Cytinus ruber

***Cytinus ruber*** ye una especie de planta parásita perteneciente a la familia Cytinaceae.

## Descripción

Tien tarmos de 3-8(12) cm, solitarios o en trupos manizos d'hasta 13 sobre'l mesmu raigañu, ablancazaos na porción hipogea, d'un coloráu carmín na aérea, de 1 cm de diámetru na base y 5 cm nel ápiz, glabros. Fueyes de (10)15-25(30)x 7-15 mm, les cimeres mayores que les inferiores, obtuses, fimbriaes (dientes d'hasta 1 mm) na metá apical, densamente inxeríes, de color coloráu carmín –al igual que bráctees y bractéoles–, sobremanera na parte apical. Inflorescencies d'hasta 19 flores; bráctees de 20 x 7 mm, del mesmu color quelas fueyes, ± cóncavu-convexes; bractéoles 15-25 mm, papilosas na cara esterna. Periantu de les flores masculín y femenín 10-23 mm, blancu o d'un blancu rosáu (marfileño na desecación), ± papiloso esterior ya inclusive interiormente;nes flores masculines, ± infundibuliforme –tubu gradualmente estrechadobajo los lóbulos–; nes femenines, lageniforme y que devasa hasta 5 mm el llargor de les bractéoles y bráctees; lóbulos de 3 mm. Frutu 7 mm de diámetru, blancu. Granes numberoses, elipsoides.

## Distribución y hábitat
*Cytinus ruber* alcuéntrase nes carbes, onde parasíta Cistus de flor rosada (*[[Cistus albidus]]*); a una altitú de 0-1000 (1200) metros en Canaries, Rexón mediterránea –dende Portugal hasta Turquía y dende Marruecos hasta Libia–, Cáucasu.

## Propiedaes
Ye una planta comestible (la magaya del ovariu ye duce) y usada d'antiguo en medicina popular como astrinxente o emenagoga.

Observaciones.– Pa dellos autores tratar d'una subespecie de l'anterior –*C. hypocistis subsp. clusii* Nyman–, pero la so coloración xeneral, forma y color de la flor, más la so especificidá col hospedante, dexen estremales bien (sobremanera en frescu, con cierta dificultá en material de herbariu). Anque, acordies con lo que se diz, podría parasitar otres especies ibériques de Cistus con flores rosaes –*C. crispus, C. creticus y C. heterophyllus subsp. carthaginensis*–, únicamentela reparemos, tanto sobre'l terrén como en material de herbariu, en raigaños o cepes de *C. albidus*.

## Taxonomía
*Cytinus ruber* describióse por (Fourr.) Fritsch y espublizóse en *[[Excursionsflora für Oesterreich]]* ed. 3: 69. 1922. 
;Etimoloxía:
***Cytinus***: nome xenéricu que provién del griegu antiguu *k´ytinos*; llatinináu *cytinus(quitinus)* = n'orixe, "el botón floral del granáu (*[[Punica granatum]]* L., punicacees)"; pero nel Pseudo Dioscórides, nome ulterior de la *hypokist( h)ís*, la qu'en Dioscórides ye una planta que “naz xuntu à les rayzes del *Cisto*, y paezse à la flor del granáu”, según la traducción de Laguna –gr. *hypó* = "baxu, debaxo de, etc."; gr. kísthos (kisthós, kístos); lat. cisthos = diverses especies del xéneru *[[Cistus]]* L. (cistacees)–. Resulta versosímil, verdaderamente, que la planta de la que falaben ye la filosa o melera, *[[Cytinus]]* sp.

***ruber***: epítetu llatín que significa "coloráu".
;Sinonimia: 
* *Cytinus clusii* (Nyman) Gand. 
* *Cytinus hypocistis subsp. clusii* Nyman 
* *Cytinus hypocistis var. kermesinus* Guss. 
* *Cytinus hypocistis subsp. kermesinus* (Guss.) Arcang. 
* *Cytinus hypocistis var. striatus* Maire 
* *Cytinus ruber* (Fourr.) Kom. 
* *Hypocistis kermesina* (Guss.) Kuntze 
* *Hypocistis rubra* Fourr.
;*subsp. canariensis* (Webb & Berthel.) Finschow ex G.Kunkel 
* *Cytinus canariensis* Webb & Berthel.
* *Cytinus hypocistis var. canariensis* Webb & Berthel. 
* *Cytinus hypocistis subsp. canariensis* (Webb & Berthel.) Wettst.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica

## Referencies

## Enllaces esternos