Canal de los Faraones

El **canal de los faraones** foi una vía de tresporte que los exipcios utilizaron pa xunir el mar Mediterraneu col Mar Roxu. Dende l'antigüedá tuvieron dos llinies marítimes, una escontra Biblos y otra al país de Punt, y dambes podíen xunise: los barcos llegaos del Mediterraneu xubíen pel brazu Tanítico hasta Bubastis y esviábense escontra l'oeste pol uadi Tumilat, que yera navegable en dómines de grandes crecíes por naves de poco caláu, hasta la ciudá de Pi-Atum. Dende ellí una canal dexaba algamar los Llagos Amargosos dende onde la vía siguía direición sur hasta algamar el golfu de Suez.

## Historia
Les primeres referencies a una canal ente'l Nilu y el mar Colorado tán dataes a la fin del Imperiu Antiguu, y delles esprender que nun yera navegable, yá que se desmontaben los barcos traíos de Biblos pa llevalos a los Llagos Amargosos y volver montalos ellí. Dende los llagos al mar la ruta siguía'l cursu natural de l'agua.

Nel Imperiu Mediu la parte sur d'esta ruta taba bloquiada y usábase el uadi Hammamat, hasta que mientres la dinastía XII restauróse la canal de Tumilat, que s'usó como vía comercial mientres los reinaos de Hatshepsut y Tutmosis III.

Les fortificaciones del Camín de Horus ente los llagos y el Delta protexíen la canal dende tiempos de Senusert, y les ciudaes de Ramsés, Pi-Ramsés y Pi-Atum teníen la mesma finalidá. A pesar del so valor estratéxico y económico, la canal foi abandonáu en munches ocasiones, quedando sobre soterráu sol sable dempués de los ramésidas hasta la llegada de los perses.

## Canal de Ramsés
Nel añu 1250 e.C. Ramsés II decidió ampliar la canal de cuenta que los barcos mercantes algamaren fácilmente'l Nilu, y por tanto la so capital, Pi-Ramsés. Pa ello fixo una canal de cerca de cien quilómetros pol Uadi Tumilat, llevando gran cantidá d'obreros, qu'hasta entós trabayaben n'otres obres de Nubia o'l Delta, y contratando cuadrielles d'estranxeros.

La vía d'agua conducía dende Bubastis nel brazu Pelusiaco, escontra la la ciudá almacén de Pi-Atum, y desaguaba venti quilómetros al este de la ciudá, emplazada cerca del llagu Timsah. Ende Ramsés atayó los trabayos, paez ser que por un error nes midíes que dieron como resultáu una diferencia d'altitú insuperable ente'l mar Mediterraneu y el Colloráu. Eses mesmes midíes errónees torgaron en 1799 la construcción de la canal de Suez planiada por Napoleón.

## Canal de Necao
650 años dempués Necao prosiguió cola construcción, xuniendo'l llagu Timsah colos llagos Amargosos. Nun siguió hasta'l mar porque un oráculu alvirtió-y que la canal sirviría como puntu d'accesu pa una invasión. Heródoto informó que 120.000 homes perdieron la vida nesti proyeutu.

## Darío I

Foi'l rei persa quien terminó la construcción cien años dempués, escontra'l 500 e.C. Llimpió la canal, y ampliar hasta Suez. La resultancia foi una vía d'unos 45 m d'anchor, lo que dexaba que dos naves pudieren cruciase ensin problemes, con un camín de sirga p'arremolcales con cuerdes dende tierra. Mandó alzar trés cercos de granitu coloráu (con inscripciones n'exipciu, araméu, persa antiguu, elamita y babiloniu) en Pi-Atum, Kabret y Suez. Los primeros barcos que lo percorrieron fueron venticuatro trirremes perses que lu fixeron en presencia de Darío, sacando d'Exiptu'l botín de guerra: *Yo, gran rei de Persia tomé Exiptu.* La reapertura de la canal convirtió a Exiptu n'unu de los centros de la economía persa en sustitución de Mesopotamia, una y bones la ruta marítima xunía'l Indo, Persia, Arabia, el mar Colorado, y los puertos de Fenicia y Xonia: esta vía sustituyó a les caravanes que llegaben d'Oriente a Babilonia. 

## Dómina post-faraónica
Diodoro escribió nel sieglu I e.C. que la canal siguía operativu, pero tres la conquista romana volvió quedar cegáu hasta que Traxanu, dientro de la so política de meyora de les víes públiques, dio la orde de llimpialo, momentu en que recibió'l nome de *Ríu de Traxanu* o *Augustus amnis*, polo que la zona recibió'l nome de **Augustamnica**. El caltenimientu nun foi constante y a finales del sieglu III taba cegáu de nuevu.

Tres la conquista árabe, la canal llimpiar nel añu 641 por orde del Califa Omar, y tuvo en funcionamientu hasta que Al-Mansur ordenó'l so zarru por motivos militares: los mesmos que tuvo Necao para nun completalo. 

## Referencies

## Otres referencies
* 
* 
* 
*