Carbellino

**Carbellino de Sayago** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

El términu municipal llenda cola provincia de Salamanca per tierra, al traviés de la devesa d'Estaques, y peles agües del ríu Tormes, enancháu pel llagu artificial producíu pola presa d'Almendra, la más grande d'España de les sos carauterístiques. Nun pertenez oficialmente al parque natural d'Arribes del Duero, pero pola so cercanía y les sos carauterístiques paisaxístiques, la so fauna y flora, foi propuestu en delles ocasiones como zona d'especial proteición pa les aves.

## Topónimu
L'orixe del so nome paez remontase a dómines de repoblaciones del sieglu XII, esistiendo delles teoríes sobre'l so orixe:

* **Teoría llatina**, n'alusión a "calvus". Esta teroría toma como base'l abundantísimo usu metafóricu de diminutivos de "calvus", pallabra llatina cola que s'alude a escampleros, calveros y espacios desarbolados, anque n'árees lleoneses detéctase l'usu de calvu como opuestu a acutáu, esto ye, como terrenal que'l so campera ye llibre. Comprobáronse tamién la esistencia de topónimos nos que la base Calv- escuende, non una referencia al terrén, sinón un llamatu de propietariu. Sía que non, la forma disimilada Calvellino, en cuenta de Calvillino (i-i > y-i), ye común nos dobles diminutivos del área lleonesa.

* **Teoría gallegu-lleonesa**, soportada sobre la creencia de que con Carbellino faise referencia al árbol del “carballo” o “carbayo”, que sería “carbayu” en gallegu y lleonés respeutivamente. Nesti casu, al igual qu'asocede na llocalidá ourensana d'O Carballiño, fadría referencia a un carbayu pequeñu. Frente a la variante d'esta teoría que sostién que procedería del gallegu, asitiaríase la que considera que procedería del lleonés, alegando que la forma patrimonial nel occidente lleonés ye carvayo o carvalio, con un valor xenéricu carbayu, que la so castellanización conduz a carbajo, pero nunca a carballo, yá qu'en Zamora, namái n'árees cercanes al gallegu portugués rexístrase, de forma regular, la forma palatal: carvalho, carvallo. Sía que non, esta nun paez ser una zona d'influencia gallegu-portuguesa, como amuesa la esistencia del mirandés o la mesma fala sayaguesa. Sía que non, la referencia a árboles ye daqué frecuente na terminoloxía de los pueblos del antiguu Reinu de Lleón. Frutu d'ello, hai delles referencies a los carbayos na so forma de carbayu > carbajo. Asina, na provincia de Zamora podemos atopar Carbajales de Alba, Carbajales de la Encomienda o Carbajalinos, en Lleón Carbajal de la Llegua, Carbajal de Rueda, Carbajal de Valderaduey o Carbajal de Fuentes, en Cáceres Carbajo, según delles *carbajosa* en Salamanca (Carbajosa de la Sagrada), Zamora (Carbajosa) o Lleón (Carbajosa).

* **Teoría hebrea**, basada na posible repoblación per parte de xudíos procedentes del noroeste de la península (Carvalho foi unu de los apellíos xudíos que más s'estendió poles contornes de Sayago y Trás-os-Montes).

## Símbolos
El plenu del conceyu de Carbellino, en sesión celebrada'l 11 de xunu de 2006, alcordó aprobar l'escudu heráldicu y bandera municipal, cola siguiente descripción:
*Escudu cuartelado en cruz y entado en punta. 1º de plata, encina arrancada de sinople. 2º de gules, torre de reló de plata. 3º de gules, cántaru de plata. 4º De plata, cruz de los Burbujos de gules. Entado d'ondes de plata y azur. Al timbre corona real zarrada.
*Bandera rectangular de proporciones 2:3, formada por un pañu blancu, con un cántaru nel centru y un cuadráu coloráu en cada esquina de 1/4 del anchu.

## Demografía

## Orografía
El suelu de Carbellino ye probe pa l'agricultura cerealista. Trátase d'un terrén fundamentalmente graníticu con grandes formaciones en forma d'enorme boles de brillante cuarzu, mica y feldespatu de tonalidaes que van dende'l blancu y el rosa al gris platiáu. Sobre peñes y berrocales crecen ensame d'especies de mofos y liquen de gran interés pa botánicos y aficionaos, que pueden afayar ente jaras y tomillos, y les decenes de plantes arumoses de la zona, especies de pequeñes orquídees y una gran variedá de flores (dalgunes, endemismos zamoranos), principalmente mientres los meses de la primavera hasta la primera quincena de xunetu. La riqueza xeolóxica y mineral de la zona condiciona la economía y la cultura (d'antiguo esistíen canteres pela redolada). Los valles son el llugar aparente pa les camperes de la ganadería y nellos abonden les llamargues (hábitat natural de cientos d'especies de mamíferos, aves, inseutos, reptiles y anfibios). Gran parte del territoriu ta ocupáu por encinares y monte baxu, a manera de devesa.

