open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peggy Wood

**Peggy Wood**  foi una actriz teatral, cinematográfica y televisiva d'Estaos Xuníos nomada al Oscar. 

## Carrera
El so verdaderu nome yera **Mary Margaret Wood**, y nació en Brooklyn, Nueva York. Wood pasó casi cincuenta años na escena, empezando nel coru y aportando a reconocida como una cantante y estrella del teatru de Broadway. Debutó nel teatru en 1910 nel coru de *Naughty Marietta*. En 1917, en *Maytime*, interpretó'l cantar ‘Will You Remember’. Trabayó n'otros dellos musicales antes d'interpretar a Portia na versión de 1928 de *[[El mercader de Venecia]]*. A finales de los años venti y nos trenta, interpretó papeles principales en musicales en Londres y Nueva York. En 1941, nel estrenu neoyorquín de la obra de Noel Coward *[[Blithe Spirit]]*, interpretó a Ruth Condomine. 

Por cuenta de la so carrera teatral, Peggy nun trabayó demasiáu nel cine. Coprotagonizó xunto a Will Rogers *Handy Andy*, y actuó nel filme *Jalna*. Tamién tuvo un cameo na película de 1937 *[[Nació una estrella (1937)|Nació una estrella]]*, representando a una recepcionista d'un estudiu cinematográficu.

Ente 1949 y 1957, interpretó a la matriarca Marta Hansen, *Mama*, na popular serie televisiva de la CBS *Mama*, basada na película *I Remember Mama*. Tres dicha serie, Wood tamién trabayó n'episodios de *Zane Grey Theater* y nun episodiu de *The Nurses*, xunto a Ruth Gates, que tamién trabayaba en *Mama*.

Dempués actuó xunto a Imogene Coca na obra de Broadway *The Girls in 509*, que tuvo un moderáu ésitu.

La so última actuación nel cine foi como l'atenta madre abadesa na película de 1965 *[[The Sound of Music]]*, pola cual recibió una nominación al Oscar. Wood foi doblada na so parte cantada por Margery McKay. 

Peggy Wood tamién trabayó na adautación de la hestoria bíblica de Ruth, *[[La hestoria de Ruth (película)|La hestoria de Ruth]]*.

En 1969 xunir a la repartida de la serie de l'ABC-TV, *One Life to Live*, nel papel de Dra. Kate Nolan. 

La so primer autobiografía, *How young you look*, foi publicada por Farrar and Rinehart en 1941. Una reedición, *Arts and flowers*, apaeció en 1963. Tamién escribió una biografía de John Drew, y foi co-autora d'una obra llamada *Miss Quis* y de la novela *The Star Wagon*. 

Wood recibió numberosos gallardones pol so trabayu teatral y llegó a presidir la American National Theatre and Academy (ALCE).

## Vida personal
Wood tuvo casada en dos causes, y nos dos enviudó. El so primer home, el poeta y escritor John V.A. Weaver, finó de tuberculosis a los 44 años, y el so segundu home, William Walling, un executivu del mundu de la edición, finó en 1973 tres 32 años de matrimoniu. Wood finó por una hemorraxa cerebral en Stamford, Connecticut.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Peggy Wood en IBDb - Internet Broadway Database (n'inglés)

## Referencies
Mary Badham

**Mary Badham**  ye una actriz d'Estaos Xuníos, conocida principalmente pol so papel de Jean Louise "Scout" Finch en *[[To Kill a Mockingbird (película)|To Kill a Mockingbird]]* (1962), papel pol que foi nomada al Óscar a la meyor actriz de repartu. Nesi momentu, Badham (de diez años d'edá) foi l'actriz más nueva en ser nomada pa esti gallardón. Coles mesmes, ye la hermana menor del direutor John Badham.

## Carrera
Mary Badham nun tenía esperiencies previes nel cine enantes d'apaecer en *To Kill a Mockingbird*. L'Óscar na so categoría foi a otra actriz infantil, Patty Duke pol so papel en *[[The Miracle Worker]]*. Mientres el rodaxe, Badham entabló una rellación bien cercana con Gregory Peck, quien interpretaba al padre de Scout, Atticus Finch; dambos caltuvieron bones rellaciones y Badham siempres llamaba Atticus a Peck, hasta la muerte d'esti en 2003.

Badham tamién tuvo un papel en "The Bewitchin' Pool", l'episodiu final de la serie *[[The Twilight Zone]]*. Dellos fragmentos de los sos diálogos dobláronse na postproducción pola actriz de voz June Foray. Tamién apaeció nes películes como *[[This Property Is Condemned]]* y *[[Let's Kill Uncle]]* enantes de retirase como actriz.

En 2005 volvió a la interpretación tres la solicitú de Cameron Watson. Badham interpretó un caméu pocu convencional xunto a Keith Carradine pa la película *[[Our Very Own]]*. Watson afirmó que nun aceutaría a nenguna otra actriz pal papel y fizo por vese con Badham en Monroeville (Alabama), onde Badham fuera convidada pa presenciar una versión teatral de To Kill a Mockingbird.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lilia Skala

**Lilia Skala**  foi una actriz austroamericana. El so papel más conocíu ye'l de Madre María na película de 1963, *[[Lilies of the Field]]*.

## Vida privada
Skala nació como **Lilia Sofer** en Viena, Austria. La so madre, Katharina Skala, yera católica y el so padre, Julius Sofer, yera xudíu. Él trabayaba como representante de manufactures pa la compañía Waldes Koh-i-noor. Skala foi una de les primeres muyeres en graduase n'Arquiteutura ya Inxeniería pola Universidá de Teunoloxía de Dresde, practicando l'arquiteutura de forma profesional en Viena antes de ser actriz. 

A finales de los años 30 viose forzada a fuxir de la so patria ocupada polos nazis, xunto al so home Louis Erich Skala, y los sos dos fíos pequeños. Lilia y Erich adoptaron l'apellíu de la madre d'ella pa evitar ser reconocíos como xudíos na so fuxida. Finalmente consiguieron escapar, anque en distintos momentos, d'Austria y establecese nos Estaos Xuníos.

Skala pertenecía al cristianismu científicu. Foi introducida a esa relixón en Viena mientres los años 20.

## Carrera
Nos primeros años como refuxada austriaca n'Estaos Xuníos, Lilia trabayó como operaria nuna fábrica de cremalleres en Queens, yá que nin siquier sabía falar inglés. Tres el fin de la guerra, apaeció n'incontables shows de televisión y seriales dende 1952 hasta 1985 (por casu, *[[Alfred Hitchcock presenta]]* en 1965), o como la Gran Duquesa Sofía en Broadway, con Ethel Amenorguen en *[[Llámeme señora]]*. 

