open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idioma yemaek

El **ye-maek**, **yá-maek** tamién conocíu como **yemaek**, **yamaek** y **maek**, ye una llingua ensin clasificar y podría dicise que non atestificada de Manchuria, l'este de Corea, y el norte de Silla nel los últimos sieglos e.C.

El pueblu yemaek tenía venceyos históricos colos reinos coreanos posteriores y puede ser ancestru de dellos, tales como Gojoseon; el *Ye* de Yemaek ye posible que seya sinómimo de Buyeo, y el * Maek * de Goguryeo. L'idioma pudo ser una de les llingües fuyu o inclusive un ancestru d'estes.

Les evidencies d'esti llinguaxe llindar a topónimos, y la so esistencia ye cuestionable. Los intentos de recuperación de pallabres yemaek de topónimos nel rexistru históricu *[[Samguk Sagi]]* apuéstense.

## Referencies
Idioma yeniche

L**'idioma yeniche** (en francés *yeniche*, n'alemán *Jenisch*) ye una variante del alemán, falada pol pueblu yeniche, formáu por nómades que percuerren principalmente Alemaña, Austria, Suiza y partes de Francia.

## Componentes
El yeniche ta documentáu dende'l sieglu XVIII. Ye una xíriga, más qu'una llingua actual; nesti sentíu, consiste nun númberu significante de pallabres úniques especializaes, pero que nun cunten con gramática propia o'l so propiu vocabulariu básicu. Los falantes del Yeniche xeneralmente falen nel so dialeutu llocal alemán arriquecíu con vocabulariu yeniche.

El vocabulariu yeniche contién munches pallabres d'orixe romanín y yidish (y al traviés d'esta ruta del hebréu); tamién tien munches metáfores inusuales y metonomías que sustitúin pallabres del alemán estándar. La rellación ente'l yeniche y l'alemán estándar ye comparable a la rellación ente'l Cockney o Polari al Inglés Estándar. Munches pallabres orixinales de yeniche convirtiéronse en parte del alemán estándar.

Los yeniches fueron orixinalmente viaxeros, persones con oficios fora de la corriente principal de la sociedá, que los riquida camudase de ciudá en ciudá, tales como comediantes, xitanos y vendedores de puerta en puerta. Al día de güei, la xíriga yeniche ye solamente usada en llocalidaes aisllaes; por casu, en ciertos distritos probes de les ciudaes tales como Berlín, Münster, Luxemburgu y dalgunes poques villes, etc.

Les variantes individuales de la llingua yeniche pueden ser absolutamente distintes, y tienen nomes d'ellos mesmos, tales como Masematte, Lepper Talp, Heenese Vlek y munchos más.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Wittich, Engelbert, and Günther, L., Die jenische Sprache, 1914
Idioma yine

El nome **yine** (AFI  o tamién **piro** y **machinere**) referir a la llingua y el pueblu qu'enantes se conocieron como **piro**. La llingua pertenez al grupu piro de la familia maipureana, que tamién inclúi a *iñapari*(†), *kanamaré*(†), y *apurinã*. Los aproximao 3000 falantes de yine na amazonia peruana atopar nos departamentos de Ucayali, Madre de Dios, y Loreto. Los yine que viven en Brasil y posiblemente Bolivia conócense como manchineri; la so fala ye un pocu distintu de los yine de Perú.

## Referencies
* 
* Matteson, Esther. (1965). *The Piro (Arawakan) language*. University of California Publications in Linguistics, 42. Berkeley y Los Angeles: University of California Press. (Ye la tesis pa doctoráu presentada en 1963 a la University of California, Los Angeles.)
* Nies, Joyce, compilador. (1986). *Diccionariu piro (Tokanchi gikshijikowaka-steno*). Serie Llingüística Peruana, 22. Yarinacocha: Ministeriu d'Educación ya Institutu Llingüísticu de Branu.
* Parker, Stephen. (1989). Un analís métricu del acentu nel piro. *Estudios etno-llingüísticos*, Stephen Parker (ed.), páxs. 114-125. Documentu de trabayu 21. Yarinacocha, Pucallpa: Ministeriu d'Educación ya Institutu Llingüísticu de Branu.
* Solís Fonseca, Gustavo. (2003). Llingües na amazonia peruana. Lima: edición per demanda.
* Urquía Sebastián, Rittma. (2006). La situación sociollingüística de la llingua yine en 2006. *Situaciones sociollingüístiques de llingües amerindies*, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma. 
* Urquía Sebastián, Rittma. (2006). Yine. *Ilustraciones fonétiques de llingües amerindies*, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma. 
* Urquía Sebastián, Rittma con Stephen A. Marlett. (2008). Yine. *Journal of the International Phonetic Association* 38.3:365-369.
*Urquía Sebastián, Rittma y Wagner Urquía Sebastián. (2009). *Diccionariu yine-castellán.* http://www.lengamer.org/publicaciones/dicc.php

## Referencies

## Enllaces esternos

*Reporte nel Ethnologue (n'inglés) alrodiu de yine 
*
Idioma yuchi

El **yuchi** ye una llingua indíxena d'América falada polos yuchis d'Oklahoma. Trátase d'una llingua aisllada. En 1972 quedaben aproximao unos 500 indios yuchi, anque namái un 35% d'ellos falaba fluidamente la llingua. 

## Historia
Paez que nel sieglu XVI los yuchis alcontrar al oeste de los Apalaches y al este de Tennessee. Los yuchi migraron dende Georgia hasta'l so allugamientu actual en Sapulpa (Oklahoma) mientres la gran espulsión d'indios ente 1836-1840.

## Clasificación
Comúnmente considérase una llingua aisllada. Anque se propunxeron numberosos parentescu con otres llingües, nenguna d'estes propuestes tien un sofitu firme. Sapir (1921, 1929) rellacionar col so filu siux-hokano; Elmendorf (1964) trató rellacionalo coles llingües yuki-wappo de California. Crawford al igual qu'otros autores considera qu'esiste una prometedroa hipótesis de rellación coles llingües siux, anque enagora la evidencia ye insuficiente pa concluyir que efeutivamente esiste un parentescu fora de toa dulda.

## Descripción llingüística
El yuchi nun tuvo una ortografía establecida hasta la década de 1970, cuando James Crawford y Addie Georged crearon una trescripción fonética que güei ye usada polos yuchis pa escribir la so llingua. Dende'l puntu de vista de la tipoloxía llingüística, el yuchi paez ser una llingua aglutinante na qu'un númberu considerable de morfemes xunir pa construyir productivamente nueves pallabres. L'orde básicu ye SOV

Amás la llingua usa clíticos y fonemes conocíos como "partícules" pa espresar una variedá de categoríes qu'inclúin posesivos, casos, llocativos, presees, simulativos, ablativos y demostrativos. Tamién esisten partícules monosilábiques pa usos locativos y alverbiales con un significáu bien xeneral, que xunto con otres partícules pueden tener un significáu totalmente distintu al orixinal.