## Naturaleza
### Fauna
Cuando'l Tormes yera un ríu, nadaben nes sos agües anguiles y truches. Na actualidá, el banzáu ta pobláu de ciprínidos, lucios, alburnos, black-basses, cámbaros, siluros, barbos y otros pexes que lu converten nun frecuentáu destín ente los aficionaos a la pesca.

Nes sos veres habita una rica fauna y añeren numberoses especies d'aves de presa, palmípedes y zancudes, lo que-y convirtió nun destín de turismu ornitolóxicu. Científicos y aficionaos de toa Europa alleguen a afayar los exemplares y bandaes qu'aprovechen les güelgues cercanes pa reposar nes sos migraciones, o pa nidificar nel paisaxe de deveses d'encines centenaries. Nes decenes de llamargues y los sos trés riveras ye fácil atopase con garces reales, cigüeñes, según con foinos, xabalinos, melandros, xaronques perezi, ranitas de San Antonio, salamanqueses, corpuspinos y galápagos. Los campos de Carbellino son apoderaos pa l'actividá cinexética con bayura en coneyos y llebres, ánades, perdices, falpayares, tórtolas… amás de los yá mentaos xabalinos y foinos. Escepcionalmente, realizar na zona la caza controlada del llobu.

Pola so bayura en roca granítica y otros minerales de superficie ye un paraísu pa los reptiles, abondando los gecónidos y los llagartos ocelados (protexíos pol so riesgu d'estinción), amás de les culiebres bastardes y dalguna especie de víbora. Estos mesmos roquedales son l'hábitat de cientos d'especies d'inseutos y arácnidos, ente los que destaca la gatuña llobu, considerada como la tarántula ibérica. Nos postes de la lluz y los berrocales otean ensame d'aves de presa como l'águila perdicera, el gavilán, el bilanu real o l'alimoche y nun ye difícil afayar águiles reales y utres lleonaes, amás de les aves de presa nocherniegues (uxos reales, autillos y curuxes fundamentalmente). Los animales más singulares colos que podemos zarapicanos en tierres de Carbellino son el llobu ibéricu y la cigüeña negra, dambos en pergrave peligru d'estinción.

Una pareya de cigüeñes negres añera añu tres d'añu nun rincón del pueblu que nun se fai públicu pa evitar les visites masives que pudieren provocar l'abandonu de los sos pollos. El llobu tien una presencia ocasional; nun ye peligrosu pal ser humanu y suel salir fuxendo en cuanto detecta la presencia del home poles cercanía, pero ye bien dañible pa les recielles d'oveyes. A lo llargo de la historia fueron delles les ocasiones nes que mató decenes d'animales nuna sola nueche.
La última vegada nes que'l llobu mató a tantos animales foi na década de los 80. Naquella ocasión los vecinos salieron a la caza del animal y exhibir nel moral de la ilesia. Darréu foi disecáu y anguaño puede almirase nuna de les sales del conceyu de la llocalidá.

### Espacios naturales
* Banzáu d'Almendra (deportes náuticos y pesca).
* Encinar de “La Rasica”
* Moral centenariu.
* “La Sablera”, nel banzáu.
* “Peña Les Bruxes” (llugar d'antiguos aquelarres y lleendes)
* “Peña les Ánimes” (llugar máxicu que nun tendría de travesar se ensin cumplir el ritu de rezar un Padrenuesu y llanzar una piedra sobre'l restu, pa consiguir salvar una alma del Purgatoriu).
* “Peñes Ventaneras” (enormes roques de granitu que dexen unos estrechos pasadizos debaxo d'elles).
* “Peña Zorrera” (peña con numberosos furacos que suelen ocupar les rapiegues pa tener les sos camaes).
* “Peña los Trubiecu” (enorme bloque de granitu de delles tonelaes que ye capaz de ser movíu colos movimientos respiratorios de la barriga).
* “Les Olles” (erosiones circulares perfectamente apolazaes nun enorme bloque de granitu na desaguada de les riveras).
* L'Arenal (na vera del banzáu xunto a la entrada de la devesa d'Estaques).
* El Berrocal de los alimoches (el ribayu onde desagua la rivera de Almeida, ente la Fonte El Pioyu” y la Fonte Les Cures”).
* “La Isla” (namái ye islla nos años nos que'l banzáu ta altu).
* “Plaza la Reina” (farallón de granitu de decenes de metros d'altor, zona de nidificación d'aves de presa, usáu n'ocasiones por amantes de la esguilada).
* Les llamargues: hai decenes d'elles per tol pueblu anque les más grandes son les conocíes como “Pilo el Pollín”, “Carreros” y “La Vallisquía”.
* “El Castiellu” (pagu cercanu al banzáu con berrocales de granitu de formes caprichoses, que pertenez a aportar del Tormes).

