Viasa

**Viasa** ye un escritor llexendariu de l'antigüedá hinduista, que'l so nome verdaderu ye **Krishna-Dwaipayana**.

Ye'l cuartu miembru del rishi parampara (socesión de gurúes y discípulos) de la escuela Advaita, na que Shankará Acharia (788-820) ye la figura principal.

Llámase-y tamién **Veda Vyasa** (‘divisor del *[Rig] Veda*’) pa esplicar por qué más del 90&nbsp;% del testu tantu del *[[Sāmaveda|Sama-veda]]* como del *[[Yajurveda|Iáyur-veda]]* son copiaos del *[[Ṛgveda|Rig-veda]]:* Viasa estremaría o reorganizaría ‘ el *Rig-veda* (qu'afirma ser escritu por 10&nbsp;poetes relixosos, a los que menta por nome) naquellos otros dos testos, pa facilitar la so comprensión o pa facilitar l'alcordanza de les sos mantras.

El testu épicu *[[Majabhárata]]* (sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.) afirma ser escritu por Viasa.

Tradicionalmente tamién se considera que Viasa foi autor de tolos *[[Upanishads]]* (empezaos a componer nel sieglu&nbsp;VI&nbsp;e.&nbsp;C.) y de tolos *[[Puranas]]* (empezaos a componer nel sieglu&nbsp;II&nbsp;d.&nbsp;C.).

## Nome
* *vyāsa*, nel sistema AITS (alfabetu internacional pa la treslliteración del sánscritu).
* व्यास, n'escritura devanágari del sánscritu.
* Pronunciación: /viása/.
* Etimoloxía:
** separación, división, corte; según el *[[sarvadarśana-saṃgraha|Sarva-darsana-samgraja]]*.
** estensión, espardimientu, prolijidad, cuenta detallada (*viasatás:* en detalle, na so estensión, dafechu); según el *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]* (sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.), Súsruta (sieglu&nbsp;III&nbsp;d.&nbsp;C.) y el *[[Bhagavata-purana]]* (sieglu&nbsp;XII&nbsp;d.&nbsp;C.)
** anchor, estensión, el diámetru d'un círculu; según el *[[bṛhat-saṃhitā|Brijat-samjitá]]* de Varaja Mijira, y el *[[śulba-sūtra|Shulba-sutra]]*.
** distribuyir, disociar, desensamblar (nome del *pada-pāṭhai* o ‘testu disociado’); según el *[[Átharva-veda]]-prātiśākhya*.
** recopilador, compilador, arreglista (este ye'l nome que se-y axudicó al escritor Viasa, por ordenar el testu del *[[Rig-veda]]* (el testu más antiguu de la India, de mediaos del II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.) nos otros dos *Vedes* más modernos (el *[[Sama-veda]]* y el *[[Yajurveda|Iáyur-veda]]*).
** un brahmán que recita o espón los *[[purāṇa|Puranas]]* en públicu. Sinónimu: *pāṭhaka-brāhmaṇa*.
** un arcu que pesa un tulā (4,56 o 7,26 kg); según lexicógrafos (tales como Amarasiṃhai Amar Simja, Jalaiuda, Jema Chandra, etc.), citaos nel *Sanskrit-English Dictionary* del británicu Monier Monier-Williams (1819-1899).

## Datación

Nel *[[Rig-veda]]* (el testu más antiguu de la India, del sieglu&nbsp;XV&nbsp;e.&nbsp;C.) nun se menta a nengún Vyasa.

La so primer mención, como «Kanja Dipaiana» (la versión pāli del nome Krisna Duaipaiana), apaez en dos cuentos yataka budistes: el *Kanja-dipaiana-yataka* y el *Ghata yataka* (dambos del sieglu&nbsp;IV&nbsp;e.&nbsp;C.).
 
Si Viasa efeutivamente creó los otros dos *Vedes* más modernos, viviría ente'l sieglu&nbsp;X y el sieglu&nbsp;IV&nbsp;e.&nbsp;C.
Si escribió'l *[[Majabhárata]]* viviría nel sieglu III&nbsp;e.&nbsp;C.
Si escribió los *Puranas* viviría dempués del periodu gupta (sieglu III&nbsp;d.&nbsp;C.).

