Estaos d'Estaos Xuníos

Un **estáu**, nos Estaos Xuníos, ye caúna de les entides polítiques constituyentes del país, de les que hai 50. Xuncíos ente sí nuna xunión política, cada estáu caltién la xurisdicción gubernamental sobre un territoriu xeográficu definíu ya únicu de so, nel que comparte la soberanía col gobiernu federal. De resultes d'esti compartimientu de soberanía los ciudadanos del país sonlo, al tiempu, de la república federal (de los Estaos Xuníos) y del estáu nel que viven. La ciudadanía estatal y el derechu de residencia son flexibles, y nun fai falta permisu del gobiernu pa movese entre los estaos de la federación, sacante pa persones que tengan restrinxíu esi derechu por una orde xudicial, como los presos en llibertá condicional y los fíos de pas divorciaos con custodia compartida).

Los estaos sodivídense'n condaos o xunidaes territoriales equivalentes, que pueden tener della capacidá de gobiernu llocal pero nun son soberanos; puede haber tamién, a discreción de los estaos, otros tipos d'entidaes de gobieru llocal. Los gobiernos estatales tienen otorgáu'l so poder pola población del so respeutivu estáu al traviés de sus constituciones estatales. Toes elles asiéntense nos principios republicanos, y toos tienen un sistema de gobiernu con trés rames, executiva, llexislativa y xudicial, independientes una d'otra y con funciones claramente definíes.

Los estaos y los sos residentes tán representaos nel Congresu de los Estaos Xuníos, un parllamentu bicameral formáu pola Cámara de Representantes y el Senáu. Cada estáu tien el derechu a elixir un númberu d'electores, igual a la suma del total del so númberu de representantes, que'l so númberu va en función de la so población, y de senadores, de los qu'hai dos por cada estáu con independencia de la so población, pa formar parte del Colexu Eleutoral (*Eleutoral College*), el organismu qu'elixe direutamente al presidente de los Estaos Xuníos. Amás, cada estáu tien que ratificar, pa que pueda ser aprobada, cualesquier enmienda constitucional que pretenda promulgase y puede, col permisu del Congresu, formalizar pactos interestatales con otros. 

Históricamente, correspuenden a los estaos les funciones de seguridá ciudadana, educación y sanidá públiques, regulación del comerciu intraestatal, tresporte ya infraestructures, magar qu'anguaño comparten delles d'eses funciones col gobiernu federal, qu'aporta perres pal so desenvolvimientu n'estayes concretes pero adquier al facelo competencies sobre elles. La Constitución de los Estaos Xuníos tien enmendáoses delles veces, y la tendencia xeneral, a lo llargo del tiempu, ye hacia la centralización, col gobiernu federal faciéndose pasín ente pasu con estayes de poder que enantes nun controlaba. Esto fai qu'haya un debate continuu sobre los derechos de los estaos, sobre la naturaleza y la estensión del poder de los estaos en rellación col del del gobiernu federal y los derechos de los ciudadanos.

La Constitución reconóce-y al Congresu l'autoridá p'almitir nuevos estaos dentro de la Xunión, que s'integren n'igualdá colos esistentes. Asina, de magar l'establecimientu de los Estaos Xuníos en 1776 el so númberu pasó de los 13 iniciales a los 50 actuales. Los dos caberos en ser aceptaos foron, en 1959, Alaska y Ḥawai. No que cinca al derechu de secesión, la Constitución nun recueye norma denguna, pero'l Tribunal Supremu decretó, poco dempués de la Guerra de Secesión, nel nomáu casu *Texas escontra White*, qu'un estáu nun puede declarase independiente unillateralmente.

El territoriu del país abarca, amás de los 50 estaos, el Distritu de Columbia, u ta asitiada la capital de la nación, Washington DC.

## Mapa

Image:Map of USA with state names.svg|lang=ast|800px||center

poly 643 371 666 452 621 458 621 473 606 468 604 374 Alabama
poly 152 457 153 540 177 548 205 576 205 589 183 588 158 553 117 547 100 567 12 578 66 547 41 517 52 469 72 449 107 437 Alaska
poly 132 396 190 434 229 441 245 325 161 309 157 326 148 326 140 347 151 364 Arizona
poly 490 346 489 404 499 419 551 419 566 373 574 353 560 347 Arkansas
poly 27 164 91 181 73 243 140 339 138 346 149 363 134 394 91 389 41 334 13 194 California
poly 257 235 369 248 364 331 247 320 Colorado
poly 818 185 819 206 845 195 842 180 Connecticut

