open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tetrafobia

La **tetrafobia** ye un iñerizu o mieu al númberu cuatro. Ye una superstición bien común nel este asiáticu, especialmente en países como China, Xapón, Corea, Vietnam y Taiwán como asina tamién nel sureste asiáticu.

Probablemente dicha iñerizu aniciar nel fechu que la pallabra china que s'usa pal cuatro (四, pinyin: *sì*), suena bien paecíu a la pallabra que s'utiliza pa *[[muerte]]* (死, pinyin: *sǐ*). La pallabra sinón-xaponesa (四, *shi*), sinón-coreana (사, *sa*) y sinón-vietnamita (*tứ*) pa *cuatro* suenen idéntiques a la pallabra *muerte* felicidá en dos tales llingües. Por esti motivu, en xaponés ye xeneralmente preferible utilizar la llectura nativa *yon* pal cuatro.

Tien de tenese un cuidu especial pa evitar l'apaición o'l recordatoriu del númberu cuatro mientres los díes festivos, o cuando un miembru de la familia esta enfermu, especialmente na cultura china. Lo mesmo pasa col 14, 24, etc; tamién son evitaos pola presencia del númberu cuatro nesos númberos, nestos países los númberos xeneralmente se saltean nos edificios, dende hoteles y oficines hasta departamento, como tamién nos hospitales; nes bodes o eventos similares, a les meses 4, 14, 24, etc. dexar de cutiu a un llau. En munchos complexos residenciales los númberos 4, 14, 24, etc. son reemplazaos por 3a, 13a, 23a, etc. En Taiwán, la tetrafobia ye tan común que nun hai "4" o "x4" en direiciones, patentes d'automóviles, y casi cualquier cosa rellacionada colos númberos.

Los chinos tamién demuestren esto nes designaciones de nomes p'aviones militares que siempres empiecen col númberu cinco, como nel caza «Shenyang J5». En ciudaes onde la cultura del este y la del oeste entemécense, como Ḥong Kong y Singapur, ye posible qu'en dellos edificios tanto'l pisu trelce como'l catorce nun esistan, como asina tamién tolos demás con cuatro. Por casu, en Hong Kong dellos edificios como Vision City y The Arch nun tienen nengunos pisos numberaos de 40 a 49.

En Corea, la tetrafobia ye menos estrema, pero'l pisu cuatro saltar n'hospitales y otros edificios públicos similares. N'otros edificios, el cuartu pisu xeneralmente márcase cola lletra "F" (*four - cuatro*) en llugar del cuatro nos ascensores. Los departamentos que contienen el númberu cuatro delles vegaes (como'l 404) xeneralmente son evitaos a un estremu que fai desvalorizar la propiedá.

## Ver tamién
* Triscaidecafobia
* Hexakosioihexekontahexafobia

## Referencies
Tianlong

**Tianlong** (; llit. "dragón celestial") ye un dragón volador na mitoloxía china, una estrella na astroloxía china, y un nome propiu.
## Usos nel budismu
Na terminoloxía budista china, *tianlong* significa "Nāgas celestiales (dioses dragón)" o "Devas (dioses celestiales) y Nāgas".

Primero, *tianlong* 天龍 que significa "dragón celestial/nāga" como'l primeru de les cuatro clases de nāga na tradición Mahayana (tr. Visser 1913:21-2).
# *Nāgas celestial* (天龍), que curien el Palaciu Celestial y llevar por que nun caya.
# *[[Shenlong|Nāgas divín]]* (神龍), que beneficien a la humanidá faciendo que les nubes llevántense y que l'agua caya.
# *[[Dilong|Nāgas terrenal]]* (地龍) que drenan los ríos (quiten les obstrucciones) y les esclusas abiertes (salíes).
# *[[Fucanglong|Nāgas que xacen escondíos]]* (伏藏龍) guardando les ayalgues de los "Reis de la Rueda" (輪王, Cakravarti-rājas) y bendiciendo a la humanidá.

Hangzhou Tianlong 杭州天龍 "El Dragón Celestial de Hangzhou" foi un maestru budista Chan del sieglu IX, quien allumó a Juzhi Yizhi sosteniendo un deu. The *[[Blue Cliff Record]]* (tr. Cleary 1977:123-8) calls this "Chu Ti's One-Finger Ch'an" kōan.
 
Segundu, *tianlong* 天龍 traducir al sánscritu *deva-nāga* "Devas y Nāgas", les dos categoríes más altes del *Tianlong Babu* 天龍八部 "8 tipos de seres que protexen el Dharma". Les seis categoríes más baxes son *yecha* 夜叉 "Yaksha; demonios caníbales; espíritus de la naturaleza", *gantapo* 乾闥婆 "Gandharva; maestros de la música metá pantasmes", *axiuluo* 阿修羅 "Asura; malvaos y violentos semidioses", *jialouluo* 迦樓羅 "Garuda; demonios doraos con forma de páxaru que comen dragones", *jinnaluo* 緊那羅 "Kinnara; maestros de música celestial metá-humanos metá-páxaros", y *maholuluojia* 摩睺羅迦 "Mahoraga; espíritus serpiente terrenales".

*Tianlong Babu* 天龍八部 ye tamién el títulu d'una novela wuxia escrita por Jin Yong en 1963, traducida al español como *[[Semidioses y Semidemonios]]*. Esti títulu chinu ye utilizáu amás por películes, series de televisión y Massively multiplayer online role-playing game.

## Referencies

*Carr, Michael. 1990. "Chinese Dragon Names", *Linguistics of the Tibeto-Burman Area* 13.2:87-189.
*Cleary, Thomas and J. C. Cleary. 1977. *The Blue Cliff Record*. Shambhala.
*Eberhard, Wolfram. 1968. *The Local Cultures of South and East China*. E. J. Brill.
*Mair, Victor H. 1990. *Tao Te Ching: The Classic Book of Integrity and the Way, by Lao Tzu; an entirely new translation based on the recently discovered Ma-wang-tui manuscripts*. Bantam Books.
*Read, Bernard Y. 1934. "Chinese Materia Medica VII; Dragons and Snakes," *Peking Natural History Bulletin* 8.4:279-362.
*Visser, Marinus Willern de. 1913. ''The Dragon in China and Japan'' . J. Müller.
*Wilhelm, Richard and Cary F. Baynes. 1967. *The I Ching or Book of Changes*. Bollingen Series XIX, Princeton University Press.
*Yuan, Haiwang. 2006. * The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese*. Libraries Unlimited. -->
Tongqi

**Tongqi** (同妻) ye un neoloxismu del idioma chinu pa muyeres que se casaron con homes gais. Liu Dalin, ente les sexólogues en China continental, envalora que'l 90% de los homes chinos gai casáronse con muyeres heterosexuales, ente que nos Estaos Xuníos, namái'l 15-20% de los homes gai cásense. El sexólogu y sociólogu Liu Yinhe (李银河) cree qu'hai 20 millones d'homes homosexuales en China, 80% d'ellos casáronse con una muyer. Los homes gai chinos atopar so presión social en casase y producir un herederu home pa siguir la llinia familiar.

