Manchester

**Manchester** (pronunciáu n'inglés ) ye una ciudá y un conceyu metropolitanu del condáu de Gran Manchester n'Inglaterra. Manchester llogró'l so estatus de ciudá en 1853 y tenía una población envalorada de 530.300 habitantes en 2015. De la mesma, forma parte de la segunda aglomeración urbana del Reinu Xuníu y decimocuarta de la Xunión Europea en términos de población.

Manchester ye un importante centru artísticu, financieru, de medios de comunicación y d'educación cimera. Nuna encuesta de líderes empresariales británicos publicada en 2006, Manchester yera considerada como'l meyor llugar nel Reinu Xuníu pa establecer un negociu. Un informe encargáu pola Asociación de Manchester, publicáu en 2007, amosó a Manchester como la "ciudá con más rápida crecedera económica". Ye la tercer ciudá más visitada nel Reinu Xuníu por turistes estranxeros. Manchester foi la anfitriona de los Xuegos de la Mancomunidá de 2002, y ye sede de dos equipos de fútbol de la Premier League, Manchester United y Manchester City.

Históricamente la mayor parte de la ciudá foi parte del condáu de Lancashire, coles zones allugaes al sur del ríu Mersey nel condáu de Cheshire. Manchester foi la primer ciudá industrializada del mundu y desempeñó un papel central mientres la Revolución industrial. Convertir nel principal centru internacional de la fabricación testil y de filáu d'algodón. Mientres el sieglu XIX adquirió'l llamatu de "Cottonopolis", suxiriendo que yera una metrópolis de les fábriques d'algodón. El centru de la ciudá atopar nuna llista provisional del Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco, debíu principalmente a la rede de canales y molinos construyíos mientres los sieglos XVIII y XIX.

## Toponimia
El nome de Manchester aniciar del antiguu nome romanu **Mamucium**, nome de la fortaleza y asentamientu romanu. Polo xeneral piénsase que ye una llatinización d'un nome d'orixe célticu (que posiblemente significaba "cuetu de mama", **mamm**; n'asturianu "mama o pechu") y **ceaster** del inglés antiguu que quier dicir "pueblu" y que deriva del llatín Castrum. Una teoría alternativa suxer que ye britónicu: **mamma** significaría "ma", en referencia a una diosa del ríu Medlock, que flúi pela ciudá. Mam significa "pechos de muyer" n'irlandés y madre en galés.

## Historia
Nel sieglu XIV foi llar d'una comunidá de comerciantes flamencos de llana que s'instalaron na ciudá pa producir llana y llinu, empecipiando la tradición esportadora.

Manchester convertir nuna pequeña ciudá de mercaderes hasta la Revolución industrial, qu'empezó nel sieglu XVIII. El clima húmedu facer ideal nel Reinu Xuníu. Anguaño la zona de Trafford Park, al suroeste de la ciudá, sigue siendo una de les mayores zones industriales del mundu, cola central de la Kelloggs Company Europa, Rolls Royce, y el Manchester United Football Club. El Trafford Park foi tamién el primer sitiu de fora d'América que produció'l Modelu T de Ford, en 1911.

La población de Manchester disparar col éxodu rural a la industria. La crecedera foi ayudáu pola gran cercanía al puertu de Liverpool. Pa entainar la llegada a Manchester del carbón, algodón y otres materies primes dende Liverpool, en 1761 foi construyíu'l Bridgewater Canal (la canal del Duque de Bridgewater) pa coneutar les dos ciudaes. Años más tarde, la firma George Stephenson construyó la primer llinia ferroviaria del mundu, ente Manchester y Liverpool. En 1894, la Reina Victoria inauguró la canal marítima de Manchester, que convertía a Manchester en puertu marítimu, en términos práuticos.

La ciudá de Manchester convertir na primer ciudá industrial del mundu, y un exemplu pa tol mundu occidental.

La proximidá de la ciudá a Liverpool y el tamañu similar que dambes tienen ye causa de gran rivalidá, que nun foi siempres amigable.