### El banzáu
Carbellino de Sayago atopar a 2 km del banzáu d'Almendra al que se llega siguiendo la carretera que d'antiguo comunicaba cola llocalidá salmantina de Monleras (güei conocida como "carretera cortada"). Nesi llugar, la zona del banzáu convirtióse nun barriu satélite de Carbellino, con una urbanización de más de 20 xalés y terrenal urbanizable, chiscáu d'encines y enormes roques granítiques. La zona conocida como "La Sablera" ye frecuentada por pescadores, bañistas y campistas.

L'embalse d'Almendra ocupa'l calce del ríu Tormes. Tien una capacidá de 2.586 hm³ d'agua, lo que-y convierte nel llagu más grande del norte d'España y el segundu más grande de tola península. La so superficie supera les 8.600 hectárees d'agües navegables, con una fondura qu'algama los 200 metros y un calce que, en ciertos tramos, tien un anchor de 8 quilómetros. Oficialmente cunta con cerca de 40 quilómetros de llargor dende la so presa hasta la cola y con más de 100 quilómetros de mariña. Na actualidá les sos agües son alministraes pola empresa Iberdrola y son utilizaes pa la xeneración de lletricidá. Nun ye aprovecháu pa regadío, nin hai funcionando, enagora, nenguna empresa que la esplote pa usu lúdicu nin deportivu. Ye un llugar frecuentáu por pescadores y aficionaos a deportes d'agua qu'alleguen a prauticar piragüismu o windsurf, a navegar en motora o catamarán peles sos agües. Nun ye recomendable'l esquí acuáticu por cuenta de que ye un banzáu bien predresu, y encamiéntase muncha prudencia. El Club Náuticu Santa Marina, de Bermillo de Sayago, estudió allugar les sos instalaciones na sablera de Carbellino. Nel tramu embalsado correspondiente a Carbellino l'anchor de mariña a mariña bazcuya dende los 80 hasta los 1.000 metros, dependiendo del tramu y de la dómina del añu. Hasta los años 90 hubo dos chigres con comedor y merenderu na zona conocida como La Sablera. Tamién esistió una zona d'acampada na finca “El Castiellu” y un área recreativa en “La Rasica”.

## Historia

### Prehistoria
Los primeros asentamientos humanos nel términu de Carbellino daten de la Prehistoria. Asina, atopáronse restos d'asentamientos prerromanos como'l de *“El Castiellu”*, castru vetón xunto al antiguu calce del Tormes. Coles mesmes, la rivera del Campu ye la que más restos prehistóricos atesora, ente ellos, restos cerámicos, bifaces, puntes de flecha y cazoletas (petroglifos) prehistóriques tallaes en bloques de granitu. Nesta mesma rivera, a 4 quilómetros del nucleu urbanu, y yá nel términu de Almeida, afayáronse los restos d'un dolmen (dolmen del Casal del Gatu) con una pequeña ayalga (brazalete, fíbulas, cuentes de collar, puntes de flecha...)

### Edá Antigua
En puntos concretos del términu de Carbellino atopáronse restos de les antigües calzaes romanes, teniendo de destacar coles mesmes la paraxa de *“La Mina”*, asentamientu romanu onde apaecieron tégulas, doliums, sigillatas, molinos barquiformes y delles monedes. Coles mesmes, esiste la creencia popular de que na paraxa conocida como “Los Cuatro Rayes” pudo esistir un asentamientu romanu, anque la falta d'estudios al respeutu nun dexa realizar nenguna hipótesis concluyente al respeutu.

### Edá Media
Na Edá Media, nel contestu de les repoblaciones llevaes a cabu polos reis de Lleón, surde l'actual llocalidá de Carbellino. Asina, la primer referencia documental caltenida de Carbellino data del añu 1176, cuando la so ilesia foi vencida en prestimonio pol obispu y el cabildru de Zamora a Pedro Juanes. Precisamente nesta dómina construyó l'antiguu templu parroquial, que foi modificar darréu hasta convertise na actual Ilesia de San Miguel Arcánxel.

### Edá Moderna

Los datos recoyíos nel sieglu XVIII nel Catastru d'Ensenada amuesen la gran importancia que tenía la ganadería en Carbellino na Edá Moderna, anque l'alfarería tenía ciertu emburrie na llocalidá entós, calteniéndose nes proximidaes de la ermita entá lo que fueron dos fornos d'alfarería. Coles mesmes, nel pagu de *Carreros* asitiábase'l barreru d'onde s'estrayía la materia primo, ente que a pocos quilómetros del cascu urbanu atópase'l pagu del *Tejar vieyu*, colos restos del antiguu fornu y el llugar onde s'ellaboraben texer, y d'onde hasta'l sieglu XX tamién s'estrayía la folla.

### Edá Contemporánea
Yá na Edá Contemporánea, Carbellino quedó adscritu por aciu la división provincial de 1833, a la provincia de Zamora y la Rexón Lleonesa, que, como toles rexones españoles de la dómina, escarecía de competencies alministratives.

