000): arte medieval asturianu, ed. Cajastur, Uviéu, 2008.
## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Cabanyes Mata

**Manuel Cabanyes Mata**  foi un arquiteutu español. Tituláu pola Escuela d'Arquiteutura de Madrid en 1928. Realiza intervenciones arquiteutóniques como Arquiteutu de la Direición Xeneral de Prisiones en Madrid. En delles ocasiones collabora col so hermanu, tamién arquiteutu, Cayetano Cabanyes Mata.
Trabayó mientres munchos años como arquiteutu de la Casa d'Alba. Mientres la década de los 50 reconstruyó'l Palaciu de Liria de Madrid, fixo destacaes obres nel Palaciu de Monterrey de Salamanca y nel Castiellu d'Alba de Tormes.

## Obra
* En 1948-56 dirixi (con planos d'Edwin Lutyens) la reconstrucción del Palaciu de Liria, residencia de la Casa d'Alba en Madrid.
* En 1950 realiza l'edificiu de La Equitativa na ciudá de Zaragoza (paséu de la Independencia nᵘ19).
* En 1956 realizó'l edificiu de La Equitativa (Málaga) (en collaboración con Juan Jáuregui Briales). 
* En 1973 Edificiu de viviendes, Viriato nᵘ73, Madrid en collaboración con Antonio Vallejo Álvarez.
* En 1974 realizó la amplicación del Edificiu de les Cariátides (obra de Palacios y Joaquín Otamendi) en Madrid tres la fusión del Bancu Central. 
* En 1975 l'Hotel Menfis, Gran Vía nᵘ74, Madrid (collabora col so hermanu Cayetano Cabanyes Mata).

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Emilio Llano Menéndez

**Manuel Emilio Llano Menéndez**  ye un arquiteutu y urbanista español. Nel añu 1976 algama'l títulu de *Arquiteutu Superior* na Escuela Téunica Cimera d'Arquiteutura de Barcelona. 

Casar nel añu 1978 con Mercedes García Martínez y de esti matrimoniu nacieron los sos fíos Javier Llano García y Felipe Llano García. Col so fíu Javier va collaborar y va fundar un estudiu de arquitetura a finales del sieglu XX. Mientres la etapa de Luis Riera Posada nel conceyu coordina la redaición del Plan Xeneral d'Urbanismu d'Uviéu (1979-1982). Foi conceyal d'Uviéu con UCD.

## Obres
La so actuación profesional centróse na ciudá d'Uviéu. Ente les sos obres aquitectónicas cabo destacar l'Estadiu de Fútbol Carlos Tartiere (rematáu nel añu 2000), l'Institutu Oftalmolóxicu Fernández-Vega, el Centru Comercial Los Praos o la Estación d'autobuses d'Uviéu José Cosmen, rematada en 2003. Realizó igualmente obres de restauro arquiteutónicu como ye'l casu del Palaciu de Vistalegre o del Palaciu de Villa Madalena (dambos n'Uviéu).

## Referencies
Manuel Díez-Alegría

**Manuel Díez-Alegría Gutiérrez**  foi un militar y diplomáticu asturianu.

## Biografía
Nació'l 25 de xunetu de 1906 nel barriu asturianu de Buelna, perteneciente al conceyu de Llanes.
Yera hermanu del tamién militar Luis Díez-Alegría Gutiérrez y del sacerdote Xesuita José María Díez-Alegría Gutiérrez. Fíu de Manuel Díez-Alegría García y de María Gutiérrez de la Gándara.

Estudió nel Colexu de la Inmaculada cola promoción de 1922. Ingresó na Academia d'Inxenieros del Exércitu en 1923, graduándose como teniente en 1929. 

Xuntáu al bandu subleváu col entamu de la Guerra Civil, participó en diversos escenarios bélicos como les campañes del Norte, Aragón, Llevante, Ebro y Cataluña.

