Ríu Oder

El **ríu Oder** (, , ) ye un importante ríu de la Europa Central que naz na República Checa y en fluyendo (xeneralmente en direición norte y noroeste) pel oeste de Polonia, y formar mientres , l'actual frontera ente Polonia y Alemaña (parte de la llinia Óder-Neisse) desagua na llaguna de Szczecin y depués al traviés de tres ramales (Dziwna, Świna y Peenestrom) desagua finalmente na badea de Pomerania (*Stettiner Haff*) nel mar Bálticu.

Alministrativamente, escurre poles rexones cheques d'Olomouc y Moravia-Silesia, polos voivodatos polacos de Silesia, Opole, Baxa Silesia (y la so capital, Wrocław), Lubusz y Pomerania Occidental y ye frontera de los estaos alemanes de Brandeburgu y Mecklemburgu-Pomerania Occidental.

El ríu Óder tien un llargor de , anque'l cursu más llargu de la so cuenca, qu'algama les , correspuende al sistema Óder-Varta, yá que unu de los sos afluentes, el ríu Varta, casi-y iguala en llargor (). Mientres los postreros 150 años, los trabayos de correición del calce amenorgaron el llargor del Óder dende  a los acturales . Drena una amplia cuenca de , de los que  atopar en Polonia (89&nbsp;%),  na República Checa (6&nbsp;%) y  n'Alemaña (5&nbsp;%). En 1997 tuvo llugar la postrera gran hinchente del Óder, qu'ente otres ciudaes estropió gravemente a Wrocław.

Los sos principales afluentes son el yá citáu Varta y los ríos Bóbr (), Neisse (), Nysa Kłodzka (), Barycz (), Mała Panew (), Ina () y Widawa ().

## Etimoloxía

El Óder ye conocíu por dellos nomes en distintos idiomes, pero los más modernos son bien similares: n'inglés y n'alemán, Óder; en checu, polacu y so sorabo, Odra; en alto sorabo, Wódra; ). En llatín medieval: *Od(d)yera* y en llatín renacentista: *Viadrus* (un vocablu inventáu en 1534).

L'antiguu xeógrafu Claudio Ptolomeo na llocalización del actual Óder asitia un ríu Συήβος (*Suebos*, en llatín: *Suevus*, a partir del nome de la tribu de los suevos), que s'asemeya al modernu nome del Świna, la canal principal que coneuta la llaguna de Szczecin col mar Bálticu. Una boca llamada Οὐιαδούα (o Οὐιλδούα, pola semeyanza gráfica de la Α y la Λ), y poro, en llatín *Viadua* o *Vildua*, alcontrar por él a un terciu de distancia ente'l Suebos y el Vístula, y que seique correspuenda col modernu Wieprz.

En antiguu eslavu eclesiásticu, el nome del ríu ye *Vjodr*.

## Historia

El ríu yera conocíu polos romanos como'l *Viadrus* o *Viadua* en llatín clásicu, qu'anque alcontráu na Germania Magna yá yera una caña de la ruta del ámbare que diba dende'l Bálticu hasta'l Imperiu romanu (ver vía romana). En llingua alemana foi, y llámase, el *Oder*, escritu nos documentos más antiguos como *Odera* o *Oddera* nos documentos llatinos medievales. Mentar nel Dagome iudex, que describe'l territoriu del Ducáu de Polonia sol gobiernu de Mieszko I de Polonia ca. 990, como parte de la frontera occidental de los ducaos.

Primero que los eslavos establecer a lo llargo de les sos veres, el Óder yá yera una ruta comercial importante y tán documentaes ciudaes en Germania xunto con munches tribus que vivíen ente los ríos Albis (tamién conocíu como Elba), Óder y Vístula. Sieglos más tarde, dempués de que les tribus xermániques hubiérense alloriáu, el Xeógrafu Bávaru (ca. 845) especifica los siguientes pueblos eslavos occidentales: Sleenzane, Dadosesani, Opoloni, Lupiglaa y Gоlеnsizi en Silesia, y Wolinians y Pyrzycans en Pomerania Occidental. Un documentu del obispáu de Praga (1086) menta Zlasane, Trebovyane, Poborane y Dedositze en Silesia.

