Alepu

**Alepo** (n'árabe: حلب [*Halab*]) ye la mayor ciudá de Siria, capital de la provincia homónima. En 2004 cuntaba con una población d'unos 2 132 100 habitantes, lo que la convertía na ciudá más poblada del país, dexando en segundu llugar a Damascu, la capital. Ye una de les más antigües de la rexón, conocida na Antigüedá como **Khalpe**, **Beroea** pa los antiguos griegos, y **Halep** pa los turcos. Asitiada al noroeste del país, atopar nuna posición estratéxica a metá de camín na ruta comercial que xune la mariña mediterránea y el Éufrates. La so provincia ocupa más de 16.000 km² y ente'l 20 y 30 per cientu de los sos habitantes son cristianos.

Ye sede de l'Archidiócesis Metropolitana de Alepo del Patriarcáu de la Ilesia ortodoxa de Antioquía.

Na actualidá, la ciudá atópase práuticamente en ruines producto de la Guerra Civil Siria y el terrorismu.

## Historia
Históricamente, disponer de documentos según los cualos esiste población na zona dende siquier el 1800 e.C., según les fontes hitites. Mientres la dinastía amorita foi capital del reinu (hasta aprox. el 1600 e.C.), pa volver depués a ser hitita. Más tarde foi asiria y persa. Los griegos tomar nel 333 e.C., y Seleuco I Nicátor dio-y el nome de Beroea. Cuando, nel 64 e.C., Siria pasó a formar parte de Roma, la ciudá tamién s'integró nel dominiu de Roma.

Formó parte del Imperiu bizantín hasta la so perda a manes de los árabes en 637. Nel sieglu X volvió a los bizantinos (ente 974 y 987). Los cruzaos la asediaron en dos causes, en 1098 y en 1124, pero nunca lu conquistaron. El 11 d'ochobre de 1138, la ciudá foi afarada por un terremotu, dexando cifres de 230&nbsp;000 muertos, el tercer terremotu más mortíferu na historia, dempués de los terremotos de Shaanxi y Tangshan en China. Pasó a manes de Saladín y caltúvose en poder de los árabes hasta'l so toma polos mongoles en 1260. Depués foi una ciudá del Imperiu otomanu (dende 1517). A la cayida del Imperiu otomanu, pasó a l'alministración colonial francesa, pero volvió a Turquía cuando esta recuperó Antioquía en 1938-1939.

Na Antigüedá fueron creaes grandes obres arquiteutóniques como la torre del reló qu'inda ta de pies y perbién calteníes. La Universidá de Alepo foi fundada nel añu 1960. Foi nomada capital de la cultura islámica l'añu 2006.

### Guerra siria y destrucción

Dempués del españíu de la Guerra en Siria, na cual enfréntense los rebeldes contra'l gobiernu, Alepo foi adulces convirtiéndose nun blancu pa los rebeldes, quien invadieron la ciudá en xunu de 2012. Dende esa fecha d'equí p'arriba, convirtióse nel principal frente de la guerra civil.

Dempués de que los rebeldes perdieren la so batalla clave en Damascu, centrar en tomar control de la ciudá de Alepo, que ye la capital económica de Siria. Les fuercies rebalbes teníen el control del 70% de Alepo, pero los fuertes contraataques del exércitu empezaron a oldear el control de la ciudá, tando estremada ente dambos bandos. Nel marcu de la llamada Batalla de Alepo, que foi aumentando tocantes a violencia y devastación, grandes combates vívense tolos díes na ciudá. Los enfrentamientos tienen llugar en Alepo, incluyendo'l so milenariu cascu históricu, que sufrió graves daños. Pal añu 2013, la ciudá sigue siendo l'escenariu más importantes de la guerra, habiendo combates bien violentos ente rebeldes y soldaos gubernamentales.

Según el Ministeriu d'Asuntos Esteriores siriu, unes 1.000 fábriques en Alepo fueron escalaes y los sos bienes robaos tresferíos a Turquía cola plena conocencia y la facilitación del gobiernu turcu. En payares de 2013, el periodista de The Guardian Francesca Borri informa sobre l'actividá de grupos rebalbos en zones sol so control y afirmó que se tán centrando en faer cumplir la Llei Sharia y la llucha ente otros grupos armaos rebeldes *rivales* y non el gobiernu. 

