Idioma acadiu

L**'acadiu** (*lišānum akkadītum*, 𒀝𒂵𒌈 *ak.kADû*) ye una llingua semítica anguaño estinguida, falada na antigua Mesopotamia principalmente por asirios y babilonios mientres el II mileniu e.C. Nel so tiempu apuerta a *[[llingua franca]]* de tola rexón. Escríbese usando un sistema d'escritura cuneiforme deriváu del sumeriu. El nome deriva de la ciudá d'Acad. El **babiloniu** y el **asiriu** son formes tardíes d'acadiu emplegaes nos reinos de Babilonia y Asiria, respeutivamente.

L'acadiu llega a Mesopotamia dende'l norte colos pueblos semíticos. Los primeros nomes propios acadios recoyíos en testos sumerios remontar al 2800 e.C., lo qu'indica que, siquier nesa dómina, xente de fala acadia instalárase en Mesopotamia. Les primeres tablillas escrites dafechu n'acadiu usando'l sistema cuneiforme daten de 2400 e.C. pero nun hai un usu importante del acadiu na escritura antes del 2300 e.C. Ye entós, al formase'l Imperiu acadiu con Sargón I, que crez la importancia de la llingua y el so usu en documentos escritos hasta llegar a convertise na llingua dominante en Mesopotamia per espaciu de 1000 años. Con esto'l acadiu apostra l'usu del sumeriu a testos llegales o relixosos.

Los faraones exipcios y los reis hitites usaron l'acadiu pa comunicase ente sigo. Los funcionarios d'Exiptu escribíen nesti idioma nes sos rellaciones coles sos vasallos en Siria y la mayoría de les cartes topaes en el-Amarna tán escrites n'acadiu.

## Aspeutos históricos, sociales y culturales

### Escritura
L'acadiu antiguu ta presente en tabletas de folla dende aproximao'l 2600 e.C. Escribir cola escritura cuneiforme tomada de los sumerios. Sicasí, a diferencia del sumeriu, col acadiu la escritura evoluciona hasta un sistema silábicu completu. Los logogramas pasen a ocupar un papel secundariu y síguense emplegando sobremanera pa pallabres bien comunes como «Dios», «templu» y otres asemeyaes. Ye según el símbolu *AN* úsase tantu pal logograma de «Dios» como pal Dios An y pal símbolu silábicu *-an-*. El símbolu tamién s'usa como determinativo pa los nomes de dioses.

L'exemplu 4 na imaxe inferior amuesa otra particularidá del sistema d'escritura cuneiforme acadiu: munchos símbolos silábicos escarecen d'un valor fonéticu claru. Dalgunos como *AḪ* nun estremen la vocal. Tampoco hai una referencia clara nel otru sentíu, d'un soníu dau a un símbolu específicu. Asina, la sílaba *-ša-* puede representase tantu col símbolu *ŠA* como col símbolu *NÍĜ*. Esto asocede inclusive nel mesmu testu de manera intermitente.

### Desenvolvimientu del idioma
L'acadiu antiguu usar hasta'l final del III mileniu e.C. cuando ye reemplazáu pol babiloniu y l'asiriu. Yá nel sieglu XXI e.C. estos dos dialeutos principales fixéronse claramente diferenciables. El babiloniu antiguu, como l'idioma mariota, bien próximu a él, ye muncho más innovador que l'asiriu antiguu, que ye más arcaizante, y que'l eblaíta, del que ta más alloñáu dende'l puntu de vista llingüísticu y xeográficu. Por casu, nel babiloniu antiguu atopar por primer vegada la forma *lu-prus* (yo quiero escoyer) en cuenta de la más antigua *la-prus*. Aun así, l'asiriu tamién introduz innovaciones como la llamada **harmonía vocal asiria**, una harmonía vocálica distinta al sistema del turcu o del finés. L'eblaíta ye bien arcaizante. Este conoz un dual granible según pronomes relativos estremaos por casu, númberu y xéneru. Dambos elementos yá sumieren nel acadiu antiguu.

