Ali Ibn Abi Tálib

**Abu l-Hasan Ali ibn Abi Tálib** (n'árabe: , treslliteración: **Abū al-Ḥgarren ‘A elī bin Abī Ṭālib**; o 17 de marzu de 600 o 601 - 27 de xineru de 661), o a cencielles **Alí**, yera primu y xenru de Mahoma (yá que taba casáu cola fía del Profeta, Fátima). Foi'l primer home en convertise al islam y el primer Imán pa los xiínes. Gobernó como cuartu y últimu Califa ortodoxu bien empuestu (Rashidun) dende 656 hasta 661 y foi asesináu por Abd-al-Rahman ibn Muljam.

Pa los musulmanes sunites, la importancia de Alí anicia en que ye consideráu como'l cuartu y postreru califa bien empuestu, ente que pa los musulmanes xiínes Alí foi'l primer imán y considérase-y a él y a los sos descendientes como llexítimos socesores de Mahoma, tolos cualos son miembros de la *[[Ahl al-Bayt]]*. Esti desalcuerdu produció la división de la comunidá musulmana en tres rames: la sunita, la chiita y la cariyita.

Delles fontes sostienen qu'Alí foi la única persona nacida nel santuariu de la Kaaba de La Meca, el llugar más sagráu nel islam, hacia l'añu 600. Al momentu de la nacencia del Imam Alí, la Kaaba de La Meca abrióse, permaneciendo hasta los nuesos tiempos dicha resquiebru. El so padre yera Abu Tálib ibn Abd al-Muttálib y la so madre Fátima bint Asad. Foi criáu na casa de Mahoma dende los seis años como fíu adoptivu so. De la mesma, el padre de Alí, Abu Tálib, yera'l tíu y tutor de Mahoma y quien lu acoyó en quedando esti postreru güérfanu. Convirtióse amás en xenru del profeta, al casase en 623 con Fátima, yá que Mahoma dixo a Alí qu'Alá ordenáralu que casóse cola fía que tenía cola so primer esposa Jadiya. Mahoma dixo a Fátima: "Casé a la más querida de la mio familia."

## Califatu


ImageSize = width:700 height:60
PlotArea = width:680 height:30 left:10 bottom:20

Colors =
 id:yellow value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
 id:red value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
 id:green value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
 id:blue value:rgb(1,1,0.7) # light blue
 id:cyan value:rgb(0.7,1,1) # light blue
 id:purple value:rgb(1,0.7,1) # light purple
 id:grey value:gray(0.8) # grey

Period = from:630 till:665
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:630
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632

BarData=
 bar:barre1

PlotData=

 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

 bar:barre1
 from: 632 till: 634 color:orange text:Abu Bakr 
 from: 634 till: 644 color:yellow text:Úmar
 from: 644 till: 656 color:blue text:Uthmán
 from: 656 till: 661 color:red text:Alí



El imam Alí (PB) foi'l segundu ser humanu en convertise a la relixón del islam (el primeru foi Jadiya, la esposa del profeta). Cuando'l profeta cayó enfermu designó a Abū Bakr por que dirixera la oración nel so llugar, lo cual foi mal interpretáu según la tradición chiita a la muerte de Mahoma como deséu de qu'Abū Bakr fora'l so socesor. Asina, en 632 usurpó'l títulu de califa, esto ye, de «socesor del Mensaxeru de Dios» ( *jalīfat Rasūl Allāh*). Basándose na so cercanía, cuando'l profeta morrió (632), Alí reclamó'l so derechu a asocede-y aidáu polos sos partidarios, la *Shi'at Ali* o faición de Alí (de la que procede'l nome de xiinos). Según la tradición xiina, Mahoma esclamó antes de morrer que «l'imán Alí va ser el socesor ante l'ensame de los fieles» y esclarió comentando lo siguiente: «Aquél de quien yo fuera'l so señor (Maulá), Alí, tamién ye'l vuesu señor» (repitiéndolo tres veces), «Dios ama a quien lo amar, protexe a quien lo protexe, ye enemigu del so enemigu y amigu del so amigu». Tamién riquió que «trate cola so roxura a quien nun lo amar, faiga victoriosu a quien lo faiga vencedor y humilde a quien lo humilde y que lo convierta na exa de la victoria».

Gran parte de la comunidá, sicasí, escoyó Califa a Abu Bakr por entender qu'esa yera la voluntá de Mahoma cuando, al cayer él enfermu nuna ocasión, designó-y por que dirixera les oraciones nel so llugar; dempués foi escoyíu Ómar (634) y más tarde a Otmán (644). Lo cierto ye que la élite dirixente de la Umma islámica desairó a Alí tres veces en doce años y namái designáron-y califa cuando escosaron toles demás opciones. Desconócense los motivos d'esta conducta. Pue que deseyaren evitar una monarquía hereditaria, o que nun-yos gustara Alí, o dambes razones al empar.

