Villarroya del Campo

**Villarroya del Campo** (*Billaroya* n'aragonés) ye un conceyu español de la provincia de Zaragoza perteneciente a la contorna de Campu de Daroca y al Campu Romanu, comunidá autónoma d'Aragón. Tien un área de 16,90 km² con una población de 80 habitantes (INE 2015) y una densidá de 4,5 hab/km².

## Historia

### Historia antigua
El pueblu de Villarroya del Campo asítiase al pie d'un pequeñu relieve na confluencia de los regueros Orcajo y Villarroya. Los primeros pobladores d'esti estratéxicu enclave fueron los celtíberos qu'en redol al sieglu V antes de Cristu, asitiaron un pobláu na parte alta y plana del relieve, al igual que fixeron n'otros munchos llugares nel Campu de Romanos y la contorna del Jiloca. Trátase d'un conxuntu de pequeñes construcciones de folla arrodiaes d'una muralla defensiva a base de grandes piedres toscamente trabayaes. P'aisllar l'asentamientu y aumentar el calter defensivu del relieve los celtíberos escavaron un gran foso na roca. Esti foso foi darréu utilizáu polos habitantes de Villarroya del Campo como camín y p'escavar cueves y guardar el ganáu. L'accesu al pobláu asitiábase probablemente nel so llau suroeste, nun camín qu'entá güei puede ser distinguíu que pasa per debaxo del actual depósitu d'agua. El paisaxe del términu municipal entós daquella poder imaxinar bien distintu de cómo ye anguaño. El Campu de Romanos yera un monte continuu de carrasques y rebollos, con pequeñes manches de cultivu abiertes nes vegues, que son les zones más fértiles.

L'antiguu pobláu celtíberu ye la causa pola qu'esti relieve sía denomináu “El Castiellu”. Nel pasáu, mientres enforma tiempu quedaron a lo cimero del relieve los restos de construcciones y muralles de grandes piedres. Los habitantes de Villarroya utilizaron estes ruines pa la construcción de grandes edificios (como la ermita, la ilesia o otros) hasta acabar dafechu colos restos celtíberos. Los principales restos que llegaron hasta l'actualidá son pequeños fragmentos d'un muriu defensivu y el foso. Nel términu municipal de Villarroya del Campo atópase probablemente otru xacimientu de dómina celtíbera na paraxa del Alcocer, que podría corresponder a una construcción defensiva o de vixilancia, más qu'a un poblamientu.

Los poblaos celtíberos fueron sometíos polos romanos en redol al sieglu II&nbsp;e.&nbsp;C., dempués de lo que la mayoría d'ellos fueron abandonaos. Na dómina romana, los poblamientos, en forma de villes romanes asitiábense no fondero de les vegues y valles, como asocede nes villes atopaes en Mainar o Badules. Nun s'atoparon muertes romanes en Villarroya del Campo, lo que suxer que l'área probablemente nun tuvo habitada naquella dómina.

### Historia medieval y moderna (sieglos XII al XIX)
Nun esiste información sobre los posibles poblamientos humanos dende'l periodu romanu, visigodu, nin sobre'l llargu periodu musulmán. Los musulmanes apoderaron mientres más de 400 años Daroca y el so área d'influencia.

Los oríxenes del nucleu de Villarroya del Campo como tal asitiar nel sieglu XII como pueblu de colonización cristiana. Tres tomar de Daroca en redol a 1122 por Alfonsu I el Batallador frente a los musulmanes, la principal estratexa defensiva pal control del territoriu foi'l so repoblamientu. Pa ello reforzáronse les poblaciones yá esistentes (por casu, Mainar, Romanos, Burbáguena o Langa ) y creáronse numberosos pueblos nuevos identificables xeneralmente por incluyir les pallabres villa- (Villadoz, Villarreal, Villahermosa) o torre- nel so nome (Torralbilla, Torremocha, Torrijos) o pol so significáu curiosu (Vistabella, Fombuena, Cuencabuena). Estos pueblos fueron repoblaos principalmente con xentes del norte d'España y sur de Francia, como atestigüen el nome de delles nueves poblaciones (Herrera de los Navarros, Navarrete) o inclusive apellíos (Navarro, ¿Roche?). Foi entós, nel sieglu XII o XIII, cuando se definen les llendes del términu municipal que llegaron hasta los nuesos díes con bien pocos cambeos. Nesti momentu inicial de repoblación foi cuando se producieron los mayores derrompimientos agrícoles nel Campu de Romanos, que pasó de ser una llanura apoderada por montes a un paisaxe con importante presencia de cultivos de cebera. Les manches de carrasques y rebollos que quedaron fueron pasu ente pasu esaniciaes dende entós hasta dar llugar a la llanura cerealista que ye güei el Campu de Romanos.

