Escocés (llingua xermánica)

L'escocés **Scots** ye la llingua xermánica falada nes tierres baxes (Lowland) d'Escocia y partes d'Ulster (onde'l dialeutu llocal ye conocíu como escocés d'Ulster. Ye llamáu dacuando como **escocés de Lowland** (tierres baxes) pa estremalu del gaélicu escocés, la llingua celta falada nel este d'Escocia, nes tierres altes (Highlands) y nes islles Hébrides.

## Clasificación

Ye una llingua xermánica que xunto col inglés, l'alemán y el neerlandés, formen parte de les llingües xermániques occidentales. El so parentescu más próximu tienlu nel inglés y nel frisón, col que forma'l subgrupu del xermánicu insular. 

Hai una discusión sobre l'estatus real de la llingua como dialeutu del inglés o como llingua autónoma y distinta. Dende la xunión d'Escocia con Inglaterra pa formar el reinu de Gran Bretaña nun esiste una llingua estándar nin un estándar d'escritura común a tolos dialeutos.

## Distribución xeográfica
Faláu nes tierres baxes (Lowlands) d'Escocia xunto con partes d'Irlanda del Norte. Na República d'Irlanda, na frontera con Irlanda del Norte. 

### Estatus oficial
Nun tien estatus oficial en nengún de los países en que se fala. Sicasí, Gran Bretaña aceptó l'escocés como llingua rexonal y reconocióla asina baxo la Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales.

Tamién se discutió sobre l'estatus de la llingua nes negociaciones de paz d'Irlanda del Norte.

## Historia
L'escocés surde del dialeutu anglosaxón de Northumbria con influencies del antiguu nórdicu de les invasiones viquingues, del holandés y del baxu saxón al traviés del comerciu y de la inmigración y del romance al traviés de la ilesia y el llatín llegal, les invasiones normandes y finalmente del francés de París gracies a la *Auld Alliance*.

Pue clasificase nos siguientes periodos:

***Anglosaxón** hasta 1100.
***Escocés pre-lliterariu** hasta 1375.
***Escocés antiguu** hasta 1450.
***Escocés mediu** hasta 1700.
***Escocés modernu** dende 1700 hasta l'actualidá.

L'escocés tamién tien empréstamos del so contautu col gaélicu escocés, una llingua céltica distinta del escocés inda falada nes tierres altes (*Highlands*) y les islles de la mariña occidental. 

La llingua evolucionó naturalmente a lo llargo de los años, pero hai quien considera que la llingua foi más fiel a los sos oríxenes anglosaxones que l'inglés: comparando *kirk* con *church* (alemán modernu *Kirche*) (asturianu: ilesia), *ken* con *know* (alemán modernu *kennen*) (asturianu: saber, conocer) y *nicht* con *night* (alemán modernu *Nacht*) (asturianu: nueche).

### Dialeutos
Hai cinco dialeutos distintos:

* **Escocés del norte**, faláu al norte de Dundee. Dixébrase en subdialeutos: *North Northern*, *Mid Northern* (tamién conocíu como *escocés del nordeste* denomáu *Doric*) y *South Northern*.
* **Escocés central**, faláu dende Fife y Perthshire hasta Lothians y Wigtownshire, dixebráu en *central del nordeste* y *del sureste*, *central del oeste* y *central del suroeste*.
* **Escocés del sur**, faláu na zona fronteriza ente Escocia ya Inglaterra.
* **Escocés insular** faláu nas Islles Orkney ya Shetland.
* **Escocés del [[Ulster]]**, faláu n'Irlanda del Norte polos descendientes de los inmigrantes escoceses. Dacuando referíu pol neoloxismu *Ullans*, como xunión ente *Ulster* y *Lallans*.

Edimburgu, Dundee y Glasgow tienen variantes propies del escocés central, enforma influyíes pol inglés. N'Aberdeen fálase'l dialeutu *Mid Northern*.

### Llingües derivaes
En Canadá tradicionalmente los métis d'ascendencia anglosaxona (descendientes d'escoceses o de xente de les Orkney) falaben una versión criolla del idioma escocés llamáu "bungee"

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Dictionary of the Scots Language''.
* Scots-online