open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sociedá Balear de Matemátiques

La **Sociedá Balear de Matemátiques** Xeix ye una asociación (de la Federación Española de Sociedaes de Profesores de Matemátiques) creada en 2005, colos oxetivos básicos siguientes:

# Contribuyir a la promoción y divulgación de la conocencia de les matemátiques en tolos estamentos de la sociedá de les Illes Balears.
# Contribuyir a ameyorar tolos aspeutos qu'inciden na enseñanza de les matemátiques, tantu nel ámbitu educativu como en cualesquier otru ámbitu fuera de la redolada escolar o académicu.

## Referencies
Societat Catalana de Matemàtiques

La **Sociedá Catalana de Matemátiques** (en catalán, **Societat Catalana de Matemàtiques**, **SCM**) ye una sociedá filial del Institutu d'Estudios Catalanes (IEC) fundada en 1986. La SCM sigue les actividaes de la Sección de Matemátiques de la Sociedá Catalana de Ciencies Físiques, Químiques y Matemátiques fundada en 1931 pol IEC.​ Los sos oxetivos principales son estender la conocencia de les ciencies matemátiques y fomentar la so enseñanza y la investigación nos Países Catalanes.​ Anguaño, l'asociación cunta con más de 1000 socios y ye una de les filiales del IEC con mayor númberu d'actividaes.

Collabora cola FEEMCAT, la RSME y la FESPM.
Teoría ergódica

La **teoría ergódica** dedícase principalmente al estudiu matemáticu del comportamientu permediu al llargu plazu de los sistemes dinámicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Menciones d'honor de la Olimpiada Matemática Internacional

Les **menciones d'honor de la Olimpiada Matemática Internacional** son un premiu otorgáu pola Olimpiada Matemática Internacional a aquel estudiante que consiga 7 puntos nun problema mientres la Olimpiada.

Nun s'otorga mención d'honor si se recibe medaya d'oru, plata o bronce.

## Recomensas
Según el país, el pagu en cuenta de la mención d'honor ye correspondiente a un premiu dignu del esfuerzu.

### España
Los ganadores de medayes, o menciones d'honor, son recibíos pol Ministru o la Ministra d'Educación d'España.
Sociedá Matemática Irlandesa

La **Sociedá Matemática Irlandesa** (o **IMS**, n'irlandés: Cumann Matamaitice na hÉireann) ye la principal organización profesional de matemáticos n'Irlanda. La sociedá tien como oxetivu promover les matemátiques y la investigación matemática n'Irlanda. El so membresía ye internacional, pero representa principalmente a matemáticos n'universidaes y otros institutos de tercer nivel n'Irlanda. 

Publica un boletín, *The Bulletin of the Irish Mathematical Society*, dos vegaes al añu y entama una conferencia añal en setiembre.
Luis Octavio de Toledo y Zulueta

**Luis Octavio de Toledo y Zulueta**  foi un matemáticu español, catedráticu d'Analís Matemáticu de la Universidá Central de Madrid y impulsor del estudiu de la matemática n'España. Xunto con Julio Rey Pastor, fundó la Real Sociedá Matemática Española.

## Referencies
Julio Rey Pastor

**Julio Rey Pastor**  foi un matemáticu español, fundador y presidente de la Real Sociedá Matemática Española. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sociedá Matemática d'Edimburgu

La **Sociedá Matemática d'Edimburgu** ye una sociedá matemática para académicos n'Escocia.

## Historia
La Sociedá foi fundada en 1883 por un grupu de profesores y académicos de la escuela d'Edimburgu, por iniciativa de Alexander Yule Fraser FRSE y Andrew Jeffrey Gunion Barclay FRSE, dambos profesores de matemátiques del George Watson's College, y Cargill Gilston Knott, asistente de Peter Guthrie Tait. , profesor de física na Universidá d'Edimburgu. El primer presidente, escoyíu na primer xunta'l 2 de febreru de 1883, foi J.S. Mackay, el principal maestru de matemátiques de l'Academia d'Edimburgu. La Sociedá fundar nun momentu en que se taben creando sociedaes de matemátiques en tol mundu, pero yera inusual que fuera fundada por profesores d'escuela en llugar de profesores universitarios. Esto debió a que, por cuenta de la bien pequeña cantidá de puestos académicos matemáticos n'Escocia nesi momentu, munchos graduaos en matemátiques calificaos optaron por convertir se en maestros d'escuela. Los cincuenta y cinco miembros fundadores incluyíen profesores, ministros y estudiantes, según dellos académicos de la Universidá de Cambridge. La proporción de profesores caltuvo alta en comparanza con otres sociedaes matemátiques, y en 1926 los miembros universitarios constituyíen namás un terciu del total de miembros. Sicasí, el predominiu de los profesores nel númberu de la sociedá tornó escontra la década de 1930, y ente 1930 y 1935 nun se presentaron artículos nes Actes de los profesores. Esto debió a un aumentu nel númberu de puestos académicos disponibles y al nuevu requisitu de que los profesores someter a un añu adicional de formación profesional. La Edinburgh Mathematical Society agora ye principalmente p'académicos.

## Actividá
La Sociedá entama y financia xuntes y otros eventos d'investigación en toa Escocia. De normal hai ocho xuntes al añu, nes que los matemáticos presenten charres. Cada cuatro años otorgar el Premiu en Memoria de Sir Edmund Whittaker a un matemáticu destacáu con una conexón escocesa. La Sociedá ye un miembru corporativu de la Sociedá Matemática Europea y en 2008 convertir en miembru del Conseyu de Ciencies Matemátiques.

## Revistes
Publica una revista académica, Proceedings of the Edinburgh Mathematical Society, publicada por Cambridge University Press (ISSN 0013-0915). Les Proceedings publicáronse por primer vegada en 1884 y se publiquen trés vegaes al añu. Abarca una gama de matemátiques pures y aplicaes. Ente 1909 y 1961, la Sociedá tamién publicó les Notes de Matemátiques d'Edimburgu, por suxerencia de George Alexander Gibson, profesor de la Universidá de Glasgow, que deseyaba esaniciar los artículos más elementales o pedagóxicos de les actes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sociedá Matemática de San Petersburgo

La **Sociedá Matemática de San Petersburgo** (en rusu: Санкт-Петербургское математическое общество) ye una sociedá matemática corrida per matemáticos de San Petersburgo.
Olimpíadas Portuguesas de Matemática

Les **Olimpiaes Portugueses de Matemátiques** (**OPM**) son una competencia de resolvimientu de problemes matemáticos que se celebra añalmente. Pueden participar alumnos de 1º, 2º y 3º ciclu d'educación básica y secundaria. La so organización ta al cargu de la Sociedá Portuguesa de Matemátiques.
Junior Balkan Mathematical Olympiad

La **Junior Balkan Mathematical Olympiad** ye una olimpiada para mayores de 15 años nes que participen los países Albania, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Chipre, Hellas, Antigua República Yugoslava de Macedonia, República de Moldavia, Rumanía, Serbia y Montenegro y Turquía.