Alepo convirtióse na segunda ciudá más afarada productu de la guerra, solo per debaxo de Homs; gran parte de la ciudá ta estropiada y preciaos llugares fueron amenorgáu a escombros y destruyíos polos combates. La ocupación rebalba de la zona centró'l focu d'atención del Exércitu Siriu, que siguió col intentu de lliberar de los rebeldes y caltuvo Alepo como'l principal frente.
 
Según datos de la ONX la guerra en Alepo dexó un saldu de más de 12&nbsp;000 persones muertes, na so mayoría civiles.

A les 10 de la nueche del miércoles 28 d'abril de 2016 producióse unu de los ataques mas mortíferos no que va de tola guerra na zona de Alepo. L'hospital d'Al Quds sofitáu por Médicu Ensin Fronteres (MSF) y el Comité Internacional de Cruz Roja (CICR) foi atacáu acabando cola vida de 14 persones, ente elles el doctor Mohammed Wasim Moaz, de 36 años el postreru pediatra que quedaba na zona. Tanto los medios allegaos a los grupos armaos rebalbos como'l Gobiernu de los Estaos Xuníos nun tardaron en culpar a encomalo Aérea Siria d'efectuar dichu ataque por aciu un *bombardéu indiscrimináu*, ente que'l gobiernu siriu negó l'autoría del ataque. Hai de solliñar qu'anguaño los caces activos que caltién la Fuercia Aérea Siria escarecen de sistemes pa operar en condiciones nocherniegues. 

El voceru del Ministeriu de Defensa rusu, Igor Konashénkov negó que la Fuercia Aérea Rusa tuvieren arreyada nel ataque y que les sos aeronaves nun han incursionado nes cercaníes de Alepo,de la que reveló que la única incursión aérea na ciudá siria la nueche del miércoles, cuando tuvo llugar l'ataque, foi de la coalición internacional liderada per Estaos Xuníos.

El 29 de xunetu de 2016 cerróse toa vía de comunicación de los combatientes rebalbos col interior, al tar la ciudá dafechu arrodiada de territoriu en manes gubernamentales.

El 1 d'agostu de 2016 los rebeldes empecipiaron una ofensiva nel sur de la ciudá, asina abriendo'l cercu, creando dellos combates pa suministrar a los combatientes en Alepo.

El 21 d'agostu de 2016 ocho buques de guerra y un portaviones militar rusos diríxense camín de Alepo. Los barcos travesaron la canal de la Mancha, vixilaos pola marina británica. La OTAN alerta de posibles bombardeos sobre Alepo.

El 12 d'avientu de 2016 fuercies pro-gubernamentales siries quíten-y el control de la ciudá a los rebeldes sirios.

El 29 de payares les tropes rebalbes empecipiaron un ofensiva contra la ciudá, provocando la batalla d’Alepo (2024). Los rebeldes consiguieron tomar tola ciudá ensin apenes oposición, una y bones l'Exércitu Árabe Siriu anunció la retirada temporal de la ciudá..  

## Xeografía y descripción

Alepo atopar a unos 120 km tierra adientro dende'l Mar Mediterraneu, nun llanura a 380 metros sobre'l nivel del mar, 45 quilómetros al este del puestu de control de frontera siriu-turca de Bab al-Hawa. La ciudá ta arrodiada per tierres de cultivu pel norte y l'oeste, llargamente cultivaes con olivares y pistachos. Escontra l'este, averar a Aleppo les zones seques del desiertu de Siria.

La ciudá foi fundada orixinalmente a pocos quilómetros al sur del allugamientu de l'antigua ciudá actual, na vera derecha de ríu Queiq, que surde de la Pandu Aintab nel norte y estiéndese hasta Alepo escontra'l sur hasta'l fértil país de Qinnasrin. L'antigua ciudá de Aleppo atópase na marxe izquierda del ríu Quweiq. Taba arrodiáu per un círculu d'ocho colina qu'arrodien una llomba prominente central sobre'l que se construyó'l castiellu (orixinalmente un templu que data del segundu mileniu antes de Cristu). El radiu del círculu ye d'aproximao 10 km. Les llombes son Di-y as-Sawda, Tell ʕāysha, Tell as-Sett, Tell Al-Yasmin (Al-ʕaqaba), Tell al-Ansari (Yārūqiyya), ʕan at-Tall, al Jallūm, Baḥsīta. L'antigua ciudá foi zarrada dientro d'una antigua muralla que foi reconstruyida per última vegada y nel perido de dominación polos mamelucos. Esta muralla sumió dende entós. Tenía nueve puertes y taba arrodiáu per un ampliu y fondu foso.

