open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francu CFA d'África Central

El **Franco CFA d'África Central** ye la moneda de seis países independientes d'África Central: Camerún, República Centroafricana, Chad, República del Congo, Guinea Ecuatorial y Gabón.

La moneda ye emitida pol Bancu de los Estaos d'África Central, con sede na ciudá capital de Camerún, Yaundé pa los miembros de la CEMAC (Comunidá Económica y Monetaria del África Central)

## Historia

El Franco CFA introducir nes colonies franceses en África Ecuatorial en 1945, en sustitución del francu d'África Ecuatorial Francesa. Les colonies qu'utilizaron el Franco CFA fueron: Chad, el Camerún francés, el Congo francés, Gabón y Ubangui-Chari. La moneda siguió n'usu cuando estes colonies independizar de Francia. Guinea Ecuatorial, la única colonia española na zona, aprobó'l Franco CFA en 1984, en sustitución del ekwele de Guinea Ecuatorial.

## Billetes
En 1947 emitiéronse billetes de 5,10, 20, 50, 100 y 1000 francos, siguíu polos billetes de 500 francos en 1949, y 5000 francos en 1952.

En 1963 el bancu, dexó de llamase "Banque Centrale des Etats de l'Afrique Equatoriale et du Cameroun" y camudó el so nome pol de "Banque Centrale des Estats de l'Afrique Equatoriale". Los billetes de 1000 francos fueron introducíos en 1968, ente que los de 100 francos fueron reemplazaos por monedes en 1971.

En 1974, el bancu volvió camudar el so nome pol de "Banque Centrale des États de l'Afrique Centrale" y cada unu de los estaos empezó la emisión de billetes individualmente, en denominaciones de 500, 1000, 5000 y 10000 francos. Esta práutica terminó en 1993. Nesi mesmu añu, introduciéronse billetes de 2000 francos.

Esisten dos series emitíes pol Bancu de los Estaos del África Central, común pa tolos países miembros.

### Primer serie, 1992-2000

### Segunda serie, 2002-

## Monedes
En 1948, les monedes emitir pal so usu en toles colonies (sacante Camerún francés) en denominaciones de 1 y 2 francos. En 1958 emitiéronse monedes 5, 10 y 25 francos (utilizaes tamién nel Camerún francés). Les monedes tamién llevaben el nome de Camerún, amás del de États de l'Afrique Centrale. En 1961 emitióse una moneda de 50 francos de níquel, y en 1966, emitióse la de 100 francos, tamién de níquel.

En 1971, les monedes de 100 francos fueron emitíes individualmente per cada estáu y en 1976 emitiéronse monedes de 500 francos de cupro-níquel. Dende 1985, estes monedes tamién fueron emitíes per cada estáu. Los diseños d'esta serie amuésense de siguío:

En 1985, introduciéronse tamién monedes de 5, 25, 50 y 100 francos pal so usu en Guinea Ecuatorial, col nome del país y la denominación n'español.

En 2006 introducióse un nuevu conu monetariu qu'incluyía un formatu bimetálico pa la moneda de 100 Francos.





## Referencies

## Ver tamién
* Franco CFA
* Franco CFA d'África Occidental
* Ecu (moneda)
Comunidá Económica y Monetaria d'África Central

La **Comunidá Económica y Monetaria d'África Central (CEMAC)** (en francés **Communauté Économique & Monétaire de l'Afrique Centrale**) ye una organización internacional creada pa tomar les riendes de la Unión Aduanera y Económica d'África Central (UADAC, del francés *Union Douanière et Économique de l'Afrique Centrale*). El tratáu que instituye la CEMAC foi robláu'l 16 de marzu de 1994 en Yamena (Chad) y entró a valir en xunu de 1999.

La CEMAC, que reagrupa la Unión Monetaria d'África Central (UMAC) y la Unión Económica d'África Central (UEAC), tien por misión:

* establecer una unión cada vez más fuerte ente los pueblos de los Estaos miembros pa reafitar la so solidaridá xeográfica y humana;
* promover les iniciatives nacionales pa la eliminación de les torgues al comerciu intracomunitario, la coordinación de los programes de desenvolvimientu, l'harmonización de los proyeutos industriales;
* el desenvolvimientu de la solidaridá de los países miembros pa favorecer los países y rexones más probes;
* crear una auténtica cooperación africana.

El 24 de xineru de 2003 la Xunión Europea, concluyó un alcuerdu financieru cola CEEAC y la CEMAC, condicionada a que la CEMAC y la CEEAC converxeren nuna sola organización, y asina, la CEEAC tomara la so parte de responsabilidá na defensa de la paz y la seguridá de la rexón al traviés del pactu COPAX de seguridá.

Anque la CEMAC (Comunidá Económica de los Estaos d'África Central) nun ye unu de les pilastres de la Comunidá Económica Africana los sos miembros sí tán acomuñaos al traviés de la CEEA. 

## Ver tamién
*Unión Económica y Monetaria d'África Occidental

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial
Francu CFA

El **francu CFA** (oficialmente: **Franco de la comunidá financiera africana;** en francés: *Franc de la communauté financière d'Afrique*) ye'l nome de dos monedes comunes de 14 países africanos, cuasi toos ellos antigües colonies franceses (cola esceición de Guinea Ecuatorial, antigua colonia española y Guinea-Bisáu, antigua colonia portuguesa). Los dos monedes del francu CFA son el francu CFA d'África Central y el francu CFA d'África Occidental. Anque teóricamente son dos monedes separaes, los dos monedes de francu CFA son intercambiables.

## Países del francu CFA

## Historia
Les Islles Comores, nel océanu Índicu tán acomuñaes al francu CFA, dientro de la **zona francu** (*francu comorano*).

El Franco CFA foi creáu coles mesmes que'l Franco CFP en 26 d'avientu de 1945, cuando Francia ratificó los alcuerdos de Bretton Woods. Naquel momentu les sos sigles significaben *francu de les Colonies Franceses d'África*.

Ensin camudar de sigles, el nome evolucionó en *francu de la Comunidá Francesa d'África* en 1958, y güei significa *francu de la Comunidá Financiera d'África* dientro de la UEMOA, y *francu de la cooperación financiera n'África Central* dientro de la CEMAC. La esistencia de dos apelaciones distintes evidencian la división de la zona francu en dos: dende 1993, dos talos institutos d'emisión (el BCEAO, *Bancu Central de los Estaos d'África del Oeste* y el BEAC, *Bancu de los Estaos d'África Central*) nun intercambien yá les sos respeutives monedes. 

Los alcuerdos que venceyen a los dos bancos centrales africanos coles autoridaes franceses son idénticos y tán basaos nes siguientes cláusules:
* Un tipu de cambéu fixu frente al francu francés.
* Plena convertibilidad de les sos monedes en francos franceses garantizada pola Ayalga francés.
* Fondu común de reserves de moneda estranxera nel que participen tolos países de la CFA (siquier el 65% de les posiciones en reserves depositaes na Ayalga francesa, onde se-yos concede una garantía de tipos de cambéu).
* Como contrapartida a la convertibilidad, dase participación a les autoridaes franceses na definición de la política monetaria na zona CFA.

