Llingües d'Afganistán

Afganistán ye un país multillingüe nel que los dos idiomes más falaos, el paxtu y el dari, tienen calter d'oficiales. El dari ye'l nome oficial del idioma persa n'Afganistán. De cutiu conocer como'l "Persa afganistanu". Tanto'l paxtu como'l persa son llingües indoeuropees dientro de les llingües iranies. Otros idiomes rexonales, tales como'l uzbecu, el turcomanu, el balochi, les llingües pashayi y el nuristani son falaos por grupos minoritarios en tol país.

Dientro de los idiomes menores pueden incluyise el Idioma indostánicu, Panyabí, Ashkunu, Kamkata-viri, Vasi-vari, Tregami y Kalasha-ala, les llingües pamir (Sugní, Munji, Idioma wají y Wají), Brahui, Qizilbash, Aimaq, y Pashai y idioma kirguís. El llingüista Harald Haarmann cree qu'Afganistán alluga más de 40 idiomes menores, con alredor de 200 dialeutos distintos.

## Política llingüística

El dari ye l'idioma más faláu de los idiomes oficiales d'Afganistán. En 1980, a otros idiomes rexonales dióse-yos l'estatus oficial nes rexones onde son l'idioma de la mayoría. L'artículu 16 de la Constitución afganistana de 2004 establez que los uzbecos, los turcomanos, los baluchis, los pashayi, los nuristaníes y los pamiri son, amás del paxtu y el dari, el tercer idioma oficial nes zones onde la mayoría fala. Les modalidaes práutiques pa la implementación d'esta disposición van especificar por llei."

## Política de nomes
Dari ye un términu llargamente encamentáu poles autoridaes afganistanes pa designar los dialeutos perses falaos n'Afganistán, en contraste colos dialeutos falaos nel vecín Irán. Anque inda ye llargamente conocíu como "Farsi" ("persa") pa los sos falantes nativos, el nome foi camudáu oficialmente a Dari en 1964. Dari nun tien de confundir se col dialeutu de Kabul, que ye'l dialeutu persa dominante n'Afganistán. Sicasí, amás de unos pocos conceutos básicos de vocabulariu (y más estilos caligráficos indo-perses na escritura persa-árabe), hai poca diferencia ente'l persa formal escritu d'Afganistán y el d'Irán. El términu Dari de cutiu úsase llibremente pal característicu persa faláu d'Afganistán, polo xeneral el dialeutu de Kabul, pero acútase meyor a los rexistros formales falaos (poesía, discursos, noticieros y otros anuncios d'espardimientu).

## Overview

Dari funciona como la llingua franca de la nación y ye la llingua nativa de dellos grupos étnicos afganistanos, incluyíos el taxiquistaninos, Hazaras y Aimak. Paxtu ye la llingua materna del pueblu paxtu, el grupu étnicu dominante n'Afganistán. Debíu al calter multiétnicu d'Afganistán, la variedá d'idiomes, según el billingüismu y el multillingüismu son ​​fenómenos comunes.

Les cifres exactes sobre'l tamañu y la composición de los diversos grupos etnolingüísticos nun tán disponibles una y bones nun se realizaron censos sistemáticos n'Afganistán en décades. Les estimaciones suxeren los siguientes idiomes principales:

Según un sondéu d'opinión de 2006 qu'arreyaba a 6226 ciudadanos afganistanos escoyíos al azar pola Fundación Asia, el Dari foi'l primer idioma del 49%, con 37 adicionales % indicando la capacidá de falar Dari como segundu idioma; 42% pudieron lleer Dari. De segundes, el Pashto foi'l primer idioma del 40% de les persones encuestaes, ente que un 28% adicional falar como un segundu idioma; El 33% pudo lleer Pashto. L'uzbecu foi'l primer idioma del 9% y el segundu idioma'l 6%. Turkmeno foi'l primer idioma del 2% y un segundu idioma pal 3%. Falóse inglés nun 8% y l'urdú nun 7%.

Un estudiu posterior afayó que Dari yera, per un ampliu marxe, l'idioma más faláu nel Afganistán urbanu, col 93% de los afganistanos que dicíen falalo, pero solo'l 75% de los afganistanos rurales afirmaben lo mesmo.

Una población considerable n'Afganistán, especialmente en Kabul, tamién puede falar y entender hindi-urdú por cuenta de la popularidá ya influencia de les películes y cantares de Bollywood na rexón.

## Referencies

## Llectures encamentaes
* Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors: The Changing Politics of Language Choice

## Enllaces esternos
* Distribution of languages map from Columbia University
* Linguistic map of Afghanistan