Christine de Pizan

**Christine de Pizan** o **Christine de Tríen**  foi una filósofa, poeta humanista y la primer escritora profesional de la historia. 

## Vida
Nació en Venecia en 1364, foi fía de Tomás de Pizan, un físicu, astrólogu de la corte y canciller de la república de Venecia. Dempués de la so nacencia, el so padre acepto una cita a la corte del rei Carlos V de Francia como l'astrólogu real, alquimista y físicu. Nesta redolada, de Pizan foi capaz d'algamar los sos intereses intelectuales. Christine foi exitosamente educada en forma autodidacta, en llingües falando Francés, Italianu y Llatín. Ende redescubrió los clásicos y l'humanismu de la renacencia temprana y nel archivu real de Carlos V qu'allugaba un vastu númberu de manuscritos. D'esta forma pasó la so infancia na corte del rei Carlos V de Francia, de quien darréu escribió la so biografía.

### Matrimoniu

En 1380 a los sos 15 años cásase con Étienne du Castel (secretariu de la corte), foi un matrimoniu excpecionalmente feliz. Desafortunadamente el rei Carlos V muerre esi mesmu añu y munches de les entraes de Étienne fueron amenorgaes pol nuevu rei. Tomaso, el so padre muerre por cuenta de una enfermedá en 1390 y Étienne tamién morrió en forma repentina, polo que Christine quedó vilba a la edá de 25 años, al cargu de trés neños, la so madre y una sobrina. La pequeña cantidá de dineru heredada del so home foi suxetu d'una agria disputa llegal.

### Vida como escritora

Christine decidió caltener a la so familia siendo una escritora profesional; los sos poemes, cantares y balaes fueron bien recibíes y llueu foi capaz de caltener a la so familia. La so popularidá amontóse y llueu foi sofitáu por munchos Lords y Ladies medievales, incluyíos los dukes de Burgundy (Berry, Brabant and Limburg), el rei Carlos VI y la so esposa la reina Isabela de Baviera.

A la nueva delfina francesa, Margarita de Borgoña, pocu dempués del so matrimoniu con Luis de Valois, duque de Guyena, en 1405, de Pizan dedicó-y el *Llibru de les trés virtúes* (*Le Livre des trois vertus*) (1406), na que lu aconseyaba "lo que tenía d'aprender y cómo tenía de portase". El manuscritu pudo ser encargáu pol padre de Margarita, Juan Ensin Mieu. Margarita depués tuvo casada, en segundes nupcies, con Arturo III de Bretaña, conde de Richmond, quien nel so maduror combatió nel bandu de Xuana d'Arcu. El poema de Christine de Pizan dedicáu a la "doncella de Orléans" pudo ser encamentáu por Margarita de Borgona enantes de finar.

Los sos poemes entamar en coleiciones que siguen una trama narrativa, munchos de los cualos tán estrayíos direutamente de la so esperiencia personal como *Seulette suy et seulette vueil estr* (Solina toi y solina quiero tar). Enforma del so trabayu contenía información biográfica detallada, daqué inusual nesa dómina. Los sos primeros poemes, balaes d'amores perdíos, tresmitíen la murnia de la so prematura vilbedá, y fixéronse populares de momentu. Dalgunos de los sos trabayos son:

* *Les epístoles de Otea a Héctor* (*L'Épistre de Othéa a Hector*) (1400), una coleición de 90 cuentos alegóricos.

* *Llibru de la mutación de la fortuna* (*Livre de la mutation de fortune*) (1403), un poema llargu conteniendo exemplos de la so vida y otros personaxes famosos. Nesi mesmu añu escribió *El camín del llargu estudiu* (*Le Chemin de long estude*).

* En 1404 foi comisionada por Felipe II de Borgoña, llamáu Felipe l'Atrevíu pa escribir la biografía del so hermanu fináu, el rei Carlos V de Francia. De Pizan tamién escribió un informe falagador y detallao sobre Carlos V y la so corte nel so llibru *Los fechos y bones maneres del rei Carlos V* (*Le Livre des Fais et bonnes meurs du sage roy Charles V*), escritu tamién en 1404.
 
* Créese qu'ente los años 1393 y 1412, ella compunxo unes 300 balaes y enforma poemes de curtia estensión.

### Feminismu

Tuvo implicada nel primer discutiniu lliterariu francesa, colo que dalgunos consideren un rudimentariu manifiestu de movimientu feminista. Escribió delles obres en prosa defendiendo a les muyeres frente a los llevantos de Jean de Meung nel *[[Roman de la Rose]]* inclúin:

* La *Epístola al Dios d'Amores* (*L'Épistre au Dieu d'amours*) (1399) y el so *Dichu de la Rosa* (*Dit de la Rose*) (1402), critiquen la segunda parte del *[[Roman de la Rose]]* escrita por Jean de Meung, que provocara una considerable movición ente la intelectualidá de la dómina. La *Epístola al Dios del amor* foi escrita pa oponese a les actitúes cortesanes con respectu al amor.

