Reinu bamum

El **reinu Bamum** o **Bamoum**, tamién conocíu como **Bamun**, **Bamoun** o **Mum** (1394–1884) foi un estáu africanu precolonial allugáu nel actual oeste de Camerún. Foi fundáu polos mbum, un grupu étnicu parte de los bantú qu'habiten nel nordeste de Camerún. La so capital foi l'antigua ciudá cercada de Fumban.

## Xeografía
Con una superficie d'alredor de 7.700 km² na qu'anguaño habiten unos 820.000 habitantes, l'antiguu reinu Bamum llegó a tomar más de la metá de l'actual Rexón del Oeste de Camerún. Incluyía un pandu con una elevación de 700 metros sobre'l nivel del mar ente los macizos montascosos de Mbapit, Nkogham y Mbam (qu'algamen cotes de 2.200m). El llanu ta bañáu pola ribera del ríu Mbam y el ríu Noun, cerca de Bafia.

## Historia

### Oríxenes
Los bamun o mbum, ente otres etnies, afirmen baxar del pueblu tikar de les tierres altes de Camerún. Ello ye que el reinu Bamun foi fundáu por inmigrantes venceyaos a la dinastía real tikar de Nsaw. Créese qu'estes migraciones enmarcar nel movimientu de los chamba del altiplanu tikar na pandu Adamawa.

El fundador del reinu (“fon” o “mfon”) foi Nchare, un conquistador al que se-y atribúi someter 18 reinos. El rei Nchare fundó la capital Foumban (Mfomben na dómina). Esti primer grupu de conquistadores tikar s'aculturizaron y adquirieron la llingua y tradiciones de los habitantes de les sos nueves tierres, pasando a ser conocíos como los mbum o bamum. Más palantre, les xentes que cayeron so dominiu del so reinu fueron incluyíos con esi nome.

Los nueve reis que siguieron a Nchare nun se recuerden por nada n'especial. Nun fueron conquistadores, nin tuvo llugar nengún tipu d'espansión territorial hasta'l reináu del décimu *Mbum*, Mbum Mbuembue, a empiezos del sieglu XIX. Mientres el sieglu XVIII, el reinu enfrentar a l'amenaza de la invasión dende'l norte polos fulani y los guerreros chamba. Escontra'l final del sieglu, Bamum disponía quiciabes de 10.000-12.000 persones sol so dominiu.

### Periodu independiente
El rei Mbuembue foi'l primer gobernante n'espandir el Reinu bamun. Foi famosu por repeler un ataque de los fulani a empiezos del sieglu XIX. Mfon Mbuembue tamién s'encargó de fortificar la capital cola construcción d'un muriu. Foi'l fundador del emblema del pueblu bamun, simbolizando la so capacidá de lluchar en dos frentes y ganar dambos coles mesmes. Por ello representó al pueblu bamun por aciu una culiebra con dos cabeces, tamién llamada "*Ngnwe peh el to*".

A la so muerte una de les esposes del rei, Njapdunke, tomó'l poder n'ausencia d'herederos masculinos. Sicasí, nun enllenó'l vacíu de poder y cuando se pensó qu'unu de los fíos del rei, Mbetnkom, atopar na aldega "Massagham" recibiendo tratamientu mandóse-y buscar. En atopándo-y, llevóse-y a la capital, convirtiéndose en Mfon Mbetnkom. Carauterizáu como curtiu d'estatura y tiránicu, foi asocedíu pol so fíu Mbienkuo en morriendo cazando. Tres él, el tronu permaneció vacante dalgún tiempu y Ngouoh terminó proclamándose rei a pesar de nun baxar de Mbuembue y ser un esclavu. Fuertemente impopular, intentó treslladar el palaciu y terminó morriendo a manes de los siguidores de la casa de Mbuembue. Finalmente, con Nsangou, volvió la dinastía del fundador al tronu.

### Colonización alemana y periodu de rellumanza
El Reinu Bamun convirtióse voluntariamente en parte del Camerún Alemán nel añu 1884 mientres el reináu de Mfon Nsangou. Mientres el so reináu, Bamum entró en guerra contra los nso. Escontra'l final del conflictu, el rei foi asesináu y la so cabeza foi tomada polos nso. A la so muerte, la so esposa Njapdunke tomó'l gobiernu xunto al so amante Gbetnkom Ndo`mbue.

Col fíu de Nsangou rei Njoya nel poder el reinu bamum algamó nueves cotes culturales. Foi unu de los gobernantes de Bamum más prolíficos y gobernó aproximao ente 1883 hasta 1931. Voluntariamente punxo'l so reinu sol control del poder colonial alemán, y foi responsable de modernizar ciertos elementos de la sociedá mbum. En 1897, Njoya y la so corte convertir al Islam, una decisión qu'afectaría a la cultura Bamun hasta munchos años dempués de la muerte de Njoyua. Inventó la escritura Shümom por que'l so pueblu pudiera recordar la hestoria de Bamum.