Foi nomada a un Óscar a la Meyor Actriz Secundaria pol so papel de Madre María na película de 1963 *[[Lilies of the Field]]*, compartiendo presencia col actor Sidney Poitier, que ganaría l'Óscar a Meyor Actor por esa mesma película, siendo'l primer home afroamericanu en recibir esa reconocencia y la segunda persona tres Hattie McDaniel en 1940. Skala tamién apaecería en *[[Ship of Fools]]* (1965), *[[Charly (película)|Charly]]* (1968), *[[Deadly Hero]]* (1976), *[[Eleanor and Franklin]]* (1976), *[[Roseland]]* (1977), *[[Heartland]]* (1979) *[[Flashdance]]* (1983) y *[[La casa del xuegu]]* (1987).

Morrió en Bay Shore por causes naturales a los 98 años d'edá. La so vida foi suxetu d'una obra epónima pensada pa una sola actriz, *Lilia!*, escrita y representada pola so nieta, Libby Skala.

## Premios y nomamientos

### [[Premios Óscar|Óscar]]

### [[Premiu Globu d'Oru|Globu d'Oru]]

### [[Premios Primetime Emmy|Primetime Emmy]]

### [[Premios Golden Laurel|Golden Laurel]]

### [[Western Heritage Awards]]

## Referencies

## Enllaces esternos
Sandy Dennis

**Sandra Dale Dennis**, más conocida como **Sandy Dennis**,  foi una actriz de teatru y cine d'Estaos Xuníos.

## Infancia
Dennis nació n'Hastings, Nebraska, fía de Yvonne, una secretaria, y Jack Dennis, un funcionariu de correos. Tien un hermanu llamáu Frank. Foi compañera de colexu de Dick Cavett y estudió na universidá Nebraska Wesleyan y na universidá de Nebraska. Sandy crióse en Kenesaw y Lincoln dambes en Nebraska, formó parte del Grupu de Teatru Comuñal de Lincoln y camudóse a Nueva York con 19 años.

## Carrera
Dennis fixo la so primer apaición en televisión en 1956 na telenovela *[[Guiding Light|The Guiding Light]]* y nel cine en 1961 na película *[[Splendor in the Grass]]*. Sicasí algamó la so mayor popularidá nel teatru. Ganó dos premios Tony consecutivos polos sos trabayos en *[[A Thousand Clowns]]* y en *[[Any Wednesday]]*. Ganó l'Óscar a la meyor actriz secundaria pol papel de Honey, la esposa nueva, fráxil y neurótica de George Segal en *[[Who's Afraid of Virginia Woolf?]]* en 1966. A él siguiéron-y les esitoses actuaciones en *[[Up the Down Staircase]]* (1967), *[[The Fox (película)|The Fox]]*, (1967), *[[Sweet November (película de 1968)|Sweet November]]*, (1968) y *[[The Out-of-Towners]]* (1970). En 1964 apaeció nun episodiu del drama pa televisión de la CBS, *[[Mr. Broadway]]*.

Los sos últimos papeles significativos fueron en *[[Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean]]* de 1982 y en 1991 cuando protagonizó la película *[[The Indian Runner]]* que supunxo'l debú de Sean Penn como direutor y guionista.

## Vida personal
Dennis vivió col músicu de jazz Gerry Mulligan ente 1965 y 1976 anque nunca se casaron. Tamién vivió col actor Eric Roberts ente 1980 y 1985.

Morrió de cáncer d'ovarius en Westport, Connecticut a los 54 años.

## Filmografía

## Teatru en Broadway
* *Come Back to the 5 & Dime Jimmy Dean, Jimmy Dean*, 1982 
* *The Supporting Cast*, 1981
* *[[Same Time, Next Year]]*, 1975
* *[[Absurd Person Singular]]*, 1974 
* *Let Me Hear You Smile*, 1973 
* *How the Other Half Loves*, 1971
* *Daphne in Cottage D*, 1967
* *Any Wednesday*, 1966
* *A Thousand Clowns*, 1962 
* *The Complaisant Lover*, 1961
* *Face of a Hero*, 1960
* *The Dark at the Top of the Stairs*, 1957

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* 
* Sandy Dennis n'Internet Off-Broadway Database
* Sandy Dennis Foundation
* Sandy Dennis en Find a Grave
Susannah York

**Susannah York** , foi una actriz británica.

## Carrera
Nacida en Londres, Inglaterra. La so carrera cinematográfica empezó con *Tunes of Glory* (1960), con Alec Guinness y John Mills. En 1961, interpretó'l papel importante en The Greengage Summer, con Kenneth More y Danielle Darrieux.

York interpretó'l papel de Sophie, na película ganadora d'un Óscar *[[Tom Jones (cantante)|Tom Jones]]* (1963), con Albert Finney, tamién apaeció en *Sands of the Kalahari* (1965), *[[A Man for All Seasons]]* (1966), *The Killing of Sister George* (1968) y Batalla d'Inglaterra (1969). Ella coprotagonizó la película pa televisión *[[Jane Eyre (película de 1970)|Jane Eyre]]* (1970), con George C. Scott, ella interpreta'l papel de Jane Eyre.

York foi nomada pa un Oscar como meyor actriz de repartu por *[[They Shoot Horses, Don't They?]]* (1969), pero perdió, ganando Goldie Hawn pol so papel en *Cactus Flower*. 

En 1972, ganó'l premiu a la Meyor Actriz nel Festival Internacional de Cine de Cannes pol so papel en *Images* (1972). Ella interpretó'l papel de Lara la madre de Superman, en ** (1978) y les sos remortines, *[[Superman II]]* (1980) y *[[Superman IV|Superman IV: The Quest for Peace]]*. York fixo apaiciones en munches series de televisión británica, incluyendo a *Armchair Theatre* (1972), *Great Mysteries* (1973), *Prince Regent* (1979) (como María Fitz-Herbert, la esposa clandestina del futuru Xurde IV, y *We'll Meet Again* (1982), *[[Holby City]]* (2003), *Missing* (2010) y *[[Doctors]]* (2010) los sos últimos trabayos.

Nel añu 2006, xunto a la banda italiana de power metal, Rhapsody Of Fire, interpretó la voz de Eloin, pal álbum Triumph Or Agony.

## Referencies
* Cartelera cinematográfica, 1980-1989 Escritu por María Luisa Amador, Jorge Ayala Blanco.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Imdb
Sally Kellerman

**Sally Clare Kellerman**  foi una actriz d'Estaos Xuníos.

## Trayeutoria
Kellerman foi a la escuela *Hollywood High School* y realizó los sos estudios cimeros en *Los Angeles City College*. Más tarde estudió actuación en The Actors Studio en Nueva York. A la edá de 19 años consiguió un contratu como cantante col sellu *[[Verve Records]]*.

Kellerman debutó na película dramática *Reform School Girl* del añu 1957. Na M*A*S*H (1970) interpretó'l papel de *Major Margaret O'Houlihan*. Gracies a esti papel foi nomada al Óscar y al Globu d'Oru. Finalmente consiguiría'l Lloréu d'Oru y el Kansas City Film Critics Circle Award.

