open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mar de la China Oriental

El **mar de la China Oriental** (, «mar del Este» o «mar del Oriente») ye una parte del océanu Pacíficu arrodiada por China, Xapón, Corea del Sur y Taiwán. La so superficie ye d'unos 752&nbsp;000 km² (dacuando méntense 1&nbsp;200&nbsp;000 km², pero considérase incluyíu'l mar Mariellu).

La so parte septentrional, ente China y la península de Corea, conozse como mar Mariellu.

En realidá, el mar de la China Oriental ye la parte norte del mar de China, que taría estremáu pola islla de Taiwán: la parte norte denominar *mar de la China Oriental* y la parte sur *[[mar de la China Meridional]]*.

## Xeografía

El mar de la China Oriental ta llindáu: 
* al este poles islla xaponeses de Kyūshū y l'archipiélagu de les islles Ryukyu;
* al sur, pola islla de Taiwán;
* al oeste, pola China continental. 
* al norte, pol mar Mariellu. 

Ta conectáu col mar de la China Meridional pol estrechu de Taiwán y col mar de Xapón pol estrechu de Corea. 

Les riberes d'esti mar pertenecen, siguiendo les manes del reló dende'l norte, a Corea del Sur, Xapón, Taiwán y China continental. 

El ríu Yangtse ye'l mayor ríu que desagua nel mar de la China Oriental.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares a efeutos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de la China Oriental (Tung Hai) como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 50 y definir de la forma siguiente:

 

## Ver tamién
* Mar de la China Meridional
* Xeografía de China
* Xeografía de Corea del Sur
* Xeografía de Xapón
* Taiwán

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Calais

L**'estrechu de Calais** (, 'pasu de Calais'; , 'estrechu de Dover') ye un estrechu de mar que ta na parte más angosta de la canal de la Mancha. La distancia más curtia al traviés del estrechu ye dende Foreland Sur, a unes  al nordeste de Dover, nel condáu de Kent (Inglaterra), hasta'l cabu Gris-Nez, un cabu cerca de Calais, nel departamentu de Pas-de-Calais (Francia). Ente los dos puntos —la ruta más popular pa los nadadores que crucien la canal— la distancia ye de solo .

L'estrechu atopar nel estremu este de la canal de la Mancha, onde esti xunir al mar del Norte. El so anchu ye la distancia más curtia ente Francia y Reinu Xuníu. Nun día estenu, ye posible ver a güeyu la mariña opuesta, según los edificios esistentes na mesma.

## Ver tamién
* Eurotúnel
* Canal de la Mancha

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Florida

El **estrechu de Florida** (tamién llamáu **estrechu de la Florida**), ye un estrechu de mar que dixebra la islla de Cuba, al sur, de la península de La Florida, nos Estaos Xuníos, al norte. Esti estrechu coneuta les agües del océanu Atlánticu, al este, coles del golfu de Méxicu, al oeste, y ye travesáu pola corriente del Golfu, que tresporta d'oeste a esta agua templao dende'l golfu al Atlánticu.

Tien un anchor mínimo d'aproximao 150 km, ente l'estremu norte en *Key West* y la mariña cubana.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu d'Ormuz

L**'estrechu de Ormuz** (, *Tangeh-ye Hormoz*; , *Maḍīq Hurmuz*, pola cercana islla de Ormuz) ye un estrechu (brazu de mar) angostu ente'l golfu d'Omán, alcontráu al sureste, y el golfu Pérsicu, al suroeste. Na mariña norte alcuéntrase Irán y na mariña sur l'exclave omaní de Musandam.

Foi xoril de pirates dende'l sieglu VII e.C. hasta'l XIX. Anguaño tien importancia estratéxica por cuenta de que s'atopa na salida del golfu Pérsicu, que ye ricu en petroleu. El so anchor ye de 60 ~a 100 quilómetros. Cuasi'l 20% del petroleu del mundu y aproximao el 35% comercializáu per mar pasa pol estrechu, polo que ye un puntu estratéxicu bien importante pal comerciu internacional.

## Valtamientu del Vuelu 655 de Iran Air
El Vuelu 655 de Iran Air foi un vuelu comercial operáu por Iran Air ente Bandar Abbas (Irán) y Dubái (Emiratos Árabes Xuníos). El domingu 3 de xunetu de 1988, cuasi a la fin de la guerra Irán-Iraq, l'avión foi baltáu xusto al sur de la islla de Qeshm pol cruceru lanzamisiles d'Estaos Xuníos USS Vincennes (CG-49), matando a los sos 290 ocupantes. El Vincennes taba n'agües territoriales iranines nesti momentu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Hudson

L**'estrechu de Hudson** ye un ampliu estrechu marín alcontráu nel árticu de Canadá, un brazu de mar que coneuta'l océanu Atlánticu cola badea de Hudson. Atopar ente la península de Ungava (Llabrador) y la Tierra de Baffin. L'estrechu de Hudson ye navegable namái a finales del branu y a principios de la seronda, anque col usu de ruempexelos ye utilizáu la mayor parte del añu.

## Xeografía
L'estrechu de Hudson coneuta, al este, l'estrechu de Davis (océanu Atlánticu) con dos grandes cuerpos d'agua asitiaos nel so estremu occidental: al suroeste, cola gran badea de Hudson; y, al noroeste, cola Cuenca Foxe al traviés de la canal Foxe. Dixebra la península de Foxe, na mariña meridional de la islla de Baffin, de la continental península de Ungava, na mariña septentrional de la provincia de Quebec. Na so entrada oriental atópense'l cabu Chidley y la islla Resolvimientu (1.015 km²) y na occidental, trés grandes islles, islla Nottingham (1.372 km²), islla Salisbury (804 km²) y islla Mill (181 km²). Hai más islles grandes nel estrechu: islla Charles (235 km²), próxima a la mariña meridional, islla Big (756 km²), cercana a la ribera septentrional y islla Akpatok, na parte sureste, nel centru de la boca de la gran bahia de Ungava. 

## Historia
Foi parcialmente esploráu en 1578 pol navegante inglés Sir Martin Frobisher. Foi trevesáu totalmente per vegada primera en 1610, pol tamién esplorador inglés Henry Hudson, a bordu del buque británicu *Discovery*. Foi mientres enforma tiempu tomáu pol naguáu Pasu del Noroeste y dempués convirtióse nuna ruta principal pa los barcos de la Compañía de la Badea de Hudson.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera l'estrechu de Hudson un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanus y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 16A (una variante de la badea de Hudson, nᵘ 16) y definir de la forma siguiente:

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Kara

L**'estrechu de Kara** () ye un estrechu asitiáu nel árticu de Rusia, que coneuta les agües del mar de Kara y les del mar de Pechora, el brazu suroriental del mar de Barents. 

