open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Imperiu Otomanu

L'Imperiu Otomanu foi un estáu islámicu qu'esistió ente 1281 y 1923 y que nel momentu de máxima estensión espardíase per Anatolia, Oriente Mediu, el Norte d'África y los Balcanes. Yera conocíu como l**'imperiu turcu** en Turquía polos sos contemporaneos, pesie a que los sos gobernantes nun usaron esti nome pa referise al so estáu.

Foi fundáu por Osman I. Tres la conquista de Constantinopla en 1453 esta ciudá, güei Estambul, foi'l centru d'esti estáu. Nos sieglos XVI y XVII yera una de les principales potencies del mundiu. 

Caltuvo ocupaos los Balcanes hasta la segunda metá del sieglu XIX (Bosnia y Albania hasta 1912).

## Cohesión interna
L'Imperiu Otomanu yera un estáu pluri-étnicu basáu na fuercia militar de la clas dirixente turca y nel Islam, relixón que foi adoptada pola población balcánica d'Albania y Bosnia y Herzegovina. Grecia, Bulgaria, Serbia y Montenegru caltuvieron el cristianismu baxo grandes penes, ente les que taben:
* Impuestu del sangre: 
** Refuga al primoxénitu: el primoxénitu natu de padre cristianu podía ser secuestráu llegalmente pol estáu pa ser educáu como xenízaru (guerreru turcu).
** Refuga a la primoxénita: la primoxénita nata de pá cristianu podía ser tomada como concubina por cualesquier funcionariu del estáu de fe islámica.
* Impuestu de proteición a la comunidá islámica: pagáu por tolos cristianos pa garantizar la so seguranza nel estáu.

Y anque en bien de casos éstes nun s'aplicaron, el despiadáu sistema de gobiernu del imperiu otomanu yera una dinámica estructural nesta rexón europea, basada nes formes económiques feudales de la Europa Oriental, enforma más fuerte que la de Francia o Alemaña; toa esta situación dio llugar a sistemes sociales arcaicos y anacrónicos na Europa de la dómina como son los boyardos rumanos que se caltuvieron nesta estaya europea hasta bien entráu'l sieglu XX.

## Sultanes

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Varna

**Varna** (en búlgaru *Варна*) ye una ciudá de Bulgaria asitiada na costa del Mar Negru. Nómasela la capital búlgara de branu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Canis mesomelas

El  ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia Canidae.

Al cabu d'un añu, el chacal de llombu negru algama'l maduror sexual. Tienen camaes de 4 a 8 críes, precisando un periodu de xestación de dos meses aproximao. 
El so pesu d'adultu ye d'ente 10 y 15 kg, un llargor de 80 cms a un metru, y una cola d'unos 20 cms.

## Hábitat
Habita en rexones seques o desértiques, atopándose en dos poblaciones separtaes, una d'elles presente nel oeste del África central y la segunda nel sur d'África.

## Costumes
Ye de costumes nocherniegues, y mientres el día escapa del calor abellugáu na so lluriga, so un saliente predresu o so les carbes. Tien una gran resistencia que-y dexa andar grandes distancies mientres toa una nueche si ye preciso. A pesar d'analayar solu, atopóse-y en grupos formaos por miembros de la so mesma familia. Aliméntase de pequeños mamíferos, inseutos y reptiles, pero sobremanera de carroña. Ye precisamente polos sos vezos carroñeros que suel vese xunto con hienes y utres en derredor de les llacuaes de los grandes carnívoros africanos, como lleones, guepardos y lleopardos.

Intégrase ensin mieu nos nucleos de población, ensin saber que ye llargamente tarrecíu pol home, al ser tresmisor de la rabia.

## Subespecies
Conócense les siguientes subespecies: 
*Canis mesomelas mesomelas, subespecie del sur d'África.
*Canis mesomelas schmidti, subespecie del este d'África central.

## Referencies

## Enllaces esternos
Músicu

Un **músicu** ye una persona que sabe componer o executen pieces musicales. Nel casu de que componga pieces falamos d'un compositor, demientres que quienes executen pueden ser cantantes, tou tipu d'instrumentalistes (como violinistes y gaiteros, por exemplu), direutores d'orquestes, etc. Tamién son musicos quienes faen arreglos musicales y orquestaciones. Na música popular ye mui común los cantautores, que componen y interpreten cancios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Almanza

**Almanza** ye un conceyu asitiáu nel oriente llionés, llendante con Palencia; ye agrícola aprovechando les riqueces de la vega del ríu Esla.

El so orixe ye antiguu, considerándose pola toponimia la so nacencia con poblaciones mozárabes nos sieglos IX-X. Como centru de comunicaciones ente Castiella y Lleón gozó d'una bona salú económica hasta que, cola cayida de tola rexón, el centru económicu desplázase pal centru peninsular. De la so importancia queden como testigos los restos de la muria del sieglu XII y el castiellu del XV, edificáu sobre ún anterior del XII.