A les 11:20 de la mañana del sábadu 15 de xunu de 1996 l'IRA españó una gran carga esplosiva nel centru de la ciudá, xusto cuando se celebraba la Eurocopa. De resultes del dañu causáu al Arndale Centre y a edificios cercanos a la Estación de Victoria, refíxose'l centru urbanu con complexos como Printworks y el Triangle, creándose amplies zones comerciales y recreatives.

En 2002, Manchester acoyó la XVII edición de los Xuegos de la Mancomunidá (Commonwealth Games) con gran ésitu, tres el fracasu en consiguir los Xuegos Olímpicos de 1996, que se realizaron n'Atlanta, Estaos Xuníos, y los de 2000, llevaos a cabu en de Sydney, Australia.

El 22 de mayu del 2017 asocedió un atentáu terrorista mientres el conciertu de la cantante Ariana Grande nel Manchester Arena con un saldu de 22 persones muertes y 116 mancaos, la mayoría adolescentes o neños. L'ataque foi entamáu pol grupu terrorista Estáu Islámicu, tamién conocíu como ISIS.

## Importancia na revolución industrial
Manchester foi un modelu a siguir na dómina de les nueves ciudaes industriales. Esti pequeñu pueblu tenía la ventaya de tener enerxía hidráulica y tamién accesu al mar en Liverpool.

A Manchester diben dellos escritores pero principalmente foi reconocíu un escritor francés llamáu Alexis de Tocqueville (1835), quien dixo una frase bien reconocida: "d'esta puerca cañería flúi oru puro". Esta frase representa que Manchester ye un pueblu pequeño y poco vistosu pero demuestra qu'anque sía pocu vistosu produz elementos apreciables. De fechu llegó a demostrar la peor y meyor parte de la revolución industrial una y bones dellos emplegaos de fábriques y empreses fueron despidíos y camudaos por máquines y tamién la parte bona porque demostró bien a los de la clase media y los dueños de molinos lo que podía llograse y lo lloñe que podía progresase económicamente.

Tamién naquella dómina neños y adultos trabayaben casi como esclavos, hasta que dempués d'un tiempu esto camudó, una y bones la xente llindó les hores de trabayu y alzó la edá necesaria de mano a trabayar. Los derechos de les persones empezaron a faese cumplir, pero entá asina, por cuenta de toles industries y polución l'ambiente nesa zona sufrió dellos daños graves.

## Gobiernu

Manchester tien representación en trés niveles de gobiernu, **Manchester City Council** (nivel "local"), el Parllamentu británicu (nivel "nacional"), y el Parllamentu européu (nivel "Europa"). El Conceyu Condal del Gran Manchester foi abolíu en 1986, polo que'l conceyu ye en realidá una autoridá unitaria. Dende la so creación en 1995, Manchester foi miembru del Grupu de principales ciudaes ingleses, que, ente otres coses, sirve pa promover la condición social, cultural y económica de la ciudá a nivel internacional.

La categoría de ciudá foi-y concedida a Manchester nuna carta de Thomas Grelley en 1301 pero perdió la so condición de borough nun casu xudicial de 1359. Hasta'l sieglu XIX, el gobiernu llocal foi provistu polos tribunales señoriales, el postreru de los cualos terminó en 1846.

En 1885, Bradford, Harpurhey, Rusholme y partes de los conceyos de Moss Side y Withington entraron a formar parte de la ciudá de Manchester. En 1889, la ciudá convertir nel 'distritu condáu' de Manchester, autónomu del control de Lancashire. Ente 1890 y 1933, más zones amestar a Manchester dende Lancashire, incluyendo los pueblos de Burnage, Chorlton, Didsbury, Fallowfield, Levenshulme, Longsight y Withington. En 1974, pola Llei de Gobiernu Llocal de 1972, la ciudá de Manchester convertir nuna división alministrativa distinta dientro'l condáu de Gran Manchester. Esi añu, Ringway, el pueblu onde ta asitiáu l'aeropuertu de Manchester, foi añadíu a la ciudá.