En 1940 foi nomáu caballeru gran cruz de la Orde de San Llázaro de Xerusalén. Estudió derechu ya impartió clases en delles academies militares, como la d'Inxenieros, de la que foi direutor. Tamién dirixó la Escuela Cimera del Exércitu, en 1964.

Encarnaría al grupu de militares del réxime comenenciudos na modernización y profesionalización del Exércitu.

Xubió a xeneral de división en 1961, y a teniente xeneral en 1967. En febreru de 1968 nomóse-y Direutor del Centru Cimeru d'Estudios de Defensa Nacional (CESEDEN). En xunetu de 1970 ye designáu Xefe del Altu Estáu Mayor, 
Diplomáu d'Estáu Mayor, exerció diversos cargos nel estranxeru, como la agregaduría militar de la Embaxada d'España en Brasil. Darréu aportó a embaxador d'España n'El Cairu (Exiptu) ente 1976 y 1978.

Foi miembru de númberu de la Real Academia de Ciencies Morales y Polítiques, na que pronunció'l so discursu d'ingresu'l 5 de marzu de 1968 sol nome de *Defensa y Sociedá* y tamién de la Real Academia Española, na qu'ingresó'l 20 de xineru de 1980, cola llectura de *Efímera rellumanza. La escuela lliteraria militar de la Gloriosa y la Restauración*.

Procurador nes Cortes franquistes ente 1970 y 1977.

Finó na Policlínica Naval de la madrilana cai d'Arturo Soria el 3 de febreru de 1987.

## Obres
* 
* 
* 

## Condecoraciones
* Gran Cruz de la Real y Militar Orde de San Hermenegildo (1961)
* Gran Cruz (con distintivu blancu) de la Orde del Méritu Militar (1964)
* Gran Cruz (con distintivu blancu) del Méritu Naval (1968)
* Orde Imperial del Xugu y les Fleches Gran Cruz de la Orde Imperial del Xugu y les Fleches (1969)
* Orde d'Isabel la Católica Gran Cruz de la Orde d'Isabel la Católica (1970)
* Orde Civil d'Alfonso X el Sabiu Gran Cruz de la Orde Civil d'Alfonso X el Sabiu (1971)
* Gran Cruz de la Orde del Méritu Civil (1977)

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
Manuel Echevarría

**Manuel Abelardo Echevarría García**  ye un ex-futbolista y entrenador asturianu que xugaba como defensa.

## Clubes
### Como xugador

### Como entrenador

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel Fernández de la Cera

**Manuel Fernández de la Cera** , que los sos artículos periodísticos pueden apaecer roblaos como **M. Campa** o **Manolo de la Campa**, ye un políticu asturianu. Llicenciáu en filosofía y lletres, y en ciencies de la información pola Universidá Complutense de Madrid. Anguaño, ye'l Presidente del *Conseyu de Comunidaes Asturianes*.

Foi catedráticu de Bachilleratu caderalgu de bachilleratu nos institutos de Xixón y Ḷḷuarca y darréu Decanu del Colexu Oficial de Doctores y Llicenciaos de Filosofía y Lletres.

Foi collaborador asiduo de diversos medios de comunicación social, escribiendo especialmente artículos rellacionaos cola vida cultural asturiana. Dichos artículos apaecieron roblaos, davezu, como **M. Campa** o **Manolo de la Campa**.

Empecipióse políticamente nel Partíu Socialista Popular (PSP), dirixíu pol profesor Tierno Galván y que más tarde s'integró nel Partíu Socialista Obreru Español (PSOE). Tres les eleiciones autonómiques de 1983, foi llamáu, pol entós Presidente del Principáu d'Asturies, Pedro de Silva, pa formar parte del so gobierno como conseyeru d'Educación, Cultura y Deportes.

