Prunus dulcis

L', sin. *Prunus amygdalus*) ye un árbol caducifoliu de la familia de les arrosaes. Esta especie pertenez al subxéneru *[[Prunus subg. Amygdalus|Amygdalus]]* del xéneru *[[Prunus]]*.

## Descripción
Puede algamar de 3 a 5 m d'altor. De tarmu llisu, verde y dacuando mariellu cuando ye nuevu, pasa a ser sedáu, escamosu, cremosu y abuxáu cuando ye adultu. Son de fueya caduca, les fueyes son simples, llanceolaes, llargues, estreches y apuntiaes, de 7,5 a 12,5 cm de llargor y color verde intensu, con cantos dentaos o festoneaos. La flor solitaria o en grupos de 2 o 4, ye pentámera con cinco sépalos, cinco pétalos con colores variables ente blancu y rosáu dependiendo de les especies d'unos 3 a 5 cm de diámetru. Los frutos d'unos 3 a 6 cm de llargor en drupa con exocarpio y mesocarpiu correosos y endocarpiu duru, oblongos, elipsoidales, con carne seco, tomentosos, de color verde, dehiscentes. Tarda de 5 a 6 meses en maurecer desque cuaya.

## Frutu

El frutu del almendral ye l'almendra. L'aceite d'esti frutu ye utilizáu como emoliente, y la esencia d'almendres amargoses en perfumería, pol so arume. Almendruco o alloza ye'l frutu tienru y neñón. Tamién se denomina —por estensión— almendra a la grana de cualquier frutu drupáceo: por casu l'almendra» del piescu, el albaricoque o la ciruela. L'aceite d'almendres ye usáu en caltenimientu de preseos musicales como la dulzaina.

### Nutrición
Cada 100 g d'almendra común apurren 2383 kJ o 570 kcal, apurriendo dosis de vitamines B, vitamina B6; otres vitamines na cual ye rica l'almendra ye la B9 o folato, tiamina, riboflavina, niacina y E, vitamina B5; tamién ye pervalible l'apurra de minerales esenciales.

Na repostería española ye bien usada como ingrediente na ellaboración de postres tradicionales como los (turrones), mazapanes, tartes (tarta de Santiago), xelaos, dulces, aperitivos, etc. La horchata d'almendra tamién ye bien consumida.

## Propiedaes
Dende antiguu utilizáronse distintos partes de la planta como antitusígeno, hipotensor y hepatoprotector, ente otros. Les sos propiedaes principales son les d'emoliente dermatolóxicu, llaxante, antiinflamatoriu, cicatrizante y antiespasmódico. La lleche y l'aceite d'almendres tamién s'usó, como aplicación esterna, pal cuidu de la piel.

En medicina l'aceite d'almendres usar pal tratamientu de la dermatitis, psoriasis, pieles seques, quemadures superficiales y pol estriñimientu. L'aceite de la variante amargosu ye antiespasmódico en pequeñes dosis, pero siempres tendrá de ser llográu so prescripción médica por cuenta de la toxicidá de la planta. Amás la lleche d'almendres tien una aplicación dietética pol so altu conteníu en nutrientes .

## Simboloxía
L'almendral floria bien llueu, en cuanto la temperatura devasa los seis graos en febreru. Primero que apaezan les fueyes, la copa esplota nuna esuberancia de flores blanques.

La mitoloxía griega esplica esta simboloxía al traviés del mitu de los amantes Fílide y Acamante. 
Toles civilizaciones que conocieron l'almendral allegráronse ante la vista de los primeros almendrales encendíos símbolos del amor xuvenil.

:So esi almendral floríu, :tou cargáu de flor

:-recordé-, yo arrenegué :la mio
mocedá ensin amor.
:Güei, en metá de la vida :paré a meditar...

:¡Mocedá nunca vivida, :quién
te volviera suañar!
::Antonio Machado


## Requerimientos edafoclimáticos
Ye una especie frutal de zones templaes. A diferencia d'otres especies de *[[Prunus]]*, presenta requerimientos de fríu relativamente baxos pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos varien ente 200 y 500 hores de fríu, según les variedaes cultivaes. L'almendral ye bien susceptible a les xelaes primaverales, polo que se beneficia con iviernos bien definíos. La mayoría de los almendraless cultívense en secanu, sobre suelos sueltos y arenosos.

## Espardimientu
Multiplícase de normal por inxertu sobre patrones de delles variedaes d'almendral (Garrigues) o sobre híbridos de pescal × almendral (GF677 y otros), l'usu como patrón del almendral amargosu cayó en desusu, anque foi utilizáu mientres munchos años por ser más resistente a la seca y a los suelos caliares.

