open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llingua llitúrxica

Una **llingua llitúrxica** ye una llingua que s'usa nos ritos o lliturxes de munches comunidaes relixoses, cuasi siempres por prestíu o por caltenimientu de les tradiciones orixinaries.

La mayoría d'elles son aprendíes namái dempués de la infancia, polo que nun son llingua materna de naide, y puen ser consideraes llingües muertes.

## Exemplos
Estes son les llingües llitúrxiques de delles relixones:
*Cristianismu:
** El llatín: constitúi la llingua llitúrxica de la Ilesia Católica, por tar allugada la so sede en Roma, cabeza de la rexón del Lazio, d'u procede esta llingua indoeuropea. Sicasí, a partir del Conceyu Vaticanu II, les llingües vernácules constitúyense en cooficiales de cada país pa la celebración llitúrxica, prefiriendose xeneralmente éstes por sobro'l llatín.
** El coptu: la Ilesia Copta, sicasí, tien como llingua llitúrxica a la llingua copta, un descendiente direutu del idioma exipciu de los faraones, debíu al gran prestíu qu'algamó la civilización del Nilo.
** El siríacu: les ilesies de Ritu Oriental tienen como llingua llitúrxica al araméu siriacu (deriváu del antiguu araméu), pos yera la llingua común d'esa zona del mundu nos oríxenes del Cristianismu.
** El ge'ez: na ilesia etíope el ge'ez ye usáu como llingua llitúrxica.
** L'eslavu eclesiásticu: En diverses ilesies ortodoxes (búlgara, rusa, serbia, etc.) usóse l'eslavu eclesiásticu como llingua llitúrxica.
** L'armeniu clásicu: la Ilesia Armenia usó tradicionalmente l'armeniu clásicu.
* Otres:
** L'árabe clásicu: la llingua llitúrxica del Islam ye l'árabe clásicu, pos foi esa la llingua en que Mahoma recibió la revelación del Corán.
** El sánscritu: na India utilízase entá güei como llingua llitúrxica el sánscritu, del que descienden cuasi tolas llingües del norte y centru de la India.
** L'hebréu clásicu: ye una llingua distinta del hebréu modernu usada na lliturxa xudía.
** El sumeriu: en Mesopotamia utilizóse l'idioma sumeriu pa la relixón asiriobabilónica hasta principios de la nuesa dómina, cuando dende diba munchos sieglos el sumeriu yera una llingua muerta.
** El avésticu: ye la llingua llitúrxica pa los zoroastristas.
** El pali: ye llitúrxicu pa los budistes, especialmente na escuela theravada.
** El yoruba: munches pallabres y frases del idioma yoruba son utilizaes na Santería y el Candomblé.
** El tibetanu clásicu: usáu en ceremonies de budismu tibetanu.
## Ver tamién
* Llingua muerta
* Relixón
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

El **Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais** o **Cefet-MG** ye un institutu de Belo Horizonte (Minas Gerais), asitiado en Brasil.

Cuenta con 1039 profesores y 15.202 estudiantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

Lo **Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca** o **Cefet-RJ** ye un institutu de Rio de Janeiro, asitiado en Brasil.

Cuenta con 587 profesores y 9669 estudiantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web
Universidade Federal da Bahia

La **Universidade Federal da Bahia** o **UFBA** ye la más antigua universidá de Bahia, asitiada en Salvador (Brasil).

Cuenta con 1.768 profesores y 27.549 estudiantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de la universidá
Papa Anteru

El **papa Anteru** (llatín *Anterus*; italiano *Antero*) foi'l cabezaleru de la Ilesia Católica del 21 de payares de 235 hasta la so muerte'l 3 de xineru de 236. Asocedió al papa Poncianu, que fora deportáu en Cerdeña xunto col antipapa Hipólitu.

Anteru yera fíu de Romulus, nacíu en Petilia Policastro (n'actual Calabria). Créyese que tenía oríxenes griegos,  y el nome pue indicar que yera un llibertu. Ordenó un obispu, pa la ciudá de Fondi.

## Martiriu
Dalgunos investigadores creyen que sufrió martiriu, darréu qu'encargó buscar con procuru los fechos de los mártires, recoyío dafechu polos notarios nomaos pol papa San Clemente I. Otros investigadores dulden d'esto y creyen que morrió de manera natural peles persecuciones del emperador Maximín el Traciu.

## Sepultura
Foi enterráu na cripta papal de les Catacumbes de San Calistu, na Vía Apia de Roma. De Rossi descubrió l'asitiamientu del sepulcru en 1854, con dalgunos fragmentos del epitafiu en griegu grabáu na llábana que zarraba la sepultura, del que solo se pue lleer el términu griegu pa obispu.

Les sos cenices treslladárense pa la ilesia de San Silvestre, nel Campu de Marte, y descubriéronse llueu el 17 de payares de 1595 cuando'l papa Clemente VIII reconstruyó esa ilesia.

## Referencies
* Testu traducíu dende l'artículu de la wikipedia n'inglés, dende esta versión.
Universidá de Recôncavo da Bahia

La **Universidá de Recôncavo da Bahia** (**Universidade Federal do Recôncavo da Bahia** o **UFRB**) ye la más antigua universidá de Cruz das Almas, asitiada en Bahia (Brasil).

Cuenta con 549 profesores y 8.514 estudiantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de la universidá
Universidade Estadual de Feira de Santana

La **Universidade Estadual de Feira de Santana** o **UEFS** ye la más antigua universidá de Feira de Santana (Bahia), asitiada en Brasil. 

Cuenta con 952 profesores y 7.121 estudiantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de la universidá
Instituto Federal da Bahia

El **Instituto Federal da Bahia** o **IFBA** ye'l más antiguu institutu de Salvador (Bahia), asitiáu en Brasil.

Cuenta con 8.874 estudiantes. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web de lo institutu
Hyundai Kia Automotive Group

**Hyundai Motor Group** (en coreanu: 현대자동차 그룹) ye'l mayor fabricante d'automóviles de Corea del Sur, el segundu mayor fabricante d'automóviles n'Asia dempués de Toyota y mientres el primer semestre de 2009 el cuartu mayor fabricante d'automóviles del mundu tres Toyota, General Motors y Volkswagen. La sociedá constituyir cola compra del 51% de Kia Motors, la segunda mayor compañía d'automóviles de Corea del Sur, per parte de Hyundai Motor Company en 1998.

