open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pimientu

El **Pimientu**, ye una variedá cultivada de la Capsicum annuum, qu'amuesa una piel de desemeyaos colores: bermeyu, verde, mariellu, púrpura, etc. El pimientu tien pocu (o mui escasu) conteníu de capsaicina; ye por esta razón pola que la variedá Europea nun suel picar davezu.

## Carauterístiques
Trátase d'una planta de cultivu espardíu per tol mundu, ye consideráu planta de güerta y que xeneralmente suel comercializase en diferentes colores. Orixinariamente remanez d'América y tres el Descubrimientu entamó a espardese per Europa. Dientro d'esta especie puen alcontrse numberoses variedaes, xeneraes pola desemeyanza nel clima, les condiciones del tarrén, etc. 

## Historia
Trátase d'una planta orixinaria d'América del Sur y Méxicu y el so cultivu n'Europa entamóse n'España no cabero del sieglu XV, postreramente pasó a Italia.

## Usos
Emplégase davezu na cocina, asaos, cocíos, tresnaos al fornu, etc. Nel Este y nel Sur d'Asia consúmese enforma y ensama parte principal del so cultivu. 

## Galería de semeyes

Image:GreenPeppers.jpg|Pimientos verdes 
Image:Capsicum1.jpg|Una variedá de pimientos de desemeyaos colores 
Image:Bell pepper cut apart.jpg|Un pimientu bermeyu tayáu pela metá
Image:RedBellPepper.jpg|Un pimientu bermeyu dafechu
Image:Purple bellpepper.jpg|Un pimientu de color púrpura
Image:Peps in madrid.jpg|Venta nun mercáu
Image:Red and green bell peppers.jpg|Verde y bermeyu



## Ver tamién
* Pimientu verde
* Pimientu de Padrón
* Pimientu choriceru
* Pimientu del piquillo

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia

L'aceición más avezada de la pallabra **ilesia** griegu (ἐκκλησία) llatín ekklēsía (asamblea, conceyu) refierse al conxuntu o congregación de los fieles cristianos, yá seya de mou total o particular. Ye tamién el llugar de cultu de la fe cristiana

## Etimoloxía
La pallabra *ilesia* remanez de la voz griega ἐκκλησία (treslliteráu como *ekklēsía*) vía del llatín *ecclesia*.

El sustantivu *ἐκκλησία* caltién una doble heriede de significáu na Biblia:

:1. Nel ámbitu del mundu helenísticu non cristianu, denotaba una asamblea o conceyu de ciudadanos congregaos pola mor d'un apellu públicu (xeneralmente l'apellu d'un mensaxeru oficial o heraldu), p'asuntos davezu d'orde políticu, y estiéndese d'esta mena en pasaxes bíblicos como'l de Fechos de los apóstoles:

:2. Na Septuaginta (torna al griegu del *[[Tanak]]*) emplégase davezu pa tornar la voz hebrea *qâhâl* (o kahal, treslliteración de **קהל**), que se refier a la *congregación* d'Israel o *pueblu* de Dios, como por exemplu en Salmos:

## Otros usos

Pola so antigüedá, la pallabra *ilesia* foi emplegándose col tiempu n'otros significaos, asina denómase Ilesia a:

* Los edificios y templos cristianos.
* Inmunidá del que s'acueye a lo sagrao.
* Cada comunidá cristiana que se define como ilesia.
* Estáu eclesiásticu qu'abarca a tolos ordenaos. 
* Gobiernu eclesiásticu xeneral del Papa, conceyos y prelaos. 
* Cabildu de les catedrales o colexates.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Primeros cristianos - La historia de la Iglesia
Dios

**Dios** ye un conceutu teolóxicu, filosóficu y antropolóxicu que fai referencia a la suprema deidá adorada por dalgunes relixones, n'especial les d'orixe abrahámicu y aquelles rellacionaes. La so conceutualización foi tema d'alderique en cuasi toles civilizaciones humanes. 

La pallabra *Dios* escríbese n'asturianu con mayúscula como sustantivu propiu cuando se refier a la idea de ser supremu de les relixones monoteístes, como son el xudaísmu, el cristianismu, l'islam y, seique en menor midida, el zoroastrismu o mazdeísmu.

## Los nomes de Dios

El vocablu "Dios" ye n'asturianu l'usáu pa referinos a la deidá suprema de les relixones monoteístes. Sicasí, non siempres se tornen los nomes que n'otres relixones denomen al mesmu Dios, o a un conceutu asemeyáu, sinón que se citen na llingua del país d'orixe. Dalgunos nomes, que se refieren o puen referise a Dios son:

* **[[Allāh]]** (árabe; o *Alá* n'asturianu), nel Islam. Magar que suel camentase lo contrario, nun ye un nome propiu sinón la pallabra "Dios" n'árabe. Con esta pallabra, los arabofalantes, (seyan musulmanes, cristianos o xudíos) refiérense al dios únicu de les relixones monoteístes (ver 99 nomes de Dios).
* **[[Cao Dai|Cao Đài]]** (vietnamita), nel caodaísmu.
* **[[Yavé]]** o Yahweh (*YHWH* (יהוה) n'hebréu) ye'l nome del Creador, usáu poles comunidaes xudíes y cristianes. Suel tornase por "El que ye" o "El que vive". Esta grafía hebrea **יהוה** ye conocida pol vocablu griegu *tetragrámaton*. Nel cultu xudíu esti nome enxamás nun se pronuncia magar qu'apaeza escritu nos testos relixosos, diciéndose n'arróu d'ello *[[Adonai]]*. Darréu que nel testu hebréu nun hai vocales, nun se sabe cómo pronunciar esautamente'l nome (que los Sabios Hebreos tresmitíen oralmente a los sos alumnos) y por ello hailos qu'usen la trescripción de Yahweh mentanto qu'otros usen el nome de Jehová, yustaponiendo les vocales d'Adonai a les consonantes de YHWH. 

* **[[Elohim]]** (del hebréu tamién), usáu na Biblia. 
* **[[Trinidá (relixón)|Santísima Trinidá]]** (abarcando al Padre, al Fíu y al Espíritu Santu), representa a Dios en cuasi tola fe cristiana, magar que Dios Padre y Yavé del xudaísmu son el mesmu dios.
* **Ayyavazhi** nel Sur de la India.
* **Waheguru** ye'l términu del Sikhismu pa Dios.
* **Anu** ye'l dios supremu de la mitoloxía sumeria.
* **Jah** ye'l nome de Dios nel movimientu Rastafari.
* **Igzi'abihier** (lliteralmente *Señor del Universu*) na Ilesia ortodoxa d'Etiopía.
* **Jaun** (*Señor*) n'euskera.
* **Ngai** ye'l nome Masai de Dios.
* **Niskam** pa los Micmac.
* Na *Surat Shabda Yoga* Dios recibe los nomes d**'Anami Purush** (Anónimu Poder) y **Radha Soami** (Señor del ánima).