## Xeografía
La ciudá de Manchester atópase allugada na coordenaes xeográfiques , a 257 km al noroeste de Londres. Llenda al norte y al este coles llombes de los Peninos, una cadena montascosa que cuerre a lo llargo del norte d'Inglaterra y al sur pola llanura de Cheshire. El centru de la ciudá atopar a la vera oriental del ríu Irwell, cerca del so confluencia col ríu Black y el ríu Irk, con tierres relativamente baxes d'ente 35 y 42 msnm. El ríu Mersey flúi al traviés del sur de Manchester. Gran parte del centru de la ciudá, especialmente nel sur, ye planu, lo qu'ufierta amplies vistes de los edificios de gran altor na ciudá y de munches de les fasteres y pandoriales de los Peninos, que, de cutiu, suelen ser cubiertos por nieve nos meses d'iviernu. Les carauterístiques xeográfiques de Manchester fueron bien influyentes nel so desenvolvimientu tempranu como primer ciudá industrial del mundu; éstes carauterístiques son el so clima, la so proximidá a un puertu marítimu como lu ye'l de Liverpool, la disponibilidad de la enerxía hidráulica de l'agua de los sos ríos y les sos reserves de carbón cercanu.

### Clima
Manchester tien un clima marítimu templáu, como gran parte de les islles britániques, con branos templaos ya iviernos fríos. Hai precipitación llixera pero regular a lo llargo del añu. La precipitación media añal de la ciudá ye 806,6 milímetros en comparanza cola media del Reinu Xuníu de 1&nbsp;125.0 milímetros, y la so media de díes d'agua per añu ye de 142.9, en comparanza cola media del Reinu Xuníu de 154,4. Manchester, sicasí tien un nivel relativamente alto de mugor y esto, xunto cola abondosa ufierta de descalcificadores, foi unu de los factores que llevaron a la llocalización de la industria testil na zona. Les nevaes son bien pocu frecuentes na ciudá, debíu al efeuto del calentamientu urbanu. Sicasí, les llombes de los Peninos y el monte Rossendale, qu'arrodien la ciudá pel este y el norte, reciben daqué de precipitación en forma de nieve y les carreteres que conducen fora de la ciudá, n'ocasiones, pueden aportar a cerraes por cuenta de la nieve, sobremanera la carretera A62 al traviés d'Oldham y Standedge, l'A57 (el conocíu como Snake Pass) escontra Sheffield y la M62 sobre Saddleworth Moor.

## Demografía

El Censu de población de 2011 del Reinu Xuníu indicó una total de 503.127 habitantes, amosando un aumentu d'un 19% respectu al censu de 2001. Según el censu, aproximao 92.000 yeren menores de 15 años, más de 388.000 taben ente los 17 y 64 años y aproximao 23.000 yeren mayores de 65 años. D'alcuerdu al censu, el 70% de la población de Manchester naciera nel Reinu Xuníu, ente qu'en sí, el 77% de la población ye d'orixe européu, un 2.3% son d'orixe irlandés, el 11.3% ye d'orixe asiáticu, de los cualos 3.4% provienen de la India, el 5.2% de Paquistán, y un 1.4% de Bangladex, un 1.8% de la población ye d'orixe afrocaribeño, un 2.5% d'África, aproximao un 1.8% ye d'etnia china, y un 5.5% ye d'orixe italianu. Manchester tien una tasa de desemplegu más alta que la de cualesquier otra autoridá llocal nel Reinu Xuníu. Un informe de 2007 señaló que "el 60 per cientu de les persones de Manchester tán viviendo en delles de les zones más probes de tol Reinu Xuníu".

### Relixón
Tocantes a la relixón, Manchester ye una de les ciudaes más diverses del Reinu Xuníu. En 2015 los musulmanes en Manchester superaben el 25 % del censu, al igual que nos barrios periféricos de Birmingham, Bradford y Leicester. Esto oldea colos antiguos datos del censu de 2001: el 71% de la población yera cristiana, el 9.1% yera musulmana, ente que pocu más del 1% profesaba otres relixones. Aproximao'l 16% de la población nun profesa nenguna relixón (superando'l permediu de tol Reinu Xuníu de 14.8). Manchester ye la segunda ciudá con más población xudía del Reinu Xuníu, amás de ser tamién una de les ciudaes britániques con más población musulmana.