## Pedaníes
*Calaveras d'Abaxo
*Canalejas
*Castromudarra
*Calaveras d'Arriba
*Espinosa d'Almanza
*Cabrera d'Almanza
*Vega d'Almanza
*Villaverde d'Arcayos

## Referencies

## Enllaces esternos
Martín López-Vega

**Martín López-Vega**  ye un poeta asturianu que tien espublizao llibros n'asturianu ya castellán. 

López-Vega vien desenrollando un llabor lliterariu tan llargu como fondu. La so poesía ye andariega y señaldosa, pero al empar caltién l'enllaz col ámbitu campesín ya rural. Nos sos poemes hai un amestamientu continu d'arte ya remembrances, de viaxes y cites lliteraries, nún esfuerciu por atopar una identidá presonal que seya a caltenese nel tiempu - per embargu, el propiu poeta pescancia que esti esfuerciu ye vanu, rezón del caráuter elexiacu que percuerre la so obra. 

## Bibliografía

### N'asturianu
* *Exiliu* (1998, poemes)
* *Les coraes de la roca* (1999, poemes, n'andecha con Chechu García)
* *La visita* (2000, poemes)
* *El sentimientu d'un occidental* (2000, proses)
* *Piedra filosofal* (2002, poemes)
* *Parte meteorolóxicu pa Arcadia y redolada* (2005, prosa)

### En castellán
* *Objetos robados* (1994, poemes)
* *Travesías* (1996, poemes)
* *Cartas portuguesas* (1997, llibru viaxes)
* *Los desvanes del mundo* (1999, proses)
* *La emboscada* (1999, poemes)
* *Mácula* (2002, poemes)
* *Árbol desconocido* (2002, poemes)
* *Elegías romanas* (2004, poemes) 

Tamién tien fecho esbilles de lliteratura n'asturianu con tornes en castellán, como *Fruta del tiempo* (poesía) o *La tierra escrita* (narrativa).

## Premios
* I Premiu de Poesía Emilio Alarcos (2002), por *Árbol desconocido*.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Blog personal de Martín López-Vega
Tetis (mitoloxía)

**Tetis** ye una titánide de la mitoloxía griega, el nome significa *neñera*, *güela* o *tía*. Taba asociada a la mar, y yera hermana y esposa d'Océanu. D'esta xunión nacieron les trés mil Oceánides (ninfes de la mar) y tolos Potamoi, o ríos del mundu.

Dacuando, tracamúndiase con Tetis la nereida ma d'Aquiles.

Un mitu fai referencia a esta divinidá como diosa niñera d'Hera, ésta taba farta del allugamientu de Calistu y d'Arcas nel cielu como les constelaciones de la Osa Mayor y Menor respeutivamente; asina que llamó a la titánida quien güeyóles faciendo que siempres xiraran al rodiu la Tierra ensin amiyar del horizonte, esto esplica por qué les diches constelaciones son circumpolares.

## Descendecia
* Océanu
** Oceánides
** Oceánides o Potamoi.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tetis

**Mai** pue facer referencia a:

* Tetis, titánide fía d'Uranu y Gaia na mitoloxía griega.
* Tetis, la más afamada de les nereides, mai d'Aquiles na mitoloxía griega.
* Tetis, satélite del planeta Saturnu.
* Tetis, antiguu mar que s'espardía pol hemisfériu enanties de la configuración actual de los continentes.
Aeas

**Aeas** yera un oceánidu griegu que representaba al ríu homónimu de Tesalia, fíu de Tetis y Océanu. Foi, según Ovidiu, el sofitu del so hermanu Penéu, cuando la fía d'ésti tresformose en lloréu fuxendo d'Apolu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alféu (mitoloxía)

**Alféu** () yera un oceánidu que representaba’l ríu homónimu de la Hélide y d'Arcadia, na península griega del Peloponesu. 

Namoróse d'Artemisa a la que dacuando rindía cultu como Artemisa Alpheiaia y tamién de la ninfa Aretusa, a la que tomó y llevó pal fondu la mar, na islla de Sicilia.

Los ríos tributarios d'Alféu tamién foron nomaos como divinidaes alegóriques, Ladon, Eyrmanthus, Cladeus y Cytherus.

## Referencies

## Enllaces esternos
Evanxeliu de Matéu

L**'Evanxeliu de Matéu** ye unu de los cuatro evanxelios del Nuevu Testamentu de la Biblia cristiana.

La so primer versión n'asturianu espublizose en Londres en 1861, tornada pol relixosu Manuel Fernández de Castro y Menéndez Hevia, con una tirada de 200 exemplares. Más recientemente foi espublizáu en 1997 dientro del volume **Nuevu Testamentu y Salmos** (Sociedá Bíblica, ISBN 84-8083-052-2).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Pues lleer dellos capítulos del testu en ''Uiquiesbilla''
Felis silvestris

L' ye'l segundu felinu xabaz d'Europa, tres el llobu cerval. El so tamañu nun ye muncho más grande que'l d'un gatu domésticu.

Distribúise por Europa, Oriente Mediu, sur y centru d'Asia y gran parte d'África. La forma europea ta dende'l Caucasu y Asia Menor ta Escocia y el mar Bálticu y el mar del Norte. Pero, por mor de la so cacia y esfaimientu del hábitat yá nun ta presente en munches zones d'Europa Central y na Europa meridional, sacante la Península Ibérica, escomienza a tar nun grave peligru, polo que dende hai años llévase a términu una política de proteición que fai que poco a poco les poblaciones d'esti felinu xorrezan. Quiciabes, la rexón europea au ta más presente seya los Cárpatos.