Ocupa una superficie de más de 190 km², Alepo ye una de les ciudaes de más rápidu crecimientu nel Oriente Mediu. Acordies con el nuevu plan principal de la ciudá, adoptáu en 2001, prevíase aumentar la superficie total de Aleppo hasta 420 km² antes de finales de 2015.

### Clima
Alepo tien un clima semiárido (*BSk* na clasificación climática de Köppen). Una serie de montes a lo llargo de la mariña mediterránea bloquien en gran midida los efeutos del Mediterraneu nel clima (efeutu de solombra orográfica). La temperatura añal media ye de 17-18&nbsp;°C. La precipitación media ye de 395 mm. 80% de les precipitaciones producir ente ochobre y marzu. La nieve ye rara. El mugor permediu ye de 58%.

## Economía
La so economía básase principalmente en productos agrícoles, anque tamién se produz enforma algodón, dando llugar a una importante industria testil derivada de la llana y la seda, que de la mesma favorez la producción de bordaos y alfombres, amás d'una destacada fabricación de licra. Tamién ellí produzse una gran cantidá d'oxetos d'oru y plata.

## Demografía

Según l'historiador Sheikh Kamel Al-Ghazzi (1853-1933), la población de Alepo yera d'alredor de 400&nbsp;000 persones antes del desastrosu terremotu de 1822. Dempués de les epidemies posteriores al terremotu de cólera y peste en 1823 y 1827, respeutivamente, la población de la ciudá menguó a 110&nbsp;000 a finales del sieglu . En 1901, la población total de Alepo yera de 108&nbsp;143 habitantes, de los cualos 76&nbsp;329 yeren musulmanes, 24&nbsp;508 yeren cristianos —na so mayoría católicos— y 7306 yeren xudíos.
La población cristiana de Alepo creció pola arribación de refuxaos armenios y asirios/siríacos mientres los primeros años del sieglu , tres el xenocidiu armeniu y asiriu de 1915. Dempués de la llegada de los primeros grupos de refuxaos armenios (1915-1922) la población de la ciudá xubió a 156&nbsp;748 habitantes en 1922, de los cualos 97&nbsp;600 yeren musulmanes, 22&nbsp;117 cristianos nativos —na so mayoría católicos— 6580 xudíos, 2652 d'orixe européu, 20&nbsp;007 refuxaos armenios y 7792 d'otres races.
El segundu periodu de fluxu d'armenios escontra Alepo ta marcáu cola retirada de les tropes franceses de Cilicia en 1923
. Tres la llegada de más de 40&nbsp;000 refuxaos armenios ente 1923 a 1925, la población de la ciudá algamó los 210&nbsp;000 habitantes a finales de 1925, onde los armenios formaben más del 25% de la mesma.

D'alcuerdu a los datos históricos presentaos por *Al-Ghazzi*, hasta los últimos díes del Imperiu Otomanu, la gran mayoría de cristianos de Alepo yeren católicos. La crecedera de los cristianos ortodoxos rellacionar cola llegada de los refuxáu armenios y asirios de Cilicia y del sur de Turquía, sobrevivientes del xenocidiu armeniu. Per otru llau, un gran númberu de griegos ortodoxos provenientes del sanjak de Alejandreta llegaron a Alepo, tres l'anexón del sanjak a Turquía en 1939.

### Situación actual

Hasta la Guerra Civil Siria Alepo yera la ciudá más poblada de Siria, con una población de 2&nbsp;132&nbsp;100 habitantes, según datos del censu oficial de 2004. El so subdistrito (*[[nahiya]]*) componer de 23 llocalidaes con una población coleutiva de 2&nbsp;181&nbsp;061 en 2004. Acordies con una estimación oficial anunciada pol conseyu de la ciudá de Alepo, la población de la ciudá foi de 2&nbsp;301&nbsp;570 a finales de 2005.