El Yuchi tien un sistema pronomes de tercer persona peculiar. Pa referise a persones yuchis, la tercer persona conozse como *lehénu*, y estrémase nuna forma masculina (*lesséno*) y una femenina (*léno*). Sicasí pa persones non-yuchis, la forma usada ye una forma despreciatible que ye *lewénu* ("ellos, esos"). Esta peculiaridá ta rellacionada con cómo se vieron históricamente los yuchis como una tribu singular, qu'históricamente tuvo bien aisllada

## Referencies
Idioma yucuna

El **yucuna** ye un idioma perteneciente a les llingües maipureanas faláu nel sur de Colombia por 1,800 yucunas aproximao (2001 SIL).

## Fonoloxía
**Vocales**

L'acentu ye fonémico (nun ye predecible) y puede recayer nuna o dos sílabes.

**Consonantes**

## Referencies

## Enllaces esternos
* Reporte nel Ethnologue (n'inglés) alrodiu de yucuna
* 
* Corpus yucuna (en yucuna traducíu en francés) 
* Testos billingües de saberes xamánicos (en yucuna traducíu n'español) 

### Bibliografía
* 
*
Idioma yugh

El **yugh** o **yug** ye un idioma yeniseiano, rellacionáu col ket, d'antiguo faláu a lo llargo del ríu Yenisei na siberia central. Foi consideráu enantes como un dialeutu del ket, que suponíase una llingua aisllada. A principios de la década de 1990 namái quedaben 3 falantes vivos, anguaño considérase que la llingua ta estinguida.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ethnologue: Yugh
Idioma yuki

El **yuki** (tamién llamada **ukiah**, **ukommno'm**) ye una llingua indíxena del norte de California faláu enantes polos miembros de la etnia yuki, qu'habitaben l'área del ríu de Eel, na reserva del Valle del Round. 

La llingua escastar mientres el sieglu XX. Usualmente considérase que'l yuki ta emparentáu col idioma wappo, anque'l parentescu ye alloñáu.

## Ver tamién
*Idioma wappo

## Referencies

### Enllaces esteriores
*Northern Yukian language
Idioma yukpa

L'idioma **yukpa** ye un idioma de la familia caribe faláu pola etnia yukpa nel estáu venezonalo de Zulia y nel departamentu colombianu de Cesar.

## Gramática
La llingua yukpa, tien diez pronomes personales. El Yukpa tien dos primer persona del plural (nós). epü, que s'usa cuando'l falante referir a "tu y yo". L'otru llámase añada, cuando se refier "él/ella y yo". El yukpa tien dos tercer persona (él, ella), el ma o mash que se refier a aquelles persones cercanes al falante y el ake que se refier a los que tán a una distancia alloñada. Y tamién tien trés terceres persones plural (ellos/elles), el masha que son les persones que tán cerca, el aksha que son les persones qu'a una distancia alloñada y el oka que se refier al que ta repitíu o que se mentó antes.

:

### Postposiciones
El yukpa, como otros idiomes caribes, usa polo xeneral postposiciones:
:*jenja pë këpëi*
:j-enja pë k-ëpëi
:1p-mano por 2A1P-tomar:PASÁU :'[tu]
tomástime de la mano'
-Bonos dias = penash nekena 
-Bones tardes = kowanna 
-Bones nueches = kokoshna
-hola = pena

## Fonoloxía
Rexistra 5 vocales y 10 consonantes.

### Vocales

La semicerrada // varia llibremente cola zarrada .

### Consonantes

Propúnxose incluyir ente los fonemes yukpa la oclusiva glotal //, qu'ente dellos falantes ye sustituyida pola fricativa glotal //, pero podríen interpretase como realizaciones glotales o aspiraes de les vocales, pos se presenten solamente a la fin d'una sílaba antes de les consonante oclusives, fricatives y africada y, xeneralmente son opcionales, por casu:
*"muyer" = [woɾyʔpa] ~ [woɾehpa] ~ [woɾguo] 
*"olla = [paʔʃy] ~ [pahʃy] ~ [paʃy]

La aproximante // puede realizase como africada sonora alveolar  o postalvelar ; l'africada sorda // puede realizase como palatoalveolar ; la labiovelar / /puede realizase como billabial  o labidental .

### Acentu
L'acentu cai más frecuentemente sobre la segunda sílaba, pero puede cayer na primera.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Yukpa (n'inglés)
* Jeova Itachani (en yupka); Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Idioma yurats

L**'idioma yurats** foi una llingua samoyeda de normal faláu na tundra de Siberia, al oeste del ríu Yeniséi. Escastar nos primeros años del sieglu XIX. L'idioma yurats foi un miembru transicional conectáu colos idiomes idioma nenets y enets de la familia samoyeda.

## Referencies

## Enllaces esternos
*UNESCO red book entry
Idioma yurumanguí

El ** Yurumanguí ** ye una llingua estinguida de Colombia que se falaba nel área de los ríos Cajambre, Nava y Yurumanguí. Namái ye conocida por una llista de pallabres y frases curties apurríes pol sacerdote Cristoval Romero al capitán Sebastián Llanches d'Estrada, quien les incluyó nel informe de los sos percorríos de 1768. Dempués d'esi rexistru, la llingua y los sos falantes sumen de los espedientes históricos.

Ente 1944 y 1945, a instancies de Paul Rivet, realizáronse en devanéu dos espediciones a la zona selva pluvial de los departamentos de Valle y Cauca, onde s'esperaba atopar dalgún asentamientu humanu que caltuviera la llingua del yurumanguí.

## Clasificación
La llista de pallabres del padre Romero foi afayada nos archivos y publicada en 1942, con un estensu analís y comentarios, pol etnólogu francés Paul Rivet. Esti autor, y Greenberg, consideraron que podía tar rellacionada coles llingües hokanas de Norteamérica pero na actualidá dicha idea foi dafechu refugada. Čestmír Loukotka, sicasí, considerar dientro de la familia chibcha en 1968. William Poser (1992) critica a Rivet (1942); considera que nun se puede clasificala porque los datos nun son abondos, ello ye que esta esla opinión más xeneralizada.

## Descripción llingüística
El material esisten nun dexa una descripción lingüístca mínimamente completa de la llingua anque de la llista compilada por Sebastián Llanches d'Estrada pueden estrayese delles observaciones interesantes.

### Morfoloxía
El sufixu *-sa* caracteriza la fomra de citar munchos verbos: *anga-sa* 'dormir', *sai-sa*
'morrer', *ulsa-sa* 'sacar, quitar', ente que'l prefixu *ca(i)-* apaez frecuentemente en términos de parentescu y en partes del cuerpu: *cai-gí* 'madre', *cai-enaié* 'güela', *cai-cona* 'cabeza', *cai-lusa* 'pelo'), la peculiaridá d'escurrimientu de dichu prefixu suxer que *ca(i)-* podría ser unu de los prefixos posesivos, yá que paez marcar la posesión inalienable que se da tantu nel parentescu, como nes partes del cuerpu.