## Ver tamién

* Matrimoniu ente persones del mesmu sexu
* Mariliendra

## Referencies
Vassa

El términu palí ***vassa***, referir al retiru budista mientres la dómina d'agües na India (el periodu de los monzones, cuando los monxos atayen la so pelegrinación habitual y permanecen recoyíos en meditación y rezu.

* *vasso* (‘agua’), n'idioma palí
* *varsha* (‘agua’), en sánscritu
* *waso*, en birmanu
* *pansa* en laosianu
* *pansa* en tailandés

Mientres estos cuatro meses tienen de predominar el recogimiento y l'astinencia.
Nesti periodu los llaicos nun celebren matrimonios y evítase cualquier cambéu de residencia.

Esti recogimiento especial de los meses del monzón ta rellacionáu col periodu *[[chaturmasia]]* (‘cuatro meses’) d'agües.

Tamién se conoz como la Cuaresma budista.

## Referencies

## Enllaces esternos
Yangsheng

El **yangsheng** (Lliteralmente, **Cultivar la vida**) son toles práutiques que s'efectuaben China pa fortalecer cuerpu y alma o *"shen"*.

## Historia del yangsheng

Na dómina del Emperador Mariellu atopamos yá un antecedente, el Huangdi Neijing Suwen (Llibru interior del Emperador Mariellu)

Sicasí, el que yá empieza a tratar sobre'l yangsheng en concretu viennos del sieglu IV e.C. de puñu de Mencio, qu'esplica como puede fortalecese el nuesu *"qi"* (Enerxía vital) con téuniques respiratories

Otra obra china d'esti asuntu, escrita por diversos autores ente los sieglos IV y I a.C, ye'l *"Guanzi"* (Maestru Guan) qu'asegura que puede algamar el llume del espíritu (*"shenming"*) per mediu de la harmonía ente enerxía vital, alma y l'alma nel so estáu más eleváu.

Mientres la dinastía Han tolos métodos son consideraos correutos, pero nel sieglu II d.C. la medicina fai qu'haya nuevos procedimientos del yangsheng (Como dietes, exercicios aeróbicos, etc...) 

El Taoísmu tamién tien los sos propios procedimientos, como les drogues o les artes marciales

Na actualidá, denominar yangsheng a dellos tipos de Chi Kung

## Procedimientos
### Exercicios

La parte más importante d'esta práutica ye l'exerciciu, del cual había dellos tipos: Les téuniques respiratories que nos cita Mencio pa cultivar la enerxía vital, y con ella, algamar la grana de la bondá, o la ximnasia terapeútica (Denominada *[[daoyin]]*, *"conducir y estender"*) desenvuelta polos médicos. Pero sobremanera, destaquen les famoses artes marciales (*"Wushu"*), que la so primer referencia documentada data del sieglu VII d.C. polos monxos del monesteriu de Shaolin.

### Drogues y dieta
Otru procedimientu se hayaba nel consumu de drogues. Les drogues yeren causantes d'una deformación de la realidá y una sensación de bienestar qu'escontra que'l so consumu llegar a considerar benignu. Pero amás, dicíase que yera causa de la inmortalidá.

Al respective de la dieta, yera considerada un factor bien importante a tener en cuenta nel yansheng. La bona dieta había de contener los dos tipos básicos de comida, calientes y fríes. Les calientes, de sabor picante o saláu, aguiyaben al organismu y los sos fluyíos y les fríes, de sabor amargosu o ácidu, ayudaben a la mente y a baxar la temperatura.

### Sexu ya hixene
Los taoístes creíen qu'esta práutica sirvía por que el home (*Yan*) adquiriera'l *yin* femenín, y rellacionaben ciertes postures con ciertes carauterístiques benignes.

Otru factor yera la hixene personal. Un home tenía de ser llimpiu y puru p'algamar l'harmonía.

## Bibliografía

Wetzel, Alexandra. *Grandes civilizaciones: China*. RBA Edipresse. ISBN 978-84-8156-422-8

## Referencies

## Enllaces esternos
Yuanye

***Yuanye*** (Chinu 園冶, Pinyin yuán yě), traducíu como ***El Tratáu sobre'l xardín*** o ***L'Arte de los Xardinos***, ye una obra escrita en 1631 escontra finales de la dinastía Ming por Ji Cheng, la mesma trata sobre diseñu de xardinos. Na actualidá ye considerada la obra fundacional y de referencia sobre'l diseñu de los xardinos creaos mientres dichu periodu, y foi denomada la primera monografia a nivel mundial dedicada a l'arquiteutura de los xardinos, y ente les grandes obres de la lliteratura de xardinos. 

## Estructura
La obra atópase entamada en tres volúmenes. El primer volume presenta los principios xenerales, cuantimás: l'allugamientu, disposición, edificios y los sos aditamentos. El segundu volume contién descripciones ya ilustraciones de balustradas decoratives. El tercer volume toma entraes, ventanes, parés, pavimentos decorativos, montículos artificiales, seleición de les roques, y producción d'escenes (*jie jing*).

## Énfasis
La obra enfócase especialmente n'elementos arquiteutónicos, y non tantu n'elementos naturales. Comparóse esta obra con otres obres clásiques sobre diseñu de xardinos nel este d'Asia, tales como *Sakuteiki* (del periodu Heian de Xapón) qu'inclúi'l tratamientu d'agua y roques, y numberoses obres del periodu Edo (*Tzukiyama teizoden*, *Sagaryuniwa kohohiden non koto*, *Tsukiyama sunsuiden*), de dicha comparanza suxirióse qu'esiste una diferencia fundamental nel diseñu de xardinos en China y en Xapón - especialmente na énfasis que se pon n'elementos arquiteutónicos y naturales, respeutivamente.

