Asturianismu políticu

**L'[[Asturianismu]]** ye la defensa o apreciu d'Asturies y la so cultura
según el DALLA. Sería una corriente de pensamientu cultural y política que tien el so enfotu nel caltenimientu y desendolcu de la identidá d´Asturies coles sos tradiciones, la so cultura, la so llingua (l'asturianu), y la so entidá como Pueblu como suxetu activu de la historia.

## El so Entamu (Xovellanos)
L**'Asturianismu políticu** atopa'l so entamu históricu col xixonés Xovellanos. Esti personaxe de la cultura asturiana amás de falar de la unidá de la llingua asturiana (*"la lengua de los vaqueiros es enteramente la misma que la de todo el pueblo de Asturias: las mismas palabras, la misma sintaxis y mecanismo del dialecto general del país"*), tien nos sos testos abondos vezos del so asturianismu como na so defensa de la Xunta Xeneral qu'un 2 mayu de 1809 foi disuelta cuando entraren tropes castellanes por orde del Marqués de la Romana na Xunta Suprema d'Asturies que taba aconceyada na Sala Capitular de la Catedral d'Uviéu. Llegó denunciar nunes cartes qu´esti fechu diba escontra la Constitución Historica Asturiana, esto ye interpretao por dellos sectores como que Xovellanos consideraba Asturies como pueblu estremau del restu, como Nación, pero embaxu'l dominiu la Monarquía Española: 

## L'Asturianismu de Caveda y Nava
L'Asturianismu que-y sigue a esti ye un asturianismu ya non historicista, sinón más bien difícil d'encuadrar cola figura Caveda y Nava.

## L'Asturianismu enantes la Guerra Civil
Nesta dómina l'asturianismu taría dixebrau en dos corrientes (la federalista, y la rexonalista),ensin cuntar dellos intentos más que nun tendríen nenguna praxis.
### L'Asturianismu rexonalista
##### La «Xunta Rexonalista del Principáu d'Asturies»
En 1918 espublizase'l testu "Doctrina Asturianista" (tamién conocíu como *Catecismu Asturianista*) que contién la cadarma ideolóxica oficial de la Xunta Rexonalista del Principáu d'Asturies. Esti partíu sería fundáu dos años enantes (en 1916) nuna Asamblea en Cuadonga por Álvaro Fernández de Miranda, Ceferino Alonso *"El Cenobita"*, Xosé González, amás del foralista Vázquez de Mella, militante del Partíu Carlista d'Asturies, que na so obra «Unas Cuartillas para Asturias» dicía: 

Na "Doctrina Asturianista" falábase de la *raza astur*, amás de la *[[llingua asturiana]]* y del so recobramientu. Anque nun yera separatista'l partíu, el so lema foi *"Asturies llibre, rexida por sí mesma"* (en castellán) y según el so Catecismu **l'enemigu yera**:

##### La «Liga pro Asturias» y otros
Nel mesmu añu que s'espubliza la "Doctrina Asturianista" (1918) surde la «Liga pro Asturias» que ñaz por mor d'una conferencia de Nicanor de las Alas Pumariño fecha nel Teatru Xovellanos, y na qu´hebo miembros del mundu universitariu. Los sos plantegamientos diben d´una descentralización alministrativa y falaben d´intereses económicos asturianos como la minería y siderurxía, nun tevo cuasi fuercia nin difusión (anque sí difusión erudita).
Amás citar qu´hebo unes Bases, aprobaes el día 18 d´avientu de 1918 na Diputación Provincial d´Uviéu que foron daes al Gobiernu pidiendo l'autonomía rexonal, nel que taba una declaración de principios xenerales y cinco Bases. Los autores d´esti testu foron don Rafael Rodríguez Arango, don José María de Saro, don Carlos de la Torre y don Ramón Prieto, y el presidente de la Diputación yera Nicanor de las Alas Pumariño.