Ye entamada por MASSEE.

## Referencies
Distinción de Graduáu con Excelencia

La **distinción de “Graduáu con Excelencia”**, **mención de “Graduáu con Excelencia”** o **mención d'Excelencia (nel Grau)** ye una distinción menor concedida pola Universidá del País Vascu a dellos alumnos en cada estudiu de Grau universitariu.

A diferencia del Premiu Estraordinariu de Fin de Carrera, tratar d'una distinción menor que nun s'otorga en función de la nota media del espediente académicu, sinón cumpliendo otros requisitos académicos universitarios. Nuna promoción de 100 alumnos puede haber 7 o 8 menciones de “Graduáu con Excelencia”.

Les condiciones pal llogru d'esta distinción menor son:

* Rematar el Grau universitariu (na so totalidá)
* Rematar el Grau universitariu nel númberu d'años académicos correspondiente a la duración del mesmu
* Superar tolos creitos del grau na primer convocatoria ordinaria
* Qu'en l'espediente académicu universitariu nun contenga asignatures cola calificación Suspensu”, “Non presentáu”, “Arrenunciu” o “Reconocíu”
* Una distinción por cada 14 alumnos (unes 7-8 distinciones nuna promoción de 100 alumnos)

En casu de que'l total de los alumnos que cumpla eses condiciones sía mayor de 14 va ordenar a los estudiantes en función de la nota media del so espediente. Si'l númberu total d'estudiantes que cumplen los requisitos supera lo'l númberu máximu de premios axustáu, entós los estudiantes van clasificar según la nota media del so espediente y va otorgase una por cada 14 alumnos o inclusive más distinciones, nel casu que les notes medies de dellos estudiantes coincidan (sían idéntiques).

Ye por ello que puede asoceder qu'un alumnu llograra una calificación de 8 sobro 10 y otru de 6 sobro 10 y la distinción concédase-y a esti postreru, una y bones la mención nun va en función de la nota media.

## Referencies
Sociedá Portuguesa de Matemátiques

La **Sociedá Portuguesa de Matemática** (**SPM**) ye una sociedá científica portuguesa (fundada'l 12 d'avientu de 1940) que los sos oxetivos son el desenvolvimientu de la educación y l'espardimientu y promoción de la investigación en matemátiques en Portugal. 

La SPM ye la encargada de publicar les revistes científiques Portugaliæ Mathematica, Boletim SPM, Gazeta de Matemática y dellos llibros. Les sos actividaes inclúin la organización de congresos, conferencies, alcuentros científicos y cursos de formación para profesores. Entama la Olimpiada Portuguesa de Matemátiques y tamién promueve el programa de televisión "Esto ye Matemática", emitíu por SIC Notícias y SIC International. Axunta a profesores ya investigadores en matemátiques interesaos ​​nel progresu de la disciplina nel país.
Septimania

**Septimania** (en francés *Septimanie*, n'occitanu y catalán *Septimània*) ye una rexón histórica asitiada nel sur de l'actual Francia. El nome definía a la fastera occidental de la provincia romana de Galia Narbonense, que pasó a manes de los visigodos en 462, cuando Roma-y cedió la Septimania al rei visigodu Teodoricu II. La rexón foi tamién conocida colos nomes de **Gallia**, **Arbuna** o **Narbonensis**. El territoriu de Septimania corresponde aproximadamente col de l'antigua rexón alministrativa francesa de Languedoc-Rosellón, que foi integrada en 2016 na nueva rexón alministrativa d'Occitania. Septimania foi conquistada plos musulmanes nel sieglu VIII, y foi conocida col nome d'Arbuna demientres formó parte d'Al-Ándalus. La so pertenencia al emiratu de Córdoba, foi sicasí perbreve, y bien ceo foi conquistada polos francos, que pa finales del sieglu IX dáben-y el nome de Gothia o Marca Gótica (*Marca Gothica*).

Septimania convirtióse nuna marca del Imperiu carolinxu y dempués del reinu de Francia Occidental hasta'l sieglu XIII, magar que tou esti tiempu foi cultural ya políticamente autónoma del gobiernu central francés, asitiáu al norte del país. La rexón taba embaxu la influyencia de los condaos de Tolosa, Provenza y Barcelona, y formaba parte de la rexón cultural y llingüística d'Occitania, que comprendía'l terciu más meridional de l'actual Francia. La rexón foi finalmente puesta embaxu'l control efectivu de los reis de Francia a entamos del sieglu XIII como una consecuencia de la cruzada cátara, tres de la cual los reyes franceses entamaron a nombrar gobernadores de la rexón. Pa finales d'esi sieglu Septimania convirtiérase fomalmente na provincia real de Languedoc.

El nome "Septimania" parez derivase de parte del nome romanu de la ciudá de Béziers, *Colonia Julia Septimanorum Beaterrae*, asina nomada por tener sío llugar d'asentamientu de veteranos de la VII Llexón romana. Una hipótesis alternativa suxer que'l nome fai referencia a les siete ciudaes (*civitates*) qu'había nel territoriu: Béziers, Elne, Agde, Narbona, Lodève, Maguelonne, and Nimes. El territoriu septimanu estendíase, pel noroeste, hasta una llinia imaxinaria asitiada a metá de camín ente'l mar Mediterraneu y el ríu Garona; al este el ríu Ródanu facía-y de llende natural con Provenza, y al sur la so llende yeren los Pirineos.
Congresu Internacional de Matemáticos

El **Congresu Internacional de Matemáticos** ye'l mayor congresu de la comunidá matemática. Celébrase cada cuatro años so los auspicios de la Xunión Matemática Internacional.

Nel Congresu de 1900 en París, Francia, David Hilbert anunció la so famosa llista de 23 problemes abiertos en matemátiques, agora llamaos los problemes de Hilbert. Al Congresu de 1998 asistieron 3.346 participantes. El programa consistió en 21 hores de llectures plenaries y 169 llectures de 45 minutos de convidaes de temes especializaes daes por matemáticos distinguíos escoyíos polos organizadores del Congresu.