Nesa dómina más del 80% de los habitantes de Alepo yeren musulmanes suníes. Na so mayoría árabes y curdos. Otros grupos étnicos musulmanes incluyíen a los pueblos túrquicos, circasianos, chechenos, albaneses, bosnios y búlgaros.

Como una de les mayores comunidaes cristianes n'Oriente Mediu, Alepo yera'l llar de munches congregaciones cristianes orientales, principalmente armenies, asiries y griegues melquitas. Históricamente, la ciudá foi'l principal centru de misioneros católicos franceses en Siria. Anguaño, más de 250&nbsp;000 cristianos vivíen na ciudá, lo que representaba alredor del 12% de la población total. Un númberu importante de los cristianos sirios en Alepo falen araméu, provenientes de la ciudá d'Urfa, en Turquía. La gran comunidá de cristianos ortodoxos pertenez a les ilesia apostólica armenia, la ilesia ortodoxa siria y griega. Tamién había una fuerte presencia de católicos na ciudá, como los griegos melquitas, maronites, llatinos, caldeos y católicos sirios. Los cristianos evanxélicos de distintes denominaciones yeren una minoría. Nesa dómina, había 45 ilesies operando na ciudá, que teníen les congregaciones cristianes mentaes.

La población de fala árabe de Alepo utiliza'l dialeutu nortizu del árabe llevantín.

## La ciudá antigua

La ciudá antigua de Alepo foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1986. Dientro de la declaración, amás del centru históricu, arrodiáu per una muralla con siete puertes, tán incluyíos los barrios antiguos del norte, nordeste y este y dellos monumentos aisllaos más alloñaos del centru históricu.

## Tresporte

### Ferrocarril
La estación de tren de Alepo foi una de les partes más importantes de Siria pa ser coneutaes peles víes del tren col Imperiu Otomanu, la construcción del ferrocarril de Bagdag al traviés de la ciudá data de 1912. Les conexones con Turquía y más palantre con Ankara inda esisten anguaño, un tren de dos veces per selmana vien dende Damascu. Ye quiciabes por esta razón histórica qu'Alepo ye la sede de Siria de la rede ferroviaria nacional. El tren yera relativamente lentu, gran parte del tráficu de pasaxeros nel puertu de Latakia treslladaren a estos en carretera con aire acondicionáu. Pero esto haise revertíu nos últimos años cola introducción en 2005 pola empresa de Corea del Sur DMU's un serviciu rápidu de cada dos hores regularmente tantu pa Latakia como pa Damascu.

### Aeropuertu
L'Aeropuertu Internacional de Alepo ye l'aeropuertu internacional que sirve a la ciudá. L'aeropuertu sirve como base secundaria pa Syrian Air, l'aereollinia nacional. La historia del aeropuertu remontar a principios del sieglu XX. Foi ameyoráu y desenvueltu nel añu 1999, cuando s'inauguró la terminal actual.

## Educación

Al ser el principal centru económicu de Siria, Alepo tien un gran númberu d'instituciones educatives. Al pie de la Universidá de Alepo, hai colexos estatales y universidaes privaes qu'atraen a un gran númberu d'estudiantes d'otres rexones de Siria y otros países árabes. El númberu d'estudiantes na Universidá de Alepo ye cimera a los 60.000. La universidá tien 18 facultaes y 8 escueles téuniques na ciudá de Alepo.

Na actualidá, hai tres universidaes privaes qu'operen na ciudá:
* Universidá Privada de Ciencies y Artes (Alepo) (PUSA)
* Universidá d'Al-Shahba (UB)
* Y Universidá de Mamoun de Ciencia y Teunoloxía (MUST).