### Primer fitna

Tres l'asesinatu de Otmán nel añu 656, Alí foi finalmente designáu Califa. Sicasí, acusáu de socatrar l'asesinatu del so predecesor, atopó una fuerte oposición empobinada pola vilba de Mahoma, Aisha y dellos candidatos al califatu, el más importante de los cualos yera Muawiyya, miembru de la familia de los Omeyes y gobernador de Siria. El 4 d'avientu de 656, ente Basora y Kufa, los dos faiciones enfrentar na batalla del Camellu, siendo ganada la vilba del profeta. Dempués de la batalla de Siffín (657), de resultancia incierta, Alí aceptó la propuesta de que les diferencies ente él y Muawiyya fueren resueltes por un arbitraxe independiente. Dempués de delles vicisitúes, fallar en favor del gobernador de Siria y Alí replegar a la so capital, la ciudá de Kufa, nel actual Iraq, onde caltuvo ciertu poder.

Dellos partidarios de Alí, sicasí, refugaron en Siffín l'arbitraxe y abandonaron el campu de batalla. D'equí p'arriba seríen conocíos como *[[jariyismo|jariyíes]]* («los que salen»). Más palantre entraríen en guerra abierta con Alí, a quien asesinaron na mezquita de Kufa en xineru de 661.

La proclamación de Muawiyya como Califa, nel 661, pon fin a la dómina llamada na historia del islam *«de los califes bien empuestos»* o *«califes ortodoxos»* (Abu Bakr, Ómar, Otmán y Alí) ya inaugura el califatu omeya, con capital en Damascu.

Alí tenía delles esposes, Fátima yera la más quería. Tuvo cuatro fíos de Fátima, Hasan ibn Ali, Husáyn ibn Ali, Záynab bint Ali y Umm Kulthum bint Ali. Los sos otros fíos conocíos fueron Al-Abbás ibn Ali y Muhámmad ibn Al-Hanafiyyah. Hasan, nacíu nel 625&nbsp;d.&nbsp;C., foi'l segundu imán xiín y tamién ocupó la función de califa mientres unos seis meses.

Nel añu 40&nbsp;AH, foi asesináu por un muradita fanáticu de la secta de los jariyites, Abd-al-Rahman ibn Muljam, quien entamaben matar coles mesmes a Muawiyya, pero'l so plan falló.

La muerte de Alí nun cerró la cuestión socesoria, yá que los sos partidarios llueu se remontaron contra'l Califa de Damascu aclamando a los fíos de Alí (Hasan, y a la muerte d'él, Huséin) como llexítimos socesores y nietos, del profeta.

El personaxe de Alí gocia de gran popularidá nel mundu islámicu, sobremanera, lóxicamente, ente los xiinos. El so mausoléu na ciudá de Nayaf ye un importante llugar de devoción xiina y suní.

## Biografía

### Vida en La Meca

#### Nacencia ya infancia
El padre de Alí, Abu Tálib ibn ‘Abd al-Muttálib, foi'l guardián de la Kaaba y el xeque de los Banu Háshim, una caña importante de la poderosa tribu de los Quraysh. Tamién yera tíu de Mahoma. La madre de Alí, Fátima bint Asad, tamién pertenecía a los Banu Hashim, faciendo a Alí descendiente d'Ismael, el fíu de Abraham.

Munches fontes, especialmente les xiines, indiquen que mientres la dómina de Mahoma Alí nació dientro de la Kaaba na ciudá de La Meca, onde permaneció cola so madre tres díes. Según la tradición, Mahoma foi la primer persona a la que vio Alí por cuenta de que coyólu cuando nació. Mahoma dio-y el nome de Alí, que significa «l'aponderáu». Al momentu de la nacencia del Imam Alí na Kaaba, ésta sedóse; esti resquiebru entá permanez hasta los nuesos díes.

Mahoma tenía una rellación cercana colos padres de Alí. Cuando yera güérfanu y perdió al so güelu Abd ul-Muttálib, el padre de Alí llevó-y a los so casa. Alí nació dos o trés díes depués de que Mahoma casóse con Jadiya bint Juwáylid. Cuando Alí tenía cinco o seis años d'edá, tuvo llugar una fame en y alredor de La Meca, afectando a les condiciones económiques del padre de Alí, que tenía una gran familia a la qu'alimentar. Mahoma llevó a Alí a la so casa pa crialo.

#### Aceptación del islam
Ali nació según les profecíes pa ser imán y acaba cola Hégira de Mahoma a Medina en 622. Cuando Mahoma dixo recibir una revelación divina, Alí, entós tan solo un neñu de diez años, creyólu y convertir al islam. Según Ibn Ishaq y otres autoridaes, Alí foi'l primer home en convertise al islam. Tabari añade otres tradiciones indicando la similar proclama de qu'Alí convirtióse primero que Zayd o Abu Bakr. Dellos historiadores ya investigadores creen que la conversión de Alí nun puede considerase como la del primer home al islam porque tan solo tenía diez años.

Les doctrines xiines afirmen que llevando a cabu la so misión divina, Alí aceptó l'islam antes de tomar parte en nengún ritu de la tradición relixosa preislámica de La Meca, vistes polos musulmanes como politeístes (vease shirk) o paganes. Los xiinos dicen que la so cabeza ye honorable pos nunca se postró ante ídolo. Los suníes tamién usen l'honoríficu *Karam Allahu Wajhahu*, que significa «el favor de Dios sobre la so Cara».

La razón de la so aceptación nun se suel llamar conversión, porque nunca foi un adorador d'ídolos como la xente de La Meca. Conocióse-y por romper ídolos y por preguntar a la xente por qué adoraben daqué que fixeren ellos mesmos. El güelu de Alí, xunto con otros miembros del clan de los Banu Hashim, yeren *hanif*, esto ye, siguidores d'un sistema de creencies monoteísta antes de la llegada del islam.

