Abá

Un **abá** (del llatín *abbas*, esti del < griegu *αββα*, y esti del araméu *abbā*, "padre", enllazando'l so significáu orixinal cola paternidá de Cristu) ye'l títulu dau al superior d'una abadía, monesteriu o dalgunes colexates de dolce o más monxos.

Yera escoyíu polos monxos de la comunidá nuna votación secreta que'l so resultancia tenía de ser aprobáu pola Santa Sede. El cargu yera vitaliciu.

El términu tien el so orixe nos monesterios de Siria. El títulu d'abá foi utilizáu per primer vegada n'Europa per San Benitu de Nursia. Primeramente, nun implicaba autoridá dalguna sobre la comunidá relixosa, sinón que s'emplegaba como un títulu d'honor y respetu escontra cualquier monxu d'edá avanzada o santidá eminente. Al faese común l'usu d'esti títulu n'Occidente, xeneralizóse'l so usu pa designar al superior de la comunidá, responsable de l'alministración temporal y espiritual del monesteriu, que pasó a llamase abadía. Cola aplicación xeneralizada de la Regla de San Benitu escontra finales del Sieglu V, configúrase como institución xurídica eclesiástica, xeneralmente de calter vitaliciu. Les sos insinies o distintivos, al igual qu'un obispu, son la cruz pectoral, el blagu, l'aniellu y la mitra.

Tamién recibe'l títulu d'abá, pero con calter namái honoríficu, el presbíteru escoyíu pa presidir un cabildru catedraliciu.

## Historia

*
Los abás, como cimeros de los [[monxu|monxos]], nun fueron conocíos hasta'l cuartu sieglu de la ilesia, en que les persones que se retiraben del mundu escoyeron con esti nome xefes que les gobernaren, tomándolos más bien d'ente los legos que de los [[clérigu|clérigos]], porque de primeres nun yeren los monxos sinón persones seculares que s'exercitaben na oración y nel trabayu manual. Col trescursu del tiempu, non yá nun se contentaron los abás col simple sacerdociu, sinón que llograron constituyise en dignitarios o [[preláu|prelaos]] eclesiásticos, con exención de la potestá de los obispos, con xurisdicción pastoral y contenciosa sobre los sos súbditos y monesterios, con facultá de llevar insinies pontificales, consagrar vasos, [[altar]]es ya ilesies, bendicir al pueblu, sentase nos [[conceyos]] dempués de los obispos, conferir [[órdenes menores]] y en fin con otres prerrogativas, de que'l so escesu quexar [[Bernardo de Claraval|san Bernardo]] y que se reclamaron n'España polos padres del [[conceyu de Lleón]] nel añu de [[1012]], y polos de Coyanza en [[1050]].