Darréu, na década de 1960, la construcción de la presa d'Almendra supunxo la desapaición so les sos agües de delles pontes que cruciaben el ríu y comunicaben Carbellino col noroeste salamanquín, viéndose asina aislláu de les sos comunicaciones con llocalidaes como Monleras, Vitigudino o Villaseco de los Reyes. L'actual banzáu acabó asina en gran midida coles rellaciones social y comercial que tenía Carbellino col norte de la provincia de Salamanca, amás d'anubrir terrenes fértiles, aceñas, molinos y batanes.

Tres la constitución de 1978, Carbellino pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón, en tanto conceyu adscritu a la provincia de Zamora.

## Patrimoniu
### Patrimoniu relixosu
*Ilesia de San Miguel Arcánxel: cuenta con tres campanes de bronce na so espadaña (ferramientes pa comunicase a distancia con un llinguaxe propiu conocíu polos vecinos de la llocalidá), les pintures murales del sieglu XVI apaecíes en llabores de restauración realizaes nos años 80 (fueron nuevamente restauraes ente los años 2010 y 2011), el retablu mayor, el paliu, y el veneráu “Cristu de les Agües”, obra gótica del sieglu XIII en madera policromada, de tamañu natural y que foi espuestu nuna sala propia na esposición de les Edaes del Home celebrada na Catedral de Ciudad Rodrigo. Esti Cristu recibe'l so nome porque ye sacáu en procesión rogativa nos años de seca.
*Ermita del Humilladero: vavacía anguaño pol mala traza del so teyáu.
*Cruz de los Borbujos o Burbujos, a la que los vecinos atribúyen-y ciertos poderes milagrosos contra les plagues y pestes.

### Patrimoniu civil
*Conceyu y antigües escueles, cola torre del reló, de finales del sieglu XIX.
*Fuentes y llavaderos, la mayoría d'elles tien orixe medieval, anque s'alderica l'orixe romanu de la fonte de Conceyu.
*Molino Viejo y restos de preses d'otros molinos, na rivera del Campu.
*Palombares asitiaos cerca de la raya de Roelos.
*Fornos de los antiguos alfares.
*Casa del Cura, na que destaquen les piedres de les sos ventanes, nes que tán llabraos diversos discos solares y otros símbolos relixosos. D'antiguo el terrén axacente utilizóse como una especie de corral de comedies, anguaño namái hai un corral abandonada.
*Ponte nueva de “Los Rusos” (o de “La Rasica”) n'ocasiones, col banzáu baxu, usóse pa faer puenting.
*Ponte del Camín Salamanca”, ye la ponte más antigua ya impresionante de Carbellino, pero namái “remanez” de les agües del banzáu nos años más secos.

#### Arquiteutura tradicional
Carbellino, como'l restu de la contorna sayaguesa, tien un importante patrimoniu arquiteutónicu que se caltuvo de pies mientres sieglos y qu'empieza a tar en peligru de sumir debíu al despoblamientu y a la falta d'ayudes ya impulsu conservador per parte de les autoridaes.

##### La vivienda y la corrolada
La vivienda tradicional sayaguesa ye heredera de carauterístiques d'orixe celta y romanu. Les construcciones civiles escarecen de grandes adornos y céntrense fundamentalmente en cumplir coles necesidaes familiares. Trátase d'un edificiu sobrio y humilde construyíu con materiales abondosos na redolada, principalmente cola roca granítica y con vigues y maderos de encina, carbayu y llamera (negrucu). Tamién s'usaba folla, adobe y ramos de carba o escoba pa la barda sobre la que s'asitiaría texer curvada denomada “texa árabe”. Les cases solíen construyise cola ayuda de familiares y vecinos de manera coleutiva, sobremanera cuando se trataba de recién casaos o cuando la familia sufriera dalguna desgracia (como quema o derrumbe). La vivienda sayaguesa consta d'un númberu variable de partes que describe a la perfeición el sayagués Jesús Villar na so web http://www.sayago.com (reproducíu col permisu del autor):

