Terremotu y tsunami de Xapón de 2011

El **terremotu y tsunami de [[Xapón]] de [[2011]]**, denomináu oficialmente pola Axencia Meteorolóxica de Xapón como'l  o **Gran terremotu de Xapón oriental** (東日本大震災 *Higashi-Nihon Dai-shinsai*) del 11 de marzu, foi un terremotu de magnitú 9,0&nbsp;M<sub>W</sub> que creó foles de maremotu d'hasta 40,5 metros. El terremotu asocedió a les 2:46:23 pm hora llocal (05:46:23 UTC) del vienres 11 de marzu de 2011. El epicentru del terremotu allugar nel mar, frente a la mariña de Honshu, 130 km al este de Sendai, na prefeutura de Miyagi, Xapón, a una fondura de 32 quilómetros. El terremotu duró aproximao 6 minutos según los sismólogos. El USGS esplicó que'l terremotu asocedió por causa de un desplazamientu en proximidaes de la zona de la interfase ente plaques de subducción ente la placa del Pacíficu y la placa Norteamericana. Na llatitú en qu'asocedió esti terremotu, la placa del Pacíficu mover en direición oeste con al respective de la placa Norteamericana a una velocidá de 83&nbsp;mm/añu. La placa del Pacíficu métese debaxo de Xapón na fuesa de Xapón, y fúndese en direición oeste debaxo d'Asia. 

Ye'l terremotu más potente sufiertu en Xapón hasta la fecha según el cuartu más potente del mundu de tolos terremotos midíos hasta la fecha. Dende 1973 la zona de subducción de la fuesa de Xapón esperimentó nueve eventos sísmicos de magnitú 7 o cimera. El mayor foi un terremotu asocedíu n'avientu de 1994 que tuvo una magnitú de 7,8, con epicentru a unos 260&nbsp;km al norte del terremotu del 11 de marzu de 2011, que causó 3 muertos y unos 300 mancaos.

Hores dempués del terremotu y el so posterior *tsunami*, el volcán Karangetang nes Islles Célebes (Indonesia) entró n'erupción.
La NASA con ayuda d'imáxenes satelitales pudo comprobar que'l movimientu telúricu pudo mover la Islla de Honshu aproximao 2,4 metros al este, y alterió la exa terrestre n'aproximao 10 centímetros. La violencia del terremotu, encurtió la duración de los díes en 1,8 microsegundos, según los estudios realizaos polos JPL de la NASA.

## Terremotos y retruques

El terremotu principal foi posterior a una llarga serie de terremotos previos, qu'empezaron con un temblón de 7,2&nbsp;MW el día 9 de marzu de 2011, aproximao a 40 quilómetros de distancia d'onde se produció'l terremotu del 11 de marzu, y siguíu d'otros trés el mesmu día de la catástrofe qu'entepasaron los 6&nbsp;MW d'intensidá. Un minutu antes del terremotu principal, el Sistema d'Alerta de Terremotos, conectáu a cerca de 1000 sismógrafos en Xapón, unvió una serie d'avisos a los distintos medios de comunicación xaponeses sollertando del peligru inminente. Créese que gracies a estes alertes pudieron salvase una gran cantidá de persones.

El epicentru del terremotu alcontrar nel océanu Pacíficu, a 130 quilómetros al este de Sendai, Honshu, a les 14:46 hora llocal. Asitiar a 373 quilómetros de Tokiu, capital de Xapón, d'alcuerdu al Serviciu Xeolóxicu de los Estaos Xuníos (USGS). Tres el Terremotu,otru seísmu de magnitú 7,0 rexistrar a les 15:06 hora llocal, de 7,4 a les 15:15 hora llocal y de 7,2 a les 15:26 hora llocal. Depués del terremotu inicial rexistráronse más de cien réplica con magnitúes cimeres a 4,5.

Nun principiu el USGS informó que la magnitú fuera 7,9 anque rápido modificóse a 8,8 y depués a 8,9, y darréu a una ente 9,0 y 9,2.

Esti terremotu producir na fuesa de Xapón, onde la placa del Pacíficu subduce so la placa de Ojotsk. Un terremotu d'esta magnitú polo xeneral tien un frente de rotura de siquier 480 quilómetros y rique d'una llarga llinia de falla relativamente recta. Por cuenta de que la llende ente plaques y la zona de subducción nesta rexón nun ye tan recta, ye polo que los terremotos nesta rexón espérase tengan magnitúes d'ente 8 y 8,5, por esto la magnitú d'esti terremotu foi una sorpresa pa dellos sismólogos. La rexón hipocéntrica d'esti terremotu estender dende la mariña de Iwate hasta les prefeutures fora de la mariña d'Ibaraki. L'Axencia Meteorolóxica de Xapón declaró qu'esti terremotu puede xenerar una rotura na falla dende Iwate a Ibaraki, con un llargor de 400 quilómetros y un anchu de 200 quilómetros. Señalóse que puede tener el mesmu mecanismu que'l d'otru gran terremotu asocedíu nel añu 869, que tamién causó un tsunami de gran tamañu.

