Lanius senator

El  ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia de los picanzos (Laniidae). Cría principalmente na cuenca mediterránea y los sos cuarteles d'ivernada alcuéntrase n'África, alredor del Sahel.

## Descripción

Trátase d'un picanzu de tamañu mediu. Miden daqué más de 19&nbsp;cm, con unos 8 cm de cola, polo que son daqué mayores que los picanzos roxos y pesen alredor de 50&nbsp;g, lo que supón un 10-20% más que los roxos.
 
Magar que los sexos son de tamañu asemeyáu presenten un acentuáu dimorfismu en cuanto al color del plumaxe. Los machos tienen les partes inferiores del cuerpu blanques. Presenten les partes cimeres escures, l'obispillu blancu y les ales negres, con manches blanques nes escápules y les plumes coberteres primaries. La cola tamién ye prieta colos cantos blancos. Presenta una marcada banda prieta a manera de mázcara nos güeyos y frente. Estrémase del picanzu roxu por tener el pileu y la nuca acolorataos. Les femes tienen les partes cimeres parduces y les inferiores ablancazaes, y presenten manches a manera d'escames. Tienen la cola y cantos de les ales escuros, con zones ablancazaes na zona de les escápules. El so fuerte picu ye negru y curváu como los sos güeyos y les sos pates son de color pardu buxu. Les críes son asemeyaes a les femes y pueden confundise coles de los picanzos, anque presenten los costazos más pálidos, y los núbicos que tienen la frente ablancazada.

### Cantar

El cantar del picanzu coronáu ye una secuencia continua de trinos y xiblíos, bien asemeyáu al del picanzu roxu pero llixeramente más fuerte. De cutiu empecípiase por un gazníu entecortáu, al que siguen soníos más melodiosos. Los picanzos asonsañen los cantares d'otres aves, polo que'l patrón de cantar de cada picanzu pue ser bien distintu. Les especies asonsañaes con más frecuencia son la chis de les grandes, la papuda xiblata y la miliaria calandra. De cutiu dambos sexos canten a dúu, el machu nuna percha espuesta y la fema a cubiertu. Polo xeneral la presencia acústica de la especie nun ye particularmente bultable, sobremanera nes árees de reproducción yá les pareyes de picanzos presentes permanecen bien discretes.

## Taxonomía
El picanzu coronáu ye una de les 26 especies del xéneru *Lanius*, que s'atopen estendíes per tol mundu cola esceición d'Australia y Suramérica. Dellos autores considérenlu estrechamente emparentáu coles especies de picanzos de güeyos prietos africanos. Sicasí tres estudios d'ADN mitocondrial y ADN nuclear de les 6 especies de picanzos paleártiques y dos más, afayóse que la especie más próxima al picanzu coronáu ye'l picanzu nanu. Conócense hibridaciones ente'l picanzu coronáu y el picanzu roxu, na mayoría de los casos son les femes de picanzu coronáu les que participen na hibridación.

Anguaño reconócense ente 3 y 4 subespecies de picanzu coronáu que s'estremen principalmente pol patrón de les manches blanques nes ales y la cola, el llargor de les ales y el tamañu de cuerpu.
* *Lanius senator senator*: la subespecie nominal qu'ocupa la zona oriental del área de distribución hasta Turquía occidental. Ye la descrita enantes.
**L. s. rutilans*: alcuéntrase nel sur d'España y el norte d'África. Difier de la nominal nel plumaxe non nel llargor de l'ala. Dellos autores considérenla namái una variedá de L. s. senator. Munchos de los individuos d'esta subespecie son sedentarios y nun faen migración.
**L. s. badius*: ocupa les islles Baleares, Córcega, Cerdeña y Capraia, difier claramente del aspeutu de la nominal. Presenta daqué de blancu nel cantu de la cola, la franxa prieta de la frente ye bien estrecha, y la banda blanca nes ales alcuéntrase de cutiu escurecida.
**L. s. niloticus*: ye la subespecie más grande y ocupa l'área oriental de la distribución, dende Palestina a Turkmenistán. La metá cimera de la so cola ye blanca y los cantos blancos tán más marcaos. La franxa blanca de les ales ye más amplia y de cutiu presenten inclusiones blanques na zona de la frente. El pileu y nuca son de color castañu en llugar d'acoloratáu.

