open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mendata

**Mendata** ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, País Vascu (España).

## Topónimu
L'actual conceyu de Mendata tien el so orixe na anteiglesia de **San Miguel de Mendata**. 

Sobre'l so significáu etimolóxicu cabo dicir qu'aparentemente ta rellacionáu cola pallabra en llingua vasca *mendi* ('monte'). Nun ta del tou claro'l so significáu completu, pero dalgunos filólogos como Xabier Kintana, miembru de la Real Academia de la Llingua Vasca, rellacionar cola pallabra *mendate* (puertu de monte) al considerar que la pallabra *ata* ye una variante de *ate* (puertu, puerta). Otros filólogos solieron consideralo una variante del topónimu *Mendieta*, que significa *sitiu de montes*. 

L'allugamientu xeográficu de Mendata, nes estribaciones septentrionales del monte Oiz y siendo unu de los conceyos asitiaos a mayor altitú de la contorna d'Urdaibai, fai plausible cualesquier de los significaos etimolóxicos antes referíos.

El xentiliciu de los sos pobladores ye **mendatarra**, común pa homes y muyeres y que provién del euskera.

La anteiglesia d'Albiz, la cofradería más antigua de Vizcaya, forma parte del conceyu de Mendata.

## Eleiciones municipales 2011
Trés partíos presentaron candidatura l'alcaldía nes pasaes eleiciones municipales; EAJ-PNV, Bildu y PP. Estos fueron los resultaos:

* Eusko Alderdi Jeltzalea - Partíu Nacionalista Vascu : 174 votos (5 conceyales)
* Bildu: 96 votos (2 conceyales)
* Partíu Popular : 5 votos (0 conceyales)

Esto dio como ganador a la PNV. La coalición independentista Bildu llogró 2 conceyales, ente que'l PP nun llogró representación debíu al escasu númberu de votos que llogró.

## Enllaces esternos
* Mendata en Google Maps

## Referencies
Nabarniz

**Navárniz** (n'euskera y oficialmente ***Nabarniz***) ye un conceyu de la contorna de Busturialdea en Vizcaya, País Vascu, (España).

Tien una estensión de 112,2&nbsp;km² y un censu poblacional de 236 habitantes según el censu del añu 2010. Asitiar a los pies del monte Iluntzar de 728 metros de altutud ente que l'altitú media del conceyu ye de 360 msnm, que lo dixebra del valle del ríu Lea. Ta conformáu polos barrios Ikazurieta, Intxaurraga, Uribarri-Zabaleta, Elexalde, Merika y Lekerika.

## Allugamientu y accesos
El conceyu de Navárniz atópase allugáu nel noroeste del Vizcaya, na contorna de Busturialdea formando parte de la Reserva de la Biosfera de Urdaibai. Falta 9 km de la capital de la contorna, Gernika-Lumo y 40 km de Bilbao, capital de la provincia de Vizcaya.

Llenda colos términos municipales d'Ereño por noroeste; Kortezubi y Arrazua pel oeste; con Mendata y Aulestia por suroeste y con Ispaster y Gizaburuaga pol nordés.

La carretera d'accesu principal ye la BI 3242, que xune Guernica con Ereño.

## Historia
Los restos topaos na cueva de Ondaro nel barriu Ikazurieta atestigüen que yá había población nel territoriu municipal de Navárniz nel Eneolíticu, sobre l'añu 2.800 antes de Cristu. El castru de Arrola, o Oppidum Marueleza xunto col curiosu y relevante Santuariu de Gastiburu, asitiaos a escasos 2 km del nucleu de Elixalde, y dataos na II Edá Del Fierro son testimoniu claru de la importancia d'estes tierres y de los sos habitantes preromanos.

Nel sieglu X yá hai constancia de la conformanza de Navárniz, colos barrios nucleados sobre'l so propiu templu. Asina se tien el barriu Ikazurieta redolada a la ermita de San Cristóbal, el barriu Uribarri en redol a la ermita de San Miguel, el barriu Merika en redol la ermita de San Gregorio, el de Lekerika en redol a la Santiago y Elexalde en redol a la ilesia de Santa María de Gorostiza que se construyó nel sieglu XV sobre otru templu anterior llamáu Gorritiz de Suso.

Nel añu 1964 el conceyu ye anexonáu a la villa de Gernika-Lumo, situación que duró hasta 1987, cuando recupero la so independencia.

## Economía
La economía de Navárniz tuvo históricamente sofitada nel sector primariu. L'agricultura y ganadería, basaes na figura del caserío, y la esplotación forestal fueron el motor económicu del conceyu. Con industrialización de la contorna a principios del sieglu XX, producióse una nueva fonte de riqueza al dir trabayar a les industries de Guernica y la so contorna munchos de los habitantes del conceyu.

## Alministración

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* Navárniz en Google Maps
Meñaka

**Meñaka** ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, País Vascu (España).

## Barrios
El conceyu ta compuestu por trés barrios.

El principal barriu del conceyu ye San Llorienzo de Mesterika. Ye un pequeñu barriu de caseríos a media fastera arrexuntaos en redol a la ilesia parroquial, el conceyu y el frontón. Mesterica atópase mui cerca de la carretera que xune Mungia con Bermeo. Cerca de Mesterica atópase'l barriu de Ametzas.

Los otros barrios del conceyu son Andra Mari de Meñakabarrena, nuna zollana al sur del conceyu y Santa Elena de Emerando, al norte del conceyu y nes faldes del monte Sollube. Estos son barrios de caseríos que tomen el so nome de dos tales ermites.

## Eleiciones municipales de 2011
Cuatro partíos presentaron candidatura nesti conceyu p'aportar a l'alcaldía: Bildu, EAJ-PNV, PSE-EE y PP. Estos fueron los resultaos:

* Bildu: 338 votos (5 conceyales)
* EAJ-PNV: 150 votos (2 conceyales)
* PP: 3 votos (0 conceyales)
* PSE-EE: 1 votu (0 conceyales)

Estes resultancies dieron como ganador a Bildu. EAJ-PNV llogró 2 conceyales, ente que PSE-EE y PP nun llograron representación.

