Periana

**Periana** ye un conceyu español de la provincia de Málaga, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu na contorna de l'Axarquía, a 58 quilómetros de Málaga, arrodiáu de montes.

## Xeografía

Estrémense grandes formaciones montascoses, como son les sierres de Alhama (1.500 m) y de Enmedio (1.416 m), amás de "Sierra Tejeda". Les zones más allumaes d'estes sierres, y zones cercanes, atópense cubiertes por una variedá de encina básofila (suelos básicos) de talla media (5-9 m). Per otru llau, por cuenta de la esplotación de la madera de la encina, a la espansión de tierres de cultivu y llendo, o bien al so usu como cotu de caza, ye bien frecuente atopar diversos tipos de carbes (coscojar, piornal...).

## Pedaníes
El conceyu de Periana ta arrodiáu de numberoses pedaníes pertenecientes a ésta. Son:
* Mondrón: pequeña llocalidá a unos 3 quilómetros de Periana. Ye conocida pol so magníficu aceite verdial, los sos grandes olivares de más de 1000 años. En Mondrón puedes visitar la Escuela Rural CPR LOS PALOMBOS, la Ilesia San Fernando, la cooperativa d'aceite, el Chigre Cuenca (bien conocíu polos sos deliciosu platos de migues y chivu). Feria de San Fernando: a finales de mayu.
* Baños de Vilo-La Negra, atopar ente Mondrón, Periana y Guaro. Conozse porque equí nacen agües melecinales: cura mancaes y ye beneficiosa pa la piel. Tamién puede bebese, pero'l so sabor ye pocu prestosu. Una carauterística d'estes agües ye'l so golor a güevos podres. El so accesu, baños, etc. ye gratuitu. Suelen dir habitantes de les pedaníes más cercanes sobremanera pel branu. Feria de San Xuan Bautista: a finales de xunu.
* La Muela: aldega pequeña que s'atopa percima de Periana. Conocida pola so fonte. Feria de La Muela: a mediaos/finales de Julio.
* Ríu Secu: ye una aldega formada por cases tremaes. Atopar ente Periana y Alcaucín.
* Guaro, La Llaguna y La Vinagrera: Atopar ente Mondrón y Alfarnatejo. Ye conocíu pola nacencia del Ríu Guaro, y pol Caserón de Guaro. Feria: a finales de Julio.
* Marchamonas: Atopar a 1.283 metros d'altitú, arrodiada pola Sierra de Alhama. Carauterízase poles sos cueves antigües, la mina Mangamasa...
* L'Aguaderu, Carrión: el so nome vien dende enforma tiempu tras, cuando l'agua d'esta aldega sirvía pa dar de beber a les besties.
* El Cañuelo
* Cortijo Blanco 
* Los Marines, pequeña aldega de Periana, atopar ente Periana y La Viña. Carauterízase pola so Ilesia que funciona como escuela, o lo que ye lo mesmo la capiya-escuela, qu'hasta'l momentu sigue en funcionamientu. Feria de SAN JOSÉ: 19 de marzu.
* La Viña, pequeña aldega, el so nome provién de l'antigüedá, una y bones ésta caracterizábase polos numberosos cultivos de viñeos, que terminaron sumiendo pola filoxera. Atopar ente Mondrón y Los Marines.
* Cerrete, Cascoxu.
* Regalón: pequeña aldega carauterizada pola so Ilesia, que de la mesma yera una escuela. Feria de Santa Teresa: a mediaos d'Ochobre.
* Moya: carauterizada pol cultivu de frutales.
* Les Mayoralas, ye una llocalidá que s'utiliza como aldega de cases rurales. Atopar por debaxo de Periana, a lo cabero del Banzáu de La Viñuela. Equí celébrase la romería de San Isidro Llabrador, patrón de Periana.
* Pollu Pelao: atopar ente Periana y Alcaucín.