Hyundai Kia Automotive Group tamién se refier al grupu d'empreses afiliaes ente sigo por alcuerdos de participación nel complexu, con Hyundai Motor Company consideráu como'l representante de facto del Grupu. Ye'l segundu chaebol más grande de Corea del Sur o grupu d'empreses dempués de Samsung y del enantes citáu **Hyundai Motor Group** dientro d'esti atópase Genesis Motors que ye la división de vehículos de luxu del fabricante d'automóviles surcoreanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Club Nacional de Football

El **Club Nacional de Football** ye un club de fútbol profesional de la ciudá de Montevidéu, n'Uruguái. Foi fundáu'l 14 de mayu de 1899, tres la fusión de l**Uruguái Athletic Club'' y del ''Montevideo Football Club''. Xuega na Primer División Uruguáia.
Disputa los sos partíos como llocal nel estadiu Gran Parque Central, con un aforu de 34 000 llocalidades.
Ye l'equipo más llaureáu del fútbol uruguayu, con 21 torneos internacionales. Cunta con 46 lligues uruguayas, 3 copes Libertadores, 3 Intercontinentales, 2 Interamericanas y 1 Recopa Suramericana.
El club tuvo siempre en Primer División d'Uruguái dende 1901.

== Datos del club ==
* **Temporaes en Primer División d'Uruguái:** 113.
* **Meyor puestu na lliga:** 1º (46 veces)
* **Peor puesto na lliga:** 8º ([[1988]]).
* **Participaciones na Copa Libertadores d'América:** 40.
* **Meyor puestu na Copa Libertadores d'América:** Campeón ([[1971]], [[1980]], [[1988]])
* **Máximu goliador de la historia del club:** [[Atilio García]], 468 goles (208 en Lliga).
* **Xugador con más partíos disputaos na historia del club:** Emilio ''Cococho'' Álvarez, 511 partidos.

== Palmarés ==
* **Primer División d'Uruguái (46)**: 1902, 1903, 1912, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1933, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1963, 1966, 1969, 1970, 1971, 1972, 1977, 1980, 1983, 1992, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2005-06, 2008-09, 2010-11, 2011-12, 2014-15 y 2016.

* **Copa Libertadores d'América (3)**: 1971, 1980, 1988.

* **Copa Intercontinental (3)**: 1971, 1980, 1988.

* **Copa Interamericana (2)**: 1972, 1989.

* **Recopa Suramericana (1)''': 1989.

## Presidentes

## Referencies

## Enllaces esternos
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (Curitiba, 8 de marzu de 1982), más conocida como **Marjorie Estiano**, ye una cantante y actriz brasilana.

## Filmografía
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004 - 2005: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
*2006: Páginas da Vida ... *Marina Andrade Rangel* 
*2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li*
*2007: Duas Caras ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*

*2009: Caminho das Índias ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
*2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
*2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Suel*
*2011: A Vida da Gente ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Apneia* ... Giovanna
*2012: Lado a Lado ... *Laura Assunção*  
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Discografía
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: Pre-production
### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## Notas

## Enllaces esternos
* https://www.imdb.com/name/nm1597010 
* Marjorie Estiano official website 
* Marjorie Estiano on Universal Music website 
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0
Comarca d'Avilés

La **comarca d'Avilés** ye una de les 8 comarques nes que ta dividida Asturies a efeutos alministrativos.

Agrupa los conceyos siguientes (d'oriente a occidente):
* Gozón
* Avilés
* Corvera
* Illas
* Castrillón
* Candamu
* Sotu'l Barcu
* Muros
* Pravia
* Cuideiru

Magar l'Estatutu d'Autonomía prevee la creación d'esta comarca, nun s'hai desarrolado entá. A pesar d'ello la cercana collaboración ente dellos conceyos creó la llamada Comarca Avilés. Tratarse d'un organo de caracter principalmente turistico.



## Referencies
Comarques d'Asturies

Les **comarques** d'Asturies, nes que ta dividida la comunidá autónoma son les siguientes:

*Avilés
*Caudal
*Navia-Eo
*Nalón
*Narcea
*Oriente
*Uviéu
*Xixón

Anque l'Estatutu d'Autonomía recueye la posibilidá de la creación d'estes comarques, tovía nun tan desarrollaes xurídica nin llegalmente. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Calabor

**Calabor** ye una llocalidá del conceyu de Pedralba de la Pradería, al sur de la contorna de Senabria provincia de Zamora.

Alcuéntrase asitiada a 2 km de la frontera portuguesa. Los habitantes del llugar, amás de castellán o español, falen gallegu con delles con influencies lleoneses y portugueses.

## Economía

El pueblu de Calabor, tien como fonte económica l'agricultura, ganadería, el balneariu, la embotelladora d'agües minerales y un parque eólicu.
Hai más de 4 décades, Calabor yera una llocalidá que basaba la so economía nes mines d'estañu y azufre que tien nel so territoriu, según l'antiguu balneariu y embotelladora d'agües de Calabor.
Anguaño tase realizando un nuevu proyeutu, que fomentara la riqueza d'esta población senabresa, que consiste nun nuevu balneariu pa toos aquellos turistes y viaxeros, que quieran esfrutar de tan riques agües mineru melecinales.
 
## Les agües
Les agües son conocíes dende la dómina romana; les agües de Calabor fueron esplotaes dende tiempu inmemorial. Hasta mediaos del sieglu XX funcionó un balneariu nel pueblu nel que llegó a agospiase Eugenia de Montijo, emperatriz de Francia.

## Referencies

## Ver tamién
*Llagu de Senabria
*Lleenda del Llagu de Sanabria
*Camín de Santiago Senabrés
*Puebla de Senabria
*San Martín de Castañeda

## Enllaces esternos
*Páxina de Calaborcity 
*Páxina de Calaborvivo
Montesín

Escritu en 1979 por María Xosefa Canellada, *Montesín* foi'l primer rellatu de la lliteratura infantil que se fixo n'asturianu. Un verdaderu clásicu de la nuestra lliteratura. El llibru cuenta la historia de Montesín, una cabritina perdida peles tierres qu'arrodien L’Escorial y qu'atopen y curien dos nenos con grandes trabayos.

La primer edición publicóse en 1980 dientro de la coleición Cuadernos de Ayalga/Bable, de la editorial castrillonense Ayalga. Años depués, Ediciones Trabe publicó una edición actualizada del testu que respetó les peculiaridaes de la escritora. Amás, publicóse con unos dibuxos de la ilustradora asturiana Violeta Monreal y con una doble edición en rústica y en tapa dura. La empresa uviedina sacó una segunda edición -tercera del llibru- con motivu de la concesión del Premiu al Pueblu Exemplar 2008 al pueblu de Torazu, d'onde yera Canellada.

