Dioscorea alata

El **ñame d'agua**, **ñame aláu** o en Filipines **ube** o **ubi** (*Dioscorea alata*) ye una especie de *[[Dioscorea|ñame]]* (*Dioscorea alata*) que contién pigmentos que dan color púrpura o violáceo.

## Descripción
Son tubérculos de 10-40 cm de diámetru, hipogeos, globosos, internamente blancos a crema, ensundiosos; corteza delgada, amarellentada. Bulbilos nes axiles foliares 4-5 x 3 cm, ovoides, pardu escuru, verrugosos. Tarmos dextrovolubles, cuadraos, angulaos, alaos. Fueyes (7-)11-15(-25) x (4-)8.4-9.7(-16) cm, opuestes, xeneralmente alternes en plántulas o plantes bien nueves, ovaes o elíptiques o ováu-elíptiques o llanceolaes a hastaes, 7-nervias, la base xeneralmente cordata, dacuando sagitada o colos lóbulos traslapándose, el ápiz acumináu, membranáceo a subcoriáceo; pecíolus 8.7-10.3 cm, llixeramente decurrentes sobre'l tarmu; estípules 7-8 x 4 mm, oblongues a falcaes. Inflorescencies estaminaes con 1 panícula compuesta de 9-30 cm por axila, con 1-4 recímanos per nuedu opuestos a otros tantos y cada unu con forma de zigzag; raquis llisu; flores solitaries, sésiles; periantu 1-2 mm, crema, rosáu o purpúreo; tépalos 1-2 mm, ovaos; estames 6, los 3 curtios c. 0.3 mm, los 3 llongures 0.5-0.6 mm, inxertaos nel toru, filiformes, les anteres introrses, les teques coherentes; pistilodio 0.2-0.4 mm, cónicu, tripartido, carnosu. Inflorescencies pistilaes con 1 recímanu de 15-30 cm por axila; periantu c. 2 mm, pardu o purpúreo; estaminodios 6, c. 0.2 mm, cónicos, inxertaos na base de los tépalos; columna estilar c. 0.3 mm, los estilos anchos, carnosos, 2-fidos. Cápsules 16-18 x 20-25 mm, semirreniformes, crema con mácules purpúreas, la base llixeramente aguda a obtusa, el ápiz retuso a emarginado; granes desconocíes.

## Usos
N'India, esti vexetal conozse como *ratalu* o *yam violeta*. En Marathi: *KondFal* (कोंदफळ). En Vietnam: *khoai mỡ*. N'otres partes de la península Malaya, la pallabra *ubi* referir a cuaquier yam o tubérculu. En Tonga: *ufi* (considerándo-ylo como un alimentu de reis), en Ḥawai: *uhi*, en Tahití: *ufi*. En Filipines, ube ye cocináu con azucre ya inxeríu como un postre duce o mermelada llamada *[[ube halaya]]* que tien un brillosu color violeta. Ube ye tamién un ingrediente nel postre frutáu *[[halo halo]]*, otru popular postre filipín. Ube ye dacuando confundíu con *[[Ipomoea batatas]]* cv. Ayamurasaki d'Okinawa.

El ube ye utilizáu en variedaes de postres, como asina tamién pa saborizar xelaos, lleche, piononos, tartes, galletes, tortes, y otres reposteríes. El términu ube tamién denota en Filipines el color purpúreo o violeta.

En Maharastra, chips tostaos de ube peracabar mientres comíes relixoses. El yam púrpura ye tamién un ingrediente esencial en Undhiyu.

Nel Mar Caribe el ube ye un ingrediente importante de dellos platos típicos, como por casu el llamátigu de quesu.

Kristen Stewart (Twilight) y Uma Thurman (Kill Bill, Pulp Fiction, High Stakes) son promotores de Ube Shakes.

## Taxonomía
*Dioscorea alata* describióse por Carolus Linnaeus y espublizóse en *[[Species Plantarum]]* 2: 1033. 1753.
;Sinonimia:
* *Dioscorea atropurpurea* Roxb.
* *Dioscorea colocasiifolia* Pax
* *Dioscorea eburina* Lour.
* *Dioscorea eburnea* Lour.
* *Dioscorea globosa* Roxb.
* *Dioscorea javanica* Queva
* *Dioscorea purpurea* Roxb.
* *Dioscorea rubella* Roxb.
* *Dioscorea sapinii* De Wild.
* *Dioscorea sativa* Munro
* *Dioscorea vulgaris* Miq.
* *Elephantodon eburnea* (Lour.) Salisb.
* *Polynome alata* (L.) Salisb.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les pinacees
* Hopia, repostería filipina

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu de Glosariu de Comida Asiática 

*