El francu CFA tenía una paridá fixa con respectu al francu francés, salvu escasos accidentes: la devaluación del francu francés el 17 d'ochobre de 1948 (el francu CFA pasa de 1,70 FF a 2 FF ), la llegada del nuevu francu'l 27 d'avientu de 1958 (la paridá nominal pasa de 2 FF a 0,02 nuevos FF, ye dicir que nun hai nenguna devaluación), y el 12 de xineru de 1994 la **devaluación repentina** del francu CFA de 50% (pasa de 0,02 FF a 0,01 FF), impuesta per Francia y sofitada poles instituciones financieres internacionales (FMI y Bancu Mundial). Esta devaluación nun resolvió los problemes económicos de la rexón.

Dende'l 1 de xineru de 1999, el francu CFA ta fitu al euru (un euru val 655,957 francos CFA). L'Ayalga francés (non la Xunión Europea) sigue **garantizando la convertibilidad** del francu CFA.

## Ver tamién
* Franco CFA d'África Central 
* Franco CFA d'África Occidental 

## Referencies
Ian Khama

**Seretse Khama Ian Khama** (Surrey, Reinu Xuníu, 27 de febreru de 1953) ye'l presidente de Botsuana dende'l 1 d'abril de 2008 y ye tamién el xefe de la tribu africana Bamangwato.

Ye'l fíu mayor de Sir Seretse Khama -home que-y dio la independencia a Botsuana- y quien foi Presidente de 1966 a 1980. Él nació en Chertsey, Surrey mientres el periodu en que'l so padre tuvo exiliáu nel Reinu Xuníu por cuenta de la so oposición al gobiernu colonial y al emerxente réxime del apartheid en Sudáfrica, contrariu al matrimoniu interracial, Sir Seretse taba casáu con una muyer británica (Ruth Williams, Lady Ruth Khama, madre de Ian Khama). Tamién ye bisnietu de Sekgoma II, rei de la etnía mangwato. Khama ye pilotu d'aviones militares, entrenáu na Academia Real Militar de Sandhurst.

Anguaño ostenta'l cargu de comandante xeneral.

## Referencies
Presidente de Botsuana

El **Presidente de Botsuana** ye'l Xefe d'Estáu y de Gobierno de la República de Botsuana, cargu establecíu na constitución de 1966 tres la independencia del país del Reinu Xuníu el 30 de setiembre del mesmu añu.

## Eleición
El presidente ye escoyíu pola Asamblea Nacional de Botsuana pa un periodu de cinco años dexando la reeleción hasta por dos periodos constitucionales más.

## Presidentes de Botsuana
Tres la independencia de Botsuana en 1966, 6 persones exercieron la presidencia:

## Referencies

## Enllaces esternos
Quett Masire

**Quett Ketumile Joni Masire**  foi un profesor y políticu, foi presidente de Botsuana ente 1980 y 1998, añu en qu'arrenunció y foi sustituyíu pol so vicepresidente, Festus Mogae.

## Biografía
Nació na pequeña ciudá de Kanye. Foi profesor y direutor de la escuela secundaria de Seepapitso. En 1965 foi unu de los fundadores del Partíu Democráticu de Botsuana. Cuando Botsuana llogró la so independencia, Masire foi nomáu vicepresidente del país.

Tres la muerte del presidente Seretse Khama el 13 de xunetu de 1980, Masire foi escoyíu presidente. Gobernó hasta l'añu 1998, en qu'arrenunció y sustituyó-y el vicepresidente Festus Mogae.

Dempués de la so salida de la presidencia, convertir nun activu diplomáticu, actuando como mediador na guerra civil de la República Democrática d'El Congu. En 2007 foi escoyíu pola Comunidá de Desenvolvimientu d'África Austral como mediador de la disputa política en Lesothu.

## Referencies
Francistown

**Francistown** ye la segunda ciudá más grande de Botsuana, con una población d'unos 113.500 habitantes según el censu de 2011. Conocida como la "Capital del Norte" atopar nel este de Botsuana, a unos 400 km nor-nordeste de la capital, Gaborone.

Francistown ta asitiada na confluencia de los ríos Tai y Inchwe, cerca del ríu Shashe (afluente del ríu Limpopo) y a unos 90 km de la frontera con Zimbabue. La ciudá foi'l centru de la primera fiebre del oru africana y entá güei atópase arrodiada de vieyes mines abandonaes.

## Historia
Los Ndebele llegaron a la zona na década de 1830 mientres se dirixíen a Bulawayo. Según dizse, Nyangabgwe foi la villa más cercana a Francistown que foi visitada polos europeos, cuando foi visitada por Robert Moffat. Moffat foi siguíu en 1867 pol buscador d'oru, Karl Mauch que fundó la mina d'oru Bakalanga a lo llargo del Tati River.

La ciudá actual foi fundada en 1897.

## Economía
### Minería
Francistown allugar na principal ruta de tresporte aereu y vial de Botsuana; la minería y l'agricultura son importantes. Ente les principales compañíes mineres destaquen Tati Nickel (propiedá de Norilsk Nickel, con operaciones en Mina Selkirk y Mina Phoenix, produciendo cobaltu, cobre y níquel. El Complexu Industrial Dumela, un polígonu industrial, ye un emplegador importante; la construcción de la Refinería de Metales Botsuana en 2008 nes cercaníes de la ciudá foi detenida por cuenta d'altos costos.

## Medios de comunicación
La cobertoria mediática de Francistown inclúi'l periódicu *The Voice*, fundáu en 1993.

## Clima




## Demografía
Dende la fundación de Francistown como nucleu de la minería d'oru y centru ferroviariu nel sieglu XIX, la población de la ciudá foi aumentando de forma constante. Ye la segunda ciudá más grande de Botsuana, habitando na mesma'l 22,7% de la población urbana en 1991. En 1971, dichu porcentaxe de población urbana yera del 34,7% pero foise amenorgando debíu a la crecedera de Selebi-Phikwe, Orapa y Jwaneng, sumáu a la rápida crecedera de Gaborone. Los Bakalanga, la segunda etnia más numberosa de Botsuana, tán tradicionalmente amestaos a esta ciudá y la so contorna. Apocayá, la ciudá recibió una gran arribación d'inmigrantes illegales procedentes de la vecina Zimbabue.

## Ciudaes hermaniaes
*  Genk, Belgium

## Referencies

## Enllaces esternos

* Muséu Supa Ngwao. Oficina de turismu 
* Francistown Senior Secondary School
Lobatse

**Lobatse** ye una ciudá asitiada nel Distritu Sureste, Botsuana. Atopar a 70 km al sur de Gaborone.La ciudá ye un distritu alministrativu, con un Conceyu. Tien una población de 29.007 habitantes, según el censu de 2011.