## L'autora
María Xosefa Canellada ye una de les principales escritores asturianes d'esti sieglu. Nació en L'Infiestu en 1913. Estudiosa de la llingua y de los cuentos y tradiciones d'Asturies, publicó en 1990 el rellatu Malia, Mariantia y yo. Morrió en 1995.

## Repercusión na cultura asturiana
El testu foi'l primer llibru de la historia de la lliteratura infantil n'asturianu, nuna época en que l'asturianu tovía nun entrara nel sistema educativa y onde se taba lluchando pa qu'echara andar l'Academia de la Llingua Asturiana, polo que'l testu publicóse enantes de que'l nuestru idioma tuviera unes normes ortográfiques.

Actualmente, Ediciones Trabe convoca cada dos años el Premiu de Lliteratura Infantil y Xuvenil Montesín, n'homenaxe al llibru. Amás, la so coleición de lliteratura infantil y xuvenil tamién lleva'l nome de la cabritina.

## Referencies

## Enllaces esternos
XXXIII Concursu de Canción Asturiana de Xixón

Entamao pol diariu El Comercio, de Xixón, tuvo llugar el **XXXIII Concursu de Canción Asturiana**, coincidiendo coles fiestes patronales de la villa. Los vencedores en categoría absoluta fueron Jorge Tuya y Lorena Corripio que yá sabíen lo que yera ganar esti concursu n’ateriores ediciones yá que Lorena ganáralu l'añu anterior y Jorge tienlo fecho en trece ocasiones.

El cuadru de premiaos foi'l que vien darréu:

## Referencies
Comarca del Caudal

La **comarca del Caudal** ye una de les 8 comarques nes que ta dividida Asturies a efeutos alministrativos.

Agrupa los conceyos siguientes:
*Ḷḷena
*Ayer
*Mieres

## Referencies

## Enllaces esternos
*Pal Camín
Santa Cruz d'Abranes

**Santa Cruz d'Abranes** (oficialmente en idioma castellán *Santa Cruz de Abranes*) ye una llocalidá española del conceyu de Pedralba (Zamora, Castiella y Llión).

Nesta pequeña llocalidá caltiénse anguaño la so llingua lleonesa, llamando l'atención la pureza cola que ye utilizada polos sos habitantes, bien percima d'otres llocalidaes de la so redolada.

Pertenez a la contorna de Senabria, anque hasta'l sieglu XVIII perteneció a Portugal, país col que ye lindante na actualidá. Alcuéntrase dientro del espaciu natural protexíu de la Sierra de la Culiebra.

## Referencies
Cambridge

**Cambridge** ye una ciudá inglesa, capital del condáu de Cambridgeshire. Ta asitiada aproximadamente a 80 km al norte de Londres. Tien 

Ye famosa pola so universidá, fundada en 1209, considerada una de les universidades más importantes del mundu.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Johnny Cash

**John R. Cash** , más conocíu pol nomatu de ***Johnny Cash*** foi un cantante, guitarrista y compositor d'Estaos Xuníos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Traxanu

**Marcu Ulpio Traxanu** (en llatín: Marcus Ulpius Traianus) conocíu abreviadamente como **Traxanu** (Itálica, Santiponce, cabo l'actual Sevilla, 18 de setiembre de 53 - Selinus, 9 d'agostu de 117) foi un emperador romanu que imperó dende l'añu 98 hasta la so muerte en 117. Foi'l primer emperador d'orix non itálicu. Empecipió la tradicionalmente nomada dinastía Antonina o, según recién propuesta, Dinastía Ulpio-Aelia.

Asocedió al emperador Nerva nel añu 98. Como alministrador civil, Traxanu ye conocíu sobro manera pol so ampliu programa de construcción d'edificios públicos, que reformaron la ciudá de Roma y dexó numberosos monumentos perdurables como'l foru de Traxanu, el mercáu de Traxanu y la Columna Traxana. Sicasí, foi como comandante militar polo que celebró los sos mayores trunfos. En 101, llanzó una espedición punitiva contra'l reinu de Dacia gobernáu pol rei Decébalu, ganando al exércitu daciu cerca de Tapae en 102, y finalmente conquistó Dacia dafechu en 106. En 107, Traxanu foi más al Este y se anexonó el reinu nabateo, estableciendo la provincia de Arabia Pedresa. Dempués d'un periodu de relativa paz dientro del Imperiu, llanzó la so campaña final en 113 escontra Partia, llegando hasta la ciudá de Susa en 116, y algamando con ello la máxima espansión del Imperiu romanu en tola so historia. Mientres esta campaña, Traxanu careció y finó mientres volvía a Roma. Foi divinizáu pol Senáu y les sos cenices soterráronse so la Columna Traxana. Asocedió-y el so sobrín segundu y pupilu Adrianu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Julio Cortázar

**Julio Florencio Cortázar Descotte**  foi un escritor, traductor y intelectual arxentín, nacíu en Bélxica y llueu nacionalizáu francés en 1981, en protesta escontra'l réxime militar arxentín

, foi un de los escritores suramericanos más destacaos del sieglu XX. Destaca na so obra la novela *Rayuela*.

Foi ún de los autores más innovadores ya orixinales del so tiempu, maestru del rellatu curtiu, la prosa poética y la narración breve en xeneral, y creador d'importantes noveles qu'inauguraron una nueva forma de facer lliteratura nel mundu hispano, frañando los moldes clásicos per aciu de narraciones qu'escapen de la llinialidá temporal. Debío a que los conteníos de la so obra trensiten na llende ente lo real y lo fantástico, suel ponése-y en rellación col realismu máxicu ya inclusive col surrealismu.

Vivió tanto la infancia como l'adolescencia ya incipiente madurez n'Arxentina y, dende la década de 1950, en Europa. Residió n'Italia, España, Suiza y Francia, país au s'afitó en 1951 y nel qu'ambientó dalgunes de les sos obres.

Arriendes d'escritor, tamién foi un reconocíu traductor, oficiu que desempeñó, ente otros, pa la Unesco.



## Obres

### Novelas

* 1960: *Los premios*
* 1963: *Rayuela*
* 1968: *62 Modelos para armar*
* 1973: *Libro de Manuel*
* 1986: *Divertimento* (escrita en 1949)
* 1986: *El examen* (escrita en 1950)

### Cuentos

* 1951: *Bestiario*
* 1956: *Final del juego*
* 1959: *Las armas secretas*
* 1966: *Todos los fuegos el fuego*
* 1974: *Octaedro*
* 1977: *Alguien que anda por ahí*
* 1980: *Queremos tanto a Glenda*
* 1982: *Deshoras*
* 1994: *La otra orilla* (escritu ente 1937 y 1945).