## Personaxes pernomaos
Meñaka ye la llocalidá natal de:
* Miguel Ángel Lotina (1957-): entrenador de fútbol. Entrenó ente otros equipos piqueros de la Lliga española a RCD Español, Celta de Vigo, Osasuna y Numancia.
* Luis Baraiazarra (1940-): escritor en llingua vasca y flaire carmelita.
* Juan José Garmendia (nacíu a finales del sieglu XIX): organista y compositor.

## Ver tamién
* Palaciu Otuna

## Referencies

## Enllaces esternos
Abartzuza

**Abartzuza** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindá de Lizarra, na contorna de Lizarra Oriental y a 37,5 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

Nes contornes del conceyu atópase'l Monesteriu d'Irantzu. Tamién consta una ilesia cisterciense.
Parte coles sierres d'Urbasa-Andia.

## Xentiliciu
Los habitantes de Abartzuza suelen recibir el nome de *dobleros*. Sobre'l nome del pueblu, esti remanez del eusquera y vendría significar *llugar abondosu en lleña*; de *abar* (caña n'eusquera), *zur* (madera) o *tzu* (sufixu abundancial) y *-tza* (sufixu abundancial o llocativu). N'eusquera, el nome del pueblu suelse trescribir como *Abartzuza*. Según el INE, nel censu de 1842 el conceyu denominóse *Abartzuza y Anderaz*, siendo Anderaz el nome d'un barriu de Abartzuza. En 2011 el conceyu, que ta asitiáu llingüísticamente na Zona Mista de Navarra adoptó una denominación cooficial en llingua vasca (Abartzuza/Abárzuza)

## Demografía

### Distribución de la población
El conceyu estrémase nes siguientes entidaes de población, según el nomenclátor de población espublizáu pol INE (Institutu Nacional d'Estadística). Los datos de población refiérense a 

## Alministración municipal

### Resultaos eleutorales



Resultaos de les eleiciones municipales 2010:




## Monumentos y llugares d'interés
Amás de delles cases blasonaes y de la ilesia góticu-renacentista de La nuesa Señora de l'Asunción, a apenes cuatro quilómetros del nucleu urbanu írguise'l Monesteriu de Santa María la Real d'Irantzu que foi declaráu bien d'interés cultural el 3 de xunu de 1931.

## Fiestes
* Del 13 al 19 d'agostu.
* Fiestes patronales: 15 d'agostu 
* Otres fiestes: Selmana Santa
* L'últimu día de fiestes suel celebrase una comida pela redolada del monesteriu d'Irantzu, denomada *Abadejada*.

## Personaxes célebres
*José Miguel Etxabarri: ex-ciclista y direutor deportivu del Equipu ciclista Reynolds-Banesto.
* Íñigo Pascual (1976): pelotari profesional na modalidá de mano.
* Benito Ros: Ciclista na modalidá de trial-bici.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Bienes d'interés cultural de Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos
Abaurregaina

**Abaurregaina** (en castellanu *Abaurrea Alta* y oficialmente *Abaurregaina/Abaurrea Alta*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna d'Auñamendi, nel valle de Aézcoa y a 70 km de la capital de la comunidá, Pamplona. El so términu municipal tien una superficie de 21,36 km² y la so población ye de 

## Topónimu
Abaurrea tratar d'un topónimu de significáu dudosu. Según Mikel Belasko el so significáu podría ser *delantre del árbol o delantre de la columna* y provendría de la espresión en llingua vasca *(h)abe aurre(a)*. La pallabra *habe*, que significaba árbol o columna, ye arcaica nel eusquera actual pal so primer significáu y utilizábase, por casu, nel vizcaín antiguu apaeciendo mentada nel fueru de Vizcaya. El so usu tamién ta documentáu en Navarra y piénsase que pudo dar orixe a topónimos como Abaurrea o Abáigar. El segundu términu ye tresparente, yá que *aurre*, significa *delantre de* o *parte anterior*. La *a* final ye artículu n'eusquera.

Ye bien variada la forma na que s'hai trescritu el nome del pueblu mientres la Edá Media. La mención más antigua d'esti pueblu data de 1237 cuando se-y menta baxu distintos nomes como *Auerea, Aurrea, Aveurrea* y *Euierrea*. Depués apaez como *Avehurrea* (1268), *Avaurrea* (1281), *Aueurrea* (1350), *Abeure* (1362) y *Abeurrea* (1366). Siquier dende'l sieglu XVI paez que ta asitiada l'actual forma d'escribilo; *Abaurrea* (1532). La Abaurrea que se menta hasta'l sieglu XVIII corresponder a l'actual Abaurrepea, siendo Abaurregaina orixinalmente un barriu de bordes del primeru. En 1719 apaecen mentaos per primer vegada los dos pueblos que lleven esti nome, estremándose per primer vegada ente *Abaurrea l'Alta* y *Abaurrea la Baxa*.

El nome en vascu de la llocalidá ye *Abaurregaina*, que provién de *Abaurre(a)* + *-gain(a)* (de riba), anque na contorna del Valle de Aézcoa pronúnciase como *Aburregeina*. Esti nome ye cooficial dende la década de 1980.

## Xeografía
Ye'l conceyu asitiáu a mayor altitú na provincia de Navarra, a 1039 msnm. 
Por cuenta de la so gran altitú, les temperatures son cambiantes, con temperatures d'hasta –22 °C pel iviernu y máximes de 37 pel branu.

## Economía

Ceberes, maderes y camperes.

## Alministración

 

El candidatu a conceyal más votáu foi Francisco Javier Bueno, con 72 votos. Sicasí, l'alcaldía tener Rafael Ordóñez, que llogró 52 papeletes al so favor.