#### Dempués de la proclamación del islam
Mientres trés años Mahoma convidó a la xente al islam de callao, dempués empezó a faelo en públicu. Cuando, según el Corán, ordenóse-y que convidara a los sos familiares más cercanos a aceptar l'islam, axuntó al clan de los Banu Háshim nuna ceremonia.

Según Al-Tabari, Ibn Athir y Abu Al-Fida, Mahoma anunció que quien aceptara la so invitación convertir nel so hermanu, fideicomisario y socesor. Namái Alí, d'unos trelce años d'edá, ayudólu. Esta invitación repitió trés veces pero Alí foi la única persona que respondió a Mahoma. Sobre la constante declaración de Alí, Mahoma declaró-y el so hermanu, herederu y vicerregente y la xente tendría d'obedece-y. Munchos de los adultos presentes yeren tíos de Alí y de Mahoma, y Abu Lahab rir d'ellos y declaró qu'Abu Tálib tendría d'inclinase ante'l so fíu agora que yera un emir. Esti eventu ye conocíu como'l "Hadith de l'alvertencia".

Mientres la persecución de los musulmanes y el boicó a los Banu Hashim en La Meca, Alí caltúvose firme nel so sofitu a Mahoma.

#### Migración a Medina
En 622, l'añu de la fuxida de Mahoma a Medina, Alí arriesgó la so vida dormiendo na cama de Mahoma p'atayar una intriga d'asesinatu por que Mahoma pudiera escapar a salvo. Esa nueche ye conocida como *Laylat al-Mabit*. Según dellos hadices, un versículu foi reveláu a Alí relativu al so sacrificiu na nueche de la Hégira que diz «Hai ente los homes quien se sacrifica por deséu de prestar a Alá. Alá ye mansu colos sos siervos». Alí sobrevivió a la intriga, pero arriesgó la so vida permaneciendo en La Meca pa llevar a cabu les instrucciones de Mahoma: restaurar a los sos propietarios tolos bienes y propiedaes que fueren confiaes a Mahoma pa salvaguardales. Entós Alí foi a Medina cola so madre, la fía de Mahoma (Fátima) y otros dos muyeres.

### Vida en Medina

#### Mientres la era de Mahoma

Alí tenía 22 o 23 años cuando migró a Medina. Cuando Mahoma taba creando llazos d'hermandá ente los sos compañeros, escoyó a Alí como'l so hermanu. Mientres los diez años siguientes que Mahoma dirixó la comunidá en Medina, Alí foi n'estremu activu nel so serviciu como'l so secretariu y diputáu, sirviendo nos sos exércitos, como portador de la so insinia en cada batalla, emponiendo partíes de guerreros nes incursiones y llevando los mensaxes y les órdenes. Como unu de los tenientes de Mahoma, y más tarde el so xenru, Alí foi una persona d'autoridá y prestíu na comunidá islámica.

#### Vida familiar
En 623, Mahoma dixo a Alí que Dios ordenáralu que diéra-y a los so fía Fátima Zahra a Alí en matrimoniu. Mahoma dixo a Fátima: «Te casé col queríu de la mio familia pa mi». Esta familia ye glorificada por Mahoma con frecuencia y declarólos como la so *Ahl al-Bayt* n'eventos como la Mubahala y en hadices como'l Hadiz del Casu de la Capa. Tamién son glorificados delles vegaes nel Corán como nel versu de la purificación».

Alí tuvo cuatro fíos con Fátima, la única fía de Mahoma que-y sobrevivió. Los sos dos fíos (Hasan y Husáin) son citaos por Mahoma como los sos propios fíos, honraos numberoses vegaes mientres la so vida y llamaos «los líderes de la mocedá de Jannah».

El so matrimoniu duró hasta la muerte de Fátima diez años dempués. Anque la poligamia taba dexada, Alí nun se casó con nenguna otra muyer mientres Fátima vivió, y el so matrimoniu con ella tenía un significáu espiritual especial pa tolos musulmanes porque ye vistu como'l matrimoniu ente dos persones importantes cercanes a Mahoma. Dempués de la muerte de Fátima, Alí casóse con otres muyeres y tuvo más fíos.

##### La batalla de Badr
Nes guerres qu'hubo en vida de Mahoma el Imam Alí tuvo en toles batalles col profeta, sacante la batalla de Tabuk: Alí quedó en Medina pol mandatu del profeta. Alí nes guerres tenía un rol importante, como la batalla de Badr, Ohod y Ahzab (Jandaq).

La batalla de Badr ye la primer batalla ente los musulmanes y los paganos. Asocedió nel añu 2 dempués de la Hégira, mientres los musulmanes yeren 313 individuos y los paganos yeren 1000 individuos. Naquella batalla, de primeres 3 persones de los paganos invocaron los musulmanes que 3 persones vinieren lluchar. Una de les persones foi Ali Ibn Abi Tálib y mató al enemigu del islam. Tamién mató a munchos de los paganos na batalla y los paganos perdieron.