## Referencies

## Enllaces esternos
Selebi-Phikwe

**Selebi-Phikwe** (*tamién pronunciáu Selibe Phikwe*) ye una llocalidá minera nel nordeste de Botsuana.
## Datos básicos
* Tien una población de 49.849 habitantes en 2001.
* La minería de níquel empezó en 1973 y foi la principal actividá dende entós.

## Historia
Orixinalmente hubo dos pequeños llugares llamaos Selebi y Phikwe, que los sos términos municipales tomaben un gran xacimientu de cobre y níquel. Cuando se realizó'l descubrimientu d'esti xacimientu na década de 1960, construyóse la mina y una llocalidá nel monte ente los dos llugares col nome de Selebi-Phikwe.

La principal fonte d'empléu ye la empresa minera Bamangwato Concessions Ltd. (BCL) qu'escava vetes de cobre y níquel en mines abiertes y zarraes. El mineral tresportar dende la boca de la mina por rail pa la so fundición. Dalgunes de les sos llocomotores utilicen máquines de vapor mercaes a la empresa National Railways of Zimbabwe y South African Railway.

## Turismu
La llocalidá tien un centru comercial, un hotel y un pequeñu aeropuertu.

## Ver tamién
* Llocalidaes de Botsuana

## Referencies

## Enllaces esternos
* Selibe Phikwe Airport
Jwaneng

**Jwaneng** ye una ciudá asitiada nel Distritu Sur, Botsuana,anque nun forma parte del, siendo un distritu separáu, col so propiu Conceyu.  Tien una población de 18.008 habitantes, según el censu de 2011.

## Historia
La ciudá formóse en redol a la mina de diamantes Jwaneng, considerada la más rica del mundu en términos calidable de los sos diamantes. Nel so entamu yera una "ciudá zarrada", lo que significa que pa poder vivir ellí yera necesariu'l permisu de los propietarios de la mina, Debswana.
 
## Referencies

## Enllaces esternos
Organización territorial de Botsuana

Botsuana ta estremada en nueve distritos:
# Central
# Ghanzi
# Kgalagadi
# Kgatleng 
# Kweneng
# Nordeste
# Noroeste
# Sureste
# Sur


Nel 2001, los distritos de Chobe y Ngamilandia fueron xuníos n'unu solu, el distritu Noroeste.
Añu común

Un **añu común** ye un añu civil de 365 díes, unu menos que l'añu bisiestu, polo que tien exautamente 52 selmanes y un día. El repartu de los años civiles ente años comunes y años bisiestos faise acordies col calendariu gregorianu: en cada periodu de 400 años hai 303 comunes y 97 bisiestos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Festus Mogae

**Festus Gontebanye Mogae**  ye un políticu de Botsuana, miembru del Partíu Democráticu y presidente de la República ente'l 1 d'abril de 1998 y el 1 d'abril de 2008. 
 
Dempués de realizar los sos estudios d'economía na Universidá de Oxford, Mogae desempeñó diversos cargos como funcionariu n'instituciones financieres tales como'l FMI y el Bancu de Botsuana. Foi nomáu vicepresidente de Botsuana en 1992 y por consiguiente en mano derecha del presidente de la dómina, Quett Ketumile Joni Masire, a quien asocedió na maxistratura suprema'l 1 d'abril de 1998.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Biografía por CIDOB (n'español)
Añu civil

El términu **añu civil** (tamién **añu calendariu**, n'ocasiones) ye un intre de tiempu de 365 díes 5 hores y 48 minutos que rixe la vida civil, social y relixosa de la mayoría de los países. En dellos casos, *añu civil* #oponer al añu trópicu.

## Ver tamién
* añu cero
* añu lluz
* década

## Referencies

## Enllaces esternos
Distritu Chobe

El **Distritu Chobe** foi un distritu alministrativu na parte norte de Botsuana, cola sede en Kasane. En 2001 fundir con Ngamiland, y hasta l'añu 2006 que comparte con Ngamiland el Conseyu del Distritu Noroeste como gobiernu llocal. El Parque Nacional de Chobe ta nesta zona del norte de Botswana.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Chobe district council
Estaos d'África, del Caribe y del Pacíficu

**Estaos d'África, del Caribe y del Pacíficu** (**ACP**) ye una asociación de países formáu pa coordinar actividaes de la Convención de Lomé de 1975.

## Oxetivos
Los oxetivos de la ACP son:
* Asegurar la realización de los oxetivos del Alcuerdu de Cotonú robláu'l 2000, (en sustitución de la Convención de Lomé).
* Coordinar les actividaes de los Estaos ACP nel marcu de l'aplicación d'esi conveniu.
* Definir les posiciones comunes de los Estaos ACP en rellación cola Xunión Europea (Fondu Européu de Desarrollu).
* El desenvolvimientu sostenible, según la so mayor integración a la economía mundial.

## Estructura de la ACP
Según l'Alcuerdu de Georgetown (2003) los organismos de la ACP son:
* **Cume de Xefes d'Estáu y Gobiernu**. La cual dicta les polítiques xenerales de la ACP;
* **Conseyu de Ministros**. Ta formáu por un representante de los Estaos de la ACP. Ta encargáu d'executar les polítiques de la ACP y evaluar dacuando l'estáu d'execución. Axúntase pelo normal cada 6 meses o sesiones especiales. Les sos decisiones adoptar por consensu;
* **Comité d'Embaxadores**. Integrada por un representante de caúnu miembros de la ACP. Asisti al Conseyu de Ministros nes sos xeres, monitorear los alcuerdos ente la XE y la ACP;
* **Comité Parllamentariu de la ACP**. De futura implementación; y el Secretariáu de la ACP. El Secretariu Xeneral de la ACP ye nomáu pol Conseyu de Ministros. Ta encargáu del funcionamientu alministrativu y d'executar toles aiciones decidíes polos organismos de la ACP y monitorear la so execución. La so sede ta en Bruxeles, Bélxica.

Fueron Secretarios Xenerales: Tieoule Kontate (Mali, 1976-1980), Edwin W. Carrington (
(Trinidá y Tobagu 1985-1990), Ghebray Berhane (Etiopía 1990-1995), Ng'andu Peter Magande (Zambia, 1996-2000), Jean-Robert Goulongana (Gabón, 2000-2005) y a la fecha Sir John Kaputin (Papúa Nueva Guinea, dende'l 2005).