Adicionalmente, cada participante puede presentar el so trabayu en 15 minutos d'esposición oa traviés d'un cartelu. La American Mathematical Society informa que más de 4.500 participantes asistieron al Congresu de 2006 en Madrid. El Rei d'España preside la ceremonia inaugural. Mientres el congresu, apúrrense los principales premios matemáticos, la tradicional Medaya Fields y el Premiu Nevanlinna nel área de la Informática Teórica. Dende 2006 concédese tamién el premiu Carl Friedrich Gauss por contribuciones relevantes a la Matemática Aplicada.

## Llista
Previu al Congresu de 1897, vieno'l Congresu Matemáticu Internacional n'1893.

## Referencies

## Enllaces esternos
Congresu Internacional de Matemáticos de 1983

El **Congresu Internacional de Matemáticos de 1983** foi'l vigesimo novenu Congresu Internacional de Matemáticos celebráu en Varsovia, Polonia, del 16 d'agostu al 24 d'agostu de 1983.

Había 2400 miembros ordinarios rexistraos y unes 150 persones acompañantes de más de 60 países.

El premiu Nevanlinna otorgóse al Congresu Internacional de Matemáticos dende esti Congresu.

## Llugar
La Unión Matemática Internacional encamentó la celebración del Congresu Internacional de Matemáticos de 1982 en Varsovia nel Congresu Internacional de Matemáticos de 1978 n'agostu de 1978.

La decisión final tomóse unos díes dempués cuando'l Congresu, en clausurar sesión, aceptó la invitación a Varsovia, realizada pol profesor Kazimierz Urbanik en nome del Comité Polacu de Matemátiques.

A principios de 1982, por cuenta de la llei marcial en Polonia, plantegóse y volvió aldericar la cuestión de la celebración del Congresu en Varsovia.

El presidente de la Xunión Matemática Internacional, Lennart Carleson, axuntar col vizprimer ministru polacu, Mieczysław Rakowski.

N'abril de 1982, el Comité Executivu de la Unión Matemática Internacional, teniendo en cuenta les perspectives científiques del entós Congresu Internacional de Matemáticos de 1982, decidió aplazar el Congresu de Varsovia per un añu.

Paralelamente, el Comité Executivu decidió celebrar l'Asamblea Xeneral de la Xunión Matemática Internacional en Varsovia, tal que se previera enantes, n'agostu de 1982.

La cuestión del Congresu de Varsovia foi llargamente aldericada nesa xunta. A lo último, el 13 de payares de 1982, el Comité Executivu de la Unión Matemática Internacional confirmó finalmente la organización del Congresu Internacional de Matemáticos de 1982 en Varsovia n'agostu de 1983.

## Aspeutos científicos
Robert Tarjan ganó'l premiu Nevanlinna.

Alain Connes, William Thurston y Shing-Tung Yau ganaron la Medaya Fields.

## Referencies
Anno Mundi

**Anno Mundi** (espresión llatina que significa "nel añu del mundu"; n'hebréu לבריאת העולם‎, "hasta la creación del mundu), abreviáu como **AM**, ye una forma de contar los años basada nel rellatu bíblicu de la creación del mundu y la historia qu'asocedió tres d'esi momentu. Los principales calendarios qu'usaron a lo llargo de la historia esti puntu de referencia son dos:

* El calendariu bizantín, usáu nel Imperiu romanu oriental y en munchos países ya ilesies orientales de tradición cristiana ortodoxa, basáu na versión Septuaginta de la Biblia. Esti calendariu ye asemeyáu al calendariu xulianu, sacante que'l so puntu de referencia inicial (época) ye'l día equivalente al 1 de setiembre de 5509 e.C. del calendariu xulianu prolépticu.
* De magar la Edá Media el calendariu hebréu tien basáose en cálculos rabínicos, fechos a partir del testu masoréticu hebréu (el canon xudíu de llibros sagraos), del añu nel qu'asocedió la creación del mundu. Esti calendariu úsase dientro de les comunidaes xudíes pa marcar, por exemplu, les festividaes relixoses. Nel calendariu xudíu los díes entamen al atapecer. La época d'esti calendariu, que correspuende cola fecha calculada de creación del mundu, ye l'equivalente al atapecer del 6 d'ochobre de 3761 e.C. del calendariu xulianu prolépticu. L'añu nuevu entama nel Rosh Hashaná, nel mes de Tishréi. L'añu AM 5781 d'esti calendariu entamól 18 de setiembre de 2020 del calendariu gregorianu.

Magar que les diferencies na interpretación bíblica o na metodoloxía de cálculu pueden dar como resultáu delles diferencies na fecha estimada d'aniciu del mundu, la mayoría de los resultaos avérense bastante a ún d'estos dos modelos dominantes. La razón principal pa esta disparidá ye cuálu ye'l testu bíblicu que caún toma pa facer el cálculu: si tomamos la Biblia Septuaginta pa facer el cálculu obtendremos una fecha averada al 5500 e.C., y si tomamos el testu masoréticu xudíu obtendremos otra, averada al 3760 e.C. La diferencia de 1.732 años ente estos dos testos derívense de les diferencies numériques na xenealoxía que recueyen les dos versiones del llibru del Xénesis. Los patriarcas, d'Adán a Taré, que foi'l pa d'Abrahán, considérase que yeren inclusive 100 años más vieyos cuando tuvieron los sos fíos na versión Septuaginta que na Biblia Vulgata llatina o nel Tanak (biblia hebrea). De resultes, la diferencia neta ente les dos principales versiones de la xenealoxía del Xénesis ye de 1.466 años, que representen el 85% de la diferencia ente los dos modelos principales de datación del orixe del mundu.

Hai tamién diferencies ente los métodos de cálculu basaos nel testu bíblicu y los usaos polos historiadores y arqueólogos modernos, qu'usen métodos científicos pa datar fechos concretos, como por exemplu la destrucción del Primer Templu de Xerusalén, que permiten aproximar la fecha real na qu'asocedieron los fechos recoyíos na Biblia.

## Referencies
Calendariu xulianu prolépticu

El **calendariu xulianu prolépticu** ye'l calendariu obteníu al traviés de la estensión del calendariu xulianu hacia atrás nel tiempu, más allá del añu 8, nel que s'estabilizó l'añu bisiestu, que tuvo un calter irregular, non homoxéneu, nos años que mediaron ente la puesta en funcionamientu del calendariu xulianu, nel añu 45 e.C., y l'añu 8.

Un calendariu obteníu pola proyección nel tiempu, hasta una fecha anterior a la de la so invención o adopción oficial, conozse como versión proléptica del calendariu correspondiente. Asina, el calendariu gregorianu prolépticu úsase a veces pa especificar feches anteriores a la introducción d'esi calendariu, en 1582. Cuando ún usa'l calendariu gregorianu pa referise a eses feches, nes que'l calendariu xulianu yera' d'usu oficial, ha de facer constar que la fecha qu'inclúi básase nel calendariu gregorianu prolépticu.