## Demografía

## Alministración municipal
### Resultaos eleutorales

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos
Aberin

**Aberin** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Estella, na contorna d'Estella Oriental y a 50 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Xeografía

### Barrios
El conceyu ta formáu polos llugares de **Muniáin de la Solana**, **Aberin**, el caserío de **Arínzano** y el despobláu de Echávarri. Anque Aberin ye'l que da'l nome al conceyu, en Muniáin vive casi'l 80% de la población y tópase el conceyu.

## Historia

## Economía

## Demografía

## Política y alministración

### Resultaos eleutorales




### Llista d'alcalde

Nes eleiciones de 2007 tan solo presentóse una candidatura, la de l'Agrupación Independiente de Montejurra. Llogró 130 votos y los 7 conceyales del plenu.

## Monumentos

### Monumentos relixosos
* Ilesia de San Xuan Bautista 
* Parroquia de La nuesa Señora de l'Asunción
* Ermita de San Sebastián
* Ermita de San Ramón Nonato

### Monumentos civiles
* Fonte vieya 
* Ponte medieval

## Gastronomía

## Deportes
El deporte que predomina nel conceyu ye'l fútbol anque tamién son populares otros deportes rellacionaos col frontón, la pesca y la caza deportiva, y entámense competiciones nel conceyu dependiente de muniain de Trial, de mountain-bike (puntuable pal Open Diario de Navarra), etc.
Na llocalidá zusmiu na década de los 1990 un club de fútbol col nome de Sólanes, que xugó nes divisiones baxes de navarra. Anguaño munchos vecinos de la llocalidá xueguen integraos en dellos equipos de la lliga de fútbol sala de Tierra Estella

## Fiestes
En Aberin la fiesta importante celebrar a finales del mes d'agostu, y en Muniain celébrense alredor del día 15 d'agostu les fiestes grandes, y alredor del 20 de xineru les fiestes pequeñes nes que ye tradicional xubir al monte y rustir chorizu y carne na ermita de San Sebastián.

## Persones célebres nacíes nesta llocalidá
* **[[José Solchaga]]** (1881-1953): militar que tuvo un papel destacáu na Guerra Civil Española.
* **Amadeo Sánchez de Muniain** (1933-1996): políticu d'UPN y parllamentariu navarru.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos
Aranaratxe

**Aranaratxe** (*Aranarache* en castellán de forma cooficial) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Estella, na contorna d'Estella Oriental y a 72 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población nel  foi de  habitantes (INE).

## Xentiliciu
*Amescoanos*, *foinos*.

Anque anguaño forma parte de la zona non vascófona de Navarra, d'antiguo falábase en vascu (anguaño'l 47% de la población conocer) nesta llocalidá, teniendo de fechu el nome Aranarache orixe nesti idioma.

Sicasí, nun esiste unanimidá sobre'l significáu del nome del pueblu anque más o menos toos coinciden en que tien que ver cola pallabra vasca *(h)arana* que significa 'valle'; según dalgunos provién de *(h)llabren aratz* que quier dicir en vascu 'valle bellu'; pa otros provién de *(h)llabren atze* que significa 'fondu del valle'. Tamién se hn arramáu como posible orixe del nome *(h)llabren etxe* que significa tantu 'casa del valle' como ''casa del endrinal.

## Demografía
## Evolución de la población

## Política y alministración




## Gastronomía

## Persones célebres nacíes nesta llocalidá
* Fernando Albizu y Vélez de Elorriaga (1808-1884): foi párrocu del conceyu alavés d'Elorriaga. Destacó poles sos conocencies y llabor nel campu de la horticultura, na que foi una eminencia.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Aranarache - Páxina web oficial.
* Datos de Aranarache - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Arbizu

**Arbizu** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na contorna de Sakana y a 38 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de . 

## Topónimu

**Arbizu** significa etimológicamente *nabal* o *campu de nabos*. Trátase d'un topónimu que provién de la llingua vasca. Provién de *arbi* (nabu n'eusquera) y el sufixu abundancial *-(t)zu*. El topónimu atópase documentáu dende'l sieglu XIII (Arbiçu, 1268); anque tamién se recoyó la variante *Aruiçu* (1350). L'antiguu soníu de la cedilla, equivalente a l'actual *tz* del eusquera, perdióse sicasí tantu en castellán como n'eusquera. Anguaño'l topónimu trescribe igual en dambos idiomes, anque n'eusquera pronunciar de forma distinta al castellán siendo'l so soníu similar anque non igual a *Arbisu*. 

El xentiliciu de los sos habitantes ye *arbizuarra*, idénticu pa homes y muyeres.

## Xeografía física
### Situación
Arbizu tópase allugáu ente les sierres de Aralar y Andia, nuna zona onde s'enancha la contorna de Sakana. El ríu Leziza, procedente de Andia, crucia'l pueblu nel so camín escontra'l Burunda. 

Asitiáu na merindad de Pamplona, dientro de la contorna de "la Sakana", Arbizu atopar a 39 km de la capital Navarra y a una altitú sobre'l nivel del mar de 497 msnm.

El términu municipal de Arbizu cunta con una superficie de 14,3 km², estremada en dos partes. Nel puntu que ye cruciáu pol ríu Burunda tien una especie d'estrechamientu qu'estrema la frontera del pueblu, el nucleu urbanu ta a 493 msnm.

Les sos llendes territoriales son: al norte la sierra d'Aralar, l'este Lakuntza y Arakil, al sur Ergoiena y al oeste Etxarri Aranatz. Les sos tierres estender de norte a sur, dende'l monte Aralar hasta la falda de la Sierra de San Donato.

Dicir de Arbizu que ye un típicu pueblo - cai con plantegamientu racional del so caserío, nel que destaca una plaza rectangular al norte. Atópase a veres del ríu Leciza, cerca de la so desaguada nel ríu Burunda, a 493 msnm .
## Demografía
## Evolución de la población

### Llingua
En Arbizu caltiénse una variedá d'eusquera, con diverses peculiaridaes interesantes como'l tener vocales llargues en contraste fonolóxicu o tener una regla de zarru vocálicu /a/ > /y/ por umlaut cuando /a/ asocede en sílaba zarrada y na sílaba anterior apaez una vocal zarrada /o, i/.