Idiomes oficiales son l'inglés, francés, portugués y español.
## Miembros

79 países:
Angola, Antigua y Barbuda
Les Bahames, Barbados, Belize, Benín, Botsuana, Burkina Fasu, Burundi
Cabu Verde, Camerún, Chad, Comores, Congo, Costa de Marfil, Cuba*
Dominica, República Dominicana
Etiopía, Eritrea
Fixi
Gabón, Gambia, Ghana, Granada, Guinea, Guinea-Bisáu, Guinea Ecuatorial, Guyana
Haití
Islles Cook, Islles Márxal, Isla Salomón
Xamaica
Kenia, Kiribati
Lesothu, Liberia
Malaui, Malí, Mauritania, Madagascar, Mauriciu, Micronesia, Mozambique
Namibia, Nauru, Níxer, Nixeria, Niue
Paláu, Papúa Nueva Guinea
República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Ruanda
Samoa, Saint Kitts y Nevis, San Vicente y Les Granadines, Santa Llucía, Santu Tomé y Príncipe, Senegal, Seixeles, Sierra Lleona, Somalia, Suazilandia, Sudáfrica, Sudán, Surinam
Tanzania, Tuvalu, Togu, Tonga, Trinidá y Tobagu
Uganda
Vanuatu
Xibuti
Zambia y Zimbabue
*Incorporación pendiente del cambéu del alcuerdu constitutivu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial del Secretariáu de ACP
* El Correo - La Revista de les rellaciones y cooperaciones ente Àfrica-Caribe-Pacíficu y la Xunión Europea
* Marcu Normativu de la ACP
Organismu Multillateral de Garantía d'Inversiones

L**'Organismu Multillateral de Garantía d'Inversiones** (**OMGI**, n'inglés* Multillateral Investment Guarantee Agency*, MIGA), ye un organismu del Bancu Mundial creáu en 1988, que tien como meta facilitar la corriente d'inversión de capitales quitaos con fines granibles en países en desenvolvimientu, encargándose d'otorgar garantía a los inversionistas contra perdes causaes por riesgos non comerciales como espropiación, inconvertibilidad de moneda, tresferencies cambiarias, guerra civil o disturbios. Coles mesmes, apurre asistencia téunica p'ayudar a los países a espublizar información sobre oportunidaes d'inversión.

Tien 181 países miembros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Academia Nacional de Ciencies d'Estaos Xuníos

L**'Academia Nacional de Ciencies d'Estaos Xuníos** (**NAS**, polos sos sigles n'inglés) ye una corporación d'Estaos Xuníos que los sos miembros sirven *[[pro bonu]]* como "conseyeros a la nación en ciencia, inxeniería y medicina." Edita, coles mesmes, la revista científica *[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]*. Como una academia nacional, los nuevos miembros de la organización son escoyíos añalmente polos miembros actuales, con base nos sos llogros distinguíu y continuu na investigación orixinal.

L'Academia Nacional de Ciencies ye parte de United States National Academies, que tamién inclúi:

* Academia Nacional d'Inxeniería (NAE)
* Institutu de Medicina (IOM)
* Conseyu Nacional d'Investigación (NRC)

El grupu tien un estatutu del Congresu sol Títulu 36 del Códigu de los Estaos Xuníos.

## Orixe
La Guerra de Secesión provocó la necesidá de creación d'una academia nacional de ciencies. La Llei de creación foi roblada pol presidente Abraham Lincoln el 3 de marzu de 1863, nel mesmu actu nomar a 50 de los sos miembros. Munchos veníen de la llamada *American Scientific Lazzaroni*, una rede informal de científicos que trabayen en Cambridge, Massachusetts.

## Premios
L'Academia da un númberu de distintos premios, medayes y reconocencies:

## Presidentes de l'Academia Nacional de Ciencies

## Referencies

## Enllaces esternos
Profesor Lucasianu

El **profesor Lucasiano** ye'l titular de la Cátedra Lucasiana de Matemátiques (*Lucasian Chair of Mathematics*) de la Universidá de Cambridge. El cargu foi fundáu en 1663 por Henry Lucas, miembru del parllamentu inglés pola Universidá ente 1639 y 1640, y establecíu oficialmente por Carlos II en 1664. Lucas, nel so testamentu, mandó la so biblioteca de 4000 volúmenes a la Universidá, y mandó la compra de terrenes que dieren un rendimientu añal de 100 llibres pa poder fundar una Cátedra. Ordenaba tamién que'l profesor qu'ocupara esta cátedra tenía que dar a lo menos una clase de matemátiques a la selmana, y habría de tar disponible dos hores selmanales pa resolver les duldes de los alumnos. 

El primer profesor Lucasiano foi Isaac Barrow, asocedíu por Isaac Newton. El cargu foi ocupáu ente 1980 y 2009 por Stephen Hawking. Este foi asocedíu por Michael Green. Anguaño dende'l 1 de xunetu de 2015 el cargu ye ocupáu por Michael Cates y per la nuevu Abril Alejandra Lopez Castillo

## Intereses
* Stephen Hawking xugaba col doble sentíu de la pallabra inglesa *chair* ("cátedra" y "siella") pa referise a la so doble condición de titular de la *Cátedra Lucasiana* y usuariu de siella de ruedes. Irónicamente, diz: *Nun pensaba que la siella de [[Isaac Newton|Newton]] funcionara con electricidá naquella dómina*.
* Data, androide de la serie Star Trek: The Next Generation, ye Profesor Lucasiano nel últimu episodiu de la serie.

## Llista de Profesores Lucasianos
* 1664 Isaac Barrow
* 1669 Sir Isaac Newton
* 1702 William Whiston
* 1711 Nicholas Saunderson
* 1739 John Colson
* 1760 Edward Waring
* 1798 Isaac Milner
* 1820 Robert Woodhouse
* 1822 Thomas Turton
* 1826 Sir George Airy
* 1828 Charles Babbage
* 1839 Joshua King
* 1849 Sir George Stokes
* 1903 Sir Joseph Larmor
* 1932 Paul Dirac
* 1969 Sir James Lighthill
* 1980 Stephen Hawking
* 2009 Michael Green
* 2015 Michael Cates

## Ver tamién
*Profesor Saviliano de xeometría

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de la Cátedra Lucasiana, con información ya imáxenes de los sos cargos
* Biografía del profesor lucasiano "Isaac Newton"
Institutu Perimeter de Física Teórica

L**'Institutu Perimeter de Física Teórica** (n'inglés *Perimeter Institute for Theoretical Physics*) ye un institutu d'investigación independiente dedicáu a cuestiones fundamentales en física teórica, asitiáu en Waterloo, Canadá. Foi fundáu en 1999 por Mike Lazaridis. Amás de la so actividá investigadora, l'institutu tien un programa educativu de divulgación científica.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Perimeter Institute
The Sunday Times

***The Sunday Times*** ye un periódicu de gran formatu dominical distribuyíu nel Reinu Xuníu y la República d'Irlanda. Espublizáu por Times Newspapers Ltd, subsidiaria de News International, que tamién espubliza *[[The Times]]*, pero los dos periódicos foron fundaos independientemente y namái pertenecen a la mesma compañía dende 1966. Rupert Murdoch adquirió News International en 1981 y polo tanto remana dambos periódicos. Esi añu, *The Sunday Times* espublizó la llista de los más ricos, nun intentu d'amontar les ventes. 

Mientres el so periódicu hermanu, *[[The Times]]*, tien una circulación sustancialmente menor que'l periódicu de más circulación del Reinu Xuníu (*[[The Daily Telegraph]]*), *The Sunday Times* ocupa una posición dominante nel mercáu dominical.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Gonville and Caius College

El **Gonville and Caius College** en Cambridge, de normal referida como "Caius" (pronúnciase "KIS"), ye un college que forma parte de la Universidá de Cambridge.