## Refencies
Periodismu

El **periodismu** ye una actividá que consiste en recoyer, sintetizar, xerarquizar y espublizar información relativa a daqué de l'actualidá. Como disciplina, el periodismu asítiase'n dellos países dientro de la socioloxía y n'otros ente les ciencies de la comunicación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Belga

**Belga** tien estos significaos:

* Belga, habitantes de la Gallia Belgica y Britania na dómina romana.
* Belga, habitante del reinu de Bélxica.
* Belga, nome curtiu de Belga News Agency, la principal axencia de noticies de Bélxica.
* Belga, moneda de cinco francos belxicanos de 1926 en 1946.
* Belga, marca de pitos belxicanos de 1923 a 2014.
* Café Belga que s'atopa n'Ixelles nel edificiu de l'antigua Maison de la Radio, plaza Eugène Flagey.
* SS Belga, un buque mercante suecu.
* Beau Belga, un xugador de baloncestu filipín.

## Referencies
Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo

La frase ***Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo*** (lliteralmente: «Los búfalos de Buffalo que son fadiaos por búfalos de Buffalo fadien a búfalos de Buffalo.») ye una oración gramáticalmente válida del inglés americanu.

Úsase como exemplu de que pueden combinase homónimos y homófonos pa crear una oración complicada. La oración foi usada per primer vegada en 1972 por William J. Rapaport, profesor de la Universidá de Buffalo.

## Funcionamientu

 

La oración n'idioma inglés nun lleva signos de puntuación, y usa trés significaos de la pallabra "buffalo":
* **a.** la ciudá de Buffalo, en Nueva York, que nesti casu ta siguida del nome del animal (n'idioma inglés "Buffalo buffalo" significa "búfalu de Buffalo").
* **n.** el nome del bisonte, o búfalu americanu.
* **v.** el verbu n'inglés "*buffalo*", que lliteralmente significa "fadiar, amedranar o confundir".

Nesti casu llogramos:
:Buffaloa buffalon Buffaloa buffalon buffalov buffalov Buffaloa buffalon.

Pa que un anglofalante entienda meyor la frase puede sustituyise "*buffalo*" na so forma sustantiva por "*bisons*" (bisontes), y "*buffalo*" na so forma verbal por "*bully*", pa llograr:

:*Buffalo bisons Buffalo bisons bully bully Buffalo bisons.*

Pa un asturfalante nun se riquir sustituciones, sinón una traducción:
:*Buffalo bisons Buffalo bisons bully* = "Los búfalos de Buffalo que son fadiaos por búfalos de Buffalo"
:*bully Buffalo bisons* = fadien a búfalos de Buffalo

## Referencies

## Enllaces esternos

*"Buffaloing buffalo''" en Language Log, 20 de xineru de 2005 (n'inglés).
*Easdown, David  (n'inglés).
*Swerlick, Andrew ''What a Herd of Confused Bison from Upstate New York Can Teach Us About Our Difficulties With the English Language'' (n'inglés).
*  (n'inglés).
Estaos de Brasil

El **Brasil** ta xebráu política y alministrativamente en **27** unidaes federatives (**26 Estaos** y un **[[distritu federal]]**):

## Referencies

## Enllaces esternos
Estaos y territorios de la India

India ye una federación que ta subdividida en 29 estaos, seis territorios de la Unión y un Territoriu de la Capital Nacional.

## Estaos y Territorios de la Unión

## Evolución de los estaos d'India

La India británica, qu'incluyía amás de l'actual India los modernos estaos de Paquistán, Bangladex y Bután taba compuesta por tipos distintos d'estaos. Les *Provincies* taben gobernaes por un gobernador llocal, nomáu pol Virréi. Los *estaos principescos* taben gobernaos por xefes llocales, con cargos hereditarios. Esti xefes acataben la soberanía británica en cuenta de una autonomía llocal.

Cola división d'India y Paquistán en 1947, provincies y estaos principescos fueron asignaos a unu o otru país con dos provincies, Punjab y Bengala, que quedaron estremaes ente dambos países. El estáu de Hyderabad, de mayoría musulmana, intentó quedar como independiente pero l'exércitu indiu intervinó y finalmente foi anexonáu a esti país. India y Paquistán apostáronse'l control del estáu de Jammu y Caxmir; de mayoría musulmana, qué quedó en manes d'India.

El periodu ente la independencia en 1947 hasta l'entamu de la República d'India en 1950 sirvió por que los estaos principescos fuérense amodo convirtiendo en provincies.

A partir de 1956 fuéronse creando nuevos estaos. Haryana crear en 1966 como un estáu independiente del Punjab. L'antiguu reinu de Sikkim quedó anexonáu como estáu en 1975. Nel añu 2000 creáronse trés nuevos estaos: Jharkhand, Chhattisgarh y Uttaranchal. El 2 de xunu de 2014 creóse l'estáu de Telangana a partir d'una porción noroccidental de Andhra Pradesh.

Los estaos post-independenca fueron:

## Estaos propuestos d'India

|state=collapsed: 
nguaño esisten ventinueve estaos federaos y siete territorios de la unión. La formación de nuevos estaos y territorios ye un poder reservao puramente al Presidente de la India. El presidente puede anunciar la creación de nuevos estaos, dixebrando'l territoriu d'un estáu esistente o por aciu la fusión de dos o más estaos o partes de los mesmos.

## Referencies
Estaos d'Alemaña

Alemaña ye una república federal compuesta de 16 estaos, nomaos **Länder** n'alemán, en singular **Land**. Como tamién significa nesa llingua "país", emplégase más davezu el términu ***Bundesländer*** (estaos de la federación), porque ye más específicu. Trés de los estaos son ciudaes-estáu, mientres que los otros 13 son *Flächenländer* (estaos d'área).

El términu "Bundesland" pue asemeyar qu'implique una subordinación del términu *Länder* al federal *Bund*, pero eso nun s'espeya asina na autonomía de los *Länder* nes rellaciones internacionales. La pallabra correuta, usada tamién na Grundgesetz ye, poro, *Länder*.

Esta diferencia ye importante, yá que depués de la Segunda Guerra Mundial, los *Länder* de la parte oeste de l'antiguu Tercer Reich constituyéronse primero como árees alministratives, y darréu federáronse nel *Bund* o República Federal d'Alemaña. Esti procedimientu ye opuestu al que depués de la guerra va asoceder n'Austria onde, primero se crearía'l *Bund* y llueu-y siguiríen los estaos como unidaes del sistema federal. N'Austria los estaos tamién se llamen *Länder* na so constitución.