Nel sieglu XIII construyeron les primeres preses pa protexer les tierres agrícoles.

La canal de Finow, construyíu per primer vegada en 1605, coneuta'l Óder y el Havel. Dempués de la terminación en 1914 de la canal de Óder-Havel, más rectu, la so relevancia económica escayó.

La empresa más temprana importante con vistes a la meyora de la vía navegable deber a la iniciativa de Federico'l Grande, qu'encamentó la esviadura del ríu nun nuevu y recta canal nel tramu pantanosu de les tierres conocíes como Oderbruch cerca de Küstrin. El trabayu llevar a cabu nos años 1746-1753: una gran estensión de marismas convertir en tierra de cultivu, una esviadura considerable foi talláu y la corriente principal se confinó con ésitu nuna canal.

A finales del sieglu XIX fixeron trés cambeos adicionales pa faer la vía navegable:

* canalización del cursu principal en Breslau, y dende la confluencia del Glatzer Neisse hasta la desaguada de la canal Klodnitz, una distancia de más de . Estes obres d'inxeniería completar en 1896;
* construcción de la canal Óder-Spree mientres 1887-1891 pa coneutar los dos ríos nomaos;
* profundización y regulación de la boca y cursu inferior de la corriente.

Pol Tratáu de Versalles (1919) la navegación nel Óder sería alministrada pola Comisión Internacional del Óder. Según los artículos 363 y 364 del tratáu, Checoslovaquia tenía derechu a arrendar en Stettin (agora Szczecin) la so propia seición nel puertu, entós llamada *Tschechoslowakische Zone im Hafen Stettin*. El contratu d'arrendamientu ente Checoslovaquia y Alemaña, supervisáu pol Reinu Xuníu, foi robláu'l 16 de febreru de 1929, y terminaría nel añu 2028, sicasí, dempués de 1945, Checoslovaquia nun recuperó esa situación xurídica, de facto abolida en 1938-1939.

Na Conferencia de Teḥrán de 1943, los aliaos decidieron que la nueva frontera oriental d'Alemaña correría a lo llargo del Óder pero dempués de la Segunda Guerra Mundial, el Óder y el Lusatian Neisse formaron la llinia Óder-Neisse, que foi designada polos aliaos victoriosos na Conferencia de Potsdam como la nueva frontera ente Polonia y Alemaña. Un porcentaxe significativu de la población alemana al este d'estos dos ríos fueron evacuaos pola Alemaña nazi o fuxeron primero que l'Exércitu Coloráu averárase. Dempués de la guerra, la población restante foi espulsada pola fuercia acordies con el Alcuerdu de Potsdam. Alemaña Oriental confirmó la frontera con Polonia en 1950, anque Alemaña Occidental, dempués d'un periodu de refuga, solamente aceptó esa frontera en 1970. En 1990 la recién reunificada Alemaña y la República de Polonia roblaron un tratáu que lu reconoz como la so frontera.

## Xeografía
El Óder tien un llargor de :  na República Checa,  en Polonia (incluyendo les  de la frontera ente Alemaña y Polonia) y ye'l segundu ríu más llargu en Polonia (dempués del Vístula). Drena una cuenca de ,  de los cualos atópense en Polonia (89&nbsp;%),  na República Checa (6&nbsp;%), y  n'Alemaña (5&nbsp;%). Delles canales coneutar colos sistemes del Havel, Spree y Vístula y col Kłodnica. Flúi al traviés de los voivodatos polacos de Silesia, Opole, Baxa Silesia, Lubusz y Pomerania Occidental y los estaos alemanes de Brandeburgu y Mecklemburgu-Pomerania Occidental.

La caña principal desagua na llaguna de Szczecin, cerca de Police. La llaguna de Szczecin ta bordiada al norte poles isla d'Usedom (al oeste) y Wolin (esti). Ente estos dos islles, namái hai una estrecha canal (Świna) qu'enllaza cola badea de Pomerania, que ye una parte del Bálticu.

La ciudá más grande del Óder ye Wrocław, na Baxa Silesia.

