Tan Dun

**Tan Dun** —pinyin: Tán Dùn, 譚盾 (谭盾)— (nacíu en 1957, Si Mao, Hunan Central) ye un compositor de música clásica contemporánea chinu, residente en Nueva York.

Ye conocíu peles bandes sonores de les películes *[[Tigre y dragón]]*, pola que ganó'l premiu Óscar, el premiu Grammy y el premiu Bafta, y por *[[Hero (película de 2002)|Hero]]*, según pa la música utilizada pa la transimisión de *[[El Día del Mileniu]]* *(2000 Today)* y la música pa la Ceremonia Inaugural de los Xuegos Olímpicos de Beixín 2008.

Ye 2013, foi nomáu embaxador d'UNESCO.

## Primeros años en China
Tan Dun nació na aldega de Simaonae, Changsha na provincia Hunan de China. Cuando yera neñu, taba esteláu pol papel del shimaon del so pueblu, que llevaba a cabu rituales y ceremonies, de cutiu con música fecha con oxetos orgánicos, tales como roques y agua. Sicasí, como un neñu metanes la revolución china cultural, atopó esti tipu de práutiques "retrógrades" mal vistes y foi unviáu a trabayar como plantador d'arroz nuna comuña de gobiernu.

Eso, sicasí, tuvo poco efeutu sobre la so afinidá pola música. Creó'l so propiu grupu musical, formáu polos llabradores de l'aldega tocando tou lo que pudieren, dacuando inclusive cutiendo olles y cazos. Foi a partir d'estos llabradores, qu'empezó a aprender a tocar preseos de cuerda tradicional de China.

La so fuxida de la comuña vieno na forma d'una compañía itinerante patrocinada pol gobiernu de la Ópera de Beixín. Cuando un ferry llenu d'artistes intérpretes naufragó cerca de la comuña, matando a dellos d'ellos, Tan foi contratáu pola compañía y salió de la comuña.

Dende ellí dirixóse a la Conservatoriu Central de Música en Beixín y estudió con músicos como Tōru Takemitsu, qu'influyó fuertemente na so musicalidá y el so sentíu del estilu musical.

Ye ganador d'un premiu Óscar pela banda sonora de *[[Tigre y dragón]]*.

## Obres
* *[[2000 Today, A World Symphony For The Millennium]]* (1999)
* *[[Conciertu pa pianu n.º 1 (Tan Dun)|Conciertu pa pianu "El Fueu"]]* (2008)
* *[[Sinfonía d'Internet Eroica|Sinfonía d'Internet "Eroica"]]* (2008)
* *Pasión de l'Agua, según San Mateo* (2012)

### Óperes
* *[[Marco Polo (ópera)|Marco Polo]]*, con un llibretu de Paul Griffiths foi estrenada na Bienal de Múnich, el 7 de mayu de 1996, y ganó'l Premiu Grawemeyer de 1998 de Composición musical. La ópera reponer pola De Nederlandse Opera n'Ámsterdam en payares de 2008.

* *[[Peony Pavilion]]*, basada nun testu de Tang Xianzu estrenada nel Wiener Festwochen, en Viena, el 12 de mayu de 1998.

* **, con un llibretu de Tan y Xu Ying, foi un encargu del Suntory Hall en Tokiu, Xapón y estrenóse ellí'l 22 d'ochobre de 2002. La ópera estrenar nos Estaos Xuníos el 21 de xunetu de 2007 na Ópera de Santa Fé en Santa Fé (Nuevu Méxicu).

* *[[The First Emperor]]*, estrenóse'l 21 d'avientu de 2006 na ciudá de Nueva York, na Metropolitan Opera, qu'encargara la obra, col compositor dirixendo. El llibretu, obra de Tan y Hai Jin, basar na vida del primer emperador de China, Qin Shi Huang, qu'unificó'l país y construyó una primer versión de la Gran Muralla. La producción correspondió al direutor Zhang Yimou. Plácido Domingo cantó'l rol titular, con Elizabeth Futral como la fía del emperador y Paul Groves como'l músicu Gao Jianli. La ópera reponer nel Metropolitan Opera (de nuevu con Plácido Domingo nel rol titular), dos años más tarde, y tamién se produció na ópera de Karlsruhe, Alemaña.

### Bandes sonores
* *[[Don't Cry, Nanking]]* (1995)
* *[[Tigre y dragón]]*, o *Wo hu cang long* (2000) 
* *[[Hero (película de 2002)|Hero]]*, o *Ying xiong* (2002)
* *[[The Banquet]]*, o *Ye yan* (2006)

## Referencies

## Bibliografía
* Kennedy, Michael (2006), *The Oxford Dictionary of Music*, 985 pages, ISBN 0-19-861459-4

## Enllaces esternos
* Tan Dun official site
* Tan Dun interview
* Art of the States: Tan Dun *Nine Songs* (1989)
* Photograph of Tan Dun 
* , 11/2/09