La so xestión en redol a la política llingüística respectu al asturianu llévolu a caltener diversos enfrentamientos: colos asturianistes, firmes defensores de la oficialidá, que consideraben les sos polítiques insuficientes; y colos detractores d'esti movimientu, que consideraben que les polítiques llevaes a cabu per Cultura faíen demasiaes concesiones a los asturianistes y poníen en peligru'l español. Finalmente, foi sustituyíu'l 9 de xineru de 1990 por Jorge Esteban Fernández Bustillo, tres la remodelación efectuada por Pedro de Silva.

## Referencies

## Enllaces esternos

.
Manuel Fernández-Miranda

**Manuel Fernández-Miranda Fernández**  arqueólogu y prehistoriador español espertu na Protohistoria de la Península Ibérica.

## Biografía
Nació en Xixón en 1946 nel senu d'una conocida familia.

Doctoráu n'Historia pola Universidá Complutense de Madrid, foi caderalgu nel Departamentu de Prehistoria na mesma universidá.
Foi l'encargáu de dirixir escavaciones en Adra, Almallutx, Cabezo de San Pedro, Chiclana, Recópolis o Vallecas.

Ente otros cargos, foi subdireutor xeneral d'Arqueoloxía y direutor de la Direición Xeneral de Belles Artes y Patrimoniu Cultural(1982-1984), ya inspirador de la entrada gratuita a los museos n'España. Amás yera académicu de la Escuela de Belles Artes de Barcelona, miembru del Comité Científicu Internacional de l'Academia Nacional de los Llobos cervales (Accademia Nazionale dei Linzei, Roma, direutor del programa de Cooperación Cultural Hispanu-marroquín y miembru del Conseyu Científicu d'Investigación de la Comunidá de Madrid.

## Tesis empobinaes
* Ruiz Taboada, Arturo (1994) La Edá del Bronce na llende noroccidental de La Mancha. Tesis doctoral coodirigida por Manuel Fernández-Miranda y Gonzalo Ruiz Zapatero. Universidá Complutense de Madrid (1994).
* Montero Ruiz, Ignacio (1991) Estudiu arqueometalúrgico nel Sureste de la Península Ibérica. Tesis doctoral dirixida por Manuel Fernández-Miranda. Universidá Complutense de Madrid (1991).
* Muzquiz Pérez-Seoane, Matilde (1988) Analís artísticu de les pintures rupestres del gran techu de la cueva d'Altamira: materiales y téuniques: comparanza con otres muestres d'arte rupestre: Santillana del Mar, Santander. Tesis doctoral dirixida por Manuel Fernández-Miranda. Universidá Complutense de Madrid (1988).
*

## Referencies

## Bibliografía
* 

## Enllaces esternos
* https://elpais.com/diario/1981/01/14/cultura/348274801_850215.html
* https://elpais.com/tag/manuel_fernandez_miranda/a/
* http://aabadom.files.wordpress.com/2009/09/49_0.pdf
Manuel González Hontoria

**Manuel González Hontoria y Fernández Ladreda**  foi un diplomáticu y políticu asturianu, ministru d'Estáu mientres el reináu d'Alfonso XIII.

## Biografía
Nacíu'l 31 de xineru de 1878 en Trubia, yera fíu del Mariscal de Campu y Brigadier de l'Armada Española José González Hontoria.
Miembru del Partíu Lliberal, foi escoyíu diputáu por Alicante nes eleiciones de 1913, 1918 y 1919. En 1921 pasó al Senáu como senador vitaliciu. Foi tamién Gentilhombre de cámara con exerciciu del Rei Alfonso XIII.

Foi ministru d'Estáu ente'l 15 d'abril y el 20 de xunetu de 1919, nun gobiernu presidíu por Antonio Maura cartera que volvería ocupar ente'l 14 d'agostu de 1921 y el 8 de marzu de 1922 nun nuevu gabinete Maura.

Como diplomáticu participó na Conferencia Internacional d'Alxecires (1906), y na negociación del tratáu hispanofrancés de 1912. Ye autor d'un "Tratáu de Derechu Internacional" y de "El protectoráu francés en Marruecos".