## Estaos
Cada *Land* ta representáu a nivel federal nel Bundesrat (Cámara alta).


Los 16 *Länder*, con referencia a los nomes del mapa de la derecha son:
#  **[[Baden-Württemberg]]**
#  **[[Baviera|Estáu llibre de Baviera]]** (*Freistaat Bayern*)
#  **[[Berlín|Estáu de Berlín]]** (*Berlin*)
#  **[[Brandemburgu]]** (*Brandenburg*)
#  **[[Bremen (estáu)|Ciudá llibre hanseática de Bremen]]** (*Freie Hansestadt Bremen*)
#  **[[Hamburgu|Ciudá llibre y hanseática d'Hamburgu]]** (*Freie und Hansestadt Hamburg*)
#  **[[Hessen]]**
#  **[[Mecklemburgu-Pomerania Occidental]]** (*Mecklenburg-Vorpommern*)
#  **[[Baxa Saxonia]]** (*Niedersachsen*)
#  **[[Renania del Norte-Westfalia]]** (*Nordrhein-Westfalen*)
#  **[[Renania-Palatináu]]** (*Rheinland-Pfalz*)
#  **[[Saarland]]**
#  **[[Saxonia|Estáu llibre de Saxonia]]** (*Freistaat Sachsen*)
#  **[[Saxonia-Anhalt]]** (*Sachsen-Anhalt*)
#  **[[Schleswig-Holstein]]**
#  **[[Turinxa|Estáu llibre de Turinxa]]** (*Freistaat Thüringen*)

La descripción d'"estáu llibre" (*Freistaat*) emplégase namái que por razones históriques. Llegalmente, un *Freistaat* nun ye diferente de los otros estaos.

Primero de la Reunificación alemana de 1990, l'Alemaña Occidental consistía en dos estaos, mientres que l'Alemaña Oriental nel 1952 reorganiza'l so territoriu en 15 distritos alministrativos. Depués de la reunificación del 3 d'ochobre de 1990, 14 d'estos distritos pasaron a formar 5 *Länder*: Mecklemburg-Pomerania Occidental, Brandenburgu, Saxonia-Anhalt, Turinxa y Saxonia, tal como yera en 1952. L'antiguu distritu de Berlín (este), amestóse cola parte oest pa formar l'actual Estáu de Berlín.

## Ver tamién

* Organización territorial d'Alemaña
* Llista de les grandes ciudaes d'Alemaña inclúi una tabla coles ciudaes de más de 100.000 habitantes.
Mal holandés

El **mal holandés**, n'economía, ye l'aparente rellación que hai ente l'aumentu de la esplotación de los recursos naturales d'un país y el decayimientu de l'actividá del sector industrial (o de l'agricultura). El mecanismu que lo esplica ye que l'aumentu d'ingresos provenientes de la venta de los recursos naturales (o la llegada al país de dineru procedente d'otros países en forma d'axudes) fará que la moneda del país seya más fuerte en comparanza cola de los otros países. Esto fai que les otres esportaciones del país, manufactures o productos agrícolas, resúlten-yos más caros a los compradores d'otros países, lo que fai qu'estos sectores vuélvanse menos competitivos. Magar que'l conceptu aveza a aplicase a países nos que se descubren nuevos recursos naturales, puede referise a *cualesquier procesu de desarrollu económicu que tenga como resultáu la llegada a un país de grandes cantidaes de divisa foriata, seya por una xubida importante del precio de dalgún recurso natural o pola entrada de perres d'otros países, seya pa inversión económica direuta o como axuda al desarrollu*

El términu foi acuñáu en 1977 pola revista *[[The Economist]]* pa describir el decayimientu del sector manufactureru holandés que siguió al descubrimientu d'un gran xacimientu de gas natural en 1959

## Referencies
Picu de Penouta

El **picu de Penouta**, enclaváu na fastera norte del conceyu asturianu de Bual, na llende ente esti y el d'El Franco, ye'l cumal de la sierra homónima. Tien el so vértice xeodésicu a 901 m sobre'l nivel de la mar. Asítiase un poco al norte del afloramientu del plutón graníticu de Bual, dientro de la so corona metamórfica. El cumal de la sierra ye redondeáu, pero nel picu y na so rodiada vense estratos pizarrosos perinclinaos (más de 60º) y con formes picudes perllamatives, como les que formen As Penas d'Urdieira. Al picu apórtase pela pista que, saliendo de la AS-22, va hacia los repetidores de televisión instalaos na sierra.

## Bibliografía
* Rodríguez Muñoz, Javier (dir.), *Enciclopedia del paisaje de Asturias*. Uviéu, Editorial Prensa Asturiana, 2003. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sierra de Penouta

La sierra de Penouta ye una sierra de la parroquia de Bual, nel conceyu asturianu homónimu. De direición sur y norte-este, fórmenla un garapiellu de picos d'un altor d'ente 700 y 900 m, con un cumal de 901 m (picu de Penouta). Ta cubierta de monte baxu y pinos de repoblación, con dellos cortafueos, y tien un puertu de monte na carretera AS-22, l'altu de Penouta (785 m). 

Xeolóxicamente ta formada por pizarres prietes con metamorfismu de contautu, cuarcites, granitos y diques de cuarzu. Hebo tamién, nella, una esplotación minera de wolframiu a mediaos del sieglu XX. Nel so cumal hai repetidores de televisión y antenes de telefonía, amás d'un parque eólicu, de siete molinos, esplotáu pola empresa Electra Norte. Hebo tamién una estación del sistema de navegación conocíu como cadena DECCA, qu'anguaño nun funciona.

Na sierra hai dellos yacimientos prehistóricos; asina, nún d'ellos, nel altu de Penouta, atopose una inscultura sobre pizarra con una forma asemeyada a la d'un candelabru xudíu.

Na so lladera meridional asitiábase tamién, hasta que foi valtáu en 2001, seique por unos gamberros, el **Penedo Aballón** (peña oscilante), una gran roca granítica redondeada con un apoyu inestable que permitía, si te xubíes enriba d'ella, movela. Magar que los vecinos del conceyu tienen movilizáose pa que vuelva a ser colocada nel so llugar, la dificultá téunica de facelo fai qu'entá nun lo consiguieran. El Penedo formaba un conxuntu con otra peña redondeada y con un picu qu'asemeya un pezón, que ye conocida como Pena da Teta.

## Bibliografía
* Rodríguez Muñoz, Javier (dir.), *Enciclopedia del paisaje de Asturias*. Uviéu, Editorial Prensa Asturiana, 2003. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* El Penedo Aballón na web del Parque Históricu del Navia
Tsujigiri

El **tsujigiri** (辻斬り o 辻斬, **tsuji-giri**, "prueba de les cuchielles") ye un términu xaponés pa referise a la práutica que fai un samurai cuando recibe una nueva cuchiella *[[katana]]* o ta desenvolviendo un nuevu estilu de llucha. Consiste en coyer l'arma y atacar a un oponente humanu, de normal a un pasiante indefensu, davezu durante la nueche. Los que practiquen esti asesinatu indiscrimináu suélense llamar igualmente *tsujigiri*.