## Ciudaes hermaniaes
* Marda (Palestina)

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Sakana
* Zona vascófona de Navarra

## Referencies

## Bibliografía
* José Ignacio Hualde (1991): *Basque Phonology*, Routledge, Nueva York, ISBN 0-415-05655-1, páxs. 39-53.

## Enllaces esternos

* Datos de Arbizu - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
* Web municipal: www.arbizu.eus
Aribe

**Aribe** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Sangüesa, la contorna d'Auñamendi, el valle de Aézcoa y a 51&nbsp;km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

Pequeñu pueblu, centru neurálxicu del Valle de Aézcoa bañáu pol ríu Irati, arrodiáu de carbayeres, fayedales (selva de Irati), o bojerales, nél concéntrense los servicios de la zones, farmacia, gasolinera, bancos, hotel, restorán, casa rural, etc). Hai de solliñar la so ponte románicu y los vieyos baños termales.

## Topónimu

La primer mención escrita d'esta llocalidá data de 1350 y figura como *Aryue*. Darréu apaez como *Ariue*, forma que s'atopa documentada hasta'l sieglu XVI. El topónimu acabó trescribiéndose como *Aribe*. 

El topónimu Aribe provién etimológicamente de la espresión n'eusquera *Ari(a) be(h)y* (debaxo d'Aria) y fai referencia al vecín pueblu d'Aria, que ta asitiáu a mayor altitú y ye probablemente más antiguu.

N'eusquera el conceyu llámase *Aribe*, que ye una adautación de Aribe a les modernes regles ortográfiques del eusquera. Aribe ye'l nome oficial del conceyu dende va unos años.

A los sos habitantes llámase-yos *chipateros*.

## Símbolos
### Escudu
L'escudu d'armes del llugar de Aribe tien el siguiente blasón:
 
Esti escudu ye'l blasón privativu del valle de Aézcoa y al propiu tiempu de cada unu de los sos pueblos.

## Xeografía física
### Situación
La llocalidá de Aribe ta asitiada en partir nordeste de la Comunidá Foral de Navarra y central del valle de Aézcoa, a veres de ríu Irati y a una altitú de 699&nbsp;msnm. El so términu municipal tien una superficie de 4,04&nbsp;km² y llenda al norte col conceyu d'Aria, al este col de Hiriberri, al sur col de Garaioa y al oeste col de Garralda.
 
## Demografía
## Evolución de la población

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Sangüesa
* Auñamendi
* Valle de Aézcoa

## Referencies

## Enllaces esternos

* Datos de Aribe - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Arruazu

**Arruazu** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na contorna de la Sakana, nel valle de Arakil y a 34 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

## Topónimo
Mikel Belasko nel so llibru *Diccionariu etimolóxicu de los nomes de los. pueblos, villes y ciudaes de Navarra. Apellíos navarros* considera que'l topónimu **Arruazu** vien de la pallabra vasca *arru(g)a* y el sufixu abundancial *-zu*. La pallabra *engurria* deriva de la pallabra románica *rua* y significa plaza o mercáu. Arruazu significaría por tanto *llugar de mercaos*. 
## Xeografía física
### Situación
La llocalidá de Arruazu ta asitiada na parte noroeste de la Comunidá Foral de Navarra dientro del Corredor de Sakana o Corredor del Arakil. El so términu municipal tien una superficie de 5,71 km² y llenda al norte col Monte Aralar, al este colos conceyos de Huarte-Arakil y Lakuntza, al sur col de Huarte-Arakil y al oeste con Lakuntza.

## Demografía
## Evolución de la población

## Ver tamién
* Sakana
* Llista de conceyos de Navarra
* Navarra

## Referencies

## Enllaces esternos

* Arruazu - Gobiernu de Navarra - Información y datos de conceyos de Navarra.
Artazu

**Artazu** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Estella, na contorna de Puente la Reina y a 29 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Artazu a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.

## Símbolos

### Escudu

L'escudu d'armes del llugar de Artazu tien el siguiente blasón:

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá de Artazu ta asitiada na parte central de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la Zona Media de Navarra o Navarra Media y el Valle de Mañeru o Val de Mañeru a una altitú 447 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 6,03 km² y llenda al norte y este col conceyu de Puente la Reina, al Sur col de con Mañeru y al oeste col de Guirguillano.

### Relive ya hidrografía
La llocalidá atópase na falda oriental del cuetu de Santa Cruz (563 msnm), metanes un paisaxe predreso de limonitas y arenisques acolorataes del terciariu continental, esti llugar del valle de Mañeru atópase separáu del Valdizarbe pol ríu Arga.

## Demografía

## Evolución de la población

## Monumentos y llugares d'interés

### Ilesia de San Miguel Arcánxel
Trátase d'un edificiu que sufrió munchos tresformamientos a lo llargo de los sieglos. Nel so orixe yera un templu pregótico, nel que se realizaron obres en 1549 pol canteru Juan De Inchaurrondo. Otra reforma producir en 1633, añu en que se documenta la reconstrucción de tola ilesia a cargu del canteru Pedro Urdinarán. Finalmente, na dómina neoclásica, reformar en fondura, alquiriendo l'aspeutu definitivu. Tien planta de cruz llatina con cruceru cuadráu y cabecera rectangular, la nave del sieglu XIII estrechar en rellación col restu de la obra del sieglu XVII. Al esterior aprecien les distintes fases constructives; la puerta d'accesu tien arcu de mediu puntu renacentista y ta protexida por un pórticu cubiertu con bóveda de crucería estrellada y torre alzada a los sos pies. Nel so interior destaca la talla romanista d'un Crucificáu, de principios del sieglu XVII, realizada pol estellés Domingo de Bidarte y la Virxe del Rosariu, obra de Bernabé Imberto de fines del sieglu XVI.

La sacristía caltién una imaxe de San Miguel, expresivista del segundu terciu del sieglu XVI, delles motes (dellos puzonados) y una cruz parroquial de plata, neoclásica y punzonada por Sasa.