Tres la Guerra Civil Española formó parte del comité monárquicu fundáu en marzu de 1943 pa promover la causa del pretendiente al tronu don Xuan de Borbón frente al xeneral Franco que se negaba a abandonar el poder y dar pasu a la restauración de la monarquía 

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel González Llana

**Manuel González-Llana y Pruneda**  foi un periodista y políticu asturianu, hermanu del dramaturgu y críticu teatral Félix González Llana. 

Mientres el Sexeniu Democráticu trabayó como profesor d'institutu en Guadalaxara, de la qu'escribía como redactor del diariu *[[La Iberia (España)|La Iberia]]*. Ente 1868 y 1870 foi gobernador civil de la provincia d'Alicante, cargu dende'l que s'enfrentó al dirixente republicanu alicantín Eleuterio Maisonnave Cutayar. Tres la Restauración borbónica, xunióse al Partíu Lliberal Fusionista, col que foi escoyíu diputáu al Congresu pol distritu eleutoral de Dolores, Alicante nes eleiciones xenerales de 1881, pero tuvo qu'arrenunciar al añu siguiente al ser nomáu direutor xeneral de l'Alministración de les Islles Filipines.

## Obres
* *La Italia del siglo XIX* (Madrid, 1861)
* *Méjico histórico y descriptivo* (Madrid, 1862)
* *Historia de las Repúblicas del Plata: Paraguay, Uruguay y Confederación Argentina, 1512-1810* (Madrid, 1863)
* *La España del siglo XIX* (Madrid, 1864)
* *Crónica de la provincia de Salamanca* (Madrid, 1869),

## Referencies

## Enllace esternos
Manuel Granell

**Manuel Granell**  foi un filósofu asturianu, discípulu de José Ortega y Gasset, que vivió gran parte de la so vida na ciudá de Caraques, Venezuela, onde realizó los sos meyores obres mientres cultivaba conocencies na facultá d'Humanidaes de la Universidá Central de Venezuela, de la que yera profesor de filosofía.

## Llibros
* *Cartas filosóficas a una mujer*, Revista de Occidente, Madrid 1946.
* *Estética de Azorín*, Biblioteca Nueva, Madrid 1949.
* *Lógica*, Revista de Occidente, Madrid 1949.
* *El humanismo como responsabilidad*, Taurus, Madrid 1959.
* *Ortega y su filosofía*, Revista de Occidente, Madrid 1960. Segunda edición revisada: Editorial Equinoccio, Caraques 1980.
* *Del pensar venezolano*, Editorial Catana, Caraques 1967.
* *El hombre, un falsificador*, Revista de Occidente, Madrid 1968, 281 páxines.
* *La vecindad humana. Fundamentación de la Ethología*, Revista de Occidente, Madrid 1969, 527 páxines.
* *Ethología y existencia*, Editorial Equinoccio, Caracas 1977.
* *Humanismo integral (Antología filosófica)*, Editorial Noega, Xixón 1983.

## Otres publicaciones
* *La experiencia trascendental*.
* *La ocultación del espíritu*.
* *Asedio a Ortega*.
* *El enseñar, la Universidad y otros ensayos*.
* *La huella del estilo. Ensayos y semblanzas literarias*.
* *Azorín, Baroja y Clarín*.

## Referencies
Manuel Fernández Peón

**Manuel Fernández Peón**, tamién **Comandante Flórez**  foi un mineru y guerrilleru asturianu. Foi unu de los postreros 29 guerrilleros, con José Mata al frente, que fueron evacuaos el 23 d'ochobre de 1948 dende'l puertu de Lluanco (Asturies) escontra Francia.

## Biografía
Fíu de José Fernández Flórez, alcalde de Samartín del Rei Aurelio en trés causes, y que fuera parte na fundación del Sindicatu de los Obreros Mineros d'Asturies (SOMA), anguaño (SOMA-FITAG-UXT).