*“Na entrada d'estes cases ta'l típicu portal nel que suel haber unu o dos "poyos" asitiaos a entrambos llaos de la entrada principal. Una puerta de madera con postigo d'aldaba y un furacu redondu na parte inferior pa entrada y salida del gatu. Nel interior de la casa, estremaes por tabiques d'adobes qu'ellos mesmos se fabricaben con folla y paya, ta la "prezacasa" que sirvía d'espaciu principal onde podíen atopase una gran diversidá de pequeños instrumentos de llabranza, costales, alforxes, alforjuelas, escriños etc.. Ellí mesmu taba tamién el "basal", una especie de rudimentaria estantería d'adobes y tables onde s'asitiaben de forma "fachendosa" los pocos platos de porzolana o cerámica decorada que componíen el siempres escasu y estremáu dote de la familia sayaguesa. Nes parés peranches de piedra y tapaes col clásicu encalado de folla blanco de [[Tamame]] o Pereruela, yera frecuente atopar dalgún furacu semioculto, un cántaru o otra vasía onde n'otres dómines paez ser que guardaben delles coses de valor o elementos güei simples pero entós escasos como'l sal. De cutiu, una sola habitación o cuartu sirvía dixebráu por tabiques d'adobe, a los distintos componentes de la familia. Les cames taben feches de madera o de fierro. Sicasí, antes fueron simples catres cubiertos de "bálagu" los que sirvieron de llechu a los nuesos padres y güelos. Na cocina, un escañu más grande onde solía sentase'l güelu o'l padre de la familia. La chimenea ancho y alto sirvía d'entrada pel sol. Na mesma cocina o amiesta a ella taba la dispensa col barandal suspendíu del techu onde se curaben los embutíos y viandes de la [[matanza del gochu|matanza]]. Tamién yera frecuente'l fornu na mesma cocina y la bacica onde s'ellaboraben les fogaces cada selmana o más díes y que yeren el suministru de pan de la familia. El "sobrao" suel ocupar un espaciu na mesma planta o tamién ser l'espaciu más altu ente los dos ales del teyáu. Ellí atopábense les paneres o apartamentos pa guardar el granu de centenu y d'onde se diba sacando en "costales" pa llevalos al molín y convertilo nos distintos tipos de farina. Ente la casa y la cai, la corrolada onde tou ta apropiadamente afechu pa facilitar la estancia de los animales y pa guardar los preseos de llabranza; el carru, araos, el [[triyu (agricultura)|triyu]] y demás preseos. Ellí, cada animal tenía los so sitiu y los sos comederos, piles o preselbes de piedra d'onde s'alimentaben. Al llau taba'l [[payar]] d'onde se sacaben les "postures" (raciones de paya) y la "muña" (paya bien menudo) que los sirvía de cama nes nueches fríes del iviernu”.*

Toes estes construcciones atópense semiocultas dende l'esterior polo que munchos visitantes foranos desconocen l'encantu d'esta arquiteutura. Namái pueden apreciase detallar si dalgún propietariu abre les puertes de la so corrolada p'amosalo. Na actualidá, Carbellino sustituyó munches de les sos cases sayaguesas por modernes viviendes, pero entá se caltienen dellos portalones, puertes y corrolades en bon estáu, tremaos por tol cascu urbanu, siendo más abondosos na cai Toral.

##### Molinos, casitos, fontes y pontes
Otres muestres d'arquiteutura popular seríen los “casitos” tremaos pel campu pa usu agrícola, dalgunos “chiviteros” (pequeños cabanos de piedra onde se guardaben los chivos y corderos naciellos pa protexelos de les inclemencies del tiempu y de los depredadores), los molinos (hai unu en perfectu estáu y siquier cuatro ruines cola so presa, embudos y piedres de moler a lo llargo de la rivera del Campu, escontra la so desaguada nel banzáu, yá nel términu municipal de Roelos), les fontes (La Fuentica, La Fuentona, el Pozu la Plaza, la Fonte Nueva, la Fonte de Conceyu, Los Bodonales, La Fonte'l Pioyu, la Fonte Carreros, les fontes del Prao de les Blimes, y decenes de pequeñes fontes en güertos y praos) , los “casales” (llugares pa protexer a los fataos del ataque de los llobos) y les pontes y pontones (la Ponte de los Rusos o de La Rasica y el de la carretera de Roelos, anque los más guapos cubrir en banzáu y namái la espectacular Ponte del camín Salamanca puede trate cuando les agües del banzáu tán bien baxes).

Apocayá (2010) la ponte de la carretera de Roelos, construyíu nel so día de piedres de granitu procedentes de la zona, foi desmanteláu por decisión de la Diputación de Zamora quien decidió poner nel so llugar una ponte fabricada con formigón.

##### Cortinos y cortines
Trátase de les parceles d'usu agrícola y ganaderu delimitadas por consistentes parés de piedra. En Carbellino (ensin llegar al virtuosismu de les parés de la vecina llocalidá de Roelos) entá pueden almirase decenes de quilómetros d'estes construcciones d'orixe prehistóricu magistralmente calteníes por tolos vecinos mientres sieglos. El términu usar en masculín si la superficie de terrén ye pequeña, y en femenín si yá se trata d'una superficie mayor. Trátase d'una de les señes d'identidá de la contorna de Sayago. Anguaño atópense en peligru d'estinción debíu al abandonu de los campos y al escasu interés alministrativu por caltener estes obres milenaries d'arquiteutura civil. Echar en falta un programa de proteición y subvención pal caltenimientu y rehabilitación de les parés de granitu. La mayor amenaza pa la cortina o cortino sayagués ye la indiscriminadamente promovida concentración parcelaria que yá acabó con miles de quilómetros de paré de piedra en dellos pueblos cercanos.
El siguiente testu, estrayíu de la web de Jesús Villar describe'l conceutu del cortino (col permisu del autor):