Ye de constitución fuerte, con capa de pelo espesa y rabu peludu. Vive en fasteres rocoses y en viesques; aliméntase de royedores, coneyos y cervatos. Ye nuecherniegu y, poro, ye dificil de ver, yá qu'amás refuxe a les persones.

L'apareamientu tien llugar en febreru y marzu; les críes nacen nes aregayadures de les roques (paez que d'eso vien el so nome, del árabe la cueva) ou nos furacos de los árboles. Fuera del territoriu d'alimentación de la so familia (más ou menos 2 km²), esti animal ye solitariu. 

Na primera güeyada, la diferencia ente l'algaire y un gatu domésticu xabaz; pelo peludo y espesa cola, obtusa y rayada fai que puedan estremase dambos animales con una visión más detenida.

## Subespecies
* L'algaire común ou algaire (*Felis silvestris*), el presente n'Europa.
* L'algaire africanu (*Felis silvestris lybica*), menos tímidu ta consideráu como l'antepasáu del gatu domésticu.

## Nome común

## Referencies

## Enllaces esternos
Llan de Cubel

**Llan de Cubel** ye ún de los más veteranos (dende 1984) y el de mayor repercusión, internacional de los grupos del folk asturianu. El so nome ta sacáu del Picu Llan de Cubel ente los conceyos de Cuideiru y Pravia.

La so música ta basada nel repertoriu tradicional asturianu (popular y ensin autor reconocíu).

El so soníu ye acústicu y apoyen les sos melodíes na gaita asturiana, el violín y la flauta travesera de maera, pa la percusión tiren de tambor tradicional y de bodhran mientres que l'armonía ye cosa de la guitara acústica y del bouzouki. Tamién usen dalgún mediu llétricu pa pasaxes mui concretos de la mesma forma qu'a pesar de ser un grupu de clara vocación instrumental, tamién recueyen cantares nel so repertoriu.

El so repertoriu ye na so mayoría de temes asturianos (alboraes, marches, pasucáis, saltones, muñeires, polques, entemedios de misa, tonaes, vaqueiraes, villancicos, cantares mariñanos, de llabor, de chigre, etc...). Anque tamén tienen fecho guiños a temes tradicionales d'otros países del Arcu Atlánticu.

La primer formación xuntó al nucleu carbayón d'Elías García, Fonsu Mielgo, Susi Bello y Daniel Lombas, col pixuetu de Guzmán Marqués y Marcos Llope. D'esta primer formación aguañu siguen Elías García, Fonsu Mielgo y Marcos Llope, xunto con Xel Pereda (1995), Simon Bradley (1996) y Xuan Rodríguez (1997). Tamién tuvieron nel grupu Flavio Rodríguez y J.M.Cano.

## Discografía
### Álbumes
**Deva* (1987)
**Na Llende* (1990)
**L'otru Llau de la Mar* (1992)
**Llan de cubel IV* (1995)
**Un Tiempu Meyor* (1999)
*La lluz encesa (2019)

### Recopilaciones
**Arpa céltica* (1985), con un tema.
**Festival Interceltique de Lorient 25 ans* (1995), col tema *San Roque*.
**Naciones celtas - buscando el norte* (1997), con un tema.

## Referencies
Lliberdón (parroquia)

**Lliberdón** ye una parroquia del conceyu asturianu de Colunga. Ocupa'l so estremu suroccidental, y llenda colos conceyos de Piloña (parroquies d'Anayo y Boriñes) y col de Villaviciosa (parroquia de Samartín de Vallés). Tien una estensión de  y una población de , que se reparten ente los llugares de Carrandena (Baxu y Riba), L'Esllavayu, La Trapa, Fanu, El Colláu, Lliberdón y Raicéu.

Ramón García Tuero (1864-1932), más conocíu como'l Gaiteru Libardón, foi ún de los vecinos más famosos del pueblu. Foi un gaiteru de sonadía, el primeru en grabar un discu d'ente tolos intérpretes de música asturiana,.

## Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién
* Ramón García Tuero (1864-1932), conocíu como'l **gaiteru Libardón**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Almón

**Almón** yera un oceánidu que representaba al afluente del mesmu nome, del ríu Tíber. A él dirixíen les sos oraciones los augures y llavaben una imaxe de la ma de los dioses nes sos agües. 

Foi'l pá de la náyade Lara quién perdió la so llingua por charrar de los amoríos de Zeus con Yuturna.

## Referencies

## Enllaces esternos
Aquelou

**Aquelou** fai referencia al oceánidu que yera l'alegoría del ríu; y tamién ríu del mesmu nome que lu representaba.

## Mitoloxía
**Aquelou** (*Achelous*) yera un oceánidu de la mitoloxía griega que representaba al ríu homónimu de la rexón d'Etolia. Taba representáu con un cuernu de güe na tiesta y la metá del cuerpu yera de sierpe. 

Tuvo enforma presente nuna bayura de mitos con presonaxes como Heracles o Teséu. Amás yera'l pá de les Sirenes que, dependiendo de la versión del mitu, túvoles con Melpómene, Terpsícore o Esterope.

