Bartolomeo Platina

**Bartolomeo Sacchi**, conocíu como **Bartolomeo Platina** *(il Platina)*; (Piadena, 1421 - Roma, 21 de setiembre de 1481), foi un humanista, escritor y gastrónomu del renacencia italiana

Mientres la so mocedá empezó la carrera militar, pero camudó rápido escontra les humanidaes, teniendo como maestru, ente otros, a Vittorino da Feltre.

Empezó la so carrera en 1453 como preceptor de los fíos de Lluis III Gonzaga. En 1457 treslladóse a Florencia pa siguir los cursos de Juan Argyropoulos y traba amistá colos humanistes de la ciudá, siendo preceptor en casa de los Medicis.

Nun foi solamente un educador, sinón unu de los humanistes de la renacencia, estudiando la lliteratura y les tradiciones populares. Escontra fines de 1461 se aposenta en Roma, al serviciu del Cardenal Francesco Gonzaga como secretariu, treslladándose rápido al serviciu de los Papes Pío II y Pablo II con un ésitu moderáu: en 1467 ye encarceláu y torturáu so l'acusación d'intriga contra'l Papa y amás de tener idees paganes. Pa vengase, va describir de manera desfavorable a Pablo II na biografía que va escribir diez años dempués.

Absueltu en xuiciu a principios del añu 1469, la fortuna volvió sonri-y mientres el pontificáu de Sixto IV, quien-y nomó direutor de la Biblioteca Vaticana en 1478, onde escribió *Liber de Vita Christi Pontificum* coleición de biografíes de los Papes hasta'l so tiempu. Al empar, publicó dellos llibros: *De principe*, *De vera nobilitate* y *De falsu et vero et bonu*. 

Pero la so obra principal ye *D'honesta voluptate valetudine* que ye un curtiu tratáu de cocina. Imprimir por primer vegada en Roma por Han ente 1473 y 1475, de forma anónima ensin notes tipográfiques y, pocu dempués, en 1475, en Venecia *(Platine d'honesta voluptate et valetudine, Venetiis: Laurentius de Aquila, 1475)*, coles indicaciones y notes del autor. La edición más "correuta" y la más antigua, según el italianista Emilio Faccioli, ye la publicada en Cividale del Friuli en 1480, primer impresión de Gerardo da Fiandra en Friuli. Nesti llibru, Platina traduz al llatín toles recetes del llibru, orixinalmente escritu en vernáculu pol Maestru Martino, el cocineru italianu más famosu del sieglu XV, onde Platina allaba'l so maxín, talentu y cultura. La iconoclasia de Martino emburria a Platina a otros analises tan inéditos como futuristes sobre gastronomía, rexímenes alimenticios, el valor de los alimentos ya inclusive sobre la utilidá d'una actividá física regular. Esta edición de 1480 foi reproducíu en facsímil en 1994 pola Società Friulana Filologica (Sociedá Filolóxica de Friuli).

Como prefeutu de la Biblioteca del Vaticanu, nuna carta de 1481, poco primero de la so muerte, encamienta al escultor Andrea Bregno a Lorenzo de Médici por que pudiera tresportar hasta Siena, cruciando'l territoriu de Florencia, bloques de mármol pa la capiya, como-y ordenara'l cardenal de Siena. Ello ye que ente 1481 y 1485, trabayó Bregno na Capiya Piccolomini nel altar mayor n'honor a Enea Silvio Piccolomini (Pío II), onde robló «*Opus Andreae Mediolanensis MCCCCLXXXV*» en nome del cardenal Francesco Todeschini Piccolomini, de siguío escoyíu Papa col nome de Pío III.

## Obres
* *Contra amores*, 1471.
* *D'honesta voluptate et valetudine* (Del prestar honorable y de la salú, escontra 1465, impresu en 1474)
* *Vitæ Pontificum* (Vides de los Papes, 1479)
* *Historia inclita urbis Mantuæ et serenissimæ familiæ Gonzagæ* (Historia pernomada de la ciudá de Mantua y de la serenísima familia Gonzaga)

## Referencies

## Enllaces esternos