Spinus spinus

***Spinus spinus*** ye una especie d'ave paseriforme de la familia de los frinxílidos (Fringillidae). Ye bien común por toa Europa y Asia, alcuéntrase-y en zones montiegues, tantu de coníferes como en montes mistos, onde s'alimenta de granes de too tipu, especialmente d'omeros y coníferes.

Ye un páxaru pequeñu de plumaxe pardu-amarellentáu, diferenciable d'otros frinxílidos paecíos pol so patrón de colores: ales negres, obispillo mariellu y lladrales llistaos. Machu y fema son distintes. El machu tien parte de la cabeza negra y la fema tien un aspeutu más llistáu y de color más verdusco. Ye una especie bien confiada, sociable y activa. Por esto, pol so aspeutu y pol so cantar apreciar y críase en cautividá.

Sigue un patrón estrañu de migración: cada pocos años, pel hibiernu, muévese masivamente al sur, por causes non del tou conocíes pero que tienen que ver con factores climáticos y sobremanera de disponibilidad d'alimentu. Asina zones onde nun ye bien abondosa les sos poblaciones invernantes multiplíquense.

## Taxonomía y filoxenia
Describióse por Carlos Linneo en 1758, como *Fringilla spinus*. En 1760, Brisson describió'l xéneru *[[Carduelis]]*, onde tradicionalmente incluyir a esta especie, hasta qu'apocayá esti xéneru estremóse y a esta especie incluyir nel xéneru *[[Spinus]]*. Entá dellos autores siguir tratando dientro del xéneru *Carduelis*.

A pesar de cuntar con una gran área de distribución ye una especie monotípica, esto ye, nun tien descrites subespecies. Esto podría esplicase por cuenta de dellos factores como:
* Nuna mesma temporada de cría, delles niaraes caúna en distintos llugares.
* Variabilidá espacial interañal nes zones de cría de cada individuu.
* Temporal bien masiva que supón un intercambiu xenéticu constante.

Ye la especie viva más cercanamente rellacionada con *[[Spinus atriceps|S. atriceps]]*, *[[Spinus pinus|S. pinus]]* y *[[Spinus dominicensis|S. dominicensis]]*, que son una de los trés radiaciones norteamericanes del xéneru *Spinus*.

## Nome común

## Descripción
Ye una ave bastante pequeña, midiendo ente 11 y 12,5 cm de llargu. Pesa ente 10 y 18 gr. Tien un valumbu alar que varia ente 20 y 23&nbsp;cm.

Presenta un claru dimorfismu sexual. El machu tien un envés olivaceu llistáu; obispillo mariellu; llaos de la cola mariellos, y punta de la mesma negra; ales negres con una distintiva franxa alar mariella; pechu amarellentáu que según se baxa escontra la cloaca va blanquiándose y listando; y na cabeza tien los auriculares mariellos, y el pileu y el baberu negros. La cantidá de negru nel baberu ye bien variable ente machos, y rellacionóse el so mayor tamañu con mayor dominancia dientro del grupu. La fema tien un plumaxe más olivaceu que'l machu. Difier d'él en que'l so pileu y los sos auriculares son d'un color verdosu; baberu blancu; y un obispillo d'un color mariellu ablancazáu llevemente llistáu. Los mozos son más paecíos a les femes, con colores más parduzos y un plumaxe más apagáu.

El lúgano tien un picu determináu pola so alimentación; asina ye fuerte, anque coles mesmes daqué finu, pa poder consiguir les granes de les que s'alimenta. Les pates y los pies son de color marrón escuru y l'iris ye negru. El so vuelu ye paecíu al d'otros frinxílidos: rápido y onduláu.

Ye bono de reconocer, pero en dellos casos puede confundise con otros frinxílidos como'l verderón serranu, el verderón común, o'l verducu.

El so vuelu ye paecíu al d'otros frinxílidos: rápido y onduláu.

### Cantar y reclamu
Tien dos reclamos, dambos de gran algame, pero contrapuestos: unu ye descendente y l'otru ascendente; los sos onomatopeyes podríen ser “tilu” y “tluih”. Tamién n'ocasiones emite un chirrido traqueteante aspru.

El cantu ye similar al d'otros frinxílidos, un garllo y trino fluyíu y rápido, que caltienen llargu tiempu y qu'atayen dacuando por una sílaba más fuerte o cortante. Canten mientres tol añu y de cutiu en grupu.