El calendariu xulianu foi introducíu por Xuliu César y, poro, ye más antiguu que la era Anno Domini (o Era Común), que cuenta los años a partir del que Dionisiu l'Exiguu, a partir de los cálculos que fizo nel sieglu VI, consideró como'l del nacimientu de Cristu. Amás, foi ampliamente usáu nos anales medievales europeos de magar el sieglu VIII. 

El calendariu xulianu prolépticu usa l'Anno Domini pa datar cualesquier fecha, incluyíes les feches de l'Antigüedá tardía nos que'l calendariu xulianu yá taba n'usu y l'Anno Domini nun esistía. Como los años siempres reciben númberos cardinales, usando'l métodu de cuenta inclusiva (AD1 ye'l primer añu del calendariu Anno Domini, y l'anterior a elli nun ye l'añu "0", sinón l'añu 1 e.C.), l'añu 1 e.C. del calendariu xulianu prolépticu ye un añu bisiestu. Esto nun ye asina na numberación d'años astronómica, introducida en 1740 pol astrónomu francés Jacques Cassini. Esti sistema considera cada Añu Nuevu como un númberu natural nún exe cronolóxicu, nel que l'añu 0 correspuende col añu 1 e.C. y el "añu -1" correspuende col 2 e.C; poro, usando esi sistema los años bisiestos xulianos son siempre aquellos que la so cifra ye divisible por 4.

La determinación de los años bisiestos nel calendariu xulianu prolépticu ye distinta de la cuestión de cuálos años yeren consideraos bisiestos na dómina romana, porque ente'l 45 e.C. y l'añu 8 la determinación del día bisiestu nun yera sistemática. Por esi error del añu bisiestu nun ye cenciellu alcontrar una fecha equivalente, nel calendariu xulianu prolépticu, d'una fecha conocida que pertenez al calendariu romanu pre-xulianu o al calendariu xulianu anantes del añu 8. L'añu 46 e.C. ye, amás, un casu especial: la introducción del calendariu xulianu nesti añu fizo que se-y asignara, p'axustar el calendariu, una duración de 445 díes. 

## Referencies
FishBase

**FishBase** (*Base de datos de pexes*) ye una base de datos con información sobro pexes. N'ochobre del 2006 incluyía la descripción de más de 29.400 especies, 222.300 nomes vulgares en cientos d'idiomes, 42.600 semeyes, y referencies a 38.600 trabayos na lliteratura científica.

## Antecedentes
En 1987, Daniel Pauly, inspiráu poles Fueyes d'Identificación d'Especies (Species Identification Sheets) y otros productos de Walter Fischer fechos pa la FAO na década de 1970, propunxo crear una base de datos estandarizada pa especies de pexes, como parte del "ICLARM Software Project". L'añu siguiente, Daniel empezó a trabayar xunto con Rainer Froese, que tuviera trabayando nun sistema espertu pa identificar bárabos de pexes. Depués d'un intentu atayáu de construyir un sistema utilizando Prolog, Froese treslladó a DataEase, una base de datos rellacional para DOS. Para 1989 el proyeutu recibió'l so primer sofitu institucional económicu.

## Descripción
En 1993 el proyeutu camudó a Microsoft Access, y en 1995 prodúxose'l primera CD-ROM llamáu "FishBase 100". Los comentarios nes revistes científiques magar allabaron l'algame y la idea, solliñaron qu'había numberosos buecos na información provista. Les ediciones de CD posteriores viniéronse editando con una frecuencia añal, la versión de FishBase 2004 pol so volume riquía de cinco CD, o un DVD. Pa poder visualizase'l sistema rique Windows 98 o posterior, y nun ta disponibles n'otres plataformes como Mac OS X o Linux.

FishBase tuvo disponible per primer vegada na Web n'agostu de 1996, al añu siguiente contratóse un webmaster. Al tiempu, tola información de la base de datos tuvo disponible pa consulta al traviés de la rede.

A partir del añu 2000, FishBase foi alministrada pol FishBase Consortium. El consorciu ta formáu por:

* Africamuseum, Tervuren
* Universidá Aristóteles de Tesalónica, Tesalónica
* Fisheries Centre University of British Columbia, Vancouver
* Food and Agriculture Organization de les Naciones Xuníes, Roma
* IFM-GEOMAR, Kiel
* Muséu Nacional d'Historia Natural, París
* Muséu Suecu d'Historia Natural, Estocolmu
* WorldFish Center, Penang

Na midida que los especialistes en pexes enteráronse de la esistencia de FishBase, más de 1370 collaboradores unviaron contribuciones. Pa caltener el so valor como una base de datos de calter científicu, nun se dexa l'agregáu d'información orixinal en FishBase; tol so conteníu tien de tar basáu en material que foi publicáu con anterioridá.

## Ver tamién
* Pa raigaños iniciales y posibles futures estensiones ver l'artículu n'alemán.

Sitios espeyu:

https://web.archive.org/web/20100625011424/http://filaman.ifm-geomar.de/search.php - DE

http://www.fishbase.se/search.php - SE

https://web.archive.org/web/20110526200826/http://64.95.130.5/search.php - US

## Referencies

## Biobliografía
* Froese, R. and D. Pauly, Editors. FishBase 2000: concepts, design and data sources (ICLARM, Los Baños, La Laguna (Filipines), , 2000)

## Enllaces esternos
* FishBase na rede
* La base de datos de pexes de Taiwán
Florence Pugh

**Florence Pugh**  ye una actriz británica. Fixo'l so debú actoral en *[[The Falling]]* (2014) y desapegó col so papel principal en *Lady Macbeth* (2016). La so actuación nesa película como una muyer casada infeliz favoreció-y un British Independent Filme Award a Meyor Actriz. Pugh interpretó a Isabel de Burgh na película histórica de Netflix *Outlaw King* (2018). Diose a conocer principalmente pola so participación na película *[[Little Women]]*, de Greta Gerwig.En 2021, protagonizó la película de superhéroes de Marvel Cinematic Universe *[[Black Widow]]* como *Yelena Belova* / *[[Black Widow (película)|Black Widow]]*.

