Muelas del Pan

**Muelas del Pan** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Llión.

El nome d'esta llocalidá indica la so vinculación cola molinería, posiblemente pola so situación privilexada nes riberes del Esla. Asítiase na contorna de la Tierra del Pan, sobre una fastera que preciede a los apuertes del Esla, anque la construcción del banzáu de Ricobayo modificó sustancialmente el so paisaxe. Al otru llau del ríu, na contorna de la Tierra d'Alba, atópase Ricobayo (Ricu Vau na documentación medieval), cola que Muelas tuvo comunicada por aciu vau y dende el sieglu XIII con ponte. Mientres sieglos foi bien popular polos sos alfareses y pola fabricación d'una cerámica negra, que'l so oficiu perder pola demanda de mano d'obra na construcción de la presa de Ricobayo.

El conceyu inclúi como anexos les llocalidaes de Cerezal de Aliste, Ricobayo d'Alba y Villaflor.

## Topónimu
El so nome provién de la composión de "Muelas" y "Pan". Muelas pol ensame de molinos que d'antiguo hubo a lo llargo de los regatos que desagüen nel Esla. Pan por tar asitiada na contorna del mesmu nome.

## Símbolos

L'escudu y la bandera municipal fueron aprobaos pol plenu del conceyu de Muelas del Pan na so sesión del 6 de marzu de 2007. L'escudu heráldicu del conceyu represéntase conforme a la siguiente descripción testual o blasón:

La descripción de la bandera aprobóse definitivamente por aciu alcuerdu, de 9 de marzu de 2012 del plenu del conceyu de Muelas del Pan, relativu al cambéu de la bandera municipal. L'alcuerdu alcanzáu dexó sustituyir na bandera municipal la figura del mapa del términu municipal pol escudu municipal, quedando la mesma descrita de la siguiente forma:

## Historia
La importancia del Esla y el pasu de ríu qu'esistió nes cercaníes d'esta llocalidá, quedó atestiguáu poles socesives ocupaciones que se rexistraron na Edá del Bronce, Edá del Fierro, dómina romana y visigoda nel castru qu'esistió nel farallón onde anguaño s'asiente la ermita del Cristu de San Esteban».

Muelas del Pan apaez documentada per primer vegada en documentu del añu 1168. Esti primer documentu tratar d'una carta pola que María Románez concede a San Salvador de Zamora, y a los sos canónigos, la tercia de los diezmos, el derechu d'heredá y de nomamientu de clérigos, que tenía en delles aldegues nes cercaníes del ríu Esla, ente les que Muelas taba mentada espresamente. En 1175 Muelas yera unu de los llugares que formaron les llendes d'Almaraz de Duero, tal que apaez mentada nel fueru qu'esi mesmu añu conceder a la villa. En 1360 volver a documentar, nesta ocasión foi cuando Teresa Martín y la so fía Elena Díez dieron un poder al so fíu y hermano Juan Gómez pa poder presentase a la colación del beneficiu de San Cristóbal de Muelas. De nuevu apaez mentada a finales del sieglu XV, cuando Alfonso de Mella, clérigu de la ilesia de Santiago de Muelas, apaez implicáu nun conflictu sobre la tercia de diezmos y rentes de la mesa capitular.

Muelas del Pan pasó a formar parte de la provincia de Zamora tres la reforma de la división territorial d'España en 1833. D'esta forma siguió encuadráu dientro de la rexón lleonesa, magar esta postrera escarecía de cualquier tipu de competencia o órganu común a les provincies qu'arrexuntaba, teniendo un meru calter clasificatorio, ensin pretensiones de operatividad alministrativa. Tres la constitución de 1978, y la diversa normativa que la desenvuelve, Muelas del Pan pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Llión, en tanto conceyu adscritu a la provincia de Zamora.

## Economía
L'actividá agrícola ye la principal actividá d'esta llocalidá. Mientres les últimes décades del sieglu XX tuvo un desenvolvimientu con un ritmu de crecedera caltenida, deriváu en gran midida pol procesu de concentración parcelaria que se realizó nuna gran parte del términu municipal y que traxo la optimización de les esplotaciones agrícoles. Sicasí, el progresivu avieyamientu de los titulares d'estes esplotaciones, xuníu a les dificultaes nel relevu xeneracional, van faer qu'esti sector tenga un menor pesu na economía llocal.