Los pronomes interrgoativos empiecen con *c-* [k-], como por casu, *cana* '¿qué?' y *cu ~ co* '¿ónde?' (*cu-na* '¿ú?', *cu-cai* '¿Ónde tas?', *co-cobica* '¿D'onde vienes?', *co-cuebiquen* '¿A ónde vas?'). Adolfo Constenla Umaña (1991: 53) constata a partir de los datos que los xenitivos tienen de preceder al nucleu al que complementen, y los axetivos tienen de siguir a dichu nucleu; carcterísticas que tamién comparten les llingües chocó falaes nes proximadades del yurumanguí.

## Referencies

### Bibliografía
* Loukotka, Čestmír (1968) *Classification of South American Indian Languages*. University of California, Los Angeles.
* Poser, William J. (1992) The Salinan and Yurumanguí Data in *Language in the Americas*. *International Journal of American Linguistics* 58.2.202-22.PDF
* Rivet, Paul (1942) Un dialecte Hoka Colombien: -y Yurumangí. *Journal de la Société des Américanistes de Paris* 34.1-59.
*
Idioma yuruna

L**'idioma yuruna** (portugués ***jurúna***) ye una llingua indíxena de la familia tupí falada'l parque Xingú asitiáu en norte del estáu brasilanu de Mato Grosso. En 2001, contabilizáronse 279 falantes de la llingua.

## Referencies

### Bibliografía
*WALS Online Resources for Juruna. Haspelmath, Martin (editor); Dryer, Matthew S. (editor); Gil, David (editor); Comrie, Bernard (editor). 2008-05-01. Max Planck Digital Library (http://mpdl.mpg.de/). oai:wals.info:languoid/jrn
*Jurúna: a language of Brazil. Lewis, M. Paul (editor). 2009. SIL International (www.sil.org). oai:ethnologue.com:jur
*LINGUIST List Resources for Jurúna. Anthony Aristar, Direutor of Linguist List (editor); Helen Aristar-Dry, Direutor of Linguist List (editor). 2011-04-08. The LINGUIST List (www.linguistlist.org). oai:linguistlist.org:lang_jur
Idioma zutuhil

L**'idioma Tzutuhil** o T**zutujil** —***tz'utujil, tzijob'al,*** na llingua indíxena— o llingua de los zutuhiles ye faláu por aproximao 100,000 persones en dellos conceyos del sur de Sololá y del norte de Suchitepéquez. Esisten a lo menos cuatro variantes dialeutales importantes: la de Santiago Atitlán, la de San Pedro la Llaguna, San Juan la Llaguna, San Pablo la Llaguna, Santa Maria Visitación, la de San Lucas Tolimán y la de Chicacao.

## Fonoloxía
Nes siguientes tables cada unu de los fonemes del tz'utujil ta representáu pol calter. o conxuntu de calteres, que s'indiquen na ortografía estándar desenvuelta pola Academia de Llingües Mayes de Guatemala (ALMG). Si fuera distintu, el símbolu correspondiente nel Alfabetu Fonéticu Internacional apaez ente paréntesis.

### Vocales
L'idioma tz'utujil tien cinco vocales curties y cinco vocales elongadas.

### Consonantes
Nel idioma tz'utujil, al igual que n'otres llingües mayes, nun s'estrema oclusives y africaes sonores y sordes, sinón que s'estrema oclusives y africaes normales y glotalizadas. Les oclusives y africaes normales (téunicamente "pulmónica egresiva") polo xeneral nun son sonores y aspírense nos estremos de les pallabres y nun s'aspiren n'otros llugares. Les oclusives y africaes glotalizadas suelen ser eyectivas nel casu de *k' *, *ch' *, y *tz' * y implosivas nel casu de *b' *, *t' *, y *q' *.

## Exemplos

**maltyoox* - 'gracies'
**saqari* - 'bonos díes'
**xqa'j q'iij* - 'bones tardes'
**xok aaq'a' * - 'bones nueches'
**na'an* - 'adiós'
**Chuach Chik' * - 'Hasta Mañana'
**Chuach Chik a' * - 'Hasta Mañana, Version amigable' 
**unshatachik' * - 'Hasta nun ratu'

**jo' * - '¡Vamos!'
**utz aawach* - '¿Cómo ta?'
**jee' * - 'sí'
**mani' * - 'non'
**Wachalal' * - 'Hermanos y Hermanes somos unu'
**kikotemash' * - 'Amor y Paz pa ti'
**Dios kikotemash ' * - 'Dios amar hermanos y hermanes'
**Ajuel' * - 'Manuel'
**Ashap' * - 'Jose'
**ishtamaljia' * - 'Maria'

## Referencies
### Notes

### Bibliografía

{{cita llibru |
 apellíos = Recinos Cofiñu |
 nome = Ajuel Manuel de Jesus
 | títulu = Bases del Sutujil como cultura |
 editorial = Llibre |
 allugamientu = San Marcos la Llaguna, Solola Guatemala
 | fecha = xunetu de 2015
 |
Idioma érnico

L**'idioma érnico** o **antiguu érnico** (tamién **hérnico**) ye una llingua itálica bien pocu documentada del centru d'Italia nel territoriu de de los hérnicos o *hernicī*.

## Historia
Los érnicos ocuparon una rexón del Latium al sureste de la ciudá de Roma. Tradicionalmente consideróse que falaben dalguna forma de sabín o marso. Ye probable que, como otros pueblos de los montes d'Italia central (y. g. ecuos, marsos, sabinos) falaben una llingua del grupu sabélico. Sicasí apocayá apaecieron testimonios escritos que reflexen una llingua distinta.

## Inscripciones
Tradicionalmente consideróse qu'esta etnia nun dexó testimonios escritos, pero apocayá afayáronse cuatro inscripciones nes escavaciones d'un santuariu en Anagnia (Anagni) asitiáu nel centru del territori de los ernicos. D'estes la última inscripción diz  (He3), Rix (2002) ve semeyances col oscu y arrexuntar dientro del grupu oscu. La inscripción He2 ye la única que da un testu de ciertu llargor inscritu sobre'l llau d'un xarrón anque ta incompletu:  (Rix interpreta esti testu como *jmatas udmom nin hvidas nin kait[sis* 'xarrón d'agua de [propietaria muyer], nun me ruempas...'). L'alfabetu usáu ta más cercanu al usáu pal llatín arcaicu que l'usáu pa otres llingües sabélicas, tantu na forma de les lletres tantu pol usu de  pa representar /f/. 