### Curso
#### Cursu na República Checa

El ríu Óder naz a una altitú de 627 m nel macizu montascosu de Nízký Jeseník, un contrafuerte oriental de los Sudetes, nel distritu de Olomouc (na rexón de Olomouc) cerca y al este de la ciudá d'Olomouc, na histórica rexón de Moravia. Diríxese'l pequeñu regueru mientres un curtiu tramu escontra'l norte, y aína vira escontra l'este, entrando na rexón de Moravia-Silesia, dando entamu a un curtiu tramu que foi usáu como frontera ente les rexones históriques de Moravia y Silesia. El Óder vuélvese cada vez más escontra l'ESI, pasando cerca de la pequeña llocalidá de Klokočůvek, la primer llocalidá del so cursu de solamente daqué más d'un centenar d'habitantes. Llega dempués a Hermánky () y a Jakubčovice nad Odrou () p'algamar al poco Odry ( en 2015), la pequeña ciudá que-y da nome.

Sigue la so meyora pasando frente a Jeseník nad Odrou (), onde'l Óder vira sópito escontra la ENE, nun tramu con munchos y curtios meandros y pequeñes llagunes aluviales a entrambos llaos del cursu abandonaes en dómines de crecíes. Algama depués el Óder la pequeña ciudá de Studénka () y llega llueu a la importante ciudá d'Ostrava ( en 2013), capital de la rexón de Moravia-Silesia. En Ostrava recibe pela marxe esquierda al ríu Opava (de ) y tamién pela derecha, al ríu Ostravice (). Pasa depués el Óder pola pequeña Bogumin (), casi na frontera con Polonia, alcontrada na confluencia, pela derecha, col ríu Olza (). Mientres un curtiu tramu de menos de 10 km el ríu va faer de frontera, un tramu nel que pasa mui cerca de la ciudá polaca de Chalupki ( en 2007). Depués intérnase yá en Polonia pela parte sur del voivodatu de Silesia.


Archivu:Odry, cyklostezka podél řeky Odra.JPG|Sienda piatonal y ciclista a lo llargo del Oder en Odry
Archivu:Řeka Odra v obci Jakubčovice.JPG| El Óder cerca de Jakubčovice
Archivu:Odra, Ostrava-Koblov.jpg| El Óder cerca d'Ostrava
Archivu:2008 OPAVA SOUTOK.JPG|Confluencia del Óder (izqda.) y el Opava (dcha.) en Ostrava
Archivu:Rychvald, Malý Cihelňák (ptačí oblast).jpg|Una de les llagunes llaterales abandonaes pol Óder en Rychvald, distritu de Karviná


#### Cursu en Polonia

Al entrar en Polonia'l Óder emponer en direición norte nun valle ampliu y d'escasu relieve pol que tamién escurre la carretera 45 y nel que llueu llega a la pequeña ciudá de Racibórz ( en 2012), una de les capitales históriques de l'Alta Silesia. Mientres un curtiu tramu va ser la frontera ente voivodatos, ente Silesia y Opole, nel que depués s'enfusará pel sur. Recibe dempués pela derecha al curtiu Bierawka (), casi frente a la pequeña llocalidá de Cisek  en 2015). Sigue la so meyora pasando por Kędzierzyn-Koź-y ( en 2015), una pequeña ciudá alcontrada na confluencia col ríu Kłodnica (), qu'enceta al Óder pela esquierda. Sigue dempués peles pequeñes ciudaes de Zdzieszowice ( en 2007) y Krapkowice ( en 2007), emplaza na confluencia pela esquierda col ríu Osobłoga (). Algama dempués la importante ciudá d'Opole ( en 2015), la capital del voivodatu. Al salir de Opole recibe pela marxe derecha al Prószkowski Potok () y depués al Mała Panew ()]] ()

Sigue'l Óder la so meyora en direición noroeste y en recibiendo pela esquierda al Nysa Kłodzka () y pela derecha al Stobrawa (), llega a la ciudá de Brzeg ( en 2015), pa entrar al poco nel voivodatu de Baxa Silesia. Llega aína a la pequeña ciudá d'Oława ( en 2014), onde recibe pela marxe esquierda al homónimu ríu Oława ().