## Vida temprana
Pugh nació y creció n'Oxfordshire. Vivió n'Andalucía (España) gran parte de la so infancia. El so padre, Clinton Pugh, ye un restaurador n'Oxford y la so madre, Deborah, ye una exbailarina y profesora de danza. Pugh tien trés hermanos, incluyendo al actor y músicu Toby Sebastian y l'actriz Arabella Gibbins. La primer escuela a la qu'asistió atopábase en Sotogrande, n'España.
El so amor polos acentos y l'actuación llegó-y nel sestu cursu, cuando foi parte d'una producción escolar como la Virxe María nun Belén, y decidió faer d'ella como si tuviera acentu de la zona de Yorkshire. Otros papeles protagónicos siguiéron-y na Wychwood School (2007–2009) y na St. Edward's School, n'Oxford.

## Carrera
Pugh fixo'l so debú nel cine na película de 2014 *[[The Falling]]*, na que fai d'una adolescente precoz, actuando al pie de Maisie Williams. Pol so rol nesi filme, Pugh foi nomada a Meyor Debutante Británica nel BFI London Film Festival de 2015 y a Meyor Actuación Británica/Irlandesa nos premios del London Film Critics' Circle.

En 2015, Pugh fixo'l papel principal na cinta *Studio City*, al pie d'Eric McCormack. Al siguiente añu, protagonizó *Lady Macbeth* y tuvo un papel recurrente na primer temporada de la serie de detectives *[[Marcella]]*. Pola so actuación nesta serie ganó un British Independent Filme Award, ente otros galardones.

En 2018, Pugh actuó na película d'acción *[[The Commuter]]* y fixo de Cordelia na película *King Lear*. Esi mesmu añu fixo d'Isabel de Burgh na película histórica *[[Outlaw King]]* (2018), protagonizada por Chris Pine como Robertu I d'Escocia.

En 2019, Pugh fixo de la lluchadora profesional Paige en *[[Fighting with My Family]]*, un Drama Deportivu sobro la rellación de Paige cola so familia. Pugh protagonizó amás la película de terror d'Ari Aster *[[Midsommar]]*, y apaeció en Little Women xunto con Saoirse Ronan , Timothée Chalamet y Meryl Streep , filme basáu na novela del mesmu nome de Louisa May Alcott , y nuna miniserie de la novela d'espíes de John Le Carré *[[The Little Drummer Girl]]*.

## Vida personal
Dende 2020 caltién una relación col actor Zach Braff. Salió na so defensa cuando recibió una fola de crítiques en redes sociales arriendes de la so diferencia d'edá.

## Filmografía

### Cine

### Televisión

## Referencies

## Enllaces esternos
Olimpiada Matemática Internacional de 1990

La **Olimpiada Matemática Internacional de 1990** foi la foi la trentena primer olimpiada celebrada en China, del del 8 de xunetu al 19 de xunetu de 1990.

Nella hubo 308 participantes (12 moces) de 54 países, y hubo 23 persones que llograron medaya d'oru, 56 persones que llograron medaya de plata, 76 persones que llograron medaya de bronce y 32 menciones honorífiques. China foi'l país vencedor con 230 puntos, y Vincent Lafforgue (Francia), Jianhua Wang (China), Tong Zhou (China) y Evgenia Malinnikova (Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques) llograron una puntuación perfecta.

.
Calendariu bizantín

El **Calendariu romanu** o **Calendariu bizantín**, tamién nomáu **Era de la Creación de Constantinopla** o **Era del Mundu** (en griegu antiguu Ἔτη Γενέσεως Κόσμου κατὰ Ῥωμαίους o Ἔτος Κτίσεως Κόσμου or Ἔτος Κόσμου, abreviáu como ε.Κ., que significa "Añu romanu dende la creación del universu"), foi'l calendariu usáu pola Ilesia Ortodoxa, nel so patriarcáu ecuménicu (el de Constantinopla), ente 691 y 1728. Foi tamién el calendariu oficial del Imperiu Bizantín ente 988 y 1453, y del Rus de Kíev de 988 a 1700. Esti calendariu usóse tamién notres áreas de la comunidá bizantina. Asina, hai rexistru del so usu en Serbia, aú foi la forma de datar documentos llegales antiguos como'l Códigu de Dušan; de resultes, ye conocíu tamién como Calendariu Serbiu. Comoquiera que bizantín ye un términu non históricu, sinón historiográficu, el nome orixinal utiliza, en cuenta d'elli, l'axetivu romanu pa denomar el calendariu, daqué llóxicu porque l'Imperiu Romanu Oriental siguió llamándose asina a sigo mesmu.

El calendariu basábase nel calendariu xulianu, del que difería en que l'añu entamaba'l 1 de setiembre y que'l númberu del añu determinábase a partir d'un Anno Mundi de referencia deriváu de la versión Septuaginta de la Biblia. Esta asitiaba la creación del mundu 5509 años anantes de la encarnación, esto ye, del nacimientu de Xesús, y siguía una tradición, tanto xudía como de los primeros cristianos, que numberaba los años a partir del del momentu nel que, según los cálculos fechos a partir de los fechos recoyíos na Biblia, creárase'l mundu: l*'Annus Mundi* o *Ab Origine Mundi* (AM). Esti añu primeru, el de la supuesta fundación del mundu, trescurrió ente'l 1 de setiembre del 5509 e.C. y el 31 d'agostu de 5508 e.C. Según esta forma de contar los años l'actual (2021) sería'l AM 7529 hasta'l 31 d'agostu y el AM 7530 a partir del 1 de setiembre.

## Referencies

## Enllaces esternos
A Illa de Arousa

**A Illa de Arousa** ye un conceyu de la provincia gallega de Pontevedra.

## Xeografía
La islla tien una superficie de 7&nbsp;km², algamando la mayor altitú en Con do Forno (68 m). Dende setiembre de 1985 ta xunida al continente por una ponte de 2&nbsp;km.

La islla tien cuatro cais: O Xufre (onde se comercializa mariscu y pexes), Cabodeiro, Naval y O Campo. Hai tres paseos marítimos: O Campo, O Cantiño y el que va dende IGAFA (*Instituto Galego de Formación en Acuicultura*) a la sablera d'Area da Secada. 

Les precipitaciones próducense n'iviernu y na seronda y, en menor midida, en primavera; en branu les precipitaciones son inferiores a 50 mm. Hai más de 1000 mm d'agua en tol añu y ye raru que nieve pel iviernu. Les temperatures medies pel iviernu son de 10 °C y pel branu de 21,5 °C, con máximes de 40 °C n'agostu.

El mirador d'O Santo ye'l puntu más altu de la islla dende onde puede vese el pueblu y parte de la so contorna.