## Ríu
El ríu Aquelou naz nos Montes Píndaros, y atraviesa la provincia d'Etolia y Acarnania nel occidente griegu, pa desembocar na mar Xónica, cerca del Golfu de Corintu. De vieyo esti ríu sirvía como llende ente la Étolia y l'Acarnania.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pleven

**Pleven** (en búlgaru Плевен) ye una ciudá asitiada na parte septentrional de Bulgaria a la vera'l ríu Tutchenitsa. Tien 138.887 habitantes y ye la sétima ciudá más grande de Bulgaria y la tercera del norte del país tres Varna y Ruse.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina del Ayuntamientu (en búlgaru)
*Semeyes de Pleven
Asopu

**Asopu** (*Asopus*) yera una figura de la mitoloxía griega de los Oceánides, y representaba a los dos ríos homónimos griegos de les rexones de Beocia y del Peloponesu. Tuvo con Metope venti fíes conocíes como les Náyades y dos fíos. 

## Ríos
# Asopu de Beocia, naz nel Monte Cithairon, nel llau opuestu del Golfu de Corintu u desemboca'l viniente. Flui pal este al traviés de Beocia haza'l mar Exéu frente a la islla d'Eubea.
# Asopu de Phlios y Sikyon, naz na llende de Sykon con Arcadia y Argos. Empobina pal norte pasando los llugares de Phlios y Sikyon pa desembocar nel Golfu de Corintu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Vidin

**Vidin** ye una ciudá asitiada nel puntu más noroccidental de Bulgaria, a la vera'l ríu Danubiu. Ye'l primer puertu fluvial n'orde d'importancia del país.

La rexón de **Vidin** foi una de les caberes fasteres de Bulgaria que foi sometida polos turcos nel sieglu XIV.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cebren

**Cebren** (*Cebren*) fai referencia a la divinidá griega que representaba al ríu, y al ríu d'Asia Menor que lu representaba.

## Mitoloxía
**Cebren** yera una divinidá alegórica de la mitoloxía griega del grupu de los Oceánides y, poro, yera la deidá que representaba al ríu anatoliu homónimu. Tuvo dos fíes, Oinone y Asterope.

## Ríu
El Cebren ye un afluente del Escamandru, que yera'l ríu de Troya; allúgase nel noroeste de Mesia, n'Anatolia, u naz nos cuetos del monte Ida, averáu al llugar de Kebrene, del que recibe'l nome.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ninfa

:

Les **ninfes** na mitoloxía griega yeren la representación femenina de los espíritus de la natura y que taben rellacionaos con llugares o elementos particulares. Como representaciones alegóriques solíen acompangar a los dioses y les dioses, amás, davezu, yeren persiguíes polos sátiros como amuesen les representaciones piutóriques dende l'Antigüedá o los propios mitos.

El so llar ta, dependiendo'l tipu de ninfa, nos árboles, nes fontes, nos ríos y regatos, nos montes, nos valles o nes cueves. Siguíen a les divinidaes mayores con carauterísitiques naturales como Artemisa, Dionisiu, Pan o Hermes.

## Esbilla
Distinguíense según l'elementu de la Natura que representaben o habitaben, asina había:

* Alseides (de les flores de la viesca)
* Antríades (de les cueves)
* Auloníades (de los pastos)
* Corícides (son les Muses).
* Dríades (de los árboles)
* Hamadríades (de les vieyes o carbayos y de los chopos)
* Melíades o Melíes (de los fresnos)
* Limónides (praos)
* Napees (valles de montes, cañaes)
* Oréades (montes, son el cortexu d'Artemisa)
* Efidríades (de les agües)
* Oceánides (fíes d'Océanu; de la mar)
* Nereides (del mar Mediterraneu).
* Náyades (agua fresco, corriente, ríos y regatos )
* Creneas (de les fontes)
* Limnades (de los llagos)
* Pegeas (de les fontanes)
* Potamides (de los ríos)
* Eleionomae (de los llamargales)
* Uranies (del cielu, tamién la musa Urania, de l'astronomía)
* Hespérides (del tapecer)
* Perimélides (ganáu menor)
* Epimélides (oveyes)

## Referencies

## Enllaces esternos
Gobiidae

El "**pixapu**" ye'l nome xeneral pol que se conoz a un greyu pergrande de pexes, los "Gobiidae", que tien al rodiu de 2000 especies conocíes y ta espardíu per tol mundu. Davezu nun son pexes d'un tamañu importante, sacante los del xéneru "Gobioides" qu'algamen los 30 centímetros de llonxitú. Magar que nun s'empleguen muncho na cocina, son un pegoyu nel bon desenrollu la pesca, al ser un cebu curiosu pa otros pexes (bacaláu, abadexu, llinguáu...).
 
Los pixapos habiten n'agües poco fondes, onde hebia yerbes marines. Tamién se los pue atopar pela llamarga na baxamar, nes ríes y nos furacos les roques.

El más espardíu peles costes cantábriques - y, per ende, al que propiamente se-y llama "pixapu" nel dominiu llingüísticu astur - ye'l "Gobius niger", pexe que, como'l so nome científicu amuesa, ye de color prieto. En Galicia y Portugal alcuéntrase más el "Gobius paganellus", que nun s'estrema enforma del pixapu cantábricu, sacante na color (castaño).
 

