Grenoble

**Grenoble** [gʁəˈnɔbl] ye una ciudá del sureste de Francia, na rexón Auvernia-Ródanu-Alpes, capital del departamentu d'Isère y conocida como la capital de los Alpes franceses. Con 156 659 habitantes ye'l centru d'una aglomeración urbana de 664.832 habitantes, la segunda de la rexón Auvernia-Ródanu-Alpes dempués de Lyon.

La historia de la ciudá toma un periodu de más de 2000 años. Grenoble foi dende'l sieglu XI capital del Delfinado. Mientres los sieglos XIX y XX esperimentó un periodu de gran espansión económica, representáu na celebración de los X Xuegos Olímpicos d'Iviernu en 1968. Anguaño ye un importante centru científicu y teunolóxicu n'Europa. Tamién alluga instituciones de reconocencia nacional, como'l Muséu de Grenoble.

## Xeografía
### Llocalización
Grenoble ta asitiáu aproximao nel centru de los Alpes franceses, ente'l macizu de Vercors (al suroeste), de Belledonne (al este) y de la Chartreuse (al norte).

Construyida na confluencia de los ríos Isère y Drac, nuna gran llanura a una altitú media de 214 metros. La ciudá ta apoderada pola Bastilla, una antigua fortaleza defensiva asitiada a 476 metros, accesible por aciu el Teleféricu de Grenoble Bastille dende'l centru urbanu.

### Climatoloxía
El clima de Grenoble y el so aglomeración ye un pocu atípicu, con una variación térmica de les más elevaes de Francia. Pel hibiernu la temperatura puede ser bastante baxa (-5º de mínima davezu) y pel branu la ciudá sufre unes de les temperatures más altes del país (d'hasta más de 32º). Los montes circundantes formen una gran depresión na que pel branu ye habitual l'efeutu Foehn.

## Historia
La ciudá de Grenoble foi conocida con otros nomes a lo llargo del tiempu: 

* *Cularo*, nome recoyíu nun escritu del l'añu 43 e.C. 
* *Gratianopolis*, dempués de 381 d.C., cuando l'emperador Graciano dotó la ciudá d'un obispáu.
 
Dempués de la cayida del Imperiu romanu, la ciudá formó parte del primer reinu de Borgoña, hasta que foi conquistada por Clotario. Más tarde aportó a posesión de los condes de Vienne, na rexón del Dauphiné (Delfinado). Grenoble foi capital d'ésta, que pasó a ser provincia de Francia dende 1349, cuando l'últimu conde del Delfinado vendió'l condáu a Francia. 

El 7 de xunu de 1788 foi un día de manifestaciones y disturbios. Conozse como'l "Día de texer" (*Journée des tuiles*), porque la xente llanzó texas contra los soldaos al conocese la noticia de la disolución del Parllamentu de la provincia del Delfinado pol rei Lluis XVI. El Día de texer foi siguíu pola xunta del 21 de xunetu de Vizille, cerca de Grenoble. Esta xunta considérase como un preludiu de la Revolución Francesa.

En 1925, Grenoble entamó una esposición internacional de la enerxía hidroeléctrica y el turismu, qu'atraxo a un millón de persones mientres 6 meses.

Mientres la Segunda Guerra Mundial, la ciudá foi ocupada pol exércitu italianu en 1942, y depués pol exércitu alemán en 1943. Foi lliberada'l 22 d'agostu de 1944 pol exércitu de los Estaos Xuníos.

Foi sede de los Xuegos Olímpicos d'iviernu de 1968.

El 1 de payares de 1970 nuna sala de fiestes una quema provocó la muerte de 144 moces no que foi unu de los accidentes más graves na historia contemporánea francesa.

## Educación cimera
La aglomeración de Grenoble ye unu de los grandes centros d'enseñanza cimera en Francia, acoyendo más de 54.000 estudiantes, partíos en tres universidaes y numberoses escueles d'inxenieros y *[[grandes escueles|grandes écoles]]*.

