open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kofi Annan

**Kofi Atta Annan**  foi un diplomáticu, economista y políticu de Ghana, séptimu Secretariu Xeneral de la Organización de les Naciones Xuníes (ONX). Entamó'l so mandatu na Secretaría de la ONX el 1 de xineru de 1997. Foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz de 2001.

## Biografía personal
Kofi Annan yera fíu de Henry Reginald y Victoria Annan. El so nome indica el día de la selmana nel que ñació y el llugar que ocupa na so familia; asina ye que Kofi quier dicir que ñació de vienres, y Annan que yera'l cuartu fíu de la familia. Annan tenía una hermana ximielga, algo considerao como un regalu mui especial na cultura tradicional de Ghana; la so hermana Efua Atta morrió en 1991 (Atta significa ximielgu en Fante).

La familia Annan yera parte de la élite del país; los sos güelos y un tíu yeren xefes tribales. So pá yera metá Ashanti metá Fante; mientres que so má yera Fante. El padre de Annan trabayó bien de tiempu como encargáu d'exportaciones pa la empresa de cacao Lever Brothers company.

Annan estudió na Universidá de ciencia y teunoloxía de Kumasi y depués nel Macalester College, en Saint Paul (Estaos Xuníos), en 1961, onde termina la so llicenciatura n'economía. Darréu entra nel Institutu d'Altos Estudios Internacionales de Xinebra (Suiza) (1961 - 1962) y nel Institutu de Teconoloxía de Massachusetts (1971 - 1972) onde cursa los estudios de tercer ciclu d'economía.

Entama a trabayar na Organización Mundial de la Salú en 1962 como funcionariu d'administración y presupuestu. Depués ocupó un puestu na comisión económica de les Naciones Xuníes p'África, n'Adís Abeba. Igualmente pasó por otra riestra de puestos de responsabilidá na Organización. En 1990, depués de la invación de Kuwait por Iraq, Annan recibió l'encargu especial, por parte del Secretariu Xeneral, d'organizar la repatriación d'Iraq de más de 900 funcionarios internacionales y residentes de países occidentales. Darréu dirixó'l primer equipu de Naciones Xuníes encargáu de negociar con Iraq sobre la cuestió de la venta de petroleu pa financiar l'ayuda humanitaria.

Annan taba casáu con Nane Maria Annan, una abogada y artista sueca que ye sobrina llonxana de Raoul Wallenberg. De los tres fíos que tuvo la pareya, Kojo Annan y Ama Annan son del anterior matrimaniu de Kofi cola nixeriana Titi Alakija. Divorciáronse a finales de los años 1970. La tercera fía, Nina Cronstedt de Groot, ye frutu del anterior matrimoniu de Nane Maria Annan. Kojo Annan tuvo na mirada de la prensa internacional en 2005 pola so presunta rellación col desvíu de fondos del programa Petroleu por alimentos.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografia de Kofi Annan (web de los premios Nobel)
* Biografia de Kofi Annan (web de la ONX)
Nate

**Nate** (네이트), ye un fabricante d'internette grupo de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu telecomo, tamién coreanu ún de los principales greyos del mundu.
## Referencies

## Enllaces esternos
*Nate Homepage (in Coreana)
*Nate Search Homepage (in Coreana)
*Nate Drive Homepage  (in Coreana)
*Nate On Homepage (in Coreanahttp://smsnoti.nate.com/evt_stock_photo/event_main.htm )
LIG

**LIGNEX1 Co, Ltd.** (엘아이지넥스원, LIG넥스원), ye una compañía aseguradora de Corea del Sur. El nome comercial **LIG** ta compuestu poles sigles del lema n'inglés **Life Insurance Group**.
## Referencies

## Enllaces esternos
Páxina de LIGNEX1 Coreaña
Década

Una **década** o un **deceniu** ye una unidá de tiempu qu'equival a un total de diez años. 

Equí ta una llista completa de les décades dende'l sieglu XIX:

*[[Sieglu XXI]]*
2000 | 10 | 20 
*[[Sieglu XX]]*
1900 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90
*[[Sieglu XIX]]*
1800 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90



## Referencies

## Enllaces esternos
Guzmán Marqués

**Guzmán Marqués**  ye un violinista pixuatu. Formó xunto a Marcos Llope, Elías García y Fonsu Mielgo el grupu de música asturiana Llan de Cubel.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ruta Real Persa

La **Ruta Real Persa** fo una antigua carretera construida pol rei persa Daríu I nel sieglu V e.C.. Daríu construyó la carretera pa facilitar les rápides comunicaciones al traviés del so imperiu dende Susa hasta Sardes. Estos correos podíen viaxar 2.699 km en siete díes. L'historiador griegu Herodotu escribío: *Nun hai nada nel mundiu que viaxe más aína qu'estos correos perses*. L'alabanza qu'Herodotu dedicó a estos mensaxeiros, *nin ñeve nin lluvia nin calor nin escuridá de la nueche torga-ys pa cumplir la xera propuesta cola mayor velocidá*, convirtíose nel eslogan oficiosu de Correos.

## Percorríu de la Ruta Real
El percorríu de la carretera reconstruyóse al traviés de los escritos d'Herodotu, de restos arqueolóxicos, y d'otres fontes históriques. Escomenzaba nel oeste en Sardes (a unos 96 km al este d'Esmirna na actual Turquía), viaxaba pal este, anguaño nel centru de la parte septentrional de Turquia hacia l'antigua capital asiria, Ninivé (anguaño Mosul, Iraq), dende ellí empobinaba pal sur hacia Babilonia (anguaño Bagdá, Iraq). Cerca de Babilonia, la ruta dixebrábase, una viaxaba hacia'l noroeste y l'oeste cruciando Ecbatana, siguiendo la Ruta de la Seda, la otra continuaba pal este hacia la futura capital persa, Susa (anguaño n'Irán, y hacia el sureste pa Persépolis.

## Historia de la Ruta Real
A causa de que la ruta nun siguía nin el camín más curtiu nin el más fácil ente las ciudaes importantes del Imperiu persa, los arqueólogos creen que les seiciones más occidentales de la ruta pudieran construyise polos reis asirios, yá que la ruta sigui al traviés del corazón del so antiguu imperiu. Los segmentos más orientales (anguaño nel norte d'Irán) coinciden cola mayor ruta comercial conocida. la Ruta de la Seda.

Si qu'asina, Daríu I fizo que la Ruta Real tuviera la reconocencia actual al ameyorar la calzada y coneutar partes estremaes creando un enxeme unificáu, orixinariamente comu un mou rápidu de comunicación pal usu de los mensaxeiros del reinu o *pirradaziš*

L'ameyoramientu de la carretera que fizo Daríu fo de tala calidá que la Ruta siguióse emplegando na dómina romana. Una ponte en Diyarbakir, Turquía, inda sigue emplegándose dende esta dómina.

## Referencies culturales de la Ruta Real
Euclides dixo, a la suxerencia de Tolomeu I de deprender fácilmente les matemátiques:*Nun hai una ruta real na xeometría*. Nún contestu modernu esta frase fo retomada pol inxenieru informáticu Fred Brooks nel ensayu *No Silver Bullet*, u caltenía al rodiu de les meyores na informática: *Nun hai una ruta real, pero hai una ruta*.
## Referencies

## Enllaces esternos
Conseyu de Gobiernu del Principáu d'Asturies

El **Conseyu de Gobiernu del Principáu d'Asturies** o **Gobiernu del Principáu d'Asturies**, ye una de les instituciones estatutaries que conformen el Principáu d'Asturies, siendo'l muérganu cimeru colexáu que dirixe la política y l'Alministración que xurde de la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies y que tien asignada la función executiva, pa ser fiel al principiu de división de poderes.

## Composición

Preside'l Conseyu de Gobiernu'l Presidente del Principáu d'Asturies, quien ye escoyíu pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies ente los sos miembros. Ésti al empar escueye a los titulares de les conseyeríes y al vicepresidente, quien puen ser miembros o non de la Xunta Xeneral.

## Conseyu de Gobiernu actual

## Ver tamién
* Presidente del Principáu d'Asturies
* Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies
* Conseyos de Gobiernu d'Asturies dende 1982

## Referencies

## Enllaces esternos

* www.asturias.es
Dominique de Villepin

**Dominique Marie François René Galouzeau de Villepin**  ye un políticu, diplomáticu y escritor de Francia, Primer Ministru dende'l 31 de mayu de 2005, aunque desenvolviera dellos cargos de responsabilidá al llau de Jacques Chirac, al que ta xuníu políticamente dende la década de 1980.

La so rellación con Chirac féxo-y xubir puestos nel partíu de centru derecha francés UMP, sicasí, nun algamó relevancia pública internacional hasta que foi nomáu Ministru d'Asuntos Esteriores, cargu dende'l que defendiera la oposición francesa a la invasión d'Iraq en 2003.

Ta casáu y tien trés fíos, y tien espublizao dellos poemarios y ensayos sobre historia y política.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía oficial  (n'inglés)
Día de gües

El **día de gües** ye una midida de superficie d'usu rural. Equival aproximao a **1.250** metros cuadraos, anque tamién se dan casos nos que la equivalencia ye d'aproximao **1.800** metros cuadraos. Emplegábase enforma nes transaiciones de finques y sigue siendo la referencia de superficie habitual en munches zones d'Asturies, sobremanera cuando se fai referencia a finques y montes de muncha estensión.

El so orixe ta na equivalencia cola superficie de tierra que ye capaz a llabrar una pareya de gües nun día.

## Referencies

## Enllaces esternos
Busgosu

El **busgosu** ye un personaxe de la mitoloxía asturiana y d'otres de la fastiella cantábrica.

## Carauterístiques
El **busgosu** ye un ser metá home metá castrón. Tien tupida cabella, les sos pates son de castrón al igual que los cuernos que tien na tiesta. El torsu y los brazos, al igual que'l so rostru, ye humanu. Viste con traxe y sombreru verde. Esisten dos mitos, unu nel oriente, el cualu aseméyase más al mitu cántabru, onde'l busgosu ye benefactor y guía a los pastores cuando se pierden, o echa un gabitu pa iguar les cabañes de les brañes. L'otru mitu, más espardíu nel occidente d'Asturies, diz que'l busgosu ye'l señor de la viesca y de tolo qu'habita nella. Ye enemigu encarnizáu de los lleñadores y cazadores. Probablemente esti mitu fuera introducíu polos ferreros vascos afitaos n'Asturies nel sieglu XVII, magar qu'otros estudiosos del tema considérenlu un mitu llariegu.

## Ver tamién
* Mitoloxía asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuélebre

El **cuélebre**, o a vegaes tamién y raramente ***dragón*** ye un animal mitolóxicu qu'apaez de xeitos diversos en delles cultures de tol mundu, con diferentes simbolismos asociaos.

Les interpretaciones más conocíes de cuélebres son los **cuélebres europeos**, derivaos de la tradición popular y de la mitoloxía de Grecia y Próximu Oriente, y tamién los **cuélebres orientales**.

## Denominación

La pallabra ***cuélebre*** vien del llatín *coluber*, "culiebra machu", mientres que'l términu ***dragón*** vien del llatín *draco* ("cuélebre"), que deriva del griegu  (*drákōn*), "dragón, culiebra escomanada, o culiebra d'agua", que probablemente venga del verbu  "ver nidiamente".

El términu más xeneralizáu pa esti animal fantásticu na llingua asturiana ye'l de ***cuélebre***, apaeciendo'l términu ***dragón*** mui poques veces na documentación medieval llatina; quiciabes nun trunfó esti términu énte l'autóctonu *cuélebre* al pasar a la forma *tragón*, con tracamundiu ente los grupos iniciales *dr-* > *tr-* y confundise na significación con *tragar* y *tragu*.

## Carauterístiques

Ye una culiebra xigantesca con ales, que curia y vixila ayalgues o a les xanes. Como son inmortales en pasando los sieglos les escames vuélvense-yos tremendamente grueses ya incaltriables, y sálen-yos ales d'esperteyu, asemeyándose más a un dragón qu'a una culiebra. Nun suel movese muncho del sitiu que curia, cuando lo fai ye pa comer ganáu o a los homes. Nes histories de cuélebres más conocíes suel matase a esti dándo-y de comer una piedra ferviendo, o con una fogaza de boroña enllena d'alfileres. Otru mitu rellacionáu col cuélebre ye'l de la «piedra del cuélebre», dizse que seis culiebres axúntense al cuélebre y les babes de toos ellos al endurecese formen dicha piedra; esta piedra cura ciertes enfermedaes.

Tamién se diz que los cuélebres son xanes embruxaes y qu'al matalos tórnense de nuevo xanes.

## El cuélebre na toponimia asturiana

La figura del cuélebre ta espardida per tola xeografía asturiana, na toponimia menos, cásique siempres rellacionao con cueves y fontes; en Mestas de Con (Cangues d'Onís) esisten tres cueves mui próximes conocíes como *Cueves del Cuélebre*; tamién cerca de Cuerres (Cangues d'Onís) esiste'l ***Pozu del Cuélebre***. Nun son pocos los llugares que lleven el nome como complementu de fonte, o de ramada; asina, en Sobrefoz, esiste la *Ramada del cuélebre*, pues dizse que (pol aspeutu del llugar) per ellí baxó'l cuélebre dexando'l rastru propiu d'un *ramu* que s'arrastra pa tresportar daqué -como narria-. Más cueves col nome, o que se diga que nelles vive'l cuélebre alcontrámosles en Saliencia (Somiedo), Uviéu, o Brañaseca (Cuideiru).

Más nomes de llugar: *prau del Cuélebre* en **Xienal** (Quirós), y braña de **Valdecuélabre** (Somiedo):

## Ver tamién

* Mitoloxía asturiana

## Referencies
Sumiciu

El **sumiciu** ye un personaxe de la mitoloxía asturiana.

## Carauterístiques
Ye menos conocíu que'l Trasgu, pero al igual qu'esti, ye un duende llariegu. Se-y asocia colos despistes y les desapaiciones d'obxetos, siendo perhabitual n'Asturies oyir la expresión «llevolu'l sumiciu» o «paez obra del sumiciu». Ye d'un tamañu sumamente pequeñu o dafechu invisible, ya que nun se-y suel ver.

## Ver tamién

* Mitoloxía asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos
Metru cuadráu

Un **metru cuadráu** ye, por definición, l'área encerrada nun cuadráu onde los sos llaos miden un metru de llargu. Ye la unidá d'área nel Sistema Internacional d'Unidaes.

Represéntase col símbolu **m²**.

Un metru cuadráu equival a:
* 0,000001 quilómetros cuadraos.
* 10.000 centímetros cuadraos.
* 0,000247105381 acres.
* 1,195990 yardes cuadraes.
* 10,763911 pies cuadraos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Condottiere

Los ***condottieri*** (en singular *condottiero)* yeren capitanes de tropes mercenaries al serviciu de les ciudaes-estáu italianes dende finales de la Edá Media hasta mediaos del sieglu XVI. La pallabra condottiere vien de condotta, que designaba'l contratu ente'l capitán de los mercenarios y el gobiernu que se valía de los sos servicios.

Los condottieri consideraben la guerra como un arte. Buscaben riqueza, fama y tierres pa sí, y nun taben lligaos por llazos patrióticos a la causa que defendíen. Yeren famosos pola falta d'escrúpulos, y podíen cambiar de bandu , hasta en mediu de la batalla si alcontraben quien -yos pagare más.

Los primeros *condottieri* foron mercenarios estranxeros, principalmente alemanes, pero nel sieglu XV yeren cuasi toos italianos. Esti sieglu ta consideráu como la so edá d'oro, con figures como Angelo Tartaglia, Gattamelata o Bartolomeo Colleoni. sicasí, al entamu'l sieglu XVI nun foron quien a facer frente, coles sos táctiques anticuaes, a los exércitos modernos qu'invadieron Italia. Los condottieri acabaron desapaeciendo hacia 1550.

## Condottieri famosos
* Ruggiero da Flor (c. 1268-1305) ;
* Malatesta da Verucchio (1212-1312) ;
* Castruccio Castracani ;
* Walter de Brienne ;
* Cangrande della Scala (1291-1329) ;
* Guidoriccio da Fogliano, muertu en 1352, capitán del exércitu de Siena. La so victoria sobre Montemassi, en 1328,ta representadua nun frescu de Simone Martini nel Palazzo Pubblico de Siena ;
* Luchino dal Verme (c. 1320-1372) ;
* "Sir" John Hawkwood (Giovanni Acuto, c. 1320-1394) ;
* Giovanni Ordelaffi (1355-1399) ;
* Angelo Tartaglia (1370-1421)
* Othon IV de Brunswick-Grubenhagen, muertu en 1399 ;
* Facino Cane de Casale (c. 1360-1412) ; 
* Andrea Fortebracci, conocíu como Braccio da Montone (1368-1384) ;
* Alberico da Barbiano (1344-1409), organizó la Compañía de San Xurde pa lluchar contra los franceses ; Donatello llevantó-y una estatua ecuestre en Padua ;
* Jacopo dal Verme (1350-1409) ;
* Muzio Attendolo, conocíu como *[[Sforza]]* (1369-1424) ; 
* Giovanni Vitelleschi (muertu en 1440) ;
* Erasmo da Narni, conocíu como *Gattamelata* (1370-1443) ;
* Niccolò Piccinino (1380-1444) ; 
* Francesco Bussone da Carmagnola (1390-1432) ;
* Micheletto Attendolo ;
* Scaramuccia da Forlì (muertu en 1450) ;
* Francesco Sforza (1401-1466) ;
* Sigismondo Malatesta (1417-1468) ;
* Bartolomeo Colleoni (1400-1475) ;
* Federicu II da Montefeltro (1422-1482) ;
* Andrea Doria (1466-1560) ;
* Cesare Borgia (1475-1507) ;
* Niccolò di Pitigliano (mort en 1510) ;
* Bartolomeo d'Alviano (1455-1515) ; 
* Gian Giacomo Trivulzio (c. 1441-1518) ;
* Giovanni dalle Bande Nere (1498-1526) ;
* Ferrante Gonzaga (1507-1557) ;
* Albrecht de Wallenstein (1583 - 1634) ;

## Referencies

## Enllaces esternos
*Condottieri di ventura - Base de datos sobro los condotieros n'Italia ente 1300 y 1550 (n'italianu)
Manuel Llaneza

**Manuel Llaneza Zapico **  foi un sindicalista y políticu socialista asturianu, fundador del Sindicatu de los Obreros Mineros d'Asturies (SOMA) y alcalde de Mieres.

## Biografía
Manuel Llaneza nació'l 14 de xineru de 1879 en Veneros (parroquia de Lada, Llangréu).

A los dos años treslladóse cola so familia a Barruelo de Santillán, na cuenca minera de Palencia y ellí entamó a trabayar a los once años.

En 1902 vuelve a Asturies y trabaya na mina *Poca Cosa* de Mieres, ingresando nel PSOE un añu más tarde.

Por participar na *güelgona* de 1906, despidiéronlu del so trabayu y coló a Francia, onde trabayó de mineru y conoció'l sindicalismu francés y belxicano.

En 1910 volvió a Mieres y fundó en payares del mesmu añu'l "Sindicato de Obreros Mineros de Asturias" (SOMA), que s'integró al añu siguiente na UGT. Desempeñó'l cargu de secretariu xeneral d'esti sindicatu práuticamente de forma ininterrumpida hasta que morrió.

Tamién foi conceyal del ayuntamientu de Mieres dende 1911. Nes eleiciones municipales de 1911 accedio al cargu d'alcalde, puestu qu'ocupó hasta 1919.

Tuvo presu por ser ún de los cabezaleros de la fuelga revolucionaria de 1917.
En 1920-21 pronuncióse contra l'ingresu del PSOE na III internacional (comunista).

En 1923 foi elixíu diputáu a Cortes por Asturies, pero sólo llegó a ocupar l'escañu unos meses, al producise'l golpe d'estáu de Primo de Rivera. Na dómina de la dictadura, foi ún de los artífices de la política de collaboración cola patronal y hasta col gobiernu, llegando a entrevistase con Primo de Rivera en 1923. Ún de los mayores llogros de Llaneza foi la concesión de 25 céntimos por tonelada de carbón, destinada a construyir y caltener un orfanatu mineru. Tamién promovió la construcción de varies Cases del pueblu. Sicasí, esta collaboración recibió una fuerte contestación de les bases y, tres el XII congresu del PSOE de 1928 cambió d'orientación y desmarcose de la dictadura.

Manuel Llaneza representó a los mineros españoles nel Congresu Internacional de Xinebra de 1929. Un añu más tarde, el 24 de xineru morría, en viéspores de la cayida de la dictadura.

## Referencies

## Enllaces esternos
Horacio Fernández Inguanzo

**Horacio Fernández Inguanzo** , conocíu como *el paisano*, foi un dirixente comunista asturianu.

## Biografía
Horacio Fernández Inguanzo nació nuna familia numberosa en La Pesa, na parroquia de Pría (Llanes) el 9 de febreru de 1911.

De bien mozu entamó a trabayar, primero na cantina de la estación del Ferrocarril vasco-asturianu d'Uviéu y más tarde de botones nel Hotel Covadonga d'esta mesma ciudá.

Al entamar la Guerra Civil trabayaba de maestru y auxiliar d'oficina nel Orfanatu mineru asturianu y taba afiliáu a la *Federación de Trabajadores de la Enseñanza de Asturias*, organización que formaba parte de la Unión General de Trabajadores.

En 1936 entró nel PCE y allistóse como voluntariu nes milicies. Participó na guerra combatiendo en carros d'asaltu, llegando a graduase como teniente na Academia d'Artillería.

En 1937, cuando cayó’l frente d'Asturies ficiéronlu prisioneru y condenáronlu a muerte, anque conmutóse-y la pena pola de cadena perpetua. Tres varios años de trabayos forzaos, recibió l'indultu y lliberáronlu en 1943.

Yá en llibertá, siguió trabayando na enseñanza ya incorporóse a l'actividá política clandestina, como responsable del Comite Provincial d'Asturies del PCE. Les sos actividaes subversives valiéron-y una detención en 1945 y la conderga a nueve años de cárcel. 

Al recobrar la llibertá en 1954 formó parte de la direición provincial del PCE n’Asturies. Cinco años más tarde, en 1969, volvieron a detenelu y sufrió arrestu domiciliariu en Madrid hasta l'amnistía decretada por Adolfo Suárez.

Tando na clandestinidá, ingresó nel comité central del PCE y foi elixíu miembru del comite executivu nel VI y el VII congresu.
Na segunda conferencia del PCE d'Asturies (abril de 1977) resultó elixíu secretariu xeneral, relevando nel cargu a Vicente Álvarez Areces.

Nes eleiciones xenerales de 1979 foi elixíu diputáu por Asturies nes llistes del PCE. Nel gobiernu preautonómicu asturianu desempeñó’l cargu de conseyeru de sanidá.

Nos últimos años de la so vida, anque siguió vinculáu a les actividaes del Partíu Comunista d'Asturies, nun desempeño nengún cargu públicu.

El cantante Víctor Manuel dedicó-y el cantar tituláu *El paisano* na que trata de la durez de la so vida clandestina.

## Ver tamién
* *[[El Paisano: Un retrato colectivo]]*, documental de 2005.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Fundación Horacio Fernández Inguanzo
Timor Oriental

**Timor Oriental**, oficialmente **República Democrática de Timor Oriental** (en portugués: *República Democrática de Timor-Leste*; en tetum: *Republika Demokrátika Timor Lorosa'e*) ye un país del sureste d'Asia que ocupa la metá oriental de la islla de Timor y delles islles de la redolada, como Atauro y Jaco. Tamién inlúise nel territoriu nacional de Timor-Leste l'area d'Oecusse (*Oecussi-Ambeno*), un pequeñu enclave en Timor Occidental (Indonesia).

## Historia
El so territoriu foi coloniázu por Portugal nel sieglu XVI, polo que foi conocíu como *Timor portugués* pente siglos. En 1975, el país foi invadíu por Indonesia, que lu caltuviere embaxo la so alministración hasta 1999. Acordies con un procesu de autodeterminación encamentáu pola ONX esi añu, Indonesia foi amenorgando el so control sobro'l país, qu'algamó definitivamente la independencia el 20 de mayu de 2002. Xunto a Filipines, Timor Oriental ye l'únicu país asiáticu con mayoría católica.

## Política
## Xeografía
## Economía

## Cultura

## Referencies

## Enllaces esternos

* Governo Timor Leste - Páxina oficial del Gobiernu 
* Institutu de Timor Oriental pala reconstrucción, el estudiu y l'análisis (La'o Hamutuk)
* Turismu Timor-Leste
* Mision Permanente de Timor-Leste para las Naciones Unidas
Phil Ochs

**Philip David Ochs** . Yera un cantante protesta popular durante los años 60.

Provenía d'una familia puritana xudía, na que'l padre bien ceo entamó a dar muestres d'inestabilidá mental. Por ello Phil refuxóse nun mundu propiu.

Artísticamente medró a la solombra de Bob Dylan, yá qu'entamaron cuasi al mesmu tiempu, nel mesmu llugar y con idees bien asemeyaes, aunque les sos carreres, finalmente dixebráronse abondo.

Opúsose de forma activa a la Guerra de Vietnam y a l'Administración Nixon.

La so trayeutoria musical foi esitosa hasta l'añu 1964, pero a partir d'esi momentu entama un descensu tomando caminos enquivocaos. Ente los años 1969 y 1971 fracasó como músicu rock. Exerció como periodista en Londres. Cuando tornó a Nueva York reapaeció nun homenaxe a Víctor Jara y editó un cantar sobre'l Watergate.

Los problemes sicolóxicos qu'arrecostinaba lleváronlu al suicidiu en 1976.

## Discografía
### Álbumes d'estudiu y grabaciones en direutu
**[[All the News That's Fit to Sing]]* (Elektra, 1964)
**[[I Ain't Marching Anymore]]* (Elektra, 1965)
**[[Phil Ochs in Concert]]* (Elektra, 1966)
**[[Pleasures of the Harbor]]* (A&M, 1967)
**[[Tape from California]]* (A&M, 1968) 
**[[Rehearsals for Retirement]]* (A&M, 1969)
**[[Greatest Hits (Phil Ochs)|Greatest Hits]]* (A&M, 1970)
**[[Gunfight at Carnegie Hall]]* (A&M Canada, 1975)

### Recopilatorios y otros álbumes
**[http://www.cs.pdx.edu/~trent/ochs/campers.html The Campers: Camp Favorites] (Cameo, 1962)
**Chords of Fame* (A&M, 1976)
**Songs for Broadside* ([[Folkways Records|Folkways]], 1976)
**Interview with Phil Ochs* (Folkways, circa 1976)
**The Broadside Tapes 1* (Folkways, circa 1980)
**A Toast to Those Who Are Gone* ([[Rhino Records|Rhino]], 1986)
**The War Is Over: The Best of Phil Ochs* (A&M, 1988)
**There But for Fortune* (Elektra, 1989)
**There and Now: Live in Vancouver 1968* (Rhino, 1990)
**Phil Ochs at Newport* ([[Vanguard Records|Vanguard]], 1996)
**Farewells and Fantasies* (Elektra and Rhino, 1997)
**American Troubadour* (A&M Britain, 1997)
**The Early Years* (Vanguard, 2000)
**20th Century Masters* ([[Universal Records|Universal]], 2002)
**Cross My Heart: An Introduction to Phil Ochs* ([[Polydor Records|Polydor]], 2004)

*

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==

* *Philip David Ochs ''
Usagi Yojimbo

***Usagi Yojimbo*** (qu'en xaponés significa “coneyu guardaespaldes”) ye una serie de cómic creada pol dibuxante Stan Sakai.

## Sinopsis
Orixinalmente, Usagi y otros personaxes de la serie diben a ser humanos n'histories feches sobre la vida del famosu guerreru Miyamoto Musashi. Sin embargu cuando Sakai taba distraídamente faciendo garabatos, dibuxó un coneyu coles oreyes ataes. Sakai amplió aína la so idea y foi dando vida a un universu de personaxes que diríen acompañando a la so nueva creación nes sos aventures pel Xapón feudal. 

Les peripecies d'esti coneyu samurái tienen llugar nel Xapón al entamu de la dómina Edo (principios del sieglu XVII). L'héroe ye un ronin (samurái ensin señor), Miyamoto Usagi, que caleya pel país en *shogyusha* (pelegrinaxe guerreru), alquilando los sos servicios de guardaespaldes. El personaxe d'Usagi tuvo inspiráu en Miyamoto Musashi, y l'ambiente de les histories ta influenciáu poles películes del realizador Akira Kurosawa, asina como los personaxes d'historieta *[[Groo the Wanderer]]* and *[[Lone Wolf and Cub]]*.
Los llibros tán formaos por aventures curties, con una historia más llarga como trama de fondu. Les aventures tienen los sos pegoyos munches veces nel folklore y les tradiciones xaponeses, incluyendo n'ocasiones criatures mítiques locales. L'arquiteutura, los vestíos, les armes y toa una riestra d'obxetos son dibuxaos respetando fondamente l'estilu de la dómina. Asina podemos atopar dellos elementos d'arte o d'artesanos xaponeses, como los cometes, sables, o la cacía. Asina Usagi recupera accidentalmente la posesión de la espada lexendaria Kusanagi nel cursu d'una de les sos más llargues aventures.

## Publicaciones
Usagi fizo la so primera aparición na antoloxía *[[Albedo Anthropomorphics]]*, depués na serie del editor Fantagraphics Books « *[[Critters]]* », anantes de tener la so propia serie. Nos Estaos Xuníos, la serie foi asoleyada por tres editoriales diferentes : Fantagraphics (volume 1 ; 38 númberos más un *especial de verano* y cuatro *especiales en color*), Mirage Comics (volume 2 ; 16 númberos), y Dark Horse Comics (a partir del volume 3), con quien sigue publicándose anguaño. N'España vien asoleyándose cola editorial Planeta de Agostini.

Arriendes d'ello, Stan Sakai realizó una serie derivada llamada “Space Usagi” que retoma los personaxes de la serie orixinal tresportaos a un mundu futurista, pero asemeyáu en numberosos puntos al Xapón feudal.

Usagi tamién fizo delles apariciones nes aventures de Les Tortugues Ninja (nel cómic, los dibuxos animaos y los xuguetes), igualmente les tortugues tamién apaecieron nes aventures del coneyu. Un proyeutu d'adaptación de “Space Usagi” en dibuxos animaos tuvo en marcha, pero'l fracasu de *Bucky O'Hare and the Toad Wars* fizo que s'abandonara.

## Usagi n'[[Asturies]]
Invitáu pol Salón Internacional del Cómic que se celebra añalmente en Xixón, l'autor d'Usagi Yojimbo, Stan Sakai, tuvo presente na edición del añu 1999, participando nuna sesión de firmes y nuna charra col públicu que posteriormente sería recoyida na revista El Wendigo. Tornaría Sakai a participar nel Salón xixonés del añu 2007.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bar Kokhba

**Simón Bar Kokhba** ( שמעון בר כוכבא ), tamién conocíu como Bar Kochba, Bar Kochva, Bar Kokheba , Bar Koziva o Bar Cocheba , foi'l cabezaleru d'una revuelta de los xudíos contra l'Imperiu Romanu.

Nacíu como Simon Bar Koziba, recibió'l nome de Bar Kokhba (*fíu de la estrella* n'araméu ) de Rabbi Akiva, consideráu ún de los mayores sabios de la dómina. Rabbi Akiva viera n'elli'l tan esperáu Mesíes de los xudíos y apoyólu ensin reserva. Sicasí, tres de la execución de Rabbi Eleazar, ordenada por Bar Kokhba, Rabbi Akiva reconoció públicamente que taba equivocáu.

Irritáu pola decisión del emperador Hadrianu de construyir un templu dedicáu a Xúpiter nel emplazamientu mesmu onde s'allugaba'l Templu de Xerusalén, Bar Kokhba llevantóse contra los romanos nel añu 132 . La rebelión llegó a establecer la independencia de la provincia de Xudea, que gobernó como nasi (*príncipe*) hasta la so derrota en 135.

La victoria de los romanos provocó la destrucción de la ciudá de Xerusalén y marcó l'entamu la diáspora de los xudíos. L'emperador Adrianu , por despreciu pa colos sos enemigos derrotaos, decidió cambiar el nome de la provincia ( *Iudea* ) pol de *Syria Palaestina*. Ésta última espresión vien del nome de los filisteos, pueblu enemigu de los xudíos, desapaecíu en tiempos del rei David.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nasi

**Nāśī’** (נָשִׂיא n'hebréu ) ye un títulu hebréu que solía dase na Antigüedá al cabezaleru del Sanedrín y que vien ser l'equivalente de *príncipe*.

Delles personalidaes xudíes llevaron esti títulu, como Rabbi Yehudah HaNasi.

Anguaño, n'hebréu modernu, tien el significáu de *presidente* y úsase pa designar a cualquier xefe del estáu elixíu democráticamente.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Historia del Sanhedrin (n'inglés)
* Perspectives sobro la tresformación del lideralgu nel Sanhedrin (n'inglés)
Desmond Dekker

**Desmond Dekker** , yera un cantante y compositor de ska y reggae.

El cantante, del que'l verdaderu nome yera Desmond Adolphus Dacres, nació en Kingston (Xamaica) y quedó güérfanu na adolescencia. Foi'l primer gran astru del pop xamaicanu, cuando los nomes de Bob Marley o Jimmy Cliff tovía nun yeren conocíos.

Los primeros ésitos menores llegáron-y a mediaos de los años 60 na so tierra caribeña. Al entamu de la so carrera, la so música yera sincera y correuta. Foi a lo llargo de los años 60 cuando se tornó más políticu, treslladóse a Inglaterra y collechó ellí el so primer ésitu cola canción inspirada en James Bond 007 (Shanty Town), y qu'algamó gran sonadía ente los rude boys (mozos xamaicanos de los *ghettos* dedicaos a la delincuencia y a semar el terror). 

La fama a nivel internacional llegó-y en 1969 con *The Israelites*, un cantar que fala de la rellación ente la probitú y la violencia. Tanto en Gran Bretaña como en muchos otros países llogró asina asitiase nel númberu ún de les llistes. Foi'l primer intérprete xamaicanu en metese nel mercáu d'Estaos Xuníos con música auténticamente xamaicana.

Desmond Dekker morrió d'un ataque al corazón el 25 de mayu de 2006, nel so llar de Surrey, Inglaterra, a la edá de 64 años. Dekker yera divorciáu y tenía un fíu y una fía.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial (n'inglés)
Cuatro Vaḷḷes

La comarca de los **Cuatro Vaḷḷes** (tamién *Cuatro Valles*) ye una supracomarca histórica y definida qu'incluyía n'orixe les comarces tradicionales de Ḷḷaciana-Altu Sil, Babia, Ḷḷuna y Oumaña, pero que col pasu'l tiempu y nuna busca de xunir esfuercios que producieran el desendolcu d'estes zones y otres vecines abrióse pa les cuenques altes de los ríos Bernesga y Toríu, parte de los Argüeyos y la comarca de la Cepeda. Tou esti enxame constitúyese nun Grupu d'Aición Local nomáu de los *Cuatro Valles* pa potenciar el turismu patrimonial y natural d'estes comarques. 
Cunta con un territoriu de 3.200 km², lo que representa un 20% del tamañu total de la provincia de Lleón masque la so población nun supere los 30.000 habitantes.
## Conceyos
*Barrios de Ḷḷuna
*Brañuelas
*Cabriḷḷanes
*Cármenes
*Carrocera
*Garrafe de Toríu
*La Pola de Gordón
*La RoblaCuadros
*Las Umañas
*Magaz de Cepeda
*Matallana de Toríu
*Murias de Paredes
*Palacios del Sil
*Quintana'l Castiellu
*Rieḷḷu
*Riosecu de Tapia
*Santa María d'Ordás
*Santu Miḷḷanu
*Sena de Ḷḷuna
*Soutu y Amíu
*Vegacervera
*Viḷḷablinu
*Viḷḷamanín
*Villamexil

## Referencies

## Enllaces esternos
Corfú

**Corfú** (**Kérkyra** en griegu) ye una islla griega nel mar Xónicu enfrente de la costa noroeste d'Epiru. Ye tamién una prefeutura (*[[nomos]]*) de Grecia y la ciudá más importante y capital de la mesma. Tamién se la conoz colos nomes de **Córcira** o **Korcyra**.

Tien un área de 593 km² y ye la mayor de les islles Xóniques. Ta separtada de la costa pol Estrechu Norte de Kérkyra, de 2 km d'anchu. La lonxitú de la islla ye d'unos 85 km y l'anchu de 18 km de media. La so máxima altura ye'l *Oros Panthokrator*, con 966 metros. 

El *nomo* o prefeutura de Corfú tien 641 km² y ta formáu tamién poles islles de Paxoí y Antípaxoi al sur, Mathráki y Erikoúsa al norte y dellos isllotes.

La ciudá de Corfú, capital de la prefeutura del mesmu nome, alcuéntrase na oriella oriental de la islla. Durante una época tuvo baxo dominiu de la República de Venecia.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Prefecture de la Corfu - Páxina oficial de la islla 
* Páxina oficial de la cita
Vicente López Carril

**Vicente López Carril**  foi un ciclista profesional na década de los años 1970 al que los sos compañeros conocíen col nomatu d**El Candasu''.

Práuticamente tola so carrera profesional la fizo col equipu vitorianu ''Kas''. Foi un gregariu esceicional, n'especial pa [[José Manuel Fuente]], [[El Tarangu]], nes grandes vueltes per etapes, [[Tour de Francia]], [[Giro d'Italia]] y [[Vuelta a España]]; pero ello nun foi pilancu pa que destacara con lluz propia nes grandes competiciones nacionales y internacionales. Ente los sos numberosos trunfos destaquen los absolutos na [[Vuelta a Asturies]], [[Vuelta a los Valles Mineros|Valles Mineros]], Vuelta a Valencia y Vuelta a Mallorca, asina como’l Campeonatu d'España del añu [[1974]] que tuvo llugar en [[Mieres]].

El finxu más altu del so palmarés foi'l tercer puestu algamáu na clasificación xeneral del **Tour de Francia** del añu 1974, que ganó'l belxicanu [[Eddy Merckx]].

Acabó la so carrera profesional nel equipu cántabru **Teka*'.

El so fallecimientu tuvo llugar na [[Sablera de San Llorenzu]] de [[Xixón]] mientres xugaba un partíu de fútbol con unos amigos como consecuencia de un derrame cerebral.

Tuvo un hermanu, [[Jesús López Carril|Jesús]], que tamién foi ciclista profesional nel equipu Teka.

== Palmarés ==
* Vuelta a los Valles mineros ([[1971]])
* Etapa del Giro d'Italia (1971)
* 4ᵘ nel Giro d'Italia ([[1972]])
* Vuelta a los Valles mineros ([[1973]])
* 9ª etapa del Tour de Francia (1973)
* 1ᵘ nel Campeonatu de España (1974)
* 3ᵘ nel Tour de Francia (1974)
* 11ª etapa del Tour de Francia 1974
*17ª etapa del Tour de Francia ([[1975]])
* 5ᵘ nel Tour de Francia (1975)
* Vuelta a Valencia (1975)
* Etapa de la Vuelta a España ([[1976]])
* Vuelta a Asturias ([[1977]])

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==

*[http://www.lequipe.fr/Cyclisme/CyclismeFicheCoureur2315.html Ficha de 'El candasu' nel diariu *L'Equipe''] (en francés)
Shohei Imamura

**Shohei Imamura** (今村 昌平 *Imamura Shōhei*) yera un cineasta xaponés nacíu'l 15 de setiembre de 1926 en Tokiu (Xapón) y morrió'l 30 de mayu de 2006. 

Figura de la Nouvelle Vague xaponesa, xunto a otros dos direutores rebeldes, Nagisa Oshima (*L'imperiu de los sentíos*) y Masahiro Shinoda. Foi descubiertu en Francia al entamu de los años 60 con *La muyer inseutu*. Recibió dos Palmes d'Oru nel Festival de Cine de Cannes: en 1983 por *La Balada de Narayama* y en 1998 por *L'Anguila*, siendo l'únicu direutor xaponés en consiguir esti gallardón.

## Biografía
### Los entamos
Estudió historia occidental, pero al final de la Segunda Guerra Mundial, abandona los sos estudios y vive nel barriu de Shinjuku (onde se concentra la marcha nega) en Tokyo. 

Una proyeición d'una película d'Akira Kurosawa ye lo que lu decide a facer cine. Consigue ganar el concursu d'entrada na Shochiku y debuta como asistente de Yasujiro Ozu al entamu de los años 50. Darréu conviértese n'escenógrafu pa Yuzo Kawashima. 

Dexa rápido la Shochiku pola Nikkatsu. Ellí fadrá la so primer película como realizador: *Deséu Robáu* (1958). Pa llanzar un cantante, la Nikkatsu impónen-y una película (*La estación de Nishi-Ginza*, 1958) a cambéu d'una mayor lliberta pa la siguiente (*Deséu interminable*). Shohei Imamura decide entós que nun aceptará enxamás facer un film impuestu.

L'orixinal direutor entamó la so propia productora, Imamura Productions en 1965, y diez años depués una escuela de cine. Destacó pola so afición polo fantástico y tamién pol naturalismu, como queda reflexao na so obra *Lluvia Negra* (1989), una película que describe les consecuencies de la bomba atómica n'Hiroshima, anque'l fracasu económicu d'esta película obligólu a dexar de rodar hasta 1996.

El so últimu llabor como cineasta foi unu de los once curtiumetraxes fechos por grandes direutores de tol mundu y que formen la obra coleutiva *11'09'01*, sobre los atentaos del 11 de setiembre nos Estaos Xuníos.

## Filmografía (títulos n'inglés)
* *Stolen Desire* (1958)
* *Nishi Ginza Station* (1958)
* *Endless Desire* (1958)
* *My Second Brother* (1959)
* *Pigs and Battleships* (1961)
* *The Insect Woman* (1963)
* *Unholy Desire* (1964)
* *The Pornographers* (1966)
* *A Man Vanishes* (1967)
* *The Profound Desire of the Gods* o *Kuragejima - Legends from a Southern Island* (1968)
* *History of Postwar Japan as Told by a Bar Hostess* (1970)
* *Karayuki-san, the Making of a Prostitute* (1975)
* *Vengeance Is Mine* (1979)
* *Eijanaika* o *Why Not?* (1981)
* *The Ballad of Narayama* (1982, Palma d'Oru)
* *Zegen* (1987)
* *Black Rain* (1989)
* *The Eel ([[1998]], Palma d'Oru)
* *Dr. Akagi* (1998)
* *Warm Water Under a Red Bridge* ([[2001]])
* *9'11*01 September 11* (2002)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Shōhei Imamura sobre l'Internet Movie Database
Paul Auster

**Paul Benjamin Auster**  foi un escritor y cineasta d'Estaos Xuníos. Foi l'autor de delles noveles de gran ésitu y ún de los máximos esponentes de la narrativa contemporánea n'inglés.

Dalgunes de les sos obres más importantes son *[[The New York Trilogy]]* (1987), -(*[[City of Glass]]* (1985), *[[Ghosts]]* (1986) y *[[The Locked Room]]* (1986)-; *[[Leviathan]]* (1992), *[[Mr. Vertigo]]* (1994), *[[Oracle Night]]* (2004) o *[[Brooklyn Follies]]* (2005).

Recibió'l Premiu Médicis en 1993, por *[[Leviathan]]*, y el Premiu Princesa d'Asturies de les Lletres en 2006.

Trabayó tamién na estaya cinematográfica, na que desenvolvió los guiones de les películes *[[Smoke]]* (1995), *[[Blue in the Face]]* (1995) y *[[Lulu on the Bridge]]* (1998).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ramón González Peña

**Ramón González Peña**  foi un sindicalista y políticu socialista.

Mineru na so mocedá, dexó l'actividá pa dedicase profesionalmente a la política. Foi secretariu xeneral de la Federación Nacional de Mineros y afiliáu al sindincatu socialista de la Unión Xeneral de Trabayadores, nel que llegó a ocupar dellos cargos.

En tola II República Española ocupa un escañu nes Cortes como diputáu socialista pola Provincia de Huelva, de la que foi gobernador al proclamase'l nuevu réxime. Torna más tarde p'Asturies, onde ocupa los cargos d'alcalde de Mieres y presidente de la Diputación Provincial d'Uviéu.

N'ochobre de 1934, participa como cabezaleru de la revolución que tien llugar n'Asturies (llegándo a ser consideráu l'auténticu "xeneralísimu" de la mesma). Participó nos preparativos de la revolución, tando presente nel fallíu desembarcu d'armes del "Turquesa". Tamién foi acusáu de participar nel robu de más de catorce millones de pesetes del Bancu d'España, n'Uviéu, un dineru que según él foi entregáu al Comité Revolucionariu. Una vez sofocada la revuelta pol exércitu, escuéndese n'Ablaña hasta avientu de 1934, cuando ye deteníu. Foi xulgáu en febreru de 1935, y condenáu a muerte, pero'l Gobiernu presidíu por Alejandro Lerroux conmúta-y la pena por cadena perpetua. Tres la victoria del Frente Popular nes eleiciones de 1936 ye puestu en llibertá y elixíu nuevamente diputáu.

Na Guerra Civil (1936-1939) foi nomáu Presidente de la Comisión Executiva del sindicatu socialista UXT, en sustitución de Largo Caballero y ocupa'l cargu de Ministru de Xusticia nel segundu gobiernu de Juan Negrín. Tres el final de la contienda fuxe a Francia y ellí actúa como vocal del SERE (Serviciu d'Emigración pa Republicanos Españoles) constituyíu en París en 1939, y que foi creáu por Negrín pa organizar l'exiliu de los republicanos. Depués marcha a Méxicu, y ellí foi espulsáu del PSOE por Indalecio Prieto que lu consideraba "filocomunista". Morrería na capital mexicana en 1952.

## Referencies

## Enllaces esternos
Epicuru

**Epicuru de Samos**, filósofu griegu del periodu helenísticu. El so pensamientu foi mui difundíu y abondos centros epicuristes desenvolviéronse na Xonia, n'Exiptu y, dende'l sieglu I, en Roma, onde Lucrecio foi'l so mayor divulgador. 

## Vida
Epicuru nació n'Atenes, nel 341 e.C., pero bien mozo coló cola so familia pa Samos. Retornó pala tierra de nación nel 323 e.C..

Yá n'Atenes, consta qu'Epicuru conoz al filósofu académicu Pánfilu. Con Nausífanes de Teo, discípulu de Demócritu d'Abdera, Epicuru entama contautu cola teoría atomista, de la que refoemulare dellos aspeutos. Epicuru enseñó filosofía en Lampsaco, Mitilene y Cólofon hasta qu'en 306 e.C. fundare la so propia escuela filosófica, nomada *El Xardín*. Trabayó na so escuela hasta la so muerte en 270 e.C., arrodiáu de collacios y discípulos.

## Filosofía y obra
De la bayura d'obres escrites pol filósofu, namái atópense trés cartes que versen sobro la naturaleza, los meteoros y sobro la moral, asina como una esbilla reflexones. Estes cartes, colos sos fragmentos, foron remanaos y asoleyaos en 1887 por Hermann Usener baxo'l títulu de *Epicurea*.

### La certeza
Según Epicuru, p'algamar la certeza ye necesariu confiar no que foi recibíu pasivamente na sensación pura y, poro, nes prenociones o idees xenerales que se formen nel espíritu (como resultáu de los datos sensibles recibíos pola facultá sensitiva).

### L'atomismu
Epicuru facía una defensa encesa de la llibertá humana y lardorosamente a liberdade humana y la tranquilidá d'espíritu. L'atomismu, acreditaba el filósofu, podría garantizar ambes coses. La representación vulgar del mundu, colos sos dioses, el mieu, fai que s'asocedan los peores actos, lo que ye la torga mayor a la serenidá. Toles doctrines filosófiques, esceutu l'atomismu, participaríen deses supersticiones que torguen el desenvolvimientu seliquino de la vida.

Na cadarma epicurista, los átomos atópense de sutrucu, y ello ye la gran modificación d'Epicuru con respeutu al atomismu de Demócritu (pa quien l'alcuentru de los átomos ye necesario). Ye esti alcuentru fortuito el que garatiza la llibertá (si nun fuere asina, too taría embaxu'l xugu de la Naturaleza). Sicasí, la conocencia d'esos alcuentros faen al home comprender cómo trabaya la Natrualeza, y desa mena pue lliberase del mieu y les supersticiones qu'amurnien l'espíritu.

### El placer
La doctrina d'Epicuru entiende que'l sumu bien reside nel placer y, poro, foi una doctrina delles vegaes confundía col hedonismu. El placer del que fala Epicuru ye'l placer del sabiu, entendíu como tranquilidá de la mente y dominiu sobre les emociones y, poro, sobre sí mesmu. Ye la propia Naturaleza la que mos informa que el placer ye un bien. Esti placer, per embargu, malapenes satisfaz satisfaz una necesidá o amenorga un dolor. La naturaleza conduznos a una vida simple. L'unicu placer ye'l del cuerpu, y lo que bien a nomase placer d'espíritu ye malapenes un reflexu de los placeres del cuerpu. El placer más grande ta no que llámase salú.

## Referencies
Manuel Vigil Montoto

**Manuel Vigil Montoto**  foi un destacáu militante socialista y el primer presidente de la Federación Socialista Asturiana del PSOE.

A los doce años tuvo qu'abandonar la escuela y entamar a trabayar, faciéndolo primeramente de pinche nun taller de coches, desempeñando con posterioridá otros oficios.

Abondo ceo entama los sos primeros contactos políticos colos grupos republicanos de Xixón. En 1888 ocupa'l cargu de bibliotecariu del Casino de la Unión Republicana.

Los sos primeros contactos col socialismu tienlos en Madrid mientres cumplía el serviciu militar, aunque nun foi hasta'l so retornu a Xixón cuando se decidiría definitivamente pola militancia socialista, entamando a participar en delles reuniones. El so ingresu nel PSOE tien llugar en 1893. Nel añu 1894 representará a los sos compañeros de les Agrupaciones d'Uviéu y Xixón nel IV Congresu del PSOE que tien llugar en Madrid y al IV Congresu de la Unión Xeneral de Trabayadores.

Foi direutor del periódicu socialista La Aurora Social, asoleyáu n'Uviéu. Igualmente collaboró con otros periódicos como *La Lucha de Clases*, *La Revista Socialista*, *El Socialismo*, *El Socialista*, ...

En xineru de 1901 entámase'l Congresu Constituyente de la Federación Socialista Asturiana, de la que ye elixíu Presidente.

En payares de 1907 foi elixíu conceyal del Ayuntamientu d'Uviéu, cargu qu'ocuparía hasta 1909.

Al instaurase la II República el 14 d'abril de 1931 ocupa un cargu na Comisión Executiva del PSOE. Ye diputáu por Asturies nes Cortes Constituyentes, siendo vocal de les Comisiones de Facienda y Trabayu. Nes eleiciones del añu 1933 será candidatu, pero nun será elixíu Diputáu.

Durante la Guerra Civil ocupó'l puestu de Direutor Delegáu del Instutu Nacional de Previsión na rexón Llevantina (con anterioridá yá ocupara tamién dellos cargos nel INP).

## Referencies

## Enllaces esternos
Real Institutu d'Estudios Asturianos

El **Real Institutu d'Estudios Asturianos** o **RIDEA** ye una institución asturiana que tien como oxetivos *«la investigación, el fomentu y la orientación de los trabayos y estudios que tienden a conservar, elevar y incrementar l'acervu científicu, cultural y artísticu del Principáu d'Asturies en tolos sos aspectos y nos más específicamente asturianos»*.

La so sede alcuéntrase nel Palaciu de los Condes de Toreno, na Plaza Porlier d'Uviéu. 

## Ver tamién
*Biblioteca del Real Institutu d'Estudios Asturianos

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina oficial del RIDEA
José Noriega Agüera

**José Noriega Agüera**  foi un cantante asturianu de tonada asturiana. 

Nació nel somantu d'una familia de campesinos. Foi'l primeru de tres hermanos, na so familia casi toos cantaben, cantaba mui bien so güela, cantaben so padre y so madres y cantaba la so hermana Nieves. 

Aficiónase de neñu a la canción asturiana. Pue dicise qu'aprendió a cantar nel trubiecu. Cuando lu añaba, so madre cantaba-y una añada con tastu a asturianada cola que'l pequeñu José se dormía: "Enramáronte la puerte querida, los militares, creyendo que yeren claveles y eren ramos de pescales".

Con 12 años algama'l so primer trunfo, ganando'l primer premiu nel Concursu de Tonada de les fiestes de "El Portal", en Villaviciosa.

Pola radio escuchaba cantar a "La Busdonga", Juanín de Mieres, Miranda, "El Presi", ... Y foi ganando afición cantando a la gaita al estilu carreñanu y con especial dedicación al de les mariñes, xéneru afitáu nes tierres de Villaviciosa, Xixón y Avilés, interpretando la tonada con un toque personal aunque conservando la pureza.

En 1954 graba los sos primeros discos en Barcelona cola compañía Emi-Odeón, dos vinilos de 45 rpm.

## Concursu de "Región" y xira por llatinoamérica

En 1955 ganó'l concursu de canción asturiana del diariu Región, y pocu tiempu depués conquistó'l concursu de Radio Madrid de canciones rexonales d'España. Depués d'esti trunfu la prensa bautizólu col alcuñu de «el home de los cuatro pulmones». 
En 1955 marchó a Cuba actuando na televisión d'esi país, diendo con un contratu d'un mes y teniendo que prorrogalu con dos meses más.

En 1960 coló de xira p'Arxentina xunto con ún de los gaiteros más famosos na historia musical d'Asturies: Remis Ovalle. Gracies al gran ésitu que tuvo pasó tres años nel continente americanu llegando a visitar otros paíes como Chile y Venezuela, culminando la so xira en Méxicu.

## "Compañía de Rosario Trabanco". "Asturias Canta", "Así Canta Asturias"

Al so regresu, en 1960, intégrase na Compañía Asturiana de Rosario Trabanco.

Ente los años 1967 y 1968 foi unu de los componentes de la compañía de Campeones de Canción Asturiana "Asturias Canta", xunto con "El Tordín de Frieres", Ataulfo Lada Camblor, Agustín Argüelles, Fidel de la Güeria, Tarín de Sotrondio, Margarita Blanco y Silvino Blanco como gaiteru.

D'ente les más de 100 canciones que llegó a grabar con discográfiques internacionales destaquen pol so ésitu «*Hay una línea trazada*», «*Ay de mí que me oscurece*», «*Pasé'l puertu Payares*» o «*Vas facer una llamarga*».

N'Uviéu tien una cai col so nome.

## Referencies

## Enllaces esternos