## Referencies
Semiente

La **semiente** (tamién **grana**, **pebida**, **pebilla** o **pebita**) ye la cadarma per aciu de la que les plantes faen la so propagación, y que por ello denomamos plantes espermatófites (plantes con semiente). La semiente produzse pola maduración d'un óvulu d'una gimnosperma o d'una anxosperma. Una semiente caltién un embrión del que pue desendolcase una nueva planta baxo condiciones afayaízes. Pero tamién caltién una fonte d'alimentu atroxáu y que ta endolcáu nuna **casulla**.

L'alimentu atroxáu entama como un texíu finu nomáu *endospermu* que ye provistu pola planta proxenitora y pue ser ricu n'aceite o almidón y en proteínes. En dalgunes especies, el embrión allúgase nel endospermu, que la pebilla usará pa la xerminación. N'otros, el endospermu ye absorvíu pol embrión metantu que'l caberu medra dientro de la semiente en desendolcu, y los cotiledones del embrión enllénense del alimentu atroxáu. Na maurez, les semientes d'estes especies carecen d'endospermu. Dalgunes pebilles de plantes comunes que nun caltienten endospermu los les fabes, guisantes, calabaces, mirasoles, y rábanos. Les semientes de les plantes con endospermu inclúin toles coníferes, la mayoría de los monocotiledones, les yerbes, como'l maíz y el cocu.

La **casulla** de la semiente desendólcase a partir de texíos, denomaos *tegumentos*, qu'orixinalmente arrodien el óvulu, esta casulla na semiente maúra pue convertise nuna cáscara fina, como nel cacagüés, o en daqué más sustancial.


image:Lens culinaris seeds.jpg|Llenteyes (*lens culinaris*)
image:Apple seeds - variety Gala (aka).jpg|Pebilles de mazana (*malus domestica*)
image:Brown rice.jpg|Arroz 
image:Almonds.png|Almendres
image:Narcissus pseudonarcissus2 ies.jpg|*Narcissus*
image:Fennel seed.jpg|Semiente de fenoyu (*Foeniculum vulgare*)
image:Chana.jpg|(*Cicer arietinum*) Garbanzu 
image:Mammea americana1.jpg|Mamey mariellu


## Referencies

## Enllaces esternos
Biltu

**Xerminación**, (**xerminar**, **biltar**) ye'l procesu nel cual el xorrecimientu surde dende un estáu de reposu. L'exemplu más común de la xerminación, ye'l **biltu** d'un pebidal (llugar au se planten semientes, pa criar árboles, plantes) a partir d'una semiente d'una planta floral o anxosperma. Sicasí, el xorrecimientu d'un hypha a partir d'una espora micótica ye tamién xerminación. 

Nun sen más xeneral, **biltu** tien el significáu d*'aniciu*, *entamu* qu'implica daqué que s'espande nún ser más grande a partir d'una esistencia pequeña o xermen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Giancarlo Fisichella

**Giancarlo Fisichella**  ye un pilotu de Fórmula 1 italianu, anguaño pilotu titular del equipu Renault. Con anterioridad, foi pilotu na mesma categoría de les escuderíes Sauber, Jordan Grand Prix, Benetton y Minardi.

## Referencies

## Enllaces esternos
Heikki Kovalainen

**Heikki Kovalainen**  ye un pilotu finlandés. Foi un pilotu vinculáu a Renault dende l'añu 2004. Anguaño ye pilotu de F1, na escuderia McLaren, reemplazando asina al volante d'un coche de la escudería británica a Fernando Alonso (que cuerre en Renault F1 Team). El so compañeru d'equipu anguaño ye'l británicu Lewis Hamilton.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jenson Button

**Jenson Button**  ye un pilotu de Fórmula 1, anguaño pilotu titular del equipu Honda, enantes nomáu BAR. Con anterioridá, foi pilotu na mesma categoría de les escuderíes Williams, Benetton y Renault.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nick Heidfeld

**Nick Heidfeld**, , conocíu como **Nicklaus**, ye un pilotu de Fórmula 1 alemán, anguaño pilotu titular del equipu BMW Sauber.

## Referencies

## Enllaces esternos
Robert Kubica

**Robert Józef Kubica**  ye un pilotu de Fórmula 1. En 2005 ganó les World Series by Renault col equipu vascu Epsilon Euskadi. Fizo unes pruebes colos equipos de Fórmula 1, Renault F1 y Minardi. Ta consideráu un pilotu revelación.

## Referencies

## Enllaces esternos
David Coulthard

**David Coulthard**  ye un pilotu de Fórmula 1 escocés. Pese a nun ser campeón del mundu, 

## Referencies

## Enllaces esternos
Nico Rosberg

**Nico Rosberg**  ye un pilotu de carreres xermanofinés. Ye'l fíu del campeón de la temporada 1982 de Fórmula 1 Keke Rosberg. Ganó la temporada 2005 de GP2 Series col equipu ART Grand Prix, arriendes de participar na Fórmula 3 Euroseries. Anguaño ye pilotu de la escudería Williams.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alexander Wurz

**Alexander Wurz**  ye un pilotu de Fórmula 1. Ye'l segundu fíu del campeón de rallys na modalidá Rallycross, Franz Wurz. Foi'l pilotu más xoven en ganar el campeonatu de LeMans.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina web oficial 
*
*Estadístiques en Driver Database
Vitantonio Liuzzi

**Vitantonio Liuzzi**  ye un pilotu de Fórmula 1.

## Biografía
La so carrera entamó nel añu 1991, cuando se subió por primer vegada nun kart de competición. En 1993 ganó'l so primer campeonatu de Karting n'Italia.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial de Vitantonio Liuzzi 
* 
* Vitantonio Liuzzi en Driver Database
Sebastian Vettel

**Sebastian Vettel**  ye un pilotu de carreres. Ye'l segundu pilotu del equipu Scuderia Toro Rosso de la Fórmula 1.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ralf Schumacher

**Ralf Schumacher**  ye un pilotu alemán de Fórmula 1. Ye arriendes l'hermanu menor del 7 vegaes campeón de la categoría Michael Schumacher.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial de Ralf Schumacher (inglés y alemán)
Jarno Trulli

**Jarno Trulli**  ye un pilotu de Fórmula 1 italianu, anguaño pilotu titular del equipu Toyota. Casáu con Barbara Mercante, cola que tuvo un fíu, Enzo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Adrian Sutil

**Adrian Sutil**  ye un pilotu d'automovilismu alemán. Mide 183 cm y pesa 75 kg. El xoven talentu bávaro ye fíu de músicos profesionales, d'una alemana, Monika, con un uruguayu, Jorge. 
Dempués de dos años na Fórmula 3 EuroSeries, finando segundu, foi confirmáu como pilotu del equipu alemán de A1GP. En xineru de 2006, foi confirmáu tercer pilotu del equipu de Fórmula 1, MF1 Racing, nel cual compartirá el puestu col tamién alemán Markus Winkelhock y Giorgio Mondini.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sakon Yamamoto