Tamién cunta cola presencia d'actividaes propies del sector secundario y terciario. Del primeru los censos indiquen la presencia d'esplotaciones rellacionada coles industries extractivas, alimentarias, metáliques básiques, químiques, tresformaos metálicos, manufactureros, etc. Del sector terciariu o de servicios d'actividaes rellacionaes col comerciu, banca y seguros, tresportes y comunicaciones, turismu, etc.

Destaca'l notable desenvolvimientu del turismu nel conceyu de Muelas, impulsáu pol so propiu conceyu cola creación de diversos centros turísticos como'l muséu de l'arqueoloxía y de l'alfarería, el centru d'interpretación el "La Sufreral" o la creación de diverses rutes turístiques:

*Ruta de los Arribanzos: tien el so empiezu na ilesia parroquial y, a lo llargo del percorríu, dexa reparar innumberables paisaxes naturales n'harmonía cola presencia de fontes tradicionales, pontes rústiques, santuarios rupestres, abellugos naturales pal ganáu y restos de vieyos molinos medievales. El paisaxe presenta la presencia de numberoses peñes de formes caprichoses, valles colos sos regatos nos que s'asitiaron pequeños molinos y un mirador dende'l que reparar el Esla hasta casi la so desaguada nel Duero. El tramu final de la ruta entra nel pueblu y pasa al llau de los restos d'un antiguu fornu d'alfarería.

*Ruta del Cristu de San Esteban: tien el so empiezu nel pueblu, xunto a la carretera, pa de siguío llevanos a un paisaxe granítico. Les vistes amuesen l'amiestu de grandes roques y sufreres hasta llegar al banzáu del Esla y, darréu, a la ermita de San Esteban. Nesti tramu pudi reparase la ponte construyida nun fai munchos pa xunir Muelas y Ricobayo, con un únicu arcu de 154 m y 24 m d'altor sobre'l ríu. Al pie de la ermita del Cristu, podremos averar al mirador de la Cueva de la Mora y el Castru de san Esteban, atopáu mientres la construcción de la ponte anterior. La parte final de la ruta va llevanos hasta la Llaguna Nueva y la Llaguna de les Barreres, nes qu'atopar distintos tipos d'aves y fauna autóctona.

## Patrimoniu
; **Ilesia de Santiago**.
:Asítiase na parte más baxa del cascu urbanu, a la fin de les cases, cerca de los apuertes del Esla y precedida d'un ampliu atriu. La so fábrica ye la resultancia de numberoses reformes, nes que s'emplegó sillería y mampostería. Caltién elementos de la dómina románica, asitiaos na esquina suroeste de la nave, la espadaña y parte del muro norte qu'atiesta col campusantu y nel qu'hai una portada. Nel so interior alluga imáxenes que vienen de antigües ermites como una Madalena del sieglu XVI, un San Roque y un San Sebastián, amás d'otres talles. Destaca tamién el so retablu mayor de dos cuerpos y rematáu por un calvariu.

; **Ermita de San Esteban**.
:La ermita del Cristu de San Esteban ye otru de los sos edificios más carismáticos. Atópase emplazada nuna situación envidiable pa cuntar con unes vistes espectaculares del banzáu y xunto al castru prerromanu del mesmu nome.

:Trátase d'un edificiu con fábrica de mampuesto y sillería n'esquines y vanos. Atópase estremáu en dos cuerpos, dando pasu'l segundu arcu a la capiya mayor, más ancha que'l restu del edificiu. Nesta capiya honra la efixe del crucificáu, imaxe de transición románicu-gótica, denomimado popularmente como'l Cristu Emberronao. Na ermita celébrense, ente otros cultos y celebraciones, la romería del martes de Pascua y la misa del día de san Marcos del 25 d'abril.

;**Pobláu del saltu del Esla**.
:Trátase d'un pintorescu pobláu que foi construyíu, nos años cincuenta, p'allugar a los de la empresa hidroeléctrica que construyó'l saltu. D'ente los sos edificios, destaquen la ilesia y l'hotel, dende'l que puede tenese una bona panorámica de la presa y de bona parte del términu de Muelas y de Ricobayo.