Kellerman consiguió un papel protagonista na comedia *Brewster McCloud* (1970). Y en Jeanies Clique (1980) interpretó a *Mary*, la madre de *Jeanie*, interpretáu por Jodie Foster. Na comedia *It Rained All Night the Day I Left* (1980) trabayó xunto a Tony Curtis, trabayu pol que consiguió en 1980 una nominación al Genie Award. Pol so papel na comedia Prêt-à-Porter (1994) llogró xunto col restu de la repartida'l National Board of Review Award.

Kellerman tuvo casada ente 1970 y 1975 col guionista Rick Edelstein, con quien adoptó 1 fía. 

En 1980 casóse col productor de cine Jonathan D. Krane con quien tuvo dos fíos ximielgos.

## Filmografía selecta
* 1957: *Reform School Girl*
* 1962: *Hands of a Stranger*
* 1965: *The Third Day*
* 1968: *[[The Boston Strangler]]*
* 1968: *Star Trek*: como la Doctora Elisabeth Denner
* 1969: *April Fools*
* 1970: *[[M*A*S*H (película)|M*A*S*H]]*
* 1970: *Brewster McCloud*
* 1973: *Slither*
* 1973: *Lost Horizon*
* 1976: *The Big Bus*
* 1979: *I love you, je t'aime*
* 1980: *Foxes*
* 1980: *Deux affreux sur le sable*
* 1980: *Head On*
* 1985: *Moving Violations*
* 1985: *Sesame Street Presents... Follow That Bird*
* 1986: *Back to School*
* 1986: *That's Life!*
* 1988: *You Can't Hurry Love*
* 1989: *All's Fair*
* 1989: *Limit Up*
* 1991: *Drop Dead Gorgeous)*
* 1993: *[[Mask of Murder 2]]*
* 1994: *[[Prêt-à-Porter (película)|Prêt-à-Porter]]*
* 1997: *The Maze*
* 2000: *Women of the Night*
* 2004: *Open House*
* 2007: *The Prince and the Pauper*
* 2008: *[[Delgo]]*

## Premios y nomamientos

## Referencies

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Llista abierta

La llistes abiertes son una variante del sistema eleutoral de representación proporcional onde se refrenda una llista de representantes iguada por un partíu, pero los votantes tienen dalgún tipu d'influencia nel orde de los candidatos. El so contrariu son les llistes zarraes. Tamién se da al votante la capacidá de votar pol partíu, ensin espresar preferencia dalguna ente les persones; na práutica equival a votar pol candidatu más popular o'l primer candidatu de la llista.

Esisten distintos sistemes de llistes abiertes, cada unu de los cualos da una mayor o menor capacidá al votante.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arsenio González Álvarez

**Arsenio González Álvarez**  foi un actor de teatru y dramaturgu asturianu.

Entamó la so trayeutoria como actor na Sala Buenos Aires en 1951 col grupu de teatru del *[[Hogar de Pumarín]]* y a lo llargo de la so carrera participó en delles compañíes como la de Rafael Sánchez, el Grupu Talía de Tremañes y Llorea y el Grupu Esquilo de l'Agrupación Artística Xixonesa. Foi unu de los artífices de la puesta en valor del teatru costumista asturianu y de la recuperación, en 1986, de la Compañía Asturiana de Comedies polo que llogró bien de premios y reconocencia.

Foi ún de los más aclamaos y queridos actores asturianos de finales del sieglu XX y d'entamos del XXI, pola granible interpretación de los papeles de característicu, al altor d'otru de los grandes de la comedia asturiana, José Manuel Rodríguez.  

Morrió víctima d'una leucemia'l miércoles 18 d'ochobre de 2017 en Xixón, los 86 años.

## Dramaturxa
Anque'l mesmu González nun se consideraba a sigo mesmu autor, los sos testos formen parte del patrimoniu dramáticu asturianu. Robló una decena d'obres de xéneru dramáticu costumista asturianu, ente comedies en tres actos (*Asturias patria querida*,* Hay otros güeyos*,* La trastá*, *El tramposu/El boleru de Chano*, *El tratu de Chiripa*, *Xiga, el Repe, Y orbayando...*) y sainetes (*Los figos de San Miguel*, *Güela por necesidá,* *La declaración*), además d'innumerables estampes y cuadros cómicos (*¿Quién manda en casa?, La ludópata, La vieyera, Los décimos* o *El recateo*).

L'Academia de la Llingua Asturiana asoleya en 1997 na so coleición "Mázcara" el volume *Tres comedies,* que recueye tres obres d'Arsenio González: *El boleru de Chano, La Declaración y Los figos de San Miguel.*

Pola so parte, en 2008, el Gremiu d'Editores d'Asturies y la Federación de Grupos de Teatro Amateur del Principado de Asturias (FETEAS) espubliza'l títulu *Teatro en Asturiano*, onde s'inclúi la comedia en tres actos orixinal de González *Hay otros güeyos*.

D'énte estes obres hai que destacar *La Trastá*  (estrenada en 1963) y *El tramposu* (estrenada pola Compañía Asturiana de Comedias en 2009) por ser exemplos de la recuperación de les formes clásiques del teatru costumista asturianu n'actualidá. 

El sainete *Los figos de San Miguel* (que, xunto a *La declaración*, tamién de so, y *Pitición de mano*, d'Antón de la Braña, supunxo la torna de la Compañía Asturiana de Comedias en 1986, baxo la direición d'Eladio Sánchez) lleva más de 125 representaciones dende entós y ye, según Xosé Bolado García, ún de los trunfos d'esti tipu de teatru de costumes asturianes.

## Filmografía
* *[[Xicu'l toperu]]*
* *[[La neña los mios güeyos]]*
* *[[7337]]*
* *[[Puntu (película)|Puntu]]*
* *[[Carne de Gallina]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Arsenio González

Col nome d**'Arsenio González** podemos referinos a:

*Arsenio González Álvarez, actor asturianu.
*Arsenio González Gutiérrez, ciclista español.

## Referencies
Arsenio González Gutiérrez

Foi profesional dende 1983 hasta 1998.

## Palmarés
**1988**
* 1° etapa de la Volta a Cataluña

**1996**
* Clásica de Sabiñánigo
* Circuitu de Getxo

## Equipos
* Kelme (1983-1986)
* Teka (1987-1990)
* CLAS-Cajastur (1991-1993)
* Mapei (1994-1996)
* Kelme-Costa Blanca (1997-1998)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha personal en ''sitiodeciclismo.net''
Peciolu

El **peciolu** (del llatín *petiolus*, forma diminutiva de *pes, pedis*, pie, tueru d'una planta) ye'l rabillo que xune la llámina d'una fueya a la so base foliar o al tarmu. Falta nes fueyes llamaes sésiles o sentaes.

El peciolu puede ser una carauterística determinante pa la identificación de la planta.