## Distribución
El picanzu coronáu añera nel suroeste de la rexón Paleártica, alredor del Mediterraneu, sobre tou na península ibérica au se concentra'l 85% de la población europea. L'área principal estiéndese de los países occidentales del Magreb, el sur de Portugal y la mayor parte d'España, el sur y centru de Francia hasta Italia. Apaez nes islles principales del Mediterraneu occidental, y parte de les islles de la mariña. Más al este ta presente principalmente nes zones costeres de península de los Balcanes, la mayoría de les islles del Xónicu y l'Exéu, según en Turquía. Cría tamién nel sur de Bulgaria y la mariña rumana del mar Negru y el norte de Siria. Una población non despreciable d'especies reprodúcense nos estaos del Cáucasu, especialmente a lo llargo de la mariña occidental del Mar Caspiu. La llende oriental del rangu nun se sabe con exactitú, hai poblaciones de cría aisllaes nel sureste de Turkmenistán. Les poblaciones numbéricamente relevantes que s'atopen más al este tán nos montes Zagros y Kuhrud.

Los cuarteles d'iviernu de la especie estiéndense peles petrines de sabana seca al sur d'El Sáḥara. Delles aves dende les poblaciones de cría orientales pasen l'iviernu nel suroeste de la península arábiga, sobremanera el Yeme.

### Migración

Sacante los picanzos coronaos que viven nel norte d'África Occidental toles demás poblaciones tán obligaes a faer migraciones de llarga distancia. L'área d'ivernada de les distintes subespecies tán claramente separaes unes d'otres. La subespecie nominal *L.&nbsp;s.&nbsp;senator* arrobínase pela parte occidental de les zones d'ivernada llegando escontra l'este posiblemente hasta'l altu Nilu. L'área d'ivernada de *L.&nbsp;s.&nbsp;badius* ye relativamente más pequeña nel Golfu de Guinea, sobremanera nel sur de Nixeria, ente que L.&nbsp;s.&nbsp;niloticus estiéndese pel este del Nilu, en Somalia, Eritrea y el norte d'Etiopía y Yeme.

Los primeros picanzos coronaos dexen les árees de cría a finales de xunetu anque'l gruesu de la población treslládase n'agostu, a mediaos de setiembre les árees de cría tán práuticamente vacíes. Les aves migren mientres la nueche principalmente en direición suroeste. Sobrevuelen el Mediterraneu y el Sáḥara, y delles aves quédense a pasar l'iviernu nos oasis saḥarianos. Los primeros apuerten a los cuarteles ivernizos a mediaos de setiembre, y el gruesu migratoriu llega n'ochobre. La migración de primavera empieza en febreru anque'l gruesu parte escontra l'área de cría en marzu. Dalgunos lleguen a mediaos d'abril a les árees de cría magar que la mayoría fáenlo en mayu. Solo dellos *L.&nbsp;s.&nbsp;niloticus* apaecen yá nes sos zones de cría en marzu.

## Hábitat

L'hábitat óptimu de la especie ye los pacionales caliares del Mediterraneu con arbustos tremaos o árboles aisllaos, qu'ufierten una amplia variedá d'escarabayos, saltapraos y billorios como alimentu. Habiten con frecuencia nes maquies abiertes, los montes baxos con espinos, los encinares abiertos y los márxenes de montes de piñonal y los xinebros. El picanzu tamién apaez en medios humanizaos como les deveses onde se pastorea, les olivares y viñeos, amás en Marruecos ocupa de cutiu los semidesiertos con arganes. Nel monte Hermón onde coincide col picanzu peguizu, picanzu roxu y Lanius nubicus, el picanzu coronáu ocupa habites bien asemeyaes al picanzu roxu, prefiriendo les árees más seques y abiertes. Al este del so área de distribución los hábitats tamién son bien secos, ocupa semidesiertos namái cubiertos por escasos arbustos de pistachera, almingranal y Paliurus spina-christi.

Nos sos cuarteles ivernizos el picanzu coronáu ocupa arbolees abiertes y sabanes con arbustos espinosos, tamién apaecen nes tierres de cultivu y les selves con amplies escamplaes.
Les sos árees de cría asítiense principalmente en llanures y pequeñes llombes. En Suiza la mayor altitú a la que s'atopen los sos niales ye de 1200&nbsp;metros, nel cantón del Valais Nes zones onde concasen el picanzu coronáu y el roxu, el picanzu roxu suel ocupar les zones más altes o les que tienen la vexetación más alta o más trupa.

La densidá de población y l'espaciu que precisa el picanzu coronáu son difíciles de determinar la midida porque como otros picanzos suel concentrase en grupos. Dientro dientro del grupu sicasí van reclamase territorios propios, que van contener el nial, una percha d'avistamientu y una zona abierta pa la caza. Ente los distintos grupos puede haber tantu zones que s'asolapen y como espaciu ensin usar. En condiciones favorables los territorios son bien pequeños, con menos de 3&nbsp;hectárees.