El babiloniu antiguu ye l'idioma del rei Hamurabi, quien crea'l Códigu de Hamurabi, unu de los testos llegales más antiguos. A partir del sieglu XV e.C. falar del **babiloniu mediu**. La división producir cola irrupción de los casines, que conquisten Babilonia escontra'l 1550 e.C. y gobiernen ellí por unos 300 años. Estos tomen l'idioma acadiu pal so usu ensin influyir enforma col so idioma d'orixe. Mientres la so edá d'oru, el babiloniu mediu ye consideráu como l'idioma escritu de la diplomacia en tol antiguu Oriente, inclusive n'Exiptu. Nesti tiempu prodúcense tamién numberosos préstamos de los idiomes semites del Noroeste y del hurrita, anque estos usábense primero de too nes rexones estremeres de la rexón de fala acadia.

Tres el fin del reinu mesopotámicu cola conquista de la rexón polos perses, l'acadiu, que solo esistía en forma del **babiloniu tardíu**, vese reemplazáu como idioma del pueblu, anque sigue siendo usáu como idioma escritu. Entá dempués de la invasión de los griegos con Alexandru Magnu nel sieglu IV e.C. l'acadiu caltiénse como llingua oficial de la rexón. Hai munchos nicios de que l'acadiu yá nun ye idioma faláu nesi momentu o qu'a lo sumo ye emplegáu por poques persones. Los testos más recién n'acadiu remontar al sieglu III.

### Dialeutoloxía y variantes
L'asirioloxía estrema la llingua acadia en delles formes según el so orixe y dómina en que s'emplegaron:
* **Paleo-acadiu**: fálase y escribe hasta la cayida de la III dinastía de Ur en Mesopotamia, les rexones al este del Tigris, ente Susa y Gasur y nel Éufrates mediu (Mari). 2500 – 1950 e.C. 
* **Paleo-asiriu**: dialeutu del acadiu procedente de la mesma caña que'l Paleoacadiu, faláu na aguada más septentrional del Tigris, escontra los montes Zagros. 1950 – 1750 e.C. 
* **Paleo-babiloniu**: dialeutu más tardíu que'l Paleoasirio que los sos falantes baxaron pela zona del Éufrates hasta Babilonia sustituyendo al Paleoacadiu na zona y convirtiéndose na llingua lliteraria de la tradición mesopotámica práuticamente ensin cambeos hasta la desapaición de la escritura cuneiforme, tantu en Babilonia como n'Asiria. Nesti dialeutu ta escritu'l Códigu d'Hammurabi. 1950 - 1530 e.C. 
* **Mediu-asiriu**: dende 1500 hasta 1000 e.C. 
* **Mediu-babiloniu**: dende 1530 hasta 1000 e.C. 
* **Neo-asiriu** y **Neobabilonio**: dende 1000 hasta 600 e.C. aproximao.
* **Babiloniu tardíu**: dende 600 e.C. hasta la so desapaición como llingua viva.

La siguiente tabla contién los dialeutos que se llograron identificar nel acadiu.

Dellos científicos (como Sommerfeld, 2003) asumen que l'acadiu antiguu que se topa nos testos más vieyos, nun foi una forma precursora de los posteriores dialeutos asiriu y babiloniu, sinón un dialeutu propiu que foi movíu por estos dos y que s'escastó tempranamente.

## Descripción llingüística

### Clasificación

L'acadiu, xunto col restu de les llingües semítiques, pertenez a les llingües afroasiátiques, familia que ta allugada nel Norte d'África y Oriente Próximu.

L'acadiu, ente toles demás llingües semítiques, utiliza la preposición **ina** como llocativu y **ana** como dativu-elativo. Munches llingües vecines del noroeste, como l'árabe y l'araméu tienen sicasí bi/bə pa llocativu y li/lə pa dativu. L'orixe de les preposiciones de llugar de la llingua acadia ta ensin esclariar.

A diferencia de la mayoría de los idiomes semites, l'acadiu tien solo la fricativa ḫ [x] y perdió tanto les consonantes glotales como les faríngeas fricatives, típiques nel restu de llingües semites. Les sibilantes del acadiu yeren a lo menos hasta la dómina antigua de Babilonia (ca. XIX e.C. ) puramente africaes.