Alcontráu ente la punta norte de la islla Vaigach y la punta sur de la islla Yuzhny del archipiélagu de Nueva Zembla, tien un anchor de 56 km y un llargor de 33 km. Alministrativamente pertenez a Nenetsia, un distritu autónomu del óblast d'Arkhangelsk.

L'estrechu de Kara foi una importante vía marítima nos entamos de la esploración de la Ruta del Mar del Norte, unu de los dos estrechos, xunto col estrechu Yugorsky, qu'abríen el camín del mar de Kara.

## Ver tamién
* Ruta del Mar del Norte
* Mar de Pechora
* Mar de Kara
* Estrechu Yugorsky

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Corea

L**'estrechu de Corea** (大韓海峽, *Daehanhaehyeop*), ye la canal occidental del estrechu que s'atopa ente l'estremu meridional de la península de Corea y la islla xaponeses de Kyūshū, conectando'l mar del Xapón col mar de China Oriental. Ye la continuación del estrechu de Tsushima, yá que ente dambos atopa la islla homónima de Tsushima, de gran utilidá nes comunicaciones ente Corea y Xapón dende hai enforma tiempu.

En Corea del Sur esisten dellos puertos cercanos al estrechu, como los de Busán, Jinhae o Masan. Delles llinies marítimes traviesen díariamente los trayectos Busan-Fukuoka o Busan-Shimonoseki.

## Nomes del estrechu

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Macasar

L**'estrechu de Macasar**, **Makasar** o **Makassar** (n'indonesiu, *selat* Makassar) ye un estrechu marín que dixebra la isla de Borneo y la islla Célebes, n'Indonesia. Comunica'l mar de Célebes, al norte, col mar de Java, al sur. Trátase d'un estrechu que forma parte d'una ruta de navegación alternativu pa los navíos oceánicos qu'atopen dificultaes pa pasar pol estrechu de Malaca.

El ríu Mahakam, na islla de Borneo, arrama les sos agües nel estrechu. Los principales puertos asitiaos nes sos mariñes son los de Balikpapan (780.000 hab. en 2007) y Bontam, en Borneo, y los de Macasar (1.315.000 hab. en 2004) y Palu (335.297 hab. en 2010) en Célebes. La ciudá de Samarinda, en Borneo, alcontrada a veres del Mahakam, atópase unos 48 km ríu arriba.

## Delimitación de la IHO

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares a efeutos de navegación marítima, la Organización Hidrográfica Internacional («International Hydrographic Organization, IHO), considera l'estrechu de Malaca como unu de los sos mares, que forma parte del conxuntu estrechos de Malaca y Singapur». Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 48m y definir de la forma siguiente:

## Ver tamién
* Mar de Célebes
* Mar de Java

## Notes

## Referencies

## Ver tamién
*Batalla del estrechu de Macasar, llibrada en 1942 mientres la Segunda Guerra Mundial.
Canal d'Otranto

La **canal d'Otranto** ye un estrechu marín que conecta'l mar Adriáticu, al norte, col mar Xónicu, al sur. Esti estrechu, con un anchor d'unos 72 km, dixebra la mariña del sureste de la península italiana de les del suroeste d'Albania. 

La canal recibe'l so nome de la pequeña ciudá italiana d'Otranto, na rexón de Puglia. El cabu d'Otranto, asitiáu a un llargor 18°31Y, ye'l puntu más oriental d'Italia y el más próximu d'Albania, asitiada a tan solo 72 km.

N'agostu de 1807, tropes franceses al mandu del xeneral Berthier crucien la canal pa invadir les islles Xóniques.

Mientres la Primer Guerra Mundial, el control de la canal tuvo una gran importancia estratéxica porque les flotes aliaes d'Italia, Francia y el Reinu Xuníu torgaron el pasu de les naves del Imperiu austrohúngaru al Mediterraneu, no que se denomina Bloquéu de la Canal d'Otranto.

En 1998 en virtú d'un alcuerdu col gobiernu albanés, Italia montó una estación de radar sobre la islla de Sazan, frente al puertu albanés de Vlorë, pa controlar meyor los movimientos de les llanches rápides y combatir la inmigración illegal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Torres

L**'estrechu de Torres** ye un estrechu marín que dixebra Australia, al sur, de la islla de Nueva Guinea, al norte. Tien un anchor averáu d'unos 150 km. Al sur atopa'l cabo York, el puntu más al norte de la península del Cabu York, nel estáu australianu de Queensland y al norte la Provincia Occidental de Papúa Nueva Guinea. 

L'estrechu xune'l mar del Coral (al este) col mar d'Arafura (al oeste). Ye bien poco fondu, y el llaberintu de petones y islles facer bien malo de navegar. Nel estrechu atopen les islles del Estrechu de Torres, habitaes polos isleños del estrechu de Torres, un pueblu melanesiu rellacionáu colos papúes. Les principales islles son la Islla príncipe de Gales (204.6 km²), Moa (171,7 km²), Saibai (107,9 km²), Badu (97,8 km²), Boigu (72,2 km²) y Horn (53,8 km²).

## Historia

El primeru en travesar l'estrechu foi'l marín español Luis Váez de Torres, que diba al mandu d'unu de los barcos de la espedición de Pedro Fernández de Quirós que partiera de Perú en 1605 en busca de la mítica *[[Terra Australis Incognita]]*, un continente qu'esperaben atopar nel sur del océanu Pacíficu. Tres el regresu a Méxicu del barcu de Quirós, Torres siguió al mandu y punxo aldu escontra Manila, pasando peles islles Moluques. Saleó a lo llargo de la mariña sur de Nueva Guinea, y probablemente llegó a ver la península del Cabu York, l'estremu norte d'Australia.

La llocalización del estrechu de Torres constituyó un secretu militar del Imperiu español, solo conocíu per otru país cuando Inglaterra tomó L'Habana en 1762 mientres la guerra de los Siete Años. Nesi momentu los ingleses pudieron revisar los mapes de navegación españoles ente l'enorme botín de guerra de la ciudá, nos que sí figuraba l'estrechu.

Franz Boes realizó un trabayosu trabayu etnográficu nesti estrechu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Tsugaru

L**'estrechu de Tsugaru** (津軽海峡 *Tsugaru Kaikyō*) ye un estrechu de mar alcontráu ente les islles de Honshū y Hokkaidō, na parte septentrional del Xapón, que coneuta'l mar de Xapón col océanu Pacíficu. El túnel Seikan pasa debaxo del estrechu que tien na so parte más angosta (19.5 km) ente'l cabu Tappi Misaki na península de Tsugaru, Honshū y el cabu Shirakami Misaki na península de Matsumae en Hokkaidō.

Tien una fondura media ente 140 y 200 metros.

Nel pasáu, la forma más común de travesalo yera col serviciu de tresbordadores nun viaxe d'aproximao 4 hores. Agora'l túnel ferroviariu dexa una alternativa de la metá de tiempu.