## Lleenda
Nel testu épicu *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]* (atribuyíu al propiu Viasa), méntase la lleenda de la so nacencia.

Satiávati yera la fía virxe d'un barqueru, que vivía nel pobláu Kalpi, nel distritu Jalaun de la provincia Uttar Pradesh de la India. Un día'l sabiu errante Parashará (nietu de Vásishtha) pidió-y a Satiávati que lo cruciara al otru llau del ríu. En mediu del ríu, el sabiu sintióse atraíu escontra la neña y propúnxo-y tener rellaciones sexuales. Ella negóse, porque sabía que'l sabiu nun se quedaría a vivir con ella y, al perder la so virxinidá, non podría casase. El poderosu místicu prometiólu que, dempués de tener el so fíu, ella siguiría siendo virxe. Sía comoquier ella siguióse negando, aduciendo que ―según les escritures sagraes hinduistes―, un bote yera un llugar pecaminosu pa concebir un fíu. Entós el sabiu creó una isla nel mediu del ríu Iamuna. La neña inda se negó una vegada más, yá que taben a la vista de les persones presentes en dambes riberes del ríu. Entós el sabiu xeneró una trupa borrina. Satiávati aceptó, y concibió un neñu nel so banduyu. Darréu parió al so fíu na isla.

El neñu tenía la piel escuro, polo que lo llamó Krisná (el cual yera un nome común, y non referíu al dios Krisná, que nun yera conocíu yá que nacería unos años más tarde). Como nació nuna isla (en sánscritu *duipa*), llamar Duaipaiana (‘nacíu nuna isla’).
Tamién sería conocíu como Satiávati Suta, Satiávata y Satiávateia (que signifiquen ‘fíu de Satiávati‘). Apenes nació, el ñácaru convertir n'adultu y abandonó la isla pelos sos propios medios, adoptando la vida d'un asceta. Convertir n'unu de los *[[maharshi|majarshis]]* (grandes *rishis* o sabios).

Darréu foi padre de los príncipes Dritárastra (que nació ciegu) y Pandú (‘palidísimo’) ―teníos respeutivamente con Ambika y Ambalika (los dos esposes del rei Vichitra Viria, fíu de Satiávati y mediohermanu de Viasa)― y de un tercer fíu, el sabiu Vidura, concebíu esa mesma nueche cola esclava de los dos reines.

Viasa foi'l güelu de los líderes de los dos facciones batalloses de la batalla de Kuruksetra (rellatada nel *Majabhárata*): los Pándavas (fíos del so fíu Pandú) y los Kurus (fíos del so fíu Dritárastra). A lo llargo de la historia, realizó apaiciones ocasionales, cumpliendo'l papel de guía espiritual de los sos mozos nietos.

Mientres la batalla, que duraría 18 díes, Viasa dio-y a Sañyaiá (un sabiu na corte del rei ciegu Dritárastra) un poder místico que-y dexaba ver lo qu'asocedía nel campu de batalla (100&nbsp;km al norte de Delhi), de manera de poder cunta-y al so soberanu, procupado polos acontecimientos ente los sos fíos y los sos sobrinos Pándavas.

Según el *[[MahāBhāaguarón|Majabhárata]]*, Viasa viviría a la fin de la tercera yera (duapara-iugá, que durara un total de 864&nbsp;000&nbsp;años) y empiezos de la cuarta yera, l'actual (kali-iugá, que va durar 432&nbsp;000) nel norte de la India.
La mayoría de los hinduistes creen qu'esa dómina asocedió alredor del 3102&nbsp;e.&nbsp;C.

Nos *[[Puranas]]*, especialmente'l *[[Visnu Purana|Visnú-purana]]* y el *[[Bhagavata-Purana|Bhagavata-purana]]*, ye consideráu un avatar secundariu de Visnú (l'avatar escritor”).