El peciolu desenvolver na fase germinativa de la plántula, nel texíu embrionario llamáu hipocótilo. Del allargamientu del hipocótilo surde'l cotiledón o plúmula (texíu precursor de la fueya) y el terminal o meristemo apical. Les célules esternes estrémense y maurecen convirtiéndose nuna **capa [[Texíu epidérmico|epidérmica]]**. Dalgunes de les célules interiores convertir en colénquimes, apurriendo'l sostén al mozu peciolu. Los grupos de célules allargaes formen les **[[hebra provascular|hebras provasculares]]**. El restu del peciolu ta compuestu por célules parenquimátiques asitiaes ente la epidermis y les hebras provasculares formando'l córtex, xunto coles asitiaes dientro d'estes hebras, que formen la migollu.

El parénquima qu'irradia ente los precursores de los manizos vasculares forma los llamaos **rayos de migollu**.

En delles plantes, los pecíolos apándense y ábrense, y les fueyes verdaderes pueden aportar a amenorgaes o sumir por completu. Estos son conocíos como **filoides** o **phyllodia**, o **cladophylla**. Asina, el filodiu vien pa sirvir al propósitu de la fueya. Los filoides son comunes nel xéneru *[[Acacia]]*, especialmente nes especies australianes, al empar en *Acacia* sect. *Phyllodineae*. Dacuando, especialmente nes plantes más nueves, los filodios parcialmente formaos tamién lleven fueyes amenorgaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conceyu d'España

N'España, un **[[conceyu]]** ye, según la Llei reguladora de les Bases del Réxime Llocal, la entidá llocal básica de la organización territorial del Estáu. La mesma llei indica que'l conceyu tien personalidá xurídica y plena capacidá pal cumplimientu de los sos fines y que los sos elementos son el territoriu, la población y la organización.

La Constitución recueye nel so artículu 137:

Los conceyos d'Asturies reciben, oficialmente, la denominación tradicional de conceyos.

## Órganos de gobiernu
;Conceyu 

L'órganu de gobiernu y alministración de los conceyos ye'l conceyu salvu pa los rexíos pol sistema de conceyu abiertu. El conceyu ta formáu por:
* Alcalde;
* Teniente d'alcalde;
* Plenu;
* Xunta de Gobiernu Llocal (rique una población cimera a los 5000 habitantes o que lo axuste'l so Reglamentu Orgánicu o lo decida'l Plenu);
* Comisión Especial de Suxerencies y Reclamaciones (conceyos de Gran Población o lo axuste'l so Reglamentu Orgánicu o lu decida la mayoría absoluta del Plenu);
* Comisión Especial de Cuentes;
* otros órganos del tipu d'estudiu, informe y consulta que:
** quiera establecer la so llexislación autonómica;
** quieran establecer los mesmos conceyos.

## Eleiciones municipales

Los conceyales por conceyu van ser:

(*) van cuntase 25 conceyales polos primeres 100000 habitantes y dos más por cada 200000 habitantes.

Les eleiciones municipales celébrense'l cuartu domingu de mayu cada cuatro años.

Los ciudadanos de dalgún de los países de la Xunión Europea empadronaos n'España van tener derechu al sufraxu activu y pasivu, acordies coles lleis que s'establecieron pa cumplir la directiva europea 94/80/CE del Conseyu.

Los inmigrantes con ciudadanía d'una quincena de países estracomunitarios (Arxentina, Bolivia, Brasil, Burkina Fasu, Cabu Verde, Chile, Colombia, Corea del Sur, Ecuador, Islandia, Nueva Zelanda, Paraguái, Perú, Trinidá y Tobagu, Uruguái, Venezuela) tienen derechu al sufraxu activu en virtú d'alcuerdos de reciprocidá.

## Creación y supresión de los conceyos
Cada conceyu solo va poder pertenecer a una sola provincia. Pa crear o suprimir estos o modificar los términos municipales va haber que rexise pola llexislación de les Comunidaes Autónomes sobre réxime llocal. En nengún casu'l cambéu de términos municipales va poder suponer el cambéu de les llendes provinciales.
Van Riquir seya que non, audiencia de los conceyos comenenciudos y dictame del Conseyu d'Estáu o del órganu equivalente de la Comunidá Autónoma. El pidimientu va dar a conocer a l'Alministración Xeneral del Estáu (AGE).

La creación de nuevos conceyos namái va poder realizase sobre la base de nucleos de población territorialmente estremaos. Los conceyos resultantes tendrán de cuntar con recursos abondos y nun va poder suponer una amenorga na calidá de los servicios emprestaos.

L'Estáu y les Comunidaes Autónomes van poder fomentar la fusión de conceyos cola cuenta d'ameyorar la so xestión.

## Ver tamién
*Conceyos d'España
*Entes llocales n'España
*Ordenación del territoriu
*Alministración llocal (España)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Los ocho mil Españas, El País, 22/11/2010
Astrinxencia

**Astrinxente** o **estípticu** ye cualesquier de les sustancies que cola so aplicación esterna llocal (tópica) retraen los texíos y pueden producir una aición repulgante, antiinflamatoria y antihemorráxica. Ente dellos astrinxentes, con efeutos graos bien diversos, tán los alcoholes, l'allume, los taninos, la quina, el nitratu de plata, l'acetatu de plomu, el sulfatu de cinc, sales de bismutu, el sueru salín, aceite esencial de ciprés y manzaniella.
El sabor astrinxente ye una sensación ente secañu intensa y amargor que se produz na boca. Dellos alimentos tienen sabor astrinxente, como son ciertos frutos sobremanera non maduros como son los dátiles, caquis, etc. Dellos fervinchos de té tamién tienen ciertu sabor astrinxente.

El sabor astrinxente ye una de les cualidaes organoléptiques propies de los vinos tintos, en virtú del so conteníu de taninos, sustancies qu'amás d'apurri-yos el color carmesí carauterísticu, tamién-y dan esi matiz d'amargor y secañu propiu de los vinos tintos fuertes, ricos en taninos.

## Astrinxencia nos vinos
Nel vinu blanco, cuando les uves algamen el maduror esperáu, son collechaes y separaes de tolos paliyos. Si esti procesu tuvo bien realizáu, los taninos apurríos al vinu van ser duces, polo tanto l'astrinxencia del vinu va ser duce. Agora bien si'l procesu de separación de los paliyos nun foi fechu correutamente, los taninos aporados van ser na so mayoría procedentes de les granes, paliyos y hollejos de la uva y esta sensación de astrinxencia vuélvese amargosa. Esti últimu casu ye consideráu una falla nel procesu de vinificación.

Nel vinu tinto, tres despalillar los recímanos, los hollejos, los restos de magaya y les granes entemecer col mostiu por que los taninos pasen al caldu pa da-y el color y otres propiedaes organolépticas. Al paecer, cuando la molécula del tanín tien un tamañu bien pequeñu o bien grande produz muncha astrinxencia, ente que si ye de tamañu mediu, l'astrinxencia ye más baxa.