## Referencies

### Bibliografía
*
Idioma öñge

El **öñge** ye una llingua en grave peligru d'estinción de les islles Andamán, na India. Pertenez al grupu sur de llingües andamanesas.
Anguaño, namái queden 96 persones que la sepan falar. La mayor parte de los falantes ye monollingüe en Önge. La pervivencia d'esti idioma, al igual que la del otru idioma del grupu sur, el Järawa sofitóse en base al aislamientu de les poblaciones que la falen. Ye una de les poques llingües de Andamán qu'entá nun venció al Hindi.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Öñge (''Ethnologue'')
Idiomes d'Israel

L**'idioma oficial d'[[Israel]]** ye l'hebréu. L'idioma árabe tien un estáu especial. Estos tamién son los idiomes más falaos (el 72&nbsp;% de la población fala hebréu y el 21&nbsp;% fala árabe). L'árabe ye faláu polos árabes israelinos y por munchos de los xudíos d'orixe mizrají. La otra llingua más falada ye'l rusu, llingua madre de más d'un millón d'inmigrantes procedentes de los territorios de l'antigua Xunión Soviética. L'inglés ye una llingua de central importancia nos asuntos diplomáticos, comerciales, turísticos y académicos. Amás ye la llingua madre de decenes de miles d'inmigrantes de los países de fala inglesa. 

El castellán ye faláu polos más de 100&nbsp;000 miembros de les comunidaes sefardines que caltienen una variedá, el xudeoespañol, con traces del sieglu XVI. Tamién falen español los más de 100&nbsp;000 inmigrantes d'orixe español o hispanoamericanu. Otros idiomes bien comunes son el francés, faláu polos inmigrantes de Francia y les sos antigües colonies, y l'amáricu, el principal de los idiomes de los xudíos inmigrantes d'Etiopía.

La mayoría de los israelinos dominen ente dos y trés llingües: hebréu, inglés más la so llingua materna o la de los sos padres (si nun ye una de les dos yá mentaes).

## Referencies
Idiomes de Níxer

Dependiendo de cómo se cunten, Níxer tien ente 8 y 20 idiomes autóctonos (pertenecientes siquier a trés families llingüístiques distintes). La discrepancia surde del fechu de que dellos ente ellos tán estrechamente rellacionaos y pueden ser arrexuntaos conxuntamente o consideraos de forma estremada.

## Francés
El francés, heredáu del periodu colonial, ye l'idioma oficial. Fálase principalmente como segunda llingua pola población que recibió educación. Anque la población nixerina educada inda forma una minoría de la población total del país, el francés ye l'idioma utilizáu oficialmente na alministración del país (tribunales, gobiernu, etc.), los medios de comunicación y la comunidá de negocios. 

## Clasificación d'idiomes de Níxer
La categorización habitual de los idiomes de Níxer noma ocho idiomes nacionales. Estos, les sos families llingüístiques, el porcentaxe averáu de población que los fala según les rexones onde son utilizaos amuésense de siguío:

## Ver tamién
* Níxer

## Referencies

## Enllaces esternos

* Informe en ''Ethnologue'' sobre los idiomes en Níxer
* de Níxer en PanAfriL10n
* Situación llingüística en Níxer (en francés)
Idiomes de Portugal

Los **idiomes de Portugal** son los idiomes falaos anguaño o d'antiguo nel territoriu de la República Portuguesa.

## Idiomes esistentes

 

## Dialeutos de Portugal

* La llingua portuguesa (portugués européu), contién los siguientes dialeutos:
** Ente los dialeutos del * 'Centro-Sur' *, ta presente'l dialeutu de la capital del país, Lisboa, que, sicasí, tienen delles peculiaridaes propies. Los dialeutos de los archipiélagos atlánticos, Azores Madeira tienen carauterístiques úniques y dambes pueden ser arrexuntaes a los dialeutos del Sur.
*** 1 -  Dialeutu d'Azores (Açoriano); faláu na * [[Rexón Autónoma de les Azores]] *.
*** 2 -  Dialeutu d'Alentejo (Alentejano)
*** 3 -  Dialeutu d'Algarve (Algarvio) * (hai un pequeñu dialeutu na parte occidental).
*** 5 -  Dialeutu de [[Beira Baixa]] y [[Alto Alentejo]] (Baixo Beirão, Alto Alentejano), faláu na [[Rexón estadística del Centru (Portugal)|rexón centro]] (Interior)
*** 6 -  Dialeutu de [[Beira (Portugal)|Beira]] (Beirão)
*** 7 -  Dialeutu d'[[Estremadura]] (Estremenho); nes Rexones de [[Rexón de Coímbra|Coímbra]] y [[Área Metropolitana de Lisboa]] * (pue ser subdividíu en lisboeta y coimbrense).
*** 8 -  Dialeutu de Madeira; faláu na * [[Rexón Autónoma de Madeira]] *.
** Ente los * 'dialeutos del Norte' *, ta presente'l dialeutu del Gran Área Metropolitana de Porto, la segunda mayor zona urbana portuguesa.
*** 4 -  Dialeutu d'Alto Minho; nel norte de Braga * (Interior).
*** 9 -  Dialeutu del [[Rexón estadística del Norte (Portugal)|Norte]] (Nortizu); nes "Rexones de Braga y de [[Porto]] *
*** 10 -  Dialeutu de Trás-os-Montes (Transmontano); faláu en Trás-os-Montes.
[...] *Barranquenho* - faláu nel conceyu de Ribayos (na frontera cola Andalucía y Estremadura, un dialeutu portugués fuertemente influyíu pol idioma estremeñu.
[...] *Minderico*, um sociolecto o *[[xíriga]]* faláu na parroquia de Minde (* Ninhou * en minderico) y que ta práuticamente n'estinción.
("Llingua mirandesa") - un idioma perteneciente al grupu ástur-lleonés, faláu nel conceyu de Miranda do Douro (* Miranda de Douru *), y nes parroquies d'Angueira, Vilar Seco (*Bilasseco*) y Caçarelhos (*Caçareilhos*), nel conceyu de Vimioso ('Bimioso' o * Bumioso *), nun espaciu de 484 km², estendiéndose la so influencia por otres freguesías de los conceyos de Vimioso, Mogadouro, Macedo de Cavaleiros y Bergancia.
* Llingua de señes portuguesa - utilizada pola comunidá sorda portuguesa.