**Sakon Yamamoto**  ye un pilotu xaponés de Fórmula 1. Ye conocíu por ser el peor debutante na historia de la Fórmula 1, por nun finar la segunda vuelta de nengún Gran Premiu nel que participó.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial
*
Takuma Sato

**Takuma Satō** (佐藤 琢磨, tresllit. **Satō Takuma**; ) ye un pilotu de Fórmula 1 xaponés.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anthony Davidson

**Anthony Davidson**  ye pilotu de Fórmula 1 col equipu Super Aguri F1.
Nos caberos años, tuvo de prebador col equipu BAR Honda (anguaño, Honda Racing F1). 
Fizo la so primer y única participación nel Gran Premiu de Malasia de 2005, porque Takuma Sato alcontrábase enfermu. Tuvo d'abandonar na vuelta 3 por un problema de motor.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar bahamés

El **dólar** (BS$) ye la moneda de Les Bahames dende 1966. Ta abreviáu davezu col signu dólar $ o con BS$ para desemeyalu de les demás denominaciones en dólares. Ta dixebráu en 100 centavos. El dólar de Les Bahames ta en convertibilidá col dólar d'Estaos Xuníos a una rellación de 1 BS$ = 1 U$S. 

Les sos monedes son de 1, 5, 10, 15 (rara), 25, 50 centavos; $1 y $2. Los billetes son de 50 centavos (raru), $1, $3 (raru), $5, $10, $20, $50 y $100.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar d'Islles Fixi

El **dólar d'Islles Fixi** (ISO 4217 FJD) ye la moneda d'Islles Fixi dende 1969. Abréviase davezu col signu del dólar, $, o inclusive FJ$, para desemeyalu d'otres monedes que tamién tienen el nome de dólar. Tamién s'usó el dólar n'Islles Fixi de 1867 a 1873. Dixébrase en 100 centavos.

El Bancu Central de Fixi emite dólares en monedes y billetes. Siendo estos caberos por un valor de $2 $5 $10 $20 y $50.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar neozelandés

El **dólar de Nueva Zelanda**, abreviáu NZ$, y familiarmente denomáu'l Quivi (dólar) ye la moneda oficial de Nueva Zelanda, les Islles Cook, Niue, Tokeláu y les Islles Pitcairn. Introducióse en 1967 pa sustituyir a la llibra neozelandesa cuando s'introdució'l sistema decimal pa les monedes.

El dólar de Nueva Zelanda dixébrase en **100** céntimos. La tasa de cambéu pa caberos de 2006 yeren de **1.55 dólares neozelandeses** por 1 dólar de los Estaos Xuníos, y de **1,87 dólares neozelandeses** por euru (€).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Dólar neozelandés - billetes
Dólar de Brunéi

El **dólar de Brunéi** (en malayu *ringgit Brunei*, códigu monetariu *BND*), ye la unidá monetaria del sultanatu de Brunéi dende 1967. Alcuéntrase dividíu en 100 cen. Pue abreviase como $ o meyor con B$ pa que nun se trafulque col dólar d'otros países.

El dólar de Brunéi ta fixáu al dólar de Singapur, Singapur ye'l primer sociu comercial de Brunéi.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar bermudianu

El **dólar bermudianu** (el códigu ISO 4217 ye **BMD**), ye la moneda de Les Bermudes dende 1970. Abréviase davezu col signu del dólar $, o tamién como **BD$** pa diferencialu d'otres monedes col nome de dólar. Divídese en 100 céntimos.

El dólar de Les Bermudes ta lligáu al dólar norteamericanu con un cambéu 1:1 y nun se negocia fuera de Les Bermudes. 

## Historia
Les Bermudes tuvo moneda propia dende'l sieglu XVII. La llibra bermudiana foi reemplazada pol dólar en 1970 con un cambéu de **1 dólar**= 8 xelinos y 4 peniques (igual a 100 peniques), yera equivalente en valor a la llibra esterlina. Usáronse monedes britániques pero Les Bermudes imprentó los sos propios billetes.

## Ver tamién
*Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar canadianu

El **dólar canadianu** (n'inglés: *Canadian dollar*, en francés: *dollar canadien*; nel usu cotidianu, cenciellamente *dollar*) ye la unidá monetaria oficial de Canadá. Subdivídese en 100 *cents* (céntimos). El so códigu ISO 4217 ye **CAD**.

## Ver tamién
*Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
* Dólar canadianu (Billetes)
Dólar de les Islles Caimán

El **dólar de les Islles Caimán** ye la moneda del archipiélagu homónimu. Ta remanáu pola Autoridá Monetaria de les Islles Caimán dende xineru de 1997. Púnxose en circulación en mayu de 1972. 

Enantes de mayu de 1972, la moneda de les Islles Caimán yera la propia de Xamaica que nun primer intre denomóse Libra xamaicana pa pasar llueu a denomase dólar xamaicanu. Ente mayu y agostu de 1972 abrióse un periodu de cambéu nel que teníen cursu llegal dambos dólares, el de Xamaica y el de Caimán. El 1 de setiembre de 1972 la única moneda con valor llegal nel archipiélagu ye'l so propiu dólar. 

El códigu ISO pa la moneda ye **KYD**.

El dólar de les Islles Caimán tien una tasa de cambéu fixa con respeutu al dólar d'Estaos Xuníos allugáu en **1 dólar** de caiman a **1,227 dólares americanos**. Magar que xeneralmente intercambéase con una tase de **1.25** nes tiendes de les islles.

## Billetes y Monedes d'anguaño
Ca dólar de Caimán divídese en 100 centavos. 

Los billetes y monedes con cursu llegal son: 

*1 centavu
*5 centavos
*10 centavos
*25 centavos
*$1
*$5
*$10
*$25
*$40 (introducíu en 1981)
*$50 (introducíu en 1985)
*$100 (introducíu en 1981)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Autoridá Monetaria de les Islles Caimán
Dólar de Barbados

El **dólar de Barbados**, símbolu "$" o "Bds$", ye la moneda nacional de Barbados. El so códigu ISO 4217 ye "BBD". Un dólar ta dixebráu en 100 centavos (¢).

El dólar de Barbados crióse tres del afitamientu del Central Bank of Barbados (CBB), fundáu por Orden del Parllamentu de Barbados de mayu de 1972. Enantes d'esto Barbados y otres islles del este del Caribe afayábense baxo l'autoridá de la East Caribbean Currency Authority, (ECCA), que tenía por moneda el Dólar del Caribe Oriental.

Munches de les monedes en circulación en Barbados foren acuñaes pola Real Fábrica de Moneda de Canadá.

* Monedes en circulación:
:1 ¢ (cobre) — 5 ¢ — 10 ¢ — 25 ¢ — 1 dólar (plata)

* Billetes en circulación:
:1 dólar (roxu) — 2 dólares (azul) — 5 dólares (verde) — 10 dólares — 20 dólares (púrpura) — 50 dólares — 100 dólares.