### Ermita de Santa Cruz
Asitiada un cuartu d'hora de camín escontra Soracoiz, la so construcción data del sieglu XVI, anque nella haise lleváu a cabu importantes reformes nel XIX y darréu nel XX.

## Cultura

### Fiestes y eventos
La llocalidá celebra les sos fiestes patronales n'honor de San Miguel el 29 de setiembre. Ye mesmu mes el día 14 tien llugar una romería'l 14 a la ermita de Santa Cruz.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Contorna de Puente la Reina

## Referencies

## Enllaces esternos

* Datos de Artazu - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Azuelo

**Azuelo** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na contorna d'Estella Occidental, na merindad de Estella y a 73km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Símbolos
### Escudu

L'escudu d'armes de la villa Azuelo tien el siguiente blasón:

## Xeografía física
### Situación
La villa de Azuelo ta asitiada na parte occidental de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la dientro de la rexón xeográfica de la Zona Media de Navarra o Navarra Media y la contorna xeográfica de Tierra Estella a una altitú de 614 msnm. 

El so términu municipal tien una superficie de 10,50&nbsp;km² y llenda al norte col conceyu de Santa Cruz de Campezo na provincia d'Álava y la comunidá autónoma del País Vascu, al este col de Torralba del Río, al sur colos de Bargota y Ares y al oeste col d'Aguilar de Codés.
## Demografía
## Evolución de la población

## Ver tamién
* Conceyos de Navarra
* Navarra
* Merindad de Estella

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Azuelo - Páxina web oficial.
* Datos de Azuelo Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Areso

**Areso** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na contorna de Norte de Aralar y a 49 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Topónimu
**Areso** ye'l topónimu oficial utilizáu tantu n'eusquera como en castellán. La so primer mención escrita data de 1192 y foi mentáu yá cola denominación actual; denominóse por tanto dende antiguu como **Areso**; anque en dalgún casu fuera mentáu so formes similares: *Arrecho* (1366).

El nome paez tar formáu por un primer elementu ensin identificar y el sufixu abundancial *-so* (variante de *-zu* y *-tsu*) utilizáu n'eusquera. El primer elementu del nome solióse identificar coles pallabres vasques *area* ('arena') y *haritz* ('carbayu'), pero son meres especulaciones, que nun pueden demostrase.

Popularmente, n'eusquera llamar al pueblu *Aeso* o *Aiso*, anque estes denominaciones suelen considerase variaciones coloquiales de *Areso*. 

El xentiliciu ye **aresoarra**.

## Símbolos
### Escudu
L'escudu d'armes de Areso tien el siguiente blasón:

Usa esti blasón dende l'añu 1770 en que se dixebró de Leitza. Dambes usaben un árbol trevesáu na so base por un llobu, timbrado por una estrella de seis puntes y la inscripción LEICA a los llaos del árbol.

## Xeografía física
### Situación
Areso asítiase en partir nordeste de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la rexón xeográfica del Monte de Navarra y a una altitú de 466 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 12,20 km² y llenda al norte y oeste col conceyu de Berastegi en Guipúzcoa (País Vascu); al este col de Leitza; y al sur colos d'Araitz y Larraun.

## Demografía
## Evolución de la población
 
## Sucesos
### El robu de Olentzero
El pueblu foi conocíu al traviés de los medios de comunicación nel añu 2005 pol robu de *[[Olentzero]]* (personaxe tradicional vascu que dexa a los neños los regalos en Navidá).

En Areso el costume yera dexar un *Olentzero* na plaza del pueblu mientres la Nuechebona, pero en 2003, 2004 y 2005 el moñecu foi robáu de madrugada y topáu díes dempués estrozáu. 

Esi últimu añu 2005 los vecinos del pueblu afayaron finalmente que yeren axentes de la Guardia Civil de serviciu los que se dedicaben a sustraelo.

Dos axentes implicaos fueron internamente expedientaos y treslladaos a otres llocalidaes.

La noticia tuvo abondo ecu en medios de comunicación vascos y navarros por cuenta de les connotaciones polítiques d'esti fechu, pos se consideró un atentáu a les tradiciones vasques.

## Ver tamién
* Navarra 
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Pamplona
* Norte de Aralar

## Referencies

## Enllaces esternos
* Datos de Areso - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Barbarin

**Barbarin** ye una llocalidá y conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na contorna de la Tierra de Estella, na merindad de Estella a unos 50 km al suroeste de Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).
## Demografía

## Ver tamién
* Conceyos de Navarra
* Navarra
* Merindad de Estella

## Referencies

## Enllaces esternos
* Datos de Barbarin Gobiernu de Navarra - Infoirmación d'entidaes llocales de Navarra.
Berbinzana

**Berbinzana** (n'eusquera *Berbintzana*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Olite, na contorna de Tafalla y a 50 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

## Símbolos
### Escudu

L'escudu d'armes del llugar de Berbinzana tien el siguiente blasón:

Estes armes fuéron-y concedíes pola Diputación Foral de Navarra cuando la villa tomó l'alcuerdu de faer una nueva bandera con armes propies, con cuenta d'asistir a la coronación de Santa María la Real. Figuren nes vidreres del Palaciu de Navarra.

## Historia
En 1416 los reis D. Juan y Dª. Blanca facer villa realenga, franca y noble. El príncipe D. Carlos de Viana en 26 de febreru de 1459 confirmó esti privilexu y n'atención a la amenidad del sitiu y a la bayura de caza y pesca, mandó edificar un palaciu. Darréu D. Juan de Labrit en 26 d'abril de 1507 confirmó les mesmes gracies y la de tener ocho díes de feria en cada añu, mercáu'l primer miércoles del mes, y señaló-y por armes en campu d'oru un pie de ragro coles sos franxes de sinople, y asientu en cortes. 