Durante la era medieval xaponesa, el términu solíase emplegar pa designar a los enfrentamientos y duelos ente los *[[bushi]]*, sicasí, durante'l Periodu Sengoku (1467-1600), l'anarquía fixo qu'esta práutica degradárase nun asesinatu indiscrimináu, consentíu pol indiscrimináu poder de los *bushi*. Una vegada l'orde foi restauráu, el gobierno de Edo prohibió esta práutica en 1602. Los que la realizaben yeren condergaos pola pena capital. De magar, l'incidente más destacable nel que se llevo a cabu esta práutica foi en 1696 cuando se produció l'asesinatu rescamplu de Yoshihara (吉原百人斬), nel cual un señor ricu llamáu asina tuvo un biltu psicóticu y mató a docenes de prostitutes con una katana. Foi tratáu poles autoridaes como un asesín rescamplu y foi sentenciáu a muerte. Más tarde, a partir d'esti incidente, fíxose una obra kabuki.

## Relevancia filosófica
La práutica del *tsujigiri* foi citada pola escritora británica Mary Midgley en *Can't We Make Moral Judgements?* (1989), onde alderica sobre la moral relativista.

Tamién se comparó la práutica del *tsujigiri* cola práutica espartana de la *[[krypteia]]*, un ritual que consistía nun asesinatu añal d'un ilote.
San Cristóbal de La Laguna

**San Cristóbal de la Laguna** ye un conceyu y ciudá de les Islles Canaries, na islla y provincia de Santa Cruz de Tenerife. Tien una población de 153.224 habitantes (2012). Ye ciudá Patrimoniu de la Humanidá dende 1999.

## Galería d'Imáxenes

Archivu:Catedral de La Laguna, Tenerife.jpg|Catedral
Archivu:UniversityLaLaguna.JPG|Universidá
Archivu:La Laguna BW 10.JPG|Ilesia de la Concepción


## Ver tamién
*Universidá de La Laguna

## Referencies

## Enllaces esternos
Matriarcáu

La pallabra **matriarcáu** vien de la pallabra llatina *māter*, «madre», lo mesmo que de la pallabra griega *archein*, «gobernar». Un matriarcáu ye sociedá na cual les muyeres, especialmente les madres, tienen un rol central de lideralgu políticu, autoridá moral y control de la propiedá. Tamién ye llamada dacuando **xinarquía**, **xinocracia**, **xinecocracia**, o **sociedá xinocéntrica**. Nun se tien evidencia de sociedaes nes qu'esistiendo una distribución desigual del poder ente homes y muyeres, les muyeres tuvieren preeminencia sobre los homes, como asocede col patriarcáu. Les sociedaes realmente esistentes onde les muyeres tienen un llugar distintu al patriarcal son llamaes matrilineales, matrilocales o matrifocales.

## Alderique
La esistencia del matriarcáu foi mentada polos teóricos del evolucionismu del sieglu XIX, quienes presuponíen que nes sociedaes onde los llazos xenealóxicos siguen el llinaxe maternu (matrilineal) l'autoridá, el derechu y la riqueza taben en manes de les muyeres, que tresmitíen esa autoridá, esi derechu y esa riqueza a les fíes y non a los fíos homes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trýpes

**Trýpes** (Idioma griegu: **Τρύπες** "furacos") foi una banda de rock bien influyente en Grecia orixinaria de Tesalónica. Gianis Aggelakas foi'l so vocalista, quien dio a los cantares un característicu rexistru de voz. La banda entemecía música post-punk, rock alternativo y esperimental. Dellos álbumes, como *Enia pliromena tragoudia* y *Kefali gemato chrysafi*, son consideraos obres maestres de la discografía rock griego.
Benedicta Boccoli

**Benedicta Boccoli**  ye una actriz italiana de televisión y de teatru.

## Cine
**Gli angeli di Borsellino* (2003), direutor Rocco Cesareo.
**[[Valzer]]* (2007), direutor Salvatore Maira. 
**Dolce di latte* (2008), direutor Gianni Leacche.
**Ciao Brother* (2016), direutor Nicola Barnaba.

### Curtiumetraxe
* *La Confessione* (2016), direutora Benedicta Boccoli – 2020.

## Teatru
* *Blithe spirit*, de Noël Coward, 1992/1993.
* *Cantando Cantando*, de Maurizio Micheli, 1994/1995.
* *Buonanotte Bettina*, de Garinei & Giovannini, 1995/1996/1997.
* *[[Can-Can]]*, musical d'Abe Burrows, 1998/1999.
* *Orfeo all'Inferno*, de Jacques Offenbach como Tersicore, 1999.
* *Polvere di stelle*, de Marco Mattolini, 2000/2001/2002.
* *Le Pillole d'Ercole*, de Maurice Hennequin & Paul Bilhaud, 2002/2003/2004.
* *Anfitrion*, de Plauto, 2004.
* *Stalker* de Rebecca Gillmann, 2004.
* *Pluto* d'Aristófanes, direutor Michele Mirabella, 2004.
* *Cactus flower* de Pierre Barillet & Jean-Pierre Grédy, direutor por Tonino Pulci, 2004/2005/2006.
* *Prova a farmi ridere* d'Alan Aykbourny, direutor Maurizio Micheli, 2006.
* *The Tempest* de William Shakespeare como Ariel, 2006.
* *Sunshine* de William Mastrosimone, direutor Giorgio Albertazzi, 2007/2008.
* *The Apartment*, de Billy Wilder direutor por Patrik Rossi Gastaldi, 2009–2010.
* *Vite private*, de Noël Coward, 2012.
* *Dis-order*, de Neil LaBute, com Claudio Botosso - 2014
* *Incubi d'Amore*, d'Augusto Fornari, Toni Fornari, Andrea Maia, Vincenzo Sinopoli, com Sebastiano Somma y Morgana Forcella - 2014
* *Crimes of the Heart*, de Beth Henley – 2015
* *A Room with a View*, d'E. M. Forster - 2016
* *Flor de cactus* de Pierre Barillet y Jean-Pierre Grédy, dir. Piergiorgio Piccoli y Aristide Genovese - 2016
* *Il più brutto week-end della nostra vita* de Norm Foster, dir. Maurizio Micheli - 2016
* *El test* de Jordi Vallejo, dir. de Roberto Ciufoli - 2019-2020; 
* *Su con la vita* de Maurizio Micheli, dir. de Maurizio Micheli - 2020; 

## Galería fotográfica

Ficheru:Benedicta-boccoli-1998.jpg|Benedicta Boccoli al *Teatru San Babila* de Milán, 1998.
Ficheru:Benedicta Boccoli Milan May 3rd 2015.JPG|Benedicta Boccoli en la *Plaza San Babila* de Milán, 2015.