L'acadiu estremar de los idiomes semíticos del noroeste y del sur pola posición típica de les pallabres, que ye Suxetu Oxetu Verbu (SOV), ente que nes otres cañes prevalez la forma Verbu Suxetu Oxetu o Suxetu Verbu Oxetu. Esti orde deber a la influencia del sumeriu, que tamién tenía un orde SOV.

### Fonoloxía
Acordies con lo que puede deducise de la ortografía cuneiforme, dellos fonemes protosemitas perder n'acadiu.

#### Consonantes
El fonema *ʔ (<sup>ʔ</sup>alef) del protosemita, según les fricatives *ʕ (<sup>ʕ</sup>ayin), *h, *ḥ y *ġ perdiéronse como consonantes, yá seya por cambéu de soníu o por ortografía, y dieron llugar a la calidá vocal *y* non presente nel protosemita. La interdental y les fricatives llaterales sordes () fundir coles sibilantes como nos idiomes cananeos, colo que quedaron 19 fonemes consonánticos:
:**'
:

==== Vocales ====
L'inventariu vocálicu vien dada por:
:
La mayoría de los espertos del acadiu presumen la esistencia d'una vocal posterior central (o o ), pero la escritura cuneiforme nun ufierta pruebes d'esto.

Tanto les consonantes como les vocales pueden ser llargues o curties. Nes trescripciones del acadiu, la duración llarga de les consonantes espresar nes trescripciones por aciu la duplicación de la consonante correspondiente. Les vocales llargues espresar con un signu sobre la vocal /ā, ē, ī, ū/. Esta diferenciación ye fonémica, p. ex. ''iprusu'' ('qu'él decidió') frente a ''iprusū'' ('decidieron').

=== Gramática ===
Como en toles llingües semites, l'acadiu utiliza la flexón de temes. El **tema** d'una pallabra, que contién el significáu base, ta compuestu polo xeneral por trés [[consonante]]s, les llamaes radicales. Les trescripciones con frecuencia amuesen les radicales o consonantes temátiques con lletres mayúscules, como ''PRS'' (decidíu, dixebrar). Ente y alredor d'estes consonantes l'acadiu usa diversos [[infixu|infixos]], [[prefixu|prefixos]] y [[sufixu|sufixos]] que tienen funciones gramaticales y de formación lexical diverses. El patrón consonante-vocal sirve pa espandir o modificar el significáu base de les temes. La radical puede ser simple o doble (allargada). Esta diferenciación ye relevante pa determinar el significáu de la pallabra.

==== Sustantivos ====

===== Casu, númberu y xéneru =====
L'acadiu tien dos xéneros, ''masculín'' y ''femenín''. Los sustantivos y axetivos femeninos tienen polo xeneral un ''-(a) t'' a la fin de la so base, como nel [[Idioma árabe|árabe]]. El sistema de declinación ye senciellu. En singular contién tres casos, el [[nominativu]], el [[xenitivu]] y [[acusativu]]), pero en plural solu dos casos: el nominativu y el casu oblicuu. Los axetivos concuerden en casu, númberu y xéneru colos sustantivos y polo xeneral asítiense detrás d'estos.

Un exemplu de los sustantivos ''šarrum'' (rei) y ''šarratum'' (reina) y del axetivu ''dannum'' (fuerte) amosar na siguiente tabla col sistema de declinación en babiloniu antiguu:



===== Estaos =====
El sustantivu acadiu tien tres tipos d'estaos nominales. Estos espresen la rellación sintáctica del sustantivu con otres partes de la oración. El ''status rectus'' (estáu principal) ye la forma básica. El ''status absolutus'' (estáu absolutu) utilízase cuando un sustantivu ye usáu nuna oración nominal (p. ex. ''A ye un B'') como predicáu.



Si'l sustantivu ye siguíu por un [[pronome posesivu]] o por un sustantivu en [[xenitivu]], tien que tar en ''[[status constructus]]'', que con frecuencia se forma como'l ''status absolutus'' por aciu la separación del sufixu del casu.