## Ver tamién
* Xardín chinu

## Bibliografía
* Ji Cheng: Craft of Gardens, Yale University Press, 1988, traducíu por Alison Hardie ISBN 0-300-04182-9 
* Yuanye, -y traite du jardin, Ji Cheng, traducíu por Che Bing Chiu ISBN 2-910735-13-3 
* *The Garden as Architecture*. Inaji, Toshiro. 1998. ISBN 4-7700-1712-X

## Referencies

## Enllaces esternos
* Testu orixinal
Yuezhi

El términu **yuezhi** (trescripción pinyin) o **yüeh-chi** (trescripción Wade-Giles) fai referencia a una tribu d'etnia protoindoeuropea  orixinalmente establecida na zona de pacionales ente les modernes provicias chines de Xinjiang y Gansu. Nel sieglu II aC los Yuezhi fueren ganaos polos Xiongnu y tuvieron qu'abandonar esta zona. Un pequeñu grupu conocíu como Yuezhi Menores mover escontra'l sur, ente que la mayoría emigró escontra l'oeste hasta la zona del valle del ríu Ilí, moviendo de la mesma a les tribus Sakas (pueblos escites) que se taben asitiaes ellí. Poco tiempu dempués los yuezhi viéronse forzaos polos Wusun a emigrar de nuevu, escontra les zones de Sogdiana y dempués escontra Bactriana, onde estes tribus fueron identificaes poles fontes históriques clásiques como *Tókharoi* (Τοχάριοι) y *Asioi*. A partir d'entós los yuezhi lleven a cabu una espansión pol norte de la India actual, onde en unificándose les cinco cañes gobernantes nuna sola, dieron llugar al imperiu Kushán.
L'imperiu Kushán llegó a tomar na so máxima estensión dende Turfan na cuenca del Tarim hasta Pataliputra na llanura Indogangética, y xugó un papel importante nel desenvolvimientu de la Ruta de la Seda y de la tresmisión del budismu pola mesma hasta la China Han.

## Ver tamién
*Catalanganes

## Referencies

## Enllaces esternos
Yunjin

***Yunjin***, tamién llamáu **brocado de nubes**, ye un brocado de seda tradicional chinu realizáu en Jiangsu dende finales de la Dinastía Song, y basáu en téuniques de texíu de tramas procedentes de les dinastíes Song y Tang. Texer con danzadera, y de cutiu incorpora filos d'oru y plata nes sedes de colores. Mientres la Dinastía Ming, el texedores de *yunjin* desenvolvieron una téunica de texíu xiratorio que-yos dexó texer diseños coloríos sobre una tela base d'otros texíos, como rasu. El Nanjing Yunjin Museum ye anguaño l'únicu muséu especializáu en *yunjin* del mundu.

## Ver tamién
*Brocado

## Referencies
Yanhuang

**Yan Huang** (chinu: t 炎黃, s 炎黄, p Yán Huáng) yera'l nome d'un grupu étnicu de l'antigua China qu'habitaba la cuenca del ríu Mariellu. Reclamaron la so descendencia de les dos tribus lideraes polos Emperadores Yan y Mariellu. El so principal llogru foi xunise pa fortalecer la base de les dos tribus y la so comunidá civilizada. Los Yanhuang fueron los fundadores del pueblu chinu y los iniciadores de la cultura china.

:*La esposa de [[Shaodian]], [[Youjiao]], dio a lluz al [[Emperador Mariellu]], cerca del [[ríu Ji]], y al [[Emperador Yan]], xunto al [[ríu Jiang]], lo qu'esplicaba los sos distintos temperamentos. Anque Shaodian precedió a los emperadores Mariellu y Yan, él nun yera'l so padre.*

:*Mientres el tiempu de [[Huangdi]], los descendientes de [[Shennong]] tornaron. [[Hong Sheng]] y el [[Emperador Yan]] baxaron de [[Shennong]]. Dambos teníen conocencia integral. Quinientos años pasaron de [[Shennong]] a la dómina de los emperadores Mariellu y Yan. L'emperador Yan foi la última xeneración; [[Shennong]], [[Shaodian]], los emperadores Fueu [Yan] y Huangdi precediéron-y.*

## Ver tamién
*Huaxia
*Yan Huang Zisun, lliteralmente "descendientes de Yan y l'Emperador Mariellu"

## Referencies

## Enllaces esternos
* Guoyu Testu orixinal en chinu.
Archivos nacionales de Francia

Los **Archivos nacionales de Francia** caltienen l'archivu de los órganos centrales del estáu francés, a esceición del archivu del ministeriu de la Defensa y el d'Asuntos esteriores, yá que estos postreros tienen los sos propios servicios d'archivos dende'l sieglu XVIII, llamaos respeutivamente *Service historique de la Défense* y *Archives diplomatiques*. Los archivos de les alministraciones estatales que nun s'atopen en París caltener nos sos respeutivos archivos departamentales. 

Los archivos nacionales franceses fueron creaos en 1790 mientres la Revolución francesa y dependen del Ministeriu de Cultura dende la creación d'esti postreru en 1959. Tán partíos en tres sitios (París, Fontainebleau y Pierrefitte-sur-Seine). La sede atopar nesta última llocalidá.

Dellos fondos d'interés nacional tán calteníos n'otros dos servicios: los *Archives nationales d'outre-mer* en Aix-en-Provence (archivu de les colonies) y los *Archives nationales du monde du travail* en Roubaix (archivos privaos d'empreses y d'asociaciones).

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial de los Archivos nacionales de Francia (en francés)
Bitardo

El **Bitardo** ye un animal llexendariu que los **Bitardos** veneren. Son miembros de la Orde del Veneráu Bitardo o **', una hermandá d'entusiastes con sede en [[Poitiers]] ([[Francia]]) que caltienen ciertes tradiciones, como ser el rally de los bitardos y cierta vistimienta.

[[François Rabelais]] (1494?-1553), que moró en Poitiers mientres munchos años atribúi los oríxenes del **Bitardo*' a [[Pantagruel]]. 

==Selmana del estudiante==
Tolos años, en primavera, realízase un festival que dura una selmana denomináu la Selmana 69 del estudiante. Na ciudá de [[Poitiers]] entámase'l famosu *Bitardbourg*. Se destiva por bebese tola selmana [[aperitivos]], mientres hai actividaes y fiesta a lo llargo de tol día.

== Xerarquía de la Orde == 
La Orde del Bitardo ye presidida pol * Grand Maistre * (Gran Maestre). Ta formada d'una parte por dignatarios como los *Commandeurs* (Comendadores) y *Chevaliers* (Caballeros), y d'otra parte polos *novices* (novicios) y les *chabousses''. Los estudiantes ingresen a la Orde del Bitardo como novicios. Depués de que demostró que ye dignu d'enfotu, dizse que l'estudiante atópase capacitáu pa ser un dignatariu.