Cañes del conservatoriu estatal y de la Escuela de Belles Artes tamién operen na ciudá.
Amás Alepo ye'l llar de delles escueles de la comunidá cristiana y armenia, y dos escueles internacionales:
* Escuela Internacional de Alepo
* Y Lycée Français d'Alep

Mientres el periodu de guerra, los conocíos "Maristes azules" unviaron mensaxes S.O.S al mundu al traviés de la so páxina en Facebook, narrando lo que se vive nesa ciudá: escasez d'agua, cortes d'enerxía, bombardeos continuos. Mientres el 2014, los hermanos azules, según les diverses persones que confiaron nellos cola educación de los sos fíos, sufrieron un embate de la tarrecible guerra nesi país: Una bomba baltó'l centru d'educación Marista onde recibíen ayuda de los diversos países onde s'atopa esta congregación y que darréu yera partida ente los pobladores. Siguen enferronaos a la idea d'educar a los neños, como Marcelino Champagnat dicir, ensin importa-yos qu'ellos profesen l'Islam

## Cultura

### Arte

Alepo ye consideráu unu de los principales centros de la música tradicional y clásico árabe colos famosos Alepo Muwashshahs, Qudoods y maqams (que son xéneros poéticu-musicales relixosos y seculares). Los alepinos polo xeneral son aficionaos a la música clásica árabe, como'l Tarab y nun ye d'estrañar que munchos artistes de Alepo sían consideraos pioneros ente los árabes na música clásico y tradicional. Les figures más destacaes nesti campu son Sabri Mdallal, Sabah Fakhri, Shadi Jamil, Abed Azrie y Nour Mhanna. Munchos artistes emblemáticos de la música árabe como Sayed Darwish y Mohammed Abdel Wahab tuvieron visitando Alepo pa conocer el legáu del arte de Alepo y aprender del so patrimoniu cultural.

Alepo ye tamién conocida polos sos oyentes informaos y cultos, conocíos como sammi'a o "oyentes conocedores". Son músicos de Alepo de los que s'afirma de cutiu que nengún gran artista árabe algamó la fama ensin ganar primero l'aprobación d'un alepino sammi'a.

Alepo acueye numberosos espectáculos musicales y festivales cada añu na ciudadela anfiteatru, tales como'l "Festival de Siria Song", el "Festival Ruta de la Seda" y "Festival d'Al-Harir Khan".

### Ociu y entretenimientu

Alepo cunta con una vibrante vida nocherniega. Dellos clubes nocherniegos, chigres y cabarés abiertos hasta l'amanecer pueden atopase por tola ciudá. Munchos chigres tán asitiaos nel cascu antiguu del barriu Jdeydeh ente les antigües casones orientales qu'ufierten regalos especiales del sabor de Alepo y la so cocina xunto cola música llocal.
Club d'Alep abrió les sos puertes en 1945, ye un club social esclusivu conocíu por partíes de bridge y otres actividaes d'ociu nocherniegu. El Parque Públicu de Alepo foi inauguráu en 1949, ye unu de los parques más grandes llantaos en Siria, que s'atopa cerca de la zona Aziziyeh, onde'l ríu Queiq ruempe nel parque verde. Llaguna Azul ye unu de los llugares favoritos de la xente de Alepo, ye'l primer parque acuáticu en Siria. El centru comercial Shahba de Alepo ye unu de los mayores centros comerciales nel Llevante.

### Cocina

La cocina siria polo xeneral, y sobremanera la cocina Alepo, cuenta con una amplia seleición de platos. Al tar arrodiáu d'olivares, nueces y frutales, Alepo ye famosu pola pasión pola comida, una y bones la cocina ye'l productu de la tierra fértil y l'allugamientu a lo llargo de la Ruta de la Seda. L'Academia Internacional de Gastronomía en Francia recibió'l premiu culinariu Alepo en 2007. Pero, ello ye qu'Alepo foi capital de la comida muncho primero que París, por cuenta de les sos diverses comunidaes d'árabes, curdos, armenios, circasianos y una población árabe cristiana considerable. Toos estos grupos contribuyeron a les tradiciones gastronómiques, dende Alepo al Imperiu Otomanu.
La ciudá cunta con una amplia seleición de distintos tipos de platos, como'l kebab, kibbeh, dolma, hummus, ful Halabi, za'arreyar Halabi, y Ful Halabi que ye una típica comida d'almuerzu de Alepo. Contién sopa de fava y frijoles con un chorrín d'aceite d'oliva, zusmiu de llimón, ayu y pimientos coloraos de Alepo. El za'arreyar de Alepo (tomillu) ye un tipu d'oriéganu siriu que ye bien popular ente los árabes, armenios y turcos. El kibbeh ye unu de los alimentos favoritos de los paisanos, y polo tanto los Alepinos inventaron más de 17 tipos de platos kibbeh, que se considera una forma d'arte pa ellos. Estos inclúin kibbeh preparaos con zumaque, yogur, quince, zusmiu de llimón, la granada y el mueyu de cherry. Otres variedaes inclúin el "discu" kibbeh, el "platu" kibbeh y la "prima" kibbeh. El Kebab Halabi ta influyíu pol gustu d'armenios y turcos, tien alredor de 26 variantes, incluyendo: kebab preparáu con cereza, berenxena, chile con perexil y piñones, viña, pasta de tomate, quesu y xampiñones, ente otros. La bébora favorito ye'l Arak, que polo xeneral consúmese xunto col meze, kebabs de Alepo y kibbehs. La cerveza Al-Shark ye un productu tamién de Alepo, ye una de les bébores favorites de los alepinos. Los vinos locales y aguardientes tamién se peracaben de normal. Alepo ye l'orixe de los distintos tipos de dulces y pasteles. Los dulces alepina, tales como mabrumeh, siwar ye-adoquín, balloriyyeh, y otros, carauterizar por contener altes tases de mantega de mantega y azucre. Otros dulces inclúin mamuniyeh, shuaibiyyat, mushabbak, zilebiyeh, ghazel al-Banat y demás. La mayoría de los pasteles contienen los renomaos pistachos de Alepo y otros tipos de nueces.