##### La batalla de Uhud
Dempués de la batalla de Badr los paganos otra vegada fueron a la batalla colos musulmanes. Nesa batalla perdieron los musulmanes. Alí destacó na batalla de Uhud, según n'otres munches batalles onde empuñó una espada encruciada conocida como Zulfiqar. Tuvo un papel especial na proteición de Mahoma cuando la mayoría del exércitu musulmán fuxó de la batalla de Uhud y díxose: *«nun hai mozu más valiente qu'Alí, nin espada más útil que Zulfiqar»*. Foi'l comandante del exércitu islámicu na batalla de Jáibar.

Dempués d'esta batalla Mahoma dio a Alí el nome de Asadullah, que n'árabe significa «Lleón de Dios». Alí tamién defendió a Mahoma na Batalla de Hunáin en 630.

##### La batalla de Ahzab (Jandaq (foso))
La batalla de Ahzab foi la guerra ente toles tribus paganes y l'islam. Por propuesta de Salman-y Farsi, el profeta mandó que la xente cavara un foso alredor de la Medina, por que los enemigos non puediesen entrar en Medina. Cuando los paganos llegaron a Medina vieron que se cavara un foso y nun pudieron entrar, pero unu de los lluchadores paganos, que yera bien fuerte y llamábase Amro Ibn Abdowad, saltó'l foso col so caballu ya invocó una persona pa lluchar. Naide contestó sacante Ali Ibn Abi Tálib y dempués d'una llucha peracabada, Alí foi vencedor. Nesti momentu'l profeta del islam dixo: *la llucha de Alí ye meyor que faer oración de la mio nación.*

## El socesor del Profeta
La última pelegrinación a la casa de Dios (Hach) del profeta del islam ye conocida como Haiŷŷ-at-ol Wedaa. Cuando llegó'l profeta a Qadir (un llugar ente La Meca y Medina), na pelegrinación baxó al profeta de parte de Dios esta aleya:

*¡Oh, Mensaxeru! ¡Tresmite lo que baxó a ti procedente del to Señor! Y, si nun lu faes, va ser como si nun tresmitieres nada d'El so mensaxe. (El Corán 5.67) *

En baxando esa aleya, el profeta del islam mandó a axuntar a toles persones y los equipos y dempués oró-yos y dixo: *cualquier persona de la que yo soi'l so señor, Alí ye'l so señor *.

Dempués del sermón del profeta baxó esta aleya de parte de Dios:

*Güei completé la vuesa relixón y peracabé La mio bendición sobre vós y toi satisfechu de davos como creencia l'islam. (El Corán 5.67).*

Según el pensamientu chiita, esta aleya ye la prueba de qu'Ali Ibn Abi Tálib ye'l llexítimu socesor del profeta del islam y tamién ye'l mandatu de Dios.

Sicasí, hai que tener en cuenta qu'esta ye la interpretación chiita y non la sunita.

## Dempués del fallecimientu del profeta del islam
Dempués del profeta, Abubakr, Ómar y Otmán aportaron a gobernantes. Y dempués de la muerte de Otmán, Ali Ibn Abi Tálib aportó a líder de la comunidá.

### El lideralgu de Alí
Finalmente dempués de 25 años Alí aportó al líder de la nación. La dómina del lideralgu de Ali foi una bona dómina pa la xente porque naquella dómina, probe y ricu fueron iguales. Y dende el puntu de vista de Alí, les dos clases nun fueron distintes. Y en aquella dómina la xente tocó la xusticia por Ali.

Asbaq Ibn Nabateh dixo:

Cuando Alí aportó a líder, dixo: *¡Homes!, preguntar primero que yo muerra y me vaya d'ente vós, porque yo tengo la ciencia del pasáu y la posteridá".

Pero dempués de qu'él aportara a líder, delles persones nun aceptaron el so lideralgu porque él yera una persona xusta y estableció que nun hubiera diferencia ente los probes y los ricos y defendió del derechu de probes. Pero ellos fixeron guerra con Alí (Guerra con Nakecin (zaguinos), Qasetin (Muawiyah) y Mareghin (jariyismo) (los que salen de la relixón)).

== Muerte ==

El 19 de Ramadán de 40&nbsp;AH, lo que correspondería al 25/26 de xineru de 661&nbsp;d.C., mientres rezaba na gran mezquita de Kufa, Ali foi atacáu pol jariyita Abd al-Rahmán Ibn Muljam. Foi mancáu pola espada con venenu por Ibn Muljam mientres se postraba nel Rezu de Fajr. Alí ordenó a los sos fíos que nun atacaren a los jariyíes. En casu de que sobreviviera, Ibn Muljam sería indultáu, ente que si morría, Ibn Muljam tendría de recibir namái un golpe igual (independientemente de si morría o non pol golpe).

Alí morrió pocos díes dempués, el 31 de xineru de 661&nbsp;d.C. (21 de Ramadán de 40&nbsp;AH). Hasan cumplió'l Qisas ([[Castigu]] por [[llei del talión]]) y dio-y igual castigu a Ibn Muljam tres de la muerte de Alí.

== Entierru ==
Según Ash-Shayj Al-Mufid, Alí nun quería que la so tumba fuera profanada polos sos enemigos y polo tanto pidió a los sos amigos y familia que la soterraren de callao. Esta tumba secreta foi revelada más tarde, mientres el califatu abasí pol Imam [[Yafar al-Sadiq]], el so descendiente y sestu Imam de los chiitas. La mayoría de los chiitas acepten qu'Ali ta soterráu na tumba del Imam Ali na [[mezquita Imam Ali]] no qu'agora ye la ciudá de [[Náyaf]], que creció alredor de la mezquita y santuariu llamáu [[Mezquita de Ali|la Mezquita de Ali]].

