Billy Crystal

**William Edward Crystal** , conocíu como **Billy Crystal**, ye un actor, escritor, productor, comediante y direutor de cine d'Estaos Xuníos.

## Vida personal
Crystal ye'l fíu de Jack y Helen Crystal, dambos d'orixe hebréu. El so padre trabayaba en, y más tarde dirixó, la tienda de música Commodore. El so tíu yera'l productor musical Milt Gabler. Estudió na Marshall University en Huntington, West Virginia con una beca de béisbol, habiendo aprendíu a xugar col so padre, que foi *pitcher* en St. John's University. Crystal, sicasí, nunca llegó a xugar en Marshall porque'l so equipu foi desmanteláu mientres el so primer añu, y yá nun tornó'l segundu añu, quedándose en Nueva York cola so futura esposa. Ta casáu con Janice Goldfinger, con quien tien dos fíos, dende 1970. Ye un devotu fan de los New York Yankees y Los Angeles Clippers.

## Carrera
Crystal tornó a Nueva York y estudió direición de cine y televisión con Martin Scorsese na Universidá de Nueva York. El primer papel importante de Crystal foi como "Jodie Dallas" en *[[Soap (serie)|Soap]]*, unu de los primeros personaxes gais de la televisión d'Estaos Xuníos. 

Taba previstu qu'apaeciera nel primer episodiu de *[[Saturday Night Live]]* (11 d'ochobre de 1975), pero'l so *sketch* foi canceláu. Trabayó como comediante na primer temporada como "Bill" Crystal, nel episodiu del 17 d'abril de 1976. http://snltranscripts.jt.org/75/75qcrystal.phtml En 1978 apaeció nel 6º episodiu de la 2ª temporada de The Love Boat (*The Love Boat* n'inglés), interpretando a un cobarde y daqué cabileñu Newton Weems que, de la mesma, tien un *alter ego* mazcaráu con dotes de conquistador. En dirixendo un programa años dempués, en 1984, xunir al equipu. El so *sketch* más famosu foi la so parodia de Fernando Lamas, nel que'l personaxe esclamaba frecuentemente *"You look marvelous!"* ("¡Tas maraviyosu/a!").

Apaeció de volao na película de Rob Reiner de 1984 *[[This Is Spinal Tap]]*, como "Morty el Mimu", un camareru vistíu de mimu nuna de les fiestes del grupu Spinal Tap. Más palantre, Reiner volvió dirixir a Crystal en The Princess Bride y na comedia romántica *[[When Harry Met Sally...]]*, pola que Crystal foi nomáu pa un Globu d'Oru.

Billy Crystal produció y dirixó en 2001 *61**, un filme sobre béisbol, deporte del que ye un apasionáu siguidor, y que narra la llucha real ente dos xugadores, Roger Maris y Mickey Mantle na temporada de 1961 por bater el récor de 60 home-runs del míticu Babe Ruth.

Crystal dirixó la ceremonia d'entrega de los premios Óscar en 1990, 1991, 1992, 1993, 1997, 1998, 2000, 2004 y 2012. Al paecer, refugó la oportunidá de volver dirixir l'eventu en 2006 pa concentrase n'otros proyeutos. Namái'l llexendariu Bob Hope dirixó más ceremonies del Óscar.

## Filmografía
* *[[Rabbit Test (1978)|Rabbit Test]]* - (1978) como "Lionel Carpenter".
* *[[Animalympics]]* - (1980) (voz) como "Lodge Turkell".
* *[[This Is Spinal Tap]]* - (1984) como "Morty the Acorique" (Morty el Mimu).
* *[[Running Scared (filme)|Running Scared]]* - (1986) como "Danny Costanzo".
* *[[The Princess Bride]]* - (1987) como "Miracle Max".
* *[[Throw Momma from the Train]]* - (1987) como "Larry Donner".
* *Memories of Me* - (1988) como "Abbie".
* *[[When Harry Met Sally...]]* - (1989) como "Harry Burns".
* *[[City Slickers]]* (1991) como "Mitch Robbins". 
* *[[Horton Hatches the Egg]]* (1992) como Narrador (voz).
* *[[Mr. Saturday Night]]* (1992) como "Buddy Young, Jr."
* *[[City Slickers II: The Legend of Curly's Gold]]* (1994) como "Mitch Robbins".
* *[[Forget Paris]]* (1995) como "Mickey Gordon" (dirixida pol mesmu Billy Crystal).
* *[[Hamlet (película de 1996)|Hamlet]]* (1996) como "First Gravedigger".
* *[[Deconstructing Harry]]* (1997) como "Larry/The Devil".
* *[[Fathers' Day (filme)|Father's Day]]* (1997) como "Jack Lawrence".
* *[[My Giant]]* (1998) como "Sam 'Sammy' Kamin".
* *[[Analyze This]]* (1999) como "Ben Sobel, M.D."
* *[[America's Sweethearts]]* (2001) como "Lee Phillips".
* *[[Sesenta y uno| 61]]* (2001) Direutor y Productor.
* *[[Monsters, Inc.]]* (2001) como "Michael 'Mike' Wazowski" (voz).
* *[[Analyze That]]* (2002) como "Dr. Ben Sobel".
* *[[Howl's Moving Castle]]* (2005) como "Calcifer" (voz).
* *Have a Nice Day* (2006)
* *[[Cars (filme)|Cars]] * (2006) (voz, cameo)
* *[[Una película de güevos]] * (2010) como "Willy" (voz) 
* *[[Tooth Fairy]] * (2010) como "Jerry"
* *[[S.O.S. Familia n'apuros]] (2012) como "Artie Decker" 
* *Monsters University (2013) como "Michael "Mike" Wazowski" (voz)

## Personaxes frecuentes en SNL
* Al Minkman, un retorcigañáu home de negocios.
* Buddy Young, Jr. (un comediante que se dedica a proferir insultos en *Weekend Update*).
* Lew Goldman
* Ricky, un xugador de bolos.
* Tony Minetti, un carniceru.
* Willie, un home qu'alderica los sos enclinos masoquistes col so amigu Frankie (interpretáu por Christopher Guest).

## Imitaciones de famosos en SNL

* Haing S. Ngor
* Fernando Lamas (una de les sos interpretaciones más famoses mientres l'añu que trabayó nel programa).
* Hervé Villechaize
* Howard Cosell
* Joe Franklin
* Joe Garagiola
* John F. Kennedy
* Muhammad Ali
* Prince
* Sammy Davis, Jr. (considerada la imitación más perfecta en SNL http://www.saturday-night-live.com/snl/miscellaneousstuff/documents/top50impressions.html )

## Premios

### [[Premios Globu d'Oru|Globu d'Oru]]

## Bibliografía
* *[[I Already Know I Love You]]* (2004) Llibru pa neños.
* *[[Grandpa's little one]]* (2006) Llibru pa neños.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Billy Crystal  apaez nel programa de Michael Eisner na CNBC