## Tipos de cambéu anguaño

## Referencies

## Enllaces esternos
* Bancu Central de Barbados (CBB) 
* Dólar de Barbados (Billetes)
Dólar belizianu

El **dólar belizianu** (n'inglés *Belize dollar* o, cenciellamente, *dollar*) ye la moneda de Belize. El códigu ISO 4217 ye **BZD**. Davezu abréviase **$**, o **Bz$** para desemeyalu del dólar de los Estaos Xuníos y de otros tipos de dólares. Subdivídese en 100 *cents*.

La primer vegada que apaeció el dólar n'Hondures Británica foi en mena de billetes en 1855. Sustituyó a la llibra esterlina como unidá monetaria de la colonia, con emisión propia de monedes y billetes. El dólar tenía entós un valor de 4 xelinos y 2 peniques, ye decir, una llibra equivalía a 4,80 $. 

Emitíu pol Bancu Central de Belize (*Central Bank of Belize*), circulen monedas de 1, 5, 10, 25, 50 cents y de 1 dòlar, y billetes de 2, 5, 10, 20, 50 y 100 dólares.

## Tases de cambéu
*1 EUR = 2,41225 BZD (18 d'abril de 2006)
*1 USD = 2 BZD (tasa de cambéu fixa)

## Ver tamién
*Dólar
*Dólar de los Estaos Xuníos

## Referencies

## Enllaces esternos
* Bancu Central de Belize
Dólar del Caribe Oriental

El **dólar del Caribe Oriental** (n'inglés: *East Caribbean Dollar*) ye la moneda de cursu llegal en 6 países independientes (Antigua y Barbuda, Dominica, Granada, Saint Kitts y Nevis, Saint Lucia y San Vicente y Les Granadines) y dos territorios del Reinu Xuníu (Anguilla y Montserrat) que s'afayen allugaos nel mar Caribe. La moneda sustituyó al dólar de les Indies Orientales en 1983 y emítese pol Bancu Central del Caribe Oriental (n'inglés, *Eastern Caribbean Central Bank*, **ECCB**) con sede en Saint Kitts y Nevis. En xunu de 2003 el Bancu Central caltenía en circulación 483.3 millones de EC$, de los que 432.8 millones circulaben en papel moneda y 50.5 millones en moneda metálico. El papel moneda ye impresu pola compañía De la Rue Currency y les monedes son fabricaes pola Real Casa de Moneda del Reinu Xuníu.

El códigu ISO 4217 pal dólar del Caribe Oriental ye **XCD** y davezu represéntase como **EC$**.

Monedes en circulación:

* 1 centavu
* 2 centavos
* 5 centavos
* 10 centavos
* 25 centavos
* 1 dólar

Billetes en circulación:

* $5 dólares 
* $10
* $20
* $50
* $100

## Ver tamién

* Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
Frutu secu

Los **frutos secos** denómense asina porque tienen toos una carauterística común: na so composición natural (ensin l'aición del home) tienen menos d'un 50% d'agua. Son alimentos enforma enerxéticos, ricos en grases, en proteínes, asina como n'oligoelementos. Según la mena de frutu secu, tamién puen apurrir bones cantidaes de vitamines (sobro tou del grupu B) o ácidos grasos omega 3 (poliinsaturaos).

## Menes de Frutos
Puen desemeyase dos grandes grupos de frutos secos:
* Los que tan endolcaos con una *cáscara duro* (casulla), como l'almendra, la ñuez, el pistachu, ...
* Aquellos provenientes de **frutes desecaes**, como les uves pases, los nisos (cirgüeyos desecaos, los oreyones d'albaricoque, dátiles...

### Frutos secos de cascara duro
Una numberación de los frutos sería:
* Almendres.
* Anacardu. 
* Ablanes.
* Cacagüé.
* Ñueces. 
* Pistachos. Que son los frutos del árbol denomáu *[[alfósigu]]*, suelen tomase torraos en sal.
* semientes de Mirasol. Denomaes n'asturianu ***pipes***.
* Semientes de Sésamu.
* Piñones.
* Castañes. 
* Semientes de Calabaza.

### Frutos desecaos

* Pases. 
* Oreyones d'Albaricoque ensugaos.
* Dátiles. 
* Figu pasu.
* Cirgüeles pases.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Valor nutritivu de los alimentos (Frutos Secos)
Dineru

El **dineru** (del llatín *denarius*) ye un intermediariu, un bien natural o artificial. Ye tou mediu d'intercambiu común y xeneralmente aceutáu por una sociedá, poro, pa ser calificáu como dineru, un bien tien de satisfacer los tres siguientes puntos:

# Tien de ser **intercambeable**: Cuando un bien ye requeríu col cenciellu envís d'usalu pa ser intercambiáu por otres coses, caltién esta propiedá. Por exemplu, poques persones guarden billetes pa coleicionalos. Pola escontra, la mayoría de les persones caltiénenlos pola dabilidá d'intercambealos cuando lo deseyen n'arróu d'otros bienes.
# Tien de ser una **unidá cuntable**: Cuando'l valor d'un bien ye usáu davezu pa midir y comparar el valor d'otros bienes o cuando'l so valor ye usáu pa denomar deudes dizse qu'esti bien caltién esta propiedá. Por exemplu, si a la xente d'una cultura da-yos por midir el valor de les coses n'oveyes, les oveyes seríen la principal unidá cuntable. Un caballu podría costar 10 oveyes y un teitu unes 45 oveyes.
# Tien de ser un **caltenedor de valor**: Cuando un bien ye adquiríu col envís de caltener el valor comercial pal futuru intercambiu entós dizse que ye usáu como un caltenedor de valor. Nel casu d'enantes, una oveya tendría un problema a la hora de facer de dineru, darréu que ye un bien perecederu, dau que la oveya muerre col tiempu. Otros materiales, como l'oru y la plata, caltienen el so valor pesie al pasu del tiempu.

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos
Seta

:*Si se refería al terminu Seta (apicultura) ver: [[Enxeita]]*

Les **setes** son los cuerpos fructíferos d'un conxuntu de fungos pluricelulares qu'inclúi munches especies. Suelen xorrecer nel mugor que prevoca la solombra de los árboles, pero tamién en cualesquier ámbitu mugosu y con poca lluz. Unes especies son comestibles y otres son velenoses ya, inclusive, hai delles con efeutos psicoactivos. 

Magar que nun se collechen en güertes, en nutrición les setes comestibles puen incluyise nel grupu de les hortalizes. Son exemplos de setes comestibles el xampiñón (*Agaricus bisporus*), el bola ñeve (*Agaricus arvensis*), el grumelu (*Amanita ponderosa*), el níscalu (*[[Lactarius deliciosus]]*), el gallipiernu o la oronxa (*Amanita cæsaria*).
Pole position

Nos deportes a motor, la **pole position** (n'inglés, lliteralmente: posición de poste) o cenciellamente **pole**, ye'l términu que s'usa pa denomar al primer llugar na parriella de salida de les carreres del circuitu. La fras tien el so orixe na hípica, au el primer corredor salía dende'l llugar más averáu a los postes interiores.