## Tradiciones de vistimienta
Los bitardos utilicen una faluche, que ye una gorra tradicional de los estudiantes de Francia, con ciertu diseñu y códigos carauterísticos. El faluche de los dignatarios bitardos ta decoráu con un chevrón. Xunto con esta gorra, los bitardos pónense una capa que'l so color ye indicativu del so rangu dientro de la Orde.

## Referencies

## Ver tamién
* Universidá de Poitiers
* Faluche

## Enllaces esternos
* Sitio sobre los bitardos
África empieza nos Pirineos

***[[África]] empieza nos [[Pirineos]]*** ye una espresión despreciatible usada en contra d'España que se basa na situación xeográfica de la península Ibérica. Tien el so orixe en Francia, atribuyéndose'l so acuñamientu a Alexandre Dumas, afirmación que foi desmentida por Nestor Luján.

Nacida en dalgún momentu ente finales del sieglu XVIII y empiezos del sieglu XIX; foi utilizada n'Europa mientres tou esi sieglu, y yera especialmente habitual na España del sieglu XX, onde s'utilizaba de manera burlesca nos círculos absolutista y reaccionarios opuestos a la espansión del lliberalismu n'España como llexitimación del subdesarrollu secular de les rexones españoles frente a les propuestes modernizadoras de los francesaos Los historiadores García de Cortázar y González Vega escribieron que, despreciatible o non, la espresión ye namái «la constatación d'esa especificidá cultural del ámbitu peninsular, malo d'asimilar a les categoríes de los países desenvueltos».

Refiriéndose a la estrecha unión que tuvo España tanto al respective de África como al respective de Europa. Tampoco faltaron intelectuales que trataron de da-y la vuelta al so significáu y utilizala como motivu d'arguyu, como foi'l casu de Miguel de Unamuno en *[[Sobre la independencia de la patria]]* (1908). Otros, como Antonio Machado, ofender con ella y argumentaron nel so contra.

## Ver tamién
* Lleenda negra española
* *[[Spain is different]]*
* *[[Qu'inventen ellos]]*
* *[[Pan y toros]]*
**[[Spanish practices]]*
* Hispanofobia

## Referencies
Delegación Arqueolóxica Francesa n'Afganistán

La **Delegación Arqueolóxica Francesa n'Afganistán ** (en francés: *Délégation Archéologique Française en Afghanistan*) conocida tamién poles sos sigles **DAFA** componer d'una rede de 27 institutos d'investigación nel estranxeru del Ministeriu d'Asuntos Esteriores de Francia.
La DAFA foi fundada en Francia en 1922 a pidimientu del gobiernu afganistanu p'asegurar la investigación arqueolóxica n'Afganistán. La investigación namái se detuvo mientres la Segunda Guerra Mundial, volver# a entamar en 1946. En 1982 foi cerráu a pidimientu del gobierno pro-soviéticu d'Afganistán. 
Nel añu 2002, acordies coles autoridaes afganistanes, el Ministeriu d'Asuntos Esteriores decidió volver abrir y reiniciar les actividaes de la DAFA nel so país y principalmente, nel Muséu Nacional de Kabul.

El llabores de la DAFA centrar n'estudiar y afondar na conocencia de la hestoria d'Afganistán nel marcu d'escavaciones conxuntes, principalmente, consistiendo na catalogación ya inventariu de los restos arqueolóxicos, estudios y la realización d'escavaciones arqueolóxiques.

## Trabayos arqueolóxicos dende 1922
* 1923-1925 - Realización d'estudios en Bactriana.
* 1924 - Escavaciones nel xacimientu de Païtava.
* 1926 - Estudios en Bactriana y el xacimientu grecobudista de Hadda.
* 1927 a 1928 - Escavaciones de Hadda.
* 1929 - Trabayos na ciudá de Bamiyán.
* 1933 - Escavaciones en Tapín Marandjan.
* 1934 - Escavaciones en Khair Khana.
* 1936 - Trabayos en Sistán y Baluchistán.
* 1936 a 1937 - Escavaciones na antigua ciudá de Bagram.
* 1937 - Escavaciones en Fondukistan.
* 1937 - Escavaciones en Shotarak.
* 1947 - Trabayos en Bactriana.
* 1949 a 1951 - Escavaciones en Lashkari Bazar.
* 1951 a 1959 - Escavaciones nel xacimientu protohistóricu de Mundigak.
* 1952 a 1961 - Escavaciones en Surkh Kotal
* 1957 - Descubrimientu del Minarete de Jam, declaráu como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
* 1957 - Trabayos nel Valle de Foladi.
* 1963 - Escavaciones de Kohn Masjid.
* 1963 a 1965 - Escavaciones del monesteriu de Gul Dara.
* 1963 - Escavaciones en Tapín Shakh.
* 1964 - Prospecciones en Ai-Khanoum.
* 1965 a 1978 - Escavaciones nel xacimientu d'Ai-Khanoum.
* 1974 a 1976 - Estudios de la llanura d'Ai-Khanoum.
* 1976 a 1978 - Trabayos en Tukharistan.
* 1976 a 1978 - Escavaciones en Shortughaï.
* 2004 a 2007 - Escavaciones en Bactriana.
* 2005 - Escavaciones en Al-Ghata.
* 2005 a 2007 - Trabayos n'Herāt xunto a una espedición alemana.
* 2005 a 2007 - Trabayos na mezquita de Haji Piyada.
* 2010 a 2011 - Escavaciones en Mes Aynak.

## Ver tamién
* Muséu Nacional de Kabul

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial
Footix

**Footix** foi la mascota de la Copa Mundial de Fútbol entamada por Francia en 1998. Representa a un gallu, unu de los símbolos nacionales del país galu, coles pallabres *France 98* (Francia 98) nel so pechu.

## Historia
El diseñu d'esti personaxe surdió tres un concursu ente les más prestixoses axencies de diseñu de Francia, ganando'l diseñu de Fabrice Pialot. Darréu realizóse una encuesta a 18.500 franceses pa ver cual sería'l nome de la mascota. Les opciones yeren **Footix**, **Zimbo**, **Houpi**, **Gallik** y **Raffy**, ganando con un 47% de los votos la primer opción. Estos nomes fueren escoyíos según una serie de criterios previos, anque, sobremanera, tenía de tener una fácil pronunciación y nun tener una connotación negativa en nengún de los idiomes del mundu.

La primer apaición pública d'esti gallu, que según los sos creadores tien una "personalidá fuerte y distintiva, allegre, atrevida y deportiva", producióse'l 28 de mayu de 1998, na cadena de televisión TF1. Desque diose a conocer la mascota toes los franceses sintiéronse identificaos con él. Una encuesta realizada con neños d'ente 12 y 15 años reveló qu'éstos víen na mascota del Mundial una *"imaxe radiante, d'allegría y prestu, con un calter apacible y cariñoso, qu'inspira enfotu"*.