Tamién puede crease un enllaz xenitivu por aciu la partícula ''ša''. El sustantivu del que depende la frase en xenitivu ta entós en ''status rectus''. La mesma partícula úsase tamién pa enllazar oraciones relatives.





==== Verbos ====

===== Morfoloxía de los verbos =====
Los [[verbu|verbos]] pueden clasificase según cuatro tipos de temes. La tema base ye la forma inicial. La tema duplicada (D) usar pa producir les formes del aplicativo, [[acusativu]] ya intensivu. Esta tema recibe'l so nome de la duplicación del radical mediu, que ye típica d'esta forma, anque tamién apaez nes otres. La tema de tipu Š (xeneráu col prefixu ''š-'') usar pal causativu. Nes formes D y Š los prefixos de la conxugación camuden el so vocal a /o/. La tema N espresa'l pasivu. L'elementu ''n-'' nesti casu afacer a la primer consonante que lo sigue, que ye allargada. En delles formes nun ta frente a una consonante, polo que caltién la so forma orixinal.



Una forma verbal finita del acadiu ta siempres en concordanza col suxetu de la [[Oración (gramática)|oración]]. Esta concordanza márcase siempres por un prefixu, en delles formes tamién por un sufixu adicional. Los prefixos de les formes G y N estremar de les de les temes D y Š pol so vocal.

Na siguiente tabla pueden vese toles formes congruentes del verbu ''PRS'' (decidir, estremar) nel pasáu de los cuatro tarrezas (ver enriba pa la traducción). Como se ve, los xéneros gramaticales namái s'estremen na segunda persona del singular y na tercer persona del plural.



Amás de la concordanza col suxetu puede haber hasta dos sufixos [[pronome|pronominales]] amestaos al verbu. Estos marquen el casu direutu ya indireutu. Los sufixos pronominales son iguales pa toles bases verbales. Los xéneros gramaticales, al contrariu que nel casu de la concordanza, estrémense tantu na segunda como na tercer persona del singular y del plural.

Cuando se marquen los casos direutos ya indireutos coles mesmes, l'oxetu indireutu ([[dativu]]) preciede al oxetu direutu o [[acusativu]].
Los sufixos pal oxetu indireutu de la primer persona del singular (''a mi'', ''pa mi'') correspuenden a los sufixos de la forma ventiva. Úsase ''-am'' cuando la concordanza ye ensin sufixu, ''-m'' tres el sufixu ''-ī'' y ''-nim'' dempués de los sufixos ''-ā'' y ''-ū''.
Los sufixos ventivos apaecen con frecuencia xunto con otros sufixos dativos o colos sufixos de la primer persona singular del acusativu.

La siguiente tabla contién les formes de los sufixos oxetos usaos en babiloniu antiguu:



La ''-m'' de los sufixos dativos asimilar a les siguientes consonantes (ver exemplu 7). Los siguientes exemplos ilustren l'usu de los morfemes en cuestión:





==== Estativo ====
Una forma bien usada que puede construyise de substantivos y axetivos ye'l pasivu d'estáu o estativo. Substantivos que siguen al predicativu (en status absolutus) equivalen al verbu **ser**. Xunto con un substantivo o axetivu verbal usar pa espresar un estáu o situación. Esti estativo equival al pseudoparticipio del exipciu antiguu. La siguiente table amuesa les diverses formes col substantivo ''šarrum'' (rei), l'axetivu ''rapšum'' (anchu) y l'axetivu verbal ''parsum'' (decidíu).



''šarr-āta'' puede significar "fuisti rei", "yes rei" y "vas ser rei". El estativo nun espresa la temporalidá.