Les posiciones de salida determínense davezu sobro la base d'una o más sesiones previes de calificación, au los pilotos traten d'afitar la so meyor vuelta, o sobro la bas de les posiciones que tuvieren na carrera enterior.

Diferentes categoríes de deporte motor usen diferentes formatos pal determín del corredor que tien la oportunidá de salir dende la *pole position*.

;Fórmula 1 1996 a 2003:
Los pilotos teníen permitío hasta un máximu de 3 salíes de boxes y 12 vueltes nuna sesión clasificatoria d'una hora los Sábados previos a la carrera.

;Fórmula 1 2003, 2004 y 2005 dende'l 28 de mayu:
La pole position determinábase pol meyor tiempu nuna sola vuelta con tanques enllenos los sábados.

;Fórmula 1 2006, hasta anguaño:
Dempués de 2 sesiones elliminatories de 15 minutos ca una, los 12 coches más llentos ellimínense de la ronda, 6 en cada una. Llueu, los restantes 10 traten d'afitar la vuelta más rápida cola carga de combustible qu'ellixan (que tendrán d'usar nel intre de la llargada)

;NASCAR:
La *pole position* determínase per aciu del cronometrax de dos vueltes (una vuelta nos circuitos de la Copa Nextel). La vuelta más entainada conseña la *pole*.

;500 milles d'Indianapolis:
La *pole position* determínase el primer día de los 4 díes de calificación. Ca coche fai 2 vueltes. La velocidá permediu ye lo que determina les posiciones, incluyía la pole. El meyor tiempu afitáu nun sesión previa siempres saldrá per delantre d'un meyor tiempu afitáu nuna sesión postrera. Asina, los 33 meyores tiempos siempres salen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Almendra

L**'almendra** ye'l frutu del almendral. L'aceite d'esti frutu úsase como emoliente, y la sencia d'almendres amarguxes en perfumería, pol so arume. 

## Cifres de producción

## Referencies

## Enllaces esternos
Arachis hypogaea

El  ye una planta añal de la familia de los arbeyos (*[[Fabaceae]]*), que los sos frutos, de mena de llegume caltienen semientes apreciaes en gastronomía. 

## Carauterístiques
La planta ye frebosa y midi de 30 a 50 cm d'altor. Los frutos espoxiguen baxo'l suelu dientro d'una casa lleñosa que, davezu caltién dos semientes. 

## Cultivu
*A. hypogaea*, que ye d'orixe americanu, foi collechada pal aprodamientu de les sos semientes dende hai 4000 ó 5000 años. Los conquistadores españoles adicaren el so consumu en Méxicu-Tenochtitlan, la capital del imperiu azteca, nel sieglu XVI, y postreramente espardiéronlu per Europa y el restu del mundu, xunto con otros mercantes europeos. 
Paez ser que-y daben usu d'orniu , darréu que'l Señor de Sipán nel norte de Perú ya s'orniaba con répliques de cacagüeses d'oru o *maníes* (de *maní*, cacagüesa en Sudamérica): Oreyeres, collares y demás xoyes asoléyense agora nel Muséu de Sipán.

Cultívase en mayu, y recolléchase a caberos de la seronda. Anguaño, el so cultivu ta espardíu por rexones d'África y Asia. Les casques, obteníes como subproductu, empléguense como combustible.


Peanut oil bottle.jpg
PeanutButter.jpg
Peanuts (Arachis hypogaea) - in shell, shell cracked open, shelled, peeled.jpg|
Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|
Cacahuetes-rafax.JPG|Cacagüeses salaes


## Referencies

## Enllaces esternos
Nuez

La **nuez** o **ñuez** ye'l frutu y semiente de la nozal. Tien un altu valor nutritivu, ye ricu en proteínes, vitamines del grupo B, oligoelementos, aceites, lecitina y ácidos grasos omega 3 (poliinsaturaos). Atribúyen-y la capacida d'amenorgar el colesterol.

Consúmese frescu o cocináu, lo mesmo qu'en postres.

## Curiosidaes
Antiguamente considerábase que xintar nueces aidaba a desendolcar la intelixencia pol so aldéu col cerebru humanu. Anguaño, darréu de non la so forma, sinón de los valores nutricionales, tiense demostrao que ye asina.

### Beneficios de la ñuez
De la ñuez tamién puede faese aceite, por mediu del prensado en frio del so frutu secu, esti puede utilizase en crudu y aprovechar la so cantidá d'omega 3 y omega 6, bien beneficiosu pa la salú ameyorando'l sistema circulatoriu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islles Sandwich del Sur

Les **Islles Sandwich del Sur** constitúin un archipiélagu despobláu de 310 km² allugáu nel océanu Atlánticu Sur. Esti archipiélagu ta conformáu por un arcu de 11 islles volcániques qu'avanza hacia l'este. Tán alministraes pol Reinu Xuníu como parte del territoriu d'ultramar de les Islles Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur (n'inglés: *South Georgia and the South Sandwich Islands*). L'archipiélagu ye reclamáu pola Arxentina que lo fai parte integral del Departamentu Islles del Atlánticu Sur dientro de la Provincia de Tierra del Fueu, L'Antártida ya Islles del Atlánticu Sur. 

La islla más austral de toes ye la islla Cook, onde s'atopa'l sector punta Mar Tendíu, que se considera «el puntu más meridional del planeta», ensin considerar el continente Antárticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Archipiélagu de Ḥawai

L**'archipiélagu de Ḥawai** () ta formáu por diecinueve islles y atolones (enantes conocíes como **islles Sandwich**), amás de castros, arrecifes y bancos de sable, nuna alliniación del noroeste al sureste a lo llargo de 2.400 km nel Pacíficu Norte. L'archipiélagu toma'l nome de la islla más grande, Ḥawai, qu'al empar ye la más oriental.

Les islles del archipiélagu son les cumes que sobresalen d'una gran sierra somarina ensamada pola actividá volcánica.Allugáu a 3.000 km, aproximadamente, del continente más próximu, América, ye l'archipiélagu más aislláu de la Tierra.

## Islles principales
*Ḥawai
*Maui
*Oahu
*Kauai
*Moloka'i
*Lanai
*Niʻihau
*Kahoolawe

## Referencies

## Enllaces esternos

*Guía de les islles Ḥawaianes.
Gran Premiu de Baḥréin de 2006

El **[[Gran Premiu de Baḥréin]] de [[Temporada 2006 de Fórmula 1]]** celebrose'l 12 de marzu del 2006, nel Circuitu Internacional de Baḥréin, siendo la primer carrera de la temporada.