## Ver tamién
*Mascota de la Copa Mundial de Fútbol

## Referencies

## Enllaces esternos
*Mascotes de la Copa Mundial de la FIFA 
*Los oríxenes de ''Footix''
Insecula

***Insecula. L'encyclopédie des arts et de l'architecture*** ye una base de datos sobre arte francés, presentada en francés ya inglés, que contién imáxenes y descripciones de miles d'obres d'arte perteneciente a los mayores museos y coleiciones del país y del mundu, incluyendo'l Louvre, el Muséu d'Orsay, el Palaciu de Versalles, el Centro Georges Pompidou, el Metropolitan Museum of Art y el MOMA. Dispón d'un buscador temáticu por obra, muséu o artista ente otros, amás de visites virtuales.

Amás de los detalles sobre cada obra, el sitiu contién numberoses fotografíes, munches d'elles en formatu panorámicu, de los museos y galeríes mesmes. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial
* Sitiu oficial (archivu) *
*Nota: Dende 2005 Insecula caltiénse gracies a la publicidá. Al aportar a páxines del sitiu, pue ser necesariu cerrar *banners* publicitarios (pulsiando "Cerrar" nel estremu superior derechu) pa poder visualizar el conteníu.*
Institutu francés de Zaragoza

L**'Institutu francés** de **[[Zaragoza]]** ye una institución cultural creada en 1919 coles mires de fomentar la cultura y llingua franceses na ciudá.

## Presentación
Dende 1945, l'establecimientu depende del Ministeriu d'Asuntos Esteriores de Francia y forma parte de la cobertoria cultural francesa nel estranxeru. Ye anguaño un centru autónomu y ta allugáu sobre'l Paséu Sagasta, nel centru de Zaragoza.

Tien como finalidá la enseñanza de la llingua francesa, l'espardimientu y l'intercambiu cultural según el fomentu de la cooperación llingüístico y cultural ente Francia y España. L'Institutu espacha asina cursos de francés, nos sos locales y n'empreses. Ye igualmente centru oficial de trespasu de los exámenes DELF y DALF. 

Tien a disposición de tolos públicos una biblioteca-mediateca qu'axunta más 8000 documentos en francés.

A efeutos culturales l'Institutu francés celebra acontecimientos culturales franceses n'España y espubliza la cultura francesa (artes plástiques, música, baille, cine, lliteratura...) en cooperación con instituciones culturales locales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Website Wiki (fr) 
* Plataforma pedagóxica (fr)
Guénel

*Esti artículu trata de *guenél*, pa otros usos vease: [[Guenel]]*

Un **guénel** (n'occitanu: *guenél*), ye una llinterna fabricada a partir d'una remolacha acovanada y tallada tradicionalmente como una cara ,onde se-y introduz una vela ,similar a una calabaza de Halloween. Esta tradición ye típica de la rexón de Boulogne y de Norte-Pasu de Calais, Francia. El significáu de la pallabra nun ta claramente establecíu, la pallabra "guénel" puede provenir según fontes de la espresión " Gai Noël" (*allegre navidá*) o "Gainée" (*cubiertu por una funda*). 

Cada añu na rexón entamar a mediaos d'avientu'l *défilé des guénels* o Fiesta de Guénels. Na procesión de les antorches tamién hai carros decoraos. El desfile ye siguíu por un grupu de neños que canten *Ô Guénels* ,un cantar local.

## Orixe y tradición

Nun se sabe esautamente l'orixe exactu del Guénel pero créese que la tradición remontar a dellos sieglos tras venceyada a Halloween o al Samain, una tradición d'orixe celta.

## Ver tamién
*Jack-o'-lantern

## Referencies

## Enllaces esternos
* (en francés) La tradition des Guénels 
* (en francés) 
* (en francés) [! -y guénel au Portel c'est une
Zaguina Albión

«**La zaguina Albión**» ye una espresión utilizada pa referise al Reinu Xuníu en términos anglófobos o contrarios. Foi acuñada pol poeta y diplomáticu francés d'orixe aragonés Augustin Louis Marie de Ximénès (1726-1817) nel so poema *L'ère des Français* (publicáu en 1793), nel qu'animaba a atacar a «la zaguina Albión» nes sos propies agües:

El términu «Albión» ye d'orixe celta. Sicasí, los romanos acomuñar al llatín *albus* (blancu) en referencia a los cantiles de Dover, al sur d'Inglaterra, d'un característicu color blancu, que son lo primero que se ve al averase a Gran Bretaña dende'l norte de Francia per vía marítima.

L'axetivu zaguín» aplicáu a Inglaterra yá s'emplegara siquier dende'l sieglu XIII y foi usáu tamién n'unu de los sos famosos sermones pol historiador y teólogu francés Jacques-Bénigne Bossuet, que comparaba la oposición a la fe católica cola que los britanos, aisllaos pelos sos mares, sostuvieron contra los antiguos romanos:

Napoleón Bonaparte popularizar mientres les guerres posteriores y volvió ser utilizada en tolos conflictos nos qu'intervieno'l Reinu Xuníu, como, por casu, na Guerra de les Malvines. Tamién foi una espresión usada na España de la posguerra pa referise a Gran Bretaña.

Na rebelión irlandesa de 1916, conocida como'l *[[Alzamientu de Pascua]]*, inspírase un cantar tradicional («Foggy Dew») que presenta a la *zaguina Albión* duldosu ante'l ruíu de los rifles al cayer la negra nueche:

Nel capítulu XIX del llibru *Bodes Reales*, perteneciente a los Episodios Nacionales de Pérez Galdós, cítase «que ye la Inglaterra, esa puerca, yá lo sabe usté, a quien dan el llamátigu de la zaguina Albión».

## Ver tamién
*Anglofobia
*Anglofilia
Política cultural francesa

La **política cultural francesa** reagrupa les aiciones gubernamentales, alministratives y territoriales, empobinaes escontra una apuesta cultural. 

## La constatación d'una esceición francesa

Según Jean-Michel Dijan, «la política cultural ye una invención francesa», nacida «d'una esmolición constante de los poderes monárquicos, imperiales o republicanos d'atropar, en nome d'una mística nacional, la proteición del patrimoniu artísticu y por estensión d'incentivar lo que -y deviendra».