Nel *[[Mahābhāaguarón|Majabhárata]]* considérase-y unu de los siete *[[inmortalidá|chiran-yivin]]* (como Jánuman), seres que viven munchos años o que son inmortales.

### Muerte de Viasa
Vyāsa apaez col nome Kanja Dipaiana (la versión pāli del nome Krisna Duaipaiana) en dos cuentos yataka *(jataka):* nel *Kanja-dipaiana-yataka*, Viasa apaez como'l *[[bodhisattva]]* y nun tien nenguna rellación coles sos lleendes de los testos hinduistes. Sicasí, nel *Ghata-yataka*, el papel de Viasa tien paralelu con un importante eventu contáu nel *Majabhárata:*

Un sieglu dempués, el *Majabhárata* modifica la lleenda, por cuenta de que consideraba sagraos a los vrisnis (como fíos del dios Krisna):

L'únicu llibru non relixosu onde Viasa tien una interesante mención ye'l *[[Artha-xastra]]* de Chanakia Pandit. Nel capítulu 6 diz:

Esta referencia podría coincidir cola lleenda budista (que se cree anterior), y llevó a dellos autores británicos a suponer que nes versiones más antigües Viasa morría nesti ataque, anque'l *Artha-shastra* solo cunta que Viasa foi atacáu y los sos atacantes resultaron destruyíos

El *[[Bhagavata Purana|Bhagavata-purana]]* narra la lleenda de manera asemeyada:

Na lliteratura de la India ye común que los sabios tuvieren muertes violentes: por casu, el 
sabiu Yaimini foi entartalláu por elefantes, el sabiu Gótama foi comíu por caníbales (raksasas), y el sabiu Parashara foi comíu por llobos nun monte (los sos discípulos pudieron correr, pero él yera coxu por cuenta de un ataque de chatrías [‘guerreros’]).

## Obres

Según la mitoloxía hinduista, Viasa punxo por escritu la conocencia védica completu ―qu'hasta esi momentu solo tresmitíase per vía oral, de maestru a discípulu― en previsión de la llegada de la era de Kali (que según la cronoloxía hinduista, empezó'l 14 de xineru de 3102&nbsp;e.&nbsp;C.). Na era de Kali, los seres humanos nun tendríen memoria pa recordar tanto testu.

Recibió'l nome de Viasa o Viasadeva (en sánscritu ‘divisor’ o editor) por cuenta de que reordenó *(vi-rusti)* el *Rig-veda* orixinal ―que, según el mesmu testu, foi compuestu por Anguiras, Kanwa, Vásishtha, Vishwamitra, Atri, Bhrigu, Kashiapa, Gritsamada y Agastia―, n'otros dos testos: el *[[Sama-veda]]* y el *[[Yājurveda|Iáyur-veda]]*. Los hinduistes creen que tamién escribió los
108 *[[Upánishads]]* (que se compunxeron a lo llargo de sieglos dende'l V&nbsp;e.&nbsp;C.), el *[[Maya bharata|Majabhárata]]* (del sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.) y los 18 Puranas (que se compunxeron a lo llargo de sieglos dende'l III&nbsp;d.&nbsp;C.).

Sía comoquier ―por cuenta de les diferencies d'estilu y hasta del tipu d'idioma sánscritu― ye bastante bultable que los testos son obra de distintos autores, en dómines bien variaes.

### Lleenda de la escritura del «Majabhárata»
Nel *Majabhárata* cúntase la manera en qu'esti poema foi compuestu: Viasa pidió-y al home elefante Ganesh (fíu del dios Shivá) qu'escribiera'l poema sol so dictáu. Ganesha impunxo la condición de que si Viasa detenía la recitación, él nun volvería escribir. Entós el sabiu Viasa impúnxo-y a Ganesha qu'antes de trescribir un versu tendría qu'entendelo perfectamente. Esta hestoria esplicaría la diferencia d'estilu (complicáu y recargáu) del sánscritu nel que foi escritu'l poema épicu.