==== Pronomes ====
Como n'otros idiomes semites, n'acadiu hai distinción de xéneru na segunda persona del singular.
Na siguiente preséntense los pronomes personales acadios xunto cola equivalencia n'[[Idioma árabe|árabe estándar]], [[Idioma hebréu|hebréu]], [[Idioma araméu|araméu]] bíblicu y
español.
{|
| valign="top" |


===== Pronomes enclíticos =====
Los pronomes enclíticos son los siguientes:
:
<references group="t5"/>

===== Pronomes demostrativos =====
Los [[Pronome demostrativu|pronomes demostrativos]] acadios difieren de la variedá de los idiomes semites occidentales. La siguiente tabla amuesa los pronomes demostrativos acadios acordies cola deixis cercana y alloñada:
:

===== Pronomes relativos =====
Los [[Pronome relativu|pronomes relativos]] del acadiu pueden trate na siguiente tabla:
:
Al contrariu que los pronomes relativos plurales, los pronomes relativos sengulares acadios tornar por completu. Sicasí, solo la forma ''ša'' (singular masculín acusativu) sobrevivió, ente que les otres formes sumieron col tiempu.

===== Pronomes interrogativos =====
La siguiente tabla amuesa los pronomes interrogativos acadios:
:

==== Preposiciones ====
L'acadiu tien [[preposición|preposiciones]] formaes por una sola pallabra (p. ex. ''ina'' (en, de, por, baxu), ''ana'' (a, para, escontra), ''adi'' (hasta), ''aššo'' (por cuenta de), ''eli'' (en, sobre), ''išel to/ultu'' (de), ''mala'' (según), ''itti'' (con)). Tamién tien delles preposiciones compuestes con ''ina'' y ''ana'' (p. ex. ''ina maḫar'' (para), ''ina balu'' (ensin), ''ana ṣēr'' (escontra), ''ana maḫar'' (ante)). Toles preposiciones son siguíes del [[xenitivu]].

Exemplos: ''ina bītim'' (en casa, de casa), ''ana... dummuqim'' (pa faer...), ''itti šarrim'' (col rei), ''ana ṣēr mārīšo'' (al so fíu).

==== Numberales ====
Na escritura cuneiforme los númberos escribíense usualmente en forma de cifres. Por eso entá nun se sabe con certidume cómo se deben lleer munchos númberos. Los numberales apaecen en ''status absolutus'' cuando tán siguíos d'un sustantivu al que determinen. Como otros casos son bien raros, solo conócense les formes del ''status rectus'' de dellos numberales. Los numberales 1 y 2, según 21-29, 31-39, 41-49 etc., concuerden en xéneru gramatical col sustantivu que determinen. Los numberales 3-20, 30, 40 y 50 amuesen una polaridá de xéneru: ante los sustantivos masculinos apaez la forma femenina y ante los femeninos, la forma masculina. Esta polaridá ye típica pa los idiomes semites y tamién apaez nel [[árabe clásicu]]. Los numberales 60, 100 y 1000 son iguales en dambos xéneros. El sustantivu ta en plural a partir de dos. Nel casu de partes del cuerpu que vienen en pares puede apaecer la forma [[dual]], que nun ye granible. Exemplos: ''šepum'' (pie) convertir en ''šepān'' (dos pies).

Los númberos ordinales creyer polo xeneral al amestar un sufixu de casu a la forma nominal ''PaRuS'', onde P, R y S han de reemplazase poles consonantes del numberal en cuestión. Ye de notar que nel casu del númberu unu l'ordinal y el cardinal son iguales. Col númberu cuatro produz una [[metátesis]]. La siguiente tabla amuesa les formes masculín y femenín de dellos numberales cardinales acadios y los ordinales correspondientes.



Exemplos: ''erbē aššātum'' (cuatro esposes) (nótese l'usu del numberal masculín), ''meʾat ālānū'' (cien ciudad).

==== Formación de pallabres ====
L'idioma acadiu, amás de la derivación de diverses bases verbales, tien numberoses formaciones nominales de los raigaños verbales. Una nominalización bien frecuente ye la forma ''ma-PRaS''. Esta puede espresar el sitiu d'un sucesu, la persona que realiza daqué, pero tamién otres coses. Si una de les consonantes del raigañu (radicales) ye un soníu llabial (p, b, m), el prefixu convertir en ''na-''. Exemplos: ''maškanum'' (sitiu) de ''ŠKN'' (poner), ''mašraḫum'' (gloria) von ''ŠRḪ'' (ser pimpanu), ''maṣṣarum'' (guardián) de ''NṢR'' (vixilar), ''napḫarum'' (suma) von ''PḪR'' (sumar, resumir).

