Olazti

**Olazti** (en castellanu *Olazagutía* y oficialmente *Olazti/Olazti*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na contorna de La Fuécara, nel valle de la Burunda y a 53&nbsp;km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Topónimu

### Primer hipótesis
**Olazti** ye un topónimu d'orixe vascu. La pallabra *olatza* ye una voz yá arcaica que tenía n'euskera el significáu de 'mayada o sel', ye dicir un llugar onde se recoyía'l ganáu. Ye abondo frecuente na toponimia vascu-navarra; Koldo Mitxelena pensaba que taba formada pola pallabra *fola* ('cabaña') y el sufixu abundancial *-tza*; ye dicir 'conxuntu de cabañes'.

Como la pallabra *fola* tamién significa 'ferrería' dellos autores quixeron ver esi significáu al términu *olatza*. Rafael Carasatorre nel so llibru sobre toponimia de la Burunda comenta lo siguiente:

Sobre'l segundu términu *gutia*, nun hai unanimidá al respeutu. Dalgunos quixeron ver una deformación de la pallabra *goitia*, que significa 'de riba'. Los más, consideren que ye equiparable al modernu *gutxi*, qu'anguaño significa 'poco' y que d'antiguo tenía'l significáu de 'pequeñu o menor'. Nun documentu fecháu en 1257 llamar al pueblu alavés de Gamarra Menor *Gamarra Guchia*, polo que puede inferise que *gutia* tendría esi mesmu significáu nel casu de Olazti. La *-a* final de Olazti tien valor d'artículu n'euskera.

Mikel Belasko na so obra sobre toponimia de Navarra sentencia que'l nome del pueblu significa 'la mayada o ferrería pequeña'.

Al falar n'euskera, los habitantes llamen al so pueblu **Olazti**. Esistió ciertu discutiniu a la de dar calter oficial a esti nome, una y bones munchos filólogos consideraben que Olazti tenía de considerase una variante informal de Olatzagutia, yá que ye una forma sincopada d'esi nome (Olazagutia->Olaz(agu)ti(a)->Olazti). Por eso propúnxose *Olatzagutia*, como nome de la llocalidá n'euskera, que ye una adautación de Olazti a la pronunciación y regles ortográfiques modernes del euskera. Sicasí, finalmente acabó imponiéndose la variante utilizada popularmente, y Olazti foi almitíu como nome formal de la llocalidá n'euskera. En 1989 el conceyu adoptó la denominación bilíngüe **Olazti/Olazagutía** como denominación oficial del conceyu.

### Segunda hipótesis
El nome vien de *fola-zarra-goitia* ('cabaña grande sobre un altu') y refierse a l'antigua vivienda comunal que los olaztiarras del altu paleolitico construyeron nel Mediarbi, l'estratéxicu alto onde tán la ilesia y el campusantu actuales que dio'l nome de "L'Altu de Olazagutia", un llugar del valle de la Burunda (buru-ondoa: la que ta nel estremu, na llende) hasta que s'independiza como conceyu unos años antes de la última carlistada (1872-76).

## Historia
Nel términu de Olazti atopáronse muertes arqueolóxiques prehistóricos y tamién dellos cercos funerarios de dómina romana. Los restos romanos fueron atopaos nes ruines de la Ermita de La nuesa Señora de Belén.

Nun hai escesives noticies históriques sobre Olazti mientres la Edá Media. La so hestoria confundir cola del Valle de la Burunda, al que pertenez. En 1355 el rei Carlos II de Navarra proyeutó la construcción d'una villa fortificada a manera de bastida nel oteru de Olazti; con fin de concentrar la población de la Burunda occidental y defender asina meyor la frontera con Castiella. La nueva población diba llamase **Villadefensa**, pero'l proyeutu fracasó nel contestu de la grave crisis económica y demográfica causada pola epidemia de peste negro, arrobinada unos pocos años antes. En 1498 los habitantes de Olzagutía fueron eximidos de pagar una prestación denomada *gallurdea*, por mercé de los reis Xuan III de Navarra y Catalina de Foix.

Mientres l'Antiguu Réxime Olazti foi un *llugar* de realengu dientro del Valle de la Burunda. En 1846 el Valle de la Burunda sume como entidá política y los sos pueblos constituyir en conceyos independientes, creándose asina'l conceyu de Olazti.

N'abril de 1862 llega'l ferrocarril a Olazti al inaugurase la llinia Miranda–Olazti. N'agostu de 1864 inaugúrase la llinia Beasain–Olazti completándose d'esta forma la llinia ferroviaria que xune Madrid con Irún. Dempués del ferrocarril llegó la industrialización de la llocalidá. En 1903 constituyir en Pamplona la empresa Cementos Portland, que va construyir la so fábrica en Olazti. La fábrica de Cementos Portland camudaría significativamente el paisaxe del conceyu y va dar un calter industrial a Olazti.

Mientres la Guerra Civil Española calcúlase que 21 vecinos del pueblu fueron fusilaos polos sublevaos.

## Demografía

## Alministración

## Economía
El ferrocarril tuvo una gran influencia nel desenvolvimientu del pueblu, que pasó nel sieglu XX de ser un pueblu agrícola a ser un pueblu industrial. La llegada de la llinia Madrid-Hendaia a la llocalidá producir en 1862. Olazti tenía apeaderu, anguaño clausuráu y les víes del tren dan serviciu a la fábrica de Cementos Portland.

La empresa de Cementos Portland de Olazti empezó la so producción en 1905, anque foi fundada 2 años antes. Pertenez a la empresa Cementos Portland Valderrivas, y da trabayu a unos 130 emplegaos de tola contorna.

Na actualidá, desamarróse la polémica ante'l proyeutu de la factoría d'utilizar residuos como combustible. La Mancomunidá de Sakana y la Fundación Sustrai Erakuntza interpunxeron una demanda xudicial ante l'autorización del Gobiernu de Navarra pa esta actividá.

## Persones destacaes
* **[[Ángel Bados]]**: Catedráticu de Belles Artes y profesor d'escultura na UPV.
Lourdes Goicoechea: Vicepresidenta del Gobiernu De Navarra

## Patrimoniu xeolóxicu mundial: el estratotipo de la base del Santoniense
Dientro del términu municipal de Olazti, na denomada «Cantera de margas», la Unión Internacional de Ciencies Xeolóxiques estableció (en 2013) la seición y puntu de estratotipo de llende global (GSSP) del pisu Santoniense (unu de los seis en que se subdivide'l Cretácicu Cimeru), que va sirvir como referente mundial pa esta unidá cronoestratigráfica de la escala temporal xeolóxica. Esta llende ente pisos, que dixebra'l Coniaciense, más antiguu, del Santoniense, más recién, ta datáu en 86,3 ± 0,5 millones d'años.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Fuécara

## Referencies

## Enllaces esternos
* Olazti - Información de Pueblos de la Fuécara 
*  - Información de Pueblos d'España 
* Olazti - Gobiernu de Navarra- Información Municipal
*  - SITNA - Sistema d'Información Territorial de Navarra