Valmiki

**Valmiki** ye un llexendariu sabiu *([[maharshi|majarishi]])* al que la tradición considera autor de la epopeya hinduista *[[Rāmāiaṇa|Ramaiana]]* (datada ente'l sieglu&nbsp;III y el sieglu&nbsp;I&nbsp;e.&nbsp;C.). Tamién se-y atribuyía tradicionalmente l'autoría del *[[Yoga Vasishtha|Ioga-vásista]]*, anque anguaño esti fechar ente'l sieglu XI y el XIV

Na India, nel añu 2008, la so fiesta de nacencia cayó'l 14 d'ochobre. Nel calendariu hindú (llunar), cada añu cai nuna fecha distinta.

## Etimoloxía

En idioma sánscritu, *vālmīki* significa ‘llomba de la formiga’ (formigueru), derivada de la pallabra *vamrī-kūṭa* (monte [de tierra] de formigues), siendo *vamrā:* ‘formiga’ nel antiguu sánscritu rigvédico.

## [[Haxografía]]

Cunta la lleenda que Valmiki yera fíu d'un rei. Con tan solo unos meses d'edá foi abandonáu pola so familia nel monte. Unos lladrones atopar, llamáronlu Vailía Koli y enseñáron-y el so oficiu. Colos años, Valmiki formó una familia, a la que caltenía robando a los viaxeros.

Un día, el sabiu volador Nárada Muni taba analayando pol monte y Vailía Koli asaltar. Nárada —cola so duce voz— preguntó-y si sabía lo que taba faciendo. Vailía respondió-y que taba calteniendo a la so familia, y que ésta yera consciente de les sos actividaes.

Entós Nárada preguntó-y si dalgunu de los miembros de la so familia fadría cargu del *[[karma]]* (la reacción) de los sos asesinatos. Vailía sintióse tan tocáu por esta idea, que corrió a la so casa y preguntó-yos ún por ún a la so esposa ya hijo si dalgunu taba dispuestu a dir al infiernu por él. Toos negáronse, y refartáron-y que'l so deber como padre yera caltener a la so familia, polo qu'él yera l'únicu responsable de la manera en que cumplía cola so deber.

Al entender esto, Vailía esperimentó un cambéu. Volvió col sabiu Nárada y pidió-y que lo allumara. Nárada enseñó-y tou avera del hinduismu y les bondaes de la oración. Valmiki entós pasó tanto tiempu quietu rezando que les formigues cubrir enteru y formaron el so formigueru enriba d'él.

Tiempu dempués Valmiki preguntó-y a Nárada: «Oh, venerable *[[rishi]]*, por favor dime si hai nesti mundu un home perfectu que seya coles mesmes virtuosu, valiente, responsable, veraz, noble, estable y atentu con tolos seres».

Nārada respondió: «Hai unu, el príncipe de la dinastía del rei Ikswakú, llamáu Caña. Ye un gran héroe, ye'l proteutor del *dharma* (la relixón), ye firme, xusto, lliberal, bien tratáu nos *[[Vedes]]* y nes artes marciales. Tien toles virtúes, ye un fíu obediente, un atentu hermanu, un amorosu maríu, un amigu fiel, el rei ideal, un enemigu misericordioso y amigo de tolos seres vivos. Ye inigualable en guapura, anque la so piel ye de color verdosu. Tol mundu adorar». 
Entós el sabiu Nárada cuntólu a Maharshi Valmiki el rellatu de Caña, tal como lo escuchara del dios Brahmá, entestáu en 100&nbsp;versos. Esto llámase'l *Sankshipta Caña-aiana* (‘curtia Caña-historia’). Esta historia enllenó los pensamientos de Valmiki y él empezó a encegolase y a pensar una y otra vez no mesmo.

### El primer versu, el primer poeta y el primer poema

Dalgún tiempu dempués de que Nárada foise, Valmiki foi a les veres de ríu Ganga a bañase. El so discípulu BharadVásh llevába-y les ropes (colo cual indícase que'l sabiu diba desnudu). Cruciaron el regueru Tamasa (inorancia o babayada), que les sos agües yeren bien cristalines. Valmiki díxo-y al so discípulu: «Mira qué llimpia y sele ye l'agua d'esti regueru de la babayada, como la mente de la xente bono».

Valmiki entró na agua y escuchó el cantar d'una pareya de páxaros que taben copulando nes cañes de los árboles. Valmiki sintióse bien contentu de ver a esta feliz pareya. Xusto entós unu de los paxarucos foi travesáu por una flecha y cayó muertu. Valmiki, al atopar al cazador, ensin querer glayó-y en versu:

::*mānishāda pratishtātum / samagah sāshvatīssamāh
::*yat krauncha mithunādekam / sokam avadhīm kāma mohitam

::‘Tu, que matasti a unu de los páxaros dedicaos al sexu *[maithuna]*, coles mesmes que tu non vives enforma tiempu!’.

En sánscritu esta forma de versificación denominar *śloka* (estrofa de dos versos).

El dios Brahmā diéra-y esta capacidá de versificar, y ordenó-y escribir el *Ramaiana* completu.
Esta estrofa ye reverenciada como'l primera *shloka* de la lliteratura hindú; Valmiki ye reverenciado como'l primer poeta *(kavi)*, y el *Ramaiana* como'l primer poema *(kavia)*.

## Otra lleenda

Otra tradición diz que Nárada Muni engañó al lladrón Vailía, diciéndo-y que si la so deidá rexente yera la Muerte (*mara* o *mritiu* en sánscritu), tenía qu'adorala repitiendo'l so nome. Asina se volvería meyor asesín. Valmiki sentar nel monte y empezó a repitir ininterrumpidamente: «Mara, Mara, Mara…» (que finalmente s'oyía como «Caña, Caña, Caña»). Solo por repitir el santu nome del dios Caña, tola historia del *Ramaiana* empezar a develar naturalmente na so mente. El lladrón quedó tan embaíu nel desenvolvimientu d'esta historia, que s'escaeció de comer y dormir.

Cuando meses dempués Nárada volvió pasar por esi monte pa ver la meyora del so engañáu «discípulu», atopar dientro d'un formigueru: les formigues construyeren la so morada alredor d'él.

## Otra lleenda más

Otra lleenda diz que'l dios Brahmá apaeció ante Valmiki y díxo-y qu'escribiera'l *Ramayana*.

## El «Ramaiana»

El *[[Rāmāyáṇa|Ramaiana]]* consiste en 480.002 pallabres (24.001 versos) distribuyíos en siete capítulos *(kāṇḍa)*. Esto representa una cuarta parte del *[[Mahābhāaguarón|Majábharata]]* (l'otru testu épicu importante de la India), y cuatro veces más llargu que la *[[Ilíada]]*.

Cunta les fazañes d'un príncipe, Caña d'Aiodia, que la so esposa Sita ye raptada pol rei de Lanka, el demoniu *(rakshasa)* Rávana.
El *Ramaiana* data d'ente'l sieglu&nbsp;III y l'II e.C., aproximao de la mesma fecha que la composición del *[[Majábharata]]*.
Nun ye posible datalo esautamente por cuenta de que —como la mayoría de los testos épicos tradicionales— travesó un llargu procesu de interpolaciones y redacciones.

Créese que Valmiki foi l'autor basándose namái na atribución qu'apaez nel mesmu testu.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos

* Wikimapia.org (sitiu del áshram del escritor Valmiki, en Nepal, a 300&nbsp;m del ríu Gandaki, frontera cola India).
esti autor violo a 3 neñes