Pal añu 2015 prevese que'l túnel seya utilizáu pol tren Shinkansen, lo que va amenorgar l'encruz a 50 minutos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Canal de Yucatán

La **canal de Yucatán** ye un estrechu marín alcontráu ente la península de Yucatán, en Méxicu, y la islla de Cuba. Comunica'l mar Caribe col golfu de Méxicu.

La canal de Yucatán tien un anchu averáu de 217 quilómetros midíos ente'l cabu Catoche, el puntu más septentrional de la península, y el cabo San Antonio, l'estremu occidental de Cuba; y una fondura de 1800 m. Al traviés d'él flúi del mar Caribe al golfu de Méxicu, una corriente marina templada que recibe'l nome de corriente de Yucatán, una vegada nel golfu de Méxicu toma'l nome de corriente del Golfu y diríxese escontra'l estrechu de la Florida.

## Ver tamién
* Península de Yucatán

## Referencies

## Enllaces esternos
Estrechu de Taiwán

L**'estrechu de Taiwán** o **estrechu de Formosa** ye un estrechu que dixebra la China continental de la islla de Taiwán. La distancia media ente dambes mariñes ye de 180 km, con un mínimu de 130 km ente los puntos más próximos. L'estrechu ye parte del mar de la China Meridional y coneuta col mar de la China Oriental al nordeste.

Al este del estrechu ta la islla de Taiwán y nel centru atopa'l pequeñu archipiélagu de les islles Pescadores o Penghu. Al oeste del estrechu atopa la provincia de Fujian de la República Popular China, según delles islles importantes como Kinmen y Matsu, que tán so soberanía de la República de China, el réxime políticu sol que s'atopen tamién Taiwán y les Pescadores.

## Historia
Dende 1949, cuando'l gobiernu chinu del Kuomintang, lideráu por Chiang Kai-shek, abellugar en Taiwán tres la derrota na Guerra Civil China frente a los comunistes de Mao Zedong, l'estrechu foi l'escenariu d'una fuerte tensión político, inclusive de bombardeos de les islles de Quemoy y Matsu, ente los rexímenes engarraos de la República Popular China y la República de China.

Mientres munchos años, los contactos ente dambos llaos del estrechu tuvieron totalmente prohibíos polos dos rexímenes engarraos. A partir del 2001, el gobiernu de la República de China autorizó dellos servicios de ferry que xunen Quemoy y Matsu col continente, en principiu llindaos a los residentes d'eses islles y a persones con autorización especial.

Nel 2008 estableciéronse vuelos direutoshttp://news.bbc.co.uk/hi/spanish/international/newsid_7782000/7782963.stm y nel 2009 intensificáronse les rellaciones comerciales y la collaboración en materia de seguridá na zonahttps://web.archive.org/web/20090430133921/http://www.spanish.xinhuanet.com/spanish/2009-04/26/content_866030.htm.

## Bibliografía
* Bush, R. & O'Hanlon, M. (2007). *A War Like Non Other: The Truth About China's Challenge to America*. Wiley. ISBN 0-471-98677-1
* Bush, R. (2006). *Untying the Knot: Making Peace in the Taiwan Strait*. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-1290-1
* Carpenter, T. (2006). *America's Coming War with China: A Collision Course over Taiwan*. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-6841-1
* Cole, B. (2006). *Taiwan's Security: History and Prospects*. Routledge. ISBN 0-415-36581-3
* Copper, J. (2006). *Playing with Fire: The Looming War with China over Taiwan*. Praeger Security International Xeneral Interest. ISBN 0-275-98888-0
* Federation of American Scientists et al. (2006). Chinese Nuclear Forces and U.S. Nuclear War Planning 
* Gill, B. (2007). *Rising Star: China's New Security Diplomacy*. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3146-9 
* Shirk, S. (2007). *China: Fragile Superpower: How China's Internal Politics Could Derail Its Peaceful Rise*. Oxford University Press. ISBN 0-19-530609-0
* Tsang, S. (2006). *If China Attacks Taiwan: Military Strategy, Politics and Economics*. Routledge. ISBN 0-415-40785-0
* Tucker, N.B. (2005). *Dangerous Strait: the U.S.-Taiwan-China Crisis*. Columbia University Press. ISBN 0-231-13564-5

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Yeniséi

El **ríu Yeniséi** () ye un llargu ríu de la Rusia asiatica o Siberia que flúi en direición norte al traviés de les repúbliques de Tuvá y Jakasia, y el krai de Krasnoyarsk hasta desaguar nel golfu homónimu (mar de Kara, océanu Árticu). Tien un llargor de 4093 km, pero forma parte del sistema fluvial Yeniséi-Angará-llagu Baikal-Selengá-Ider qu'algama los 5539 km, y considérase el quintu ríu más llargu del mundu, tres l'Amazones, Nilu, Yangtsé y el Mississippi-Missouri. La so cuenca entiende unes , la 8ª del mundu.

## Xeografía

El ríu Yeniséi naz en Kizil (Tuvá), de la confluencia del ríu Bolshói Yeniséi (Gran Yeniséi) y el ríu Maly Yeniséi (Pequeñu Yeniséi), que provienen de los montes Sayanes Orientales a lo llargo de la frontera rusu-mongola, y desagua nel mar de Kara, océanu Árticu, nun estuariu d'unos 400 km conformáu pola badea de Yeniséi y el golfu de Yeniséi. 

Los sos principales afluentes son el ríu Angará, el Podkámennaya Tunguska (o Tunguska Cascayosu), y el Tunguska Inferior.

Escurre pel centru de Siberia en direición sur-norte. La mayor parte del ríu ye navegable, sacante ente payares y mayu que permanez xeláu. El so cursu cimeru ye aturbolináu, lo que foi aprovecháu pa la construcción de centrales hidroeléctriques, destacando les preses de Sayán y Krasnoyarsk.

Les ciudaes más importantes poles qu'escurre'l ríu son Kizil, Shagonar, Sayanogorsk, Abakán, Divnogorsk, Krasnoyarsk, Yeniseisk, Lesosibirsk, Igarka y Dudinka.

## Trescripción del nome
La trescripción al español más correuta ye *Yeniséi* o, sía que non, *Yenisey*, anque ye frecuente atópase en diversos atles y testos delles trescripciones pocu correutes: *Ienisei*, *Jenisej* o *Jenisei*.