## Referencies

## Enllaces esternos

*
Abdelmajid Lakhal

**Abdelmajid Lakhal**  foi un actor y direutor tunecín de televisión y de teatru.

## Televisión
Participó en programes de televisión tunecinos dende 1966.

* 1967: *Le quatrième acteur* de Noureddine Kasbaoui
* 1967: *Le Médecin malgré lui* de Molière
* 1967: *[[L'Avare]]* de Molière
* 1970: *Interdit au public* de Roger Dornès y Jean Marsan
* 1973: *J'avoue* de Hamadi Arafa
* 1974: *Histoire d'un poème* de Noureddine Chouchane
* 1976: *Ziadatou Allah II* d'Ahmed Harzallah (telefilme)
* 1983: *Yahia Ibn Omar* d'Hamadi Arafa (telefilme) (primer premiu d'interpretación)
* 1984: *Cherche avec nous* d'Abderrazak Hammami (telefilme mensual per 4 años)
* 1985: *El Watek bellah el hafsi* de Hamadi Arafa (telefilme)
* 1989: *Cantara* of Jean Sagols (telefilme d'Antenne 2)
* 1991: *Les gens, une histoire* d'Hamadi Arafa
* 1992: *Autant en emporte le vent* de Slaheddine Essid (telefilme tunecín de 14 episodios)
* 1994: *Par précaution* de Safoudh Kochairi
* 1996: *L'homme de la médina* de Paolo Barzman
* 1996: *Abou Raihana* de Fouaz Abdelki (30 episodes)
* 1999-2001: *Souris à la vie* d'Abderrazak Hammami (dos veces 30 episodios)

## Galería fotográfica

Ficheru:Abdelmajid.lakhal.02.JPG|Abdelmajid Lakhal en 2006.
Ficheru:Abdelmajid Lakhal in 2007.JPG|Abdelmajid Lakhal en 2007.


## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial d'Abdelmajid Lakhal
Exuvia

La **exuvia** ye la cutícula o cobertoria esterior (exocadarma), abandonada polos artrópodos (inseutos, crustáceos o arácnidos) tres la muda. La exuvia d'un artrópodu pue ser bien útil pa identificar la especie o inclusive'l sexu del animal.

Nun ye siempre práuticu estudiar inseutos, crustáceos o arácnidos direutamente; n'ocasiones ye más fácil recoyer y estudiar les sos exuvies coles que puen determinase dellos aspeutos xenerales del so ciclu biolóxicu, la so distribución, númberu d'individuos por sexu, poblaciones presentes nun ecosistema, etc.

## Referencies

## Enllaces esternos
Presidente d'Armenia

Armenia tornóse una república independiente per primer vegada n'ente 1918 y 1920, col nome de República Democrática d'Armenia. El xefe d'Estáu a la ocasión foi Avetis Aharonyan, quién gobernó'l país ente 30 de mayu de 1918 y 2 d'avientu de 1920.

## La República d'Armenia (1991-presente)
Armenia tornóse independiente de la Xunión Soviética en setiembre de 1991. N'ochobre de 1991 Levon Ter-Petrosian foi escoyíu como primero presidente del país, col 83% de los votos.

Según la constitución, el presidente exerz la función de xefe d'Estáu d'Armenia, y ye escoyíu direutamente pola población pa cumplir un periodu de 5 años.
Esta ye la llista de los presidentes d'Armenia dende l'añu 1991.

## Ver tamién
* Primer Ministru d'Armenia

## Referencies

## Enllaces esternos
Getafe

**Getafe** ye una ciudá de la Comunidá de Madrid, asitiada nel Área Metropolitana de Madrid. Cuenta con .

## Referencies

## Enllaces esternos
L'Hospitalet de Llobregat

**L'Hospitalet de Llobregat** (pronunciación catalana [ ɫuspitəˈlɛd də ʎuβɾəˈɣat ]) ye una ciudá de Cataluña, asitiada na comarca del Barcelonés. Tien una continuidá urbana cola ciudá de Barcelona. Tien una población de .

## Referencies
Paula Prendes

**Paula Prendes Martinez**  ye una presentadora y actriz asturiana. Dende'l 15 de febreru de 2010 hasta'l 30 d'agostu del mesmu añu foi reportera nel programa de televisión de laSexta, Sé lo que hicisteis....

## Trayeutoria
### Series de televisión
* B&B, de boca en boca (2014- ¿?) (Telecinco)
* Aida (2013) (Telecinco)
* Águila Roja (2013) (TVE)
* Gran Reserva: El Origen (2013) (TVE)
* Imperium (2012) (Antena 3)
* Gran Hotel (2011) (Antena 3)
* Los hombres de Paco (2010) (Antena 3)
* Somos cómplices (2009) (Antena 3)
* Bicho malo (nunca muere) (2009) (Neox)
* Becarios (Telecinco)
* Hermanos y detectives (Telecinco)
*

### Cine
* *[[Fuga de cerebros 2]]* como Sara

### Programes de Televisión
* *El octavo mandamiento*
* *Electronic Arts*
* *[[Periodistas FC]]*
* *[[Sé lo que hicisteis...]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Meganeura

***Meganeura*** (gr. «grandes nervios», en rellación a la rede de nervios de les sos ales) ye un xéneru estinguíu d'inseutos protodonatos de la familia Meganeuridae. Ente les sos especies alcuéntrase *Meganeura monyi*, un inseutu de gran paecíu coles libélules actuales, coles que ta emparentáu, que vivió nel periodu Carboníferu (fai 300 Ma). Con un valumbu d'ales de más de 75 cm, constitúi la mayor especie conocida d'inseutos qu'enxamás esistiera sobre la Tierra. La especie del Permianu *Meganeuropsis permiana* ye tamién de gran tamañu. Yeren inseutos depredadores que s'alimentaben d'otros inseutos ya inclusive de pequeños anfibios.

Los sos fósiles foron afayaos nos estratos de la edá Estefaniana de Commentry, en Francia, en 1880; en 1885, el paleontólogu francés Charles Brongniart describió'l fósil y dio-y nome. Otru bon espécime fósil foi atopáu en Bolsover, Derbyshire, en 1979. L'holotipo agospiase nel Muséu d'Historia Natural de Paris.