### Primer Guerra Mundial y colonización francesa
En 1914, los aliaos invadieron el Kamerun alemán como parte de la campaña d'África Occidental. Fumban foi prindáu polos británicos sol mandu del Coronel Gorges n'avientu de 1915, quien incluyó nun llibru un rellatu de primer mano sobre les sos xentes y la so capital. Gorges describió comprensiblemente a Njoya como "un manizu de nervios" cuando s'atoparon per primer vegada, pero diz qu'aceptó'l dominiu británicu una vegada que lu aseguró que nun-y causaría dañu nin a él nin al so pueblu. En 1918, les posesiones coloniales alemanes incluyendo Kamerun fueron estremaes ente Gran Bretaña y Francia, y el reinu de Bamoun cayo en manes franceses. En 1923 Njoya foi depuestu, y la so escritura prohibida polos franceses.

## Cultura y sociedá

Queden poques muertes de la cultura material del reinu. Puede suponese que'l llinguaxe yera orixinalmente dalguna variante del tikar, anque nun duró enforma. El llinguaxe de los conquistaos Mben terminó imponiéndose. La economía foi principalmente agraria, con esclavitú en pequeña escala. El reinu bamum caltuvo rutes comerciales colos sos vecinos importando sal, fierro, abalorios, texíos d'algodón y cobre. 

Los bamun desenvolvieron arte na so capital de Foumban yá a principios del sieglu XX. Mientres el reináu de Njoya Ibrahima caltuviéronse seis contenedores de tintes de dellos colores. Los bamum importaben texíos de rafia tintados d'índigo de los sos vecinos ḥausa como símbolu real. Esta vistimienta real (Ntieya) y los artesanos ḥausa responsables agospiar en talleres reales p'abastecer a nobles y enseñar el so arte.

### Llingua

Unu de los principales símbolos culturales bamum ye la so llingua y alfabetu. Escontra 1913 el rei Njoya consiguió construyir una imprenta cola que popularizó'l so sistema d'escritura Shümom. La destrucción d'esta per parte de les autoridaes coloniales franceses nun evitó qu'en 1916 yá hubiera más d'una ventena d'escueles qu'enseñen en shümom partíes por tol territoriu bamum, qu'arrexunten a más de 600 alumnos.

## Organización
El rei fundador entamó los sos dominios d'alcuerdu a les instituciones típiques nes sos tierres d'orixe tikar. Nomáronse nobles llamaos kom ngu (conseyeros del reinu) ente los que s'estremó la tierra. Diverses sociedaes secretes fueron instituyíes ente la población como la ngiri, qu'arrexuntaba a príncipes, o la mitngu, pal pueblu ensin tener en cuenta la so estatus social.

El rei reclutaba a los sos servidores ente los ximielgos y los fíos de les princeses. Se intitulaba mfon, como los rexentes tikar. Tres la conversión al islam, usóse tamién el términu sultán. Yera habitual la poligamia real a gran escala, lo que fizo abondar los llinaxes reales y el númberu de nobles.

### Títulos nobiliarios

### Gobernantes
# NCHARE Yen 1394 - 1418 
# NGOUOPOU 1418 - 1461 
# MONJOU 1461-1498 
# MENGAP 1498-1519 
# NGOUH LOS 1519-1544 
# FIFEN 1544-1568 
# NGOUH II 1568-1590 
# NGAPNA 1590-1629 
# NGOULOURE 1629-1672 
# KOUOTOU 1672 –1757 
# MBOUOMBOUO 1757-1814 
# GBETKOM 1814-1817 
# MBIEKOUO 1817-1818 
# NGOUHOUO 1818-1863 
# NGOUNGOURE 1863, 30 minutos, # 
NSANGOU 1863-1889 
# NJOYA 1889-1933 
# NJIMOLUH NJOYA 1933-1992 
# MBOMBO NJOYA 1993-

## Notes y referencies

## Ver tamién
* Njoya Ibrahima 
* Escritura Shümom
* Historia de Camerún

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*Gorges Y.H. (1930). *The Great War in West Africa*. Hutchinson & Co. Ltd., London; Naval & Military Press, Uckfield, 2004: ISBN 1-84574-115-3
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
 
* El Reinu Bamoun
* Njoya y la nacencia de la escritura bamoun
* La gazette du Noun, Noticia numbérica d'informaciones y d'actualidaes sobre'l conceyu de Noun y sobre los bamouns]
* reinu de Njoya parte 1, de Memoro - El bancu de les memories