La carrera siñó la estrena del nuevu sistema de clasificación perfechu de trés tandes. Les dos primeres d'elles disputense col mínimu combustible indispensable, y marquen la eliminación de los 6 autos más lentos en caúna d'elles. Tres d'ello, los 10 autos restantes disputen una sesión de 20 minutos colos tanques yá cargaos pal entamu de la carrera. La primer clasificación del añu foi dominada pola escudería Ferrari, que se quedó colos dos primeros puestos de la parriella.

Tres la salida de la preba, Alonso avanzó fasta'l segundu llugar na primer vuelta, y persiguió a Michael Schumacher de cerca demientres lo más de la carrera, apoderándose del primer puestu tres de la so segunda parada en boxes. El podiu foi completáu por Kimi Raikkonen, nuna actuación notable como la que fexo'l pilotu xaponés Satoru Nakajima nel Gran Premiu d'Australia de 1989, si se tien en cuenta que partió dende lo cabero de la parriella por mor d'un fallu na suspensión demientres la sesión clasificatoria.

## Resultaos clasificatorios

## Carrera

## Notes

* Vuelta rápida: Nico Rosberg: 1:32.406

* Depués d'una bataya con David Coulthard, Nick Heidfeld foi alvertíu polos comisarios de la carrera por bloquiar el camín a Coulthard.

* Nico Rosberg, siendo esta carrera'l so debú na Fórmula 1, con 20 años foi proclamáu'l pilotu más mozo que tuvo la vuelta rápida, arrampuñando-y el puestu a Fernando Alonso.

* El primer llugar obteníu na clasificación pa la carrera permitió-y a Michael Schumacher igualar el récor de 65 *pole positions*, que hasta entós taba en manes únicamente d'Ayrton Senna.

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Pablo Montoya

**Juan Pablo Montoya Roldán**  ye un pilotu de carreres colombianu. Anguaño ye pilotu de NASCAR, tres del so retiru de la Fórmula 1 en 2006.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pedro de la Rosa

**Pedro Martínez de la Rosa**  ye un pilotu de Fórmula 1 perteneciente a la escudería McLaren-Mercedes. Tien participao en 71 Grandes Premios, faciendo'l so debú'l 7 de marzu de 1999.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escudu de Colonia (Uruguái)

L' **Escudu de [[Colonia (Uruguái)|Colonia]]** (Uruguái) dixébrase en tres cuarteles: el qu'acupa la metá cimera ye de color azul, y contién la Cruz del Sur, la costelación más pequeña.

El cuartel inferior esquierdu, de fondu bermeyu, contién cuatro espigues, que simbolicen los cuatro puntos cardinales, d'au remanen los emigrantes. El restante cuartel, de fondu candu, contién una abeya, que simboliza'l trabayu.

## Ver tamién
* Bandera de Colonia

## Referencies

## Enllaces esternos
Cardioloxía

La **cardioloxía** ye la estaya de la medicina que s'ocupa de les malures del corazón y del aparatu circulatoriu. Inclúise dientro de les especialidaes médiques, ye dicir que nun abarca la ciruxía, inda cuando munches enfermedaes cardiolóxiques son de sanción quirúrxica, polo qu'un equipu cardiolóxico suel tar integráu por cardiólogu, ceruxán cardiacu y fisiatra, integrando amás a otros especialistes cuando'l tarrén del paciente asina lo requiera.

## Referencies

## Enllaces esternos
Organización territorial d'Uruguái

**[[Uruguái]]** ye un estáu xunitariu. Dixébrase en departamentos que tán gobernaos por un intendente municipal, escoyíu por sufraxu universal por una estada de cinco años. Los ediles de la Xunta Departamental actúen como poder llexislativu a nivel departamental.

## Llista de departamentos
Hai 19 departamentos:

## Gobiernu
D'atroxu col **artículu 262** de la Constitución de la República, en materia d'alministración departamental *"el Gobiernu y Alministración de los Departamentos, con esceición de los servicios de seguridá pública, sedrán exercíos por una Xunta Departamental y un Intendente. Tedrán la so sede na capital de ca departamentu y aniciarán les sos funciones sesenta díes dempués de la so eleición.*"

Amás, *"l'Intendente, con alcuerdu de la Xunta Departamental, podrá delegar nes autoridaes llariegues l'exerciciu de determinaos cometíos nes sos respeutives circuscripciones territoriales"*(...).

*"Los Gobiernos Departamentales podrán alcordar, ente só y col Poder Executivu asina como colos Entes Autónomos y los Servicios Descentralizaos, la organización y prestación de servicios y actividades propies o ermunes, tanti nos sos respetivos territorios como en forma rexonal o entedepartamental."*

### Organización
L**'artículu 263** caltién que: *"Les Xuntes Departamentales encadarmaránse de trenta y un miembros"*.
Éstos exercerán nos sos cargos por una estada de cinco años, lo mesmo que los Intendentes que podrán asinamesmo ser reellectos desixéndose la so renuncia tres meses enantes d'entamar la campaña política.

El cargu d'Intendente alcuéntrase suxetu a sufraxu universal por parte de quienes s'afayen empadronaos nos departamentos au se lleve a cabu la sp eleición.

### Competencies departamentales
# Cumplir y facer cumplir la Constitución y les Lleis.
# Promulgar y espublizar los decretos sancionaos pola Xunta Departamental.
# Entamamientu de presupuestos cola debida aprobación de la Xunta Departamental.
# Aprobación d'impuestos, tases y contribuciones; Fitar los precios por emplegu o aprovechamientu de los bienes o servicios departamentales y homologar les tarifes de los servicios públicos a cargu de concesionarios o permisarios.
# Nomar a los emplegaos de la so dependencia, correxilos y suspendelos. Destituyilos en casu d'ineptitú, omisión o delitu, con autorización de la Xunta Departamental.
# Presentar proyeutos de decretos y resoluciones.
# Designar los bienes a espropiase por mor de necesidá o utilidá públiques.
# Designar miembros de les Xuntas Llocales.
# Velar pola salú pública y la istrcción primaria, secundaria, preparatoria, industrial y artística, proponiendo a les autoridaes competentes los medios afayadizos pa la so meyora.

## Referencies

## Enllaces esternos

* vecinet -Uruguay- Comunicación alternativa independiente pa la participación y la organización popular (axencia de noticies, documentación y comunicación vecinal)
Departamentu

La pallabra ***departamentu*** (del francés: *[[département]]*) tien desemeyaos significaos.

* Una dixebra alministrativa nuna empresa
* Una dixebra alministrativa nun país. Ver:
** **Departamentos** en países americanos
**# Departamentos y partíos de l'Arxentina
**# Departamentos de Bolivia
**# Departamentos de Colombia
**# Departamentos de Chile
**# Departamentos d'El Salvador
**# Departamentos de Guatemala
**# Departamentos d'Haití
**# Departamentos d'Hondures
**# Departamentos de Nicaragua
**# Departamentos de Paraguái
**# Departamentos de Perú
**# Departamentos d'Uruguái
** **Departamentos** en países francófonos (ver: département)
**# Departamentos de Benín
**# Departamentos de Costa de Marfil
**# Departamentos de Francia
**# Departamentos d'Haití
**# Departamentos de Níxer
**# Departamentos de Senegal

* En dellos países, como los Estaos Xuníos y Suiza, ye sinónimu de **[[ministeriu]]**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Laguna Dalga

**Laguna Dalga** ye un conceyu de la provincia de Lleón. Alcuéntrase na comarca del Páramu Llionés. Ta formáu por 4 pueblos: Llaguna Dalga, San Pedru les Dueñes, Santa Cristina'l Páramu y Soguillo'l Páramu.