* En 1405 escribe la so autobiografía, *La visión de Christine* (*L'Avision de Christine*) (1405), escrita como retruque a los sos detractores. Dio continuidá a esta obra col so llibru *La ciudá de les dames* (*Le Livre de citar des dames*) (1405), una coleición d'hestories d'heroínes del pasáu. Dellos autores consideren a esta obra precursora del feminismu contemporaneu. Esti tipu d'argumentos yera consideráu nel so tiempu escandalosu:

Simone de Beauvoir escribió en 1949, nel so llibru *[[El segundu sexu]]*, que nel *Epitre au Dieu d'Amour* yera "la primer vegada que vemos a una muyer tomar la so pluma en defensa del so sexu", faciendo de Pizan quiciabes la primera feminista d'Occidente, o protofeministas como dellos estudiosos prefieren llamala.

En 1406 publicó un tercer llibru con esta temática, llamáu *El llibru de les trés virtúes* (*Le Livre des trois vertus*).

Tampoco duldó n'opinar sobre política na *Epístola a la reina Isabel* (*Epistre à Isabelle de Bavière*) de 1405, y sobre la xusticia militar nel *Llibru de los fechos d'armes y de caballería* (*Le Livre des Faits d'armes et de chevalerie*) del añu 1410.

## Retiru y muerte

Christine taba afarada poles hostilidaes con Inglaterra y la llucha de los 100 años polo qu'en 1418 treslladóse a vivir nun conventu. Foi contemporánea de la líder militar Xuana d'Arcu, quien convenció al rei Carlos VII d'espulsar a los ingleses de Francia. A ella dedicó una de les sos últimes obres, *Cantar n'honor de Xuana d'Arcu* (*Ditie de Jehanne dArc*) en 1429, onde celebra la so apaición pos, según de Pizan, reivindicáu y compensa ​​los esfuercios de toles muyeres en defensa del so propiu sexu. Dempués de completar esti poema en particular, paez que de Pizan, a los 65 años, decidió poner fin a la so carrera lliteraria. Christine de Pizan morrió en 1430.

## Obres

* * Cent Ballades* (1399)
* * L´Epistre au Dieu d´Amours* (1399)
* * Le Debat Deux Amants* (1400)
* * Le Livre des Trois Jugemens* (1400)
* * Le Livre du Dit de Poissy* (1400)
* * Enseignemens Moraux* (1400)
* * Proverbes Moraux* (1400)
* * Epitre d'Othea* (1400)
* * Epistres du Debat el so Le Roman de la Rose* (1401-1403)
* * Cent Ballades d´Amant et de Dame* (1402)
* * Le Dit de la Rose* (1402)
* * Oraison Nostre Dame* (1402)
* * Livre du Chemin de Long Estude* (1403)
* * Le Livre de la Mutation de Fortune* (1403)
* * Dit de la Pastoure* (1403)
* * Le Livre du Duc des Vrais Amants* (1404)

* * Livre des Fais et Bonnes Meurs du Sage Roy Charles V* (1404)
* * Le Livre de Citar des Dames* (1405)
* * Le Livre des trois vertus à l'enseignement des dames* (1405)
* * L´Avision Christine* (1405)
* * Epistre à la reine Isabeau* (1405)
* * Le Livre de la Prod´hommie* (1405-1406)
* * Livre du Corps de Policie* (1407)
* * Sept Psaumes Allegorises* (1410)
* * Le Livre des Fais d´Armes et de Chevalerie* (1410)
* * La Lamentation sur les Maux de la France* (1411-1412)
* * Livre de la Paix* (1413)
* * L´Epitre de la Prison de Vie Humaine* (1418)
* * Heures de Contemplation sur la Passion de Nostre Seigneur* (1420)
* * Le Ditie de Jehanne d´Arc* (1429)

## Ediciones n'español
* 
* 

## Ediciones en gallegu

* 

## Bibliografía
* 

* Mathilde Laigle, *Le livre des trois vertus de Christine de Tríen et son milieu historique et littéraire*, Paris, Honoré Champion, 1912, 375 pages, collection: Bibliothèque du XV siècle.

* 

* 

## Referencies

## Enllaces esternos

* Diversos manuscritos y primeres ediciones dixitalizaes nel sitiu web de la Biblioteca Nacional de Francia.
* Obres completes nel sitiu del Proyeutu Gutenberg.
* Bibliografía crítica en ''Archives de littérature du Moyen Âge''.
* Bibliografía con delles obres en francés antiguu, por Ulrich Harsch, Bibliotheca Augustana.
* Proyeutu d'investigación de la Universidá d'Edimburgu sobre'l ''Manuscritu de la Reina''.
* "El suxetu poéticu y l'autoridá de la voz femenina en Christine de Pizan", por María Nieves Ibeas Vuelta, en: ''Aproximamientos diversos al testu lliterariu: V Coloquiu celebráu na Universidá de Murcia del 20 al 22 de marzu de 1996'', 1996, páxs. 129-136.
* "Christine de Pizan: ¿una feminista 'ante litteram'?", por Elena Laurenzi, en: ''Llectora: revista de dones i textualitat'', Non. 15, 2009, páxs. 301-314. (Exemplar dedicáu a Muyeres y Naciones).
* "La emancipación de la muyer na obra de Christine de Pizan", por María Lara Martínez, en: ''Astrolabiu. Revista internacional de filosofía'', añu 2010, Non. 11. páxs. 239-245.
* 
*