Monte Medulio

**El monte Medulio** ye, según les fontes clásiques, el llugar n'ónde trescurrió la batalla de los postreros guerreros galaicos, cántabros y ástures nel añu 22&nbsp;e.&nbsp;C. frente a les lexones romanes de Cayo Furnio y Publio Carisio, y onde los postreros guerreros resistentes se suicidaron mientres el sitiu.

## Allugamientu
La so situación xeográfica anguaño ye inda revesosa, siendo múltiples llocalizaciones y montes de la xeografía norpeninsular, candidatos a allugar l'históricu monte, que convirtióse nun iconu de tintes cuasi-mitolóxicos. De siguío espónense dalgunes d'eses llocalizaciones, propuestes por investigadores, especialistes o aficionaos, cola contribución de la tradición popular;

### N'Asturies
Según dalgunos, allugase nos montes del conceyu de Ḷḷena, otros allugar nel Picu Cervera, nel *Castro Meduales*, en Miranda (Asturies). 

### En Llión
Delles interpretaciones de les fontes clásiques alluganlu na Sierra de la Lastra (a caballu ente El Bierzo, Llión y Valdeorras, Ourense), onde hai delles muertes: calzaes, restos del foso, quicios de puertes; esti llugar ta cerca de les mines d'oru que tamién esplotaríen los romanos, lo cual esplicaría la toponimia del llugar; otres interpretaciones creen atopalo nos montes de la Sierra de los Ancares, allugada ente El Bierzo y Lugo.

### En Galicia
Sicasí Paulo Orosio asitialu cerca del ríu "Miniu", ("Miniu flumini inminenten"), que pudo ser el Miño lo que lleva a Vicente Risco a refugar esti últimu allugamientu, que considera una xustificación previa a la teoría de Sarmiento relativa a que l'antiguu Miño yera'l Sil, lo cual considera pocu probable en favor d'otros posibles allugamientos como'l Monte Medelo, en Santa Cruz de Arrabaldo (Ourense) (*sosteníu por Boán y que tamién cunta col argumentu de la toponimia al so favor*); Cabeza de Meda (*na [[Contorna de La Baxa Limia|Baxa Limia]], y sosteníu por Cortés, [[José Andrés Cornide de Folgueira y Saavedra|Cornide]] y [[Manuel Murguía|Murguía]]*), los Montes Aloia *(en [[Tui (Pontevedra)|Tui]])* o Santa Tegra, en A Guarda (Pontevedra) (*por [[Schulten]]*).

Modernos estudios establecen una hipótesis que la asitiaría n'unu de los Montes de la Sierra del Caurel (Lugo); el Monte Cido, que'l so topónimu podría provenir de la voz llatina Occidio, (*matanza, carnicería*), y nel que pueden apreciase los restos d'un foso como'l que, según los datos de que disponemos, facer pa sitiar el monte, y nel que s'afayaron muertes romanes como una águila imperial de bronce procedente d'un estandarte. Otros datos que se remanen al so favor ye la llocalización de mal accesu del Caurel, y la so situación ente dellos campamentos romanos de la dómina, Lugo, Astorga y Braga, amás del mapa pela redolada de texos, árboles de que'l so frutu supuestamente tomaríen el venenu mortal, pela redolada del monte. 

Otra recién teoría especula col so allugamientu en O Pereiro de Aguiar, (Ourense), nun monte que lleva por nome "O Castelo", y nel que, al pie d'un antiguu camín real llamáu "Portocarro", puede lleese, grabada nuna gran roca, la inscripción "Sicenata Pacata" (*quietos y pacificados*), en calteres llatinos ya indíxenes. Amás, sirve de sustentu a esta teoría la frase d'Orosio "Ulteriores Gallaeciae Partes”, qu'identificaría, según los autores, la parte oriental de la Gallaecia romana,que yera daqué mayor a la Galicia actual.

Otros autores aseguren habelo atopáu na Sierra de la Lastra (en Valdeorras cerca de la frontera de les provincies de Llión y Ourense).

### En Cantabria
Tamién en 1982 el xesuita Eutimio Martino, na so obra *Roma contra Cántabros y Ástures*, señala a la Sierra de Peña Sagra, en Cantabria, como posible llocalización del citáu monte. Pa ello sofita na, según él, defectuosa interpretación de la pallabra "Praetera", (*Amás*) nos testos d'Orosio. La espresión, diznos Martino, "foi interpretada como niciu de que l'autor camuda nesti puntu d'escena, moviendo la narración a Galicia y al ríu Miño". L'autor considerar escesivu pa xustificar la coherencia d'un saltu d'una guerra que se desenvuelve en Cantabria a tierres gallegues. 

A ello súma-y l'argumentu toponímicu, que la so mayor oxeción sería'l yá mentáu *Minium flumine inminentem*; ello resuelvelo Martino afirmando que'l nome orixinal del ríu Deva (en Cantabria) yera precisamente *Minius*. Pa ello recueye un puntu colindante al Deva, llamáu Rumenes, lo que considera una contraición de "Rius Minius"; amás de la nacencia de dichu río en "Peña Remoña" (*d'antiguo Remoño*), topónimu documentáu dende 1081 que lo averaría a "ríu Miño"; l'autor aduz qu'en munchos de les nacencies de ríos ye precisamente onde se caltién el nome orixinal del mesmu.

Pa la etimoloxía del monte toma distintos nomes de regueros, "regueru de Bedul, de los Abedurios, dambos afluentes del Tanea; ríu Bendul", toos ellos rellacionaos col Abeduriu, concluyendo que'l topónimu Medulio habría de proceder del Abeduriu; "del célticu betulla, *abeduriu*, pudieron derivase +Betullius, +Metullius, y, a lo último la forma llatina tresmitida poles fontes, Medullius.", amás d'afirmar que'l topónimu del Valle de Bedoya, provendría de "Valle Medullea, o Medullia, d'onde resulta Valle de Bedoya". 

A estos argumentos, xúnense-y lo que paecen ser restos d'un foso d'asediu romanu, similar al señaláu nel Caurel.

Coles mesmes Joaquín González Echegaray señala otros trés posibles allugamientos en Cantabria: la Sierra del Escudu de Cabuérniga, Peña Cabarga y el macizu del Dobra (col que coincidiría la estensión de quince milles romanes del foso d'asediu).

### En Palencia
Baldomero Enrique Sendino Martín de Valmaseda publicó'l trabayu "Un topónimu Medulio nel sieglu XII" qu'abre una nueva posibilidá, nel Monte los Cintos de Becerril del Carpio nel norte de Palencia, antigua Cantabria.

## El suicidiu coleutivu
Según cita l'historiador romanu Floro sobre la batalla:

El foso que sirvió pal asediu tamién apaez citáu por Orosio; 
Según el Padre Sarmiento y Vicente Risco, unos inxirieron el venenu del Texu, ente qu'otros habríense refundiáu al fueu d'una inmensa foguera y otros habríense dau muerte coles sos espaes, tres una gran llacuada y so los efeutos de la embriaguez.

Ramón Cabanillas escribiría nel so poema "*¡En pé!*" ("*¡De pies!*"), perteneciente al so poemariu de 1917 "*Da terra asoballada*":

Otros autores contemporáneos han inmortalizado tamién esta epopeya, como ye'l casu de Fernando Lillo Redonet na so novela *Medulio. El norte contra Roma* (2005).
## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
* Un topónimu Medulio nel sieglu XII