Sicasí otra historia, polo xeneral caltenida por dellos afganistanos, señala que'l so cuerpu foi lleváu y soterráu na ciudá afganistana de [[Mazar-y-Sharif]] na famosa Mezquita Azul o [[Rawze-y-Sharif]].

== Conocencia ==
Ali ye respetáu non yá como un guerreru y líder, sinón como un escritor y autoridá relixosa. Una numberosa gama de disciplines de la [[teoloxía]] y la [[exéxesis]], de la [[caligrafía]] y la numeroloxía, de la [[llei]] y el misticismu de la gramática y retórica árabe considérense que fueron esbozaes primero por Ali según un [[Hadiz]] que ye narráu por [[chiitas]] y sufíes: [[Mahoma]] dixo d'él "Soi la ciudá de la conocencia y Ali ye la so puerta...".

Los musulmanes consideren a Ali como una autoridá importante nel [[islam]]. El mesmu Ali da esti testimoniu:

Nin un solu [[versículu]] del [[Corán]] baxó sobre (foi reveláu a) el Mensaxeru de Dios, que nun dar# en dictámelo y faeme lo recitar. Gustaríame escribir cola mio propia mano, y gustaríame que s'instruyera nel *tafsir* (la esplicación lliteral) y el *ta'wil* (la exéxesis espiritual), la *nasij* (el versículu qu'abroga) y el *mansuj* (el versu abrogado), la *muhkam* y la *mutashabih* (Fixu y Ambiguu), lo particular y lo xeneral.

Según Seyyed Hossein Nasr, a Ali atribúyese-y establecer la [[Teoloxía#Teoloxía islámica|teoloxía islámica]] y les sos cites contienen les primeres pruebes racionales ente los musulmanes de la Unicidá de Dios. [[Ibn Abi al-Hadid]] citó:

<blockquote>
Tocantes a la teosofía y el tratamientu de los asuntos de la divinidá, nun yera un arte árabe. Nada d'eso yera conocíu ente los sos pernomaos o los de rangos inferiores. Esti arte yera patrimoniu esclusivu de Grecia, que los sos sabios yeren los sos únicos espositores. El primeru ente los árabes en tratar sobre él foi Ali.
</blockquote>

D'equí p'arriba na filosofía islámica, sobremanera nes enseñances de Mulla Sadra y los sos siguidores, como Allameh Tabatabaei, refranes y sermones de Ali fueron consideraos cada vez más como fontes centrales de conocencia metafísica, o la [[filosofía]] divina. Los miembros de la escuela de Sadra consideren a Ali como'l metafísicu supremu del islam.

Acordies con [[Henry Corbin]], el *Nahch al-balagha* (*El cume de la elocuencia*) pue ser consideráu como una de les fontes más importantes de les doctrines profesaes polos pensadores xiinos, especialmente dempués del 1500. La so influyencia puede detectase na coordinación lóxica de términos, la deducción de conclusiones correutes, y la creación de ciertos términos téunicos n'[[idioma árabe|árabe]], qu'entraron nel llinguaxe lliterariu y el llinguaxe filosóficu independientemente de la traducción al árabe de los testos [[griegos]].

Ali foi tamién un gran estudiosu de la [[lliteratura árabe]] y foi pioneru nel campu de la gramática árabe y la retórica. Numberoses frases curties de Ali convirtiéronse en parte de la cultura islámica polo xeneral y cítense como aforismos y proverbios na vida diaria. Tamién se convirtieron na base d'obres lliteraries o s'integraron en versu poéticu en munchos idiomes. Yá nel sieglu VIII, les autoridaes lliteraries como 'Abd al-Hamid Ibn Yahya al-Amiri señalaron la elocuencia ensin par de los sermones y dichos de Ali, al igual qu'al-Jahiz nel sieglu siguiente.

Inclusive'l personal nel Diván de los Omeyes recitaben los sermones de Ali p'ameyorar la so elocuencia. De xacíu, *El cume de la elocuencia* (*Nahch al-balagha*) ye un estractu de les cites de Ali dende un puntu de vista lliteral como la so compilador menta nel prefaciu, ente qu'hai munches otres cites, oraciones (*du'as*), sermones y cartes n'otros llibros lliterarios, históricos y relixosos.

Amás, delles ciencies ocultes o d'ocultismu como'l *jafr*, numeroloxía islámica o la ciencia del significáu simbólicu de les lletres del alfabetu árabe, dizse que foi establecíu por Ali al traviés de los sos estudios de los testos de *al-Jafr y al-Jamia*.

=== Obres ===
La escoyeta de sermones, conferencies y cites atribuyíes a Ali se compilan en forma de dellos llibros.

* *Nahch al-balagha* ([[El cume de la elocuencia]]) contién sermones elocuentes, cartes y cites atribuyíes a Ali que fueron compilados por *ash-Sharif ar-Radi* (m.&nbsp;1015). Reza Shah Kazemi afirma: "A pesar de les entrugues en cursu alrodiu de l'autenticidá del testu, estudios recién suxeren que la mayor parte del material puédese, de fechu atribuyir a Ali" y en sofitu d'esto, fai referencia a un artículu de Mokhtar Jebli: Esti llibru tien una posición prominente na lliteratura árabe.