## Galería

Ficheru:Ru200107240021.jpg|Presa del ríu Yeniséi en Divnogorsk
Ficheru:Yenisey from the Railway Bridge.JPG|El ríu Yeniséi al so pasu por Krasnoyarsk
file:Bank_of_Yenisei_River.jpg|El Yeniséi vistu dende'l transiberianu, cerca de Krasnoyarsk
file:Jenissej 82.37757E 70.72558N.jpg|Desaguada del Yeniséi nel golfu homónimu (mar de Kara)


## Sistema fluvial del ríu Yeniséi
El sistema fluvial del ríu Yeniséi ye unu de los mayores del mundu, y si considérase'l sistema Yeniséi-Angará-Sélenga-Ideriín ocupa'l 5º por llargor y el 8º per área de cuenca. Los principales afluentes del sistema recoyer na tabla que sigue, ordenaos agües enriba, esto, dende la desaguada a la fonte (la tabla nun ta completa).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Angará

.

El **ríu Angará** () ye un llargu ríu del centro-sur de la Rusia asiática o Siberia que naz nel llagu Baikal y flúi en direiciones N y O al traviés del óblast d'Irkutsk y el krai de Krasnoyarsk, hasta desaguar nel ríu Yeniséi, del que ye'l so mayor afluente. Tien un llargor de  pero forma parte del sistema fluvial Yeniséi-Angará-llagu Baikal-Selengá-Ider, qu'algama les  y considérase el quintu ríu más llargu del mundu (tres l'Amazones, Nilu, Yangtsé y el Mississippi-Missouri). 

## Cursu

N'abandonando l'estremu suroeste del llagu Baikal cerca de l'aldega de Listvianka, flúi en direición norte pasando peles ciudaes d'Irkutsk, Bratsk y Ust-Ilimsk pa dempués xirar al oeste en recibiendo les agües del ríu Ilim y desaguar nel ríu Yeniséi, cerca de Strelka. Ye navegable ente Irkutsk y Bratsk; a partir d'esta última llocalidá hai demasiaos rabiones. En Bratsk construyóse una presa con una de les plantes hidroeléctriques más grandes del mundu (xenera cerca de 4500 MW). En Irkutsk atópase una más pequeña (de 660 MW). El ríu cunta con otros dos preses (Ust-Ilimsk y Boguchany), lo que-y convierte nuna de les mayores fontes mundiales d'enerxía hidroeléctrica.

Ente los sieglos XVIII y XIX, antes de la so unión col ríu Ilim, el Angará yera conocíu tamién como'l ríu Tunguska cimeru (Vérjniaya Tunguska, en rusu).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Songhua

El **ríu Songhua** () o **Sunggari** ye un llargu ríu asiáticu qu'escurre pol nordeste de China, y ye'l mayor de los afluentes del ríu Amur (esti postreru y lliteralmente, «ríu del Dragón Negru», na provincia china de Heilongjiang). Tien un llargor de 1927 km (que lo asitien ente los 70 ríos más llargos del mundu) y drena una gran cuenca de 549 090 km².

Alministrativamente, escurre poles provincies chines de Heilongjiang y Jilin

## Xeografía

El ríu Songhua naz na aguada occidental de los Montes Changbai, non lloñe de la frontera con Corea del Norte, na provincia de Jilin. Emponer en direición nor-noroeste y llega a un tramu en que ta represado, cerca de Fengman, una importante central hidroeléctrica que forma un llagu que s'estiende unos 62 km agües enriba. Al pasar la presa, el ríu llega a la capital Jilin y dempués a la ciudá de Fuyu. Sigue agües embaxo na mesma direición hasta recibir, cerca de Daan, al so principal afluente, el llargu ríu Nen (1370 km), que llega del norte.

Na confluencia el ríu Songhua camuda abruptamente de direición y diríxese escontra l'este. N'este mesmu puntu'l ríu empieza un llargu tramu nel que forma la frontera natural ente les provincies de Jilin (sur) y Heilongjiang (norte). El ríu sigue escontra l'este, recibiendo cerca de Harbin al ríu Hulan. Depués, crucia ente la parte norte y esti del sistema de montes de Manchuria y el cordal de Khingan, pa depués enfusase nel valle del ríu Amur y desaguar nél cerca de la ciudá de Dongjiang (más de 100 000 habs. en 2003).

El ríu Songhua conxelar dende finales de payares hasta marzu. El so periodu de mayor caudal asocede cuando la nieve de los montes se derrite al empiezu de la primavera. El ríu ye navegable hasta Harbin, n'embarcaciones de tamañu medianu. Si éstes son pequeñes, pueden navegar hasta Jilin y el ríu Nen, terminando en Qiqihar. En payares de 2005, les agües d'esti ríu contaminar con bencenu de resultes d'unes esplosiones na fábrica petroquímica de Jilin, lo que causó que se cortara'l suministru d'agua de Harbin, y que Rusia amenaciara con un pleitu contra China.

Les principales ciudaes a lo llargo del ríu son:
* Harbin (4 754 753 habs. y más de 9 000 000 habs. nel área metropolitana en 2003);
* Jiamusi (1 755 000 hab. en 2000).
* Jilin (1 985 000 habs. y 4 514 000 habs. nel área metropolitana en 2003).

El ríu foi llamáu *sunggari ula* (*ríu blancu*) na llingua manchú, y conozse como Sungari (Сунгари) en rusu.

## Ver tamién
* Xeografía de China

## Referencies

## Enllaces esternos
Amu Daria

El ríu **Amu Daria** (en taxicu, Омударё o дарёи Ому, *Omudaryo* o *Daryoi Omu*; en persa آمودریا, *Âmudaryâ*; n'uzbecu, *Amudaryo*, onde *darya* en persa antiguu significa *mar* o *gran ríu*) ye un llargu ríu d'Asia Central, d'antiguo llamáu **Pamir** y **Oxus**, polos griegos. Naz na cordal del Pamir, sirve de frontera natural ente Afganistán, Taxiquistán, Turkmenistán y Uzbequistán y desagua nel mar d'Aral. Tien un cursu averáu de 2540 kilómetros. Enantes desaguaba nel mar Caspiu.

Recibe'l nome de la ciudá d'Āmul, actual Türkmenabat pela que flúi.

## Xeografía

L'Amu Daria naz na unión del ríu Vakhsh (786 km) y el ríu Panj (1125 km). La población llocal referir al ríu como Jayhoun (جيحون) el que pensábase que derivaba Gihon, el nome bíblicu pa unu de los cuatro ríos del xardín d'Edén o paraísu. El ríu tamién ye conocíu por esti nome pola mayor parte de los escritores islámicos medievales.

El ríu ye navegable mientres 1450 kilómetros, siendo'l so llargor total de 2540 kilómetros y la so conca de 534.739 km². Al añu arrama al mar d'Aral alredor de 55 kilómetros cúbicos d'agua, que vien de los montes del sur onde la precipitación añal ronda los 1000 milímetros. Inclusive antes d'empezar la regación masiva, el gran evaporamientu mientres el branu torga que gran parte del agua algame'l mar.

## Historia
Hai evidencies de que los glaciares de Pamir apurrieron bastante agua al ríu mientres los sieglos XIV y XIII e.C.

