Diferencies ente'l gallegu y el portugués

Les **diferencies ente'l [[idioma gallegu|gallegu]] y el [[idioma portugués|portugués]]** son diverses y atópense tanto a nivel fonéticu, como morfo-sintático, amás, d'ortografía y el léxicu. Una parte d'estes ye la resultancia de la castellanización del gallegu a lo llargo de los dos sieglos en que foi marxináu como llingua culta, los llamaos *[[Sieglos Escuros (llingua gallega)|Séculos Escuros]]*. Magar dambes tienen un orixe común, anguaño hai opiniones diverses sobre si tienen de ser consideraes o non llingües separaes, esistiendo dellos llingüistes, tanto gallegos como portugueses, que consideren que se trata de variedaes estremaes de la mesma llingua, ente qu'otros considerar llingües distintes.

## Les diferencies
Les diferencies danse básicamente a nivel fonéticu:
* Inesistencia na mayoría de les fales gallegues de sibilantes sonores (*z* y *j*)(anque esisten en delles zones del gallegu esterior y na fala d'Estremadura.
* En gallegu nun hai oposición ente vocales orales y nasales (anque tán presentes en delles zones de la provincia de Lleón) el gallegu nasaliza les vocales en contautu con nasal, pero eso nun significa diferenciación fonolóxica.
* El restu de diferencies, son les mesmes atopaes nos dialeutos portugueses septentrionales: pronunciación de *ch* como "tch", tracamundiu *b*/*v*, pronunciación clara de los diptongos *oi*/*ou* (con alternanza según el patrón: *loiro* / *louro*), etc.

El tratamientu de la nasalidá ye variable nes fales gallegues, con distinta evolución nos dialeutos portugueses; asina, los trés terminaciones del gallegu portugués:
: *-ão*
: *-am*/*-ã*
: *-om*/*-õ*
dan llugar en portugués al ditongo nasal *-ão*, ente qu'en gallegu sufrieron evoluciones diverses:
: *-ão*→ *-án*/*-ao* *irmán* 'hermanu' (dialeutalmente *irmao*) (= irmão)
: *-ãa*→ *-á*/*-án* *irmá* (dialeutalmente *irmán*) (= irmã)
: *-am*→ *-an*/*-a* *ra* (dialeutalmente ran), (= rã)
: *-om*→ *-on* *razón* 'razón'
* plurales: *-õye*→ *-óns* / *-ós* / *-ois* *razóns* 'razones', (dialeutalmente *razós* y *razois*)
Nótese qu'esiste fluctuación ente'l caltenimientu de la nasalidá al traviés d'una monoptongación (*irmão* > *irmán*, polo xeneral, nel área occidental) o'l caltenimientu del diptongu por aciu la desnasalización (*irmão* > *irmao*, polo xeneral nel centru y l'área oriental). Sicasí, esisten pequeñes árees onde inda esisten vocales y diptongos nasales (nel área oriental).

Otres diferencies ente les variantes comunes nun son aplicables a la totalidá de les fales:
En gallegu esiste'l llamáu **diptongu indoeuropéu**, *ui* o *oi* que sustituyó a la *o* tónica llatina en portugués lusu-brasilanu (subsiste, sicasí, dialeutalmente en Portugal).
: *Froito* 'frutu'
: *Loitar, loita* 'lluchar, llucha'
: *Escoitar* 'escuchar'

Estos diptongos son de tipu etimolóxicu, *fructu* > *fruito*, *luctare* > *luitar*, *auscultara* > *ascoltare* > *escoutar* > *escoitar* > *escuitar* (análogu a *multu > molto > mouto > moito > muito*), la so perda deber a relatinizaciones modernes (sieglos XVI-XVII), "luctar, "fructo", cuando la "c-" dexar de pronunciar. Un casu común al gallegu y el portugués ye "actu", orixinalmente *actu > autu* (autu-da-fé), pero foi relatinizada a "actu".

En gallegu caltién el **pronome arcaicu ''che*** que s'alterna cola forma *te*, dependiendo de si fai referencia a un oxetu/complementu direutu o indireutu.
: *Collerche as mans* 'coyer les mãos'
Tamién se caltién la forma de plural *llelos* (< *lles+vos*), y non la forma común atopada en portugués (*lhos*). El gallegu tamién caltién grupos de pronomes enclíticos, por cuenta de la esistencia d'un "pronome de solidaridá" (gal. *non cho teño* / por. *não to tenho*, *não tenho isso que queres*).

:*'Cambeos nes conxugaciones verbales**.
: gal. ''Eu son'' / port. ''Eu sou''
: gal. ''Vós sodes'' / port. ''Vós sois''
: gal. ''Eles son'' / port. ''Eles são''
: gal. ''Eles falaron'' / port. ''Eles falaram''
: gal. ''Eu fun'' / port. ''Eu fui'' el gallegu nasaliza sistemáticamente les primeres persones de los antepretéritos g. ''collin'' /p. ''colhi'', g. ''estiven'' / p. ''estive, daí'', g. ''fui > fuin > fun'')

:**arcaísmos**
La comparancia ''ca'' ([do] que), del [[llatín]] ''qua'' > ''ca'', va siguida del pronome de dativu y non del pronome personal: g. ''máis altu ca min'' / p. ''mais alto que eu''.

**Castellanismos en gallegu**
* Innumberables, sobremanera nel vocabulariu téunicu o exóticu. Esto debe a la situación de [[diglosia]] gallegu/castellán en Galicia.

**Castellanismos en portugués*'
* Ciertes pallabres d'orixe castellanu fueron introducíes al portugués, ente que la forma orixinal foi caltenida en gallegu, asina en portugués tiense *penha, repolho, castelhano, menino*, frente a les formes correspondientes al gallegu *pena*, *repolo*, *castelán*, *meniño''.

## Ver tamién
* Idioma galaicu-portugués
* Diasistema
* Diferencies ente l'español y el portugués
* Reintegracionismo

## Referencies

### Bibliografía
*