Los dichos de Ali Ibn Abi Tálib nesti llibru tienen trés partes:

-La primer parte: sermones y mandatos.

-La segunda parte: les cartes y testimonios.

-La tercer parte: les pallabres, dichos y conseyos curtios.

Munches persones famoses como Abdol Hamid kateb (sieglu II dempués de la hégira), Jahez (sieglu III), Qodamah Ibn Yaafar (sieglu IV), Ibn Abel Hadid (sieglu VI) y Khalil Ibn Ahmad Farahidi (sieglu VIII), destaquen los dichos de Ali. Jahez nel so llibru, *Al-bayan va al-tebiyan* dixo: Si tuviéramos estos dichos (de *Nahj ol Balaghah*), seríanos bastante, yá estes pallabres son valores y afírmennos sobre la elocuencia de *'Ali Ibn Abi Tálib**.

Ali al-Najdi, el xefe de la universidá de Gaherah nel so llibru diz: una forma de música hai na pallabra de Ali Ibn Abi Tálib qu'inflúi na nuesa alma y el nuesu corazón, la verdá bien ordenada paecer a un poema.

Jorj Saman, Jordaq, qu'escribió unos llibros sobre'l ''Nahŷ al-balaghe'', dixo: "Nun vi a nengún escritor como Ali Ibn Abi Tálib, por eso nun escribí de naide sacante de Ali Ibn Abi Tálib."

Sheij Muhammad Abdeh, unu de los científicos del Exiptu musulmán, cuando conoció'l ''Nahŷ al-balaga'', foi compartilo ente los mozos exipcios, y escribe nel so llibru: nun hai naide ente los árabes sinón la pallabra de Ali Ibn Abi Tálib dempués de la pallabra de Dios, y como profeta del islam ye una pallabra más elocuente y universal.

Hai dellos ''comentarios sobre'l picu de la elocuencia'' polos [[sunitas]] y los [[chiitas]] como los comentarios de Ibn Abi al- Hadid y comentarios de Muhammad Abdu.

* ''Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim'' (Aponderaos aforismos y les perlles de la oración), compilación por Abd al-Wahid Amidi (d 1.116.) compónse de más de diez mil refranes curtios de Ali.

* ''Nuzhat al-Absar va Mahasin al-Rustir'', sermones de Ali que compiló Ali Ibn Muhammad Tabari Mamtiri.

* ''Divan-i Ali Ibn Abu Talib'' (poemes que se-y atribúin a Ali Ibn Abu Talib).

== Visiones ==

=== Visión de los musulmanes ===
Sacante Mahoma, nun hai naide na historia islámica de quien tantu escribiérase nes llingües islámiques como Ali. En [[la cultura musulmana]], Ali ye respetáu pol so coraxe, la conocencia, les creencies, la honestidá, la devoción infrayable al islam, no fondero la llealtá a Mahoma, la igualdá de tratu de tolos musulmanes y arrogancia al perdonar a los sos enemigos derrotaos, y polo tanto ye fundamental nes tradiciones místiques del islam, como [[el sufismo]]. Ali caltién la so estatura como una autoridá na exéxesis coránica, la xurisprudencia islámica y el pensamientu relixosu. Ali tien una alta posición en cuasi tolos órdenes sufíes que tracen el so llinaxe al traviés d'él a Mahoma. La influyencia de Ali foi importante a lo llargo de la [[historia del Islam]].

==== ''Xiín'' ====
Los chiitas consideren a Ali como la figura más importante dempués de [[Mahoma]]. Acordies con ellos, [[Mahoma]] suxirió en delles ocasiones mientres la so vida qu'Ali tenía de ser el líder de los musulmanes dempués de la so muerte. Esto ye sofitáu por numberosos hadices que fueron narraos polos chiitas, incluyendo'l ''Hadiz del Jumm'': ''De quien yo seya los so Mawla (guía, líder relixosu y políticu), ésti, Alí, ye'l so Mawla ¡Dios mio! Sé amigu de quien seya los so amigu, y enemigu del so enemigu, y aida a quien lo aide, y humilda a quien lo humilde, y fai morar la verdá con él onde s'atope.”'', ****'Hadiz de los dos cuesas pesaes, Hadiz de la pluma y el papel, Hadiz de la Capa, Hadiz de la posición, Hadiz de la invitación de les families cercanes y Hadiz de los Dolce Socesores***.

Acordies con esti puntu de vista, Ali como'l socesor de [[Mahoma]] non yá gobernó sobre la comunidá na xusticia, sinón tamién interpretó la Sharia o Llei y el so significáu esotéricu. D'ende que se-y consideraba como exentu d'error y pecáu ( [[infalible]]- [[Ismah]] ), y nomáu por Dios por decretu divín -*nass*<SMALL><SMALL>[[:en:Nass (Islam)|(en:)]]</SMALL></SMALL>- al traviés de Mahoma. Creyer ente los chiitas duodecimanos y [[Ismailíes]] que 'AQL, la sabiduría divina, yera la fonte de les almes de los Profetes y los Imames y dio-yos el conocencia esotérica llamáu *Hikmah* y que los sos sufrimientos yeren un mediu de la gracia divina a los sos devotos. A pesar de que l'[[Imán (relixón)|Imán]] nun yera'l destinatario d'una [[revelación]] divina, él tenía una rellación estrecha con Dios, al traviés del cual Dios emponer, y el Imam de la mesma, guía y dirixe a les persones. Les sos pallabres y aiciones son una guía y modelu a siguir pa la comunidá; de resultes trátase d'una *fonte de la llei sharia*.