Los escritos históricos indiquen qu'en diversos periodos el ríu fluyó hasta'l mar d'Aral (pel sur), al mar Caspiu (pel este) o dambos. L'últimu cambéu de desaguada se documenta nel sieglu XIII, cuando se produz la conquista de Kunya-Urgench per parte de los mongoles n'esviando'l Amu Daria y favorecer asina l'hinchente de la ciudá; antes el ríu escurría travesando la conca del llagu Sariqamish, formando rápidos y tabayones al traviés del calce anguaño secu del Uzboy, pa desaguar nuna gran badea esistente nesi momentu al este del Caspiu.

## Ver tamién
* Civilización del Oxus
* Bactriana
* Corasmia

## Referencies

## Enllaces esternos

* The Course of the Oxus River (n'inglés)
Ríu de les Perlles

El **ríu de les Perlles**, **río Perlla** (, portugués: *Rio das Pérolas*, inglés: *Pearl River*), y menos comúnmente llamáu **ríu Guangdong** (o **río Guangdong**) () ye'l tercer ríu más llargu de los qu'escurren íntegramente por China, tres el Yangtsé y el ríu Mariellu, y el segundu en caudal dempués del Yangtsé.

Escurre pela parte sur de China en direición oeste-este y desagua nel mar de la China Meridional, ente Ḥong Kong y Macáu. El so cursu inferior y distributarios formen el delta del ríu de les Perlles.

## Xeografía

El ríu de les Perlles recibe'l so nome por una isla, de sable o piedra, alcontrada nel mediu del ríu llamada "perlla del mar" (海 珠). Esta islla atópase agora en tierra firme, debíu al cambéu de cursu del ríu. Esiste una lleenda bien antigua en China que cunta como cuatro dragones, ente los que s'atopaba'l Dragón Perlado (珠 龙, zhulong) ayudaron a unos llabradores rociando con agua del Mar del Este los sos campos por que crecieren los sos cultivos, y l'Emperador de Jade, al ver esto, entartalló a los cuatro dragones poniendo un monte enriba de cada unu, convirtiéndose los dragones nos ríos más grandes de China (corresponderíen al ríu de les Perlles, el ríu Yangtsé, el ríu Mariellu y el Heilongjiang).

El ríu formar pola converxencia del ríu Xi (Xi Jiang o ríu del oeste), el ríu Bei (Jiang Bei o ríu del norte) y el ríu Dong (Jiang Dong o ríu del este), na provincia de Yunnan. Flúi en direición este al traviés de les provincies y rexones autónomes de Guizhou, Guangxi, Hunan, Jiangxi y Guangdong. Nesta última provincia, el ríu desagua nel mar de la China Meridional formando un gran delta nel que ta la ciudá de Guangdong.

El delta del ríu de les Perlles ye una de les zones económicamente más prósperes de China. A entrambos llaos del mesmu atopen les antigües colonies europees de Ḥong Kong y Macáu, anguaño rexones alministratives especiales de China con una economía bien desenvuelta y cada vez más interrelacionada col restu de la zona del delta.

L'estuariu, Bocca Tigris, ye regularmente dragáu con cuenta de caltenelo abiertu pa los barcos oceánicos. Créese que'l ríu de les Perlles ye una de les víes fluviales más contaminaes del mundu.

## Cruces sobre'l ríu
Los principales cruces sobre'l ríu de les Perlles son:
* Ponte Haizhu
* Ponte Haiyin
* Ponte Hong Kong-Zhuhai-Macáu - entamáu *
Ponte Humen del ríu de les Perlles

Amás, una llinia de d'alta tensión de 500 kV, suspendida de trés de les más altes torres nel mundu, los pilones d'encruz del ríu de les Perlles, crucia'l ríu cerca de la so desaguada.

## Tributarios
El ríu camuda munches vegaes de nome nos distintos tramos o seiciones del ríu principal. Son los siguientes:

## Ver tamién
* Ríos de China
* Xeografía de Macáu
* Xeografía de China

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Godavari

El **ríu Godavari** ye una de les principales ríos de la India, xunto col Indo y el Ganges. El so llargor averáu ye de 1450&nbsp;km.

Naz nel templu de Trimbakeshwar, cerca de les ciudaes de Nasik y Bombay nel estáu de Maharastra, a unos 380 quilómetros de distancia del mar Arábigu. Flúi en direición sureste al traviés de la zona central d'India, cruciando los estaos de Telangana y Andhra Pradesh, y desaguando finalmente na badea de Bengala.

En Rajahmundry, a unos 80 quilómetros de la mariña, el ríu estremar en dos, formando un delta especialmente fértil. Al igual qu'otros grandes ríos n'India, les veres del Godavari tienen numberosos puntos de pelegrinación siendo Nasik, Triyambak y Badrachalam los principales. Ye un ríu estacional, secu mientres el branu y caudalosu mientres la dómina del monzón. Les sos agües suelen ser de color marrón.

## Historia
El ríu Godavari ta consideráu, polos hinduistes, unu de los siete ríos sagraos de la India.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Krishná

El **ríu Krishná** (en maratí: कृष्णा नदी; en kannada: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ; en telugú: కృష్ణా నది) ye unu de los ríos más llargos de la India, con un llargor averáu de 1300 quilómetros.
Naz nes llombes de Mahabaleswar nel estáu de Maharastra, traviesa la ciudá de Sangli y atópase col mar na badea de Bengala na ciudá de Hamasaladeevi nel estáu d'Andhra Pradesh. Amás de los estaos yá citaos, el ríu Krishná traviesa tamién l'estáu de Karnataka.

Unu de los principales afluentes del Krishná ye'l ríu Tungabhadra, formáu de la mesma pelos ríos Tunga y Bhadra que nacen na zona conocida como Ghats occidentales. El ríu cunta con dos importantes preses, una en Srisailam y la otra nes llombes Nagarjuna. Esta postrera, conocida como Nagarjuna Sagar, ye una de les mayores preses de toa Asia.

Como en casi tolos ríos de la India, les veres del Krishná tán poblaes de templos. El de Sangli, dedicáu al dios Ganesha ye unu de los más formosos. Cerca d'esta ciudá atópense tamién diversos templos, destín de munchos pelegrinos hinduistes.

El so llargu percorríu per zones altamente industrializaes provocó que'l ríu sufra nos últimos años un altu índiz de contaminación. A pesar de que nel 2001 el gobiernu ellaboró un plan pal caltenimientu del Krisná, lo cierto ye que l'índiz de contaminación del ríu nun menguó. 

Según la mitoloxía hinduista, el dios Brahmá realizó un ritual relixosu cola so segunda esposa Gáiatri cerca de los montes Sajiadri yá que la so primer esposa Saraswati nun podía llegar a tiempu. Al enterase d'ello, Saraswati entró en roxura. Ordenó a tolos que tuvieren presentes, Vishnú, Shivá y otros dioses, que se convirtieren en ríos.
Visnú convertir nel ríu Krishná, Shivá nel ríu Veni y Brahmá nel ríu Kumudmati.
El restu de los presentes convertir nos diversos regueros que nacen nos Ghats del oeste.
 