*“Cuando daquién llega per primer vegada a Sayago una de les más fuertes sensaciones ye ensin dulda el contemplar el texíu de parés de piedra que sirven de corralaes a los güertos y "cortinos". Y ye que mientres sieglos los nuesos güelos faciendo usu del material más abondoso que teníen, la piedra, fueron pacientemente construyendo les parés de les sos modestes y escases propiedaes. Espacios de tierra munches vegaes de pocos metros cuadraos que sirvieron pal cultivu d'un güertu, un cortino pal "errén" o diminutes alamees onde unos pocos álamos (negrucos) apertábense compartiendo espaciu y lluz cola alamea del vecín. L'arquiteutura popular sayaguesa ta apinada d'eses construcciones de cutiu d'aparente equilibriu imposible y otres de robustez infinita. Fueron munches les hores; enorme l'esfuerzu y grande el trabayu qu'hubieron de realizar los nuesos ancestros. Ellos, aprendieron de la tradición les necesaries regles y de la necesidá l'estilu. Fixeron de millones de piedres compañeres d'otres piedres y les "asitiaron" ensin folla nin cementos sobre sí mesmes. Coles sos manes texeron munchos quilómetros de parés que yeren para ellos esenciales como guardaviñas, güertos y cortines. Al abellugu de eses parés criaba la perdiz y ensame de plantes y flores atoparon al so amparu'l necesariu microclima que-yos dexó ser úniques. Fueron tamién brigada fiel pa pastores y abellu de fataos en díes d'agua y de fríu. Fueron, elementos esenciales na forma de vida de la nuesa xente y convirtiéronse en visibles ya importantes símbolos de la nuesa identidá y cultura. Pa dalgunos de nós eses parés de piedra siguen siendo güei pervalibles monumentos y motivu d'arguyu ente otres coses, pola almiración y el ciñu escontra quien les fixeron y como les fixeron. Pero pa otros sicasí, convirtiéronse al paecer, n'inútiles "estorberos", namái montones de piedres ensin nenguna utilidá o sentíu... Les vieyes parés de les nueses cortines tán agora siendo "esmarranaes" y ye fácil ver como una sola persona y una potente máquina destrúi nuna hora'l trabayu y el llabor de munchos años. Dempués, la función de les parés va ser en dellos casos reemplazada por modernos alambres d'espín y n'otros a cencielles dexarán el so sitiu al vaciu . La so fráxil arquiteutura precisó siempres de mimos y munchos cuidos; sobremanera, manes que les calteníen irguíes llevantando cuando yera necesariu les piedres cayíes. Agora que les manes que les curiaben yá nun tán, namái-yos queda a les nueses parés esperar el día en qu'otres manes brutes, y carentes de sensibilidá, destruyir pa siempres. Esi día ye yá...”*

## Economía
### L'artesanía
Munchos vecinos trabayaron magistralmente como canteros, guarnicioneros, cesteros, teyeros, panaderos y artesanos del cueru ya inclusive del finu trabayu de la talla del güesu y la cornamenta de los reses. Carbellino foi famosu poles sos manufactures. De les antigües canteres de granitu del pueblu salieron les piedres del suelu de la Plaza Mayor de Salamanca o de la ponte de piedra de Ledesma, llabraes con maestría por vecinos del pueblu. Basta con pasiar por cualesquier de les cais del pueblu o ver la columnata del Conceyu y les escueles p'atopar exemplos del esixente trabayu del cincel.

N'unu de los pagos del pueblu, cerca de la rivera del Campu, pueden atopase restos inacabados de pieces de piedra de grandes dimensiones, según grandes canteres con peñes de decenes de metros de diámetru de les que s'estrayxeron gran parte de los materiales pedreses nel pasáu.

Pero si daqué fixo famosu a Carbellino foi la calidá de los sos barreros, principalmente'l del pagu de Carreros, con que la so materia primo ellaboráronse texas y alfarería típico. A diferencia de la famosa y vecina llocalidá de Pereruela, la folla de Carbellino nun ye bonu pa rustir, sinón pa guardar mantega, vinu, aceite o agua. Cántaros, asadores, baños y tinajas cocer nos alfares qu'había nel pueblu. Entá queden dos fornos xunto a la ermita del Humilladero. Les postreres alfareres que dieron fama a la cerámica del pueblu finaron va una década y dende entós nun se volvieron producir cacharrería nun pueblu qu'apaez nes más prestixoses publicaciones d'alfarería tradicional de tol mundu. Dellos exemplos d'artesanía procedente de Carbellino pueden almirase na Fundación Joaquín Díaz http://www.funjdiaz.net/index.cfm  na llocalidá vallisoletana de Urueña, y nel Muséu Etnográficu de Castiella y Lleón http://www.museo-etnografico.com/, na que la cerámica de Carbellino tien una sala dedicada a les sos alfareres.

N'unu de los edificios xunto a la plaza del conceyu foi asitiada una placa conmemorativa pola escuela d'artes aplicaes de Zamora en 1993 n'honor al texedor Calixto Cuadráu.