Archivu:Odra, Racibórz 9.JPG|El Óder cerca de Racibórz 
Ficheru:DOE Kózle.jpg|El puertu de Kózle, en Kędzierzyn-Koź-y. La imaxe amuesa la boca de la canal de Gliwice.
Archivu:Oder_Hotzenplotz_Krappitz.jpg|Confluencia del Óder y el Osobloga
Archivu:Opole Odra most.jpg|El Óder a la entrada de Opole
Archivu:Oppeln-Oder-Kirche.JPG|La catedral de Opole frente al ríu


Continua por Jelcz-Laskowice ( en 2015) y llega a la importante ciudá de Wrocław ( en 2015), la capital del voidodato y la ciudá más populosa en tol so cursu. Atopar nel encruz de dos rutes comerciales históriques: la vía Regia y la ruta del ámbare y desenvolvióse sobre delles islles fluviales delimitadas por vieyos calces y les modernes canalizaciones. Na ciudá recibe pela marxe esquierda y llegando desdeel sur al curtiu Ślęza ().


Archivu:Wroclaw - Ostrow Tumski.jpg|La catedral de Wrocław en cantu del ríu.
Archivu:ZeglugaPasazerska na Odrze.jpg|El Óder en Wrocław.
Archivu:WyspaRedzinska-GK.JPG|Vista de la isla fluvial Rędzińska, coles esclusas que regulen el Óder.
Río Óder, Breslavia, Polonia, 2017-12-21, DD 05.jpg|Óder el so pasu por un parque de Wrocław.


Pasáu Wrocław recibe pela esquierda al Bystrzyca () y pela derecha al Widawa () pa pasar dempués poles pequeñes llocalidaes d'Uraz () y Brzeg Dolny ( en 2008, onde ta la planta química PCC Rokita SA.). Algama depués Lubiaz y recibe pela esquierda al Kaczawa (), pa pasar dempués frente a Ścinawa ( en 2015). Sigue la so meyora y el Óder va ser la llende de la pequeña reserva ecolóxica de Naroczycki Łęg, un área inundable establecida en 1999. Continua'l so lentu escurrir algamando la histórica ciudá de Głogów ( en 2011), alcontrada na confluencia, pela derecha, col Barycz (). Sigue dempués por Bytom Odrzański ( en 2010).

Enfusar dempués nel voivodatu de Lubusz, pa pasar frente a la ciudá de Nowa Sól ( en 2011) y a apenes un par de quilómetros al norte de la importante ciudá de Zielona Góra ( en 2015). Namás dexar tras Nowa Sól el Óder recibe pela derecha al Krzycki Rów () y al Obrzyca () xustu antes de Cigacice, pa virar momentáneamente escontra l'este, pasando por Krosno Odrzańskie ( en 2012), onde recibe, pela marxe esquierda, al ríu Bóbr (). Sigue depués pol parque paisaxísticu de Krzesin, establecíu en 1998 y que protexe un área de  a entrambos llaos del Óder. Nesti tramu protexíu recibe pela esquierda al Neisse () en Ratzdorf (al norte de Guben, en Brandenburgu), un puntu que da entamu a un tramu de  en que'l ríu va ser la frontera internacional con Alemaña.


Archivu:Zdjęcie z lotu ptaka ukazujące panoramę Ścinawy.jpg|El Óder al so pasu por Ścinawa
Archivu:Glogow Most kolejowy 2005 2.JPG|Ponte ferroviariu en Głogów
Archivu:Naratusz.jpg|Conceyu de Nowa Sóla veres del Óder
Archivu:Krosno most.jpg|Ponte en Krosno Odrzańskie
Archivu:Oder Fluss.jpg|Boca del Neisse Lusacio nel Óder


El ríu empónse claramente en direición norte y nesti tramu fronterizu pasa primeru frente a la ciudá alemana d'Eisenhüttenstadt ( en 2014), «ciudá de la fundición de fierro», una ciudá siderúrxica fundada en 1950 pol gobiernu de la República Democrática Alemana como un modelu d'una ciudá socialista y que mientres un tiempu llevó'l nome de Stalinstadt.