## Demografía
Tien una población de 

## Referencies

## Enllaces esternos
Juan Antonio Vázquez García

**Juan Antonio Vázquez García** , conocíu davezu como **Juan Vázquez**, ye un economista asturianu. Foi rector de la Universidá d'Uviéu ente l'añu 2000 y 2008.

## Trayeutoria
Ye llicenciáu en ciencies económiques y empresariales pola Universidá Complutense de Madrid y doctor con premiu estraordinariu pola Universidá d'Uviéu. Ye caderalgu d'economía aplicada na Universidá d'Uviéu, onde desenvolvió tol llabor docente ya investigador.

## Política
Presentóse como independiente a les eleiciones autonómiques de 2019 por Ciudadanos, partíu que consiguió 5 escaños. El 24 de xunu tomó posesión del so escañu pero poques hores depués arrenunció a él por discrepancies cola política de pactos del partíu.

## Obres
Escoyeta d'obres:
* *Aportaciones al estudio del proceso de industrialización en Asturias*. Pentalfa Ediciones, 1984. 
**La cuestión hullera en Asturias (1918-1935)*, con José Luis García Delgado. Uviéu: Institutu d'Estudios Asturianos, 1985.
**La universidad, en transformación*. Santander: PubliCan, Ediciones de la Universidad de Cantabria, 2008
**Prosas sueltas*. Uviéu: Nobel, 2010.
**Crecimiento, competitividad y empleo en la economía asturiana*. Uviéu: Presidencia del Principáu d'Asturies, 2013.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina de Juan Vázquez na Universidá d'Uviéu
Vuelta a Asturies 2021

La **63ᵉʳ edición** de la **[[Vuelta a Asturies]]** (nome oficial *Vuelta Asturies Julio Alvarez Mendo*), foi una carrera de ciclismu en ruta per etapes que se celebró ente'l 30 d'abril y el 2 de mayu de 2021 n'Asturies con entamu na ciudá d'Uviéu y final nel Naranco sobro un percorríu de 510,3 quilómetros.

La carrera formó parte del UCI Europe Tour 2021, dientro de la categoría UCI 2.1. La carrera foi ganada pol corredor colombianu Nairo Quintana del equipu Arkéa Samsic. Siguieron-y l'español Antonio Pedrero del Movistar Team y el francés Pierre Latour del Total Direct Énergie.

## Equipos participantes
Tomaron parte na carrera 15 equipos: 1 de categoría UCI WorldTeam invitáu pola organización, 10 de categoría UCI ProTeam y 4 de categoría Continental. En total, participaron 102 ciclistes de los qu'acabaron 86. Los equipos participantes foron:

## Percorríu
La Vuelta a Asturies fueron trés etapes que formaben un percorríu total de 510,3 quilómetros.

### 1ᵉʳ etapa

### 2ª etapa

### 3ᵉʳ etapa

## Clasificaciones finales
* *Estos son los resultaos de la carrera*:

### Clasificación xeneral

### Clasificación por puntos

### Clasificación del monte

### Clasificación de la regularidá

### Clasificación de los mozos

### Clasificación por equipos

## Evolución de les clasificaciones

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* 
* 
*
José Luis Rodríguez Francis

**José Luis Rodríguez Francis**  ye un .

Na temporada 2021-2022 foi como cedíu pal Real Sporting de Xixón, con opción de compra al final de la campaña.

## Clubes

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Marta

**Santa Marta** pue referise a:

* Santa Marta, una aldea de la parroquia de Soutu (Tinéu).
* Santa Marta, conceyu de la provincia de Badayoz (España)
* Santa Marta, capital del departamentu de Magdalena (Colombia)

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Marta (Colombia)

**Santa Marta** ye la ciudá capital del departamentu colombianu de Magdalena. Tien una población de 

## Historia
Foi fundada el 29 de xunetu de 1525 pol español Rodrigo de Bastidas.

## Xeografía
Alcuéntrase a veres de la badea del mesmu nome.

## Ver tamién

* Organización territorial de Colombia
* Rodrigo de Bastidas
* Departamentu de Santa Marta
* Área metropolitana de Santa Marta

## Referencies

## Enllaces esternos
Po-Shen Loh

**Po-Shen Loh** (nacíu'l 18 de xunu de 1982) ye un profesor estadounidense de matemátiques na Universidá Carnegie Mellon [2] y l'entrenador nacional del equipu de la Olimpiada Internacional de Matemátiques de los Estaos Xuníos. [3] [4] So la so dirección, l'equipu ganó la competencia en 2015, [5] 2016, 2018, [6] y 2019 [7], les sos primeres victories dende 1994. [8] [9] Enantes ganara una medaya de plata para los Estaos Xuníos como participante en 1999. [10] Loh dirixe un cursu popular para capacitar a los estudiantes pal Concursu Matemáticu William Lowell Putnam conocíu como Seminariu Putnam [11] y ye'l fundador del sitio web educativu Expii. [8] [12] [13] Tamién imparte cursos sobro matemátiques discretes y combinatoria estrema en Carnegie Mellon. [14] Graduar con honores del Institutu de Tecnoloxía de California con un B.S. en matemátiques en 2004. Graduar con un GPA de 4.3 y ocupó el primer llugar na so clase de graduación en Caltech. Dempués de graduase de Caltech, Loh pasó a estudiar na Universidá de Cambridge como Churchill Scholar y recibió una maestría en matemátiques con distinción en 2005. [15] Depués realizó estudios de posgrado col sofitu d'una beca Hertz y una beca d'investigación pa graduaos de la National Science Foundation na Universidá de Princeton y recibió un doctoráu. en matemátiques en 2010 dempués de completar una tesis doctoral, titulada "Resultancies en combinatoria estrema y probabilística", so la supervisión de Benny Sudakov. [16]
La Fresnera

**La Fresnera** ye un llugar de la parroquia de Viella, nel conceyu asturianu de Siero. Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Marta (Badayoz)

**Santa Marta** ye un conceyu de la provincia de Badayoz (España). Tien una población de  y ocupa una superficie de 119,7 km².

## Referencies

## Enllaces esternos
República Eslovaca

**República Eslovaca** pue referise a:
* La **[[República Eslovaca (1939-1945)|República Eslovaca de la Segunda Guerra Mundial]]**, tamién llamada **Primer República Eslovaca** o **Estáu Eslovacu**, creada al ser ocupada Checoslovaquia pola Alemaña Nazi en 1939.
* **[[Eslovaquia]]**, tamién llamada **Segunda República Eslovaca**, creada al dixebrase Checoslovaquia en 1992.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mines de La Parva

Les **mines de La Parva** son una antigua esplotación miera en Castañeo'l Monte, nel conceyu asturianu de Santo Adriano. Alcuéntranse a pocos quilómetros de la llocalidá de Los Niseiros. Tamién reciben el nome de  **San Gabriel** y **mina Cueva Parda**. La so actividá taba venceyada a la Fábrica d'armes de Trubia, suministrando parte del fierro necesariu pal so funcionamientu.

