Gojoseon

**Gojoseon** o **Koyoseon** (¿? - 108 e.C., pronunciáu en coreanu modernu ) foi un antiguu reinu coreanu. El términu *Go-* (고, 古), que significa "antiguu", estremar d'unu de los varios nome de *Joseon*.

Mientres la so primer fase, la capital de Gojoseon atópase en Liaoning; alredor del añu 400 e.C., y treslladóse a Pyongyang, ente que nel sur de la península, el tao Jin surdió pol sieglu terceru. Dangun foi'l llexendariu fundador de Gojoseon.

El territoriu de Gojoseon foi invadida pola Dinastía Han de China mientres la Guerra Gojoseon-Han en 108 e.C., que se diz que llevaron al colapsu del reinu en munchos estaos pequeños, hasta los proto-Tres Reinos surdieron y marcó el so propiu periodu na historia de Corea.

El so llinguaxe yera probablemente un antecesor de les llingües por igual prehistóricos Buyeo, y seique una forma de proto-coreanu.

## Lleenda de fundación
### Dangun

Dangun Wanggeom ye'l llexendariu fundador de Corea. Sicasí hai variaciones ente los distintos testos y tradiciones orales, el cuentu más popular ye'l del mitu en Samguk Yusa, una coleición de lleendes y hestories del sieglu XIII. Otru cuanto similar atopar n'otru llibru, Jewang Ungi. Según la lleenda, el Dios de los Cielos, Hwanin (환인), tuvo un fíu Hwanung (환웅) que baxó al Monte Taebaek y fundó la ciudá Sinsi. Hwanung casóse con un osu que se convirtió nuna muyer, Ungnyeo (웅녀, lliteralmente indica la muyer d'osu) y nició a un neñu llamáu Dangun.

Esti cuentu sobre Dangun considérase como un mitu, pero tamién se cree que ye una integración mítica de los acontecimientos históricos alredor de la fundación de Gojoseon. Hai delles teoríes sobre l'orixe del mitu. Seo y Kang (2002) escribe que'l mitu de Dangun basar na integración de los dos triúuses distintos: unes fuercies invasores adorando'l cielu; y un tribú neolíticu venerando los osos, resultando la fundación de Gojoseon.

### Gija
Gija, que yera un home de la Dinastía Shang que supuestamente fuxó a la península coreana en 1122 e.C. mientres la cayida del so estáu y dizse que Gija fundó Gija Joseon. En Corea del Sur, Reinu Xuníu y Estaos Xuníos, la mayoría de los estudiosos creen la rellación del Gija a Gojoseon ye una fabricación china y Gija nun tien nada que ver con Gojoseon.  El llibru más antiguu coreanu Crónica de los Trés Reinos almitió la esistencia de Gija Joseon. El rexistru históricu de Corea, "Tongsa Kangmok" (東 史綱 目) en 1778 describió les actividaes y contribuciones de Gija a Gojoseon como ocho lleis (Beomgeum Paljo, 범금 팔조, 犯禁 八 條), qu'apaez en Llibru d'Han. El conteníu de les lleis ye la evidencia d'una sociedá xerárquica y la proteición llegal de la propiedá privada.

## Formación
Según los documentos históricos, establecióse tan ceo como'l sieglu VII e.C. en redol a Badea de Bohai y comerció con Qi china. Los clásicos chinos como Zhan Guo Ce, Memories históriques escriben Gojoseon como una rexón y designar como'l reinu dende 195 e.C. 

En Sieglu IV e.C., otros estaos con estructures polítiques definíes avanzaron les sos armaes basaes na teunoloxía d'Edá del Bronce. Ente ellos, Gojoseon foi'l más avanzáu d'elles alredor de la peninsular. La ciudá estáu espandió la so territoria por aciu la incorporación de los vecinos pola alianza o la conquista.

Al siguiente, les ciudaes-estaos formaron una gran confederación d'entidaes polítiques. Al midida que'l territoriu y la estructura de Gojoseon evolucionó, tamién el títulu y la función del líder camudáronse y empezaron nomar el líder d'ellos como'l rei” que yera la tradición dende la Zhou. Significar igualar a les fuercies chines por casu la dinastía Yan (燕). Los clásicos chinos menten la hostilidá ente Gojoseon y Yan (el norte de China), asocediendo'l conflictu ente dos estaos que llevó a la decadencia de Gojoseon. Sicasí, Gojoseon paez llograr la próspera civilización de la edá del bronce con una estructura social, por casu la clase de guerreros que contribuyó al desenvolvimientu de Gojoseon, particularmente la espansión al norte.

Alredor del añu 300 e.C., Gojoseon perdió'l so territoriu oeste dempués de la guerra con Yan, aproxiadamente el so territoriu de 2000 li (800 kilometers). Creen que Gojoseon camudóse esti momentu a Pyongyang como la so capital.

### Wiman Joseon y cayida
En 195 e.C., el rei de Gojoseon desginó a Wiman pa defensar la frontera oeste que se expartió de Yan china y en 194 remontar contra la familia real, resultando'l rei Jun bastió la fuxida al sur de Corea. Como Wiman aseguró la so fuercia nel reinu, esta dómina llámase *Wiman Joseon*

En 109 BC, Gojoseon invadió la parte este de la dinastía Han, miéntras que Emperador Wu unvió 60,000 tropes a Gojoseon que produció la derrota de territoriu de Gojoseon y finalmente la so cayida en 108 e.C. Siguiente, Han china estbleció cuartu feudos. Perdiendo'l so reináu nel sieglu Ⅰ, otros reinaos produciéronse como socesores de Gojoseon: el reináu Buyeo, Okjeo, Dongye, Goguryeo y Baekje que teníen los sos empiezos dende Buyeo.

## Cultura
La porzolana nueva de diseñu afayóse alredor del 2000 e.C. Créense que la xente caltenía l'agricultura na manera de la vida fita, probablemente según los llinaxes. Les zones residenciales y dolmens con gran tamañu buscar en derredor de la penínsular coreana coles dagues de la edá del bronce y espeyos. Tener la importancia en que peculiarmente afayar en Corea, non en China.

### Porzolana Mumun
El plazu de Mumun indica 1500 e.C. -300 e.C. coles paternes de peñes, que se diz que los relicos son les evidencies d'unos migatorios que tuvieron los sos oríxenes en Siberia y Manchuria. Dacuando llámase la edá del bronce coreano, anque les reliquies de bronces yeren rares y les afayar nes rexones distintes dende'l sieglu VII.

### Cultivación
Dizse que la cultivación d'arroz empezó en 1200 e.C. - 900 e.C. a midida que la cultura venir dende China y Manchuria. La xente de Gojoseon cultivó otres plantes como la cebada.

## Referencies

## Ver tamién
*Historia de Corea

## Bibliografía
*
*
*