Fuentelapeña

**Fuentelapeña** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

El conceyu asítiase na contorna de La Guareña, territoriu carauterizáu por ser una altiplanicie con una cota media d'ente 800-820 m con delles pequeñes elevaciones y un ampliu valle por onde escurre'l ríu Guareña, arrodiáu de campos agrícoles dedicaos al cultivu de cebera de secanu, cultivos de regadío y viñeos. Fuentelapeña cunta con una superficie de 58,23&nbsp;km² y, según datos del padrón municipal  del INE, cuenta con una población de  habitantes.

Esisten evidencies de la presencia humana nesti territoriu que se remonten al Paleolíticu inferior, pasando poles diverses dómines como la árabe a la que pertenez el recién descubrimientu d'un qanat del sieglu IX. Na actualidá, y al marxe de la so arquiteutura tradicional, nel so cascu urbanu destaquen la ilesia parroquial de Santa María de los Caballeros», d'estilu renacentista y declarada bien d'interés cultural en 1983, y la ermita del Santísimu Cristu de Méjico» asitiada xunto al campusantu. Caltién un ricu folclor, puestu de manifiestu nos sos diversos actos culturales y festivos, ente los que destaquen les fiestes relixoses de San Roque, la romería y la Selmana Santa.

Asítiase nel espaciu protexíu denomináu "Llanures del Guareña" del sureste de la provincia de Zamora y vertebraes pol ríu Guareña. La so especial importancia mora na notable población reproductora d'avutarda común, que la so presencia tien relevancia a nivel nacional ya internacional. Tamién pola presencia d'otres aves como'l aguilucho pálidu y el sisón común. La presencia d'estes aves fizo que fuera declaráu ZEPA, col códigu ES0000208. L'espaciu llinda al este cola ZEPA "Tierra de Campos".

## Topónimu
El topónimu Fuentelapeña ye frutu de la unión de los vocablos llatinos "fons, -ntis", col significáu de manantial d'agua que brota de la tierra, y de "pinna" col significáu de piedra grande ensin llabrar, según producir la naturaleza. Esto ye, que etimológicamente indica la esistencia d'un "manantial d'agua que brota d'una gran peña" y que la tradición popular venceya col actual «Cañu Viejo».

## Símbolos
L'escudu heráldicu del conceyu de Fuentelapeña foi aprobáu por aciu alcuerdu de la Comisión de Gobiernu de la Diputación de Zamora de 3 de setiembre de 1993, quedando blasonado de la siguiente forma:

## Xeografía física
;Allugamientu Atopar
al sur de la provincia de Zamora, dientro de la contorna de la contorna de La Guareña. Les llocalidaes estremeres son: Guarrate, Fuentesaúco, La Bóveda de Toro, Vadillo de la Guareña, Castrillo de la Guareña y Cañizal.




Asítiase a 46 km de Zamora —la capital provincial— y 45 km de Salamanca, allugada sobre una fastera a 735 m d'altitú.

## Historia

La so hestoria remontar al Paleolíticu inferior, como se constata col descubrimientu en 1993 d'un xacimientu arqueolóxicu en Valdeagún con numberoses pieces lítiques de la cultura achelense.

Tuvo un pasáu árabe como amuesa'l recién descubrimientu d'un qanat árabe del sieglu IX. Esta ye una canalización d'agües soterrañes construyida polos árabes y que s'atopa escavada en piedra arenisca. La infraestructura pudo ser construyida pa reconducir les agües soterrañes escontra la fonte conocida como «fonte la peña» que dio orixe y nome a esta llocalidá.

Fuentelapeña tuvo bien venceyáu a la orde de San Xuan de Xerusalén dende'l 3 de xunu de 1116, cuando la reina Urraca I de Lleón venció a estos caballeros La Bóveda de Toro con toles sos aldegues. Donación qu'en 1125 foi confirmada por Alfonsu VII de Lleón. Los sanjuanistas exercieron un dominiu cuasi absolutu en tou esti territoriu, calteniendo en dellos casos conflictos d'intereses col obispáu de Zamora, como en 1186, cuando l'obispu Guillermo y el prior del Hospital Pedro Areis, llegaron a un alcuerdu sobre los derechos eclesiásticos de les ilesies sanjuanistas na zona. Esta situación de dependencia caltener hasta 1875, en que por aciu la *bulda Quos diversa* estes ilesies del Hospital pasaron a depender de la diócesis de Zamora. Amás, la situación de conflictu tamién esistió cola'l conceyu de Toro, cuando los vecinos de dellos sitios sanjuanistas -ente ellos los de Fuentelapeña- negar a emprestar serviciu militar xunto colos toresanos, reticencia que se caltuvo hasta 1246, cuando l'infante Alfonso -futuru rei Alfonsu X el Sabiu- obligó-yos a emprestalo.

El primitivu hábitat de Fuentelapeña tuvo entamáu en redol a dos nucleos: la fortaleza y el templu parroquial. El castiellu pudo llevantase na segunda metá del sieglu XII, como un baluarte defensivu más del reinu lleonés. El so valor estratéxicu xustifica'l so alzáu nuna pequeña elevación de terrén, nel llugar llamáu Tesu de la Talaya. La ilesia asítiase na otra marxe del ríu, xunto a les cases vecinales y otros edificios de valor económicu. En 1208, apaez citada ente los templos hospitalarios de la Guareña.

Darréu, la documentación medieval caltenida de Fuentelapeña apaez principalmente venceyada a la orde de San Xuan de Xerusalén y la esistencia nesti conceyu d'un conventu de monxes qu'en 1534 foi treslladáu a Zamora por fray Diego de Toledo.