La forma ''maPRaSt'' ye un patrón asemeyáu. Los sustantivos creaos por aciu esta forma son de xéneru femenín. Úsense equí les mesmes regles que pa la forma maPRaS-Form. Exemplu: ''maškattum'' (depósitu) de ''ŠKN'' (poner), ''narkabtum'' (xarré) de ''RKB'' (acaballar, dir).

El sufixu ''-ūt'' sirve pa producir sustantivos astractos. Los sustantivos creaos con esta forma son femeninos. El sufixu puede ser amestáu a sustantivos, axetivos y verbos. Exemplos: ''abūtum'' (paternidá) de ''abum'' (padre), ''rabûtum'' (grandor) de ''rabûm'' (grande), ''waṣūtum'' (partida) von ''WṢJ'' (dise).

Tamién hai numeross verbos creaos a partir de sustantivos, axetivos y numberales. Polo xeneral créase una base D a partir del raigañu del sustantivu o axetivu, lo que llogra'l significáu "convertise en X" o "convertir en X". Exemplos: ''duššûm'' (dexar brotar) de ''dišo'' (monte), ''šullušum'' (faer daqué per tercer vegada) de ''ša elāš'' (trés).

==== Sintaxis ====

===== Frase nominal =====
Tolos determinantes d'un substantivo vienen dempués d'esti sacante nel casu de los numberales. Esto ye asina p'axetivos, oraciones relatives y aposiciones. El siguiente exemplu amuesa un analís de la frase ''erbēt šarrū dannūtum ša ālam īpušū abūja'' (los cuatro reis fuertes, que construyeron la ciudá, los mios padres).



===== Sintaxis de la oración =====
L'orde preferíu de la oración n'acadiu ye [[Suxetu-oxetu-verbu]]. Esti orde, raru pa los idiomes semíticos, ye productu de la interacción col [[sumeriu]], que tamién tien esti orde. Sicasí, en testos lliterarios pueden reparase otres formes. Unu de los efeutos lliterarios ye'l revertir l'orde normal. Un exemplu del cilindru de Babonides (2:20-2:21) amuesa esto:



Les formes verbales de les oraciones subordinaes qu'empiecen con una conxunción lleven el sufixu subordinativu ''-o''. Este sume si usa otru sufixu con una vocal inicial. La única conxunción que siempres apaez ensin subordinativu na forma verbal ye ''šumma'' (si, cuando). Entá nun se sabe cuál ye la razón d'esto. Otres conxunciones son ''ša'' (pa oraciones relatives), ''kī(ma)'' (que, tan llueu, cuando), ''ūm'' (cuando, mientres), ''adi'' (mientres) y ''aššum'' (porque).

L'acadiu nun usa cópules nes oraciones nominales. En cuenta de ello, apaez el sustantivu en forma predicativa o l'axetivu en forma estativa. Exemplu: ''Awīlum šū šarrāq.'' (''esti home ye un lladrón'', o, más lliteralmente, home esti lladrón).

=== Vocabulariu ===
El vocabulariu acadiu ye predominantemente d'orixe semita.
De siguío amuésense dellos exemplos del acadiu en comparanza con otros idiomes semites:



Aun así, les condiciones especiales del so desenvolvimientu históricu fixeron qu'haya munchos elementos ensin una rellación evidente con idiomes de la mesma familia. Esto llevó a los llingüistes a clasificar l'acadiu nun subgrupu particular, el de "llingua semita oriental". Dalgunes d'estes pallabres ensin rellacionar con otros idiomes semites son: ''māru'' "fíu" (en semita usualmente *''bn''), ''qāel to'' "mano" (en semita *''jd''), ''šēpu'' "pie" (en semita *''rgl''), ''qabû'' "dicir" (en semita *''qwl''), ''izuzzu'' "tar de pies" (en semita *''qwm''), ''ana'' "a, pa" (en semita *''li''), etc.