## Referencies
Piscis

El términu **Piscis** pue referise:

* a la constelación de **[[Piscis (constelación)|Piscis]]**;
* a **[[Piscis (astroloxía)|Piscis]]**, el docenu signu del Zodiacu;

## Otros
* Piscis Austrinus, una de les 48 constelaciones llistaes por Ptoloméu.
* Pisces, categoría taxonómica obsoleta que designa a los pexes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kin Endate

**Kin Endate** (; ) ye un astrónomu aficionáu xaponés, prolíficu descubridor d'asteroides, la mayoría en collaboración con Kazurō Watanabe.

Kin Endate treslladar a Hokkaido pa estudiar fotofrafía na ``Hokkaido Designers School´´. Empezó a interesase pola astrofotografía nel institutu, anque nun empezar en serio coles observaciones de los asteroides hasta 1986.

## Descubrimientos
Ente 1987 y 2008 afayó 623 asteroides de los que 52 fueron afayaos en solitariu y 571 en collaboración con Kazurō Watanabe. La mayor parte de los asteroides renomaos descubiertos por él tán nomaos n'honor a personalidaes de la cultura china y xaponesa. El Minor Planet Center acredita los sos descubrimientos como K. Endate.

Ente los sos descubrimientos más notables tán (5648) 1990 VU1 y (6500) Kodaira, un asteroide troyanu de Xúpiter y el ’’Mars-crosser’’, respeutivamente. Tamién fotografió per primer vegada del Cometa Shoemaker-Levy 9 col so telescopiu priváu la fecha\15\3\1993}}, diez díes antes del so descubrimientu oficia, pero Kin, que buscaba específicamente asteroides, nun reconoció'l cometa ente les sos imáxenes hasta dempués del descubrimientu.

## Epónimos
L'asteroide del cinturón principal (4282) Endate descubiertu en 1987 polos sos colegues Seiji Ueda y Hiroshi Kaneda , foi nomáu nel so honor.

## Ver tamién
* Oxetos astronómicos descubiertos por Kin Endate

## Referencies

## Enllaces esternos
Estación Anderson Mesa

La **Estación Anderson Mesa** ye un observatoriu astronómicu establecíu en 1959 como un llugar ensin contaminación llumínica pa reparar el cielu dientro del Observatoriu Lowell. Ta asitiáu nel Condáu de Coconino en Mars Hill, a unes 12 milles al sureste de la base principal de Lowell en Flagstaff (Arizona).

## Descubrimientos
* (2675) Tolkien

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web del Observatoriu Lowell.
* «*[http://cleardarksky.com/c/AdrMsStAZkey.html?1 Clear sky clock]*» (predicción meteorolóxica de les condiciones d'observación) na Estación Anderson Mesa.
Freimut Börngen

**Freimut Börngen**  foi un astrónomu alemán.

## Biografía
Estudió les galaxes col telescopiu Schmidt del observatoriu Karl Schwarzschild en Tautenburg (Alemaña). Retiróse en 1995, anque siguió'l so trabayu d'astrónomu como aficionáu nel mesmu observatoriu.

Frutu del so trabayu afayó un gran númberu d'asteroides (519 hasta xunetu de 2006). Realizó la busca de los asteroides fora del so horariu de trabayu, yá que na antigua República Democrática d'Alemaña (RDA) nun se consideraba un asuntu d'abondu prestíu. Mientres el tiempu en qu'esistió l'estáu de la RDA, dio a los asteroides nomes neutros, como llugares de Turinxa o científicos y compositores famosos, pero tres la reunificación d'Alemaña escoyó nomes históricos, culturales, científicos y xeográficos, y honró a astrónomos aficionaos, a miembros de la resistencia mientres la Segunda Guerra Mundial o que tienen interés relixosu.

Börngen tien gran prestíu na comunidá astronómica internacional poles sos cualidaes humanes y la so bien fundada eleición de nomes. La Unión Astronómica Internacional punxo'l so nome al asteroide (3859) Börngen. En 2006 foi homenaxáu nel so país al dióse-y la *[[Bundesverdienstkreuz]] am Bande* (Cruz al Méritu) pol Presidente alemán Horst Köhler.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Aqueniu

**Aqueniu** o **aqueno** ye un términu botánicu d'usu xeneralmente ambiguu —y cambiante nel tiempu— que, en tou rigor, tendría d'aplicase puramente a un **[[frutu]] secu deriváu d'un [[ovariu supero]], [[dehiscencia|indehiscente]], [[carpelo|monocarpelar]] y cola [[grana]] non xuntada al [[pericarpiu]]**, esti postreru, más o menos esclerificado. 

En sentíu estrictu, los frutos de les especies de la familia Asteraceae nun son aquenios —tal que vienen descritos de cutiu na lliteratura botánica— pos estos postreros son frutos que deriven d'un **ovariu supero unicarpelar**, y los frutos de dicha familia deriven toos d'un **ovariu infero bicarpelar**. Pa ellos, Charles-François Brisseau de Mirbel creo, en 1815, el términu **cipsela** (o **cypsela**, plural **cypselae** o **cypselas**), vocablu emplegáu sistemáticamente polos autores botánicos anglosaxones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Coenraad Jacob Temminck

**Coenraad Jacob Temminck**  foi un aristócrata, naturalista, botánicu y zoólogu neerlandés.

Temminck foi'l primer direutor del Muséu Nacional d'Historia Natural de Leiden dende 1820 hasta la so muerte.

El so *Manuel d'ornithologie, ou Tableau systematique des oiseaux qui se trouvent en Europe* (1815) foi'l llibru estándar sobre aves europees mientres munchos años. Heredó una gran coleición d'aves del so padre, que yera'l tesoreru de la Compañía Holandesa de les Indies Orientales.

Temminck tamién foi autor de *Histoire naturelle générale des Pigeons et des Gallinacées* (1813-1817), *Nouveau Recueil de Planches coloriées d'Oiseaux* (1820-1839), y contribuyó a les seiciones de mamíferos de la obra de Philipp Franz von Siebold *Fauna japonica* (1844-1850).