Pelegrinos chiitas suelen dir al [[santuariu de Ali]] en [[Náyaf]] en pelegrinación, recen ellí y lleen el "Ziyarat Amin Allah" o otru *Ziyaratnamehs*. Sol [[Imperiu safávida]], la so tumba convertir nel focu de muncha atención devota, ejemplificada na pelegrinación realizada pol *Shah Ismail* I a [[Náyaf]] y [[Kerbala]].

==== *Sunita* ====
Los musulmanes suníes consideren a Ali con gran respetu como unu de los *Ahl al-Bayt* (lliteralmente: "la xente de la casa -del Profeta-) y el postreru de los califes *Rashidun*, según unu de los líderes más influyentes y respetaos nel islam. Tamién, él ye unu de los *Al-Asharatu Mubashsharun*, los Diez Compañeros de Mahoma a quien el profeta prometió'l Paraísu.

==== *Sufí* ====
Cuasi toles órdenes sufíes remonten el so llinaxe al traviés de Mahoma dende Ali; una esceición son los *Naqshbandi*, que pasen por *Abu Bakr*, pero inclusive nesta orde, tuvo [[Yafar al-Sadiq]], el tresnietu de Ali. Los sufíes creen qu'Ali heredó de Mahoma el poder santo (wilayah) que fai que'l viaxe espiritual a Dios seya posible.

Eminentes Sufíes como Ali Hujwiri afirmen que la so tradición empezó con Ali y Junayd de Bagdag considerando a Ali como'l xeque de los principios y práutiques del sufismo.

Los sufíes reciten el *Manqabat Ali* n'allabancia a Ali.

=== Como una "deidá" ===
Ali apaez en delles tradiciones prohibiendo a los que-y buscaben adorar lo en vida.

==== *Alauismo* ====
Dellos grupos como los [[Alauitas]] (Nusayri árabe: نصيرية), creen qu'Ali yera Dios encarnáu. Son descritos como ghulat ( Ar: غلاة) "exageradores" pola mayoría de los eruditos islámicos. Estos grupos, según los musulmanes tradicionalistes, abandonaron l'islam por cuenta de la so desaxeración de traces lloables d'un ser humanu.

==== *Ali-Illahism* ====
Ente los Ali-Illahism, un cultu sincréticu, esiste la creencia de que se producieron socesives encarnaciones de la so Deidá a lo llargo de la historia, calteniendo particular reverencia por Ali, el xenru de Mahoma, quien ye consideráu una de tales encarnaciones.

==== *Drusos* ====
Los [[Drusos]] creen que [[Dios]] encarnar en dellos seres humanos, especialmente en Ali y los sos descendientes, ente ellos [[Al-Hakim bi-Amr Allah]].

=== Visiones non musulmanes ===
[[Ernest Renan]] (filólogu ya historiador francés):

«‘Alî, el verdaderu representante de la tradición primitiva del [[islam]], foi mientres la so vida entera un home inconcebible, y la so eleición nun foi enxamás tomada en serio nes provincies. De toes partes tendíase la mano a la familia de los Omeyes, que por costume ya intereses fixérase siria. Agora bien, la [[ortodoxa]] de los Omeyes yera bien sospechosa. Bebíen vinu, practicaben ritos del paganismu, nun faíen casu dalgunu de la tradición, de los costumes [[musulmanes]], nin del calter sagráu de los amigos de Mahoma. Asina s'esplica'l sorprendente espectáculu qu'ufierta'l primer sieglu de la hégira, ocupáu por completu n'esterminar a los musulmanes primitivos, los verdaderos padres del [[islam]]. ‘Alî, el más santu de los homes, el fíu adoptivu del profeta; ‘Alî, a quien Mahoma proclamara vicariu so, ye implacablemente degolláu. Hussein y Hassan, los sos fíos, que Mahoma fixera saltar nes sos rodíes y cubiertu de besos, son degollaos».

* [[Álvaro Galmés de Fuentes]] (catedráticu de Filoloxía Románica):

