Ipomoea purga

***Ipomoea purga*** ye una especie de planta fanerógama perteneciente al xéneru *[[Ipomoea]]*. Ye conocíu comúnmente como **[[Jalapa (planta)|jalapa]]**.

## Descripción
*Ipomoea purga* descríbese como una enredadera que puede algamar altores de 4 metros. Cuando fresca, el raigañu ye negru externamente, blancu y llechienta per dientro, y varia en tamañu d'alcuerdu a la so edá. Tien flores en forma de corazón y trompeta púrpura como les fueyes. *Ipomoea purga* ye abondo malo de romper, pero si esmagayar con crema de tártaru, l'azucre de la lleche, o otros sales duros, el procesu de pulverización ye muncho más fácil, y el polvu xeneráu ye muncho más finu. Cuando ta en forma de polvu col fin d'inxerir, el color ye d'un marrón abuxao maciu. *Ipomoea purga* ye nativa de Méxicu y naturalizóse n'otres partes del neotrópicu.

## Descubrimientu
*Ipomoea purga* foi afayáu polos conquistadores españoles, mientres taben ente los pueblos nativos mexicanos. Foi introducíu a Europa en 1565 como un floritu utilizáu pa tratar una variedá d'enfermedaes hasta'l sieglu XIX, cuando s'afayaron meyores práutiques médiques

## Usos médicos
El raigañu contién convolvulin, que ye un potente catárticu. Utilizar pa prevenir la foria, pero en grandes cantidaes induz el vultura Cuando s'aplica a una firida, dizse qu'induz a la purgación.

;Química:
La resina de *Ipomoea purga* puede eslleise en yá seya en alcohol o éter dietílico. La resina que ye insoluble n'éter nun tien golor, ente que la resina soluble n'alcohol tien golor y ye típicamente d'un color parduzu. El acedu convolvulinolico (C28H52O14) que se produz en *Ipomoea purga* puede ser estremáu nuna molécula d'azucre (C6H12O6) y una forma d'acedu convolvulinolico cristalizáu (C16H30O3) cuando s'eslee.

## Taxonomía
*Ipomoea purga* describióse por (Wender.) Hayne y espublizóse en *[[Getreue Darstellung und Beschreibung der in der Arzneykunde Gebräuchlichen Gewächse]]* 12: 5. 1833.
;Etimoloxía:
***Ipomoea***: nome xenéricu que procede del griegu *ips*, *ipos* = viérbene y *homoios* = paecencia, pol vezu cambiadizu de los sos tarmos.

***purga***: epítetu 
;Sinonimia:
* *Convolvulus purga* Wender., Pharmac. Centralb. 1:457. 1830. basónimu
* *Exogonium purga* (Wender.) Benth., Pl. Hartw. 46. 1840.
* *Convolvulus officinalis* Pelletan, J. Chim. Méd. t. 1. 1834.
* *Ipomoea jalapa* Nutt. & Cox, Journ. Am. Med. Sci. 5: 305. 1830, nom illeg. non Pursh (1813).
* *Ipomoea jalapa* Schiede & Deppe ex G. Don, Xen. Hist. 4: 271. 1838.
* *Ipomoea schiedeana* Zucc., Flora vol. 14, 802. 1831.

## Ver tamién
* Terminoloxía descriptiva de les plantes
* Cronoloxía de la botánica
* Historia de la botánica
* Carauterístiques de les convolvulacees

## Referencies

## Bibliografía
# Austin, D. F. & Z. Huamán. 1996. A synopsis of Ipomoea (Convolvulaceae) in the Americas. Taxon 45(1): 3–38.
# Breedlove, D. E. 1986. Flora de Chiapas. Llistaos Floríst. Méxicu 4: i–v, 1–246.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City.
# McDonald, J. A. 1987. Revision of Ipomoea section Exogonium (Choisy) Griseb. (Convolvulaceae). Brenesia 28: 41–87.
# McDonald, J. A. 1994. Convolvulaceae II. Fl. Veracruz 77: 1–133.
# Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
# Standley, P. C. & L. O. Williams. 1970. Convolvulaceae. In Standley, P. C. & L. O. Williams (eds.), Flora of Guatemala - Part IX. Fieldiana, Bot. 24(9): 4–85.
## Enllaces esternos