N'efeutu, a 8 de xunetu del añu de 1508 asistió un diputáu a les que se celebraron en Tafalla y asitióse dempués del de la villa de Mendigorria. Habiéndose opuestu al gocie d'esti privilexu'l fiscal y patrimonial del reinu, consiguió la villa trés sentencies conformes al so favor, y la última difinitiva dada en Pamplona a 5 de payares de 1580. El condestable de Lerin pretendía tener dalgún derechu sobre esta villa y el so barriu, pero negóse-y por sentencia del mes d'agostu de 1547.

## Xeografía física
### Situación
La llocalidá de Berbinzana ta asitiada na parte central de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la Zona Media de Navarra o Navarra Media a una altitú 316 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 12,98 km² y llenda al al norte con elmunicipio de Larraga, al Este col de Tafalla, al Sur col de Miranda de Arga y al oeste tamién con Larraga. Amás, ye l'únicu pueblu de la contorna asitiáu nun ribayu, lo cual fai imposible velo dende nengún de los pueblos d'alredor.

## Demografía
## Evolución de la población

## Política y alministración





## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Contorna de Tafalla
* Merindad de Olite
## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Berbinzana - Web oficial del Conceyu de Berbinzana.
* Datos de Berbinzana - Gobiernu de Navarra - información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Betelu

**Betelu** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, en contorna de Norte de Aralar y a 43 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Topónimu
Varios autores citen como posible orixe etimolóxicu d'esti topónimu'l nome d'orixe llatín *Vetulus*, que significa *vieyucu*. Siendo orixinalmente nome propiu o llamatu d'una persona que supuestamente daría orixe al topónimu.

## Demografía

## Personaxes pernomaos

* **Blas Alexandre de Lezaeta y Zabala** (1597-1647): eclesiásticu, foi prior del Monesteriu de Roncesvalles y Obispu de Pamplona.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Pamplona
* Norte de Aralar

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Datos de Betelu - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra
El Busto

**El Busto** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Estella, na contorna d'Estella Occidental y a 67 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Símbolos

### Escudu
L'escudu d'armes de la villa d'El Busto tien el siguiente blasón:

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá d'El Busto asítiase na parte occidental de la Comunidá Foral de Navarra dientro de Tierra Estella. El so términu municipal tien una superficie de 7,351 km² y llinda pel norte y oeste con Sansol, pel este con Los Arcos y pel sur con Lazagurría.

### Relieve y higrografía
Dientro del términu municipal d'El Busto estrémense 2 zones dende un puntu de vista xeomorfolóxicu. La primera que correspuende al norte del conceyu ye llana y nella les cotes d'altitú bazcuyen ente 430 y 460 msnm y la otra zona que correponde al sur tien les cotes d'altitú más altes que la primera y ye más accidentada. Esta segunda zona constitúi l'aguada nordeste de Socuenca (571 msnm). La primer zona forma parte del estremu occidental del sinclinal de Miranda de Arga y ta formada por magres con niveles de caliar del Miocenu (*Facies de Tudela*), y la segunda, del lladral norte del anticlinal de Falces, tamién na so estremidá occidental, y tópase formada polos yelsos y magres de la Formación de Lerín (Oligocenu-Miocenu). El terrén presenta múltiples apilancamientos que desagüen nel ríu Odrón, afluente del Llinares y de la mesma del ríu Ebro.

### Clima
El clima ye fundamentalmente de tipu mediterraneu continental. Les temperatures medies añales bazcuyen ente los 11°&nbsp;C y los 13°&nbsp;C de y l'índiz de precipitación añal esta en redol a los 500 y 600 mm. Al añu producir ente 60 y 80 díes lluviosos y la evapotranspiración potencial ta en redol a los 700 y 725 mm.

### Flora y fauna
La cubierta vexetal orixinaria, que taría formada sobremanera por encinares práuticamente sumió y la única vexetación arbórea selvaxe, ta formada por chopos y pinos de repoblación (Pinus halepensis, pinu carrasco).

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 7,18&nbsp;km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de &nbsp;hab./km².

## Alministración

### Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 414,29 €.

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Estella
* Estella Occidental

## Referencies

## Enllaces esternos
* Datos d'El Busto - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Cabredo

**Cabredo** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Estella, na contorna d'Estella Occidental y a 45 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Toponimia
Aparentemente'l nome del pueblu ye tresparente ya indica 'llugar de cabres'. Sicasí, al tar formáu pol sufixu -edo, utiliza pa la formación de conxuntos vexetales na llingua castellana, Julio Caro Baroja propunxo otra posible etimoloxía basada na pallabra llatina *capper* o *capparis* ('alcaparro'), pola cual *capparedo* o *capperedo* - > *cabredo*. El xentiliciu ye **cabredano**.

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Cabredo a la Zona mista de Navarra.

## Xeografía física
### Situación
Cabredo ta asitiáu na parte occidental de la Comunidá Foral de Navarra, dientro de la rexón xeográfica de la Zona media de Navarra o Navarra Media. El so términu municipal tien una superficie de 11,90 km² y llenda pel norte con Genevilla; pel este con Aguilar de Codés y pel sur con Marañón.

## Demografía

## Política y alministración
### Alministración municipal
;Alcaldes
Estos son los últimos alcaldes de Cabredo:

## Persones célebres nacíes nesta llocalidá
* **San Simeón Llabrador**: ermitañu y santu llocal.
* **Baltasar Jaime Martínez de Compañón** (1735-1797): obispu en Perú y Colombia. 

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Estella Occidental
* Merindad de Estella

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conceyu de Cabredo - Páxina web oficial
* Datos de Cabredo - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Castillonuevo

**Castillonuevo** (n'euskera *Gazteluberri*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna de Roncal-Salazar y a 78 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).colo que ye'l conceyu con menos habitantes y de más baxa densidá de población de toa Navarra.