## Enllaces esternos
*Base de datos de pexes (n'inglés)
*Institutu pal Estudiu d'esta familia pexes (n'inglés)
*Campaña de la Xunta pola Defensa la Llingua Asturiana pa caltener los nomes asturianos de los pexes  

## Referencies

## Enllaces esternos
Cronos

**Cronos**, tamién **Cronu** (*Kronos* y *Cronus*); yera'l más poderosu de los titanes y el que se punxo a la tiesta de la revuelta que llevaría a la castriación del so pa, Uranu y a la final del gobiernu de las Deidaes primordiales en favor de los titanes. 

## Castriación d'Uranu
Baxu la direición de so ma, Gaia quién taba dolida pol tratu dau por Uranu a los sos fíos, los Hecatónquiros y los Cíclopes, Cronos decidió derrocar a so pa. Buscólu y atopólu nos brazos de Nyx, nesi momentu con una foz de pedernal castró a so pa y derrocólu. Del sangre que chiscó xurdieron los Xigantes, les Erinias y les Melies. Amás en tazando los xenitales d'Uranu, Cronos tira la foz qu'al caer crea la islla de Corfú, y cuando los tolanos caen a la mar producen una divina espluma de la que naz Afrodita.

## Representación
Davezu, representa'l tiempu y les dómines, anque sería más acertáu dicir que representaba'l tiempu comu l'elementu que termina con too. Foi l'encargáu d'ordenar el cosmos na Edá d'Oru, dempués de destronar al Cielu (Uranu), cumplió esta función hasta que'l so fíu, Zeus, repitió la historia matándolu y coronándose como rei de los dioses, colo qu'emprincipia el tiempu de los Dioses Olímpicos.

Tamién veneráronlu como dios del trigu, yá que'l granu y l'oru siempres tuvieron relacionaos pol color y el so valir; representábaselu con una foz qu'emplegaba pa la collecha y cola que castró a Uranu pa facese col poder nos cielos. Nel so honor festexábase la Kronia como folixa pola collecha.

## Muerte
Quiciabes seya la final de Cronos la más representada nel arte de tolos tiempos, yá que sabedor de que diba repetise la so muerte, el dios comió a tolos fíos pa que nun lu derrocara. Pero Rea, la so muyer, engañólu y salvó al menor de los fíos; abellugándolu nel monte Ida onde sería criáu (según el mitu más xeneralizáu) pola cabra Amaltea. Col tiempu, Zeus desterraría a so pa al Tártaru por tola eternidá. Esti episodiu foi'l que Fracisco de Goya pintó na afamada pintura "Saturno devorando a su hijo".

## Descendencia
* Con Filiria
** Quirón
* Con Rea
** Deméter
** Hera
** Hestia
** Zeus
** Hades
** Poseidón
* Picu

## Referencies

## Enllaces esternos
Nazismu

El **nazismu** o **nacionalsocialismu** (del alemán *Nationalsozialismus*) ye la ideoloxía y práutiques del Partíu Nacional Socialista de los Trabayadores Alemanes (NSDAP) d'Adolf Hitler; y les polítiques adoptaes pol gobiernu de l'Alemaña Nazi dende 1933 hasta 1945, un periodu conocíu tamién como Tercer Reich. El nome oficial alemán del partíu yera *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* 'NSDAP). El nacionalsocialismu taba rellacionáu col fascismu, razón pola que dellos autores consideráronlu como la versión más radical y violenta d'ésti, sobre too poles consideraciones racistes, especialmente antisemites. Dalgunos otros elementos definidores d'esta ideoloxía son l'antiparllamentarismu, el nacionalismu étnicu, la oposición al lliberalismusocial, políticu y económicu, l'anticomunismu, la ideoloxía de sangre y tierra o la euxenesia de «vida non merecedora de vida» que derivaría nel Holocaustu.

El términu *nazi* foi acuñáu pela primer vegada pol ministru de propaganda Joseph Goebbels, que servirá pa referise a los miembros del so partíu, el Partíu Nacionalsocialista de los Trabayadors Alemanes (NSDAP), nun de los sos discursos. Por estensión, la pallabra nazi empezará a utilitzase con tolo rellacionao col réxime y la ideoloxía nacionalsocialistes. El discursu nazi promulgaba la conquista del *[[Lebensraum]]* ("espaciu vital") pola raza aria al tiempu que la desapaición de tolos individuos, grupos y etnies consideraes indeseables nel Tercer Reich, qu'acabará nun xenocidiu a gran escala, cola creación de campos de concentración y campos d'estermín. L'estermín industrial de los xudíos ye una carauterística esclusiva del nazismu, comparáu con otros totalitarismes, colos que comparte por embargu l'antisemitismu, el racismu, el colonialismu, la contra-ilustración. Otros totalitarismos utilizarán esta única diferencia ente'l nazismu y nuna tentativa de rehabilitar, por exemplu, el fascismu italianu.
Anatolia

**Anatolia** (del griegu: *anatholé*, oriente; en turcu Anadolu, "este" o "alba"), tamién nomada **[[Asia Menor]]** (en griegu medieval y modernu Μικρά Ἀσία **'Mikrá Asía**', "la pequeña Asia"; en turcu, *Küçük Asya*), **Asia turca**, **península d'Anatolia** o **meseta d'Anatolia**, ye una península allugada nel Oriente Mediu, que forma la parte asiática de Turquía. Llenda al norte col Mar Prietu, al este colos montes Tauro y col Antitauro, al sur col Mar Mediterraneu y al oeste col Mar Exéu y el Mar de Mármara. Ta separtada d'Europa pol estrechu del Bósforu.