## Fiestes en Periana
Nel conceyu de Periana celébrense numberoses fiestes, que son les siguientes:
* Feria del Aceite Verdial: tien llugar n'abril, sobre'l día 15 aproximao. Esti día puedes esfrutar del almuerzu molineru, que ta compuestu d'aceite, bacaláu, pan, fabones, etc.
* Feria de San Isidro Llabrador: feria n'honor al patrón del pueblu, celébrase'l día 15 de mayu y tien llugar mientres 4-5 díes. Esti día sacar al santu de la Ilesia y pásiase a costazos per tol pueblu.
* Romería San Isidro Llabrador: celebrar a principiu de Xunu. El patrón ye lleváu nuna carreta, que ye tirada por unos gües; diríxense a lo cabero del Banzáu de La Viñuela, onde los habitantes del pueblu y persones ayenes esfruten de 2-3 díes al campu con música, baille, etc.
* Feria del Piescu: en redol al 25 de xunetu aproximao. Esti día realicen actividaes gastronómiques nes cualos el piescu ye l'ingrediente principal.
* Feria d'Agostu: celebrar a finales d'agostu, 23 aproximao. Esti día tien la intención de gasayar a los inmigrantes que tán nel pueblu de vacaciones, y tamién pa despidir el branu. Puede esfrutase d'una feria en familia con múltiples actividaes populares pa neños, como por casu: Carrera de sacos, carrera de bicicletes, y xuegos d'agua (fiesta de la espluma y toboganes d'agua nel centru del pueblu).

## Política y alministración
L'alministración política de la ciudá realízase al traviés d'un Conceyu de xestión democrática, que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes mayores de 18 años, d'España y de los restantes estaos miembros de la Xunión Europea, empadronaos en Periana. Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal de Periana ta formada por 11 conceyales. Na llexislatura vixente (2007-2011), el Partíu Socialista Obreru Español d'Andalucía (PSOE-A) tien 7 conceyales frente a 3 d'Izquierda Xunida Los Verdes-Convocatoria por Andalucía (IULV-CA) y 1 del Partíu Popular Andaluz (PP). 

**Redolada de Periana**
Cerca de Periana y esviándose de la carretera que conduz a Mondrón, llegamos a una paraxa conocida como Baños de Vilo. Nesta paraxa atopamos con delles fileres de cases y unes instalaciones ensin usar, en redol al antiguu Balneariu de Vilo. Hai una formosa nacencia d'agües con propiedaes curatibles y terapéutiques, que mientres el sieglu XVIII y XIX constituyeron unu de los balnearios más famosos d'Andalucía. Agora, tan solo queden unes parés y una poza qu'esquita una agua milagroso pa la salú.

.

## Economía
L'agricultura de Periana basar na producción d'aceite y piescu, que munchos consideren el meyor d'España. Tamién cultiven naranxes, llimones, almendres y otros frutos de la tierra. Pel branu caracterízase pola so producción de tomates.

### Cultivos arbóreos
Representaos, fundamentalmente, por olivares, almendrales y frutales como la peral, la pescal y, cada vez más, figos, chumbos, cirueles, frutes tropicales. Hai de solliñar la enorme importancia d'estos árboles, non yá dende'l puntu de vista ecolóxicu y social sinón tamién dende'l puntu de vista históricu, una y bones munchos exemplares, como olivares y algarrobos, de cutiu son de gran antigüedá, algamando dalgunos más de 500 años. Estos árboles fueron alquiriendo un porte maxestosu y merecen ser catalogaos como árboles singulares y, poques gracies, dignos de proteición contra baltar.

## Tresporte Públicu
Periana nun ta integráu formalmente nel Consorciu de Tresporte Metropolitanu del Área de Málaga, anque les siguientes llinies d'autobuses interurbanos operen nel so territoriu:

## Personaxes pernomaos
* Fernando Llabrada Martín, Pintor, grabador y restaurador.
*José Fernández Gómez, Periodista, publicista y caderalgu nacionalizáu colombianu.

## Paisaxe
En Periana la sierra fai un descansu en pequeñes llombes y llargues cuestes de formes nidies, pa volver afondar el territoriu en ribayos que cayen hasta'l ríu Guaro, primero que esti ríu enanchar nel Banzáu de la Viñuela. Paisaxe montascoso de monte al norte, ente la Sierra de Alhama y la de Gallu-Vilo, qu'obliga a serpentear la carretera que xube escontra Alfarnate, n'unu de les paraxes más curioses del so territoriu: el Puertu del Sol.

Cuando se baxa de la Sierra, dende'l caserío de Vilo hasta'l de la Muela, pasando pol nucleu de Guaro, la redolada que lu arrodia ye de nidies pendientes y cubiertes d'olivares, camperes y ceberes. Y onde l'agua ta disponible, al panorama xúnense-y los frutales (especialmente pescales) que van n'aumentu a midida que les güertes averar a les riberes del ríu. Ellí abonden les naranxales y llimonales que faen d'esta zona una de les más granibles.

## Referencies