### Universidaes

* Universidá Joseph-Fourier - Grenoble I (UJF) http://www.ujf-grenoble.fr 
* Universidá Pierre Mendès France - Grenoble II (UPMF) http://www.upmf-grenoble.fr 
* Universidá Stendhal - Grenoble III http://www.u-grenoble3.fr

### Establecimientos d'enseñanza cimera
* Institut polytechnique de Grenoble (INPG) http://www.grenoble-inp.fr
* Institut d'études politiques de Grenoble http://www.iep-grenoble.fr 
* École nationale supérieure d'architecture de Grenoble http://www.grenoble.archi.fr
* École supérieure d'informatique (Supinfo) http://www.supinfo.com
* École supérieure d'art de Grenoble http://www.esag.fr
* École Supérieure de Commerce et de Management Wesford (ESC Wesford) https://web.archive.org/web/20050306132228/http://www.wesford.fr/
* Grenoble École de Management (GEM)
* Observatoriu de Ciencies del Universu de Grenoble

## Demografía

## Economía
Orixinalmente la so economía básase na fabricación de guantes. Nel sieglu XIX la so economía diversificóse, incluyendo minería, cementu, industria papelera, enerxía hidroeléctrica y metalurxa. El so perfil internacional creció cuando foi escoyida como sede de los Xuegos Olímpicos d'Iviernu en 1968.

Güei Grenoble ye una de les principales ciudaes europees en términos d'alta teunoloxía, especialmente bio y nanoteunologíes; ye un centru d'industries químiques y electróniques, investigación nuclear con nuevos llaboratorios de la Comisión d'Enerxía Atómica (CEA). Tamién ye'l segundu centru d'investigación científica francés dempués de París, con 21.000 investigadores.

Glénat Editions SA tien la so sede en Grenoble.

### Investigación y alta teunoloxía
La investigación científica tien una importacia destacada pa Grenoble. Na ciudá tán establecíos ocho organismos d'investigación nacionales (CEA, CNRS, CEMAGREF, CEN, INRA, INRIA, INSERM), cuatro centros d'investigación internacionales (Llaboratoriu Européu de Bioloxía Molecular, European Synchrotron Radiation Facility, ILL, IRAM) y tres centros téunicos industriales (CETIM, CSTB, CTP). La investigación nanoteunolóxica tien una escala europea al traviés del centru Minatec. Amás les universidaes y el INP Grenoble tienen numberosos llaboratorios d'investigación.

## Deporte

Asitiada nos Alpes, Grenoble, allugó los Xuegos Olímpicos d'Iviernu de 1968, munches de les sos instalaciones deportives inda esisten anguaño. La ciudá ye conocida poles numberoses estaciones d'esquí asitiaes pela redolada; Les 7 laux, Chamrousse, Villard-de-Lans, Alpe d'Huez, Les Deux Alpes, Alpe du Grand Serre, Le Collet d'Allevard..., toes a menos d'una hora en coche.

Amás en Grenoble hai unos 350 clubes deportivos de 65 disciplines distintes, ente los que destaquen los dedicaos a deportes de monte, alpinismu y esguilada.

Los clubes más conocíos son:

## Tresporte y comunicaciones

Grenoble ye accesible per avión dende l'Aeropuertu de Grenoble-Isère y tamién dende los cercanos aeropuertos de Lyon Saint-Exupéry y del Aeropuertu Internacional de Xinebra.

Per ferrocarril la ciudá ta comunicada frecuentemente por aciu TGV con París, n'ocasiones con parada na estación TGV del aeropuertu Lyon Saint-Exupéry y menos frecuentemente con otros destinos de Francia como Lille y Nantes. Amás los servicios TER conecten de forma continua Grenoble con otres ciudaes de la rexón como Chambéry, Annecy, Valence, Lyon y Xinebra.

Les conexones per carretera escontra'l norte, l'oeste y el sur son bones, por aciu autopistes. Escontra l'este una autopista comunica colos valles alpinos ya Italia.

La rede de tresporte urbanu TAG ta formada por cinco llinies de tranvía y cuarenta y seis llinies d'autobús. Amás gracies a que la ciudá ye esencialmente plana ye bien común l'usu de la bicicleta tanto personales como de arriendu .

En 2014, la ciudá y la marca de coches Toyota, ufierten p'arrendar 70 vehículos llétricos (Toyota i-Road). Trenta estaciones de carga llétrica instalar na ciudá.

## Ver tamién
*Palaciu de los Deportes (Grenoble)
*Maison de la Culture de Grenoble
*Universidá de Grenoble

## Referencies

## Enllaces esternos