## Economía
Manchester tuvo a la vanguardia de la Revolución Industrial nel sieglu XIX y foi un importante centru de fabricación. La economía de la ciudá ta agora en gran parte basada nos servicios y, dende 2007, ye la de más rápida crecedera nel Reinu Xuníu, con una inversión estranxera namái superada pola de la capital del país, Londres. La publicación *Manchester's State of the City Report* identifica los servicios financieru y profesional, les industries de ciencies de la vida, les industries creatives, culturales, medios de comunicación, la industria manufacturera y les de telecomunicaciones como les principales actividaes económiques. La ciudá foi clasificada en 2010 como'l segundu meyor llugar pa faer negocios nel Reinu Xuníu y el docenu meyor d'Europa.

Un informe de 2008 de PriceWaterhouseCoopers amosó que Manchester tuvo la tercera mayor economía de les ciudaes del Reinu Xuníu y la 74ª más grande del mundu, con un PIB de 85 mil millones de dólares. Manchester cunta col mayor mercáu d'oficines de Reinu Xuníu fora de Londres, según GVA Grimley, con una captación d'oficina promedio trimestral d'aproximao 21&nbsp;000 m² —más que l'absorción d'oficines trimestrales de Leeds, Liverpool y Newcastle combinaes y más de 7&nbsp;000 m² más que'l rival más cercanu, Birmingham. La rexón de Greater Manchester, na que s'atopa la ciudá, representa más de 48 millones de llibres nel VAB (valor agregáu brutu) del Reinu Xuníu, la tercera más grande de tolos condaos ingleses y más que Gales o'l nordés d'Inglaterra.

Manchester ye un centru empresarial que sirve a mercaos locales, rexonales ya internacionales. Ye'l quintu centru financieru más grande del Reinu Xuníu fora de Londres, con más de 96&nbsp;300 persones que trabayen na banca, finances y seguros. The Co-operative Group, la empresa de propiedá del consumidor más grande del mundu, tien la so sede en Manchester y ye unu de los mayores emplegadores de la ciudá. El sector xurídicu, contable, consultoría de xestión y otros servicios profesionales y téunicos son de gran importancia en Manchester.

El centru financieru de Manchester atopar nel centru de la ciudá, xunto a Piccadilly, ya inclúi Mosley Street, Deansgate, King Street y Piccadilly. Spinningfields ye una zona con un desenvolvimientu de mil quinientos millones de llibres d'usu mistu que s'espande al distritu oeste de Deansgate. L'área ta diseñada pa caltener les instalaciones d'espaciu d'oficines, centros comerciales y de restauración, amás de los tribunales. Dellos inquilinos d'altu perfil camudáronse a la zona y n'ochobre de 2007 abrió les sos puertes un Centru de Xusticia Civil.

Manchester ye'l centru comercial, educativu y cultural del noroeste d'Inglaterra y en 2010 foi clasificada como la cuarta zona comercial más influyente nel Reinu Xuníu por ventes. La zona comercial central de la ciudá ta apinada de tiendes, dende cadenes hasta *boutiques* d'alta gama, como Vivienne Westwood, Emporio Armani, DKNY, Harvey Nichols, Boodles, Chanel y Hermès, ente otres.

## Deporte
Manchester ye una ciudá destacada nel ámbitu deportivu, cuntando con 2 equipos de fútbol profesional, y dellos clubes deportivos de distintes disciplines. Los recintos deportivos más destacaos de Manchester son l'estadiu Old Trafford y l'Estadiu Ciudad de Manchester, dambos de fútbol, el Velódromu de Manchester de ciclismu en pista, la Manchester Evening News Arena usáu pa distintos eventos, ente otros.

