Arturu (estrella)

**Arturu** (Alfa Bootis / α&nbsp;Boo / 16&nbsp;Bootis) ye la tercera estrella más brillosa del cielu nocherniegu con una magnitú visual de -0,04, dempués de Siriu (α&nbsp;Canis Majoris) y Canopus (α&nbsp;Carinae); considerando xuntes los dos componentes principales d'Alfa Centauri, que nun se pueden resolver a simple vista, Arturu pasa a ser la cuarta estrella más brillosa. Trátase, poro, de la estrella más brillosa del hemisferiu celeste norte. La so constelación ye Boötes. Alcuéntrase na Nube Interestelar Local.

## Etimoloxía y hestoria

El nome de **Arturu** provién del griegu antiguu Αρκτοῦρος (*Arcturus*), «el guardián de la osa» y ta rellacionáu cola so proximidá a les constelaciones del sietestrellu (*Ursa Major*) y la Osa Menor (*Ursa Minor*).
N'árabe recibe'l nome de **As-Simak ar-Ramih** (السماك الرامح), traducíu pela pierna del que porta la llanza» o «el noble que porta la llanza». Esti nome, romanizáu nel pasáu, dio llugar a los nomes de **Aramec** y **Azimech**, güei obsoletos. Otru nome árabe ye **Al-Harith as-Sama**' (الحارس السماء), «el que guarda los cielos».

Nel antiguu Exiptu paez que yera conocida como *Smat*, «el que reina» o «el que gobierna», según *Bau*, «el que vien».
Un calendariu astronómicu exipciu del sieglu XV e.C. acomuña a Arturu con Antares (α Scorpii) nuna inmensa figura celestial llamada *Menat*.
Pa dellos autores yera unu de los astros de cultu nos templos del Nilu y nel templu de Venus en Ancona (Italia).

En astronomía hindú correspuende a la nakshatra —una de les casones nes que s'estrema'l cielu— de *Svātī*; ellí tamién-y la llamaba *Nishṭyá*, «fora», posiblemente pol so llocalización boreal lloñe del zodiacu.
En China yera conocida como **Ta Kiō**, «el gran cuernu», ente que cuatro pequeñes estrelles cercanes yeren **Kang Che**, «el llagu de la seca».

N'aragonés se la llapada **Petarruego**, probablemente una denominación formada pol verbu *petar* y pol antiguu axetivu *ruco* («colloráu»).

## Carauterístiques físiques

Arturu ye una xigante naranxa de tipu espectral K1.5III, distante 36,7 años lluz del Sistema Solar, la segunda estrella xigante más próxima dempués de Pólux (β&nbsp;Geminorum).
Con una temperatura superficial de 4290&nbsp;K, ye visualmente 113 vegaes más lluminosa que'l Sol; pero si considérase la radiación qu'emite nel infrarroxu, la so lluminosidá ye casi'l doble, 215 vegaes mayor que la solar.
El so radiu, llográu a partir de la midida del so diámetru angular (0,0210 segundos d'arcu), ye 25,7 vegaes más grande que'l radiu solar.
La so masa ye aproximao un 50% mayor que la del Sol y piénsase que nel so nucleu internu yá empezó la fusión nuclear d'heliu en carbonu.
Emite rayos X débiles, lo que suxer que tien actividá magnética —pudiendo tener una «corona oculta»—, daqué inusual nuna estrella de les sos carauterístiques.
Abarrúntase que pue ser una estrella variable, recibiendo la denominación de NSV&nbsp;6603.

La velocidá relativa d'Arturu respeutu al Sol, mayor que la d'otres estrelles brilloses, según la so baxa metalicidá —aproximao un 28% de la solar—, suxeren que pue ser una estrella vieya de Población II y un miembru del discu gruesu galácticu. Forma parte d'un grupu de 53 estrelles que se mueven conxuntamente al traviés de nuesa galaxa y que recibe'l nome de «Grupu d'Arturu».
Una interesante teoría sostién qu'Arturu, según el restu d'estrelles que formen el so grupu, formáronse más allá de les llendes de la Vía Lláctea; la edá de dalgunos de los sos miembros puede remontase hasta los 10.000 - 12.000 millones d'años, lo qu'implicaría que pueden provenir d'una galaxia satélite absorbida nel pasáu por nuesa mesma galaxa.

## Ver tamién
* Llista d'estrelles más brilloses
* Llista d'estrelles brilloses más cercanes
* Estrella (náutica)

## Referencies

## Enllaces esternos