## Delles obres
* *Les Posesiones holandeses nel Archipiélagu de la India.* Manila 1855
* *Esquisses zoologiques sur la côte de Guiné ... -y partie, Les mammifères.* Brill, Leiden 1853
* *Coup-d'oeil général sur les possessions néerlandaises dans l'Inde archipélagique.* Arnz, Leiden 1846–49
* *Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux.* Levrault, París 1838
* *Monographies de mammalogie.* Dufour & d'Ocagne, París, Leiden 1827–41
* *Atles des oiseaux d'Europe, pour servir de complément au Manuel d'ornithologie de M. Temminck.* Berlín, París 1826–42
* *Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon.* Dufour&nbsp;&&nbsp;d'Ocagne, París 1821
* *Observations sur la classification méthodique des oiseaux et remarques sur l'analyse d'une nouvelle ornithologie élémentaire.* Dufour, Ámsterdam, París 1817
* *Manuel d'ornithologie&nbsp;&nbsp;ou&nbsp;&nbsp;Tableau systématique des oiseaux qui se trouvent en Europe.* Sepps & Dufour, Ámsterdam, París 1815–40
* *Histoire naturelle générale des pigeons et des gallinacés.* Sepps, Ámsterdam 1808–15

## Honores

### [[Epónimu|Epónimos]]
Delles especies d'aves y mamíferos lleva'l nome Temminck, incluyendo'l correlimos de Temmminck (*[[Calidris temminckii]]*), pangolín de Temminck (*[[Manis temminckii]]*), *[[Ditrema]]* temminckii, ente otros más.

## Referencies
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Fauna Japonica Online, Coleición Universidá Kioto
Lenka Šarounová

**Lenka Kotková**, , nacida **Šarounová** ye una astrónoma checa.

Ye una prolífica descubridora d'asteroides. Trabaya nel Observatoriu de Ondřejov, asitiáu cerca de Praga. Amás de numberosos asteroides del cinturón principal, tamién afayó l'asteroide d'órbita marciana (9671) Hemera y el del grupu de Hilda (21804) Václavneumann.

Estudió meteoroloxía na Facultá de Matemátiques y Física de la Universidá Carolina de Praga. Les sos xeres nel Institutu Astronómicu AV ČR en Ondřejov son principalmente'l desenvolvimientu de bases de datos, la observación espectroscópica y fotométrica y el procesamientu de datos. Mientres el so trabayu nel departamentu de materia interplanetario'l so llabor principal yera la observación d'asteroides cercanos a la Tierra, xunto con Petr Pravec y Peter Kušnirák identificó una gran proporción de los asteroides binarios conocíos. Na mesma dómina afayó o codescubrió más de cien asteroides. Na actualidá Šarounová trabaya como observadora nel departamentu estelar con un telescopiu de dos metros en Ondřejov.

Nel añu 2000 recibió'l Premiu Kviz Zdeněk de la Sociedá Astronómica Checa por un importante trabayu na investigación de les estrelles variables.

L'asteroide (10390) Lenka, afayáu polos sos colegues Petr Pravec y Marek Wolf en 1997, lleva esi nome nel so honor. L'asteroide (60001) Adélka, afayáu por ella en 1999, lleva'l nome de la so fía, y el (7897) Bohuška, afayáu por ella en 1995, lleva'l nome de la so madre, Bohumila Šarounová.

## Referencies
Comedia de situación

Una **comedia de situación** o **comedia de situaciones** (conocida pola so contraición n'inglés: *sitcom*) ye un tipu de serie televisiva na que los sos episodios desenvuélvense regularmente nos mesmos llugares y colos mesmos personaxes, y onde se suelen incluyir rises grabaes o en vivu. Desenvolver nos años 1960 n'Estaos Xuníos y sigue siendo relevante entá na actualidá, como lo amuesen recién realizaciones y anuncios al respeutu.

## Etimoloxía
*Sitcom* ye una contraición n'inglés de *Situation Comedy*.

## Carauterístiques
La so duración estandarizada suel ser alredor de 25 minutos, anque delles series pueden llegar a durar de 40-50 minutos y emítense n'Estaos Xuníos como programa embudu (que recueye audiencia) antes del horariu estelar.

L'aición d'esti tipu de serie desenvolver na so mayor parte n'estudios decoraos, y estos tán llindaos a unos 4 o 5 metros. L'aición que se narra ye autoconclusiva, esto ye, presenten histories qu'empiecen y rematen dientro del mesmu capítulu. Amás d'estes histories, desenvuélvense trames secundaries y paraleles, saltando d'una a otra. El númberu de personaxes ye llindáu en cantidá y los protagonistes suelen ser cinco o seis persones. L'humor que s'utiliza ta basáu na chancia verbal, la chancia visual (*[[gag]]*) y algama la so meyor espresión nel humor de situación. L'humor de situación fai recayer esti sobre'l desenvolvimientu de la trama, la personalidá de los personaxes y les sos reaiciones.

## Historia
La primer comedia de situación de la historia foi la británica *[[Pinwright's Progress]]* de 1947. Años dempués vendría *[[I Love Lucy]]* protagonizada por Lucille Ball y Desi Arnaz, qu'empezó siendo malapenes un *[[sketch]]* dientro d'un programa, p'acabar tomando entidá independiente. Dalgunes de les más importantes y reconocíes mundialmente fueron *[[Seinfeld]]*, *[[Friends]]*, *[[How I Met Your Mother]]*, *[[Two And A Half Men]]* y *[[The Big Bang Theory]]*, ente otres.

## Ver tamién
* Llista de comedies de situación

## Referencies
Andrea Boattini

**Andrea Boattini**  ye un astrónomu italianu, prolíficu descubridor d'asteroides y cometes.

Dempués de desenvolver un creciente interés nos planetes menores, graduar en 1996 na Universidá de Boloña con una tesis sobre oxetos cercanos a la Tierra (NEO, poles sigles n'inglés *Near Earth Object*). Ta arreyáu en dellos proyeutos rellacionaos con siguimientu y programes de busca de NEO, con especial interés nos conocíos como asteroides Atón. Na actualidá trabaya nel Llaboratoriu Llunar y Planetariu de la Universidá d'Arizona, dempués de pasar munchos años nel Consiglio Nazionale delle Ricerche (*Conseyu Nacional d'Investigación* d'Italia) y l'Observatoriu Astronómicu de Roma. Trabaya pal proyeutu Catalina Sky Survey, en Tucson, Arizona (Estaos Xuníos).

## Referencies

## Enllaces esternos
Xigante naranxa

Una **xigante naranxa** o **xigante de tipu&nbsp;K** ye una estrella xigante de tipu espectral K y clase de lluminosidá III. Ente que les nanes naranxes (estrelles de la secuencia principal de tipu &nbsp;K) tienen temperatures superficiales ente 3900 y 5200&nbsp;kélvines (K), les xigantes naranxes son ente 100 y 400&nbsp;K más fríes. Típicamente tienen una lluminosidá ente 60 y 300 vegaes la lluminosidá solar. Les estrelles de masa ente 0,8 y 10 mases solares nun momentu del so evolución tresformar n'estrelles xigantes que pasen la mayor parte d'esta etapa nel tipu espectral K; mientres esta instancia, nos sos nucleos tien llugar la fusión nuclear del heliu en carbonu y osíxenu.