### Fútbol
Manchester cuenta con dos grandes equipos de fútbol que se desempeñen na Premier League, el Manchester United, proveniente de la rexón de Old Trafford, que se desempeña nel estadiu del mesmu nome, y el Manchester City, que xuega nel Etihad Stadium. Siendo'l primeru d'estos dos unu de los equipos más populares del mundu y el segundu vien teniendo una gran puxanza nos últimos años. Los enfrentamientos ente dambos suelen ser de los más curiosos, algamando millones de televidentes a nivel mundial.

El Manchester United ye conocíu por ser unu de los equipos más esitosos de la historia del fútbol inglés con 20 títulos de lliga, 11 de FA Cup, 4 League Cup, 20 Community Shield, 3 UEFA Champions League, ente otros más. Ye unu de los equipos con más ingresos, con más de 3000 millones d'USD, solo superáu pol club español Real Madrid. Tamién ye unu de los clubes más populares a nivel mundial, con más de 600 millones de siguidores en tol mundu. El Manchester City, l'otru gran equipu de Manchester, caltién una cierta rivalidá col Manchester United. El club conocer por desempeñase hasta 2003 nel Maine Road, un antiguu estadiu emblemáticu de toa Inglaterra, pa dempués xugar nel Estadiu Ciudad de Manchester. El club tuvo un grave cayente dende principios de los años 80 hasta mediaos de la década de los 2000, onde llegó a rematar el descensu en 1998. Dempués de ser adquiríu pol Abu Dhabi United Group en 2008, el Manchester City volvió a los primeros llugares, clasificó a la Lliga de Campeones en 2011 dempués d'años de nun llogralo, fueron campeones de la copa FA en 2011 y ganaron la lliga correspondiente a los años 2012 y 2014. Nel 2013, la lliga foi ganada pol so rival, el Manchester United.

### Eventos

El mayor eventu deportivu lleváu a cabu na ciudá fueron los Xuegos de la Mancomunidá de 2002, siendo tamién unu de los eventos deportivos más importantes de la historia de tol Reinu Xuníu. Manchester tamién foi candidata p'allugar delles competencies, como los Xuegos Olímpicos d'Atlanta 1996 y de Sydney 2000. Tamién se llevaron a cabo evento como la Copa Mundial de Rugby League en 2013 y 2015, el Campeonatu Mundial de Lacrosse de 2010, el Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista de 2008, ente otros.

## Educación

Tocantes a la educación cimera, la ciudá de Manchester ye sede de dos universidaes. La Universidá de Manchester ye la universidá ensin colexar a tiempu completu más grande del Reinu Xuníu y foi creada nel añu 2004 gracies a la fusión de la Universidá Victoria de Mánchester col UMIST. Esta universidá inclúi'l Manchester Business School, qu'impartió'l primer cursu de MBA nel Reinu Xuníu en 1965. La otra universidá que tien la so sede na ciudá ye la Universidá Metropolitana de Manchester, que foi formada como'l Politéunicu de Manchester depués de la fusión de tres colexos nel añu 1970. Llogró'l estatus d'universidá en 1992, y esi mesmu añu'l Crewe and Alsager College of Higher Education nel sur de Cheshire pasó a formar parte de la institución.

La Universidá de Manchester, la Universidá Metropolitana de Manchester y el Real Colexu de Música del Norte atópense próximos a la cai Oxford Road, alcontrada na parte sur del centru de la ciudá, formando en xunto la cortil urbana más grande d'educación cimera d'Europa con 73.160 estudiantes, anque casi 6.000 estudiantes del total d'esa cifra atopar nos campus de la Universidá Metropolitana de Manchester en Crewe y Alsager, en Cheshire.

## Cultura

Manchester tien una gran cantidá de museos, ente ellos The Lowry, Manchester Art Gallery, Urbis (sede del Muséu Nacional del Fútbol) y el Muséu de Manchester (Muséu d'Historia), con abondoses pieces del antiguu Exiptu. Na ciudá atopa la biblioteca John Rylands, onde se caltién el manuscritu más antiguu de los evanxelios qu'entá sobrevive: parte del evanxeliu según San Juan.