Tradicionalmente considérase que la so llende oriental represéntala una llinia imaxinaria que xune'l golfu d'Alexandreta y el mar Prietu, arrodiada pel Altiplanu Armeniu al este y Mesopotamia al sureste, y qu'inclúi dos terceres partes del territoriu de l'actual parte asiática de Turquía. Sicasí, munches vegaes asimílase'l nome al actual territoriu asiáticu de Turquía, magar que parte delli, incluyida alministrativamente na Rexón d'Anatolia Oriental, pertenez xeográficamente al altiplanu armeniu.

Ente los griegos antiguos nomábase cenciellamente como Asia, nomatu que dempués espardióse pa tol continente.

Como ponte ente Europa y Asia, yá que xeográficamente pertenez a la segunda pero históricamente a la primera, foi abellugu de dellos pueblos y imperios, ente los que destaquen, Troya, l'Imperiu Hitita, Frixa, Lidia, l'Imperiu Bizantín y l'Imperiu Otomanu. Los antiguos habitantes de la península falaben llingües estinguíes darréu, una y bones foron reemplazaes pol griegu, faláu na zona dende la dómina d'estos hasta la cayida del imperiu bizantín. La turquificación d'Anatolia entamó nel sieglu XII, na dómina del Imperiu selyúcida, y siguió embaxu l'Imperiu otomanu, dende finales del sieglu XIII hasta'l XX. Pese a ello, entá hai minoríes que falen delles llingües non turques n'Anatolia: curdu, neoarameo asiriu, armeniu, árabe, laz, xeorxanu y griegu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alseides

Les **Alseides** son les ninfes de la mitoloxía que curiaben de les flores, más concretamente de les que viven nes viesques. El so nome provién d'Aliseide, un espíritu que salvó les semientes de papueles y llirios unos segundos enantes de que Zeus, nun ataque de furia, decidiera destruyir la viesca Eleusín. Dempués viendo l'esfaimientu , avergoñóse de la so conducta y pol valir amosáu por Alseide; en premiu revivió la viesca y entregó-yla a la ninfa.

## Referencies

## Enllaces esternos
Melíades

Les **Melíades** yeren ninfes del grupu de les Driades, ye dicir, proteutores de dalgún árbole, nesti casu del fresnu. Tamién, dacuando, nomóseles como representación de les abeyes y del miel.

La importancia d'esta planta yera vital nel mundu griegu antiguu dao que foi'l primer tipu de madera qu'emplegaron na fabricación de los barcos, tan importantes pa la necesaria colonización del Mediterraneu na sobrevivencia demográfica y económica d'esti pueblu.

Les Meliades nacieron cuando'l sangre d'Uranu saltó dende los sos xenitales pa Gaia, lo que fizo qu'ésta, la Tierra, tuviera a estos espíritus de la Natura.

Según Hesiodu la so descendencia foron la raza de los Homes Violentos, la tercer xeneración de mortales, que Zeus fizo concebir a estes ninfes. Pero yeren tan terribles que namái comprendíen la guerra y siguíen a Ares, asina que la so final foi la muerte poles sos propies manes y acabaron nel Hades.

## Referencies

## Enllaces esternos
Papaver rhoeas

La **papuela** (*Papaver rhoeas*) ye una flor añal, d'apariencia fráxil y formosa, de la familia de les Papaveraceae, abondante nel hemisferiu norte, que ye enforma cultivada pa decoración, fabricación d'anestésicos, opiu y, inclusives, pa comer.

## Reproducción
L'ovariu de la papuela allúgase enriba'l receptáculu inxertáu nos estames y colos pétalos embaxo d'él.

Amás esta planta ta perrellacionada coles cultures del cereal, dao que la so presencia va intímamente lligada a los cereales.

## Farmacoloxía
Cultívase pa la producción famacolóxica d'anestésicos o na producción de terapies d'herbes medicinales yá que'l so efeutu sedante ye perforte. Nos dous sieglos enanteriores emplegóse pa la fabricación del opiu, que como droga, anguaño illegalizada, tuvo un papel importante nes sociedaes europees de los sieglos XIX y XX.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conurbación d'Avilés

El cascu urbanu d'Avilés ye un casu atípicu, ya que sobrepasa los llímites del conceyu d'Avilés y entra nos conceyos vecinos de Corvera, Castrillón y Gozón.
Estímase que nel cascu urbanu viven alrodiu de 120.000 persones (2003).

## Referencies

## Enllaces esternos
Epimélides

Les **Epimélides** yeren les ninfes que representaben a los praos y pastos, asina como a les oveyes y castrones. Tamién taben rellacionaes coles mazanales.

Munches vegaes tán englobaes dientro de les Oceánides, yá que son fíes d'Océanu y Ourea, divinidá primordial de los montes. 