## Históricamente
Llingües y dialeutos, que son o se falaron nel territoriu portugués:

### Llingües pre-romanes

Proto-celta y les llingües celtes
** Celtíberu
** Galaicu
* Tartesiu
* Lusitanu

### Llingües romániques, post-romániques y medievales
* Árabe
** Árabe andalusí
** Árabe clásicu
* Llingües bereberes
* Llingües xermániques
** Llingua gótica
** Suevu
** Vándalu
* Llatín
** Llatín vulgar
*** Llingües iberorromances
[...] Gallegoportugués
**** Ástur-lleonés
[...] Mirandés
**** Mozárabe
**** Llingües xudeorromances
[...] Xudeoportugués
* Llingües escito-sármatas
** Alánico

## Referencies
Idiomes de Surinam

La sociedá de Surinam ye una de les más multillingües del mundu. La llingua neerlandesa ye l'únicu idioma oficial, y ye la llingua de la educación, gobiernu, empresarios y medios de comunicación. Más del 50 per cientu de la población falar como llingua materna, ente que la mayor parte del restu falar como segunda o tercer llingua. En 2004, Surinam convertir en miembru acomuñáu de la Unión de Llingua Neerlandesa. Ye l'únicu país de fala neerlandesa n'América del Sur y l'únicu independiente fora d'Europa con esa llingua como oficial.

En Paramaribu, el neerlandés ye l'idioma de dos terceres partes de los llares. La reconocencia del *"Surinaams Nederlands"* ("neerlandés de Surinam") como un *natiolect* (Dialeutu nacional) igual a *"Nederlands Nederlands"* ("neerlandés neerlandés") o al *"Vlaams Nederlands "*(" Neerlandés Flamencu") espresar en 2009 cola publicación de la *Nederlands Woordenboek Surinaams* (Diccionariu del neerlandés de Surinam). Solo nel interior de Surinam menos pobláu'l neerlandés ye menos utilizáu.

El sranan tongo, una llingua llocal criolla falada orixinalmente por un grupu de la población criolla, y anguaño por más d'un terciu de los habitantes, ye l'idioma más utilizáu nes cais y intercambiable de cutiu col neerlandés, dependiendo de la formalidá de la ocasión.

L'hindi de Surinam o sarnami, un dialeutu del bhojpuri, ye'l tercer idioma más utilizáu, faláu polos descendientes de trabayadores con contratu d'Asia. El javanés ye utilizáu polos descendientes de los trabayadores subcontrataos de Java. Los idiomes de los negros cimarrones, son daqué intelixibles col sranan tongo, inclúin el Saramaka, Paramakan, Ndyuka, Aukan, Kwinti y Patawai. Les llingües amerindies, falaes polos indíxenes, son el caribe y arauaco. El hakka y chinu cantonés son falaes polos descendientes de los trabayadores subcontrataos chinos (koelie, coolí). El chinu mandarín ye faláu por unos pocos inmigrantes chinos recién. L'inglés, español y portugués tamién s'utilicen. L'español y el portugués son falaos por residentes de países llatinoamericanos y los sos descendientes y, dacuando tamién s'enseñen nes escueles.

El discursu públicu sobre les llingües de Surinam ye parte d'un alderique en cursu sobre la identidá nacional del país. Ente que la llingua neerlandesa ye percibida como un remanente del colonialismu pa dalgunos, l'usu del popular sranan acomuñar cola política nacionalista dempués del so usu públicu pol ex dictador Desi Bouterse na década de 1980, que dalgunos de los grupos de descendientes d'esclavos fugaos pudieren nun ver bien. Dalgunos proponen camudar l'idioma nacional al inglés, con cuenta d'ameyorar los venceyos con dellos países del Caribe y América del Norte, o al español, como un chisgo al allugamientu de Surinam en Suramérica y Llatinoamérica, anque nun tenga vecinos que falen español.

## Ver tamién
* Nederlandse Taalunie
* Ndyuka

## Referencies
Idiotismos del esperantu

Llista de idiotismos del esperantu.

; bonan tageron! ("Bonan tag-er-on")
: A chancia usáu nel chat, onde la hores de cada usuariu puede variar enforma.

; dis kaj los mios

; el ies vidpunkto
: Según la opinión de daquién, según la manera de percibir el mundu: "El mia vidpunkto, la kirgiza estes stranga lingvo" ("dende'l mio puntu de vista l'idioma kirguís ye estrañu").

; en enormaj kvantoj
: Enforma.

; enpakiĝo kaj foriĝo!
: ¡Vete!

; freŝbakito
: Primerizu (idiotismo del alemán).

; ĝis!
: ¡Hasta la próxima!

; ĝis la nokto-nokto-fin'
: Mientres tola nueche, bien llarga; según la lletra d'Esperantu Desperado.

; jam temp' ta :
¡Yá ye tiempu! ¡empecemos! ¡vaigamos! etc. (La frase vien del protoesperanto).

; kabei
: Dexar el movimientu esperantista de secute (como lo fixo Kazimierz Bein).

; kaj la akuzativon! 
: Dichu sarcásticu dempués d'una llarga llista de sustantivos ensin acusativu: "Nin bezonas paco! saneco! vivu! interkompreno!" "Kaj la akuzativon!"("¡Precisamos paz!, ¡salú!, ¡vida!, ¡comprensión!" ¡y l'acusativu!).

; kiamas? 
: Cuándo ye?

; kielvifartasulo
: Daquién que solo ye capaz de dicir "Kiel vi fartas?" (¿Cómo estes?).

; kiomas?
: ¿Qué hora ye?

; krokodili
: Nun llugar esperantista, falar na llingua materna de les persones que tán presentes.

; malĉo :
¿non?; usada frecuentemente como pregunta de chancia, "Ĉo aŭ malĉo?"

; maltrinki
: Mexar.

; necesejo
: Eufemismu pa referise al retrete.

; salaton!
: Saludos! (a chancia usada, principalmente ente vexetarianos y veganos).

; saluĝis!
: (de ***sal***uton y ***ĝis*** la revido) a chancia usada nel chat, cuando daquién xúnese al chat y darréu vase.

; volapukaĵo :
Daqué tontu o incomprensible.

## Bibliografía
* Fiedler, Sabine (2004). *Ilustrita frazeologio*.
* Melnikov, Aleksandro S. (2007). *Esperantu - lingvo de kulturo kaj personeco*.
* Melnikov, Aleksandro S. (2008). *Vortludoj kaj luda komunikado n'Esperantu*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Imilla

**Imilla** ye una pallabra procedente de la llingua aimara y que'l so significáu en castellán ye "neña" o "mozu indíxena","chica" de 6 a 25 años d'edá.

Anguaño, principalmente en países como Bolivia, onde persiste una sociedá colonizada internamente, en delles capes de la sociedá emplega l'usu de la pallabra "Imilla" como una forma d'espresión peyorativa escontra les muyeres por cuenta de qu'antes de la insurrección de 1952, la elite boliviana utilizaba al "indiu" como una fuercia de trabayu gratuita ("pongo"), y yera común utilizar a les fíes de los indios ("imillas") como trabayadores doméstiques. Sicasí, la mayor parte de la población emplega'l significáu real y lliteral de la pallabra imilla; inclusive en contestos en que se quier denotar ciñu a una muyer.