## Deporte

El deporte más popular en Alepo ye'l fútbol. Alepo tien munchos clubes de fútbol, ente ellos namái Al-Ittihad de Alepo y Hurriya SC tán xugando na Lliga Premier de Siria. Otros clubes importantes son: Al-Yarmuk Aleppo, Jalaa FC y SC Orouba de Alepo.

De la mesma el baloncestu tamién ye popular en Alepo. 4 de los 12 equipos na primer división de los homes de baloncestu siriu son de Alepo, ente que cinco clubes de Alepo incluyir na primer división de les muyeres, lo que representa'l 50% del total de participantes (2011-2012).

Munchos otros tipos de deportes prauticar polos clubes de la ciudá. Tenis, balonmano, voleibol, tenis de mesa y natación son dalgunos de los favoritos.

La ciudá ye llar de la mayor instalación deportiva de Siria, l'Estadiu Internacional de Alepo, con una capacidá de 75.000 espectadores. Otros llugares inclúin: Estadiu Al-Hamadaniah, Estadiu Alepo 7 abril, Estadiu Riayet Al-Shabab, Al-Assad Sports Hall, Al-Hamadaniah Sports Hall, les pistes de tenis Al-Hamadaniah, y la piscina olímpica Bassil Al-Assad.

## Principales monumentos

* La gran mezquita, edificada en 715 pol califa Al-Walid y reconstruyida en 1129 por Nur al-Din; un edificiu de tres naves con un minarete de cinco pisos d'altor.
* La madraza Halawiyé, qu'ocupa l'allugamientu de l'antigua catedral de Santa Elena.
* La ciudadela, construyida nel sieglu XIII sobre un cuetu en parte artificial que s'alza 50 metros sobre la ciudá, y bien estropiada polos terremotos, sobremanera pol de 1822.
* Los zocos.
* Los caravasares.
* El castiellu de Alepo, asitiáu nel meridianu de la ciudá, cautiva a los pasiantes poles sos dimensiones, entraes, pasadizos y hestories de la defensa de los "halabille". Ye unu de los símbolos de la Unesco.
* El bañu Yalgamma, unu de los más antiguos spa turcos qu'impresiona pol so arte arabescu de la dómina antigua.

## Ciudaes hermaniaes

*  Esmirna, Turquía (dende'l 5 de mayu de 1993)
*  Lyon, Francia (dende'l 18 d'ochobre de 2000)
*  Gaziantep, Turquía (dende'l 13 de payares de 2005)
*  Brest, Bielorrusia (dende'l 28 de xineru de 2010)

## Ver tamién
* Terremotu de Alepo de 1138
* Ciudá vieya de Alepo
* Guerra Civil Siria

## Referencies

## Enllaces esternos

* (n'inglés) Ancient City of Aleppo
* Organización de les Ciudaes del Patrimoniu Mundial
* Guía de viaxe y semeyes de Alepo
* Sephardic Pizmonim Project- música de los xudíos de Alepo.