Cada dolce años celebra'l festival del ríu conocíu como *Pushkarams*.
Mientres el periodu de duración el festival, los fieles realicen diverses ufriendes pa consiguir que los sos antepasaos finaos algamen el cielu.
El postreru d'estos festivales celebrar nel añu 2004.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Liao

El **ríu Liao** () ye un llargu ríu de China. Con 1345 km, trátase del principal cursu d'agua del sur de Manchuria.

## Nome
El ríu Liao toma'l so nome dempués de la confluencia de dos cursos d'agua distintu, el Xiliao (lliteralmente, el Liao del oeste) y el Dongliao (el Liao del este). 
El Xiliao (en chinu, 西辽河 ; en mongol, Xar Mörön; escritu en chinu 西拉木伦河, *Xila Mulun He*), ye'l más llargu d'estos dos cursos d'agua, provenientes del oeste. Tien la so nacencia nel Baicha Shan (白岔山), al suroeste de la bandera de Hexigten, nel sureste de Mongolia Interior y balera entós globalmente escontra l'este.

Los nomes de la provincia china de Liaoning y de la península de Liaodong deriven del nome del ríu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Irawadi

El **ríu Irawadi** o **ríu Ayeyarwadi** ye un ríu que traviesa Birmania. Ye'l más llargu d'esi país (cerca de 2.170 km de llargu) y la so más importante vía fluvial comercial, con una cuenca hidrográfica cercana a los 411.000 km². 

El ríu Irawadi naz na confluencia de los ríos Mali Hka y N'Mai Hka, nel Estáu Kachin. Nel so cursu, el ríu traviesa'l país de norte a sur, desaguando en nueve deltes nel mar d'Andamán (océanu Índicu). En tiempos coloniales, enantes de los ferrocarriles y automóviles, l'Irawadi yera conocíu como'l "camín a Mandalay". Anque ye navegable nuna distancia de más de 1.600 km camín del mar, del ríu remanecen delles islles y bancos de sable, qu'enzanquen la navegación. Mientres munchos años la única vía pa travesar el ríu yera la ponte d'Inwa.

El nome "*Irawadi*" créese que ye una derivación del términu sánscritu "*airavati*", que significa *ríu elefante*.

Los sos principales afluentes son los ríos *Taping*, *Shweli*, *Myitnge*, *Mu* (250 km) y, el más importante de toos, el ríu Chindwin (1.207 km).

Sobre esti ríu, nel centru de Magway, supuestamente taríase construyendo un reactor nuclear cola ayuda de Rusia y Corea del Norte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Dniéper

El **ríu Dniéper** (; , Dniapró; , Dnipró) ye un ríu d'Europa oriental qu'escurre pola Rusia central, Bielorrusia y Ucraína y desagua nel mar Negru, cerca de la ciudá ucraína de Kherson. Con 2287 km, ye'l cuartu más llargu d'Europa, tres el Volga, Danubiu y Ural.

## Xeografía

El ríu Dniéper naz nos altores de la pandu de Valdái, 250 km al oeste de Moscú, na Rusia central. 

El nome Dniéper derivar de la pallabra del Sármata Dānu «el ríu a la parte posterior». Nos trés países tien esencialmente'l mesmu nome, sicasí pronunciáu de manera distinta. El ríu ye mentáu pol historiador Heródoto de la Grecia Antigua nel sieglu V&nbsp;e.&nbsp;C. como «Borysthenes» (Βορυσθένης, Boristenes); l'historiador griegu y los autores romanu llamar Danapris (Δαναπρις) y Danaper respeutivamente —Δανα (*dana*) significa "ríu" en persa antiguu—. Foi la frontera natural de dos pueblos xuníos de primeres que se dixebraron dempués, los ostrogodos y los visigodos, ente principios y mediaos del sieglu IV&nbsp;e.&nbsp;C. 

El so antiguu nome eslavu, usáu en tiempos del Rus de Kiev yera Slavútich «l'eslavu (ríu)»; los hunos llamar Var, y los búlgaros Buri-Chai.

## Carauterístiques
* Los afluentes más importantes son los ríos Bereziná, Prípiat y Desná.
* Ye navegable a lo llargo de 1.900 km, estremaos en dos por un tramu d'unos 60 km aproximao de rabiones, y representa una importante vía de tráficu comercial. 
* Los postreros 800 quilómetros del ríu son una cadena de banzaos pa la producción d'enerxía llétrica casi consecutivos: Kiev (922 km²), Kaniv (582 km²), Kremenchuk (2.252 km²), Dniprodzerzhynsk (567 km²), Zaporizhyia (410 km²), y Kajovka (2.155 km). Apurriendo alredor del 10% de la electricidá d'Ucraína. 
* El so estuariu, o limán, tuvo defendíu pola fortaleza d'Ochakiv.

## Mediu ambiente

El ríu Dnieper sufre les consecuencies del Accidente de Chernóbil, yá que traviesa la zona d'esclusión qu'arrodia a la central. Amás de ello'l so mayor afluente ye'l ríu Prípiat, xunto al cual tópase la central nuclear de Chernóbil que nel accidente virtió residuos radioactives nel ríu Pripiat, que derivaron nel ríu Dnieper. Diches agües contaminaes percuerren tol cursu final del ríu n'Ucraína travesando la capital Kiev y desaguando nel mar Negru. Envalórase que 9 millones d'habitantes n'Ucraína peracaben o rieguen con agües contaminaes del ríu Dnieper.

## Anexu. Afluentes del ríu Dniéper

Otros afluentes son, pela esquierda, los ríos Supiy y Bilozerka.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Pechora

El **ríu Pechora** (tamién treslliteráu como *Petchora*; ; komi: Печӧра; nenezo: Санэроˮ яха) ye un ríu del norte de la Rusia europea que flúi en direiciones N, SO y N hasta desaguar nel mar de Pechora (mar de Barents, océanu Árticu). Con 1809 km ye'l séptimu más llargu d'Europa, tres el Volga, Danubiu, Ural, Dniéper, Don y Dviná Septentrional-Víchegda, y drena una cuenca de 322 000 km². Alministrativamente, escurre pola república de Komi y el distritu autónomu de Nenetsia. 