La danza *[[imilla muniris]]* ye una danza de cortexu y namoramientu del departamentu de Moquegua, que'l so nome en aimara significa "rapaza guapa". Empecipia la so proyeición col pagu a la madre tierra o *[[pacha mama]]*, rescatando elementos y personaxes somorguiaos nesti ritual dando lugar movimiento allegres, axilosos y de fuercia representando les carauterístiques de los mozos solteros en busca de pareya. Mientres el festival de la fertilidá nes comunidaes indíxenes, los mozos solteros axuntar col fin d'atopar una moza que llevaba un floríu mate. Los luxosos sombreros multicolores dan la señal de la so disponibilidad, ente que los homes averar a les neñes con poemes d'amor persuasivos y cantares.

## Ver tamién
*Sirvienta

## Referencies

## Enllaces esternos
*Wikcionario
Influyencia del náhuatl nel castellanu

El **[[náhuatl]]** ye una llingua falada principalmente polos nahuas en Méxicu. Dende la espansión de la cultura tolteca a finales del sieglu X, el náhuatl empezó'l so espardimientu percima d'otres llingües mesoamericanes hasta convertise nuna llingua franca nuna gran área de la zona mesoamericana.

Nel momentu de la llegada de los españoles a América, el náhuatl yera una de les llingües predominantes polos mexicanos o culhues, ezcocanos, tepaneques, xochimilques, chalques, huexotzinques, tlaxcalteques,tlahuiques, cholulteques, chalmeques, olmeques y delles tribus d'orixe chichimeca.

El castellán de Méxicu caracterízase non yá pol so bayurosu léxicu d'orixe nahua, sinón tamién polos sos fonemes peculiares y pola entonación indíxena. Pero la influencia del náhuatl estiéndese más allá de Méxicu, yá que se recoyeron aztequismos en dellos de los Estaos Xuníos como Nuevu Méxicu, Texas, Arizona y California.

Determinaos vocablos nahuas popularizáronse fácilmente nel castellán de Méxicu, una y bones los sustantivos comunes de la llingua indíxena pasaron d'una manera senciella, regular y uniforme. Dellos exemplos son *atole, pozole, otate, petate, tecomate, olote, tecolote*, etc.

La popularización de munchos términos nahuas treslladóse igualmente al refraneru mexicanu.

Pallabres d'usu bien común n'español d'orixe nahua son: chocolate, cacáu, tomate, aguacate, cacagüés, zopilote, ocelote.

## Ver tamién
* Nahuatlismos nel idioma español y castellán

## Referencies
Imala

En llingüística, denominar **imela** o **imala** (del árabe *imāla* = inflexón) al fenómenu fonéticu qu'asocede en ciertos dialeutos árabes -antiguos y modernos- pol cual el soníu [a] cuando ye llargu -[a:] o [ā]- se pronuncia en determinaes circunstancies como *ē* o *ī*. La imela foi frecuente na Al-Ándalus, particularmente nel dialeutu árabe faláu na zona del Reinu de Granada, y esisten d'ella ensame d'exemplos nos arabismos incorporaos a la llingua española y na toponimia: 

**al-bannā* ("el constructor") > *al-bannī* > albañil

**al-ŷulŷulān* ("el sésamu") > *al-ŷulŷulīn* > ajonjolí

**al-kirā* ("l'arriendu") > *al-kirē* > arriendu

**Al-Bayyāzīn* ("los halconeros") > *Al-Bayyīzīn* > Albayzín

**Bāb ar-Ramla* ("puerta de l'arena") > *Bīb ar-Ramla* > Bibarrambla

**Wād Āš* ("ríu Ash") > *Wād Īš* > Guadix

**Mārida* > *Mērida* > Mérida

**Bayyāsa* > *Bayyēsa* > Baeza

**Ŷayyān* > *Ŷayyēn* > Xaén
Inglés básicu

El **inglés básicu** (**Basic English**), ye una llingua controlada y construyida basada na simplificación del vocabulariu y la gramática de la llingua inglesa natural.

L'idioma ta basáu nun vocabulariu de 850 pallabres escoyíu por Charles Kay Ogden y descritu nel so llibru *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar* (*Inglés básicu: una introducción con regles y gramática*) publicáu en 1930.

***Basic***, amás de significar "básicu" ye un acrónimu de *"*'B**ritish-**A**merican **S**cientific **I**nternational **C*'ommercial English")* (Inglés británicu-americanu internacional comercial y científicu).

So la premisa de Ogden, llograr un bon manexu del inglés normal riquiría de siete años d'estudiu, l'esperantu de siete meses y l'inglés básicu de siete selmanes. De tal forma l'inglés básicu utilizar por compañíes que precisen producir llibros complexos pa usu internacional y por escueles d'idiomes que precisen enseñar daqué d'inglés nun curtiu tiempu.

Pal vocabulariu amenorgáu, Ogden esanició pallabres que podríen dicise con otres pallabres y frases y buscó que les pallabres fueren comunes en cualquier país de fala inglesa. Sometió'l so conxuntu de pallabres a un gran númberu de pruebes y axustes. Simplificó tamién la gramática procurando qu'entá asina fuera normal pa los usuarios que yá falaren inglés.

El conceutu ganó gran publicidá poco dempués de la Segunda Guerra Mundial como un preséu pa la paz mundial.

El inglés simple utilizáu en Wikipedia (vease Wikipedia n'inglés simple) ta basáu nel inglés básicu de Ogden pero dexa un mayor vocabulariu.

## Crítiques y errores
Delles persones critiquen que, al envís d'amenorgar el númberu de pallabres, l'inglés básicu dexa un gran númberu d'espresiones idiomátiques que nun son intuitives pa quien nun falen yá inglés. Por casu la frase *"make good"* («faer bonu») como reemplazu de *"succeed"* («tener ésitu») ente que *"make bad"* («faer malu») nun significa *"fail"* («fracasar»). Los defensores refutan diciendo que *"make good"* nun ye necesariamente parte del inglés básicu. Ogden suxer que pa espresar el trunfu úsese *"do well"* («faer bien») y p'espresar fracasu úsese *"don't do well"* («nun faer bien»).

## Ver tamién
* Inglés simple
* Inglés especial
* Inglés internacional

## Referencies

## Enllaces esternos
Inglés de les Islles Caimán

El **inglés de les Islles Caimán** o **criollu de les Islles Caimán** ye una variedá del inglés faláu nes Islles Caimán. Magar nun s'escribió enforma sobre l'inglés de les Islles Caimán, acordies con un testu, "paez haber tomáu emprestáu traces criollos similares a Xamaica y América Central ensin sufrir la criollización". Ye similar al inglés de les Islles de la Badea.
## Referencies

## Bibliografía
* 
## Enllaces esternos
*
Inglés de les Islles de la Badea

El **inglés de les Islles de la Badea** o **criollu de les Islles de la Badea** ye una variedá del inglés faláu nel departamentu de les Islles de la Badea (Guanaja, Roatán, Útila), Hondures. En 2001 habíen 22.500 falantes d'esti dialeutu. Los habitantes conocen esti idioma como "Cascoxu". Xenéticamente esta variedá baxa del inglés de les Islles Caimán.
## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
*
Inglés especial

El **inglés especial** de la Voice of America, o ***Special English***, ye una llingua controlada basada nel usu d'un vocabulariu amenorgáu, formes gramaticales simples y una pronunciación cuidao y lento del idioma inglés.