La política cultural francesa estrémase n'efeutu pola so llarga historia, la fuerte presencia del Estáu, y la continuidá de les instuticiones a lo llargo de los sieglos. «Nin la voluntá política, nin los medios financieros, nin la estructura alministrativa», sorraya Jacques Rigaud, algamen tal nivel en nengún otru país. Y si esti voluntarismu cultural a la francesa» ye vistu dende un puntu de vista dacuando escépticu polos observadores estranxeros, por cuenta del riesgos d'emerxencia d'una cultura estatalista y conformista, del centralismu de tomar de decisiones, y de la sobrevivencia de práutiques casi monárquiques, nun resulta en menos envidia polos vecinos.

Les primeres decisiones tomar en paralelu al advenimiento del Estáu y la so afirmación frente al poder relixosu. Les aiciones actuales y l'alministración de la que emanan, resulten nuna socesión de rotures polítiques ya institucionales, entemecíes de cutio col sofitu de los dirixentes al traviés de los sieglos, y en gran midida moldiaes por dellos homes y muyeres. 

La concepción d'un deber d'intervención de les autoriadades nel arte y la creación, que la so apaición datar Djian nel sieglu XVII, güei paez inda llexitimada pola situación preponderante que dan a la cultura los franceses nes prioridaes polítiques Sondéu de ''Monde 039;' (avientu de 2006) sobre la prioridá política de los franceses: nº1 la política esterior, nº2 el mediu ambiente, nº3 la economía, nº 4 la cultura 

Según los regímnes, estes aiciones inscribir en distintes apuestes: constitución d'una cultura nacional y defensa de la diversidá cultural[], oposición ente cultura erudita y popular, salvaguarda del patrimoniu cultural y sofitu a los creadores contemporáneos, rellumanza de Francia zócalo democráticu, industrialización cultural y la non mercantilización del arte. 

En 2003, la Unión Europea cuntaba con 5,8 millones d'emplegaos nel sector de la cultura ya invirtió el 2,6% del so PIB na cultura.

## Referencies
Siete maravíes del Dauphiné

Les **siete maravíes del Dauphiné**  ye'l nome col que se conoz a un grupu d'intereses naturales de la xeoloxía alpina o antigües construcciones significatives. Toes tan allugaes nel actual departamentu d'Isère, salíu nel añu 1790 a partir de l'antigua provincia del Dauphiné (Delfináu).

## Orixe
Llamábase asina, dacuando, a los intereses naturales que debíen la so sonadía a la credulidad popular, a les lleendes o a la imposibilidá en que s'atopaba entós la ciencia pa esplicar el so orixe. La llista foi esbozada per primer vegada nel sieglu XIII y foi retomada nel sieglu XVI por Symphorien Champier, historiógrafu del Teniente xeneral del Dauphiné, Pierre Terrail de Bayard, antes de ser reproducida con munchos detalles por Denys de Salvaing de Boissieu, primer presidente de la Cámara de Cuentes del Dauphiné, en *Delphinatus Septem Miracula* (1638). Nicolas Chorier va siguir nel so *Histoire générale du Dauphiné*, en 1661, y tamién pol llibreru A.M. Saugrain na so obra *Nouveau voyage en France*, en 1720.

## Descripción

Na llista publicada por Salvaingt de Boissieu en 1638, mentábense otros dos llugares, que güei nun son consideraos como una de les siete maravíes del Dauphiné: 
* El Maná de Briançon. Trátase d'un velu bien finu que podía vese na mañana sobre los montes d'alerces nos Alto Alpes. Esti velu taba compuestu de granos azúcarados y blancos procedentes de les deyecciones de los pulgones que s'alimenten de la cazumbre de alerce, constituyendo una mielada recoyida poles abeyes. 

* Les Piedres Oftálmicas de Sassenage, tamién moteyaes les "llárimes de Melusina" ("larmes de Mélusine") o les "piedres de golondrina" (*pierres d"hirondelle*). Atribuyíase-yos el poder de curar los güeyos agafaos pol polvu. Trátase d'orbitolinas, fósiles lenticulares que la so forma, tamañu y color corresponder coles descripciones realizaes polos antiguos, con una apolazadura bien fina y bien nidies al tactu. Atopar nos montes alredor de Sassenage.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Isère annuaire
Soule

La ***soule*** yera un xuegu de pelota que se practicaba al traviés de los praos, los montes, llanures y hasta les villes o estanques. El fin yera devolver el balón nun llugar indicáu, el fogón d'una casa por casu. En ciertos casos, hasta había que moyar el soule nuna fonte antes d'agospialo na ceniza. El xuegu yera, pos, solo una galopiada inmensa entecortada d'engarradielles (''mêlées'') más o menos encarnizadas. El preséu de xuegu podía ser una pelota de cueru, una vexiga de gochu enllena de segáu, una pelota de tela o una bola de madera.

Los estadios nun yeren necesarios porque yeren deportes de plena naturaleza. Les parroquies nun taben en condiciones de construyir un local o dedica-yos un terrén de xuegu. Les regles yeren bien fluctuantes y les autoridaes taben contra la práutica d'estos deportes. Sicasí, pueden señalase puntos comunes, como que la salida efectuar d'un llugar fixu (el campusantu, una plaza, una ventana, el castiellu, un prau). Les feches de celebración solíen ser a entamos del añu, antes de la llantadera, porque los «*souleurs»* nun respetaben gran cosa.

Unu de los documentos más antiguos que concernen a la *soule* ye una ordenanza del rei Carlos V de Francia de 3 d'abril de 1365, na que precisa «que nun puede figurar ente los xuegos que sirven l'exerciciu del cuerpu». En 1440, otra interdicción fecha pol obispu de Tréguier precisa qu'esti xuegu yá se practica dende va bien de tiempu, y amenaza a los xugadores cola escomunión y cien sueldos de multa, lo que prueba que la *soule* foi bien apreciada naquella dómina; había qu'inspirar el mieu pa terminar col xuegu. Pero esto nun atayó'l encarnizamiento de los *souleurs*. Los xuegos tradicionales, sol antiguu réxime, atraíen a muncha xente. En Auray, una *soule* enfrentó a dieciséis parroquies.

## Referencies

* La soule d'après les recherches aux archives, Académie de Rennes.