Continua la so meyora y llega a Frankfurt del Óder ( en 2014) y la so ximielga polaca Słubice ( en 2015) qu'hasta 1945 foi parte de Frankfurt hasta definise la nueva frontera. Continua dempués pela ciudá polaca de Kostrzyn nad Odrą/Küstriner Vorland ( en 2014), alcontrada na confluencia del so principal afluente, el ríu Varta (), que lu enceta pela derecha. Tol área polaca de la confluencia y el cursu baxu del Varta ta declaráu dende 2001 como parque nacional de Ujście Warty. Finalmente'l Óder entra nel voivodatu de Pomerania Occidental en direición nooeste, pasando peles pequeñes llocalidaes de Gozdowice y Osinów Dolny, onde'l ríu vuelve virar escontra'l norte.


Archivu:PanoramaI.jpg|La parte histórica de la ciudá de Eisenhüttenstadt; la canal Óder-Spree en primer planu]]
Archivu:01 Luftbild Frankfurt oder Slubice 09072011.jpg|Vista de Frankfurt y Słubice
Archivu:Słubice, Polen 001b.jpg|Vista de Słubice, frente a Frankfurt
Archivu:Kuestrin Kietz Oder.jpg|thumb|Vista de los restos de l'antigua fortaleza de Kuestrin (sieglu XVI), destruyida na Segunda Guerra Mundial


Empieza equí un llargu tramu del valle del baxu Óder nel que'l ríu y les sos riberes gocien d'una alta proteición conxunta en dambos países.
Primero, na parte polaca, ta'l parque paisaxísticu Cedynia (*Cedyński Park Krajobrazowy*) un área establecida en 1993 que protexe . (Esti parque ye xestionáu pol organismu «Complexu de Parques Paisaxísticos del Valle del baxu Óder» (*Zespół Parków Krajobrazowych Doliny Dolnej Odry*). La mesma autoridá supervisa'l parque paisaxísticu del Valle del baxu Óder, el parque paisaxísticu de Szczecin y el parque paisaxísticu Boca del Varta. Nos parques paisaxísticos hai siete reserves naturales.) Depués el ríu Óder pasa a ser la llende occidental del parque nacional alemán del Valle del baxu Óder, un llargu parque llinial establecíu en 1995 que protexe  a lo llargo de casi 60 km la ribera alemana hasta la frontera. La ribera polaca tamién ta protexida con otru parque, el parque paisaxísticu del Valle del baxu Óder (*Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry*), establecíu en 1993 y que salvaguarda otres .

Al empiezu d'esi tramu protexíu recibe, llegando dende Alemaña y pela esquierda, al Alte Oder, un antiguu ramal del Óder que llega dende la contorna de Oderbruch. Sigue por Krajnik Dolny, que comunica cola cercana ciudá alemana de Schwedt. Sigue pasando frente a la pequeña llocalidá alemana de Gartz, onde'l ríu estremar en dos ramales: el Óder occidental (en polacu: *Odra Zachodnia*) y el Óder oriental (*Odra Wschodnia*). El ramal del Óder occidental ye un ríu fronterizu hasta la llocalidá alemana de Mescherin, alcontrada frente a la polaca Gryfino, onde'l Óder vuelve entrar en territoriu polacu.

Nel so tramu final dambos ramales del ríu algamen la ciudá de Szczecin ( en 2015), la capital del voivodatu de Pomerania Occidental, que tien un puertu fluvial qu'acueye tráficu marítimu océanico y que dexa la esistencia d'una importante industria naval amás d'importantes industries alimentarias, químiques y cementeres. La rimada de los últimos trenta quilómetros antes de Szczecin ye de namái unos centímetros.


Archivu:PolandSzczecinPanorama.JPG|El Óder en Szczecin
Archivu:Szczecin by night 01.jpg|Vista nocherniega del Óder
Archivu:Wały Chrobrego4.JPG|Puertu fluvial


El Óder enánchase dempués y enche nel llagu Dąbie (un llagu deltaico d'unos 15 km de llargu y hasta 4 km d'anchu que s'empecipia nel interior de la mesma ciudá de Szczecin) y llega dempués a la llocalidá de Police ( en 2014), la postrera del so cursu, onde recibe al curtiu Gunica () y el Óder onde empieza a enanchase. Nesi tramu recibe pela derecha al Gowienica () y depués desagua na llaguna de Szczecin, llindada al norte poles isla d'Usedom (al oeste) y Wolin (esti) y que comunica por un estrechu canal ente dambes (Świna) cola badea de Pomerania, que ye una parte del mar Bálticu.