El vocabulariu acadiu tien munchos préstamos del [[Idioma sumeriu|sumeriu]] y del [[Idioma araméu|araméu]]. Les pallabres emprestaes del araméu nos primeros sieglos del I mileniu e.C. usábense principalmente nel norte y centru de Mesopotamia, ente que los préstamos sumerios usar en tola zona en que se falaba'l acadiu. Amás de estos idiomes, tomáronse dellos sustantivos rellacionaos colos caballos y cola vida casera del idioma hurrita y del [[Idioma casita|casina]]. Delles pallabres vinieron del [[ugarítico]].

La siguiente tabla contién exemplos de préstamos n'acadiu.



Pero l'acadiu tamién foi fonte de préstamos, sobremanera al sumeriu. Dellos exemplos: sumeriu ''da-rí'' (continuu, del acadiu ''dāru''), sumeriu ''ra-gaba'' (mensaxeru, del acadiu ''rākibu'').

== Escritura ==
L'antiguu acadiu utilizar dende 2600 e.C. , aproximao, en tablillas de magre, y escribióse cola [[escritura cuneiforme]] adoptada de los [[sumerios]]. A diferencia del [[sumeriu]], l'acadiu foi tresformándose gradualmente nun [[sistema silábicu]] dafechu formáu. El calter [[logograma|logográfico]] d'esta escritura pasó a un segundu planu. Sicasí utilizábase entá'l respeutivu logograma, sobremanera en pallabres bien frecuentes como “Dios”, “Templu”, ente otres. Asina, llegó a representase per un sitiu col signu AN la pallabra "Dios", y por otru al dios [[Anu|An]]; tamién yera'l [[sílaba|signu silábicu]] de ''an''; amás yera'l [[signu determinativo]] de los nomes de dioses.



=== Desciframientu ===
El danés [[Carsten Niebuhr]] redescubre'l acadiu en [[1767]], cuando prepara grandes cantidaes d'escritures cuineiformes y presentar en [[Dinamarca]]. De momentu empiecen numberosos esfuercios por descifrar la escritura. Los testos políglotes que contienen, ente otres, partes en persa antiguu y acadiu, resulten particularmente útiles. Como munchos nomes de reis apaecen nestos testos, ye posible identificar siquier dellos símbolos cuneiformes que [[Georg Friedrich Grotefend]] presenta al públicu en [[1802]]. Yá nesi momentu la xente reconoz que l'acadiu ye un idioma semíticu. L'ésitu definitivu nel desciframientu de la escritura y del idioma acadiu llograr nel [[sieglu XIX]] [[Henry Creswicke Rawlinson|Henry Rawlinson]] y [[Edward Hincks]].

== Exemplu d'acadiu ==
El siguiente testu ye'l séptimu párrafu del [[Códigu de Hamurabi]], redactáu escontra'l sieglu XVIII e.C. Les abreviatures ''St.cs.'' y ''St.abs.'' signifiquen ''status constructus'' y ''status absolutus''.



**Traducción:*' *Cuando un ciudadado merca o recibe de la mano d'otru ciudadanu o del esclavu d'un ciudadanu ensin testigu o contrato plata, oru, un res, una oveya, un pollín o otra cosa, ye un lladrón y va ser matáu.*

== Acadiu dixital ==
Los formatos tipográficos dixitales pa representar l'acadiu nun tán usualmente instalaos n'ordenadores normales, pero pueden instalase si baxar de diversos sitios.

[[Unicode]] (versión 5) confier-y a la escritura cuneiforme sumeriu-acadia los siguientes rangos:

* U+12000 a U+1236E (879 calteres) "cuneiforme sumeriu-acadiu".
* U+12400 a U+12473 (103 calteres) "númberos cuneiformes".