## Ver tamién
* Fútbol d'antroxu
* Historia del fútbol
Patrimoniu de la Humanidá en China

## Bienes culturales y naturales
China cunta anguaño con 52 declaraciones de Patrimoniu de la Humanidá per parte de la Unesco, siendo asina unu de los países con más bienes inscritos na llista:

## Llista indicativa
La inscripción nesta llista ye la primer etapa pa cualesquier futura candidatura. China, que la so llista indicativa foi revisada per últimu vegada'l 28 de febreru de 2017, presentó los siguientes sitios:

## Patrimoniu cultural inmaterial
Anguaño China tien 39 elementos inscritos na llista del Patrimoniu Cultural Inmaterial, convirtiéndose asina nel país que más elementos tien, con muncha diferencia, per delantre de los 21 de Xapón:

### Meyores práutiques de salvaguardia
L'artículu 18 de la convención de la Unesco de 2003 axusta que'l comité intergubernamental escueye dacuando ente les propuestes presentaes polos estaos partes, programes, proyeutos y actividaes de salvaguardia del patrimoniu cultural inmaterial que reflexen meyor los principios y oxetivos de la convención. China cuenta con un proyeutu ente les **meyores práutiques de salvaguardia** sol títulu de ***Estratexa pa formar a les futures xeneraciones de marionetistas de Fujian ***, escoyíu en 2012.

*Ver tamién [[Llista representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Unesco Patrimoniu de la Humanidá en China (n'inglés)
* Unesco Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá en China (n'español)
Badaling

**Badaling** () ye la seición más visitada de la Gran Muralla, asitiada nel condáu de Yanqing aproximao a 80 quilómetros al noroeste del centru urbanu de Beixín. Foi construyida mientres la dinastía Ming en 1505. El puntu más eleváu de Badaling ye Beibalou (chinu tradicional: 北八樓), con una altitú de 1015 m sobre'l nivel del mar.

Esta seición de la muralla foi sometida a una fonda restauración y foi la primer parte abierta a los turistes, en 1957. Anguaño ye visitada por millones de persones cada añu y l'área aledaña foi sometida a un importante desarrollu qu'inclúi la construcción d'hoteles, restoranes y un teleféricu. Apocayá construyóse una autopista que coneuta la zona col centru de Beixín.

Foi visitáu pol presidente Richard Nixon y la so esposa, acompañaos de Li Xiannian el 24 de febreru de 1972 mientres el so históricu viaxe a China.

Badaling y l'autopista cercana fueron el llugar onde remataron les pruebes de ciclismu en ruta de los Xuegos Olímpicos de Beixín 2008. 

## Ver tamién
*Fu Niu Lele

## Referencies

## Enllaces esternos

*Badaling Great Wall in chinaa2z.com
*Badaling Great Wall 75 photo gallery
*Google Satellite Map
Barcu de Mármole

El **Barcu de Mármol** (), tamién conocíu como **Barcu de la Claridá y el Confort** (*Qing Yan Fǎng*) ye un pabellón asitiáu nos xardinos del Palaciu de Branu en Beixín (República Popular China). El pabellón mide 36 m. de llargor y atópase na oriella noroeste del llagu Kunming, cerca del estremu oeste del Gran Corredor.

Foi alzáu per primer vegada en 1755, mientres el reináu del emperador Qianlong. El pabellón orixinal taba formáu por una base de grandes bloques de piedra que sosteníen una superestructura de madera que siguía un diseñu tradicional chinu.

El pabellón resultó destruyíu en 1860 por fuercies anglofrancesas, mientres la Segunda Guerra del Opiu. Foi restauráu en 1893 por orde de la Emperatriz Viuda Cixí. Nesta restauración diseñó una nueva superestructura de dos pisos qu'incorporaba elementos de l'arquiteutura europea. Al igual que nel so predecesor la nueva superestructura ta fecha de madera pero la so pintura asonsaña'l mármol. Hai un gran espeyu en cada "cubierta" y a cada llau del barcu que sirve pa reflexar les agües del llagu y dar una impresión d'inmersión total nel mediu acuáticu amás de dexar contemplar el llagu en toes direiciones mientres se toma té. Ruedes de paletes d'imitación asitiaes a cada llau del pabellón faen que recuerde a un vapor de ruedes. El pabellón tien un sofisticáu sistema de drenaxe qu'enría l'agua d'agua al traviés de cuatro pilares buecos. Finalmente l'agua ye refundiada al llagu pela boca de cuatro cabeces de dragón.

El diseñu en forma de barcu del pabellón puede debese a una cita de Wei Zheng, ministru de la dinastía Tang famosu polos sos sinceros conseyos. Dizse que-y comentó al emperador que "les agües que lleven el barcu pueden tamién entornalo", suxiriendo que la xente puede sofitar a un emperador pero tamién puede, de la mesma manera, baltalo . Teniendo esto en cuenta ye posible que l'Emperador Qianlong decidiera construyir el Barcu de Mármol sobre una sólida base de piedra pa indicar que la Dinastía Qing nun sería derrocada .

El Barcu de Mármol ye vistu de cutiu como un elementu irónicu yá que el dineru usáu pa restaurar el Palaciu de Branu provieno sobremanera de fondos destinaos a la construcción d'una nueva armada imperial. El dirixente del almirantazgo, el príncipe Chun, debía enforma de la so posición social lo mesmo que del so nomamientu a la Emperatriz Viuda, qu'adoptara al so fíu mayor por que se convirtiera nel Emperador Guangxu. Este foi'l motivu de que de xuru nun viera otra posibilidá que la d'aprobar felicidá malversación.

## Referencies

## Enllaces esternos

*http://www.travelchinaguide.com/attraction/beijing/summer/boat.htm (n'inglés)
*https://web.archive.org/web/20100106214139/http://arts.cultural-china.com/en/84Arts1411.html (n'inglés)
*https://web.archive.org/web/20121019193546/http://www.beijingwelcome.com/es/beijing_information/Html/10044.aspx
Monte de pagodes del monesteriu de Shaolin

El nome **Monte de pagodes del [[Monesteriu de Shaolin]]** fai referencia a les 228 pagodes construyíes a partir del 791 d.C. mientres les dinastíes Tang, Yuan, Ming y Qing. La cantidá de niveles o pisos de les pagodes teníen de ser númberos impares (de 1 a 7) y taben basaos nos llogros de los maestros budistes pa los que fueron construyíos. La era na que foi construyida cada pagoda afecta a la so forma (arrondada o cuadrada) y al númberu de llaos (4 o 6). El monte de pagodes alzar a los pies del monte Shaoshi y ye unu de los mayores montes de pagodes de China. Foi nomáu paisaxe d'escepcional guapura en 1996. El monte de pagodes xunto al restu del monesteriu foi inscritu como Patrimoniu de la Humanidá el 31 de xunetu de 2010 como parte de la denominación *Monumentos históricos de Dengfeng na "Ciudá del cielu y de la tierra"*

La mayor parte del monte de pagodes consiste n'estructures de piedra o lladriyu, que van d'unu a siete pisos, miden menos de quince metros d'altu (muncho más pequeñes que les pagodes pa les reliquies budistes) y nes que consta en toes elles l'añu exactu de la so construcción amás de munches talles ya inscripciones. Entienden gran variedá d'estilo pero casi toes tienen múltiples bistechos y el so estilu recuerda a pabellones. Les sos formes son igualmente diverses: hai poligonales, cilíndriques, cóniques, monolítiques ya inclusive paecíes a vasíes, lo que fai del monte de pagodes una exhibición de pagodes antigües, talla y caligrafía de delles dinastíes. 

