Kathrin Barboza Marquez

**Kathrin Barboza Márquez**  ye una bióloga boliviana, investigadora esperta n'esperteyos. En 2006, ella y una compañera d'investigación afayaron una especie que se pensaba estinguida y en 2010 foi acreedora de la "Beca pa Mozos Esploradores" de la National Geographic. Convertir na primer científica boliviana en ganar una membresía L'Oréal d'UNESCO pa Muyeres en Ciencia en 2012 y en 2013 foi nomada pola BBC como parte del diez muyeres de ciencia más importantes en Llatinoamérica.

## Biografía
Kathrin Barboza Márquez nació en 1983 y creció en Cochabamba, Bolivia. Asistió a la Universidá Mayor de San Simón (UMSS) estudiando nel Centru de Biodiversidá y Xenética. Siguió la so educación de post grau pa obetner la Maestría en Bioloxía y Caltenimientu d'Árees Tropicales de la Universidá Internacional Menéndez Pelayo. El programa de grau foi ufiertáu pol Altu Conseyu d'Investigación Científica d'España, pero les clases fueron completaes en Quitu so un alcuerdu d'estudiu cooperativu cola Universidá Central d'Ecuador.

## Estudios especializaos n'esperteyos
En 2006, Barboza y una colega, Aideé Vargas, redescubrieron una especie pensada estinguida en Bolivia hai 72 años. La especie, conocida como l'esperteyu bolivianu ñariz d'espada (*[[Lonchorhina aurita]]*) ta agora protexida nun área del Departamentu de Santa Cruz conocíu como'l Santuariu Ecolóxicu de la Ciudá de San Juan de Corralito alcontráu na provincia Ángel Sandoval. Siendo la primer área específicamente designada pa protexer una especie d'esperteyu en Llatinoamérica.

Barboza ganó una beca en 2007 pa conducir una investigación en Barro Isla de Coloráu en Panamá financiada polSmithsonian Institutu de Busca Tropical. El so proyeutu taba enfocáu nel monte y los efeutos de les fronteres d'isla nel hábitat de la población d'esperteyos de la isla. Al concluyir el so trabayu en Panamá, Barboza ganó la Beca d'Esploradores Nuevos de la National Geographic en 2009. Utilizó los fondos de la beca pa dirixir una investigación sobre l'acústica de los esperteyos na llanura beniana al norte de Bolivia. Creó una de les primeres biblioteques d'ecolocalización de frecuencies pa esperteyos insectívoros en Bolivia. Amás, ella y otros científicos conducieron un estudiu de parasitismu na población d'esperteyu de les llanures. Nengún estudiu fuera enfocáu antes pa entender el parasitismu de colonies d'esperteyos. Los científicos usaron redes de neblina pa prindar y lliberar los sos suxetos d'estudiu mientres un periodu de cinco meses nel Abellugu de Fauna y flora d'Espíritu. Como resultancia, catalogaron más de 20 morfotipos d'ácaros y cachiparros y los estudios prosiguen pa identificar les muestres restantes.

Dende 2010, Barboza viaxó a munchos países y enseñáu sobre la bio-acústica d'esperteyos y los sos beneficios a la sociedá. Principalmente, los dos tipos d'esperteyos esistentes son los que ye que comen inseutos y los que polinicen plantes. Los que comen los inseutos apurren importantes-servicios de control de plaga y zoomophilous les plantes inclúin el ágave del que ta fechu'l tequila, según mangos, plátanos y guayabes. En 2012, dióse-y una de les membresías L'Oréal- d'UNESCO pa Muyeres en Ciencia convirtiéndose en primer boliviana en ganar el premiu. Utilzó el so premiu p'afondar el so estudiu del espectru d'ultrasoníu d'esperteyos, que nun ta dientro de la gama d'oyíu humana. La manera de la llamada, frecuencia, duración y los intervalos de pulsaciones tán grabaos pa determinar si los esperteyos tán comunicando o ta buscando comida, pero ta tamién rellacionada pa determinar qué especie vive n'árees segures. Como parte de la so investigación de doctoráu, Barboza estudió la especie d'esperteyu en Madrid, conxuntamente col Muséu Nacional de Ciencies Naturales, onde 27 de les especies natives d'esperteyu tán en peligru. Dempués de la so busca en Madrid yera completa, Barboza tornó a Cochabamba p'acabar el trabayu nel so PhD y participar en proyeutos col Caltenimientu d'Esperteyos en proyeutu de Bolivia y la Rede llatinoamericana pal Caltenimientu d'Esperteyos. En 2013, tea nomada cuando unu de les diez muyeres principales científicos de Llatinoamérica pola BBC.

## Referencies

## Enllaces esternos