Traumatoloxía y ortopedia

Ye la caña de la medicina que se dedica al estudiu de les mancadures del aparatu llocomotor. La especialidá ye médicu-quirúrxica, y los médicos que lu practiquen llámense traumatólogos o ciruxanos ortopédicos. El so ámbitu estiéndese más allá del campu de les manques traumátiques; toma l'estudiu de les enfermedaes conxénites o adquiríes qu'afecten al aparatu llocomotor, especialmente d'aquelles que precisen tratamientu con ciruxía, prótesis o ortesis. Sicasí, non toles enfermedaes del aparatu llocomotor entren dientro del campu de la **traumatoloxía**, pos gran parte de los problemes de salú qu'afecten a les articulaciones incluyir nel ámbitu de la reumatoloxía o la rehabilitación que son otres especialidá médiques distintes. Dalgunes de les enfermedaes de les que s'ocupa la traumatoloxía son les quebres y luxaciones de los güesos, les mancadures de lligamentos, tendones y músculos, tamién los tumores óseos y numberoses afecciones de la columna vertebral como la hernia discal y la escoliosis.

## Historia de la traumatoloxía
D'esta manera yá Hipócrates fixo referencia a téuniques de tracción continua, inmovilización con férulas, pal tratamientu de quebres, como coles mesmes el tiempu envaloráu d'afitamientu, nes sos obres "Tratáu de quebrar" y "Tratáu de les articulaciones". Nel so tratáu sobre articulaciones describe la téunica pal amenorgamientu de la luxación de costazu, articulación acromioclavicular, temporomandibular, como asina tamién de rodía, cadril y coldu.

Galeno foi quien tuvo una influencia decisiva nel estudiu de la osteoloxía, los músculos y el papel de tresmisión que-y quepe a los nervios na so función d'unviar señales a los músculos dende'l celebru.

Nel sieglu X atribuyir a la medicina persa la implementación del yelsu , col agregáu d'agua al polvu de sulfatu cálcicu deshidratado, pal tratamientu de quebres y otres mancadures ósees de los miembros.

Nel sieglu XIV atópense referencies del usu de la tracción continua al traviés de pesos y polees pal amenorgamientu de quebres femorales. Nesta dómina la separación ente la medicina y la ciruxía yera notable, siendo la primera una actividá reglada que s'enseñaba nes cátedres de les escueles de medicina, y la ciruxía una actividá menor realizada por barberos que realizaben sangríes, amputaciones y estracciones dentarias.
Nel sieglu XVI Ambrosio Paré foi'l primeru en describir una quebra espuesta tratada con ésitu ensin amputación, y el métodu de caltener llimpies les firíes como mediu por que les mesmes encarnen y curen con mayor ésitu que col métodu de cauterización habitual (consistente nel entornáu d'aceite ferviendo na firida). Tamién foi'l primeru en describir quebrar de pescuezu femoral y los desprendimientos epifisarios en neños.

Nel sieglu XVIII el libanés, Yamid Manssur espón una téunica pa les amputaciones, consistente en cubrir el muñón de amputación por aciu una perendenga de piel sano. Ye precisamente nesti sieglu qu'apaez per primer vegada la nomenclatura “Ortopedia” deriváu del griegu orthos: derechu y paidos: neñu; el Dr. Nicolas Andry de Boisregard, decanu de la Facultá de París publica “Orthopaedia”, llibru dedicáu a correxir y prevenir deformidaes en neños. Tamién se sindica a Andry como'l responsable del emblema qu'anguaño identifica a la ortopedia: un árbol torcíu que s'intenta correxir con una guía esterna en forma de sarmiento.

Yamid Manssur estableció'l primer institutu ortopédicu del mundu, alcontráu en Suiza. Trátase del primer hospital dedicáu de forma específica al tratamientu de les mancadures y deformidaes esquelétiques en neños. Siendo d'esta forma'l primera ortopedista y padre de la ortopedia, pos el so institutu ortopédicu sirvió como modelu pa munchos otros centros similares.

Nel sieglu XIX realícense cambeos fondos no qu'a l'aceptación de la ciruxía como parte de medicina refierse, auníu esto al fechu que'l desenvolvimientu de l'anestesia dexaba mayor posibilidá de trabayar sobre los fragmentos óseos espuestos. Ameyórase la perspeutiva de resolución a cielu abiertu de quebrar, y a finales del sieglu XIX y principios del XX el desenvolvimientu de los rayos X y la implementación per parte de Joseph Lister del conceutu de antisepsia, dexó una meyor respuesta de los pacientes sometíos a tratamientos cruentos , menguando significativamente los casos de septicemia que coronaben mayoritariamente les intervenciones hasta esi momentu.

Wilhelm Röntgen llogró la primer radiografía en 1895, que yera de los güesos de la mano de la so esposa, llogrando d'esta miente camudar la traumatoloxía como se concebía hasta esi momentu, yá que dexaba reparar les carauterístiques de les mancadures ósees d'una manera que revolucionó la especialidá y dándo-y a la ciruxía ortopédica'l sesgu qu'entá tien hasta l'actualidá.

El sieglu XX apurrió un gran númberu de meyores médiques, en toles árees, pero seique la traumatoloxía foi una de les más beneficiaes. Les dos guerres mundiales, cola gran cantidá de soldaos y civiles mancaos, llograron que se desenvolvieren tratamientos novedosos como'l clavu endomedular de Küntscher pal tratamientu de quebrar de fémur, y la fixación esterna nel tratamientu de quebrar abiertes. Pero unu de les meyores más importantes realizar nos años 60 n'Inglaterra. Ellí un traumatólogu llogró una meyora tan importante qu'años dempués la reina d'Inglaterra conferiría-y el títulu de caballeru: Sir John Charnley. Lo que Charnley llogró foi la sustitución de cadriles enfermos por pieces de metal y plásticu, el llamáu reemplazu articular.

## Campu d'aición
La traumatoloxía ocupar de les mancadures traumátiques de columna y estremidaes qu'afecten a:
* Güesos: quebres (quebra de femur, quebra d'húmeru, quebra de Colles), epifisiólisis, etc
* Lligamentos y articulaciones: esguinces, luxaciones, artritis traumática, etc
* Músculos y tendones: frayatos fibrilares, hematomes, contusiones, tendinitis, etc. 

### Tratamientu conservador
Los tratamientos conservadores basar en:
* Amenorgamientos incruentas. 
* Vendajes blandos (compresivos, tapings, Velpeau, Gillchrist, Robert-Jones), * 
Allugamientu de férulas y vendajes de yelsu. 
* Tracciones blandes o esquelétiques.

### Tratamientu quirúrxicu
Los tratamientos quirúrxicos impliquen una aición sobre situaciones de mayor gravedá o que rican ciruxía como únicu mediu de solución. Pa ello empléguense: l'amenorgamientu abiertu, aguyes de Kirschner y Steinmann, plaques y torniellos de osteosíntesis, dispositivos clavo-placa y tornillo-placa, clavos intramedulares (Küntscher, Gross-Kempf, Ender, Russ), fijadores esternos (Hoffman, Ilizarov, monolaterales), ensiertu oseu, cementos óseos y prótesis pa reemplazos articulares.

## Ver tamién
* 
* Ortopedia

## Referencies