Esti idioma ye utilizáu pola emisora Voice of America (primer tresmisión el 19 d'ochobre de 1959) del gobiernu de los Estaos Xuníos d'América pa les sos tresmisiones internacionales. El so públicu oxetivu son les persones qu'estudiaron inglés na escuela pero que nun utilicen l'idioma en forma activa.

## Ver tamién
*Voice of America
*Basic English
Institutu Austriacu p'América Llatina

L**'Institutu Austriacu p'América Llatina** (LAI) en Viena (Austria) ye una institución interdisciplinaria coles mires d'afondar el diálogu cultural y científicu ente Austria y América Llatina. El LAI foi fundáu como asociación privada ensin ánimu d'arriquecimientu en 1965. Los ingresos provienen nun 60% de medios propios (cursos d'idiomes, actividaes culturales y cuotes de sociu) y nun 40% de subvenciones estatales. L'Institutu ta asitiáu nel históricu Palaciu Schlick na cai Schlickgasse 1 nel distritu 9 de la ciudá de Viena.

## Biblioteca
L'Institutu Austriacu p'América Llatina tien una biblioteca especializada sobre política, hestoria, cultura, sociedá y economía de los países llatinoamericanos, según obres lliteraries d'autores lusu- ya hispanofalantes y les sos traducciones al alemán. La biblioteca ye miembru de la Rede Europea d'Información y Documentación sobre América Llatina (REDIAL).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Institutu Austriacu p'América Llatina
* REDIAL - América Llatina. Portal Européu
Inglés simple

El **inglés simple** (*Simple English*) ye una llingua controlada —esto ye, un idioma artificial basáu na simplificación del vocabulariu y la gramática d'una llingua natural (nesti casu del inglés)— pa ser emplegáu nos documentos y manuales de caltenimientu na industria aeroespacial.

Los que sofiten a esta llingua menten ente les sos ventayes:
*Amenorga l'ambigüedá.
*Promueve la comprensión d'aquelles persones que'l so idioma maternu nun ye'l inglés.
*Fai que les traducciones sían más sencielles y barates.
*Facilita la traducción automática.

L'inglés simple ta basáu nel inglés básicu *(Basic English)* de C. K. Ogden, siendo más estrictu nel usu de construcciones gramaticales pero más laxo n'aceptar vocabulariu.

## Historia

A finales de los años setenta les AEA (Association of European Airlines: asociaciones de les llinies aérees europees) esploraron cola AECMA (European Association of Aerospace Industries: asociación europea d'industries aeroespaciales) la manera d'ameyorar la legibilidad de la documentación de caltenimientu na industria d'aviación civil. AECMA consultó cola AIA (Aerospace Industries Association: asociación d'industries aeroespaciales) de EE.&nbsp;UU. cola cuenta de llograr asistencia a esti proyeutu.
La resultancia d'esti esfuerciu fizo que se declarara'l que se denomina *AECMA Simplified English Guide* (guía d'inglés simplificáu de la AECMA).

El 15 de febreru de 1986 escribióse'l primer conxuntu de regles pa la escritura de documentos.
Siguióse ellaborando y refinando propuestes hasta que'l día 15 de xineru de 2005 escribióse la primer versión de la especificación, nun documentu denomináu *ASD-STE100*.

## Oxetivu

El principal oxetivu del inglés simple ye caltener los testos tan legibles y simples como seya posible.
Cuando s'escriben frases nesti idioma, tien de faese que la complexidá dependa namái del conteníu, non de la estructura de la frase.

## Notes
Instituto Camões

L**'Institutu Camões** ye una institución creada pa la promoción de la llingua portuguesa y de la so cultura per tol mundu.

## Historia
L'Institutu Camões foi creáu en 1992 como socesor del *Institutu da Cultura y Língua Portuguesa* so la supervisión del Ministeriu d'Asuntos Esteriores de Portugal, y anguaño tien una autonomía tanto alministrativa como patrimonial. Güei día, l'Institutu ta presente en más de 30 países, creando nellos tantu *Centros de Língua Portuguesa* como *Centros culturais portugueses* (nos primeres enséñase l'idioma y nos segundos la cultura y tradiciones de Portugal).

Esti institutu ye equivalente al Institutu Cervantes español, la Società Dante Alighieri italiana, l'Alliance Française francesa, el British Council británicu o'l Goethe-Institut alemán. Toos ellos trabayen pa sopelexar les sos respeutives cultures per tol mundu, favoreciendo asina la conocencia de delles de les principales llingües europees, fechu pol cual dióse-yos el Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes del añu 2005.

## Centros de Llingua
Los Centros de Llingua Portuguesa del Institutu (*Centros de Língua Portuguesa* o *CLP*) son centros que'l so propósitu ye promover la llingua portuguesa, según cooperar con distintos países distintos nel campu de la educación.

### Llocalizaciones

Na actualidá, tán estableciéndose nuevos centros en París, Dakar, Poitiers, Windḥoek, Amberes, Estocolmu, Viena, y na sede de la Xunión Africana n'Adís Abeba y de la Comunidá Económica de los Estaos d'África Occidental en Abuya.

## Centros culturales
Los centros culturales portugueses del Institutu (*Centros culturais portugueses*) son centros que'l so oxetivu ye la promoción de les rellaciones culturales ente Portugal y otros países, especialmente naquellos colos que Portugal guarda fuertes llazos históricos y culturales.

### Llocalizaciones

Esisten delegaciones en Berlín (Alemaña), Bruxeles (Bélxica) y Vigo (España).

## Orixe del nome
L'Institutu Camões llamóse asina n'honor a Luís de Camões, l'escritor más conocíu y de más sonadía de Portugal.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Institutu Confucio de la Universidá de Granada

L**'Institutu Confucio de la Universidá de Granada** ye una institución ensin ánimu d'arriquecimientu creada cola cuenta de promover el desenvolvimientu de la enseñanza y la cultura chines. L'Institutu Confucio ye una entidá equivalente al Institutu Cervantes o al British Council. Con sede central en Beixín esti organismu ta presente nos cinco continentes con más de 350 centros, cuntando n'España con seis sedes allugaes en Madrid, Valencia, Granada, Barcelona, Lleón y Les Palmes de Gran Canaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Web Instituto Confucio de la Universidá de Granada
*Universidá de Granada - Servicios
Institutu d'Eusquera

L**'Institutu de Euskera** de la Universidá del País Vascu ye un institutu dedicáu a la investigación sobre l'euskera. Ente los materiales puestos a disposición del públicu figuren, ente otros, los siguientes:

**SEG** (Sareko Euskal Gramatika): Trátase d'una gramática http://www.ehu.es/seg/ en rede, con capítulos dedicaos a la fonética, fonoloxía, hestoria, dialeutos, datos sociollingüísticos, etc.