## Distribución y hábitat

Distribuyir pola mayor parte d'Eurasia y el norte d'África. El so área de cría ta dixebrada en dos zones, caúna nun llau del Paleárticu: mariña oriental d'Asia y centru y norte d'Europa.

N'Europa Central y dellos cordales del sur del continente puede atopáse-y tol añu. Ye branizu nel norte d'Escandinavia y de Rusia; na cuenca mediterránea y en redol al Mar Negru ye invernante.
En China cría nos Gran Khingan y Khingan Menor (Mongolia Interior) y na provincia de Jiangsu; y envierna en Tíbet, Taiwán, valles del cursu baxu del Yangtsé, y mariña del sureste.

La so distribución estacional tamién ta marcada pol fechu de que sigue un patrón anómalu de migración. Cada pocos años les sos migraciones al sur son enforma mayores, y les poblaciones invernantes na península ibérica multiplíquense. Esti socesu foi oxetu de diverses teoríes, como que se produz nos años de fuerte fructificación del abetu coloráu nel centru y norte d'Europa, lo que fai aumentar en gran midida les poblaciones de lúgano, o que se da n'años d'una gran fructificación d'omerus y abedurios.

Ye una divagante ocasional en Norteamérica, onde'l xilgueru de los pinos (*[[Spinus pinus]]*) ye la so especie vicariante.
Esta ave puede llegar a América procedente d'Asia o tamién dende Europa (al traviés de Groenlandia/Islandia).
*Spinus spinus* viose nes Islles Aleutianes y nel este d'América: na península del Llabrador y en dellos puntos de la desaguada del ríu San Llorienzo (Canadá). Esto abre la posibilidá de qu'esta ave entró, o entá sigui intentando entrar y establecese, n'América al traviés de Groenlandia/Islandia dende l'oeste d'Europa.

Ye una ave que nun s'asitia por llargu tiempu nun área, sinón que varia enforma les sos árees de cría, alimentación, temporal d'añu n'añu. 

El so hábitat son les zones forestales, a cierta altitú, del pisu montiegu y con cierta predilección peles zones más húmedes.

En dómina de cría prefieren les zones forestales de coníferes, anque tamién se-y atopa en montes mistos; ente que pel hibiernu gusten de rastrojeras y cultivos, y árees con árboles con granes.

## Comportamientu

Ye un páxaru bien activu ya inquietu. Bien social, forma grupos especialmente na seronda ya iviernu que suelen ser bastante pequeños y bien cohesionados, anque pueden ser bien grandes. Tamién n'ocasiones entemecer en grupos mistos con otros frinxílidos. Con respectu al ser humanu resulta abondo confiáu, pudiéndose-y reparar a poca distancia.

Na dómina de cría ye muncho más cobarde, solitariu y malo de ver; en base a esto esiste una lleenda alemana que diz que los lúganos guarden una piedra máxica nel so nial que-yos convierte n'invisibles.

Ye una de les poques especies d'aves nes que se describió'l llamáu *“allofeeding”*, comportamientu que se basa nel que los subordinaos (del mesmu sexu) regurgitan comida a los líderes dominantes del grupu; lo que contribúi a una gran cohesión nos grupos ya implica una estructura xerárquica bien fuerte.

### Alimentación

Ye una especie principalmente granívora. Varia la so alimentación dependiendo de la dómina del añu. Aliméntase sobremanera nos árboles, anque dacuando puede comer nel suelu.

Na seronda ya iviernu la so dieta centrar nes granes d'árboles caducifolios como los abedurios y sobremanera los omeros. Tamién alleguen a les árees de cultivu y pacionales onde xunto con otros frinxílidos comen les granes de diverses asteracees, como cardos, dientes de lleón, artemisias, centaurees; y otres yerbácees como la yerba de San Juan, les ulmarias, les agrietes, etc.

En primavera, esto ye, na so dómina de cría, alcuéntrase-y nos montes de coníferes. Nesti momentu la so alimentación encontar nun gran pocentaje nes granes d'estos árboles, cuantimás de los xéneros *[[Abies]]*, *[[Picea]]* y *[[Larix]]*. Tamién allega a comer a los llameres y los álamos. En casu de que les granes de coníferes arralezan, los invertebraos o les granes de asteracees pueden completar la so dieta.

