República de Baden

La **República de Baden**  foi un estáu d'Alemaña mientres el periodu de la República de Weimar, formáu dempués de l'abolición del Gran Ducáu de Baden en 1918. Agora ye parte del estáu modernu alemán de Baden-Wurtemberg.

## Historia

### La Revolución en Baden
Cola revolución amenaciando al Imperiu alemán nos últimos díes de la I Guerra Mundial, el Ministeriu d'Estáu del Gran Ducáu de Baden aprobó una reforma eleutoral el 2 de payares de 1918 nun intentu final de caltener a la monarquía nel Gran Ducáu. El 8 de payares, fueron establecíos conseyos de trabayadores y soldaos en Lahr y Offenburg. A otru día, conseyos similares fueron establecíos en Mannheim y Karlsruhe y tol Ministeriu d'Estáu de Baden arrenunció.

El 10 de payares, un gobiernu provisional foi formáu en Karlsruhe y a otru día foi realizada una asamblea de dellos conseyos revolucionarios. El 13 de payares, el gran duque Federico II, arrenunció a toles sos obligaciones de gobiernu y finalmente abdicó'l 22 de payares, casi una selmana antes de l'abdicación del Kaiser Guillermu II.

El gobiernu provisional declaró l'establecimientu del *Freie Volksrepublik Baden* (República Llibre Popular de Baden) el 14 de payares de 1918, y estableció el 5 de xineru de 1919 como fecha pa nueves eleiciones.

### La Nueva República
Una asamblea nacional foi creada'l 12 de xineru de 1919, col democristiano Partíu de Centru surdiendo como'l partíu más fuerte per delantre del centru esquierda SPA. Xuntos, estos dos partíos recibieron el 91,5% de tolos votos. El 1 d'abril, el parllamentu de Baden (*Landtag*) formó un gobiernu ente miembros de la Coalición de Weimar. Hasta 1933, Baden foi mayoritariamente gobernáu pol Partíu de Centru.

El 21 de marzu de 1919, el *Landtag* unánimemente aprobó una nueva constitución. Una votación popular aprobó la constitución el 13 d'abril. Esti votu popular foi'l primeru na historia alemana y la constitución de Baden foi la única en pasar el votu popular n'Alemaña mientres el periodu de la República de Weimar.

### Baden mientres el gobiernu Nazi
Baden, como tolos otros estaos alemanes, foi suxetu al procesu de *[[Gleichschaltung]]* en 1933, qu'abolió de forma efectiva tolos estaos —na práutica, si non en llei. El presidente electu de Baden foi reemplazáu pol Nazi designáu Walter Köhler, anque'l poder alministrativo na rexón permaneció verdaderamente en Robert Heinrich Wagner, el *[[Gauleiter]]* de Baden y *[[Reichsstatthalter]]* para Alsacia-Lorena. En 1940-44 el Gau de Baden foi estendíu escontra l'oeste hasta incluyir gran parte d'Alsacia, y foi renomáu "Baden-Elsass".

### Posguerra en Baden
Mientres la ocupación aliada d'Alemaña mientres la posguerra, Baden foi estremáu ente les zones d'ocupación americana y francesa. La división foi fecha talmente que l'autobahn de conexón ente Karlsruhe y Múnich (na actualidá Bundesautobahn 8) fuera dafechu contenida dientro de la zona americana. Esta área d'alministración americana nel norte convertir en parte de Wurtemberg-Baden el 19 de setiembre de 1945 ente que la metá sur (conocida como Baden del Sur, a cencielles Baden) foi puesta so alministración francesa.

Estos dos partes de la República de Baden fueron axuntaes y fundíes col antiguu estáu de Wurtemberg el 23 d'abril de 1952 como'l nuevu estáu alemán de Baden-Wurtemberg.

## Alministración

Baden foi subdividíu en cuatro distritos alministrativos (*Landeskommissärbezirke*, similares a los modernos *[[Regierungsbezirk]]y*): con base en Karlsruhe, Mannheim, Friburgu y Konstanz. Estos distritos fueron darréu estremaos nun total de 53 *[[Amt]]sbezirke* (en 1924, esti númberu foi amenorgáu a 40). Estos fueron estremaos otra ven nun total de 1.536 municipalidaes.

## Líderes de la República de Baden
Siguiendo la constitución, aprobada en 1921, el presidente de Baden yera escoyíu ente los miembros permanentes del parllamentu rexonal de Baden (Landtag) por un términu d'un añu. Dempués del *[[Gleichschaltung]]*, Baden foi gobernáu por oficiales designaos Nazis.

## Ver tamién
* Organización territorial de la República de Weimar
*Baden, pal estáu históricu *Baden-Wurtemberg,
pal modernu estáu federal alemán
*Escudu d'armes de Baden
*Gran Ducáu de Baden, pal estáu qu'esistió ente 1808-1918

## Referencies

## Enllaces esternos
*República de Baden (alemán)
*Estaos d'Alemaña dende 1918