### La ganadería
La ganadería ye la principal fonte de riqueza de la zona con miles de cabeces d'ovín y dellos centenares de vacunu (de carne y de lleche), amás de numberoses esplotaciones porcines nel so territoriu. Oveyes y vaques son abondoses y aliméntense, en gran parte, n'amplios pacionales de manera natural, lo que-y da un sabor especial a la carne procedente de les esplotaciones ganaderes del conceyu. A pesar d'esta riqueza ganadera, la carne y la lleche d'estos animales destinar pa ser vendida, de manera que la ellaboración y esplotación final de los productos derivaos d'estos animales nun ye aprovechada pola economía llocal.

La vaca sayaguesa ye una especie en víes d'estinción, considerada como la más antigua de les esistentes n'España y gracies a la cual, conservacionistas del norte y centru d'Europa, tán recuperando al "Uro", l'antepasáu de la vaca europea, consideráu como un animal intelixente, bien alloñáu del conceutu actual de los bovinos. La gastronomía sayaguesa ye rica en productos naturales, ensin aditivos artificiales, que vienen de la mesma tierra na que se peracaben.

Dellos vecinos tienen nucleos zoolóxicos de cría de caballos y dellos exemplares del pollín de raza sayaguesa pollín zamoranu-lleones.html o raza zamoranu-lleonesa http://www.aszal.com/ (la única raza autóctona española que dispón de la so propia enciclopedia).

## Personaxes pernomaos
* **[[Ángel Simón Piorno|Ángel Francisco Simón Piorno]]** (Carbellino de Sayago, 1945), en 1991 foi nomáu obispu de Chachapoyas (Perú). En 1995 pasó a ser obispu diocesanu de la diócesis de Cajamarca. Nel añu 2004, foi nomáu obispu de Chimbote, una importante ciudá peruana con más de 300.000 habitantes, pol Papa Xuan Pablo II.

* **Eugenio Cuadráu Benéitez**. Afamáu inventor y caderalgu sayagués. Nació'l 14 de payares de 1855 en Carbellino de Sayago y morrió en Zamora'l 7 de febreru de 1914. La so dedicación y cualidaes pa les ciencies fixeron que'l rector del seminariu encargáralu en 1880 la organización del gabinete de Física. Tres la so ordenación sacerdotal foi nomáu profesor de Física, Química y Matemática del seminariu. Na Selmana Santa de 1885 llevó a cabu un esitosu esperimentu usando per primer vegada lluz llétrica na capital zamorana, allumando mientres unos intres la procesión de La nuesa Madre xubiendo pela cai Balborraz, fechu que causó una gran impresión ente los asistentes. La so fama y sabiduría fizo que la corporación municipal zamorana encamentára-y la llume de la Plaza Mayor y de les cais axacentes en determinaes fiestes. En 1899 aplicó les sos conocencies al llogru de rayos Roetgen (precursores de los Rayos-X) al traviés de la electrostática escurriendo un nuevu aparatu llamáu «Excitador Llétricu Universal» que foi bautizáu col nome de «la Centella» (2 años primero que'l físicu alemán fuera gallardoniáu col premiu Nobel de Física). Tres ella, nuevos artiluxos ya inventos ocuparon el so tiempu y dedicación xunto a la docencia nes aules del seminariu. Polos sos trabayos d'investigación foi becáu pola Diputación de Zamora p'asistir a la Esposición Universal de París de 1900 onde foi internacionalmente reconocíu, gallardoniáu con una Medaya d'Oru. Al so regresu a Zamora enfotar na creación d'unos talleres d'esperimentación en campos como la lletricidá y l'aerodinámica xunto col inxenieru civil Federico Cantero Villamil, inventor del primer helicópteru español y de les primeres obres hidráuliques xeneradores d'enerxía llétrica n'España (Saltu d'El Porvenir o de San Román en 1903). En dichos talleres investigaron, ente otres coses, los primeros modelos d'ales xiratories, montando arremente dos talleres especializaos en mecánica de precisión con maquinaria traida de París. En 1902, a pidimientu de don Federico Requejo, foi propuestu pol señor Ministru d'Instrucción Pública y Belles Artes y nomáu Maestru de taller na disciplina de lletricidá electrostática na Escuela d'Artes y Oficios ya Industria. Anguaño ye un gran desconocíu ente los sos paisanos sayagueses, anque en Zamora como reconocencia al so gran llabor foi homenaxáu en distintes ocasiones y anguaño puede almirase una placa nel so honor asitiada na fachada principal del Seminariu Menor de Zamora.