## Topónimo
Castillo-Nuevu foi un poblamientu tardíu, probablemente de finales del sieglu XII, cuando los habitantes de Elesa, despobláu asitiáu a 2&nbsp;km. del actual allugamientu de Castillonuevo, viéronse obligaos a treslladase a un nuevu allugamientu por razones defensives. La población asitiar a los pies d'un nuevu castiellu que se construyera pa defender la frontera oriental de Navarra. Esti castiellu foi'l que bautizó a la llocalidá como *Castillo-Nuevu*. Nel sieglu XVI cuando Navarra foi conquistada por Fernando'l Católicu, este ordenó baltar los castiellos fronterizos de Navarra y ente ellos el de Castiellu Nuevu, polo qu'anguaño nun queda rastru dalgunu del castiellu que dio nome al pueblu. El nome del pueblu solióse trescribir como Castillonuevo, Castillo Nuevu o Castiellu-Nuevu; siendo la primer forma la más habitual.

Los roncaleses llamaben d'antiguo al pueblu *Gaztuluberri* en llingua vasca, nome que significa nel dialeutu roncalés d'esti idioma precisamente "castiellu nuevu". La Real Academia de la Llingua Vasca estableció que'l nome de la población en llingua vasca ye *Gazteluberri*, similar al nome tradicional, pero n'euskera batúa. Anque los vecinos valles de Roncal y Salazar son históricamente vascófonos y pertenecen a la Zona Llingüística Mista de Navarra, lo cierto ye que Castillonuevo atopar nuna zona romanizada dende antiguu y considérase la so llingua vernácula'l castellán, polo qu'esti ye l'únicu idioma oficial nel conceyu y el nome vascu del conceyu nun ye anguaño cooficial pero dellos habitantes falen n'euskera.

## Símbolos
### Escudu

L'escudu d'armes del llugar de Castillonuevo tien el siguiente blasón:

Esti escudu apaez nuna llabra de la fachada de la casa consistorial y ta pintáu nes vidreres del Palaciu de Navarra. 

## Xeografía física
### Situación
La llocalidá de Castillonuevo ta asitiada na parte centro-oriental de la Comunidá Foral de Navarra, a una altitú de 777&nbsp;msnm. El so términu municipal tien una superficie de 26,34&nbsp;km² y llenda al norte con Navascués, al este con Salvatierra de Esca y Sigüés dambos na provincia de Zaragoza y la comunidá autónoma d'Aragón, al sur colos d'Escó y Tiermas tamién de la provincia de Zaragoza y al oeste col de Romanzado.

## Demografía
## Evolución de la población
 
## Política y alministración
### Alministración municipal

## Gastronomía

## Fiestes
Primer fin de selmana d'agostu ==
Referencies ==

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra

## Enllaces esternos

* Datos de Castillonuevo - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de navarra.
* Castillo-Nuevu en ''Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)''
Cirauqui

**Cirauqui** (n'euskera y de forma cooficial *Zirauki*) ye una villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Estella, na contorna d'Estella Oriental y a 30,2&nbsp;km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Xeografía
### Llocalidaes estremeres
Guesálaz al norte, Guirguillano y Mañeru al este, al oeste Villatuerta y Yerri, y al sur Mendigorría.

## Alministración

## Demografía

## Monumentos

### Monumentos relixosos
* **Ilesia de San Román**
* **Ilesia de Santa Catalina**
* **Capila de Campusantu**
* **Ermita de Aniz**
* **Ermita de San Cristóbal**

### Monumentos civiles
* Ponte romana

## Cultura

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Cirauqui a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.

### Fiestes
* **Día de la Cruz:** Celébrense les festividaes en redol al día de la Cruz (14 de setiembre) del 13 al 19 de setiembre.

## Deportes
### Entidaes deportives
* CD Zirauki (fútbol)

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra
* Camín de Santiago
* Merindad de Estella

## Enllaces esternos

## Referencies
Ciriza

**Ciriza** (n'euskera y cooficialmente *Ziritza*) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na Cuenca de Pamplona y a 16 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá de Ciriza ta asitiada nel centru de la Comunidá Foral de Navarra, dientro de la Cuenca de Pamplona. El so términu municipal tien una superficie de 3,688 km² y llenda al norte y este con Etxauri, al sur con Zabalza y Etxarri y al oeste con Guesálaz. Cuenta con dos nucleos de población, Ciriza y Elío.

## Demografía
### Evolución de la población
Cantidá d'habitantes según los censos municipales de 1897 a 2001 del Institutu Nacional d'Estadística (INE). La población referida ente 1897 y 1991 ye la de derechu; la de 2001, la residente; y la población de  ye la correspondiente al padrón municipal.

## Política y alministración
### Alministración municipal
L'alministración política realízase al traviés d'un conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal dende les primeres eleiciones municipales tres la reinstauración de la democracia n'España, en 1979. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes mayoría d'edá mayores de 18 años empadronaos nel conceyu, yá sían de nacionalidá española o de cualquier país miembru de la Xunión Europea. Según lo dispuesto na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la corporación municipal ta formada por 5 conceyales. La sede del Conceyu de Ciriza ta asitiada na cai San Miguel, 7 de la llocalidá.

;Alcaldes
Estos son los últimos alcaldes de Ciriza:

## Fiestes
Les fiestes patronales tienen llugar en redol al 29 de setiembre n'honor a San Miguel.
## Fíos pernomaos
*María Puy Huici Goñi, maestra ya historiadora.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Cuenca de Pamplona
## Referencies

## Enllaces esternos
* Datos de Ciriza - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Elgorriaga

**Elgorriaga** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Pamplona, na contorna d'Alto Bidasoa y a 54,3&nbsp;km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

## Topónimu

El sufixu *-aga* suel significar nos topónimos vascos "llugar de". *Elgorri* significa sarampión n'euskera, polo que la traducción lliteral de **Elgorriaga** sería "llugar de sarampión". 

Sicasí esta etimoloxía resulta bien estraña. Los filólogos, como Mikel Belasko nel so glosariu etimolóxicu de Navarra, rellacionen Elgorriaga con *elorri*, pallabra vasca que significa "espín" y que nos dialeutos orientales d'esti idioma pronúnciase como *elhorri*. Esiste en Álava una aldega denomada Elorriaga, que'l so nome medieval yera *Elhorriaga*. Una hache aspirada podría evolucionar a *g* nel casu de la llocalidá navarra dando llugar a Elgorriaga, mientres na alavesa l'hache quedaría muda dando orixe a Elorriaga. Nesti casu'l topónimu significaría "llugar d'espinos" o "espinar".

