Vercelli

**Vercelli** (*Vërsèj* en piamontés) ye una ciudá d'Italia na rexón d'El Piamonte, provincia de Vercelli. Tien  y ta asitiada a la vera derecha del ríu Sesia. Atópase metanes una gran llanura, ente Milán y Turín, y ente Suiza y el mar Ligur, perbién irrigada y arrodiada de campos d'arroz, productu qu'esporta a tol mundu y del que ye unu de los mayores mercaos europeos. El so nome deriva del celta *Wercel*, (Guardia de los celtes).

## Historia
Foi la capital de los Libiquis (*Oppidium* ***Vercellae***) y formó parte de la Galia Cisalpina. Nel 101&nbsp;e.&nbsp;C. llibróse una batalla nes sos alededores ente los romanos empobinaos pol cónsul Cayo Mario contra los cimbrios, que fueron ganaos na batalla de Vercelae. Nel 89&nbsp;e.&nbsp;C. la ciudá va recibir el derechu romanu. En tiempos d'Estrabón yera una villa fortificada, pero dempués vase a convertir en conceyu (42&nbsp;e.&nbsp;C.) y va adquirir cierta importancia

Tenía mines d'oru nun llugar cercanu (*Ictimuli* o *Vicus Ictimulorum*). La deidá más adorada yera Apolo (*Apollinae Vercellae*) y tenía, siquier, un templu consagráu pal so cultu.

Nel sieglu IV foi sede episcopal (el primeru San Eusebio), anque cayó en decadencia nel sieglu V.

Los lombardos ocupar y convirtióse en ducáu. Conquistáu'l reinu lombardu polos francos, pasó a ser condáu. Nel 899 los húngaros afarar, y dempués el poder sobre la ciudá pasó al obispu. Más tarde, sobre l'añu 1000 convertir en comuña llibre, centru de disputes de güelfos y gibelinos.

El señoríu va pasar a la familia *Visconti* de Milán en 1335 y foi vencida por elles a la Casa de Saboya en 1427. Del 1469 hasta la so muerte en 1472, vivió na ciudá Amadeo IX de Saboya. En 1553 foi asediada polos franceses; foi ocupada por España en 1638 hasta 1659, y per Francia (de volao) en 1704.

Va constituyir dominiu francés en 1798, faciéndola capital de la provincia de Sesia, pero dempués de dellos cambeos, en 1814 va ser devuelta a los saboyanos. El rei de Cerdeña, de la casa de Saboya, foi rei d'Italia dende 1848 y va unificar el país en 1860.

## Evolución demográfica

## Monumentos

El monumentu más destacáu de la ciudá ye la basílica de San Andrea, empecipiada en 1219, que ye un amiestu d'estilos: lombardu, góticu y románicu, con una abadía cisterciense, destacable pola so claustru.

La catedral ta dedicada a San Eusebio y data en parte de 1572. Ente les munches obres artístiques y lliteraries coles que cunta, destaca'l *[[Codex Vercellensis]]* (un antiguu manuscritu inglés del sieglu X, con notables poemes), o un llibru de lleis lombardes del sieglu VIII.

Otros edificios son la Torre dell'Angelo, asitiada cerca de l'antigua plaza del mercáu, y la Torre di Città a la via Gioberti.

Los museos son el Borgogna (pintures de Tiziano y de Jan Brueghel el Viejo, y de una serie de pintores piamonteses de los sieglos XV y XVI que van floriar na ciudá); y el Muséu Camilo Leone, d'arqueoloxía, hestoria y artes decoratives.

## Personaxes relevantes
* Quintu Vibio Encrespo (13-94), proconsul d'África (72-75) y legáu imperial pa los tributos n'Hispania (75-77), y que foi cónsul en trés causes.
* Guillermo de Montevergine (1085-1142), monxu ascéticu, fundador d'un gran númberu de monesterios.
* Giovanni Antonio Bazzi, conocíu como *Il Sodoma* (1477–1549?), destacáu pintor.
* Luigi Galleani, anarquista (1861-1931)
* Angelo Gilardino, guitarrista y compositor (1941-)

## Ciudaes hermaniaes
*  **[[Arles]]**, Francia
*  **[[Tortosa]]**, España (2003)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Muséu Borgogna, n'italianu.
* Museo Camilo Leone