poly 794 239 799 270 813 270 808 255 Delaware

poly 731 453 776 545 757 583 739 584 714 520 688 472 663 485 624 471 624 460 666 454 666 460 Florida
poly 644 368 686 364 736 417 730 455 668 457 Georgia
poly 219 507 216 552 259 588 339 590 343 557 292 508 Ḥawai 
poly 169 48 154 107 161 116 145 140 137 190 226 206 236 157 206 154 200 127 189 131 192 105 175 72 182 50 Idaho
poly 555 221 539 263 563 291 560 304 582 330 595 328 605 291 601 227 591 209 552 215 Illinois
poly 603 229 602 312 631 305 650 284 644 222 Indiana
poly 461 197 454 215 469 258 535 258 544 244 553 225 540 198 Iowa
poly 368 268 361 333 488 336 488 291 481 285 484 277 471 269 Kansas
poly 581 343 677 330 697 310 682 289 652 281 633 309 602 313 Kentucky
poly 504 488 510 458 498 440 501 421 553 421 555 435 546 461 574 461 585 475 593 499 547 504 Louisiana
poly 836 111 850 149 854 157 897 106 887 89 872 60 849 56 Maine
poly 732 253 732 263 756 254 778 266 776 275 788 278 798 296 811 268 797 268 793 242 Maryland
poly 816 170 817 186 849 180 857 187 878 189 878 171 854 160 Massachusetts

poly 544 114 555 131 596 149 613 224 664 219 674 191 647 128 581 85 Michigan
poly 448 79 456 143 453 147 461 156 461 196 541 196 541 186 513 168 510 150 520 126 556 96 483 86 478 71 Minnesota
poly 568 376 603 373 606 472 585 473 573 459 546 459 556 427 555 415 Mississippi
poly 470 259 471 269 486 288 488 345 566 344 561 353 571 353 582 334 559 305 562 294 536 261 Missouri
poly 184 49 179 70 194 104 190 127 200 123 209 152 235 154 237 147 342 158 351 75 Montana
poly 340 203 337 244 368 247 368 265 475 269 460 217 426 208 Nebraska
poly 92 182 180 200 156 324 146 323 141 342 73 244 Nevada
poly 829 114 825 168 852 160 835 109 New Hampshire
poly 801 207 799 225 806 231 797 240 809 254 823 224 815 218 815 211 Nueva Jersey

poly 245 320 347 330 337 436 245 431 242 443 226 439 Nuevu Méxicu 
poly 727 177 716 205 789 190 799 204 815 209 815 216 823 221 847 202 821 205 817 185 817 167 803 124 777 128 754 166 Nueva York
poly 706 328 666 366 716 357 748 359 768 375 817 333 803 309 Carolina del Norte
poly 351 76 345 138 455 144 447 80 Dakota del Norte
poly 653 281 679 285 686 292 714 243 710 213 675 224 663 220 645 223 649 275 Ohio
poly 347 331 488 337 494 407 430 397 397 388 397 347 345 345 Oklahoma
poly 60 79 26 145 26 162 136 188 142 137 157 118 150 104 99 104 73 97 72 83 Oregón
poly 708 210 716 255 791 240 804 230 797 223 799 205 788 191 Pennsylvania
poly 849 179 855 187 847 195 841 183 Rhode Island

poly 686 363 738 418 765 376 749 361 716 356 Carolina del Sur
poly 346 138 456 144 452 149 459 157 459 195 456 214 425 207 375 202 341 201 343 182 343 160 Dakota del Sur
poly 569 374 667 366 705 327 575 344 Tennessee
poly 346 342 337 439 274 432 306 485 331 501 347 484 368 488 407 560 440 572 440 532 507 489 511 457 498 412 483 404 397 389 396 345 Texas
poly 182 201 228 209 224 232 256 234 244 321 162 307 Utah
poly 803 123 816 168 825 168 828 120 Vermont
poly 698 310 677 331 803 308 789 280 775 276 778 267 765 258 753 258 731 277 726 304 Virxinia
poly 57 76 73 85 73 95 111 102 158 109 168 49 88 25 60 34 Washington
poly 763 260 753 259 743 278 732 276 728 297 717 308 700 312 689 297 694 275 709 262 712 241 715 257 734 254 734 262 753 253 761 254 Virxinia Occidental

poly 522 129 520 140 513 146 513 169 538 184 539 210 549 216 592 210 600 156 593 153 585 143 548 126 538 120 Wisconsin
poly 239 148 223 232 337 244 343 157 Wyoming

rect 883 272 953 290 Delaware
rect 882 291 951 315 Maryland
rect 675 33 785 60 Nuevo Hampshire
rect 867 244 950 269 Nueva Jersey
rect 680 88 774 113 Massachusetts
rect 871 222 955 243 Connecticut
rect 858 340 953 361 Virxinia Occidental
rect 727 63 780 86 Vermont
rect 863 195 954 220 Rhode Island




## Llistáu d'estaos


## Referencies