La mayor parte de la piedra utilizada na so construcción foi tomada de l'Abadía de Ramsey nel Condáu de Cambridge.

La escuela foi fundada col nome de **Pabellón Gonville** en 1348, siendo'l so fundador (Edmund Gonville) rector de Terrington. Darréu foi refundada en 1557 como **Escuela Gonville & Caius** en conmemoración del académicu y médicu John Caius, direutor de la mesma dende 1559 hasta poco primero de la so muerte en 1573. Mientres el so mandatu, Caius consiguió importantes fondos pa la escuela y estendió notablemente les edificaciones.

Esta escuela almitió per primer vegada a una muyer como estudiante en 1979 y anguaño tien cerca de 100 profesores asociaos, más de 700 estudiantes y unos 200 alministrativos.

## Notable xente
Ente los sos estudiantes había trelce ganadores del Premiu Nobel.
* George Green - Matemáticu 
* John Venn - Matemáticu ya inventor de los diagrames que lleven el so nome.
* Charles Sherrington - Neurólogu y ganador del premiu Nobel.
* James Chadwick - Físicu, descubridor del neutrón y ganador del premiu Nobel.
* Edward Adrian Wilson - Esplorador que morrió con Scott nel Antárticu.
* Francis Crick - Biólogu, descubridor del ADN y ganador del premiu Nobel.
* Ronald Fisher -- Biólogu y estadísticu, foi estudiante ente 1909 y 1912.
* Nevill Mott - Físicu teóricu y ganador del premiu Nobel.
* J. H. Prynne - Poeta británicu modernu.
* William Harvey - Médicu. Describió'l Sistema Circulatoriu.
* Stephen Hawking - Matemáticu y físicu mundialmente conocíu pola so obra sobre los furacos negros.
* Sir Thomas Gresham, Comerciante y financieru inglés del sieglu XVI, conocíu pola Llei de Gresham, referente a la coesistencia de delles monedes.
* Thomas Fale - Médicu y matemáticu inglés del sieglu XVI.
* Sherlock Holmes - El famosu detective de ficción creáu por sir Arthur Conan Doyle, estudió nesti college de Cambridge en pasando pol Christ Church College de Oxford.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web del Caius College
* Caius JCR (JCR = Junior Common Room, organización social d'alumnos de la escuela)
Gran Bilbao

El **Gran Bilbao** (n'euskera, *Bilbo Handia*) ye una zona, ámbitu territorial o contorna non oficial de Vizcaya (País Vascu, España). Ta constituyida pol conxuntu de conceyos dispuestos a lo llargo del ríu Nervión hasta la so desaguada y que por cuenta de la so crecedera llegaron a xunise físicamente aniciando una conurbación, que la so área metropolitana constituyi la sesta aglomeración d'España en población.

## Xeografía

Puede estremase de la mesma en delles subcomarcas (xeográfiques y populares):
* La **Villa de [[Bilbao]]**.
* La **[[Marxe Izquierda (Vizcaya)|Marxe Izquierda]]**. Zona tradicionalmente obrera asitiada na marxe izquierda de la ría de Bilbao, formada poles llocalidaes de Barakaldo, Sestao, Portugalete, Santurtzi y Alonsotegi.
* La **Marxe Derecha**. Tien un calter más residencial nel que s'alluguen los conceyos d'Erandio, Leioa (Leioa), Getxo y Berango.
* La **[[Zona Minera (Vizcaya)|Zona Minera]]**. Valle de Trápaga, Abanto Zierbena, Zierbena, Ortuella y Musques.
* El **[[Valle de Asúa]]**. Sondica, Derio, Lujua (o Loiu), Zamudio, Lezama y Larrabezúa.
* El **Alto Nervión**. Basauri, Galdakao, Arrigorriaga, Etxebarri y Zaratamo.

Anque oficialmente son 3 contornes, una y bones la división oficial nun considera al Gran Bilbao como contorna y ésta estremar nos trés siguientes:
* **[[Bilbao]]**.
* La **[[Marxe Izquierda (Vizcaya)|Marxe Izquierda]]**. Formada pola mesma Marxe Izquierda, la Zona Minera y l'Altu Nervión.
* La **Marxe Derecha**. Formada pola mesma Marxe Derecha y el Valle de Asúa.

Anque los dos anteriores sían les divisiones más utilizaes, al nun haber una clara definición de contorna/subcomarca esisten otres divisiones posibles.

## Conceyos del Gran Bilbao

## Ver tamién
* Área metropolitana de Bilbao

## Notes y referencies
Clérigu

**Clérigu** provién del griegu antiguu κληρικός (*klērikos*). Nun sentíu estensu, **clérigu** ye sinónimu del términu **eclesiásticu** (nun confundir col Eclesiásticu, un llibru de la Biblia) y puede faer referencia, nel cristianismu, tanto a un miembru del cleru regular (monxos y flaires ordenaos) como del cleru secular (diáconos y presbíteros diocesanos).
 
Ye importante destacar el calter xenéricu del términu y la multiplicidá de significaos que puede tener en distintes relixones. Asina, utilízase de cutiu pa referise a un dirixente relixosu nel islam.

Nel derechu vixente de la Ilesia católica, entender por **clérigu** a la persona que s'incorpora al orde sacerdotal siquier nel grau de diaconáu. El derechu canónicu establez un estatutu del clérigu, cola idea de protexer a los sacerdotes.

Nel derechu canónicu antiguu, el fiel convertir en clérigu al recibir la tonsura (incluyendo a diáconos, presbíteros y obispos). Anguaño sumió la tonsura, de cuenta que'l fiel pasa a ser clérigu nel momentu de recibir el sacramentu del orde sagráu nel grau de diaconáu.

Mientres la Edá Media, los clérigos dirixir d'aldega n'aldega pretendiendo averar al pueblu les temes cultes y relixosos con un propósitu didácticu y moralizador, utilizando la llingua romance. El so oficiu recibía'l nome de *[[Mester de clerecía]]*.

## Tipos de clérigu
**Clérigu de cámara*. El que llogra un clericato de cámara.

**Clérigu de corona*. El que namái tien la primera tonsura.
**Clérigu de mayores*. El que recibió los trés órdenes mayores: subdiaconado, diaconáu y sacerdociu o dalguna d'elles. 
**Clérigu de menores*. El que namái recibió dalguna o toes los cuatro órdenes menores: ostiario, llector, exorcista y acólito.
**Clérigu de misa*. Presbíteru o sacerdote.

### Según Isidoro de Sevilla
Nos sos Etimoloxíes del sieglu VII, Isidoro de Sevilla escribe que, de manera xeneral, reciben el nome de clérigos tolos que desempeñen un ministeriu na Ilesia de Cristu y los sos graos y denominaciones son los siguientes:
* Ostiario.
* Salmista.
* Llector.
* Exorcista.
* Acólito.
* Subdiácono. 
* Diáconu.
* Presbíteru.
* Obispu.