## El mitu de los Pastores de Mesapia
Na actual rexón de Puglia, n'Italia, los mozos pastores retaron a les Epimélides. Esti retu consistía en ver la gracia y resistencia de ca grupu; llóxicamente ganaron les ninfes y la conderga pol atrevimientu foi la de ser tresformaos n'árboles, quiciabes mazanales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lophius piscatorius

El  ye un pexe que s'atopa en dellos mares atlánticos, como'l mar Cantábricu o'l Mar del Norte, y nel Mediterraneu. 

En munchos llugares y llingües del mundu'l so nome amuesa refugu o estrañeza ("diañu de mar", "pexe sapu", "pexe monxu"), por mor de la gran fealdá y anormales traces; sicasí, ye un pexe mui sabrosu y mui emplegáu na cocina.

La llonxitú va de los 40 centímetros a los 2 metros y algama dica 40 kg. de pesu. 

Tien el cuerpu deprimíu, cola rexón cefálica tan desenrollada que xunto'l tueru fai un discu, siguíu pol restu del cuerpu, estrenchu y cónicu. Les branquies alcuéntrense tres les aletes pectorales, con munches espines al rodiu. Nun tien escames. Amuesa dos aletes dorsales, la primera d'elles colos radios sueltos. Ún d'ellos ye más llargu y el pixín emplégalu p'atrayer preses.

La boca ye pergrande y los güeyos tán allugaos nel dorsu la tiesta. Tien dos dentámenes enforma afilaos.

La color ye davezu aceituna escura; dacuando pue ser más clara o amosar manches. El banduyu ye ablancazáu y les aletes pectorales tán arrodiaes d'una estrencha banda prieta.

N'Asturies conozse col nome de **[[Lophius budegassa|pixín aguarón]]** al *[[Lophius budegassa]]* menos apreciáu gastronómicamente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Moros

El términu **Moros** pue facer referencia a:

*Moros ou Mouros, figuras de la mitoloxía asturllionesa.
*Moros, representación del muerte como caberu destín na mitoloxía griega.
*Moros, referencia antiga pa los habitantes del Magreb.

## Referencies

## Enllaces esternos
Uranu (mitoloxía)

**Uranu** (*Ouranos*) yera na mitoloxía griega la representación de la bóveda celeste, el cielu estrelláu, fíu y esposu de Gaia, la Tierra, yera l'antecesor de munchos de los dioses como los Titanes o los Olímpicos. Yera representáu, davezu, como la bóveda celeste más que d'un xeitu antropomórficu. El raigañu del so nome tien rellación col dios hindú Varuna, lo qu'amuesa que foi una divinidá propia de los pueblos indoeuropeos.

Foi, xunto a Gaia, el rexente de los dioses nos tiempos primixenios pero cometió l'error de desterrar a los Hecatónquiros y Xigantes, los sos fíos, por monstruosos pal Tártaru. Si qu'asina Gaia emplegó a los Titanes, fíos de dambos pa sacalos del Tártaru; pa esto animó a Cronos a rebelase escontra'l so pá y dio-y una foz de pedernal cola que castró a Uranu mientres xacía con Nyx. De los xenitales d'Uranu nació Afrodita y del sangre les Melíades.

D'esti xeitu fina'l tiempu de los Protoxenos o dioses primordiales, y escomienza la dómina del gobiernu de los Titanes, con Cronos y Rea ocupando'l llugar dexáu por Gaia y Uranu.

## Ver tamién
Xenealoxía d'Uranu

## Referencies

## Enllaces esternos
Zagreb

**Zagreb** ye la capital de Croacia. Ellí viven cerca de 973.667 habitantes (2005), ca. 1.200.000 si se cunta l'área metropolitana que inclúi Samobor, Velika Gorica y Zaprešić. La ciudá allúgase na saya'l macizu Medvednica, a la vera del ríu Sava. Ta dividida en 16 distritos urbanos (*gradske četvrti*).

## Historia

Los habitantes eslavos meridionales de les fasteres de la actual Croacia central tomaron les tierres del Sava nos sieglos VI-VII.

La primera mención de Zagreb data del sieglu XI, añu nel que'l rei húngaru Ladislao fundó un monesteriu no que güei ye'l centru de la ciudá. Xunta'l monesteriu xurdió la futura ciudá, que sufrió les consecuencies de les invasiones mogoles de 1242. Tres les inavasiones el rei Bela IV fixo a Zagreb ciudá real del reinu húngaru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nyx

**Nyx** (tamién **Nix** y **Nicte**) yera na mitoloxía griega la personificación de la nueche. Nació de forma espontánea del Caos primordial.

Nun yera una divinidá que tuviera un cultu entamáu como otres deidaes, la única referencia paez ser la del oráculu de Megara. Si qu'asina si que taba rellacionada colos cultos dionisiácos, citereos o los órficos. Tamién paez qu'hebo un cultu establecíu n'Esparta a los ximielgos Suañu y Muerte, fíos de la diosa. Preséntase, en munchos casos, como daqué escuru, más averada a los temibles dioses ctónicos que como una representación d'una figura primordial.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rijeka

**Rijeka** (, que como en croata significa "ríu") ye una ciudá portuaria a la vera del regatu Rječina nel golfu de Kvarna, en Croacia. Tien una población de 

Ye la capital del distritu de Primorje-Gorski (*Primorsko-goranska županija*) y sede d'un obispáu católicu y una universidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nix (dixebra)

El términu **Nix** puede facer referencia a:

* Niš, una ciudá de Serbia.
* Nix o Nyx, un personaxe de la mitoloxía griega.
* Nix, un satélite de Plutón.
Ourea

**Ourea** yera na mitoloxía griega la divinidá primordial de los montes. Yera fía por partenoxénesis de Gaia. 

Los antiguos griegos consideraben que cada monte tenía un espíritu o deidá proteutor, representábenlos como vieyos barbaos, y yeren fíos d'Ourea. Amás esta divinidá tuvo con Océanu a les ninfes Epimélides.