Arturo (&alpha;&nbsp;Bootis), con magnitú aparente &minus;0,04, ye la xigante naranxa más brillosa nel firmamentu. Un númberu importante de les estrelles visibles nel cielu nocherniegu son xigantes naranxes; como exemplu, les tres estrelles más brilloses de la constelación d'Antlia (&alpha;&nbsp;Antliae, &epsilon;&nbsp;Antliae y &iota;&nbsp;Antliae), son xigantes d'esti tipu. De les 34 estrelles xigantes confirmaes a menos de 100 años lluz del sistema solar, 18 son xigantes naranxes, lo que supón más de la metá del total.

Dende 2002 sábese que diverses xigantes naranxes alluguen sistemes planetarios. Edasich (ι Draconis) foi la primer estrella d'esta clase onde s'afayó un planeta estrasolar, Iota Draconis b. Otros exemplos notables son Pólux (β Geminorum), 4 Ursae Majoris, 11 Ursae Minoris, 14 Andromedae y 42 Draconis.

## Xigantes naranxes más cercanes a la Tierra

Na siguiente tabla figuren los dolce xigantes naranxes más cercanes a la Tierra.
* Na base de datos SIMBAD, Nin2 Canis Majoris apaez clasificada como subxigante.

Fonte: Giant and subgiant stars within 100 ly. Solstation  

## Ver tamién
*Estrella xigante
*Xigante colorada

## Referencies
Frank B. Zoltowski

**Frank B. Zoltowski** ye un astrónomu australianu. En 1998 recibió'l premiu Gene Shoemaker NEO Grant poles sos meyora na busca d'oxetos cercanos a la Tierra. Zoltowski realiza les sos busques dende'l denomináu *[[Observatoriu de Woomera]]*, instalación de la so propiedá asitiada na so residencia en Woomera, Australia. 

Ye un prolíficu descubridor d'asteroides. Tamién ye l'autor de CCDTRACK, un programa informáticu pa emponer los telescopios controlaos electrónicamente de forma automática pa siguir a oxetos celestes escoyíos pol usuariu.

Afayó que l'asteroide (137108) 1999 AN10 podría faer impautu na Tierra, pero dempués determinóse que probablemente va pasar a una distancia d'unos 37&nbsp;000 quilómetros del planeta nel añu 2027.

## Eponimia
* L'asteroide (18292) Zoltowski conmemora'l so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
CCDTRACK
Panícula

Una **panícula** o **panoja** ye una inflorescencia racimosa compuesta de recímanos que van escayendo de tamañu escontra'l ápice. N'otres pallabres, un recímanu ramificáu de flores, nel que les cañes son de la mesma recímanos. 
Catalógase como un recímanu de recímanos, tien un raquis principal que se subdivide en raquis secundarios de los cualos esprender flores con pedicelu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Panícula d'avena
* La panícula del sorgu
Testu alternativu

Un **testu alternativu** nuna páxina web ye l'equivalente en testu d'un oxetu non testual.

## Usos
El testu alternativu tien dellos usos:
* Cuando l'oxetu nun se carga correutamente o'l navegador haber bloquiáu, amuésase'l testu alternativu como alternativa.
* Cuando s'usa un llector de pantalla pa lleer el conteníu d'una páxina web que tien oxetos con un testu alternativu definíu, va lleese'l testu alternativu.
* El testu alternativu apurre a los motores de busca una descripción del oxetu.

## Testu alternativu en HTML
En HTML el testu alternativu indicar por aciu l'usu del atributu `alt`. Un exemplu de códigu HTML qu'amuesa una imaxe con testu alternativu podría ser el siguiente:

```html5
<img src="nombredelaimagen.jpg" alt="Testu alternativu">
```


## Referencies
Llista d'estrelles variables

Esisten más de 50&nbsp;000 estrelles variables conocíes, polo qu'una llista completa d'estrelles variables ye imposible. La siguiente llista recueye aquelles variables más conocíes, más brilloses, más significatives o más interesantes por cualesquier otru motivu.

*Si nun ta especificada, la magnitú ye visual / *(B)* = azul / *p* = fotográfica

## Referencia
* David H. Levy, *Observing variable stars : a guide for the beginner*
* General Catalogue of Variable Stars

## Ver tamién
* Llista d'estrelles más masives
* Llista d'estrelles más grandes conocíes
* Llista d'estrelles brilloses más cercanes

## Referencies

## Enllaces esternos
Carolyn Shoemaker

**Carolyn Jean Spellmann**  foi una astrónoma d'Estaos Xuníos, vilba del tamién astrónomu Eugene Shoemaker y qu'ostenta el récor del mayor númberu de cometes descubiertos por una única persona: en 2002 había descubiertu 32 cometes y más de 800 asteroides. Al pie del so home y a David Levy, foi codescubridora del cometa Shoemaker-Levy 9 en 1993, cuando trabayaba nel Observatoriu Monte Palombar.

Foi nomada doctor honoris causa pola *Northern Arizona University* de Flagstaff en 1990 y la medaya Exceptional Scientific Achievement de la NASA en 1996. Al pie del so home, fueron agraciaos cola medala *Rittenhouse* en 1988, el Premiu *Scientists of the Year* en 1995 y la Medaya James Craig Watson en 1998.

## Vida personal
La so familia treslladar a Chico, California, onde ella y el so hermanu Richard criar xunto a los sos padres, Leonard Spellmann y Hazel Arthur.

Antes de casase llicencióse y tuvo un máster n'Historia, Ciencia Política y Lliteratura inglesa na Universidá Estatal de Californa, Chico y una llicenciatura n'Inxeniería Química nel Institutu de Teunoloxía de California (Caltech). El 18 d'agostu de 1951, casóse con Eugene Shoemaker, llicenciáu en Ciencies planetaries, col que tuvo trés fíos: Christy, Linda, y Patrick Shoemaker. La familia vivió en Grand Junction (Colorado), Menlo Park (California), y Pasadena, California, antes d'establecese definitivamente en Flagstaff (Arizona), onde trabayó en collaboración col so home nel Observatoriu Lowell.

## Ver tamién
* Oxetos astronómicos descubiertos por Carolyn Shoemaker

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina na ''U.S. Geological Survey'' sobre Carolyn Shoemaker, n'inglés.
Ingrid van Houten-Groeneveld

**Ingrid van Houten-Groeneveld** , nome de nacencia: **Ingrid Groeneveld**, foi una astrónoma neerlandesa.

Casóse col so compañeru de trabayu, l'astrónomu Cornelis Johannes van Houten (1920-2002), convirtiéndose en Ingrid van Houten-Groeneveld. Xuntos interesar polos asteroides. Tuvieron un fíu, Karel.

Dambos formaron un grupu con Tom Gehrels y Bernhard Schmidt. Xuntos afayaron miles d'asteroides.
Tom Gehrels fixo un estudiu del cielu col Telescopiu Schmidt de 48&nbsp;pulgaes nel Observatoriu Palomar.
Más tarde dixebráronse del grupu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Strw.LeidenUniv.nl (páxina oficial de Ingrid van Houten-Groeneveld, na Universidá de Leiden, con fotografía carnet).
Cornelis Johannes van Houten

**Cornelis Johannes van Houten**  foi un astrónomu neerlandés, dacuando denomináu **Kees van Houten**.

Pasó tola so carrera na Universidá de Leiden, sacante por un curtiu periodu (1954-1956) como asistente d'investigación nel Observatoriu Yerkes. Recibió la so llicenciatura en 1940, pero la Segunda Guerra Mundial atayó los sos estudios y recién en 1952 pudo llograr el so doctoráu.

