Verbu irregular

El **verbu irregular** ye un verbu que tien conxugaciones particulares o idiosincrátiques según el tiempu o manera nel que sía conxugáu. Esperimenta cambeos en cuanto al paradigma, yá que toma desinencies distintes a les que son habituales nos verbos regulares. Un verbu irregular, xeneralmente, nun se rixe de les mesmes regles de conxugación qu'utilicen la mayoría de los verbos, un tipu de verbu irregular son los heteróclitos qu'usen supletismo nel raigañu.

## Verbos irregulares nes llingües del mundu
### Verbos irregulares n'español
Los verbos irregulares n'español pueden selo por dos motivos distintos:
* **Alternances fonétiques**. Porque esperimenten cambeos fonéticos en ciertes formes. El *Esbozu d'una nueva gramática de la llingua española* (RAE:1973) estrema ente:
** Alternances vocáliques: y/i: *pidir/pido*; y/ie: *atinar/aciertu*; o/ue: *poder/puedo*; i/ie: *adquirir/adquiero*; o/o y o/ue: *dormir/duermo/durmió*
** Alternances consonántiques: g/y:*faer/faigo*; y/ez:*paecer/paezo*; n/ng: *poner/pongo*; l/lg/ld: *salir/salgo/voi salir*, o/uy: *esleir/esleo*, por citar unes cuantes.
** Irregularidaes mistes, en que camuda non yá la vocal sinón tamién la consonante, como en *saber/sepa*.
* **Alternances heteróclitas**. Cuando distintos tiempos formar de raigaños independientes. El fenómenu ta acomuñáu a la llamada conxugación heteróclita, esisten irregularidaes derivaes del usu de raigaños distintos ('temes') pal pretéritu y el presente. Esti tipu d'irregularidá dar nél:
** Verbu *ser*, esti verbu usa en presente, futuru y condicional formes derivaes de *se-*/*so-* (xunto con dalguna forma singular como *yes* y *ye* en presente d'indicativu), formes en *er-* (pretéritu imperfectu) y formes especiales en formar pretéritu manera indicativa: *fui, fuisti, foi,...*, etc.
** Verbu *dir* qu'usa tres raíz distintos. Una pa los tiempos de presente (tantu d'indicativu como de suxuntivu) formes derivaes de *vo-*/*va-*: *voi, vas, va,...* / *vaya, vaigas, vaya,...*, en dellos pretéritos formes en *fu-* (*fui, fuisti, foi,...* / *fora, fores,...*), la mayoría de tiempos de *dir-* (futuru, condicional,...). Esti verbu amás presenta la irregularidá de tener *diba, dibes, diba, díbamos,...* nel pretéritu imperfectu.

Tocantes a les formes a les qu'afecta una irregularidá, polo xeneral tán determinaes pol tema al que pertenez la forma. Asina, cuando un verbu ye irregular na so tema de presente, ser en toles formes de la tema.

### Verbos irregulares en llingües indoeuropees
En munches de les llingües indoeuropees ciertes irregularidaes apaecen de resultes del caltenimientu de la vieya conxugación del proto-indoeuropéu basada parcialmente na apofonía o ablaut indoeuropéu:
* En llingües xermániques estremar ente "verbos fuertes" que la so conxugación basar en parte nel sistema d'ablaut indoeuropéu, que orixinalmente yera regular, y los "verbos débiles" que la so conxugación basar puramente n'afixos.
* En llatín y griegu la apofonía tamién ye la responsable de delles irregularidaes.

Amás d'esto, rellacionáu con aspeutos menos conocíos de la morfoloxía del antiguu indoeuropéu, dellos verbos como'l llatín *esse* entemecen na so conxugación distintes raigaños, dando llugar a verbos heteróclitos a partir de lo que orixinalmente paecíen ser verbos distintos, anque semánticamente rellacionaos.

### Ausencia d'irregularidaes verbales
Esisten idiomes que nun tener verbos irregulares, cuantimás les llingües aglutinantes, que utilicen partícules invariables -como terminaciones o sufixos- que xeneralmente sirven pa conxugar cualquier verbu. Por casu, el quechua, una llingua orixinaria d'América del Sur, nun tener verbos irregulares. tamién pueden ser pasaos o presente y futuru

Tampoco esisten n'idiomes construyíos, como'l esperantu.

## Ver tamién
* Verbu regular
* Verbu heteróclito
* Verbu defeutivu
* Apofonía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Diccionariu de la Real Academia Española