### Música
Nos enclinos musicales, destaca especialmente la escena de música New Wave de los 80, tamién llamada llamada Madchester. De Manchester salieron grupos y solistes tan relevantes como Oasis, Barclay James Harvest, Herman's Hermits, Van Der Graaf Generator, The Hollies, Buzzcocks, The Fall, The Smiths (y darréu el so líder Morrissey y el guitarrista Johnny Marr), Joy Division, The Durutti Column, A Certain Ratio, Simply Red, Happy Mondays, James, Take That, The Stone Roses, Inspiral Carpets, New Order, Black Grape, The Charlatans, The Chemical Brothers, 808 State, A Guy called Gerald, Northside, Electronic, John Foxx, Foghat, ente otres bandes y artistes. Manchester foi trubiecu de Stuart Adamson, guitarrista de The Skids y (tamién cantante) de Big Country.

Manchester cunta con dos orquestes profesionales, topar y la Orquesta Filarmónica de la BBC Filarmónica de la BBC. Tamién cunta con un auditoriu onde se desempeñen éstes, conocíu como Manchester Camerata. Nel ámbitu educativu, la ciudá cunta col Royal Northern College of Music, un conservatoriu onde se desempeñaron artistes como Harrison Birtwistle, Peter Maxwell Davies, Alexander Goehr, ente otros. Otra escuela de música ye la Chetham’s School of Music, tamién famosa en tou Manchester.

## Persones notables
(Por orde de nacencia)
* James Chadwick (1891-1974): Físicu británicu *
John William Alcock (1892-1919): Aviador británicu *
Anthony Burgess (1917-1993): autor de *[[La Naranxa Mecánica]]*
* Norman Foster (1931-): Arquiteutu *
Bernard Hill (1944-): Actor
* Martin Hannett (1948-1990): Músicu y productor británicu *
Tony Wilson (1950-2007): Empresariu, presentador y fundador de Factory Records y Fac51 The Haçienda
* David Schofield (1951-): Actor
* Howard Devoto (1952-): Cantante de la banda punk Buzzcocks
* Ross Brawn (1954-): Inxenieru automovilísticu *
Ian Curtis (1956-1980): Cantante, compositor y líder de la banda de post-punk Joy Division
* Danny Boyle (1956-): Direutor cinematográficu de películes como *[[Trainspotting (película)|Trainspotting]]*, *[[28 Days Later]]* o *[[Slumdog Millionaire]]*
* Peter Hook (1956-): Músicu, baxista y compositor de la banda Joy Division, dempués baxista de New Order y anguaño baxista de Peter Hook & the Lights
* Jim O'Neill (1957-): Economista *
Andy Gibb (1958-1988): Cantante de la banda Bee Gees
* Stuart Adamson (1958-2001): Compositor, guitarrista y cantante de la banda Big Country
* Morrissey (1959-): Compositor y cantante de la banda The Smiths y dempués solista *
Johnny Marr (1963-): Guitarrista de la banda The Smiths y depués solista *
Shaun Ryder (1962-): Cantante y compositor de la banda Happy Mondays
* Steve Coogan (1965-): Actor, direutor, guionista, productor y humorista.
* Noel Gallagher (1967-): Guitarrista y compositor de la banda Oasis
* Jay Kay (1969-): Cantante, músicu y compositor de la banda Jamiroquai
* Liam Gallagher (1972-): Cantante de la banda Oasis
* Gemma Atkinson (1984-): Actriz y modelu
* Max George (1988-): Modelu y cantante de la banda The Wanted
* Louis Tomlinson (1991-): cantante y compositor y ex-integrante de la boy band One Direction.

## Ciudaes hermaniaes
*  Puerto Cabezas, Nicaragua
*  Chemnitz, Alemaña
*  Kanpur, India
*  Córdoba, España
*  Rejovot, Israel
*  San Petersburgu, Rusia
*  Wuhan, China
*  Faisalabad, Paquistán
*  Ámsterdam, Países Baxos

## Ver tamién
* Universidá de Manchester

## Referencies

## Enllaces esternos