Casóse cola so compañera de trabayu, l'astrónoma Ingrid Groeneveld (que se convirtió Ingrid van Houten-Groeneveld), y xuntos interesar polos asteroides. Tuvieron un fíu, Karel.

Con Ingrid formaron un grupu de trabayu con Tom Gehrels y Bernhard Schmidt, con quien afayaron miles d'asteroides.
Tom Gehrels fixo un estudiu del cielu col telescopiu Schmidt de 48&nbsp;pulgaes nel Observatoriu Palomar.

De les propiedaes estadístiques descubiertes, poner de manifiestu que los asteroides estremar en ciertes "families".

Tamién estudió les velocidaes radiales d'estrelles binaries cercanes. Nunca se retiró, sinón que se caltuvo activu publicando artículos hasta la so muerte, sobre los asteroides y los binarios clisaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* LeidenUniv.nl  (nota necrolóxica na Universidá de Leiden).
Chevron Corporation

**Chevron Corporation** ye una empresa petrolero d'Estaos Xuníos constituyida en 1911 en California, tres la disolución del *[[trust]]* Standard Oil, sol nome de Standard Oil of California. Nun periodu de más de cuarenta años, John D. Rockefeller llevó la Standard Oil a ser la compañía más grande del mundu mientres enforma tiempu.

Dispón d'importantes xacimientos petrolíferos y de gas natural, refineríes de petroleu y buques petroleros. Pol so volume de ventes (27.342 millones de dólares) ocupó en 1983 l'oncenu llugar ente les mayores empreses industriales del mundu d'economía de mercáu. En dichu añu llogró unos beneficios de 1.590 millones de dólares y emplegó a 40.000 trabayadores.

A empiezos de 1984 adquirió la propiedá de la Gulf Oil Corporation por un importe de 13.400 millones de dólares y camudó el so nome pol de *Chevron*, robla qu'en 1987 ocupó, pol so volume de ventes (26.015 millones de dólares), el 23º llugar ente les mayores empreses industriales del mundu d'economía de mercáu. En 2009 foi clasificada pola revista Fortune como la quinta empresa con mayor caudal monetariu del mundu.

## Filiales
* Chevron Global Exploration and Corporate Reserves
* Chevron Africa & Latin America Exploration & Production Citgo-Venezuela
* Chevron Asia Pacific Exploration & Production
* Chevron Eurasia, Europe and Middle East Exploration & Production
* Chevron North America Exploration & Production

## Controversies
* Escándalo de *Great American streetcar*.
* Dañu ambiental n'Ecuador. "La mano puerca de Chevron" trenta años de contaminación nel monte primariu amazónicu.
* Fuximientu d'impuestos.
* Bloquéu de teunoloxía de bateríes Ni-MH p'automóviles.
* Contaminación en Richmond, California.
* Violación de la *Clean Air Act* n'Estaos Xuníos.
* Destrucción de monte natural en Bangladex.
* Inversión n'Irán.
* Derrame petroleru na mariña de Rio de Janeiro. 
* Esplosión de la plataforma de perforación *KS Endeavor* en Nixeria. 
* Contribuciones polítiques.

## Ver tamién
* Compañíes petroleres
* Demanda d'Ecuador y damnificados contra Chevron

## Referencies

## Enllaces esternos

* Chevron Corporation – Swot Analysis
Biblioteca nacional de Corea

La **Biblioteca nacional de Corea** (en coreanu: 국립중앙도서관) atópase en Seúl, en Corea del Sur y foi construyida en 1945. Alluga más de 6,5 millones de volúmenes, incluyendo más de 844.000 llibros estranxeros y dalgunos de les ayalgues nacionales de Corea del Sur. Treslladar a Seúl, dende Sogong-dong, Jung-gu a Namsan-dong en 1974, y de nuevu al allugamientu actual en Banpo-dong, Seocho-gu, en 1988. Foi tresferíu del Ministeriu d'Educación al Ministeriu de Cultura en 1991.

## Ver tamién
*Biblioteques Nacionales
*Cultura de Corea del Sur

## Referencies
Biblioteca Nacional de China

La **Biblioteca Nacional de China**, (chinu, 中國國家圖書館, pinyin, *Zhōngguó guójiā túshūguǎn*), asitiada en Beixín, ye la más importante biblioteca d'Asia. Cuenta con más de 23 millones de volúmenes. Considérase que tien, tantu por calidá como por cantidá, la mayor y meyor coleición sobre lliteratura china, lo mesmo que de documentos históricos sobre'l xigante asiáticu. Yá en 1909, mientres los estertores del Imperiu Qing, fundóse l'antecesor de l'actual institución, denomináu *Biblioteca Metropolitana* (*Jīng​shī​ tu​shū​guǎn​*, 京师图书馆), abrir al públicu en 1912, y convirtiéndose en depósitu llegal en 1916. Dende 1928, foi la Biblioteca Nacional de Beixín, camudando'l so nome al actual con posterioridá.

## Referencies
Biblioteca del Estáu Rusu

La **Biblioteca del Estáu Rusu** (en rusu: *Российская государственная библиотека*, trans.: **Biblioteca Estatal de Rusia**) ye la biblioteca nacional de Rusia y ta asitiada en Moscú. Nun tien de confundir se cola Biblioteca Nacional Rusa, asitiada en San Petersburgu. Ye la tercer biblioteca más grande del mundu por númberu de llibros, con más de 17 millones de volúmenes, y la más grande del país.

## Historia
La biblioteca remonta los sos oríxenes hasta xunetu de 1862, cuando s'inauguró como primer biblioteca pública de Moscú, dientro del Muséu Rumyántsev. Tres la revolución bolxevique, ampliáronse los sos fondos y buscóse nuevu espaciu pa ella. Dende 1925 llamóse *Biblioteca Lenin de la URSS*, calteniendo tal apellativu hasta la cayida del réxime soviéticu en 1991, cuando se rebautizó cola so denominación actual. Ocupa diversos edificios dáu'l gran tamañu de les sos coleiciones, qu'inclúin publicaciones periódiques (13 millones), mapes (150.000), partitures musicales y rexistros sonoros (350.000). Los sos fondos estender a más de 200 idiomes; el porcentaxe total de fondos de la biblioteca n'otros idiomes cuasi llega al 30%. Ente 1922 y 1991, esistió la obligación de depositar un exemplar de cada llibru publicáu na XRSS, práutica que sigue güei referida a la Federación de Rusia.

## Referencies