Aparte del monte de pagodes esisten munches baltes pagoda de inestimable valor espardíes alredor del monesteriu Shaolin, como por casu la pagoda Faru construyida nel 689 mientres la dinastía Tang, la pagoda Tongguang construyida nel 926 na dómina de les Cinco Dinastíes, la pagoda Yugong alzada en 1324 mientres la dinastía Yuan y la pagoda Zhaogong construyida mientres la dinastía Ming.

## Referencies

## Enllaces esternos
Capitales y tumbes del antiguu reinu de Koguryo

**Capitales y tumbes del antiguu reinu de Koguryo** ye'l nome que recibe un área asitiada cerca de la ciudá de Ji'an, na provincia china de Jilin, considerada como Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco dende l'añu 2004.

El llugar contién restos arqueolóxicos de tres ciudaes (Wunu, Guonei y Wandu) y 40 tumbes identificaes de la familia imperial de los Koguryo lo mesmo que de nobles de la corte.

La ciudá de monte de Wunu, fundada nel añu 37 e.C., foi la primer capital del reinu Koguryo. La capital foi tresferida a Guonei trenta años más tarde y dempués pasó a Pyongyang, actual capital de Corea del Norte, nel añu 427. Mientres dellos sieglos, Guonei y Wundu fueron el centru económicu, políticu y cultural del reinu.

La mayoría de les tumbes imperiales, un total de 14, tán realizada en piedra y la so forma remembra a una especie de pirámide gradiada. Les cámares funeraries que s'atopen nel so interior tamién tán feches en piedra.

Cúntense un total de 27 tumbes de miembros de l'aristocracia. Tán feches en piedra y les cámares funeraries tán afataes con pintures murales.

En Corea del Norte atópase'l *[[conxuntu de tumbes de Koguryo]]* pertenecientes al mesmu reinu y que tamién tán consideraes como Patrimoniu de la Humanidá.

## Llocalización

## Referencies

## Ver tamién
* Patrimoniu de la Humanidá en China

## Enllaces esternos

* Proteición del patrimoniu de Koguryo
Campusantu de Confuciu

El **Campusantu de Confucio»** (en chinu: 孔林; lliteralmente «Monte de los Kongs»), ye un campusantu del clan Kong (los descendientes de Confucio) en Qufu, ciudá natal de Confuncio. Él y dalgunos de los sos siguidores tán soterraos ellí, según munchos miles de los sos descendientes.

Dende 1994, el Campusantu de Confucio foi parte del patrimoniu mundial de la UNESCO del «Templu y campusantu de Confucio y residencia de la familia Kong en Qufu». Los otros dos componentes del sitiu son el Templu de Confucio, dedicáu a la memoria del filósofu y la residencia de la familia Kong, onde vivíen los sos descendientes. Los trés sitios son conocíos colectivamente como *Qufu San Kong* (三孔), esto ye, «Los Tres [llugares] confucionistas».

## Ver tamién
* Panteón
* Necrópolis

## Referencies

## Enllaces esternos
Chengjiang

El **condáu de Chengjiang** (chinu: oficialmente 澂江县; de cutiu escritu como 澄江县; pinyin: *Chéngjiāng Xiàn*; enantes, **Tchinkiang**) atópase en Yuxi, provincia de Yunán, China, xusto al norte del llagu Fuxian.

## Bioloxía

Dientro de la bioloxía de la evolución, y especialmente la paleontoloxía, el condáu de Chengjiang ye conocíu polos fósiles de texíos blandos, de los *[[Esquistos de Maotianshan]]*, dataos ente fai 525 y 520 millones d'años, mientres la esplosión cámbrica, que "son tan espectaculares como la fauna de Burgess Shale, y significativamente más vieyos". Estos fósiles considerar de los más importantes topaos nel sieglu XX. Non solo contienen un exquisite grau de detalle, sinón que tamién tomen una fauna bastante diversa, y son bien significativos a la d'intentar entender la evolución de la vida na Tierra.

Los fósiles fueron afayaos por Henri Mansuy y Jaques Deprat quien los describieron nel añu 1912, l'añu posterior a les primeres publicaciones de Charles Walcott sobre Burgess Shale. Nun foi hasta 1984 cuando se punxo n'evidencia'l verdaderu significáu de la paleontoloxía de la rexón, pola obra de Hou Xian-guang, un profesor de la universidá de Yunán, Kunming, onde ye'l direutor del centru d'investigación de la biota de Chengjiang. Primeramente foi profesor nel Institutu Paleontolóxicu, Academia de Ciencies de China, Nankín.

Chengjiang ye un condáu pocu desenvueltu, que tien ricos depósitos de fosfatos percima y per debaxo de la formación que sostién el lagerstätte. Fueron esplotaos en parte al traviés de los esfuercios qu'empezaron aproximao coles mesmes que Hou Xian-guang afayó los depósitos que tienen estos fósiles escepcionales, cola minería de fosfatos representando 2/3 de los ingresos del condáu en 2003. Fixéronse esfuercios por cerrar la rexón a la minería nun intentu de reforzar la considerancia del condáu como llugar Patrimoniu de la Humanidá, dada la importancia científica de los fósiles. De resultes d'esto anovaron los esfuercios mineros na rexón, qu'amenaciaron a los estratos nos que s'atopen los fósiles por cuenta de la erosión, o l'amenaza d'esbarrumbase por sobrecarga, o simple destrucción pola actividá minera. El condáu de Chengjiang enfrentar al dilema ente'l caltenimientu de l'ayalga de fósiles del primer Cambrianu del que son guardianes y el desenvolvimientu económicu por aciu la industria de fosfatos, y la dificultá d'atopar l'equilibriu ente la esplotación y la restauración de la tierra ente que esto entá seya posible.

## Galería de fósiles

Archivu:Misszhouia longicaudata 2.jpg|*[[Misszhouia]] longicaudata*
Archivu:Heliomedusa orienta.jpg|*[[Heliomedusa]] orienta*
Archivu:Leanchoilia illecebrosa.jpg|*[[Leanchoilia]] illecebrosa*
Archivu:Haikouella lanceolata China.jpg|*[[Haikouella]] lanceolata*


## Pa saber más
* 

* 

* 

## Ver tamién
*Esquistos de Maotianshan

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina web oficial del condáu de Chengjiang