## Espresiones rellacionaes
**Clérigu de misa y olla*. Eclesiásticu de curtios estudios y poca autoridá.

## Ver tamién
*Llista de relixones
*Cleru
*Sacerdote
*Diáconu
*Monxu
*Canónigu
*Pontífiz

## Referencies

## Enllaces esternos
*Vida Sacerdotal - Información pa sacerdotes
Kenzaburō Ōe

foi un escritor xaponés que ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura.

## Biografía
Nació'l 31 de xineru de 1935. Foi'l segundu xaponés ganador del Premiu Nobel de Lliteratura, en 1994. Foi profesor visitante d'El Colegio de Méxicu de marzu a xunetu de 1976. 

El so fíu, Hikari Ōe, padez una discapacidá intelectual, lo que lu llevó a escribir en 1964 *[[Kojinteki na taiken]]* (). 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sándor Petőfi

**Sándor Petőfi**, nacíu **Sándor Petrovics**  foi un poeta húngaru del Romanticismu.

## Biografía
Sándor Petőfi nació'l 1 de xineru de 1823 en Kiskőrös nel senu d'una familia eslovaca. El so padre Štefan Petrovič yera carniceru y taberneru. N'ochobre de 1824, cuando tenía 4 años la familia treslladar a Kiskunfélegyháza, lo que dempués Petőfi consideró como la so ciudá natal. El mozu Petőfi asistió dende 1828 a la escuela elemental de Kecskemét, a partir de 1833 al Gymnasium evanxélicu en Pest y finalmente hasta 1839 al institutu de secundaria en Aszöd. En 1838 la familia emprobeciérase pol hinchente del Danubiu, polo que tuvo que dexar el colexu. Petőfi foi comediante, magar la oposición del so padre. Desempeñó papeles de figurante nel Teatru Nacional. De 1839 a 1841 fixo'l serviciu militar. En 1844 foi coeditor en Pesti Divatlap.

Empecipió bien nuevu la so trayeutoria lliteraria, creando una poesía revolucionaria en temes y formes al respective de la tradición poética del so país. Les temes fundamentales de la so llírica fueron l'amor y la llibertá.

Escribió un estensu poema narrativu tituláu *János l'Héroe* o *Juan el Paladín* (*János Vitéz*) (1845). Esta obra dio-y ésitu y popularidá.

En 1846 conoció a Júlia Szendrey y al cabu d'un añu casáronse. Tuvieron un fíu que se llamaba Zoltán.

Finó en 1849 na batalla de Segesvár (anguaño Sighişoara, en Rumanía), una de les batalles de la guerra pola independencia húngara de 1848 y ye reconocíu ente los maxares como héroe y poeta nacional.

La suerte corrida pol poeta foi oxetu, sicasí, d'otres diverses versiones, según les cualos sobreviviría la batalla. Afirmóse que l'exércitu rusu lo confinó nun campamentu de prisioneros en Siberia, y que ellí foi executáu o (según otra versión) casóse y formó familia.

## Obra
* *Versek*, 1844 
* *A helység kalapácsa*, 1844 (epos risible)
* *Cipruslombok Etelke sírjára*, 1845 
* *János vitéz*, 1845 (poema narrativu)
* *Versek II*, 1845 
* *Úti jegyzetek*, 1845 
* *A hóhér kötele*, 1846 (novela) 
* *Felhők*, 1846 
* *Versei*, 1846 
* *Tigris és hiéna*, 1847 (novela)
* *Összes költeményei*, 1847 
* *Bolond Istók*, 1847 (poema narrativu)
* *Nemzeti dal* (*Cantar nacional*), 1848 
* *Az apostol*, 1848 

## Referencies

## Enllaces esternos
Barbara Mandrell

**Barbara Ann Mandrell**  ye una cantante y música country, amás d'actriz conocida por series de televisión de los años 70 y 80. En 2009 foi incluyida nel Salón de la Fama del Country.

## Referencies

## Enllaces esternos
Adolph Deutsch

**Adolph Deutsch**  foi un compositor, direutor d'orquesta y arreglista.

## Filmografía
*1937 *[[They Won't Forget]]* 
*1937 *[[The Great Garrick]]*
*1938 *[[Swing Your Lady]]*
*1938 *[[Racket Busters]]*
*1938 *[[Valley of the Giants (film)|Valley of the Giants]]*
*1938 *Heart of the North*
*1939 *Off the Record*
*1939 *[[The Kid from Kokomo]]*
*1939 *Indianapolis Speedway*
*1939 *[[The Angels Wash Their Faces]]*
*1939 *[[Espionage Agent]]*
*1940 *[[The Fighting 69th]]*
*1940 *[[Castle on the Hudson]]*
*1940 *[[Three Cheers for the Irish]]*
*1940 *[[Saturday's Children]]*
*1940 *[[Torrid Zone]]*
*1940 *[[They Drive by Night]]*
*1940 *[[Flowing Gold]]*
*1940 *[[Tugboat Annie Sails Again]]*
*1940 *[[East of the River]]*
*1941 *[[All Through the Night (film)|All Through the Night]]*
*1941 *[[The Maltese Falcon (1941 film)|The Maltese Falcon]]*
*1941 *[[Manpower (1941 film)|Manpower]]*
*1941 *[[Kisses for Breakfast (film)|Kisses for Breakfast]]*
*1941 *[[Underground (1941 film)|Underground]]*
*1941 *[[Singapore Woman]]*
*1941 *[[The Great Mr. Nobody]]*
*1941 *[[High Sierra (film)|High Sierra]]*
*1942 *[[Lucky Jordan]]*
*1942 *[[George Washington Slept Here]]*
*1942 *[[You Can't Escape Forever]]*
*1942 *[[Across the Pacific]]*
*1942 *[[The Big Shot]]*
*1942 *[[Juke Girl]]*
*1942 *[[Larceny, Inc.]]*
*1943 *[[Northern Pursuit]]*
*1943 *[[Action in the North Atlantic]]*
*1944 *[[The Doughgirls]]*
*1944 *[[The Mask of Dimitrios]]*
*1944 *[[Uncertain Glory]]*
*1945 *[[Danger Signal]]*
*1945 *[[Escape in the Desert]]*
*1946 *[[Nobody Lives Forever (film)|Nobody Lives Forever]]*
*1946 *[[Shadow of a Woman]]*
*1946 *[[Three Strangers]]*
*1947 *[[Blaze of Noon]]*
*1947 *[[Ramrod (film)|Ramrod]]*
*1948 *[[Whispering Smith]]*
*1948 *[[Julia Misbehaves]]*
*1949 *[[Intruder in the Dust (film)|Intruder in the Dust]]*
*1949 *[[The Stratton Story]]* (uncredited)
*1949 *[[Little Women (1949 film)|Little Women]]* 
*1950 *[[Pagan Love Song]]* (uncredited)
*1950 *[[Mrs. O'Malley and Mr. Malone]]*
*1950 *[[Father of the Bride (1950 film)|Father of the Bride]]*
*1950 *[[The Big Hangover]]*
*1950 *[[Stars in My Crown (film)|Stars in My Crown]]*
*1951 *[[Show Boat (1951 film)|Show Boat]]* (uncredited)
*1951 *[[Soldiers Three (film)|Soldiers Three]]*
*1952 *[[Million Dollar Mermaid]]* (uncredited)
*1953 *[[The Band Wagon]]* (uncredited)
*1953 *[[Torch Song (film)|Torch Song]]*
*1953 *[[The Long, Long Trailer]]*
*1954 *[[Seven Brides for Seven Brothers]]* (uncredited)
*1955 *[[Interrupted Melody]]* (uncredited)
*1956 *[[Tea and Sympathy (film)|Tea and Sympathy]]*
*1956 *[[The Rack (film)|The Rack]]*
*1958 *[[The Matchmaker (1958 film)|The Matchmaker]]*
*1959 *[[Some Like It Hot]]* (background score)
*1960 *[[The Apartment]]*
*1961 *[[Go Naked in the World]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
Magnate