Tuvieron en funcionamiento dende 1794 o 1796 hasta 1866 con dellos parones na actividá. 

En 1900 fundóse la Compañía Minera de Castañedo del Monte cola idea de volver a sacar fierro de la mina, pero nun llegó a facer nengún trabayu. Nel añu 1935 caducó-y la concesión.

En 2015 el Conceyu de Santo Adriano y la Direición Xeneral de Minería y Enerxía llimpiaron y restauraron l'entornu de la mina pa poder facer visites. Dende entós vienen faciéndose visites guíaes por parte de l'asociación La Ponte. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Ames

Col nome d**'Ames** podemos referinos a:

* Ames, conceyu de Galicia, España
* Ames, comuña del departamentu francés de Pas-de-Calais.
* Ames, llocalidá d'Iowa, Estaos Xuníos
* Ames, llocalidá de Nueva York, Estaos Xuníos.
* Ames, llocalidá d'Oklahoma, Estaos Xuníos.
* Ames, llocalidá de Texas, Estaos Xuníos. 

## Referencies
Leopoldo Palacios Morini

**Leopoldo Palacios Morini**  foi un políticu y xurista asturianu, académicu de la Real Academia de Ciencies Morales y Polítiques.

## Biografía
Llicencióse en Derechu na Universidá d'Uviéu y mientres les sos años d'estudiante collaboró en *Revista Critica de Historia y Literatura*, *Boletín de la [[Institución Libre de Enseñanza]]* y *[[La España Moderna]]*. Tuvo como profesores a Leopoldo Alas "Clarín", Adolfo Álvarez-Buylla y González-Alegre, Adolfo González Posada y Biesca y Rafael Altamira y Crevea, entre otros, que lu introducieron nel krausismu. En 1899 doctoróse en Derechu na Universidá Complutense de Madrid cola tesis *La progresión científica del derecho penal*. En 1901 la Universidá d'Uviéu dio-y una beca pa que visitara Europa y en 1908 la Xunta d'Ampliación d'Estudios dio-y una beca pa visitar Alemaña. Frutu de les sos esperiencies foi *Las Universidades populares* (1908). En 1910 formó parte del patronatu de la Residencia de Estudiantes.

Militó políticamente nel Partíu Reformista de Melquíades Álvarez, col que foi escoyíu diputáu por Villalpando (provincia de Zamora) a les eleiciones xenerales españoles de 1914 y 1916 y por Tinéu nes de 1923. Tamién trabayó nel Institutu de Reformes Sociales y en 1923 foi por pocu tiempu subsecretariu de Facienda con José Manuel Pedregal y Sánchez-Calvo. Durante la dictadura de Primo de Rivera y la Segunda República Española siguió como xefe del Serviciu de Cultura Social del Ministeriu de Trabayu, y en 1926 ingresó na Real Academia de Ciencies Morales y Polítiques.

## Obres
* *Instituciones Industriales*
* *[http://www.filosofia.org/aut/lpm/index.htm Las Universidades populares]* (1908)
* *La Asamblea de Lugano*
* *La fundación de González-Allende de Toro*
* *Programa de Principios de Derecho corporativo*
* *Los mandatos internacionales de la Sociedad de Naciones*
* *Las oficinas de colocación, principalmente en Alemania*
* *Programa de Nociones de Economía política y política social* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Paul Egede

**Paul Hansen Egede** (o **Poul**)  foi un teólogu, misioneru y eruditu danés-noruegu que s'interesaba principalmente pola misión luterana ente'l pueblu Kalaallit en Groenlandia que fuera establecida pol so padre, Hans, en 1721.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
*Mapa de Greenland fechu por Paul Egede
*Paul Hansen Egede, Missionær i Grønland, Proyeutu Runeberg 
*Paul Hansen, Missionær i Grønland, Proyeutu Runeberg
Fermín Villamil

**Fermín Villamil Cancio**  foi un abogáu, políticu y periodista asturianu del , diputáu nes Cortes del Sexeniu Democráticu.

## Biografía
Natural del conceyu de Tapia, dende mozu militó ente los republicanos. Yera fíu d'una «llinaxuda» familia asturiana. Depués de llograr el títulu d'abogáu, coló pa Madrid, siendo con García Ruiz y Pablo Nougués redactor d*'[[El Pueblo (Madrid)|El Pueblo]]* y contribuyendo colos sos caudales al sostenimientu d'esti periódicu. Nes lluches polítiques invirtió la totalidá de la so fortuna: "entró ricu na vida pública y finó probe".

Participó na Revolución de Setiembre y llogró escañu de diputáu a les Cortes pol distritu de Tortosa en dos vegaes. Mientres la Primer República algamó'l cargu de gobernador civil de les provincies d'Uviéu y A Coruña. Villamil coló a Barcelona en 1864, encargáu de la defensa de Claudio F. na famosa causa sobre usurpación d'estáu civil de Claudio Fontanellas, ya instalóse ellí. Foi diputáu provincial pola ciudá. Militante del Partido Republicano Posibilista, finó'l 10 de xunetu de 1895 en Barcelona. Foi'l pa de Fernando Villaamil.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos
Turinxos

Los **turinxos** foron un pueblu xermanu orixinariu del macizu de Harz de la Germania Magna, un área que na actualidá conforma l'estáu federáu alemán de Turinxa. Foron un amiestu d'hermunduros (una caña de los hermiones) con otros pueblos xermánicos, como los varnos y anglos. Foron nomaos per primer vegada pol historiador romanu Vegeciu Renatu nel añu 380 d. C.

Invadieron la Galia xunto colos hunos y cuando estos foron derrotaos, crearon un reinu propiu aliáu del rei ostrogodu Teodoricu'l Grande.

Cayeron derrotaos por Clotariu I nel añu 531 ya incorporaos al reinu de los francos.

## Llista de reis turinxos
* Basinu / Bisinu (460-506/510). La so esposa Basina casóse con Childericu I, rei de los francos salios.

## División del reinu (lluches ente los fíos socesores)
* Hermanfredu (*Irmanfred*) (506/510-531).
* Badericu (Badric) (506/510-530).
* Berthar (506/510-529).
* En 531, Teodoricu I (*Thierry I*), rei d'Austrasia (Metz y Reims) anexónase gran parte de Turinxa.