## Xeografía
Naz nos Montes Urales Septentrionales

Los sos principales afluentes son los siguientes ríos:
* pela derecha: 
:* ríu Ilytch (Илыч), con un llargor de 411 km, un caudal de 177 m³/s y una cuenca de 16 000 km²;
:* ríu Shchugor (Щугор), con un llargor de 300 km, un caudal de 252 m³/s y una cuenca de 9660 un km²;
:* ríu Usá (Уса), con un llargor de 565 km, un caudal de 1310 m³/s y una cuenca de 93 600 km²;
:* ríu Ersai (Ёрса), con un llargor de 206 km y una cuenca de 2520 km²;
:* ríu Lai (Лая), con un llargor de 332 km y una cuenca de 9530 km²;
:* ríu Shapkina (Шапкина), con un llargor de 499 km, un caudal de 582 m³/s y una cuenca de 6570 km²;

* pela esquierda:
:* ríu Severnaïa Mylva (Северная Мылва), con un llargor de 213 km, un caudal de 29,5 m³/s y una cuenca de 5970 km²;
:* ríu Kojva (Кожва), con un llargor de 194 km y una cuenca de 9560 km²;
:* ríu Lija (Лыж), con un llargor de 223 km y una cuenca de 6620 km²;
:* ríu Izhma o Izva (Ижма), con un llargor de 531 km, un caudal de 317 m³/s y una cuenca de 31 000 km²;
:* ríu Tsilma (Цильма), con un llargor de 374 km, un caudal de 228 m³/s y una cuenca de 21 500 km²;
:* ríu Pizhma (Пижма), con un llargor de 389 km, un caudal de 55 m³/s y una cuenca de 5470 km²;
:* ríu Vel (Вель), con un llargor de 173 km y una cuenca de 4110 km²;
:* ríu Lemjo (Лемъю), con un llargor de 197 km y una cuenca de 4310 km²;
:* ríu Un'ja (Унья), con un llargor de 163 km, un caudal de 45 m³/s una cuenca de 2890 km²;
:* ríu Sula (Сула), con un llargor de 353 km, un caudal de 92 m³/s una cuenca de 10 400 km²;

### Mapes

Gulf of Ob map.png|El Pechora (embaxo a la izq) nun mapa del golfu del Obi
Pechora.svg|Mapa en rusu del Pechora
Russian rivers.png|El Pechora (enriba a la izq.) nun mapa de los ríos rusos

Nel segundu mapa pueden lleese los nomes de tres ciudaes nel so cursu: Vuktyl (Вукты́л), Pechora (Печора) y Narian-Mar (Нарьян-Мар).
Esti rio desagua al Oceano Glaciar Árticu xunto al rio Dvina Septentrional, en primavera el destemple provoca que'l so caudal aumente notablemente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Axel Heiberg

La **Islla Axel Heiberg** (*[[Idioma inglés|Inglés]] Axel Heiberg Island*) ye la séptima islla más grande de Canadá. Forma parte del archipiélagu de les Islles de la Reina Isabel. Pertenez al Territoriu Nunavut, atopándose ente les coordenaes 78° y 81° N. y 85° y 97° O na parte occidental de la Islla Ellesmere. 

Ye una islla recortada por grandes fiordos, con un área total de 43.178 km². El puntu más altu ye *Outlook Peak*, con un altor de 2.211 m. El xelu y los glaciares cubren 14.733 km² del área total.

## Historia
Habitóse nel pasáu pol pueblu inuit, pero taba despoblada nel momentu que foi nomada por Otto Sverdrup, que la esploró en redol a 1900, poniéndo-y el nome del cónsul noruegu Axel Heiberg, que foi quien financió la espedición.

La esploración científica de la islla empezó na década de los 50 del sieglu XX. En 1959, científicos de la McGill University esploraron el fiordu Expedition nel centru de la islla de Axel Heiberg. Esto dio llugar a la creación de la Estación d'Investigación del Árticu McGill, construyida a 8 km al interior de fiordu Expedition en 1960. 

 

Permanez despoblada, salvo una pequeña estación científica. Sicasí, entá se caltienen restos de poblaos Inuit. Na islla afayar en 1985 un monte petrificado del Eocenu, trés toconos dataos hai 40 millones d'años, lo qu'indica qu'esta parte norte del árticu yera más templada y húmeda que na actualidá.

## Referencies
Islles mayores de la Sonda

Les **islles mayores de la Sonda** son un grupu d'islles na parte occidental del archipiélagu malayu. Les islles nel grupu inclúin:
* Borneo
* Java
* Célebes
* Sumatra

El grupu ta estremáu políticamente ente Brunéi, Indonesia y Malasia.

Xunto coles islles menores de la Sonda, al este, conformen les islles de la Sonda.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Daugava

El **ríu Daugava** o **Dviná Occidental** (; , *Západnaya Dviná*;  / *Zajódniaya Dzviná*) ye un ríu del nordés d'Europa, que naz na pandu de Valdái, nel noroeste de Rusia y desagua nel golfu de Riga cerca de la ciudá de Riga, capital de Letonia. 

## Xeografía

El ríu Daugava naz na pandu de Valdái, na rexón rusa de Andreápol, nel óblast de Tver. Escurre nel so primer tramu en direición sur y, en travesando'l óblast de Tver, sigue depués pol cantu noroccidental del óblast de Smolensk. Ellí camuda de direición escontra l'oeste y entra tamién na parte norte del territoriu de Bielorrusia, onde baña les ciudaes de Vítebsk y Pólatsk. Enfusar en Letonia en direición preferentemente noroeste y, en cruciando les ciudaes de Daugavpils y Riga, desagua nel golfu de Riga, nel mar Bálticu. 

Ta conectáu por una canal al ríu Bereziná y dende ende col ríu Dniéper.

En condiciones atmosfériques normales, el Daugava, que tien un llargor de 1.020 km, tien una fondura máxima d'unos 12 m; sicasí, coles crecíes que tienen llugar mientres la primavera, llega a algamar una fondura d'hasta 17 metros. Por cuenta de los rabiones y a la poca fondura del so llechu, úsase principalmente pal tresporte de tueros. Amás construyéronse estaciones hidroeléctriques al este de Riga. El Daugava permanez xeláu dende avientu hasta abril.

### Ciudaes que traviesa

Les principales ciudaes poles que pasa'l ríu son:
* en Rusia: Andreápol (9317&nbsp;hab.), Západnaya Dviná (10&nbsp;212&nbsp;hab.) y Vélizh (8343&nbsp;hab.);
* en Bielorrusia: Vítebsk (342&nbsp;381&nbsp;hab. en 2004), Pólatsk (81&nbsp;700&nbsp;hab. en 2007) y Navapólatsk;
* en Letonia: Krāslava, Daugavpils (109&nbsp;421&nbsp;hab.), Līvānin, Jēkabpils (26&nbsp;010&nbsp;hab.), Aizkraukle (10&nbsp;361&nbsp;hab.), Ogre (26&nbsp;573&nbsp;hab.), Salaspils y Rīga (735&nbsp;241&nbsp;hab. en 2004). (tolos habitantes en 2002 sacantes s'indique otra cosa).