Un **magnate** (consideráu formalmente **industrialista** o **industrial**) ye aquella persona que polo xeneral algamó un llugar prominente nel ámbitu de los negocios basaos na economía real.  Usualmente, los magnates amasen fortunes sustancioses y tienden a faese conocíos pola so habilidá pal desenvolvimientu de los negocios y les sos rexones; n'ocasiones son conocíos polos sos espilfarros de dineru pa satisfaer gustos suxetivos nel mundu, y tamién polos sos obres benéfiques. El términu «magnate» deriva de la pallabra llatina, *magnātes* (plural de *magnas*), que significa «gran persona» o «gran noble», anque ye de notar que la etimoloxía de la pallabra «magnate» nun tien nada que ver col so significáu actual. Dependiendo de la clasificación na so trayeutoria o carrera profesional (en casu de que la haber) tamién son llamaos *[[oligarquía|oligarques]]*, *rentistas*, *[[Especulación (economía)|especuladores]]*, *[[zar|zares]]*, *moguls*, *taipans*, *[[barón|barones]]*, *[[Inversión|inversor]]*, o *tycoons*.

Suelse designar el términu acomuñáu a un gremiu específicu nel cual un multimillonariu desempéñase, dellos exemplos conocíos en toles sos variedaes son: el magnate testil Amancio Ortega, el magnate de comunicación Carlos Slim, el magnate d'Oracle, Larry Ellison, el magnate de la prensa escrita, William Randolph Hearst, el petroleru John D. Rockefeller, l'acereru Andrew Carnegie, el navieru Aristóteles Onassis, Jean Paul Getty, el cofundador de Microsoft, Bill Gates, o'l cofundador d'Apple, Steve Jobs na informática.

En munchos países de fala non inglesa adoptóse la pallabra inglesa *tycoon* pa designar al típicu industrial multimillonariu del sieglu XX que forxó la so fortuna na economía real.

## Referencies

## Ver tamién
*Economía
*Filantropía
*Laissez faire
*Milmillonario
*Patrimoniu industrial
*Reconversión industrial
*Riqueza
## Enllaces esternos
Charles T. Hinde

**Charles T. Hinde**  foi un magnate y empresariu emprendedor d'Estaos Xuníos d'América.

## Referencies

## Enllaces esternos
Daniel Guggenheim

**Daniel Guggenheim**  foi un industrial y filántropu d'Estaos Xuníos. Yera unu de los fíos de Barbara y Meyer Guggenheim.

## Biografía
Daniel nació en Filadelfia, y foi estremáu con una medaya de plata mientres la guerra con ASARCO en 1900, los Guggenheims mercaron ASARCO en 1901. Daniel trabayó intensamente pa incorporar actividaes de minería y purificación al imperiu nel campu de la minería de los Guggenheim. Cuando empezó la primer guerra mundial en 1914, Daniel tuvo en condiciones d'amontar la producción mundial de cobre y asina]i sofitar l'esfuerzu aliáu y les ganancies de los Guggenheim.

La obra *Wall Street, Banks and American Foreign Policy* de Murray N. Rothbard, contién una cantidá d'información destacable sobre Daniel Guggenheim, quien yera hermanu de Simon Guggenheim y fíu de Barbara y Meyer Guggenheim. Amás yera miembru del National Security League, una organización que yera presidida por J. P. Morgan y que defendió pola entrada d'Estaos Xuníos na primer guerra mundial.

Mientres la guerra, el fíu de Daniel, Harry Guggenheim foi pilotu, y dambos convirtiéronse en fervosos entusistas de la teunoloxía aeronáutica. Na década de 1920 ellos fundaron la Medaya Daniel Guggenheim que premiaba por llogros consiguíos nel ámbitu de la aeronáutica y dieron beques pa investigación n'aeronáutica nos siguientes institutos y universidaes: California Institute of Technology, Georgia Institute of Technology, Harvard University, Massachusetts Institute of Technology, New York University, Northwestern University, Stanford University, Universidá de Siracusa, la Universidá de Akron, la Universidá de Michigan, y la Universidá de Washington.

## Ver tamién
* Familia Guggenheim

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografíes del Hall de la fama de la minería 
* Daniel y Harry Guggenheim – Supporters of Aviation Technology
* Daniel Guggenheim Medal recipients
Anahit Tsitsikian

**Anahit Tsitsikian** (n'armeniu:*Անահիտ Ցիցիկյան*)  foi la primer violinista armenia de renome.

## Referencies

## Enllaces esternos
Solomon R. Guggenheim

**Solomon Robert Guggenheim**  foi un coleicionista d'arte y filántropu d'Estaos Xuníos.

## Biografía
Solomon nació en Filadelfia, Pennsylvania. Yera'l fíu d'una familia xudía que'l so padre foi Meyer Guggenheim y los sos hermanos Simon, Benjamin, Daniel y otros cuatro. Cursó estudios en Suiza, retornando darréu a Estaos Xuníos pa trabayar nos negocios de la familia na minería y metalurxa, años más tarde funda la Yukon Gold Company n'Alaska. En 1904 constituyir nel primer presidente de l'acabante formar Braden Copper Company, mina que aportaría a la mina soterraña más grande del mundu. Retirar de los negocios en 1919 pa dedicase a la so coleición d'arte, gracies a la so amiga, la pintora alemana Hilla Rebay, y en 1937 crea la Fundación Solomon R. Guggenheim pa sofitar el desenvolvimientu y espardimientu del arte moderno. Fina en 1949.

El Solomon R. Guggenheim Museum na ciudá de Nueva York, que foi construyíu ente 1955 y 1959 foi diseñáu por Frank Lloyd Wright y foi bautizáu nel so honor. Munches de les obres de la coleición del muséu provienen de la coleición personal de Solomon.
Ente los sos fíos destáquense Eleanor Guggenheim (depués convertida en Lady Castle Stewart), y Gertrude Guggenheim.