;**La Barca de Villaflor**.
:Nel añu 1934, rematóse'l banzáu de Ricobayo. El so hinchente provocó la desapaición de los pueblos que s'atopaben a les veres del Esla en más de 20 km del so cursu, amás d'establecese como una gran barrera a la comunicación ente la zona más occidental de la provincia de Zamora. Ante la imposibilidá téunicu/económica de construyir una ponte que xuniera les llocalidaes de Villaflor (Muelas del Pan) y Villanueva de los Corchos (Videmala), establecióse'l serviciu d'una barcaza. Na mesma zona, Villaflor y Villanueva quedaron dixebraes d'El Campillo que, tamién, pertenecía a San Pedro de la Nave, ta incomunicación perdura na actualidá. El serviciu de la barcaza caltener hasta l'añu 1998 (64 años de serviciu ensin interrupción), añu en que se construyó una ponte ente les llocalidaes antes mentaes. La última barcaza que dio serviciu quedó varada a les veres del banzáu en Villaflor. Los vecinos trataron de convencer al alcalde de la importancia etnográfica y histórica de la Barca, ensin consiguilo. La hestoria d'esa protesta atopar nel enllaz. Anguaño, la Barca fuelga nuna plataforma de formigón, el Mirador de la Barca, gracies puramente a l'aportación económica y al trabayu de los vecinos y persones venceyaes con Villaflor. Curiosamente, el Conceyu de Muelas del Pan incluyó nos folletos turísticos "La Barca de Villaflor" como un puntu d'interés, hai una ruta de senderismo que lleva'l so nome y foi incluyida nel escudu del conceyu.

;Muséu d'Arqueoloxía y Alfarería
:El muséu atópase na cai Sillada, nun edificiu de nueva planta, asitiáu sobre l'antigua cortil de la "Casa del Médicu". El muséu inclúi sales nes que s'esponen les muertes arqueolóxiques de la so historia, xunto con muestres de la so antigua tradición alfarera. Amás inclúi un taller provistu de dos tipos de fornos tradicionales colos que recrear l'actividá alfarera.

## Fiestes patronales

* En Muelas del Pan celebra la festividá del Cristu de San Esteban, el 12 y 13 d'abril.
* La pedanía de Cerezal de Aliste conmemora a los Santos Xustu y Pastor, el 6 y 9 d'agostu, ente que Ricobayo fai lo propio con La nuesa Señora de l'Asunción, el 16 d'agostu, y Santolaya, el 10 d'avientu.
* La pedanía de Villaflor rinde homenaxe a San Mateo, el 19 y 20 d'agostu. A partir del añu 2006, cuenta con ilesia dedicada a San Boal.
* Romeríes: ye bien popular la romería del Cristu de San Esteban o 'Cristu Emberronao', que se celebra na ermita de San Esteban, en Muelas del Pan, el martes tres la Pascua de Resurrección. Esi día, los vecinos alleguen procesionalmente dende la ilesia del pueblu, hasta la ermita, nun desfile que va encabezáu por un pendón formáu per bandes de color verde, colloráu y moráu; tres él, yá como emblema, la cruz parroquial. De siguío, sobre andes llevaes poles muyeres, cargar con una pequeña imaxe del Neñu Xesús. Los homes, afatiaos coles típiques capes de pastor de la contorna, porten a costazos a la Virxe María.

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 72,61&nbsp;km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de &nbsp;hab./km².

En 1842 denominábase Muelas.

Ente 1960 y 1970, crez el términu del conceyu porque incorpora a una parte de Cerezal de Aliste y Ricobayo.

### Población por nucleu
Desglose de población según el Padrón Continuu por Unidá Poblacional del INE.

### Pedaníes
El términu municipal inclúi como anexos a les llocalidaes de Cerezal de Aliste, Ricobayo de Alba y Villaflor. Anque Muelas del Pan pertenez a la contorna de Tierra del Pan, los sos pedaníes pertenecen a la contorna d'Alba y Aliste. 

Muelas del Pan cunta con unu de los pueblos más interesaos de la provincia de Zamora, Villaflor. El primer interés ye qu'esti pueblu camudó de conceyu trés vegaes. Foi primeru pedanía de San Pedro de la Nave, darréu pasó a depender de Cerezal de Aliste, y finalmente, ye pedanía de Muelas del Pan. Hasta l'añu 2006, yera l'únicu pueblu de la Diócesis de Zamora que nun cuntaba con ilesia. Hasta l'añu 1998, Villaflor cuntó con una barcaza pa comunicase col pueblu vecín de Villanueva de los Corchos.

## Alcaldía

### Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 163,84 €.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Zamora
* Tierra del Pan
* Cerezal de Aliste
* Ricobayo
* Villaflor

## Referencies