### Afluentes
Los principales afluentes son: 
* pela esquierda: 
:* ríu Velesa (Велеса), con un llargor de 114 km, un caudal de 13,4 m³/s y una cuenca de 1.420 km²;
:* ríu Mezhá (Межа), con un llargor de 259 km, un caudal de 61 m³/s y una cuenca de 9.080 km²;
:* ríu Kasplya (Каспля), con un llargor de 224 km y una cuenca de 5.410 km²;
:* ríu Ushacha (Ушача);
:* ríu Dysná (Дисна), con un llargor de 178 km y una cuenca de 8.180 km²;
:* ríu Laucesa, con un llargor de 30 km;
:* ríu Ilūkste;
:* ríu Ķekaviņa; 
* pela derecha: 
:* ríu Toropa (Торопа), con un llargor de 174 km, un caudal de 14 m³/s y una cuenca de 1.950 km²; 
:* ríu Óbol (Оболь), con un llargor de 148 km y una cuenca de 2.690 km²;
:* ríu Driss (Дрисса), con un llargor de 183 km, un caudal de 40 m³/s y una cuenca de 6.420 km²;
:* ríu Dubna; 
:* ríu Aiviekste; 
:* ríu Pērse; 
:* ríu Ogre, con un llargor de 222 km, un caudal de 17,9 m³/s y una cuenca de 1.730 km²;

## Referencies

## Enllaces esternos
Islla Yuzhny

La **islla Yuzhny** (en rusu, Южный; *Ostrov Yuzhny*, que significa, «islla del Sur» o «islla Meridional») ye la gran islla meridional del archipiélagu de Nueva Zembla, (Novaya Zemlya) alcontráu nel árticu de Rusia, ente les agües del mar de Barents, al oeste, y les del mar de Kara, al este.

## Xeografía
Atópase ente los 71-73º de latitud norte, y ta dixebrada de la islla septentrional, Islla Séverny pol estrechu de Matochkin y de la islla Vaygach, al sur, pol estrechu de Kara d'un anchor de 56 km. 

La islla tien una superficie de 33.275 km², polo que ye una de les islles mayores del mundu, la 6ª d'Europa y la 3ª de Rusia. (D'un tamañu similar a Moldavia y daqué mayor que Bélxica).

Ye una islla bastante montascosa, escurriendo por ella les últimes estribaciones del cordal de los monte Urales. La islla tien una mariña bien dentada, con munchos golfos, badees, penínsules y cabos.

## Ecoloxía
La islla Yuzhny ye conocida pol so gran población d'aves marines. 

La vexetación de la islla ye en gran parte de tipu tundra.

## Historia
Los nenets fueron el pueblu que orixinalmente pobló l'archipiélagu de Nueva Zembla. Les islles son conocíes polos rusos dende los sieglos XI y XII, cuando los sos comerciantes visitaben la rexón de Nóvgorod. La busca polos europeos d'una ruta comercial escontra l'Oriente, la Ruta del Mar del Norte, llevó a empecipiar la esploración del archipiélagu en 1553, cola fracasada espedición británica de Hugh Willoughby y Richard Chancellor.

Los primeros navegantes occidentales al archipiélagu fueron holandeses, que nes varies espediciones en que participó Willem Barents (1594-97), cartografiaron y punxeron munchos de los nomes de los accidentes xeográficos de dambes islles (cabos, golfos, badees y penínsules), anque nel sieglu XIX munchos d'ellos fueron camudaos, anque entá permanecen dalgunos. 

En 1955, los descendientes de los nenets y los residentes de toles aldegues y asentamientos de Nueva Zembla, fueron arrexuntaos nel campamentu de Lagernojela, na mariña norte d'islla Yuzhny. En payares de 1957, fueron deportaos al continente yá que tol archipiélagu foi designáu como área de prueba pa los ensayos nucleares (el primeru de los cualos tuvo lugar antes de les deportaciones). 

## Ver tamién
* Islla Séverny
* Nueva Zembla

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de la «Gran Reserva Ártica», nel qu'hai munchos datos sobre la fauna, flora y carauterístiques físiques de delles zona bien similares y próximes a esta islla, n'inglés, disponible en: https://web.archive.org/web/20071008044746/http://www.bigarctic.ru/Eng/.
Islla Norte

La **islla Norte** (*North Island* n'inglés, o *Te Ika ā Maui*, 'El Pexe de Maui', en maorí) ye una de les dos islles principales de Nueva Zelanda, dixebrada de la islla Sur pol estrechu de Cook.

La islla tien una rexón montascosu (más baxa que la de la islla Sur), que consta de montes montiegos, una pandu central volcánica y llombes. 

Los valles de Rotorua y Taupo, asitiaos cerca de la badea de Plenty, tienen dalgunos de los manantiales termales más grandes de Nueva Zelanda. Prodúcense cuando l'agua soterraño sobrecalentada surde a la superficie al traviés de les roques. El llagu Taupo, allugáu nel centru de la islla, ye'l mayor de Nueva Zelanda y ocupa el cráter d'un volcán estinguíu. 

Escontra'l suroeste de la islla atopa un volcán estinguíu, el monte Taranaki, de 2518 metros. 

El clima y la topografía de la islla son más favorables pa l'agricultura. Ovinos y bovinos pueden alimentase pel branu ya iviernu nes riques camperes qu'arrodien Auckland. Una amplia gama de cultivos, qu'inclúin hortolices, ceberes y frutes como la uva y el quivi, producir na parte norte de Nueva Zelanda. Les riques zones pesqueres del océanu Pacíficu tienen una creciente importancia económica.

## Principales ciudaes
Atópense allugaes delles de les ciudaes más importantes de Nueva Zelanda, ente elles:
* Auckland, con 1.329.900 habitantes (zona metropolitana) y asitiada nel golfu de Huaraki, nel nordeste de la islla.
* Wellington (zona metropolitana, capital de Nueva Zelanda), con 363.400 habitantes y asitiada nel estremu sur de la islla. 
* Hamilton (179.000 hab. zona metropolitana)
* Tauranga (103.600 hab.)
* Palmerston Norte (77.600 hab.)
* Hastings (61.700 hab.)
* Napier (56.700 hab.)
* Rotorua (55.100 hab.)
* New Plymouth (49.500 hab.)
* Gisborne (32.800 hab)
* Coromandel
* Foxton
* Huntly 
* Kerikeri
* Pahiatua
* Raglan
* Strarford
* Taupo

## Picos mayores
* Monte Ruapehu (2797 m)
* Monte Taranaki (2518 m)
* Mangaweka (1733 m)
* Hikurangi (1440 m)
* Raukumara (1413 m)
* Monte Tarawera (1111 m)

## Principales llagos
* Rotoiti
* Rotorua
* Tarawera
* Taupo
* Waikare
* Waikaremoana
* Wairarapa

## Referencies

## Enllaces esternos