## Símbolos

L'escudu d'armes del llugar de Elgorriaga tien el siguiente blasón:

## Xeografía física
### Situación
La llocalidá de Elgorriaga ta asitiada na parte noroeste de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la rexón xeográfica del Monte de Navarra a una altitú 137&nbsp;msnm. El so términu municipal tien una superficie de 3,91&nbsp;km² y llinda al norte colos Montes de Bidasoa y Berroarán, al este y sur col conceyu de Doneztebe, y al oeste col d'Ituren.

## Demografía
## Evolución de la población
 
## Balneariu de Elgorriaga

En 1846, doctorar don Alejandro San Martín y don Antonio Simonena llograren por evaporamientu los primeros sales y afayaron la importancia melecinal d'estes agües. El doctor don Mariano Mañeru, direutor médicu del Balneariu dende 1919, comprobó la eficacia terapéutica d'esti manantial.
El Balneariu de Elgorriaga ye'l manantial de más fuerte mineralización del mundu. Les sos agües clorurosódicas altamente mineralizadas tán indicaes pa una amplia variedá de tratamientos, ente los que destaquen les afecciones reumátiques, epidérmiques y del sistema circulatoriu.
Na actualidá'l balneariu complementar con un hotel apocayá construyíu que cunta con 48 habitaciones dobles, 15 individuales 9 junior suite y 3 suite. El balneariu participa del programa de Termalismo Social del Imserso.

## Personaxes célebres

* **Pedro Gracenea, ''Elgorriaga**'' (1929): pelotari de la especialidá de remonte.

## Ver tamién

* Llista de conceyos de Navarra
* Alto Bidasoa

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Elgorriaga - Páxina web oficial.
* Datos de Elgorriaga - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
Ezkurra

**Ezkurra** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na contorna d'Alto Bidasoa y a 58 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población en  foi de  habitantes (INE).

## Topónimu
*Ezkur* significa abiyota en llingua vasca, polo que *ezkurra* significaría lliteralmente *l'abiyota*. Créese que'l topónimu fai referencia de la bayura d'árboles que daben esti frutu nel llugar onde'l so allugó la población.

Los naturales de la villa d'Ezkurra denominar ezkurrardas o ezkurratares.

## Símbolos

### Escudu

L'escudu d'armes de la villa d'Ezkurra tien el siguiente blasón:

Bien probablemente estes figures recuerden la lleenda qu'esiste sobre la demarcación de los sos términos colos del llugar d'Eratsun. Tres munchos discutinios alcordóse encamentar el pleitu a dos vieyos pregueros quien, por si allargábase l'alderique, suministrar de pan, vinu y quesu. Una vegada consumíu, nun tardaron en sentenciar, sabiamente, que se trazara una llinia que xuniera los puntos onde fueren dexaes les botelles, allargar hasta llegar a les llendes colos otros pueblos.

Esti escudu foi adoptáu en 1841 y hasta esa fecha usó l'escudu de los Ezkurra, señores de la villa que'l so blasón yera'l siguiente: *D'azur y una águila esplayada d'oru*.

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá d'Ezkurra ta asitiada na parte noroeste de la Comunidá Foral de Navarra, dientro de la rexón xeográfica del Monte de Navarra, la contorna xeográfica de los Valles Cantábricos, el valle de Basaburúa Menor y a una altitú de 525 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 23,82 km² y llinda al norte col conceyu de Goizueta, al este col d'Eratsun, al sur col de Basaburua y al oeste col de Leitza.

## Demografía

## Evolución de la población

## Política y alministración

### Alministración municipal
Ezkurra conforma un conceyu el cual ta gobernáu por un conceyu de xestión democrática dende 1979, formáu por 5 miembros escoyíos nes eleiciones municipales según ta dispuestu na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral. La sede del consistoriu ta asitiada na cai Mayor, nᵘ 6 de la llocalidá d'Ezkurra.

#### Alcaldes
Estos son los últimos alcaldes d'Ezkurra:

## Idioma
Según el censu de población de 2001, Ezkurra ye'l conceyu navarru con mayor porcentaxe d'euskaldunes.

## Gastronomía

## Fiestes
La llocalidá celebra les sos fiestes patronales el 15 d'agostu.

## Persones célebres nacíes nesta llocalidá
* Juan Mari Bengoetxea, expelotari conocíu como **Bengoetxea III**.
* Mikel Bengoetxea, expelotari conocíu como **Bengoetxea IV**.
* Mikel Mindegia Labayen, aizcolari.

## Referencies

## Ver tamién
* Navarra
* Llista de conceyos de Navarra

## Enllaces esternos

* Datos d'Ezkurra - Gobiernu de Navarra - Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.
* Ezkurra en Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia
Garaioa

**Garaioa** ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Sangüesa, na contorna d'Auñamendi, nel valle de Aézcoa y a 54 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

## Símbolos

### Escudu
L'escudu d'armes del llugar de Garaioa tien el siguiente blasón:
 
Esti escudu ye'l blasón privativu del valle de Aézcoa y al propiu tiempu de cada unu de los sos pueblos.

## Xeografía física

### Situación
La llocalidá de Garaioa ta asitiada en partir Nordeste de la Comunidá Foral de Navarra y Suroeste del Valle de Aézcoa, a una altitú de 779 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 21,42 km² y llinda al norte colos conceyos d'Aribe y Hiriberri, al este col d'Abaurrepea, al sur col d'Arce y al oeste colos d'Oroz Betelu y Garralda

## Demografía

### Evolución de la población

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Navarra
* Merindad de Sangüesa
* Auñamendi
* Valle de Aézcoa

## Referencies

## Enllaces esternos

* Conceyu de Garaioa.
* Datos de Garaioa - Gobiernu de Navarra -Información y datos d'entidaes llocales de Navarra.