En 1922 empezó a trabayar nes Mines de La Encarnada de la empresa Duro Felguera. Esi mesmu añu ingresó na Mocedaes Socialistes y en 1929 facer nel PSOE. Foi deteníu pola so participación na revolución d'ochobre de 1934 pasando peles dependencies del conventu de les Adoratrices convertíu en centru de reclusión y tortura antes de ser internáu na cárcel Modelu d'Uviéu onde permaneció hasta'l 2 de xineru de 1935 que salió en llibertá condicional. Pero a los pocos díes los guardias civiles vuelven buscalo y llevar a Brañella. Al faer un altu pa esposarlo, un grupu de moces de les Mocedaes Socialistes de La Güeria distrayen a los guardias, lo qu'aprovecha pa echase a rodar monte embaxo y fuxir. Ante'l riesgu de volver a prisión coló al pie del so padre y otros compañeros a Francia onde llograron pasar nun taxi que conducía'l compañeru Vicente Requena Galán. Dende Francia treslladar a Bélxica morando en Bruxeles hasta que pudieron tornar a Asturies pola amnistía, tres el trunfu del Frente Popular el 16 de febreru de 1936. Al producise'l golpe d'Estáu de xunetu d'esi mesmu añu incorporar a les Milicies combatiendo nel cercu d'Uviéu. N'agostu de 1936 dempués de participar nun cursu de formación de mandos en Xixón aportó al grau de comandante del Exércitu de la República tando al frente del Batallón d'Infantería nᵘ244. Tres la cayida d'Asturies n'ochobre de 1937 abellugar nel monte. Participó nel intentu fallíu de fuximientu coleutivu dende la sablera d'El Puntal (Asturies) en xineru de 1939 que foi albortada pola guardia civil. Conocíu como “Comandante Flórez” na llucha guerrillera n'Asturies onde permaneció dende 1937 hasta 1948. Participó na constitución del Comité de Monte a finales de 1942 xunto a José Mata y Arístides Llaneza y tres la cayida del Comité Rexonal de la Federación Socialista Asturiana del PSOE en mayu de 1947 formó parte como vocal del Comité del Monte que se fixo cargu de la direición de la mesma. Foi unu de los 29 guerrilleros socialistes asturianos que fueron evacuaos el 23 d'ochobre de 1948 dende'l puertu de Lluanco (Asturies) escontra Francia nun barcu fletáu por Indalecio Prieto dende Saint-Jean-de-Luz. Moró en Tarbes (Hautes Pyrénées) onde vivíen el so padre y la so hermana Remedios, trabayando como mineru, hasta qu'en 1951 treslladar a Arxentina. Establecer en Rosario de Santa Fe onde finó'l 9 de xunu de 1986.

## Referencies
Manuel Reguera González

**Manuel Reguera González**  foi un arquiteutu asturianu.

## Biografía
Foi'l so padre Toribio Reguera, maestru d'obres que la empecipió na arquiteutura. En 1752 empezó a trabayar como moyón, mientres cursaba matemátiques na Universidá d'Uviéu. Desenvolvió la so vida profesional na villa de Xixón, realizando xeneralmente Obra Civil. Foi alumnu del arquiteutu Pedro Antonio Menéndez de Ambás (1716 - post 1777) y tuvo el cargu de Fontaneru Mayor de la ciudá d'Uviéu, gracies a les referencies de Menéndez y del gobernador Isidoro Gil de Jaz, en sustitución de Manuel Ramírez Arellano, autor del diseñu de los muelles y dársenes del puertu de Xixón. Foi unu de los primeros arquiteutos asturianos en formar parte de la Real Academia de Belles Artes de San Fernando en 1764. Na so etapa final, sofitáu por otros artesanos de la ciudá, denuncia los trabayos y la formación edilicia del maestru d'obres José Bernardo de la Meana solicitando que fueren revisaos los sos proyeutos por arquiteutos cualificaos.