El terremotu rexistró un máximu de 7 na Escala Sísmica Xaponesa en Kurihara, na prefeutura de Miyagi. Otros trés prefeutures más (Ibaraki, Fukushima y Tochigi) algamaron la escala 6. Estaciones sísmiques en Iwate, Gunma, Saitama y Chiba midieron temblones per debaxo de 6, ente qu'en Tokiu algamóse hasta 5.

Un oficial de la ciudá más estropiada, Kurihara na prefeutura de Miyagi, respondió nuna entrevista telefónica pa l'Agence France-Presse:
{{cita|Fuimos solmenaos tan fuertemente que tuvimos que suxetar pa nun cayer. Nun podíamos escapar de los edificios darréu porque los temblones nun paraben... La policía agora ta na cai, recoyendo información del dañu.

### Enerxía

El terremotu lliberó una cantidá d'enerxía superficial calculada en  joules, que s'estenó en forma de temblón y la enerxía que xeneró'l tsunami; esa enerxía ye casi'l doble comparada col terremotu de 9,1 del 2004 nel océanu Índicu. Si aprovechárase la enerxía superficial d'esti terremotu, podría abastecese a una ciudá del tamañu de Los Angeles mientres tou un añu. La enerxía total lliberada, tamién conocíu como'l "momentu sísmicu" (M0), foi de más 200.000 vegaes la enerxía de superficie y foi calculada pol USGS en 3.9×1022 joules, llixeramente menor que'l terremotu del 2004 nel océanu Índicu. Esto ye equivalente a 9320 gigatoneladas de TNT, o aproximao 600 millones de vegaes la enerxía de la bomba nuclear d'Hiroshima.

## Tsunami

Tres el terremotu xeneróse una alerta de tsunami pa la mariña pacífica de Xapón y otros países, incluyíos Nueva Zelanda, Australia, Rusia, Guam, Filipines, Indonesia, Papúa Nueva Guinea, Nauru, Ḥawai, Islles Marianes del Norte, Estaos Xuníos, Taiwán, América Central, Méxicu, Alaska, Canadá, amás en Suramérica, Colombia, Perú, Ecuador y Chile. L'alerta de tsunami emitida per Xapón foi la más grave na so escala local d'alerta, lo qu'implica que s'esperaba una fola de 10 metros d'altor. Finalmente una fola de 0,5 metros cutió la mariña norte de Xapón. L'axencia de noticies Kyodo informó qu'un tsunami de 4 metros d'altor cutiera la Prefeutura d'Iwate en Xapón. Reparóse una fola de 10 metros d'altor nel aeropuertu de Sendai, na Prefeutura de Miyagi, que quedó anubiertu, con foles que barrieron coches y edificios a midida que enfusábense en tierra.

A les 21:28 hores (HAST), el Serviciu Meteorolóxicu Nacional de los Estaos Xuníos emitió una alerta de maremotu hasta les 07:00 hores del día siguiente pa tou Ḥawai.

A les 23:33 hores (PST), el Serviciu Meteorolóxicu Nacional emitió un avisu de maremotu pa la mariña alaskeña dende la badea de Chignik hasta la Islla Attu, y vixilancia de maremotu pa tola mariña pacífica de Canadá y Estaos Xuníos dende la badea de Chignik a la frontera de California con Méxicu.

Depués del pasu del tsunami, nel estáu de California na mariña oeste d'EE. XX., declaróse tao d'emerxencia pa los cuatro condaos del norte afeutaos pol tsunami, que'l so impautu dexó numberoses estroces en puertos y sableres. El maremotu causó hinchentes en zones costeres de Ḥawai, según en puntos de los estaos d'Oregón y California. Unu de los llugares más afeutaos pol aguaxe foi la llocalidá de Crescent City, asitiada nuna badea del condáu de Del Norte conocida por ser vulnerable a los tsunamis. El so puertu quedó destruyíu pola marea y les embarcaciones sufrieron importantes daños, lo mesmo que dellos edificios.

En Ḥawai los habitantes de les zones fueron treslladaos a llugares seguros en centros comuñales y escueles, de la que los turistes en Waikiki fueron llevaos a pisos altos de los sos hoteles. En tantu, los caminos y les sableres viéronse vacíes cuando llegó'l tsunami. L'altor máximu de la fola del tsunami llegaría a los 3 quilómetros tierra adientro.

A la fin de la tarde d'esi día vienres dalgunos países centroamericanos como Panamá, Costa Rica, Guatemala, El Salvador y Hondures yá suspendieren l'avisu preventivu avera del tsunami, dempués de que les autoridaes constaren que l'efeutu del terremotu asiáticu llindóse a unes casi imperceptibles foles nes sos mariñes del Pacíficu. Mentanto en Nicaragua suspendióse l'alerta a les 21.00 hores (03.00 GMT del día siguiente), dempués de que les foles tamién llegaren ensin fuercia y nun se rexistrara nenguna situación anormal. En Colombia a pesar de nun rexistrar cambeos significativos na mariña, caltuvo l'alerta na mariña Pacífica per gran parte del día 12 de marzu, por cuenta de la posibilidá de qu'esistiera un fuerte aguaxe.