Los híbridos d'almendral x piescu amuesen carauterístiques destacaes como portainxertos p'almendral. Esisten amás trabayos disponibles que valoren l'apaición de nuevos portainjertos y variedaes.

La gran mayoría de les variedaes cultivaes anguaño son autofértiles, el polen d'una variedá puede polinizase a sigo mesma. Por ello, yá nun se fai necesaria la presencia de dos variedaes distintes nes esplotaciones.

## Procedencia
L'almendral tien el so orixe nes rexones montascoses d'Asia central (Persia, Mesopotamia), onde ye cultiváu dende dómines remotes (5000 a 4000 e.C.); y, al traviés de rutes comerciales, por toles civilizaciones primitives. Foi probablemente introducíu polos fenicios n'España, país que se convirtió na actualidá nel segundu productor mundial (60.000 Tm. en granu, añu 2009) tres Estaos Xuníos d'América (650.000 Tm. en granu, añu 2009).

## Dalgunes de les variedaes más cultivaes

* *Atocha*: variedá española bien granible y con almendra calidable
* *Ayles*: variedá de floriamientu tardíu y maduración de media estación
* *Cristomorto*: variedá italiana de floriamientu tardíu y maduración media
* *Esmorecimientu Largueta*: variedá española de producción media-alta
* *Esmorecimientu coloráu*: variedá española de floriamientu tempranu
* *Ferraduel*: variedá francesa de floriamientu tardíu, bien granible
* *Ferragnès*: variedá francesa bien brengosa y granible de floriamientu tardíu
* *Garrigues*: variedá bien brengosa. Frutu pequeñu arrondáu y grana pequeña
* *Guara*: variedá de floriamientu tardíu y maduración temprana. Autofertil
* *Largueta*: la variedá tradicional más cultivada y amontesada n'Aragón 
* *Marcona*: considerada como la variedá de mayor calidá a nivel mundial
* *Moncayo*: variedá de floriamientu tardíu
* *Nonpareil*: variedá de floriamientu semiprecoz
* *Tuono*: variedá italiana de floriamientu tardíu 
* *Antoñeta (R)*: variedá llograda pol CEBES-CSIC en Murcia (España). De floriamientu tardíu y autofertil
* *Marta(R)*: variedá llograda pol CEBES-CSIC en Murcia (España). De floriamientu tardíu y autofertil
* *Belona(R)*:variedá llograda pol CITA en Zaragoza(España). De floriamientu tardíu y autofertil, pebida asemeyada a Marcona
* *Soleta(R)*:variedá llograda pol CITA en Zaragoza(España). De floriamientu tardíu y autofertil, pebida asemeyada a Largueta
* *Penta (cov)*: variedá llograda pol CEBES-CSIC en Murcia (España). De floriamientu extratardía y autofertil, 10–20 dempués que ferragnes
* *Tardona (cov)*: variedá llograda pol CEBES-CSIC en Murcia (España). De floriamientu extratardía y autofertil, 15–30 dempués que ferragnes

## Principales plagues
* Orugueta (*[[Aglaope infausta]]*). Bárabu d'un lepidópteru que s'alimenta de les fueyes cuando éstes empiecen a brotar
* Poliya defoliadora (*[[Malacosoma neustria]]* Linnaeus). Otru lepidópteru, alimentar de fueyes nueves, yemes y biltos.
* Pulgones (*[[Myzus persicae]]* Sulz; *[[Brachycaudus helichrysi]]* Kalt; *[[Brachycaudus amygdalinum]]* Smith; *[[Hyalopterus pruni]]* Geoffr.; *[[Hyalopterus amyddali]]* B.). Biltos y les fueyes que s'endolquen y deforman.
* Barrenillos (*[[Scolytus amygdali]]* Guer, *[[Scolytus mali]]* B.). coleópteros qu'escaven galeríes debaxo de la corteza.
* Antónomos (*[[Anthonomus amygdali]]* Hust, *[[Anthonomus gentili]]*). Pequeños coleópteros qu'ataquen les yemes de flor.
* Cochinillas (*[[Aspidiotus perniciosus]]* Comst, *[[Diaspis pentagona]]* Targ, *[[Parlatoria oleae]]* Colvée,. Amenorguen la puxanza de los almendrales.
* Tigre del almendral (*[[Monosteira unicostata]]*). Ye un hemípteru que causa graves daños. Desenvolver en gran númberu y pueden llegar a producir grandes defoliaciones, lo que debilita descomanadamente los árboles.
* Viérbene cabezudu (*[[Capnodis tenebrionis]]*). Los bárabos d'esti coleópteru ataquen los raigaños de los árboles pudiendo causa-yos la muerte.