Anque los monxos de primeres yeren probes, yá que nun vivíen sinón del trabayu de les sos manes, movíos depués los cristianos toos de la fama de la so santidá, entainar a arriquecer los monesterios con ufriendes, donaciones, heriedos y [[Legáu (Derechu)|legaos]] y los príncipes mesmos llevaron el so liberalidad hasta l'estremu de concede-yos feudos y [[regalía|regalíes]]. Esta acumuladura estraordinaria de bienes en manes de persones que faíen votu de probeza, coles mesmes que l'Estáu topar ensin recursos p'atender a les sos necesidaes, nun pudo menos de llamar l'atención de los reis, quien viéndose na imposibilidá de sostener los gastos de les guerres en que taben empeñaos, tuvieron y executaron la idea de dar en [[encomienda]] a los señores y caudiellos militares delles abadíes con que les sos rentes pudieren aprovir y estipendiar les tropes. Puestos los magnates al mandu de los monesterios por concesión de los reis o per otros medios que-yos suxería y facilitaba la so prepotencia, nun duldar n'usar el nome d'abás, como qu'efectivamente lo yeren, yá que teníen al so cargu'l gobiernu y curiáu de les persones y coses d'estos establecimientos y p'entender nel so títulu con una sola pallabra les dignidaes que teníen nel sieglu, solíense llamar *abacondes* o *abicondes*. Non yá gociaben éstos de les abadíes durante la so vida, sinón que les tresmitíen por muerte a los sos herederos y como unos y otros cuasi nun curiaben d'otra cosa que de recoyer les rentes, contentándose con nomar nes [[ilesia abacial|ilesies abaciales]] dalgunos [[presbíteru|presbíteros]] pa l'alministración espiritual, relaxar en tal manera la disciplina monástica que los obispos nun cesaron de clamar por remedios, hasta que nes [[Cortes de Alcalá]] de 1548, don [[Enrique II de Castiella]] en [[Burgos]] añu [[1373]], y don [[Xuan I de Castiella|Xuan I]] en [[Guadalaxara (España)|Guadalaxara]] añu [[1390]] (lleis 2 y 3, tit. 17, lib. 1, Nov. Escoyeta), mandaron que los hijosdalgos, ricos homes y demás persones legues nun pudieren "tener encomiendes nos [[abadengos]] y monesterios, y que los tenedores dexar en concencia, ensin que pudiera aprovecha-yos fueru, usu, costume, privilexu, carta nin mercé que tuvieren o-yos dir dada d'equí p'arriba. Cesaron pos los abás comendatarios seglares; bien que subsistieron inda en [[Vizcaya]] en virtú de les sos [[fueros]].

Amás de los abás comendatarios, hai otros abás seculares que tienen distintu orixe. D'alcuerdu a Gaspar Melchor de Xovellanos, "Cuando la nobleza nun 
conocía más oficiu que la de les armes nin otra riqueza que los acostamientos, el [[botín]] y los gallardones ganaos na guerra, los nobles inhábiles pa la milicia taben condergaos al [[celibatu]] y la probeza, y abasnaben por consiguiente a la mesma suerte una igual porción de doncelles de la so clase. P'asegurar la subsistencia d'estes víctimes de la política, fundóse un increíble ensame de monesterios que llamaron [[monesteriu dúplice|dúplices]] porque acoyíen a los individuos de dambos sexos, y d'herederos, porque taben na propiedá y socesión de les families y non yá heredábense, sinón que se partíen, vendíen, camudaben, trespasaben por contratu o [[testamentu]] d'unes n'otres. Llenábalos más bien la necesidá que la vocación relixosa, y yeren antes un abellugu de la miseria, que de la devoción: hasta qu'a la fin la relaxación de la so disciplina facer sumir, y los sos edificios y bienes fuéronse incorporando y refundiendo nes ilesies y los monesterios llibres [llamaos *mayores*] que la so floreciente observancia yera entós un vivu argumentu contra los vicios d'aquella institución [sic]." Una de les condiciones axustaes so les cualos estos bienes incorporar a un monesteriu mayor yera que l'abá o abadesa había de ser de la parentela del posesor o patronu del suprimíu. Otros monesterios dúplices se secularizaron y los sos patronos, entá siendo legos y casaos, siguieron llamándose abás, como l'abá de Vivanco, el de Rosales y otros. Vease l'informe del ministru [[Xovellanos]] nel espediente de llei agraria.

== Los abás anguaño ==
Anguaño, na [[Ilesia católica|Ilesia Católica]], los abás siguen siendo escoyíos polos monxos de l'[[abadía]] por que los emponga tantu nos asuntos espirituales como mundanos, (en delles órdenes, como los [[Orde de los Cartuxos|Cartuxos]], nun tienen abás, si non [[Prior|prior]]). Esti rangu d'abadía ye concedíu a un monesteriu pol Papa en demostrando unes carauterístiques: ciertu númberu de monxos [[Votos monásticos|profesos]], un númberu significativu d'años en funcionamientu siguíu, estabilidá nos asuntos [[Vocación relixosa|vocacionales]], llegales y económicos... Antes d'esto'l monesteriu tien considerancia de [[Prioratu (relixón)|prioratu]], que ye dirixíu por un prior, magar con menos autoridá llegal qu'un abá. 