Población: 971 habitantes

Superficie: 19,7 quilómetros cuadraos

## Referencies

## Enllaces esternos
Estáu unitariu

**Estáu unitariu** ye aquellli n'onde esiste un solu centru d'empoder políticu y cuya organización territorial efectúase al tresvel d'axentes y autoridaes qu'actúen al nivel llocal en delegación d'esi mesmu poder central. 

Amás cunta con un solu [poder llexislativu] que llexisla pa tol país; un poder xudicial unitariu, qu'aplica'l drechu vixente a tol territoriu del Estáu y que nel so bierzu s'establez una Corte Soprema de Xusticia, la cual tien xurisdicción a nivel nacional; y amás cunta con una sola Constitución Política que rixe en tol territoriu y a la cual afáyense sometíes toles autoridaes y habitantes del Estáu. N'otres pallabres, nel Estáu unitariu dase la cuádruple xunidá: xunidá d'ordenamientu zurídicu (drechu), xunidá d'autoridaes gubernatives, xunidá de gobernaos o destinatarios del ordenamientu xurídicu y de les decisiones polítiques y xunidá de territoriu. 

**L'alministración del Estáu unitariu pue ser:**

1) Centralizáu
2) Desconcentráu
3) Descentralizáu

***Será centralizáu***, cuando esista un solo nial d'empoder central, que concentre toles funciones y atribuciones d'alministración del país, y de la cual dependan tolos demás servicios, axencies y oficines públiques que s'alcuentren a lo llargo'l país, los cuales sedrán meros executores de les decisiones o dictámenes del nial d'empoder central que s'alcuentra na capital del Estáu.

***Será desconcentráu***, cuando les autoridaes del poder central, trespasen atribuciones o funciones d'alministración del país a determinados muérganos o servicios públicos, pa qu'éstos los pasen a exercer de xeitu esclusivu, entá cuando estos muérrganos o servicios sigan dependiendo del poder central.

***Será descentralizáu***, cuando se procede a crear muérganos o servicios normalmente por llei y se-yos dota de personalidá xurídica y patrimoniu ermunu, de xeitu que pasen a ser autónomos d'esi poder central (magar que siguen formando parte del Estáu) y con responsabilidá propia de los sos actos.

Tanto desconcentración como descentralización pue ser funcional o territorial. Será funcional cuando determinada función pública se-y encomiende a un muérganu pa que lo exerza a nivel nacional o llocal. Y será territorial cuando se-y encomiende una determinada función a un muérganu con asentamientu territorial dao.

## Llista d'estaos unitarios

## Ver tamién
* Estáu federal
* Estáu rexonal

## Referencies

## Enllaces esternos
Francisco García Pérez

**Francisco García Pérez**  ye un profesor, escritor y periodista asturianu. Ye tamién Doctor **cum laude** en Filoloxía y Catedráticu de Llingua Castellana. Foi *Secretariu Xeneral Téunicu* y *Direutor Xeneral de Difusíon* de la Cultura nel Conseyu Rexonal d'Asturies. Dende 1992 ye'l coordinador del suplementu **Cultura** (Premiu *Atlántida*, finalista del Premiu Nacional de Fomento de la Lletura, Premiu de la Society For News Design de la Universidad de Siracusa) del diariu asturianu La Nueva España onde'l mesmu fai articulos sobre cultura y educación.

Na so faceta d'escritor ye autor de; *Cróniques de 'L Bierzu* (Penthalon, Madrid, 1981), *Lo que hay que oír* (vtp-KRK, Uviéu, 1995), *Una meditación sobre [[Juan Benet]]* (Alfaguara, Madrid, 1997) y *Lopezdebega y Garrote Bill o les tribulaciones d'un profesor de Llingua Catellá en Secundaria* (Laria, Uviéu,2005).
Ye Premiu de la Crítica al Columnismo Lliterariu.

## Referencies
Dólar guyanés

El **dólar** (n'inglés ***dollar***) ye la moneda oficial de Guyana. El so códigu ISO 4217 ye **GYD**.

La moneda foi emitida orixinalmente en 1965. La moneda subdivídese en centavos (*cents*), pero estos caberos nun s'usen dende los años 90 darréu de la inflación. N'abril del 2006 el dólar américanu equivalía a 190 dólares guyaneses. 

Los billetes de 1, 5, 10 y 50 dólares nun s'acuñen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dólar xamaicanu

El **dólar xamaicanu** (abreviáu *JMD*) foi la moneda de Xamaica dende 1969. La so abreviatura ye'l signu del dólar $, o, J$, JA$ pa desemeyalu del dólar d'Estaos Xuníos y de otres menes de dólares. El códigu ISO 4217 ye *JMD*. Subdivídese en 100 *céntimos*. Enantes de Mayu de 1972, la moneda de les Islles Caimán (territoriu d'ultramar de Reinu Xuníu) yera la propia de Xamaica que nun primer momentu se denomó **llibra xamaicana** pa pasar llueu a denomase dólar xamaicanu.

El 30 de xineru de 1968, la Cámara de Representantes de Xamaica votaba la introduccion del dólar, que sustituiría a la Llibra xamaicana. El nuevu dólar nun s'usó namái por Xamaica sinón que tamién poles Islles Caimán, antigua dependencia xamaicana, hasta 1972. Nesa data, el territoriu británicu dexó d'usar el dólar xamaicanu y entamó a usar la so propia moneda, el dólar de les Islles Caimán.

Circulen monedes de 1, 10 y 25 céntimos y de 1, 5, 10 y 20 dólares, y billetes de 50, 100, 500 y 1.000 dólares, emitíos pol **Bancu de Xamaica** (Bank of Jamaica),

## Tases de cambéu
* 1 euru = 77,226 JMD (4 d'abril del 2006) 
* 1 dólar = 63,500 JMD (4 d'abril del 2006)

## Ver tamién
* Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Bancu de Xamaica (con páxines dedicaes a monedes http://www.boj.org.jm/currency_coins.php  y a billetes http://www.boj.org.jm/currency_banknotes.php )
Dólar liberianu

El **dólar liberianu** (n'inglés *Liberian dollar*) ye la unidá monetaria de Liberia. El códigu ISO 4217 ye **LRD** y abréviase **$** o **L$** pa desemeyalu del dólar d'Estaos Xuníos y de les otres menes de dólares. Subdivídese en 100 *cents* o céntimos. 