*M. americana*, afayada en Oklahoma en 1940, ye una especie representada pola mayor ala d'inseutu enxamás atopada; calténese nel Muséu d'Historia Natural de Harvard.

## El tamañu de los inseutos carboníferos
Esiste ciertu discutiniu alrodiu de cómo los inseutos del periodu Carboníferu pudieron algamar proporciones tan descomanaes. La forma en que l'osíxenu espublízase pel cuerpu del inseutu al traviés del so sistema respiratoriu tráqueal afita una llende superior al tamañu corporal, que paecen devasar los inseutos prehistóricos. Propúnxose orixinalmente (Harlé y Harlé, 1911) que Meganeura yera capaz de volar debíu a que l'atmósfera naquella dómina contenía una proporción d'osíxenu mayor que l'actual del 21%. Esta hipótesis foi refugada por otros científicos, pero atopó aprobación más apocayá tres posteriores estudios sobre la rellación ente'l xigantismu y la disponibilidá d'osíxenu. Si esta teoría ye correuta, estos inseutos xigantes seríen vulnerables al amenorgamientu de los niveles d'osíxenu y verdaderamente nun podríen sobrevivir na atmósfera actual.

Sicasí, investigaciones de más recién indiquen que los inseutos realmente alienden, con «rápidos ciclos de compresión y espansión traqueal». Si esto ye cierto, entós nun hai necesidá de postular la presencia d'una atmósfera con una alta presión parcial d'osíxenu.

## Cultura popular
* *Meganeura* apaez brevemente na serie de la BBC ''Walking with Monsters'', onde-y arrampuña un pequeñu reptil a una araña xigante.
* *Meganeura* tamién apaez na serie de la ITV *[[Prehistoric Park]]*, onde vive nuna gran cúpula de vidriu xunto a un artropleura y un pulmonoscorpiu.
* Meganula ye un inseutu Kaiju basáu nesta criatura y que tien un importante papel en *[[Godzilla vs. Megaguirus]]*.
* Una libélula xigante que pue ser *Meganeura* apaez brevemente na novela ''Jurassic Park''.
* Nos xuegos Pokémon Diamond y Pearl, la forma evolucionada de Yanma, Yanmega, ta basada na antigua libélula meganeura.
* Una libélula actual tresfórmase en meganeura tres alimentase del fluyíu d'un Celacantu radiactivu nel filme *[[Monster on the Campus]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Iris oratoria

La **Iris oratoria** o **mantis mediterránea** ye una especie bien estendida de mántidu orixinaria d'Europa ya introducida n'hábitats d'Oriente mediu, Asia occidental y los Estaos Xuníos d'América.

## Morfoloxía
Los especímenes d**I. oratoria'' presenten una pigmentación pálida durante la so mocedá qu'evoluciona casi siempre escontra'l verde, algamando cerca de 6,5 cm de llargor nel so maduror. A pesar de la so común morfoloxía, estrémase fácilmente de la especie ''Mantis religiosa'' y otros mántidos por presentar llunares carauterísticos de color naranxa na parte inferior del cuartu segmentu abdominal, según dos estensos círculos de color violáceu sobre les sos ales qu'apaecen visibles cuando s'atopen esplegaes. Los sos cercos son más curtios que los de ''M. religiosa''. Pela so parte, les femes d'I. oratoria reconócense poles proporciones de les sos ales, más curties que l'abdome.

==Reproducción==
Les estratexes reproductives y de sobrevivencia de los especímenes d**I. oratoria* fueron estudiaes pa esplicar la capacidá d'esti [[inseutu]] pa estendese más allá de los sos hábitats orixinales y ocupar árees d'antiguo poblaes por otros mántidos como'l *Stagmomantis carolina*.

Ente estos factores destaca, per una parte, la so capacidá pa la reproducción por [[partenoxénesis]] en periodos d'escasez de población de machos. Per otra parte, ninfes adicionales d*'I. oratoria* pueden surdir dende la so ooteca o bolsa de güevos, nuna segunda puesta, una vegada que se produz la eclosión de los mesmos.

El [[canibalismu]] sexual característicu de los mántidos suel asoceder na cuarta parte de los alcuentros sexuales d*'I. oratoria''.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acanthopidae

***Acanthopidae***, ye una familia de mantis, cuenta con 13 subfamilies y 13 xéneros. Foi'l naturalista alemán Hermann Burmeister quien-y dió'l nome a esta familia d'inseutos nel añu 1838.

## Subfamilies
**[[Acanthopinae]]*
**[[Acontiothespinae]]*
**[[Stenophyllinae]]*

## Xéneros
**[[Acanthops]]*
**[[Acontista]]*
**[[Astollia]]*
**[[Callibia]]*
**[[Decimiana]]*
**[[Lagrecacanthops]]*
**[[Metilia]]*
**[[Miracanthops]]*
**[[Paratithrone]]*
**[[Pseudacanthops]]*
**[[Raptrix]]*
**[[Stenophylla]]*
**[[Tithrone]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Blepharopsis mendica

El ***Blepharopsis mendica*** ye una especie d'inseutu mantodéu de la familia Empusidae que vive nel norte d'África y les Islles Canaries.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chauliodinae

***Chauliodinae*** ye una subfamilia d'inseutos perteneciente a la familia coridálidos. Suélense estremar de los sos parientes cercanos, los miembros de la subfamilia Corydalinae, polos sos quexales y les sos antenes. Los quexales de los Chaulidinae nun son especialmente llargues. El so cuerpu ye bastante llargu en comparanza a los sos otros parientes los efemerópteros; amás viven más, una media de siete díes. Aliméntanse de plantes acuátiques y pequeños vertebraos como renacuayos. Ha d'esclariarse que pueden vivir hasta siete años, pero pasen la gran parte de la so vida n'estáu larvariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acanthops

***Acanthops*** ye un xéneru de mantis, perteneciente a la familia Acanthopidae. Una de les carauterístiques principales del xéneru ye qu'estos inseutos paécense a una fueya muerta.

## Especies
* *[[Acanthops bidens]]*
* *[[Acanthops centralis]]*
* *[[Acanthops chocoensis]]*
* *[[Acanthops elegans]]*
* *[[Acanthops erosa]]*
* *[[Acanthops erosula]]*
* *[[Acanthops falcata]]*
* *[[Acanthops falcataria]]*
* *[[Acanthops godmani]]*
* *[[Acanthops occidentalis]]*
* *[[Acanthops onorei]]*
* *[[Acanthops parafalcata]]*
* *[[Acanthops parva]]*
* *[[Acanthops royi]]*
* *[[Acanthops soukana]]*
* *[[Acanthops tuberculatus]]*

## Referencies

## Enllaces esternos