Baños de Valdearados

**Baños de Valdearados** ye una llocalidá y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España), contorna de La Ribera, partíu xudicial d'Aranda, conceyu del mesmu nome.

## El conceyu
El conceyu asitiáu a 16 km d'Aranda de Duero y a 80 km de Burgos ta formáu por un únicu nucleu de población. Cuenta con 407 habitantes (INE 2008).

La villa de Baños ta a 895 metros d'altitú. Tol términu municipal ta arredoláu de nidies cornises que lleven a pandoriales de 30 a 40 metros sobre la población. Los puntos más altos del términu municipal bazcuyen ente los 890 nel *Redondal* y los 925 nel *Rincón* y *Lo Tieso*. Riega'l conceyu'l ríu Bañuelos, afluente del Duero.

Baños llenda al sur colos conceyos de Quemada, Villanueva de Gumiel y Aranda de Duero; al oeste con Tubilla del Lago y Gumiel de Izán; al norte con Valdeande y Caleruega; y al este con Hontoria de Valdearados.

La población activa del conceyu dedícase sobremanera a trabayar en Aranda de Duero y al cultivu del viñedo y ceberes.

El nome de "Baños" paez faer referencia a la esistencia de "termes" na llocalidá. Asina na *[[Villa romana]]* afayáronse termes que la so agua provenía de la llamada *"Fonte de la Salú"*. Sicasí otros autores conviden a pensar que'l topónimu deriva de la pallabra llatina "Vannos" que quier dicir tierres de baldío.

## Historia
Nel Censo de Vecinderos de la Corona de Castiella realizáu en 1591 denominábase **Vaños**, pertenecía al Partíu de los Arauces, incluyida na provincia de Burgos. El partíu cuntaba con *876 vecinos pecheros*.

**Villa**, conocida entós como **Arauzo de Valdearados** y perteneciente a la Xurisdicción de Los Arauzos, de realengu, nel partíu d'Aranda de Duero, con Alcalde Ordinariu.

En 1843 pertenecía al partíu d'Aranda y cuntaba con 364 habitantes.

## Patrimoniu artísticu
Tol so términu municipal ta apináu de buelgues de la hestoria, pero ensin dulda ésta dexó un rastru claru na **[[Villa romana de Santa Cruz]]**, con mosaicos d'especial valor, afayada de manera casual nel mes de payares de 1972, a unos 300&nbsp;m al sur antes d'entrar na villa viniendo pela carretera de Aranda.

Otros monumentos inclúin la Ilesia parroquial de La nuesa Señora de l'Asunción, d'estilu neoclásicu con portada d'influyencies renacentistes, del sieglu XVII, la Ermita del Santu Cristu del Consuelu, con fachada d'estilu góticu isabelín, la Ermita de San Roque del sieglu XVII y la Ermita de Santa María Madalena del sieglu XVI.

## Fiestes
* Marzas (Últimu día de febreru a les 12 de la nueche).
* Romería n'honor de Santa María Madalena (sábadu anterior al xueves de l'Ascensión)
* Fiestes patronales n'honor de l'Ascensión de la María Virxe de L'Asunción y San Roque (15 y 16 d'agostu).
* Fiesta Romana n'honor del Dios Baco (fin de selmana siguiente a les fiestes patronales d'agostu).
* Fiesta de la Esaltación de la Santa Cruz (14 de setiembre)

## Personaxes pernomaos
* Zacarías Martínez Núñez (1864 - 1933), pernomáu monxu agustino y biólogu, discípulu de Santiago Ramón y Cajal, y obispu en delles diócesis españoles.
* Deogracias Palacios del Río, sacerdote agustino recoletu, beatificáu en marzu de 1999.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
* Baños de Valdearados. Consultáu'l 9 de xineru de 2012.