Opuntia

***Opuntia*** ye un xéneru de plantes de la familia de les cactacees que consta de más de 300 especies, toes naturales del continente americanu, y qu'habiten dende'l norte d'Estaos Xuníos hasta la Patagonia, onde crecen de forma montesa. Fueron introducíes n'Europa polos conquistadores y naturalizáronse fácilmente na rexón mediterránea. La especie tipu ye *[[Opuntia ficus-indica]]*, conocida popularmente como **nopal**, **tuna** o **chumbera**; los sos frutos comestibles, les tunes o figos chumbos, son bien populares en Méxicu, Chile, Noroeste d'Arxentina, Perú, Sicilia y nel sur d'Italia, les Islles Canaries, Andalucía, Marruecos y el Llevante español (de los qu'inclusive se fabrica xeláu, cerveza, ver Spoetzel Brewery, Shiner Prickly Pear Beer, en Shiner, Texas).

## Descripción
Esti estensu xéneru toma plantes de bien distintos tamaños, dende la pequeña *[[Opuntia microdasys]]* var. *albispina*, llamada comúnmente “ala d'ánxel” polos sos gloquidios de diminutos escayos blancos que-y dan un aspeutu cardoxu, hasta especies arbustives o arbóreas con tueru y copa, como *[[Opuntia leucotricha]]*, que puede llegar a midir 5&nbsp;m d'altor. Son plantes bien rústiques y ramificaes, con cañes bien estendíes o inclinaes. Los segmentos (cladodios) son carauterísticos del xéneru, con apariencia de fueya carnosa, planos y xeneralmente ovales; tienen la capacidá de convertise en tarmos y de la mesma emitir nuevos segmentos y flores.

Otra peculiaridá son los gloquidios alredor de les areolas; cojincillos de diminutes y finos escayos (como pelos) que dan a delles especies aspeutu cardoxu. El manexu d'estes especies tien de faese con muncho curiáu, una y bones estes espiníes esprender a la simple fregadura y, cuando entren en contautu cola piel, producen comición y encarnizamientu.

Delles especies tienen duros escayos, d'hasta 10&nbsp;cm de llargu, recubiertes por una vaina dentada en sentíu opuestu, polo que si se claven na piel la estracción suel ser daqué doliosa.

Les flores d'estes plantes son grandes, bien abiertes, d'aspeutu de sativa y de colores que varien ente'l mariellu, naranxa, colloráu y hasta púrpura, apaecen nes areolas, nos cantos de los segmentos, pudiendo nacer inclusive nes areolas de los frutos. Los frutos tienen un sictoma relaxante, lo qu'anicia un grupu de frutos arrecimaos surdíos de cada flor.

## Simboloxía

El nopal ye unu de los símbolos nacionales de Méxicu; alcuéntrase-y afiguráu nel escudu nacional sosteniendo l'águila real que taramia la culiebra, enraigonáu nuna pequeña islla de piedra sobre l'agua, (en Méxicu hai 8 especies reinales).

Esta planta ye parte de la mitoloxía mexica, na que se considera como la *planta de la vida*, yá que aparentemente nunca muerre, yá que al ensugase puede dar vida a una nueva planta.

Según los mitos mexicas, el primer nopal nació del corazón de Copil, el fíu de Malinalxóchitl, quien, al tratar de vengase del so tíu Huitzilopochtli por dexar sola a la so madre, foi mandáu a matar per este. Según cuenta la lleenda, Huitzilopochtili mandó saca-y el corazón a Copil, y que depués fuera soterráu nunos peñascos. A otru día apaeció'l primera nopal: con escayos de valiente guerreru y flores d'un fíu que defende a la so madre.

## Gastronomía
### Tallo

Los cladodios mozos d'esti cacto son usaos na cocina mexicana pa preparar el platu llamáu *nopalito* o *ensalada de nopales*, pal que tamién s'emplega cilantro y sal. El nopalito ye baxu en carbohidratos y puede ayudar nel tratamientu de la diabetes.

### Frutu

Los frutos (conocíos como tunes n'Arxentina, Perú, Chile, Uruguái y Méxicu, tunos y figos picos en Islles Canaries, y figos chumbos nel restu d'España) son duces, comestibles y bien apreciaos. Esiste tamién una especie (*[[Opuntia joconostle]]*) que produz tunes llamaes comúnmente *xoconostle* (pronunciáu “shoconostle” o “joconostle”), que significa «tuna agria» o «tuna aceda». La particularidá d'estos frutos ye que'l pulgu ye bien gruesa, comparada con otres especies de tunes (hasta 2&nbsp;cm). Estos frutos utilícense principalmente na cocina como postre (inclusive sacáu de la nevera pel branu pa enfrescar) y pa la preparación de ciertos mueyos, pa la preparación de dulces y xelaos (como'l popular arrope de tuna n'Arxentina), como condimento, como aperitivo y tamién como planta melecinal (fervinchu pa la tos, migraña y dolor de cabeza). Amás, comprobóse a nivel médicu la so eficacia nel amenorgamientu de glucosa en sangre, polo que ye una alternativa nel tratamientu de la diabetes.

Los frutos del nopal son ricos en fibra y vitamines, especialmente vitamina A, vitamina C y vitamina K, según vitamina B2 y vitamina B6; tamién contienen minerales como calciu, magnesiu, potasiu, fierro y cobre. 

## Productores de nopal
Milpa Alta (Méxicu) ye'l principal productor de nopal.

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Philip Miller y espublizóse en *[[The Gardeners Dictionary]]*...Abridged...fourth edition vol. 2. 1754.

;Etimoloxía:
***Opuntia***: nome xenéricu que provién del griegu usáu por Plinio pa una planta que creció alredor de la ciudá d'Opunte, en Grecia.
;Especies:

* **[[Especies de Opuntia|Llista d'especies de ''Opuntia'']]**

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Cactaceae#Descripción

## Referencies

### Bibliografía
# Flora of China Editorial Committee. 2007. Fl. China 13: 1–548. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
# Forzza, R. C. & et al. 2010. 2010 Llista de espécies Flora do Brasil. http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010/ .
# Idárraga-Piedrahita, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada & M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidá d'Antioquia, Medellín.

## Enllaces esternos

* Especies de ''Opuntia'' n'Estaos Xuníos (n'inglés).
* Los nopales en Norteamérica (n'inglés).
* Receta ilustrada de ''cactus sorbet'' de tuna (n'inglés).