Cuando Liberia declaró la independencia el 1847 adoutó el dólar liberianu, que tuvo en vigor hasta'l 1907, nel que s'introduxo la llibra del África Occidental. El 1943 foi sustituyía pol dólar d'Estaos Xuníos, hasta qu'en 1960 tornó a adoutase el dólar liberianu, del que nun aniciu namái se alcuñaren monedes. 

Emitíu pol Bancu Central de Liberia (*Central Bank of Liberia*), circulen monedes de 5, 10, 25 y 50 cents y de 1 dólar, y billetes de 5, 10, 20, 50 y 100 dólares. 

## Tases de cambéu
*1 EUR = 64.3763 LRD (18 de febreru de 2007)
*1 USD = 49 LRD (18 de febreru de 2007)

## Ver tamién
*Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
*Bancu Central de Liberia
Dólar de les Islles Salomón

El **dólar de les Islles Salomón** (códigu monetariu: **SBD**) ye la moneda de les Islles Salomón dende 1975. Abréviase davezu col signu del dólar $, o alternativamente SI$ pa desemeyalu de les otres monedes col mesmu nome. Divídese en 100 *cents* (centavos).

## Historia
El dólar de les Islles Salomón introdúxose en 1975 pa reemplazar al dólar australianu. Demientres los 30 años d'esistencia separtada del dólar, y especialmente, demientres la guerra civil que duró dende'l 2000 hasta'l 2003, foi devaluándose, y anguaño un dólar de les Islles Salomón equival a 20 centavos australianos.

## Monedes
Les monedes en circulación son:
* 5 centavos
* 10 centavos
* 20 centavos
* 50 centavos
* 1 dólar
Les Islles Salomón ye miembru de la Commonwealth, y entá sigui apaeciendo la reina nes sos monedes.

## Billetes
* 2 dólares
* 5 dólares
* 10 dólares
* 20 dólares
* 50 dólares
* 100 dólares

## Referencies
Dólar de Trinidá y Tobagu

El **dólar de Trinidá y Tobagu** (n'Inglés *Trinidad and Tobago dollar* o, cenciellamente, *dollar*) ye la moneda oficial del estáu insular de Trinidá y Tobagu. Abréviase como **$**, o **TT$** pa estremalos del dólar de los Estaos Xuníos y d'otres menes de dólar. El códigu ISO 4217 ye **TTD**. Subdivídese en 100 *céntimos*.

El dólar de Trinidá y Tobagu afitóse en 1964 en sustitución del dólar de les Indies Occidentales Britániques con una paridá 1 a 1.

Acúñalu'l Bancu Central de Trinidá y Tobagu (*Central Bank of Trinidad and Tobago*), y circulen monedes de 5, 10, 25 y 50 céntimos, y billetes de 1, 5, 10, 20 y 100 dólares. 

## Ver tamién
* Dólar

## Referencies

## Enllaces esternos
* Bancu Central de Trinidá y Tobagu 
* Inflación añal en Trinidá y Tobagu
Dólar zimbabuanu

El **Dólar de Zimbabue** ye la moneda de Zimbabue dende 1980. Suel abreviase col símbolu del dólar $, o tamién Z$ pa desemeyalu d'otres monedes col mesmu nome. Ta dixebráu en 100 centavos. Reemplazó al Dólar rhodesianu, que s'adoptare en 1970.

Cuando s'entamó a usar, el so valor yera entá mayor que'l del dólar de los Estaos Xuníos (0.68 ZWD = 1.00 USD), pero la inflación y los problemes económicos devaluaron el so valor.

Anguaño, úsense tamién especies nesti país pal comerciu a pequeña escala, que reemplacen a vegaes l'usu del dólar. Esti vezu ancestral remóntase a enantes del sieglu IV e.C..

## Monedes

## Referencies

## Enllaces esternos
Gary Paffett

**Gary Paffett**  ye un pilotu de carreres del Reinu Xuníu.

## Biografía
Progresó per aciu del karting y la fórmula junior nel Reinu Xuníu, ganando la *[[McLaren|Team McLaren]] Autosport [[BRDC]] Young Driver of the Year Award* en 1999. Depués del ésitu na Fórmula 3 alemana y inglesa, foi subcampeón en 2004 de la competición de turismos alemana, DTM. Prebó pal equipu de Fórmula 1 de McLaren, pero'l rumor de qu'en 2005 diba cuerrer con Sauber nun se fizo realidá, esi añu finó primeru nel campeonatu de pilotos, ganando asina'l titulu de campeón del DTM. A fines d'avientu de 2005 anunció que nun diba volver al DTM en 2006 pa defender el so títulu. En 2006 dio'l saltu a la Fórmula 1 con McLaren como pilotu prebador xunto al español Pedro Martínez de la Rosa.

En 2007 por segundu añu consecutivu será prebador pa la escuderia de Fórmula 1 McLaren, pero tamién combinará'l so papel de prebador col de volver a participar nel campeonatu alemán de turismos DTM cola escuderia AMG-Mercedes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mes

Un **mes** (del llatín *mensis*) ye caún de los dolce periodos de tiempu, d'ente 28 y 31 díes, nos que se dixebra l'añu. N'asturianu casique tolos meses tienen un nome de orixe llatín. Asina, marzu ye'l mes dedicáu a Marte dios romanu de la guerra, xunu ye'l mes dedicáu a Juno, febreru debe'l so nome a les **Februa** nes *Lupercales*, el festival de la purificación na Antigua Roma,.. etc. Sicasí, la cultura popular camudó la mena de nomar dalgunos meses, y asina tenemos que setiembre curia rellación col mes númberu 7, ochobre col mes nᵘ8, y lo que tendría de ser los meses 9 y 10 denómense n'asturianu: payares y avientu respeutivamente.

El porqué setiembre yera'l 7ᵘ mes y ochobre l'8ᵘ tien l'aniciu en que na dómina romana, l'añu entamaba en marzu (primer mes).
La duración afitóse de mena que s'intercaltriaren los meses de 30 y 31 díes. Sicasí xunetu y agostu tienen dambos 31 díes, darréu que como xunetu yera'l mes dedicáu a Xuliu César (na mayoría de llingües el nome'l mes deriva de Xuliu) y agostu a César Augustu, camentóse qu'esti últimu nun tenía de ser de menos díes que'l dedicáu a Xuliu César, y d'esti mou foi febreru'l que quedó con menos díes que los demás. Asinamesmo, la esistencia de doce meses tien rellación coles doce constelaciones y cola numberación docenal.

## Duración en díes de los meses del añu

* Xineru, con 31 díes
* Febreru, con 28 díes o 29 n'añu bisiestu
* Marzu, con 31 díes
* Abril, con 30 díes
* Mayu, con 31 díes
* Xunu, con 30 díes
* Xunetu, con 31 díes
* Agostu, con 31 díes
* Setiembre, con 30 díes
* Ochobre, con 31 díes
* Payares, con 30 díes 
* Avientu, con 31 díes 

## Ver tamién
* Mes llunar

## Referencies

## Enllaces esternos