### Los Puranas
Amás del testu épicu, tamién se-y considera l'autor de los 18 principales *[[Puranas]]* (si non de toos). El so fíu menor Śukadeva Goswāmī ye'l narrador del importante *[[Bhagavata purana|Bhagavata-purana]]*.

Dellos autores creen que solo tuvo rellación cola composición d'unu d'ellos, el *Bhagavata-purana* (posiblemente del sieglu&nbsp;XI&nbsp;d.&nbsp;C.), el más llargu de los Puranas. Trata alrodiu de la vida de Krisná, quien foi contemporaneu de Viasa. El sabiu Viasa sintióse bien influyíu pola personalidá de Vasudev Krisná, quien yera similar a él en dellos aspeutos. Dambos nacieron de families de clase media, de baxu estatus social: Vasudeva Krisná ente los Iádavas, que curiaben ganáu (y más tarde xubió a la categoría de *[[kshatríia|chatría]]* al matar al rei Kamsa) y Veda Viasa nació ente la comunidá de pescadores.

Dambos teníen piel escuro (polo que dambos yeren llamaos Krisná (‘escuru’). Dambos taben perbién trataos nes creencies y costumes védiques. Y anque Krisná yera un guerreru, un escelente auriga y un políticu, internamente yera un sabiu y un maestru. La so manera de pensar y falar atraxo a Viasa ya inspirar a escribir la hestoria de Krisná. Amestar como suplementu del *Majabhárata* col nome de *[[Harivamsa|Jari-vamsa]]* y depués ampliar (y cuntó munchos detalles más íntimos) como'l *Bhagavata-purana*.

## Autor del «Vedanta sutra»
El *[[Brahma-sutra]]* atribuyir a un tal Badaraiana, lo que lo convierte nel creador de la doctrina principal del hinduismu, el vedanta. Como la isla creada pol so padre taba cubierta por árboles de *badara* (jojoba india), a Viasa conocer como Badaraiana. Anque tradicionalmente considérase que Viasa ye'l Badaraiana qu'escribió los *sūtres*, dellos historiadores piensen que fueron dos personalidad distintes, en sieglos distintos.

## Autor de la Yoga bhashia»
El *[[Yoga bhashya|Yoga-bhashia]]* ye un comentariu sobre los *[[Yoga-sutras]]* de Patanyali (sieglu&nbsp;III&nbsp;e.&nbsp;C.). Esti trabayu tamién se-y atribúi a Viasa, lo cual sería imposible ―si nun se considera la inmortalidá del santu― por cuenta de que ye un testu bien posterior.

## Referencies

## Referencies
**Mahābhāaguarón* de Krisna Dwaipayana Vyasa, traducíu por Kisari Mohan Ganguli, publicáu ente 1883 y 1896.
*El *[[Arthashastra|Artha-shastra]]*, traducíu por Shamasastry, 1915.
*El *[[Vishnu-purana|Visnú-purana]]*, traducíu por H. H. Wilson, 1840.
*El *[[Bhagavata-purana]]*, traducíu por A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada. Los Angeles: Bhaktivedanta Book Trust, 1988.
**Jataka or stories of the Buddha’s former births* (yatakas, o hestories de les nacencies anteriores de Buda), editáu por Y. B. Cowell, 1895.
* 

## Enllaces esternos

*SrimadBhagavatam.com/en (Śrīmad bhāgavatam o *Bhagavata purāna*, la historia antigua del que tien opulencia [Dios]’, completu n'inglés).
*Sacred-Texts.com/Hin/Maha/Index.htm (el *Majabhárata*, traducción completa de Ganguli, n'inglés).
*Sacred-Texts.com/Hin/VP/Index.htm (el *[[Visnú Purana|Vishṇú puraṇá]], testu completu de la traducción de [[H. H. Wilson]], n'inglés).
*[http://www.shankaracharya.org ShankarAcharya.org] (los *Vedanta sūtres* de Badaraiana col *Śankara bhashya*, el comentariu del sabiu [[Adishankara|Śankara]], n'inglés).

== Ver tamién ==
* *Jari-vamsa''