En siendo escoyíu polos sos compañeru (con votos perpetuos), l'abá tien de pidir, un máximu de tres veces nun añu, la bendición del [[obispu]] local. Si l'obispu local nun aprueba la eleición de los monxos, y niégase a bendicilo tres un añu pasada la eleición, el nuevu abá puede ser bendicíu por cualesquier obispu del mundu, amás d'empezar a exercer d'abá entá ensin ser bendicíu. Esta norma nun afecta a:

*Aquellos abás que pueden ser ordenaos polos sos superiores.
*Los abás que son consagraos *ipso facto* pol Papa.
*Los abás electos de la Congregación Inglesa, que tienen de buscar un obispu que los bendiga en 6 meses, en llugar un añu.

Durante la celebración de bendición, l'abá electu va vistir [[Mitra (indumentaria)|mitra]], [[Aniellu episcopal|aniellu]] y [[Blagu pastoral|blagu]]. Amás va recibir la [[imposición de manes]] y la bendición del obispu encargáu. Esti ritu suelse celebrar en lleendo la [[Epístola]]. Tres la ceremonia, el nuevu abá ye cimeru de los monxos de la so abadía según el Códigu Canónicu, amás de poder ordenar nos ministerios d'[[acólito]] y llector. Amás, na mayoría de casos, solo va responder de les sos decisiones ante'l [[Papa]] o ante l'Abá Primáu. A pesar de la so nueva posición, el nuevu abá nun adquier una nueva posición dientro del [[Sacramentu del orde|Sacramentu del Orde]], magar dellos abás fueron ordenaos obispos.

Dende la so bendición, l'abá va vistir como un monxu más, magar tradicionalmente suel incorporar una [[cruz pectoral]]. 

=== Xerarquía ===
En ciertes families monástiques, yá que delles abadíes son consideraes "madres" d'otres abadíes, que nel so momentu fueron [[Prioratu (relixón)|prioratos]] dependientes de dicha abadía, hai una debida xerarquización. N'otros casos la orde entiéndese como una rede de monesterios, de manera que una abadía ye la madre de tolos monesterios de dicha orde. Por casu:
* L'abá de [[Sant'Anselmo di Aventino]], en Roma, recibe'l títulu de "Abá primáu", y ye reconocíu como Abá mayor de la [[Orde de San Benitu]] (O.S.B.)
* Un abá xeneral ye'l que dirixe una de les confederaciones federaes dientro de la O.S.B., por casu: la Congregación Inglesa, la [[Congregación de Solesmes]], l'Americanu-Casinense... o la [[Orde del Císter|Orde Cisterniense]] (O. Cist.)
* Un archiabad dirixe dellos monesterios que son "madres" d'otros monesterios.

== Iconografía ==

Iconográficamente, represéntase un abá colos vezos del so [[orde relixosa|orde]] y cola [[cruz abacial]] na mano.

L'abá mitráu ye'l que, con derechu pa ello, utiliza [[mitra]].

==Espresiones rellacionaes==
**Mesa d'abá.* Mesa suntuosa, arrogante. 
**Cara d'abá.* Cara gruesa, pola, colorada. 
**Dase una vida d'abá.* Dase bona vida, cúriase bien.

===Refranes===
**Abá avarientu por un bodigo pierde cientu.* Dicir pa espresar que l'avaricia ye perxudicial a los mesmos intereses del avaro. 
**Como canta l'abá respuende'l sacristán.* Los inferiores xúntense comúnmente al dictame de los sos superiores. 
**Abá y ballesteru mal pa los morar,* tienen qu'andar col pie derechu los súbditos que'l so cimeru ye amarradiegu y de mal xeniu **Magar
canta l'abá, nun-y va en zaga'l molacín''; tan bonu ye l'unu como l'otru, tan bonu ye Juan como Pedro, allá vanse los dos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Abá na Enciclopedia Católica Online.