## Obra
La obra de Manuel Reguera se engloba principalmente dientro de la Obra Civil. Munches de les obres d'inxeniería civil na ciudá d'Uviéu relatives a infraestructura de canalización d'agües d'esti periodu final del sieglu XVIII tuvieron so la so supervisión. Realiza obres na biblioteca de la Universidá d'Uviéu en 1768. El so estilu arquiteutónicu incidía nel neoclasicismu. Ente les sos obres importantes arquiteutóniques atópase'l pórticu monumental de la ilesia-conventu de Santu Domingu d'Uviéu. Dende l'añu 1768 collaboró con Ventura Rodríguez n'obres como l'Hospiciu, l'Hospital, o'l Balneariu de Les Caldes.

## Enllaces esternos
* 

## Referencies
Manuel Zapico

**Manuel Zapico** , conocíu como*l'asturianu*, foi un guerrilleru asturianu miembru del Maquis.

## Biografía
Nació nel conceyu asturianu de Llangréu. La so familia, d'orixe llabrador, participó na Guerra Civil lluchando col bancu republicanu n'Asturies. Tres la cayida del Frente Norte en 1937, la so familia foi represaliada.

Empezó a trabayar na clandestinidá d'enllaz y sofitu de los guerrilleros que combatíen na zona. A los 15 años, tando trabayando nuna mina en Sama de Llangréu, afiliar al Partíu Comunista. En 1942 empezó a trabayar nel pozo San Luis como barrenista y empezó a ser investigáu pola policía del réxime. Con venti años treslladar a Fabero n'El Bierzu (Llión) y siguió viviendo nesta llocalidá minera hasta 1947, añu en que se treslladó a Galicia, tornando a Llión dos años más tarde.

En 1951, tres l'asesinatu de Manuel Girón, persona de gran relevancia nel movimientu guerrilleru antifranquista de la zona col que Zapico tenía importantes venceyos, Zapico arreyóse más nel sofitu del movimientu clandestín emprestando ayudes a distintes families escorríes pola represión franquista. Ye nésta dómina, en tierres lleoneses, cuando recibe'l nome de "l'asturianu".

En 1952 fuxó a Francia ante'l deterioru del movimientu guerrilleru sufiertu tres la desapaición de Girón. En Francia foi deportáu a España pero pudo escapase tornando de nuevu a Francia onde permaneció hasta la so muerte'l 28 d'agostu de 2004.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Muerre Manuel Zapico, 'L'Asturianu', unu de los últimos maquis, reproducción d'una noticia d'El Comerciu.
* [Biografía de Manuel Zapico en [La Faxina Verde] ]
Manuel del Busto

**Manuel del Busto y Delgado** , foi un arquiteutu asturianu. 

## Biografía
Nacíu en Cuba descendiente d'avilesinos, a la so vuelta a la península estudió arquiteutura aportando a una de les máximes figures del Arte 1900 n'Asturies. 
Graduóse'l día ocho de xunu de 1898, pola Escuela Cimera d'Arquiteutura de Madrid, con venticuatro años. La so obra empecipiar nes corrientes ecléctiques, el modernismu y el rexonalismu pero la so obra madura amuesa un predominiu del racionalismu y el decó. 
Foi arquiteutu municipal de Llangréu hasta 1908 y a partir d'esa fecha de Ḷḷuarca. Foi arquiteutu diocesanu d'Uviéu y
del Ministeriu d'Instrucción Pública.

En 1924 viaxó de Xixón a L'Habana pa dirixir les obres del palaciu del Centru Asturianu de la Habana.

El so fíu Juan Manuel del Busto González foi tamién un conocíu arquiteutu. A partir de 1930, casi toles obres son productu de la collaboración de padre y fíu. 