«El caballeru árabe llámase *faris* y les sos virtúes son: el valor, la fidelidá, l'amor a la verdá, la proteición concedida a les vilbes, a los güérfanos y a los probes, l'arrogancia... Toes estes virtúes caractericen igualmente a ‘Alî b. abi Tâlib, l'héroe del Llibru de les batalles”. ‘Alî ye'l paladín invencible, que'l so valor nun tien midida... Como los héroes de les epopeyes o llibros de caballeríes, ‘Alî tien tamién nomatos significadores. *Tabarí* cúntanos que'l mesmu ‘Alî taba arguyosu y gustaba que se-y llamara pol so llamatu de Abu Turab ‘l'home de polvu'... Otros nomatos que recibe ‘Alî faen alusión a les sos cualidaes guerreres. Asina ye denomináu *Haydar* o *Assad*, que significa ‘lleón', y tamién *Galib*, qu'equival n'español a vencedor... El sable de ‘Alî, como'l de too caballeru, tien tamién el so nome, llámase *Du-l-Faqar*, o *Du-l-Fiqar* nes lleendes aljamiadas. Esti sable, que se fixo proverbial ente los árabes del Hiÿaz, perteneció nun principiu a Mahoma; el profeta haber atopáu nel botín de Badr. Orixinalmente representóse-y dotáu de dos filos... La tradición o hadiz, recoyida por [[Tabarí]], cúntanos cómo se fixo la tresmisión: ‘Alî, na [[batalla de Uhud]], combatía nes primeres files. Dio un golpe na cabeza d'un infiel, que se cubrir con un cascu bien resistente; rompióse'l cascu y mató al enemigu, pero'l so sable quebróse. ‘Alî volvió al profeta y díxo-y: “Oh unviáu de [[Dios]], maté d'un golpe de sable a un infiel, pero'l mio sable partióse, y nun tengo otru”. El [[profeta]] diolu entós el so sable Du-l-faqar, pensando que nun lo coyer y non podría remanar. Sicasí, ‘Alî, coyendo'l sable, llanzar de nuevu a la llucha. El profeta vio-y lluchar con violencia, cutiendo con Du-l-Faqar alantre y tras, a la derecha y a izquierda. ‘Alî cutió a unu de los Quraish, que se cubrir con un escudu, de forma tal que'l sable enfusó al traviés del escudu y del cascu, fendió la cabeza d'esti home y travesó el so cuerpu hasta'l pechu. El profeta, viendo esta fazaña, dixo: * “Nun hai sable como Du-l-Faqar, y nun hai héroe como ‘Alî” ''» ().

* Edward Gibbon (Historiador británicu del sieglu XVIII):

«La nacencia, el parentescu, el calter de ‘Alî, que lo aponderaba d'ente'l restu de los homes de la so tierra, xustifiquen dafechu la so designación como Califa y únicu socesor de Mahoma. El fíu de Abu Tâlib yera, por derechu propiu, el xefe de los Bani Hashim y el príncipe herederu o guardián de la ciudá de La Meca y de la Kaaba. ‘Alî tenía les cualidaes d'un poeta, un soldáu, y un santu: la so prudencia y sabiduría entá perduren nuna estensa coleición d'enseñances morales y proverbios filosóficos, y cada unu de los sos antagonistes, nos combates de la llingua y de la espada, fueron ablayaos pola so elocuencia y el so valor. Dende la primer hora de la so misión hasta los postreros rituales del so funeral, el Mensaxeru nun foi enxamás escaecíu pol arrogante amigu, al cual gustaba llamar el so hermanu, el so sustitutu, y el fiel Aarón d'un segundu Moisés».

* Washington Irving (Autor norteamericanu y ensayista):

Él yera de la caña noble de la noble raza de Koreish. Tenía los trés cualidaes más preciaes polos árabes: el coraxe, la elocuencia y la munificencia. El so espíritu desacobardáu ganáralu dende'l profeta la denominación d'El Lleón de Dios; exemplares de la so elocuencia caltener en dellos versos y refranes calteníos ente los árabes; y la so arrogancia manifestar nel intercambiu ente otros, tolos vienres, lo que quedaba na tesorería. Pol so magnanimidad, dimos repitíos casos; el so noble desprecio de tolo falso y media, y l'ausencia na so conducta de too como la intriga egoísta.

* Thomas Carlyle (Historiador escocés, críticu y escritor sociolóxicu):

Una criatura noble de mente, yá qu'amuesa a sigo mesmu, agora y siempres dempués; llenu de ciñu, de la audacia de fueu. Daqué caballerescu nél; valiente como un lleón; sicasí, con una gracia, una verdá y ciñu digna de la caballería cristiana.

* William Muir (Scottish eruditu y home d'Estáu):

Dotáu d'una intelixencia clara, templada nel ciñu, y col enfotu de l'amistá, que yera dende'l corazón y l'alma devota infancia al Profeta. Senciellu, tranquil, y pocu ambiciosu, cuando en díes dempués llogró l'imperiu de la metá del mundu musulmán, foi más bien emburrie sobre él de lo que se busca.

* Henry Stubbe (clasicista, polemista, el médicu y filósofu):

Él tenía un despreciu del mundu, la so rellumanza y la pómpara, tarrecía enforma a Dios, dio munches llimosnes, foi namái en toles sos aiciones, humilde y bonable; d'un rápidu inxeniu cimeru y de un inxeniu que nun yera común, foi bien aprendíu, non naquelles ciencies que terminen n'especulaciones, sinón aquelles que s'estienden a la práutica.

* Simon Ockley (British orientalista y profesor d'árabe na Universidá de Cambridge):

Una cosa particular que merez ser notáu ye que la so madre foi apurrida a él na Meca, nel mesmu mesmu templu; lo que nunca asocedió a cualesquier otra persona.

* Khalil Gibran (poeta):

Al mio pensar,'A elī foi'l primer árabe en tener contautu y parolar cola alma universal. Morrió, mientres la oración taba ente los sos dos llabios. Los árabes nun se dieron cuenta del so valor hasta qu'apaeció ente los sos perses vecinos dalgunos que conocíen la diferencia ente xoyes y graves.

## Ver tamién
* Primer Fitna
* Quraysh

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 

## Enllaces esternos

* Páxina de los musulmanes Shiitas del Paraguay