En branu la so alimentación varia más, añader a la base de granes de coníferes de la so dieta dalgunes yerbácees: cenizos y compuestes.

### Reproducción

Empiecen a reproducise a la edá d'un añu. Les pareyes fórmense, na so mayor parte, nel periodu ivernizu, previes a les migraciones. Los machos compiten agresivamente poles femes. Como parte del cortexu'l machu eriza les plumes del pileu y del obispillo, hinchiéndose, estendiendo la cola y cantando con insistencia. Tamién alimenten a la fema pola que compiten como parte del cortexu. Amás realiza vuelos de celu, d'árbol n'árbol, anque non tan vistosos como'l d'otros frinxílidos.

Constrúin un nial, polo xeneral, nel estremu d'una caña bastante alzada de dalguna conífera, de forma que queda bastante escondíu y ye malo de reparar. Na península ibérica faen los sos niales n'abetos, pinu albar y pinu negral.
Formen pequeñes colonies (d'hasta seis pareyes) colos niales relativamente cercanos. El nial ye pequeñu, con forma de concu. Ta fechu de pequeñes cañes, yerbes seques, mofu y lique y forráu con plumón.

A mediaos d'abril empieza la puesta de la primer niarada. La fema pon ente 2 y 6 güevos. Los güevos son de color blancu o de nidios grises y azules, con pequeñes manches pardes; y miden aproximao 16,5 x 12&nbsp;mm.

La incubación dura ente 10 y 14 díes y realizar por completu la fema.

Los pollos son nidícoles. Tres 15 díes de vida dexen el nial mediu emplumaos, anque permanecen nes cercaníes, hasta que pasáu aproximao un mes, col plumaxe yá completu, esvalíxense.

Ye habitual una segunda niarada, escontra mediaos de xunu y principios de xunetu, na que n'ocasiones los pollos de la primera nidad ayuden a los padres a alimentar a la segunda.

N'ocasiones hibridar con otros frinxílidos como'l pardillo común (*[[Carduelis cannabina]]*) o'l pardillo sizerín (*[[Carduelis flammea]]*).

## Estáu de caltenimientu
La so población mundial envalórase ente 20 y 36 millones d'exemplares. Pal conxuntu européu envalórase un númberu d'ente 2,7 y 15 millones de pareyes.

Nun se determinó un enclín claru nes sos poblaciones y por eso'l so grau d'amenaza foi determináu pola UICN como d'Esmolición menor”.

N'España considérase-y “Non amenaciáu”.
Apaez nel anexu II del Conveniu de Berna como avifauna protexida.

## Rellación colos humanos

### Cautividá

Como munchos otros frinxílidos, ye valoráu pol silvestrismo como especie doméstica pol so cantar y aspeutu.

Nun riquir cuidos específicos y afaise abondo bien a la cautividá, anque la so reproducción en cautividá nun ye especialmente fácil.

Nun esisten enfermedaes específiques pa la especie, pero sí puede amosar ciertes patoloxíes intestinales acomuñaes a una mala dieta.

Puede vivir ente los 11 y los 14 años, en fuerte contraste colos 2 o 3 años que s'envalora vive en llibertá.

Hibrídase-y con dellos otros frinxílidos (como por casu el canariu), dando llugar a especímenes entemedios. Los procesos d'hibridación tamién asoceden na naturaleza ensin intervención humana.

En delles zones los exemplares atopaos son procedentes d'escapes o sueltes d'individuos enxaulaos.

### Na cultura popular
Polonia, Xibraltar, Benín y Bélxica emitieron sellos postales cola imaxe del lúgano.

En San Petersburgu instalóse una escultura que representa a un lúgano, yá que por cuenta de los colores de los uniformes que vistíen los alumnos d'un colexu d'élite de la ciudá, estos aportaron a conocíos con dichu nomatu (lúgano, qu'en rusu ye Чиж). Esti términu popularizar un cantar infantil rusa llamada Chizhik-Pyzhik.

## Referencies y notes

## Enllaces esternos

* Bibliografía recién sobre'l lúgano.
*  de J.C. Senar, M. Camerino, y N.B. Metealfe (1989) (n'inglés).
* Resume de ''Variation in the nomadic tendency of a wintering finch Carduelis spinus and its relationship with body condition'' de J. C. Senar, P. J. K. Burton y N. B. Metcalfe (1992) (n'inglés).
* Lúgano en Zipcodezoo (n'inglés).