## Taxonomía
*Prunus dulcis* describióse por Philip Miller como *Amygdalus dulcis* en 1768, y depués atribuyíu al xéneru *Prunus* por David Allardyce Webb y espublizóse en *[[Feddes Repertorium]]*, 74(1–2): 24, nel añu 1967.

El basiónimo *Prunus amygdalus* Batsch, 1801 *non* Stokes, 1812 tien preferencia y reemplaza el sinónimu *Prunus dulcis* (Mill.) D.A.Webbb, 1967. 

;Basónimu: *Prunus amygdalus* Batsch *non* Stokes
;Sinonimia: 
* *Amygdalus amara* (L. ex C.F.Ludw.) Hayne
* *Amygdalus communis [a] dulcis* Borkh.
* *Amygdalus communis* subvar. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) Rouy & E.G.Camus
* *Amygdalus communis* subvar. *dulcis* (DC.) Rouy & E.G.Camus
* *Amygdalus communis* subvar. *macrocarpa* (Poit. & Turpin) Rouy & E.G.Camus
* *Amygdalus communis* var. *amara* L. ex C.F.Ludw.
* *Amygdalus communis* var. *dulcis* (Borkh.) Borkh.
* *Amygdalus communis* var. *dulcis* DC. in Lam. & DC.
* *Amygdalus communis* var. *fragilima* Ficalho & Cout.
* *Amygdalus communis* var. *fragilis* Borkh. ex Ser. in DC.
* *Amygdalus communis* var. *fragilis* Pers.
* *Amygdalus communis* var. *macrocarpa* (Poit. & Turpin) Ser. in DC.
* *Amygdalus communis* var. *ossea* Gren. in Gren. & Godr.
* *Amygdalus communis* var. *sativa* (Mill.) Du Roi
* *Amygdalus communis* L.
* *Amygdalus dulcis* Mill.
* *Amygdalus elata* Salisb.
* *Amygdalus fragilis* Borkh.
* *Amygdalus macrocarpa* Poit. & Turpin in
Duhamel * *Amygdalus sativa* Mill.
* *Druparia amygdalus* Clairv.
* *Prunus amygdalus* var. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) Focke in W.D.J.Koch
* *Prunus amygdalus* var. *dulcis* (DC.) Koehne
* *Prunus amygdalus* var. *fragilis* Borkh. ex Focke in W.D.J.Koch
* *Prunus amygdalus* var. *macrocarpa* (Poit. & Turpin) Bean
* *Prunus amygdalus* var. *sativa* (Mill.) Focke in W.D.J.Koch
* *Prunus amygdalus* Batsch *non* Stokes
* *Prunus communis* f. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) C.K.Schneid.
* *Prunus communis* f. *dulcis* (DC.) C.K.Schneid.
* *Prunus communis* f. *macrocarpa* (Poit. & Turpin) C.K.Schneid.
* *Prunus communis* subsp. *fragilis* Arcang.
* *Prunus communis* subvar. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) Asch. & Graebn.
* *Prunus communis* subvar. *sativa* (Mill.) Asch. & Graebn.
* *Prunus communis* var. *fragilis* (Borkh. ex Focke) C.K.Schneid.
* *Prunus communis* (L.) Arcang.
* *Prunus dulcis* var. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) Buchheim in
Zander * *Prunus dulcis* var. *amara* (L. ex C.F.Ludw.) H.E.Moore
* *Prunus dulcis* var. *dulcis* (Mill.) D.A.Webb
* *Prunus dulcis* var. *fragilis* (Borkh. ex Focke) Buchheim in Zander

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Aceite d'almendres amargoses

## Referencies

## Bibliografía
* Prunus dulcis n'Árboles Ibéricos
* Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
* Cronquist, A.J., N. H. Holmgren & P. K. Holmgren. 1997. Vascular plants of the intermountain west, U.S.A., subclass Rosidae (except Fabales). 3A: 1–446. In A.J. Cronquist, A. H. Holmgren, N. H. Holmgren, J. L. Reveal & P. K. Holmgren (eds.) Intermount. Fl.. Hafner Pub. Co., New York.
* Hickman, J. C. 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California 1–1400. University of California Press, Berkeley.

## Enllaces esternos