Fuentelapeña foi, dende les Cortes lleoneses de 1188, una de les llocalidaes representaes pela ciudá de Toro en Cortes, pasando a integrar na Edá Moderna la provincia de Toro, na que se caltuvo hasta'l sieglu XIX. 

En xunetu de 1812 na redolada de Fuentelapeña tuvo llugar la conocida como batalla de Castrillo y la posterior Marcha Paralela, una serie de combates y escaramuzas ente les tropes aliaes del Xeneral Wellington y les tropes napoleóniques mientres la Guerra d'Independencia, previos a la famosa batalla d'Arapiles.

Cola creación de les actuales provincies en 1833, Fuentelapeña pasó a formar parte de la provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, que, como toles rexones españoles de la dómina, escarecía de competencies alministratives.

Tres la constitución de 1978, Fuentelapeña pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón, en tanto conceyu perteneciente a la provincia de Zamora.

## Patrimoniu

Del so patrimoniu, destaca la ilesia parroquial de Santa María de los Caballeros», d'estilu renacentista y declara bien d'interés cultural en 1983, con categoría de monumentu. La so autoría atribuyóse a Juan del Valle, un apareyador de Rodrigo Gil de Hontañón que, ente 1563 y 1567, edificó la parte más antigua del templu. Tocantes a la so fachada monumental, fabricada n'arenisca, la so arquiteutura foi atribuyida a Hernando de Nates. Cuenta con baxorrelieves de la escuela de Gregorio Hernández y una torre añadida en 1880 que foi mandada construyir pol ministru Claudio Moyano, nacíu nesta llocalidá. Na so interior cuenta notable patrimoniu, ente'l que destaquen los sos retablos —principalmente'l retablu mayor— xunto coles sos talles y pintures.

Fuentelapeña cunta tamién cola ermita del Santísimu Cristu de Méjico» asitiada xunto al campusantu y na que s'atopa la venerada imaxe del Cristu que-y da'l so nome. Esta ermita ye protagonista en setiembre d'una popular romería.

## Economía

La so población vive principalmente de l'agricultura (ceberes, garbanzos, espárragos, y viñéu acoyíu a la denominación d'orixe de Tierra del Vinu de Zamora) y de la ganadería (porcín, y daqué de vacunu y ovín), a que'l so amparu desenvolver un sector servicios formáu por una farmacia, consultoriu médicu, supermercaos, tiendes, piscina municipal, chigres y discoteca.

## Demografía

## Fiestes

San Roque, la romería y la Selmana Santa, son los trés principales actos festivos d'esti conceyu. San Roque ye la correspondiente al so patrón, y tien llugar a mediaos d'agostu. El programa festivu suel incluyir actos taurinos (corríes, encierres y novilladas) musicales, deportivos, culturales, gastronómicos y relixosos. La romería del Santísimu Cristu de Méjico, tien llugar a mediaos de setiembre. Consiste nuna procesión na que la imaxe —popularmente conocida como de los melones— ente la ilesia y la ermita, tres la que se puyen andar y una sandía. Les Selmana Santa de Fuentelapeña ye arropada por dos cofradía —Xesús Nazarenu y la Del Señor— y por seis imáxenes de Xesús arreyáu a la columna, Jesús cola Cruz arrecostines, El Santu Sepulcru, La Doliosa, La Soledá y El Cristu de la guía.

Reseñables son tamién los actos festivos que protagonicen los mozos del pueblu como «les enramaes» cuando sale y entra el Cristu nel templu o la de «llantar el mayu». Tamién son destacables los pasucáis qu'entama'l grupu de xigantes y cabezudos del conceyu, con «les gigantillas» —formaos por un rei y una reina cristianos— y «los cabezudos formaos pol diañu y el toreru—.

## Persones destacaes
* Claudio Moyano Samaniego (Fuentelapeña, 1809 - Madrid, 7 de marzu de 1890), foi un políticu d'ideoloxía lliberal qu'evolucionó de posiciones tibiamente progresistes hasta averase al Partíu Moderáu. En 1841 foi escoyíu alcalde de Valladolid y en 1843 Rector de la so universidá y diputáu a Cortes. En 1844 foi escoyíu diputáu por Zamora y, en 1846, por Toro. En 1853 entró nel gobiernu ocupando la cartera del Ministeriu de Fomentu, puestu dende'l qu'impulsó la reforma del sistema educativu español al traviés de la llei pola que ye más conocíu, la Llei Moyano. Tamién impulsó la rápida aprobación de los espedientes de ferrocarriles.
* Juan Soldevila y Romero (Fuentelapeña, 20 d'ochobre de 1843 - Zaragoza, 4 de xunu de 1923), foi un eclesiásticu y políticu. Sacerdote, promovíu a canónigu de Valladolid, obispu de Tarazona, alministrador apostólicu de Tudela y arzobispu de Zaragoza, onde recibió la púrpura cardenalicia. Foi senador, puestu dende'l que defendió los regadíos, polo que se fixo bien popular ente los aragoneses. Morrió asesináu nun atentáu terrorista atribuyíu al grupu anarquista Los Solidarios, del que formaba parte Bonaventura Durruti, nel marcu de les lluches sociales de la dómina.
* José María de Reyna Frías de la Torre (Fuentelapeña, 1822 - Madrid,1887) foi un militar y políticu español d'ideoloxía moderada, miembru del Partíu Moderáu, diputáu nes Cortes y conde de Oricáin.

## Ver tamién
* Ríu Guareña
* La Guareña
* Llanures del Guareña

## Referencies

## Enllaces esternos