### Obres destacaes
* Antigua sede del Bancu d'Aragón (Zaragoza).
* Teatru Armando Palacio Valdés (1900), Avilés, Asturies.
* Mercáu d'Abastos (1902-1907), La Felguera, Asturies.
* Casa Mori (1902), Lluanco, Asturies.
* Hotel d'Inxenieros (1906), La Felguera, Asturies.
* Banco Herrero (1911), Uviéu, Asturies.
* Banca Trelles (1911), Ḷḷuarca, Asturies.
* Conceyu de Ḷḷuarca (1912), Asturies.
* Villa Excélsior (1912), Ḷḷuarca, Asturies.
* Casa de La Torre (1912), Somao, Asturies.
* Teatru Carbayeda (1915), Xixón, Asturies.
* Escuela Cimera de Comerciu (1915?), Xixón, Asturies.
* Cine Carbayeda (1916), Xixón, Asturies
* Hospital de la Caridá (1920), Avilés, Asturies.
* Bancu Xixonés de Creitu (1920), Xixón, Asturies.
* Centru Asturianu de L'Habana (1923), L'Habana, Cuba.
* Casa El Zancu (1925), Bual, Asturies.
* Teatro Virginia (1930?), Sotrondio, Asturies.
* Cine Natahoyo (1932), Xixón, Asturies.
* Cine Roxi (1932), Xixón, Asturies.
* Cine Ástur (Darréu Avenida) (1934), Xixón, Asturies.
* Cine Santa Cruz (1934), Uviéu, Asturies.
* Estación d'Autobuses ALSA. (1939), Xixón, Asturies.
* Interior del Café Dindurra (1940?), Xixón, Asturies.
* Cine Bravo (1941), Cuideiru, Asturies.
* Teatru Arango (1946), Xixón, Asturies.
* Capiya Colexu L'Asunción (1948), Xixón, Asturies.
* Les 1.500 Viviendes (1956), Xixón, Asturies

## Bibliografía
* **Manuel del Busto**, Faes, Rosa M., Colexu Oficial d'Arquiteutos d'Asturies, Uviéu, 1997.

## Referencies

## Enllaces esternos
Manuel del Fresno y Pérez del Villar

**Manuel del Fresno y Pérez del Villar** , foi un compositor y músicu asturianu.

## Biografía
Manuel del Fresno y Pérez del Villar nació n'Uviéu, el 1 de xineru de 1900, siendo fíu del músicu Saturnino del Fresno Arroyo y nietu de Ramón del Fresno y Cueli (1834-99) escultor, profesor de dibuxu y unu de los primeros fotógrafos d'Asturies. Entamó los sos estudios de pianu de la mano del so padre. Treslladóse a Madrid pa estudiar música llogrando'l títulu nel Conservatoriu Nacional de Música y Declamación de Madrid. Tornó a Uviéu en 1918, siendo contratáu como suplente del organista oficial de la Catedral d'Uviéu.

En 1921, foi nomáu profesor auxiliar de pianu na Academia de Belles Artes de San Salvador.

En 1935, llegó a la direición de la Coral Vetusta, un añu más tarde al empecipiase'l asediu d'Uviéu mientres la guerra civil foi movilizáu col grau de sarxentu. Finó'l dos de payares al ser mancáu mortalmente de bala mientres defendía'l puestu de Los Carmelites n'Uviéu.

## Obra
La so obres más conocíes son:

* *Vetusta*, fantasía estrenada'l 1 de setiembre de 1931
* *Paisaje asturiano*, poema sinfónicu estrenáu'l 23 d'ochobre de 1935 pola Orquesta Clásica de Madrid, dirixida por José Maria Franco, dientro de la temporada de conciertos de la Sociedá Filarmónica d'Uviéu.
* *Wilbertranz* y *Marilin*, valses, el segundu de los cualos dedicáu a la so fía del mesmu nome.
* *Coleición de cantos asturianos*.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos