Alpinia galanga

***Alpinia galanga*** (L.) Willd., ye una especie fanerógama perteneciente a la familia Zingiberaceae.

## Descripción
Ye una planta yerbácea perennifolia crez dende un rizoma (llamáu Laos o Jengibre azul) y algama los 1,2 metros d'altor con abondosos y grandes fueya] y frutos coloraos. Les fueyes miden 30 cm de llongura con nervios llonxitudinales y paralelos, son cartagilanosas, alternes, llanceolaes, enteres y agudamente acuminaes. Les flores apaecen nuna inflorescencia en forma de panículu terminal d'unos 20-30 cm de llargu. El frutu ye una cápsula globular y ovoide con tres valves.

## Distribución xeográfica
Ye nativa del sur d'Asia y d'Indonesia. Tamién ye cultiváu en Malasia, Laos, y Tailandia. Atópase dende'l sur de China hasta Malasia y llargamente cultivada nel mundu.

## Historia
Nos países d'orixe utilícense como condimento en llugar de canela, clavu, pimienta o gengibre. El raigañu de *galanga* conocer n'Europa dende hai más de mil años, yá que paez que foi introducida polos médicos griegos y árabes, anque la planta nun s'identificó botánicamente hasta l'añu 1870. El so usu sumir nel olvidu mientres sieglos, sacante en Rusia y los países bálticos, nos cualos emplegóse tradicionalmente como especie. John Gerard diz en *[[General History of Plants]]* (1633): "Los sos raigaños son calientes y seques nel tercer grau. Fortalecen l'estómagu, apanguen los dolores producíos pol fríu y les flatulencias. Aguiyen el mambís venéreo, y calecen los reñones esfrecíos. Pa concluyir, ye bona pa les enfermedaes fríes". Nes oficines de farmacia, el nome de *galanga* designa los raigaños de diverses especies d'esta planta, qu'apurren un estractu mucilaginoso y arumosu. Esisten dos especies oficinales de *galanga*: la mayor, orixinaria de la islla de Java *A.galanga* y la menor orixinaria de China *A.officinarum*.

## Propiedaes
* Nel aceite esencial (0,5-1%) atópense cineol, metil cinamato, alfa pineno, eugenol, alcoholes sesquiterpénicos, y flavones, presentes tamién na resina.
* Contién flavonoides, principalmente na resina, con sustancies como galangol (que-y confier el so sabor picante); compuestos insolubles n'agua y pocu solubles n'alcohol como: kaempférido (3-dioxi-metoxi-flavona), galangina y alpinina. Amás contién resina (0,2%), almidón (20-25%), taníns (0,6%), flobafeno (1,2%), azucres y colloráu de galanga.

### Usos tradicionales
Tradicionalmente, ye usada pal sistema dixestivu, como carminativo, estomacal arumosu y estimulante dixestivu en casu de fermentadura dixestiva escesiva, foria, dolores d'estómagu, úlcera gastroduodenal y flatulencies. Ameyora numberosos problemes dixestivos causaos por déficit de función y mengua les estomagaes, el vultura, ya inclusive los mareos del viaxeru. Coles mesmes emplégase per vía tópica sobre los músculos doloríos o contusionaos y sobre los dientes cariaos, pa solliviar el dolor. Nesti últimu casu se masca un rizoma provocando que la cuspia estienda sobre la muela afeutada y depués espúlsase al esterior.

### Conocencia actual
Anguaño, haise documentáu que *Alpinia galanga* contién nos rizomes sustancies de posible riesgu pa la salú humana cuando son utilizaes n'alimentos o complementos alimenticios, pola presencia nel aceite esencial de fenilpropanoides.

## Taxonomía
*Alpinia galanga* describióse por (L.) Willd. y espublizóse en *[[Species Plantarum. Editio quarta]]* 1(1): 12. 1797. 
;Etimoloxía:
***Alpinia***: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu italianu Prospero Alpini.

***galanga***: epítetu qu'al paecer deriva de l'adaptación del chinu *gâoliángjiâng*, que de la mesma provién del vocablu árabe: *khanlanjan*, que significa "gengibre nidiu".
;Sinonimia:
* *Maranta galanga* L. (1762). basónimujiáng*
* *Amomum galanga* (L.) [[Lour.]] (1790).
* *Zingiber galanga* (L.) [[Jonathan S. Stokes|Stokes]] (1812).
* *Languas galanga* (L.) [[Stuntz]] (1912).
* *Galanga major* [[Garsault]] (1764), opus utique oppr.
* *Languas vulgare* [[J.König]] in [[A.J.Retzius]] (1783).
* *Zingiber sylvestre* [[Gaertn.]] (1788).
* *Amomum medium* [[Lour.]] (1790).
* *Heritiera alba* [[Retz.]] (1791).
* *Hellenia alba* (Retz.) [[Willd.]] (1797).
* *Alpinia alba* (Retz.) [[Roscoe]] (1807).
* *Galanga officinalis* [[Salisb.]] (1812).
* *Zingiber medium* [[Jonathan S. Stokes|Stokes]] (1812).
* *Alpinia pyramidata* [[Blume]] (1827).
* *Alpinia carnea* [[Griff.]] (1851).
* *Alpinia viridiflora* [[Griff.]] (1851).
* *Alpinia rheedei* [[Robert Wight|Wight]] (1853).
* *Alpinia bifida* [[Warb.]] (1891).
* *Languas pyramidata* (Blume) [[Merr.]] (1923).

== Ver tamién ==
* [[Galangal]]
* [[Alpinia officinarum]]
* [[Planta melecinal]]
* [[Fitoterapia]]
* [[Medicina china tradicional]]
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]]

== Referencies ==


== Bibliografía ==
* Van Wyk, Ben-Erik (2005). *Food Plants of the World''. Portland, Oregon: Timber Press, Inc. ISBN 0-88192-743-0
* Greater galangal
* see Scheffer, J.J.C. & Jansen, P.C.M., 1999. Alpinia galanga (L.) Willd.[Internet] Record from Proseabase. de Guzmán, C.C. and Siemonsma, J.S. (Editors).
* PROSEA (Plant Resources of South-East Asia) Foundation, Bogor, Indonesia. http://www.proseanet.org  where much more information can be found.
* Flora of China Editorial Committee. 2000. Fl. China 24: 1–431. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Enllaces esternos