### L'Asturianismu federalista
##### Partíu Republicanu Federal

Canga Argüelles, Pepín de Pría
##### Revolución d'Ochobre de 1934

## L'Asturianismu dempués la Guerra Civil, nel Franquismu

## L'Asturianismu dempués del Franquismu (na Transición y dempués)

Na Transición hebo abondos partíos asturianistes como la Unidá Rexonalista que yera rexonalista, el Partido Socialista Popular de Asturias (PSPA) que yera federalista y tenía ámbitu estatal y el Conceyu Nacionalista Astur (CNA) ya nacionaliegu. 
#### Na Transición
La Unidá Rexonalista (UR) foi una coalición asturiana de partíos y independientes d'izquierda. Taba formada pol Bloque Asturiano de Izquierda (BAI) y por promotores independientes (como Xosé Lluis García Arias).

El PSPA yera parte del Partido Socialista Popular. Esti partíu que yera federal foi fundáu n´ambientes universitarios de Madrid, y el so presidente foi Enrique Tierno Galván.

El CNA, sería en 1979 oficialmente´l primer partíu nacionaliegu asturianu. Foi fundáu por dellos militantes mozos de Conceyu Bable y preséntase como un collectivu políticu de militancia única d´izquierda.

Nes eleiciones nin UR nin el PSPA (el CNA nun pudo presentase ca la so llegalización foi en 1979) algamen representación. Unidá Rexonalista tendría un 1,9% de votu y el PSPA 7,3%. 

Mizcu dempués de los comicios Unidá Rexonalista desapaecedrá y el PSPA enxertaríase nel PSOE. Dempués sería el CNA quien desapaez a entamos de los 80 mizcu dempués de que foren deteníos dellos de los sos militantes por intentar formar una organización armada en comuña con ETA. .

#### Nos 80
Nos 1980, coincidiendo nel contestu de la promulgación del Estatutu d'Autonomía p'Asturies, xurden dellos partíos. En 1982 L'Ensame Nacionalista Astur (ENA) que recoyía la llinia d'izquierda radical del CNA, en 1985 el Partíu Asturianista que sería "asturianista, interclásista y de progresu" según los sos Estatutos, y en 1986 apaecería la Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) de calter izquierdista más moderáu que l´ENA. L´ENA y la XNA converxerán en 1988 conformando la Unidá Nacionalista Asturiana (UNA). La orientación na UNA haza una coalición eleutoral col Partíu Asturianista que tevo´l nome de Coalición Asturiana fizo dixebra interna na UNA de la que seríen espulsaos los miembros de la Xunta Nacional de la corriente crítica del que saldrá Andecha Astur (AA) en 1990. Tamién esistió como partíu´l Conceyu Independiente d´Asturies que tuvo nes eleiciones de 1991.

#### Nos 90
Nes eleiciones del 25 de mayu 1991 la Coalición Asturiana algama un diputáu na Xunta Xeneral na persona de Xuan Xosé Sánchez Vicente y seis conceyales en cinco conceyos distintos. Ye la primer vegada dende la restauración de la democracia na qu'un miembru d'un partíu nacionaliegu consigue un puestu na Xunta. La UNA desapaecería pocu dempués de presentase col Partíu Asturianista como Coalición Asturiana y algamar nes eleiciones de 1991 un diputáu.

Nes eleiciones de 1995 el Partíu Asturianista (PAS) dirá en solitariu a les eleiciones calteniendo'l diputáu, repitiendo Xuan Xosé Sánchez Vicente, au amás nes municipales llograríase l'alcaldía de Nava, pero estos resultaos nun se caltendríen yá nes eleiciones de 1999.
Enantes de les eleiciones de 1999 les diferencies de criteriu de Sergio Marqués que caltuvo con dellos dirixentes del so partíu (el PP) como Isidro Fernández Rozada o Francisco Álvarez Cascos, cuando yera presidente d´Asturies, propició que dexara la disciplina del PP, con otros compañeros del partíu en 1998 fundando la Unión Renovadora Asturiana (URAS) el 2 d'avientu d'esi mesmu añu y presentándose a les eleiciones de 1999. Nes eleiciones de 1999 la URAS algamaría 3 xunteros.

#### Nel sieglu XXI

#### L'Asturianismu anguaño

L'asturianismu d'anguaño tien dos corrientes, la rexonalista y la nacionaliega siendo la última mayoritaria.

## Referencies

## Enllaces esternos