## Referencies

## Enllaces esternos
La naranxa mecánica

**La naranxa mecánica** pue referirse a:
* ***[[La naranxa mecánica (novela)|La naranxa mecánica]]***, novela d'Anthony Burgess espublizada en 1962 titulada orixinalmente n'inglés *A Clockwork Orange*.
* ***[[A Clockwork Orange (película)|A Clockwork Orange]]*** , película británica basada na novela de Burgess, dirixida por Stanley Kubrick y estrenada en 1971.
* ****, nomatu que se da de xemes en cuando a la seleición neerlandesa de fútbol dende 1974.
Zapopan

**Zapopan ** ye una ciudá y un conceyu del estáu mexicanu de Jalisco. Ta situada nel centru del estáu, al occidente del país. Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Vuelta a España 2021

La **76ª edición** de la **[[Vuelta a España]]** foi una carrera ciclista qu'entamó'l 14 d'agostu en Burgos y terminó'l 5 de setiembre en Santiago de Compostela. La distancia total foi de 3.417 km distribuyíos en 21 etapes. Foi la primer vegada que la empresa organizadora usó la toponimia oficial asturiana nel so llibru de ruta.

## Equipos participantes

## Percorríu

## Clasificaciones finales
Les clasificaciones remataron d'esta miente:

### Clasificación xeneral

### Clasificación por puntos

### Clasificación del monte

### Clasificación de los mozos

### Clasificación por equipos

## Ver tamién
* Vuelta a Asturies 2021
* Giro d'Italia 2021
* Tour de Francia 2021

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web oficial
*
Hibatullah Akhundzada

**Hibatullah Akhundzada ** (en pastún: هبت الله اخونزاده; n' árabe: هيبة الله أخوند زاده Haibatullāh Aḫūnd Zādah;) ye'l tercer emir de los talibanes, un movimientu políticu y fundamentalista islámicu que dende agostu de 2021, gobierna n'Afganistán.

## Referencies

## Enllaces esternos
Francesco Maria del Monte

**Francesco Maria Bourbon del Monte Santa Maria**  foi un cardenal y diplomáticu italianu, conocíu especialmente por ser mecenes del pintor Caravaggio. Amás, Francesco Maria, xunto col so hermanu, sofitaron a Galiléu Galilei a llograr una cátedra de matemátiques en Pisa en 1589.

Foi nomáu cardenal pol papa Sixto V, el 14 d'avientu de 1588.

## Referencies

## Enllaces esternos
El Gamoniteiru

L**'altu d'El Gamoniteiru** ye un puertu de monte asturianu, asitiáu nel conceyu de Quirós. Trátase del puertu asfaltáu de más altor del Principáu con 1.786 metros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vertical

En cada puntu de la superficie terrestre, la direición de la plomada determina la vertical del llugar, que la so interseición cola esfera celeste reciben los nomes de cénit y nadir. La vertical ye perpendicular a la horizontal que ye de la mesma, paralela al horizonte terrestre. A cencielles una vertical ye de riba abaxo o a la inversa y horizontal ye de derecha a esquierda o a la inversa. 

Por estensión, el conceutu vertical úsase xunto con horizontal pa describir llinies y conceutos rellacionaos, magar que nun concasen puramente cola plomada o l'horizonte (por casu nos sistemes de coordenaes cartesianes). Lo único qu'importa ye que dambos formen ente sí un ángulu reutu. Asina úsense estos conceutos sobro cualquier planu pa describir trayectories perpendiculares ente sí, por casu, na arquitectura o la inxeniería civil.

Más cenciellamente, una vertical ye una reuta (imaxinaria) que tien el so trayeutu dende un puntu cualesquier del espaciu terrestre al centru de la tierra. Puede definise una horizontal respeutu d'una vertical: una horizontal ye la perpendicular a una vertical.

Sicasí, al ser la Tierra un elipsoide de revolución o xeoide, ye dicir una esfera esnachada pelos polos, la *vertical real* ye la definida pola plomada, y establez una llinia normal al xeoide y perpendicular al horizonte. D'esta forma, la *[[llatitú]] xeográfica* () va tar definida como l'ángulu ente esta vertical real y el planu del Ecuador.\Phi Per otru llau esiste la *llatitú xeocéntrica* (), que ye l'ángulu ente l'Ecuador y la normal al elipsoide en cada llugar.\Phi' Dambes verticales estrémense bien pocu y l'ángulu que formen ente sí denómase *esviación relativa* y vien ser d'unos 12' d'arcu.

La llatitú xeocéntrica pue calculase a partir de la llatitú xeográfica, de la siguiente manera:

\Phi' = \arctan(.9933\times\tan\Phi)

## Verticales
Como se dixo enriba, la vertical d'un llugar afita, por interseición cola esfera celeste, los puntos cenit y nadir, que son los polos del horizonte, entendíu como círculu máximu. Con éses, tolos planos que pasen por estos dos puntos (y por tanto, pela llinia ZN) llámense **verticales**. D'estos planos, los más importantes son el Meridianu del llugar que va de Norte a Sur y el Primer Vertical, d'Este-Oeste. Por aciu estos dos planos afítense los puntos cardinales. La interseición ente'l Meridianu y l'Horizonte establez una llinia bien importante en topografía: la llinia meridiana (llinia Norte-Sur). Asina, la vertical d'una estrella cualesquier ye'l círculu máximu que, pasando por esta estrella, taya coles mesmes la *vertical* del observador. Estos planos o *verticales* son siempres perpendiculares al horizonte del observador.

## Ver tamién
* Horizontal
* Horizonte astronómicu

## Referencies
 

## Enllaces esternos
Golfu

Un **golfu** ye una abertura xeográfica costera dende un océanu o un mar escontra la masa terrestre, zarrada por cabos de tierra. Típicamente presenten una abertura más estrecha qu'una badea; anque esto nun ye observable en toles árees xeográfiques asina nomaes, entiéndese que les badees son de menor estensión.

El términu golfu usóse tradicionalmente pa grandes mases d'agua salao navegables y bien dentaos que tán arrodiaos pola mariña. Munchos golfos son árees de saléu importantes, como'l Golfu Pérsicu, el Golfu de México, el Golfu de Finlandia y el Golfu d'Adén.

## Descripción
Los golfos que dependen d'otros golfos o badees, o que son de menor tamañu o fondura, tamién pue recibir el nome de cala o caleta 

Esta mena d'accidentes xeográficos tien una gran importancia estratéxica y económica, yá que, de normal, son llugares ideales pa la construcción de puertos y diques.

## Ver tamién
* Golfos per superficie
* Badea

## Referencies
 

## Enllaces esternos