Villayerno Morquillas

**Villayerno Morquillas** ye una llocalidá y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, Castiella la Vieya, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna d'Alfoz de Burgos, partíu xudicial de Burgos, cabecera del conceyu del so nome.

Ye travesáu por dos ríos, el ríu Morquillas y el ríu Furonos.

## Xeografía
Ta asitiáu a 8&nbsp;km de la capital. Toma una estensión de 10,49&nbsp;km² y cuenta con una población de 226 habitantes (Según INE 2010). La so altitú ye de 927&nbsp;m sobre'l nivel del mar. Al norte del barriu de Villímar.

## Historia
Los primeros restos humanos conocíos correspuenden a la dómina del Calcolítico (ente'l 3000 y el 2000 a. de C.) que fueron topaos nel términu conocíu como "Cuesta'l Llugar" o "Les Canteres" y taben formaos por un enterramientu coleutivu onde amás de restos óseos carbonizaos apaecieron cerámiques y puntes de flecha de piedra xil.

Tamién hai restos cerámicos de la dómina romana pela redolada de Morquillas y cerca de la calzada romana de Astorga a Tarragona que pasaba por esti términu municipal.

Otru nucleu poblacional taba en "El Sotu" que'l so orixe ye posible que sía altomedieval, anterior al sieglu IX (¿visigóticu?) yá que nun hai referencies escrites de los sieglos posteriores. Ye equí onde tuvo hasta principios del S. XIX la ermita dedicada a Nª Sª de Cesilla; l'orixe d'esti nome deriva de la pallabra llatina "cella-ae" na so acepción de "llugar de cultu y oración"; nel S. XV llamábase "Çiella" y nel S.XVIII "Zilla". Ye equí onde se fundó la Cofradería de Nª Sª de Cesilla nel añu de 1546 y a día de güei sigue esistiendo.

Villayerno y Morquillas nun principiu fueron dos nucleos poblacionales distintos que'l so orixe correspuende a la dómina de la repoblación del Pandu tres el curtiu periodu de presencia musulmana nesta zona de la contorna de Burgos, esto ye, a partir del sieglu IX. Según los documentos de los diversos monesterios que teníen propiedaes y derechos nestes poblaciones (principalmente'l Monesteriu de S. Juan de Burgos), el nome orixinal de Villayerno foi Villa de Infernu y la primer referencia escrita ye del añu 942 nuna donación de los bienes que tenía'l presbíteru Braulio en "Villa quae dicitur Inferno, in Castella... al Padre Abad Cipriano de San Pedro Cardeña". Pela so parte, Morquillas ye un diminutivu de la pallabra euskera Murko pos apaez escrita en documentos del Monesteriu de S. Juan de Burgos del añu 1154 como Murchelas [Murkelas] y significa "vasía, jarra, cántaru, xarru" o "paré de tierra" -Diccionariu Euskera Castellán 3000 Hiztegia-.

La denominación conxunta de Villayerno Morquillas data de finales del S. XV porque los vecinos de Villayerno tomaron a renta perpetua les propiedaes que'l Monesteriu de S. Juan tenía en Morquillas y yá nel añu 1631 el Conceyu de Villayerno dio escritura de vecindá a dichu Monesteriu.

**Llugar** que formaba parte del Alfoz y Xurisdicción de Burgos nel partíu de Burgos, unu de de los catorce que formaben la Intendencia de Burgos mientres el periodu entendíu ente 1785 y 1833, tal como se recueye nel Censu de Floridablanca de 1787. Tenía xurisdicción de realengu con alcalde pedáneo.

## Monumentos
* Ilesia de La nuesa Señora de la Vega.

## Demografía

## Fiestes llocales
* San Miguel y La Nuesa Señora de Cesilla, fin de selmana más cercanu al 8 de mayu.
* San Esteban Protomártir, patronu del pueblu, 26 d'avientu.

## Personaxes pernomaos
* Benito Alcalde González (1883-1936), relixosu agustino, martirizáu en Paracuellos de Jarama y beatificáu, xunto con otres **498** víctimes de la persecución relixosa mientres la Guerra Civil Española, el 28 d'ochobre de 2007 en Roma.

* En Villayerno tamién nació Dª Urraca Peytrez o Pérez que foi aya del Rei Alfonsu X El Sabiu cuando ésti pasaba llargues temporaes de los sos primeros años de vida en Burgos.

*Marcelino Arnaiz Hortigüela, doctor en Filosofía y Lletres cola tesis doctoral *Analís psicolóxicu de la perceición visual del espaciu* (1905).

## Referencies

## Enllaces esternos

*Conceyu