## Ver tamién
* Familia Guggenheim

## Referencies

## Enllaces esternos
Benjamin Guggenheim

**Benjamin Guggenheim**  foi un empresariu d'Estaos Xuníos, el quintu de los siete fíos del magnate dedicáu a la minería y la metalurxa Meyer Guggenheim.

## Biografía
Anque Ben Guggenheim heredara una considerable suma del so padre, nun tenía habilidá pa los negocios, polo que'l so heriedu menguó considerablemente por cuenta de un bon númberu d'inversiones desastroses. 

Casóse con Floretta Seligman, fía de James Seligman, un sociu principal na firma J & W Seligman un prominente banqueru de Nueva York, y de Rosa Seligman (de soltera, Content) con quien tuvo trés fíos, una d'elles, la futura mecenes Peggy Guggenheim. Sicasí, posesor d'una conocida fama de muyeriegu, vivía davezu nel so apartamentu de París lloñe de la so esposa y de les sos fíes, aparentemente por motivos de los sos negocios y en realidá viviendo con dalguna de los sos múltiples amigos.

## El ''Titanic''
Cuando'l miércoles 10 d'abril de 1912 embarcó nel *[[RMS Titanic]]* en Cherburgu (Francia), acompañar el so amante, una cantante francesa llamada Léontine Aubart, según un pequeñu grupu de criaos: un xofer, una doncella, y sobremanera el so mayordomu y home d'enfotu Giglio, con quien darréu toparía la muerte.

Guggenheim y Giglio atopábense dormiendo cuando'l Titanic topetó contra'l iceber. Nengún de los dos dios-y importancia y nun se fadiaron en llevantase. Henry Samuel Etches, el tripulante encargáu del so camarote intentó que'l mayordomu espertara al so señor, nun consentir ésti, yá que '"namái se trataba d'un iceber ente bien de iceberes". Más tarde, viendo'l carís qu'empezaben a tomar los acontecimientos, Guggenheim foi llevantáu y persuadíu por que se vistiera con ropa d'abrigu y xubiera a la cubierta del barcu. Cuando Guggenheim despidió al so amante y a la so criada nel bote 9 díxo-yos que veríense puestu y que volveríen viaxar nel *Titanic*.

Una vegada comprobaron lo difícil de la so situación, cuando'l millonariu diose cuenta de que'l buque fundir ensin remediu, baxó al so camarote y camudó el so salvavides y el so xerséi por un frac. Víctor Giglio fixo lo mesmo. Cuando tornaron xuntos a cubierta, Etches reprender por quitar los salvavides, a lo que Guggenheim respondiólu: "Vistimos colo meyor y tamos dispuestos a fundinos como caballeros. Si daqué pásame di-y a la mio esposa que fixi tolo posible por cumplir col mio deber".

Tanto él como los sos dos criaos perecieron nel desastre. Los sos cuerpos nunca fueron recuperaos.

## Referencies
Simon Guggenheim

**John Simon Guggenheim**  foi un home de negocios, filántropu y senador republicanu d'Estaos Xuníos.

## Datos biográficos
Foi fíu de Meyer Guggenheim y hermanu menor de Daniel Guggenheim, Solomon R. Guggenheim y Benjamin Guggenheim, quien perdió la vida nel desastre del *[[RMS Titanic]]*. Vivió en Denver y representó a Colorado ente 1907 y 1913 nel Senáu de los Estaos Xuníos pol Partíu Republicanu. De 1919 a 1941, foi presidente de l'American Smelting and Refining Company.

La so esposa foi Olga Hirsh. El so fíu Simon Guggenheim morrió en 1922, a los diecisiete años, por cuenta d'una mastoiditis. John Simon y la so muyer crearon, en memoria del so fíu, la fundación John Simon Guggenheim Memorial Foundation, que concede la Beca Guggenheim.

## Ver tamién
*Fundación Solomon R. Guggenheim

## Referencies

## Enllaces esternos

* Simon Guggenheim im Biographical Directory of the United States Congress
* Curtia biografía na Jewish Virtual Library
George Francis FitzGerald

**George Francis FitzGerald**  foi un profesor irlandés de "filosofía natural y esperimental" nel Trinity College de Dublín, a finales del sieglu XIX. Ye conocíu por formular el fenómenu físicu denomináu *[[Contraición de FitzGerald-Lorentz]]*, darréu integráu na Teoría de la Relatividá.

## Infancia

FitzGerald nació nel nᵘ19 de la cai Lower Mount en Dublín, el 3 d'agostu de 1851, fíu del reverendu William FitzGerald y de la so muyer Anne Francis Stoney. Profesor de Filosofía Moral en Trinity y vicariu del St. Anne's, en Dawson Street, na dómina de la nacencia del so fíu, William FitzGerald foi consagráu Obispu de Cork en 1857 y treslladáu a Killaloe en 1862. George volvió a Dublín y entró en Trinity como estudiante a la edá de 16 años. Convertir en *fellow* (profesores y/o alumnos de posgráu que participen del gobiernu de la Universidá) de Trinity en 1877 y pasó el restu de la so carrera ellí.

## Desenvolvimientos

Xunto con Oliver Lodge, Oliver Heaviside y Heinrich Hertz, FitzGerald foi una figura líder ente'l grupu de "Maxwellianos" quien revisaron, ampliaron, clarificaron y confirmaron la teoría de James Clerk Maxwell avera del campu electromagnéticu a ente los 1870s y 1880s.

En 1883, siguiendo les Ecuaciones de Maxwell, suxirió un dispositivu pa producir rápido corriente llétrica trémbole, pa xenerar ondes electromagnétiques, un fenómenu amosáu enantes por Heinrich Hertz en 1888.

De toes formes, FitzGerald ye conocíu pola so conxetura en 1889 de que tou cuerpu en movimientu ye estrecháu na direición del so movimientu. FitzGerald basó la so idea en parte pola manera que les fuercies electromagnétiques yeren afeutaes pol movimientu; en particular, aprovechar de les ecuaciones creaes un tiempu antes pol so amigu Oliver Heaviside. El físicu holandés Hendrik Lorentz cayó nuna idea similar en 1892 y desenvolver con una conexón más completa cola so teoría de los electrones. La entós llamada Contraición de FitzGerald-Lorentz más tarde convirtióse nuna parte importante de la teoría de la relatividá especial d'Albert Einstein, publicada en 1905.

## Fallecimientu

En sufriendo problemes dixestivos mientres llargu tiempu, George Francis FitzGerald morrió na so casa por una perforación de úlcera d'estómagu'l 21 de febreru de 1901.

FitzGerald yera'l sobrín de George Johnstone Stoney, otru físicu irlandés qu'acuñó'l términu electrón.

## Reconocencies
* El cráter llunar FitzGerald lleva esti nome nel so honor.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Millenium Trinity Monday Memorial Discourse by Professor J. M. D. Coey