== Lliteratura n'acadiu ==
* Épica d'[[Atrahasis]]: poema del entamu del II mileniu e.C.
* [[Enuma Elish]]: poema babilónicu que narra l'orixe del mundu escritu aproximao nel sieglu XVII e.C. 
* [[Poema de Gilgamesh|Épica de Gilgamesh]]: orixinalmente escrita en sumeriu, la versión estándar apaeció n'acadiu ente'l sieglu XIII y el XI e.C. , y rellata les aventures de [[Gilgamesh]] y el so amigu Enkidu.

== Documentos importantes n'acadiu ==
* [[Cartes d'Amarna]]
* [[Códigu d'Hammurabi]]

== Estudios d'acadiu ==
Polo xeneral ufiértense estudios d'acadiu en cursos d'Arqueoloxía y de Asirioloxía.
Ente les universidaes del mundu hispánicu qu'ufierten cursos d'asiriu atopa la [[Universidá de Barcelona]] colos sos estudios d'[[Asirioloxía]].

La [[Universidá de Heidelberg]] ufierta estudios d'acadiu dientro de la carrera de asiroloxía.

== Bibliografía sobre l'idioma acadiu ==

=== Gramátiques ===

==== N'alemán ====
* Rykle Borger: *Babylonisch-assyrische Lesestücke.* Roma 1963.
** Teil I: *Elemente der Grammatik und der Schrift. Übungsbeispiele. Glossar.*
** Teil II: *Die Texte in Umschrift.*
** Teil III: *Kommentar. Die Texte in Keilschrift.*
* Kaspar K. Riemschneider: *Lehrbuch des Akkadischen.* Enzyklopädie, Leipzig 1969, Langenscheidt Verl. Enzyklopädie, Leipzig 1992 (6. Aufl.). ISBN 3-324-00364-4.

==== N'inglés ====
* Richard Caplice: *Introduction to Akkadian.* Biblical Institute Press, Rome 1988, 2002 (4. edición). ISBN 88-7653-566-7.
* John Huehnergard: *A Grammar of Akkadian*, Eisenbrauns; New Ed edition. ISBN 978-1-57506-922-7.

=== Diccionarios ===
* Jeremy G. Black, Andrew George, Nicholas Postgate: *A Concise Dictionary of Akkadian.* Harrassowitz-Verlag, Wiesbaden 2000. ISBN 3-447-04264-8.
* Wolfram von Soden: *Akkadisches Handwörterbuch.* 3 Bde. Wiesbaden 1958-1981. ISBN 3-447-02187-X.
* Martha T. Roth, ed.: *The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago.* 21 vols. in 26. Oriental Institute of the University of Chicago, Chicago 1956-2010. ([http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/cad/ disponible gratis online] )

=== Lliteratura sobre temes específiques ===

==== N'inglés ====
* Ignace J. Gelb: *Old Akkadian Writing and Grammar.* Materials for the Assyrian dictionary. Bd 2. [[University of Chicago Press]], Chicago 1952, 1961, 1973. ISBN 0-226-62304-1 .

==== N'alemán ====
* Markus Hilgert: *Akkadisch in der Ur III-Zeit.* Rhema-Verlag, Münster 2002. ISBN 3-930454-32-7.
* Walter Sommerfeld: *Bemerkungen zur Dialektgliederung Altakkadisch, Assyrisch und Babylonisch.* In: *Alter Orient und Altes Testament* (AOAT). Ugarit-Verlag, Münster 274.2003. 

== Referencies ==


== Bibliografía ==
* 

== Enllaces esternos ==

* 
* [http://xoomer.virgilio.it/bxpoma/akkadeng/akkadian.htm Gramática, pronunciación, hestoria, etc. (n'inglés).]
* [http://www.sron.nl/~jheise/akkadian/noun.html Gramática del acadiu (n'inglés).]
* [http://www.gatewaystobabylon.com/introduction/ita/start.htm Introducción y Lleición 1 de *Introduction to Akkadian'' de R. Caplice (n'inglés).]
* Diccionariu y testos n'acadiu (n'inglés).
* Formatos tipográficos pa representar la escritura cuneiforme.

## Ver tamién
* Araméu
* Imperiu acadiu
* Grotefend
* Sumeriu
* Uruk