Villarrodrigo

**Villarrodrigo** ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Xaén, na comunidá autónoma d'Andalucía, atestando cola provincia d'Albacete. Tien 441 habitantes según l'últimu censu disponible (INE 2016). Nel mesmu conceyu atópase la llocalidá d'Onsares.

Asitiáu na contorna de la Sierra de Segura, nel estremu más nororiental de la provincia de Xaén, tratándose, por tanto, d'unu de los conceyos más alloñaos de la capital, a 171 km de distancia de la mesma. A pesar de tar asitiáu nesta contorna, al día de güei nun forma parte del Parque Natural de les Sierres de Cazorla, Segura y Les Villes. El cascu urbanu del conceyu ta asitiáu a una altitú media de 875 m, asitiáu sobre una llanura, algamar en dellos puntos del términu inclusive más de 1.400 m. La economía del conceyu sofítase básicamente na agricultura, dedicada al monocultivu de la olivar, mayoritariamente de secanu.

## Toponimia
Tres reconquistar a principios del sieglu XIII el llugar llamábase "Albaladexo" nome d'orixe árabe que significa "el pueblecito" pol diminutivu romanceado "ejo" o llugar con muertes anteriores de cultura romana. Nel sieglu XV conózse-y como "Albaladexo de la Syerra" y "Albaladexo del Vall de Segura". El Maestre de Santiago Don Rodrigo Manrique (1474-1476) camudó-y el nome nel so honor pol de "Villa Rodrigo" y concedió-y el títulu de villa. Este ye'l nome qu'apaez nel escudu de la villa. A lo llargo del sieglu XIX el nome evolucionó al actual de "Villarrodrigo" que vien significar "villa del Maestre Don Rodrigo Manrique".

## Símbolos
;Escudu

## Xeografía física

### Situación

### Orografía
;Rede xeodésica 

Fuentes: Institutu Xeográficu Nacional d'España - IGN

## Historia
En 1243, l'emir de la taifa de Murcia (Ibn Hud al-Dawla) robló les capitulaciones d'Alcaraz, col rei Fernandu III. El territoriu de Villarrodrigo intégrase asina a la Corona de Castiella dientro de Reinu de Murcia hasta 1833, en que se crea l'actual Provincia de Xaén.

## Población y ordenación urbana

### Nucleos de población

Fuentes: INE 2010 (datos de 2009), Google Earth, Distancies

### Demografía

## Cultura

### Fiestes
;San Antón, (17 de xineru):
El patrón de los animales ye veneráu na llocalidá dende tiempos inmemoriales. Asina, la viéspora del día 17 enciéndense "lluminaries" -fogueres-, nes cais y en redol a elles, los vecinos saborguien un vasu de la típica cuerva. A otru día, dempués de la ceremonia relixosa, partir na Ilesia, los "roscos de San Antón" yá bendicíos y almacenaos en grandes serones. Ye costume dar un pocu d'esti pan, tamién a los animales.

; San Marcos, (25 d'abril):
Esta festividá tamién se celebra n'otres poblaciones de la Sierra, saliendo al campu. Ellí cómense los "hornazos", -rosques de masa de pan, con aceite d'oliva y güevos cocíos decoraos- qu'hai que romper na cabeza de daquién. El ritu central consiste n'anoyar los tarmos d'una retama, pa estornar fora del llugar a un diañu alegóricu que representa'l mal, les tiniebles, l'iviernu, "axorizar el diañu", -en llinguaxe popular-. San Marcos representa la entrada de la primavera y el trunfu de la lluz sobre les solombres.

; Romería de la Virxe de Fátima: 
Anque'l día en que se celebra esta advocación mariana, ye'l 13 de mayu, na llocalidá fai'l sábadu más próximu a esa fecha, pa facilitar el desplazamientu de visitantes.
Pela mañana, los romeros salen de la parroquia de la llocalidá portando a costazos la imaxe de la Virxe de Fátima. Percuerren ente cantaraes, aproximao unes distancia de 5 km., hasta llegar a la paraxa conocida como *El Losal*. Ellí ente pinos ofíciase una misa y dempués les families y amigos axúntense en redol a la mesa pa tastiar chuletes al caricote, ajoatao y otres viandes.
Pela tarde, la virxe ye devuelta, tamién caminando, a la Ilesia parroquial.

; Romería de la Virxe Milagrosa:
Tien llugar l'últimu domingu de mayu, na vecina aldega de Onsares. Ellí nun marcu incomparable, ente pinos y olivares, vien celebrándose dende 1928 esta fiesta. Foi la maestra de Onsares, la que solicitó al párraco de Villarrodrigo la so visita por que los neños recibieren la Primer Comunión. El sacerdote aportó gustuso y donó a la pedanía una talla de la Virxe, construyéndose una ermita, onde güei ye venerada.

; Romería de San Bartolomé, (24 d'agostu):
Celebrar n'honor del Patrón de la llocalidá y so que la so advocación atópase la Ilesia parroquial. El día 24, ye'l día maś solemne, pos se procesiona al Santu peles cais de la llocalidá y de siguío celébrase una misa. Esta fiesta al coincidir con periodu branizu, rexunta a gran númberu de visitantes, qu'esfruten de bailles populares en «Les Cuatro Esquines» al cargu de la charanga *Los de siempre*, -una tradición que tien más de trenta años-. Pela nueche, tienen llugar verbenes amenizadas por grupos musicales, que faen baillar por igual a mozos y mayores.

; Fiestes patronales de La Nuesa Señora de Albánchez, (24 de setiembre):
El novenario que preciede estes fiestes, marquen l'entamu de la cuenta trás de los díes más esperaos del añu, per parte d'habitantes y visitantes. El día grande ye'l 24 de setiembre, festividá de La Nuesa Señora de les Mercedes y que na llocalidá celebrar so la advocación de Albanchez. Según la tradición, la Virxe apaecer a un pastores nun llugar eleváu, conocíu como «Piedres de la Ermita», llevantándose ellí un templu y del que güei tan solo queden unes ruines.
Na mañana del día 24, la imaxe de La Nuesa Señora sale en procesión y darréu celébrase una solemne Eucaristía que rexunta a gran númberu de devotos procedentes de tolos llugares.
Mientres tres díes, xunto a los bailles populares y les verbenes, ocupen un llugar destacáu, los encierres y el toréu de vaquillas. Ye costume bien enraigonada, salir al campu a esperar a los reses conducíos hábilmente pol mayoral, escontra'l pueblu. Cuando la comitiva llega al pueblu, los animales soltar peles cais y los mozos que s'atreven cuerren delantre o detrás d'elles, los más valientes, torear na plaza.

### Gastronomía
Galenos, Gachamiga, ajopringue, ajoatado...

## Deportes
* Bolos serranos

## Ver tamién
* Contorna de Sierra de Segura

## Referencies

## Enllaces esternos

* Patrimoniu cultural de Villarrodrigo na Guía Dixital del Patrimoniu Cultural d'Andalucía. Institutu Andaluz del Patrimoniu Históricu