* **Manuel Sánchez Chapado**. Prestixosu médicu nacíu en Carbellino de Sayago. Estudió Medicina y especializóse n'uroloxía. Foi direutor del Hospital de Llerena (Badayoz), xefe del serviciu d'Uroloxía del Insalud (Madrid) en 1990, profesor acomuñáu na Universidá d'Alcalá de Henares (1992) y profesor titular (1996). Nel añu 2002 foi nomáu Catedráticu d'Universidá d'Alcalá del área de "Ciruxía", venceyáu cola plaza de Facultativu Especialista d'Área d'Uroloxía del Hospital Universitariu "Príncipe d'Asturies" (de la que ye Xefe del Serviciu) de la Universidá d'Alcalá y l'Institutu Madrilanu de la Salú. Tamién ye miembru de l'Asociación Española d'Uroloxía y de la Sociedá Urolóxica Madrilana. Los sos trabayos d'investigación sobre los tumores malinos del parénquima renal y mecanismos moleculares implicaos nos procesos de proliferación celular nos tumores benignos y malinos de la próstata, son reconocíos a nivel internacional y dalgunos de los sos proyeutos fueron premiaos. Son innumberables los trabayos empobinaos por él: *"Papel de péptidos activadores de la adenilato ciclasa (VIP, PACAP) na proliferación y apoptosis de la próstata normal y patolóxica", "Mecanismos moleculares implicaos na proliferación y apoptosis celular en próstata y en adenocarcinoma prostáticu. Interferencies por agonistas LHRH (Leuprorelina)", "Efeutos del pronitol nos procesos de transducción de señales rellacionaos cola proliferación y apoptosis en próstata normal y en hiperplasia benigna", "Efeutu del péptido intestinal vasoactivo (VIP) na proliferación y apoptosis celular nel adenocarcinoma prostáticu ", "Importancia de les proteínes G heterotriméricas na bioloxía molecular del cáncer de próstata", "Efeutos y mecanismu d'aición d'un análogu citotóxico de bombesina (AN-215) con potencial terapéuticu en cáncer de próstata avanzáu", "Interaición de les rutes acoplaes a los receptores de la familia Erb/Her y VIP en cáncer de próstata. Efeutu del antagonista de VIP, JV-153, nel tratamientu del cáncer prostáticu”*, ente otres munches. Tamién ye autor y coautor de delles publicaciones como'l "Manual del Residente d'Uroloxía" que ye'l llibru de referencia pa toos aquellos médicos qu'aspiren a estudiar dicha especialidá.

## Festividaes

* Fiestes de los Quintos (avientu y xineru).
* Selmana Santa (tán intentándose recuperar les cofraderíes qu'esistieron nel so día).
* Corpus.
* Nueche de San Xuan (fogueres de tomillos y retamas).
* San Antonio de Padua, fiesta patronal (13 de xunu).
* Fiestes del Emigrante (tercer selmana d'agostu).
* Navidaes.
* Mientres l'añu celebrar nes veres del banzáu varios campeonatos de pesca. El más importante d'ellos celébrase nel mes d'agostu (“Día de la esaltación de la carpa”) y a él suelen inscribise un gran númberu d'aficionaos.

## Otros datos d'interés
* El pueblu cunta con tienda d'alimentación, panadería, forxa, naves ganaderes, farmacia, un chigre-restorán con pensión, un centru de turismu rural , delles cases d'arriendu, merenderos, cales y sableres frecuentaes por pescadores, ornitólogos, senderistas, botánicos, deportistes y families qu'empiecen a conocer esti emerxente destín de turismu rural.
* El pueblu cunta con consultoriu médicu.
* Hai un mercadín selmanal na plaza del pueblu y los díes 20 de cada mes flétase un tresporte gratuitu p'allegar al mercáu comarcal de Bermillo.
* Hai una ruta a cuerpu que comunica'l cercanu Balneariu de Almeida (a 4 quilómetros) col pueblu de Carbellino.
* Esiste llinia regular d'autobús con Zamora (de llunes a vienres, sale a primer hora de la mañana y vuelve a última hora de la tarde).

## Ver tamién
* Contornes de la provincia de Zamora
* Conceyos de la provincia de Zamora
* Cortina
* Duero
* Gastronomía de la provincia de Zamora
* Fala sayaguesa
* Llista de conceyos de Zamora
* parque natural d'Arribes del Duero
* Ponte de Requejo
* Provincia de Zamora
* Sayago

## Referencies

## Bibliografía
# "Percorriendo les Tierres de Sayago", Víctor Cases
# "SAYAGO, viaxe al interior - Ermites y romeríes", Fotografía y testu de: Paco Colino
# "Polos Pueblos de Sayago", Fotografía: Carlos Sánchez, Testu: José Luis Valdueza Morán, Juan Antonio Panero Martín, Joaquín Sanz-Zuasti Edición octubre de 2000. ISBN 84-931256-2-8.
# "SAYAGO, costumes, creencies y tradiciones", Testu: Juan Antonio Panero Fotografía: Carlos Sánchez Edición febrero de 2000. ISBN 84-931256-1-X

## Enllaces esternos

* Herminio Ramos; Eugenio Cuadráu Benéitez. Investigador de Carbellino, inventó la máquina electrostática.