**ETC** /Egungo Testuen Corpusa: Corpus llingüísticu http://www.ehu.es/etc/ basáu en testos de lliteratura y prensa del sieglu XXI. 205 millones de pallabres.

**EPG** (Ereduzko Prosa Gaur): Corpus llingüísticu http://www.ehu.es/euskara-orria/euskara/ereduzkoa/ basáu en testos de lliteratura y prensa del periodu 2001-2006. 25 millones de pallabres.

**EPD** (Ereduzko Prosa Dinamikoa): Corpus llingüísticu http://ehu.es/ehg/epd/ de periodos de cinco años, actualízase cada añu, incorporando'l postreru y borrando el primeru. 15 millones de pallabres

**Pentsamenduaren Klasikoak corpusa**: Corpus llingüísticu http://ehu.es/ehg/pkc/ basáu nos testos de la coleición KLASIKOAK http://www.ehu.es/ehg/klasikoak/, que recueye los llibros más influyentes del pensamientu clásicu universal.

**Goenkale Corpusa**: Corpus llingüísticu http://ehu.es/ehg/goenkale/ basáu nos diálogos de la serie del mesmu nome en ETB. Contién 13,3 millones de pallabres.

**Zuzenbide Corpusa**: Corpus especializáu http://www.ehu.es/ehg/zuzenbidea/ basáu en testos llegales. Actualízase cada añu. Contién 7,3 millones de pallabres.

**Zehazki**: Diccionariu castellanu-euskera http://ehu.es/ehg/zehazki/, con más de 100.000 entraes.

**Egungo Euskararen Hiztegia (EEH)**: Diccionariu euskera-euskera http://www.ehu.es/eeh/ de la llingua vasca nel sieglu XXI. N'ellaboración. Más de 75.000 entraes a la finalización.

**Kalkoen Behatokia** (Observatoriu de calcos llingüísticos): Recueye exemplos de los calcos más habituales de les llingües en contautu cola llingua vasca.

**Basque Grammar**: Gramática http://www.ei.ehu.es/p289-content/eu/contenidos/informacion/grammar_euskara/en_doc/index.html  sobre la llingua vasca.

**ELI** (Euskal Literaturaren Katalogoa): Catálogu interactivo de les obres de lliteratura vasca traducíes a otros idiomes.

L'Institutu de Euskera ta dirixíu por Pello Salaburu

## Referencies

## Enllaces esternos
Interesperanto

**Interesperanto**, tamién llamáu **Baza**, ye un proyeutu creáu en 2003 por Greg Hoover col propósitu de convertise nun llinguaxe entemediu ente los falantes de llingües creaes a partir del esperantu.

El so oxetivu ye convertise na segunda llingua neutral pa la comunicación internacional. El so segundu oxetivu ye facilitar el deprendimientu d'otres llingües planiaes como l'esperantu.

Baza toma'l so vocabulariu y estructura del esperantu, pero embrive'l númberu de pallabres o raíz a 450, y simplifica inda más la gramática.

El proyeutu ye bien similar al esperantu, inclusive utiliza les lletres con circunflexu, pero anima a nun utilizar la *R*. Tamién s'usen los plurales terminaos en *-j* y los correllativos. A los falantes d'ido solo quéda-yos la posibilidá d'usar los sos propios correllativos en llugar de los del esperantu hasta aprender cómo usalos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial (inglés)
*Perfil en LangMarker (inglés)
Ishi

**Ishi** (¿1860? - 25 de marzu de 1916) foi'l nome dau al últimu miembru de la tribu de los yahi de California, Estaos Xuníos. La pallabra *ishi* significa *home* n'idioma yahi. Considerar a Ishi como'l postreru nativu de la California septentrional que vivió fora de la influencia de la cultura occidental.

## Los yahi

A partir de 1849, añu de la fiebre del oru de California, el pueblu yana sufrió la violencia de los inmigrantes europeos. Más de 2000 en 1850, nun yeren más d'una quincena en 1870.

Estos sobrevivientes yeren los yahi, esto ye, un subgrupu de los yana que vivíen al sur del territoriu yana ente los ríos Mille Creek y Deer Creek, al este de Sacramento, nes fasteres del Mont Lassen. 
Escoyeron permanecer "llibres" y vivieron más de 40 años recluyíos na clandestinidá. En 1908 nun yeren más que 4 y, tres el descubrimientu por una espedición de téunicos d'una presa hidroeléctrica del so últimu escondite, nun quedó más qu'unu, Ishi.

## Ishi
Ishi, que'l so auténticu nome ye desconocíu yá que na so sociedá yera tabú dicir el so propiu nome, permaneció solo hasta 1911. El 29 d'agostu d'esi añu apaeció en Oroville, California, ónde, en siendo vistu por xentes del pueblu, foi prindáu pol xérif local, en parte pa la so proteición.

Treslladóse-y al muséu d'antropoloxía de la Universidá de California en San Francisco ónde permaneció'l restu de los sos díes estudiáu polos antropólogos Alfred Kroeber y Thomas Talbot Waterman. Ishi morrió de tuberculosis el 25 de marzu de 1916.

## Popularidá
La hestoria de Ishi popularizóse arriendes de un llibru de Theodora Kroeber, esposa de Alfred L. Kroeber, qu'usó les notes y comentarios del so home pa crear la hestoria d'un home al que nun conociera. El llibru *Ishi in Two Worlds* (*Ishi en dos mundos*), publicar tres la muerte de Alfred Kroeber en 1960.
Ishi foi bien importante yá que d'él saca la siguiente frase citada testualmente:

## Ver tamién
* Postreros falantes conocíos de llingües muertes o amenaciaes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Encyclopedia of North American Indians entry on Ishi (n'inglés)
* Toos queremos a Ishi por Elias Alfonso
Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi

****** ye un testu de gramática italiana escritu por Luca Serianni en 1997, en collaboración con Alberto Castelvecchi.

Constitúi una edición menor, económica, de la precedente ** de 1988, de los mesmos autores.

Más qu'una gramática normativa, constitúi una gramática descriptiva, y considérase unu de los meyores llibros de testu sobre gramática italiana nun solu volume de les últimes décades; y, magar nun constituir un llibru n'esencia académicu, ye una referencia a nivel d'eruditos. Foi oxetu de numberoses reimpresiones.

Publicólu Garzanti na serie *Le Garzantine*, con un glosariu de Giuseppe Patota.

## Referencies

## Enllaces esternos