## Alimentación

El picanzu coronáu, a diferencia de los demás picanzos, aliméntase casi puramente d'inseutos. Namái consume otros invertebraos o vertebraos de forma esporádica y en cantidaes insignificantes. La so dieta compónse principalmente de grandes escarabayos, saltapraos, billorios y grillos. Ente los escarabayos que prinda atópense dalgunos que segreguen sustancies irritantes pa protexese qu'otros depredadores refuguen. Tamién comen con frecuencia formigues, caparines y les sos gates, chinches ya himenópteros. Cuando arralecen los inseutos los picanzos coronaos pueden comer tamién cascoxos, merucos, ciempiés y arañes. Los vertebraos como mures, aves pequeñes y llagarteses tamién s'atopen ente les sos preses potenciales, magar que namái intenta atrapalos n'oportunidaes particularmente favorables o en dómines d'escasez de les sos preses principales. Esceicionalmente el picanzu coronáu inxer alimentos d'orixe vexetal, como les mores y frutos de delles especies de Prunus. De xemes en cuando reparóse que practiquen el cleptoparasitismu.

El picanzu coronáu caza principalmente al recechu. Asítiase nun posaderu, xeneralmente cañes a pocu altor, postes o alambraes y espera llargu ratu a qu'apaezan les sos preses nel suelu p'allanzase en picáu sobre elles. Casi dos tercios de les captures failes per duana d'esti métodu. Tamién puede siguir pel suelu a les formigues y otros inseutos qu'apaezan en grandes cantidaes o atrapar inseutos al vuelu. Trágase darréu les preses de pequeñu tamañu, quitando l'aguiyón enantes a les abeyes y aviespes. Les preses más grandes esmémbrales con ayuda de les pates pa poder inxeriles. Los picanzos atroxen comida, cuantimás les preses grandes, enartándoles nes cañes interiores de los espinos.

## Comportamientu

Los picanzos coronaos son diurnos. El so periodu d'actividá empieza xustu enantes del amanecer y termina col aséu del sol. Anque los sos desplazamientos migratorios failos mientres la nueche. 

Mientres el periodu anterior al añeramientu asítiense la mayor parte del tiempu nes perches espuestes del so territoriu, de cutiu cantando. Fora d'esti periodu son acústicamente menos conspicuos y permanecen anubríos ente la vexetación más tiempu qu'otres picanzos. Los picanzos coronaos son territoriales mientres tol añu, inclusive nes zones de descansu de les migraciones. Nun toleren nel so territoriu a otros conxéneres sacante la so pareya, a los que van atacar si nun s'allonxen en rempuesta a les sos postures y llamaes d'amenaza. Tamién intenten estornar a otres aves que tengan un espectru alimenticiu similar como les peñiquines y les demás especies de picanzos, anque tolera a otres especies, cuantimás a la papuda xiblata. Con frecuencia dambes especies constrúin los sos niales nes proximidaes de la otra, polo que créese que'l picanzu tien una rellación de mutualismu cola papuda xiblata, al igual qu'asocede col Lanius isabellinus y la papuda ferriasca. El picanzu podría beneficiase de les llamaes d'avisu que fai la papuda énte l'apaición de los enemigos comunes, y la papuda, al empar, beneficiaríase de la defensa del territoriu que fai'l picanzu.

En rellación coles persones el picanzu coronáu amuésase prudente y nun dexa que s'averen a menos de 20&nbsp;m ensin alzar el vuelu.

## Reproducción
### Cortexu y construcción del nial

Los picanzos coronaos algamen el maduror sexual al añu de vida y a partir d'entós van empareyase monogamente con una pareya distinta cada temporada. Dacuando repiten la pareya del añu anterior. La mayoría de los picanzos lleguen yá empareyaos a la parte d'añeramientu y empiecen a construyir el nial de momentu. Sicasí dellos machos lleguen a la parte de cría primero que les femes. Los sos cortexos nun presenten elementos bien solliñables, faen vuelos baxos y lentos y los machos exhiben los sos plumaxes a lo cimero de talayes. La pareya va quedar sellada en cuanto la fema aceute dalguna presa del machu y lu siga al interior de les carbes.

Escueyen la llocalización del nial ente los árboles y arbustos más abondosos na zona. Les sos preferencies al respeutu nun tán clares. N'España y el sur de Francia añeren principalmente ente arbustos de xinebru castellán y xinebru común, y árboles como encines y quercus humilis. N'oriente añera principalmente ente les pistacheres y cuando apaez en centru-Europa prefier árboles frutales como la peral por cuenta de la so xamasca temprana. Dambos miembros de la pareya constrúin el nial, a cubiertu poles cañes llaterales. El nial emplázase a una media de tres metros d'altor, anque dacuando ta casi a flor del suelu y otres ta a 15 o 20 metros d'altor.