Les primeres foles que se rexistraron en Perú tuvieron ente 15 y 40 centímetros d'altor, magar lo cual les autoridaes señalaron que van caltener la vixilancia en previsión de que'l siguiente aguaxe pueda ser más intensu. Na islla de Pascua (Chile) foi una de les primeres llocalidaes en ser sollertaes y puestes alerta del maremotu, que con esmolición esperaron un escenariu similar al reparáu en Ḥawai. Un tren de cinco ola de pequeña altitú (50 centímetros) foi detectáu na nueche. A les 04:08 (hora llocal) cesó l'alerta de tsunami en Rapa Nui.

En Chile la llocalidá más perxudicada pol tsunami foi Puerto Viejo, en Caldera (Rexón d'Atacama), onde hubo unes 280 cases afeutaes, de les cualos 80 quedaron destruyíes y otres 200 con daños de diversa considerancia. A pesar d'ello, nun hubo víctimes. 

En Dichato (Rexón del Bíu-Bíu, Chile), que foi afeutáu un añu antes col tsunami producíu pol terremotu de Chile de 2010, recibió un fuerte aguaxe con carauterístiques de tsunami. El fenómenu desamarróse aproximao a les 02:30 de la madrugada (hora llocal) con, siquier, un par de marexaes qu'ingresaron al pueblu, llegando hasta l'avenida principal. Una ventena de llanches ya inclusive un barcu quedaron espardíos en tierra depués de la xubida de marea provocada pol cataclismu qu'afectó a Xapón el vienres. El fenómenu, que nun s'esperaba, depués de conocese les mínimes medríes rexistraes n'otres llatitúes, causó llerza ente los residentes que nuevamente alicaron la velea del 27 de febreru de 2010. 

Na llocalidá de Corrolada, el mar entró aproximao 100 metros, anque de forma lenta y ensin fuercia, afectando solamente un xardín infantil. En ciudaes como Coquimbo, l'aumentu del nivel de marea xeneró foles qu'impactaron el cantu costeru, principalmente los balnearios de Sablera Peñuelas y Sablera Changa. Na ciudá de Los Vilos, rexón de Coquimbo, llocalidá que nun sufrió daños mientres el terremotu de Chile de 2010, el mar enchir en siquier dos puntos de la costanera arrincando lletreros municipales y de la gobernación marítima. Magar la zona nun taba entendida nel plan d'emerxencia y l'autoridá non decretu midíes de resguardu especiales, la falta de turistes na zona evitó daños a les persones. Otres llocalidaes de Chile nun sufrieron mayores entueyos, anque en delles detectóse un aumentu del nivel del mar, y mientres hores rexistraron cambeos sópitos nel so nivel. 

Afortunadamente, nun se rexistraron víctimes nin mancaos, una y bones el gobiernu dispunxera la evacuación de toles persones que tuvieren en sectores inundables.

## Fundimientu del suelu

Información de l'Autoridá Geoespacial de Xapón reporto una subsidencia del suelu n'ocho de los vértices xeodésicos midíos por aciu GPS a partir de los valores previos al 14 d'abril de 2011.
* Miyako, Iwate – 0.50&nbsp;m
* Yamada, Iwate – 0.53&nbsp;m
* Ōtsuchi, Iwate – 0.35&nbsp;m
* Kamaishi, Iwate – 0.66&nbsp;m
* Ōfunato, Iwate – 0.73&nbsp;m
* Rikuzentakata, Iwate – 0.84&nbsp;m
* Kesennuma, Miyagi – 0.74&nbsp;m
* Minamisanriku, Miyagi – 0.69&nbsp;m
* Península de Oshika, Miyagi – 1.2&nbsp;m
* Ishinomaki, Miyagi – 0.78&nbsp;m
* Higashimatsushima, Miyagi – 0.43&nbsp;m
* Iwanuma, Miyagi – 0.47&nbsp;m
* Sōma, Fukushima – 0.29&nbsp;m

Científicos dixeron que la subsidencia ye permanente. Como resultancia, les comunidaes implicaes son agora más susceptibles a hinchentes mientres les marees altes.

## Damnificados

L'Axencia de Policía Nacional xaponesa confirmó 15.893 muertes, 2.556 persones sumíes y 6.152 mancaos a lo llargo de 18 prefeutures de Xapón.

L'analís de los 13&nbsp;135 cuerpos recuperaos pal 11 d'abril de 2011, reveló que'l 92.5&nbsp;% de los finaos morrieron afogaos. Les víctimes mayores de 60 años fueron les más afeutaes.