Archivu:Luftbild Szczecin 2010-07 07(RaBoe).jpg|Vista aérea de Szczecin y el llagu Dąbie
Archivu:0905 Odra Domiąża ZP.JPG|El Óder en Police
Archivu:Wik Police Odra - Łarpia SDC16379.JPG|El Łarpia, un distributario del Óder en Police


### Ciudaes
Nel cursu principal:
* Ostrava – Bohumín – Racibórz – Kędzierzyn-Koź-y – Krapkowice – Opole – Brzeg – Oława – Jelcz-Laskowice – Wrocław – Brzeg Dolny – Ścinawa – Szlichtyngowa – Głogów – Bytom Odrzański – Nowa Sól – Krosno Odrzańskie – Eisenhüttenstadt – Frankfurt (Oder) – Słubice – Kostrzyn – Cedynia – Schwedt – Vierraden – Gartz – Gryfino – Szczecin – Police

Na llaguna de Szczecin y les sos canales:
* na llaguna: Nowe Warpno – Ueckermünde
* na canal del Dziwna (ente isla Wolin y Polonia continental): Wolin – Kamień Pomorski – Dziwnów
* na canal del Świna (ente les islles Wolin y Usedom): Świnoujście
* nel ramal Peenestrom (ente la isla Usedom y Alemaña continental): Usedom – Lassan – Wolgast

### Afluentes
* Afluentes orientales (derecha):
: Ostravice () – Olza () –  – Bierawka () – Kłodnica () – Czarnka – Mała Panew () – Stobrawa () – Widawa () – Jezierzyca () – Barycz () – Krzycki Rów () – Obrzyca () – Jabłonna – Pliszka – Ołobok – Gryżynka – Varta () col Noteć – Myśla – Kurzyca () – Stubia – Rurzyca – Tywa – Płonia – Ina () – Gowienica () - Śmieszka

* Afluentes occidentales (izqda.):

: Opava () – Psina (Cyna) – Cisek – Olszówka – Stradunia () – Osobłoga () – Prószkowski Potok () – Nysa Kłodzka () – Oława () – Ślęza () – Bystrzyca () – Średzka Woda ()– Cicha Woda – Kaczawa () – Ślepca – Zimnica – Dębniak – Biała Woda – Czarna Struga – Śląska Ochla – Zimny Potok – Bóbr () – Olcha – Racza – Neisse Lusacio () – Finow () – Gunica ().

## Hidrometría
 
El relieve bien planu de les contornes que traviesa esplica que'l Óder cause dacuando hinchentes catastróficos.

El réxime de precipitaciones varia aproximao en dos veces en Gozdowice, con un caudal máximu de  n'abril, cuando la nieve se derrite, y un caudal mínimu de  en setiembre).





## Navegación
El Óder ye navegable en gran parte del so cursu, llegando agües enriba hasta la ciudá de Koź-y, onde'l ríu coneuta cola canal de Gliwice. La parte agües arriba del ríu enrióse y dexa'l tráficu de barcaces más grandes (hasta la Clase CEMT IV) pa navegar ente los sitios industriales de tola área de Wrocław. Agües embaxo'l ríu flúi llibremente, pasando peles ciudaes d'Eisenhüttenstadt (onde por aciu el canal Óder-Spree coneuta col ríu Spree en Berlín) y Frankfurt del Oder. Agües embaxo de Frankfurt, el ríu Warta dexa una conexón navegable con Poznań y Bydgoszcz pa barcos más pequeños. En Hohensaaten el canal Óder-Havel coneuta de nuevu colos cursos d'agua de Berlín.

Cerca de la so desaguada'l Óder llega a la ciudá de Szczecin, un importante puertu marítimu de la rexón. El ríu algama finalmente'l mar Bálticu al traviés de la llaguna de Szczecin, tando la desaguada en Świnoujście.

## Ver tamién
* Badea de Pomerania
* Ríos de Polonia
* Ríos d'Alemaña
* Lower Oder Valley National Park
* Llinia Oder–Neisse
* Odra Wodzisław

## Referencies

## Enllaces esternos

* multilingual information site on the Oder
* Odra electronic shipping guide
* Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library