Dende la so fundación Villarroya del Campo perteneció a la Comunidá d'aldegues de Daroca, hasta 1837 cuando esti tipu de Comunidaes fueron suprimíes creándose les provincies qu'anguaño conocemos. D'esta forma, la mayor parte de la historia de Villarroya del Campo, dende la so fundación hasta'l sieglu XIX, ye dicir más de seiscientos años, foi común col restu de pueblos que formaron la comunidá de Daroca.. Taba estremada en seis sesmas: Barrachina, Gallocanta, Honor de Huesa, Langa, Jiloca y Trasierra. La mayor parte del Campu de Romanos pertenecía a la sesma de Langa, sicasí Anento y Villarroya incluyir na Sesma del Campo de Gallocanta. El señor natural de la Comunidá de Daroca yera'l Rei d'Aragón (y darréu d'España), sicasí les comunidaes d'aldegues d'Aragón, como la de Daroca, presentaben un funcionamientu notablemente autónomu, ensin la esistencia de señores feudales y colos sos propios órganos de gobiernu. Gracies a l'abondosa documentación de la dómina esistente nos Archivos de la Comunidá, ye posible na actualidá conocer aspeutos bien precisos de la vida de Villarroya del Campo práuticamente dende la so fundación, como por casu les nacencies y fallecimientos, los tipos de cultivos y les cuantíes de les colleches, númberu de cabeces de ganáu, los procesos de derrompimientu de tierres, los impuestos que se pagaben o'l réxime de propiedá de les tierres. En rellación a la población, na tabla siguiente amuésense distintos censos realizaos en Villarroya dende'l sieglu XV al XIX. Como puede reparase la población de Villarroya foi mientres la mayor parte de la so historia de 20 a 22 fueos o vecinos, lo qu'equival aproximao de 100 a 110 habitantes.

Los principales testigos esistentes en Villarroya del Campo de la so historia medieval y moderno son la ermita de San Bartolomé, la ilesia de la Virxe del Rosariu, el fornu y el peirón. Esistía una tercer ilesia nel pueblu nel barriu del Arrabalde, de la cual na actualidá namái queden un pequeñu muriu de sillares, según diverses llábanes qu'apaecieron pela redolada.

La ermita de San Bartolomé foi construyida nel sieglu XII, esto ye, na mesma dómina aproximao que la fundación del pueblu. Puede dicise, por tanto, que'l pueblu ye tan vieyu como la ermita y viceversa. La ermita ye un senciellu edificiu de tapial y lladriyu, onde destaquen unos potentes contrafuertes de piedra. Nel interior de la ilesia, atopábase un pervalible retablu góticu del sieglu XV, qu'apocayá foi treslladáu a la ilesia de la Virxe del Rosariu.

La ilesia de la Virxe del Rosariu, ye'l mayor edificiu de Villarroya del Campo y foi construyida nel sieglu XVII, ye dicir tratar d'un edificiu bien posterior a la ermita y a la tercer ilesia yá sumida. Dientro de la ilesia destaca un gran retablu, que con 31 tables ye unu de los mayores de la contorna. Atribuyir a la escuela de Daroca y la so conformanza actual ye frutu de la combinación de tres retablos distintos, dos dataos nel sieglu XV y otru nel sieglu XVI.

El fornu ye un potente edificiu de tapial y piedra; na actualidá nun se sabe la dómina de la so construcción, pero poles sos carauterístiques y posición nel pueblu, bien podría ser bien antiguu. Finalmente, nuna de les salíes del pueblu álzase un elegante peirón extraordinariamente bien calteníu y restauráu. Ye de lladriyu con base de piedra. La so situación marca la principal vía de comunicación que travesaba'l términu de Villarroya del Campo, l'actual camín de Mainar-Retascón, que dende dómina romana constituyía un importante ramal del Camín Real (Zaragoza-Valencia). Esti camín salía del Camín Real en Villarreal del Huerva, y pasaba por Mainar, Villarroya del Campo, Retascón hasta llegar a Daroca.

### Historia recién (sieglos XIX y XX)
En 1838 la Comunidad de Aldeas de Daroca foi eslleida y creáronse les provincies qu'anguaño conocemos, polo que Villarroya pasó a formar parte de la provincia de Zaragoza. Amás a partir de 1835 Villarroya pasó a llamase Villarroya del Campo, tal que se conoz agora, pa estremase otros pueblos col mesmu nome (d'equí p'arriba Villarroya de los Pinares y Villarroya de la Sierra). Na mesma dómina, y dientro de la mesma corriente reformadora d'influencia ilustrada francesa, en 1845 creóse la Llei Municipal, qu'esixía un mínimu de 30 vecinos (150 habitantes) como condición necesaria pa caltener el conceyu. Villarroya del Campo, al nun cuntar col númberu abondu de vecinos, tuvo qu'amestase al pueblu de Villadoz, al cual pertenecería hasta'l 4 de xunetu de 1952, fecha de la desagregación. El día oficial de la desagregación y reinstauración del conceyu foi ensin batura a duldes la fecha más señalada de la historia política recién de Villarroya del Campo, como atestigüen les abondoses fotografíes qu'afortunadamente se caltienen. Otres feches tamién pa recordar son la llegada de la electricidá en redol a 1925, l'agua corriente en 1976, y la llegada de la era industrial a l'agricultura, representada pola primera trilladora en 1965, que supunxo l'abandonu de les téuniques de producción agrícoles basaes na fuercia humano y animal que fueren utilizaes, ensin apenes cambeos, dende la creación del pueblu nel sieglu XII.

Los importantes cambeos socioeconómicos asocedíos n'España mientres la segunda metá del sieglu XX producieron, como nel restu de los pueblos vecinos, un fortísimo procesu d'éxodu rural, principalmente escontra Zaragoza y en muncha menor midida a Daroca. A lo llargo del Sieglu XX la población amenorgóse a daqué más de la metá. Esti despoblamientu rural ye ensin batura a duldes el principal cambéu social asocedíu en Villarroya del Campo dende la so fundación, fai yá más de setencientos años.

## Política llocal

### Últimos alcaldes de Villarroya del Campo

### Resultaos eleutorales

## Ver tamién
* Llista de conceyos de la provincia de Zaragoza

## Referencies

## Enllaces esternos