El nial ye compautu y tien forma de concu semiesféricu. El picanzu coronáu usa yerbes enxareyaes pa la so construcción, non cañines. Anubre l'interior con materiales nidios como guedeyes de llana, plumes o la pelusa de les inflorescencies. El diámetru esterior del nial ye de 110 a 140&nbsp;mm y el del cuévanu ye de 70 a 80&nbsp;mm.

### Puesta ya incubación
 
La puesta media consta de 5-6 güevos (3-9, a lo menos y máximu). Los güevos tienen forma y color variable. La mayoría son de color crema, anque de cutiu son verdosos o rosaos, y presenten llixos escuros nos estremos en delles densidaes. Regularmente producen segundes puestes, principalmente nes poblaciones del norte d'África y l'oriente próximu. Los güevos miden 23×17&nbsp;mm de media. La niarada ye guarada namái pola fema. Los güevos eclosionen al empar a los 18&nbsp;díes de la puesta del primer güevu. Mientres el periodu d'incubación la fema dexa'l nial cada 45&nbsp;minutos p'alimentase, y tamién ye alimentada regularmente pol machu. Los pollos nacen esnudos. Pueden ponese de pies a los 9 díes de la eclosión, cuando yá tán bastante emplumaos. De primeres son alimentaos namái pol machu, anque dempués tamién s'incorpora la madre a esta xera. Los pollos abandonen el nial xeneralmente a los 15&nbsp;díes, anque siguen siendo alimentaos polos sos padres siquier mientres tres selmanes más, mientres deprender a cazar por sigo mesmos. El grupu familiar permanez xuntu'l restu de la estación y dacuando inclusive entamen xuntos la migración.

### Tasa de reproducción y esperanza de vida

Un estudiu fechu en Baden-Wurtemberg revela que tienen una tasa d'eclosión del 69%, de los que'l 54% llegaron a los 9 díes de vida pa poder emplumar, y finalmente consiguieron volar el 44%. Lo que supón que les pareyes consiguen una media de fíos de 2,7. Isenmann y Fradet calculen una tasa inclusive menor del 36,5% de los pollos que consiguen abandonar el nial. L'ésitu reproductivu varia cada añu, y depende enforma del tiempu que faiga mientres la temporada de cría. Si ye bien lluviosu y fríu munchos picanzos abandonen la niarada y empecipien la migración anticipadamente.

Tocantes a la esperanza de vida hai pocos datos. Como asocede en casi toles aves la tasa de mortalidá ye más alta'l primer añu. Les aves más vieyes que se recuperaron nos anillamientos rondaben los 6&nbsp;años de vida.

## Referencies

## Bibliografía
* Hans-Günther Bauer y Peter Berthold: *Die Brutvögel Mitteleuropas. Bestand und Gefährdung.* Aula-Wiesbaden 1997: S. 439–440, ISBN 3-89104-613-8
* Javier Gonzales, Michael Wink, Eduardo García-del Rei y Guillermo Delgado Castro: *Evidence from DNA nucleotide sequences and ISSR profiles indicates paraphyly in subspecies of the Southern Grey Shrike (Lanius meridionalis)*. In: J. Ornithol. (2008) 149: S. 495–506.
* Urs N. Glutz von Blotzheim (Hrsg.): *Handbuch der Vögel Mitteleuropas*. Bearb. o. a. von Kurt M. Bauer und Urs N. Glutz von Blotzheim. Aula-Verlag, Wiesbaden 1985 ff. (2. Aufl.). Teilband 13/2, S. 1328–1365, ISBN 3-89104-535-2
* Tony Harris & Kim Franklin: *Shrikes & Bush-Shrikes*. Helm identification Guides, London 2000: S. 180–184; Tafel 8, ISBN 0-7136-3861-3
* Paul Isenmann y Guillaume Fradet: *Is the nesting association between the Orphean Warbler (Sylvia hortensis) and the Woochat Shrike (Lanius senator) an anti-predator oriented mutualism?* In: Journal für Ornithologie 136, 1995: S. 288–291
* Paul Isenmann y Guillaume Fradet: *Nest site, laying period, and breeding success of the Woodchat Shrike (Lanius senator) in Mediterranean France*. In: Journal für Ornithologie 139, 1998: S 49–54 
* Evgenij N. Panow: *Die Würger der Paläarktis*. Die Neue Brehm-Bücherei Bd. 557. Westarp-Wissenschaften, Magdeburg 1996, S. 171–182, ISBN 3-89432-495-3
* Michael Schaub: *Jagdverhalten und Zeitbudget von Rotkopfwürgern Lanius senator in der Nordwestschweiz*. In: Journal für Ornithologie 137, 1996: S. 213–227

## Enllaces esternos
*

* Lanius senator n'Avibase.
* Identificación de sexos y edaes nel Atles d'Identificación de les Aves d'Aragón.