## Referencies

## Enllaces esternos
Moros (mitoloxía)

**Moros** () yera na mitoloxía griega la personificación másculina del fau, del destín, cola muerte como final.

Yera fíu de Nyx por partenoxénesis, y xunta los sos hermanos, Tánatos y Queres, representaben a la muerte nes sos diverses formes, nesti casu como procesu inevitable. Mientres que Tánatos lo yera como daqué pacetible, tranquilu y Queres por un fechu violentu o por amalecimientu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Krk

**Krk** (n'italianu **Veglia**) ye la islla más grande del Adriáticu. Ta asitiada enl golfu de Kvarna al surleste de la ciudá de Rijeka, pertenciendo a Croacia. Nun área de 409,9 km² viven cerca de 16.000 habitantes. Ta xunida al continente por una ponte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Moros (personaxe)

Los **moros** o **mouros** son figures de la mitoloxía asturiana; representaes como persones pero ensin l'apariencia común que teníen los campesinos de la dómina, a los que-yos los otorgaba una procedencia perantigua y qu'escondieron maraviyoses ayalgues en cueves, montes y viesques.

Dacuando, viose una estrecha rellación ente los moros y los hispano-musulmanes, a los que na Edá Media referíense nes poblaciones hispano-cristianes como moros; si qu'asina esta venceya nun paez tener nenguna base, sinón que ye una mera coincidencia nos nomes. 

Los moros tán presentes na toponimia de tol noroeste peninsular, esta figura tamién ye típica de la mitoloxía gallega, y sería l'equivalente masculín de l'Ayalga asturiana.

## Ver tamién

* Mitoloxía asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos
Lleón de Nemea

El **Lleón de Nemea** ye una criatura enxendrada por Ortos y Equidna. Allerciada pola monstruosidá del lleón, Equidna, dexolu cola so hermana la Esfinxe de Tebes al curiáu de la titánide Selene.

## El lleón y Heracles
Acabar col lleón neméu foi'l primer trabayu qu'Euristeu dio a Heracles. La diosa Hera en constante vengaza d'Heracles punxo al monstruu na rexón de Nemea, n'Argólida.

Heracles sorprende al lleón na faza d'un oteru, disimuladamente llanza un ataque coles fleches qu'Apolu-y diera p'acabar col trabayu, pero éstes nun dañen a la bestia yá que reboten na so pelleya. Entós, el lleón atrométese escontra Heracles quien evita l'asaltu y esti armáu col so garrote d'olivar golpía al lleón y dempués afuégalu, trés d'esto espelleya a la bestia emplegando les sos garres y vístese con ella. Al so retornu a Tirintu, Heracles llancia la pelleya pa Euristeu quien s'axoriza y diz que dexe los trofeos nes muries de la ciudá y nun vuelva falar con él, sinón col so heraldu, Copreu.

Zeus, apiadáu del fíu d'Edquina decide ponelu en cielu baxo la representación de la constelación del lleón, Leo.

Dicíen los mitos que'l lleón de Nemea atacaba como so hermana, la esfinxe, urliando con un soníu tán terrible qu'españaba los tímpanos del enemigu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fraxinus excelsior

El  ye una especie perteneciente a la familia de les oleacees. Ye un árbol nativu de la mayor parte d'Europa; dende la península ibérica, principalmente'l norte,​ hasta Rusia. 

## Hábitat
El so hábitat natural más septentrional atópase en Trondheim, Noruega, y el meridional, nel norte de Grecia. El fresnu alcuéntrase xeneralmente a plenu sol o en mediu la solombra, adáutase con facilidá al tarrén, incluso si ye frescu y escuru, soporta bien los llugares húmedos y con mal drenaxe. La Multiplicación realízase cola semiella y el tresplante de les plantes de 2-4 años.

## Descripción
Árbore altu, que algama hasta los 40 m. y un diámetru de tueru de 1 m. El tueru ye llisu y grisáu que se taya cola edá. 
Tien fueyes opuestes, compuestes d'ente 7 y 15 foliolos dentaos, color verde escuru. Pequeñas flores de color arroxáo, los sexos tan separtaos, pero dacuando apaecen hermafrodites. Floréz ente abril y mayu, nel hemisferiu norte. 
Ye de madera abondo duro, elástico, de color blancu nacaráu y apreciada na confecha de muebles.

## Propiedaes medicinales
* Los frutos, les fueyes, los raigaños y la corteza del fresnu tienen propiedaes llixeramente laxantes, diurétiques y antiinflamatories.
* De la savia que xurde de las firidas del tueru de dalgunes especies como'l *Fraxinus excelsior*, produzse una sustancia llaxante y edulcorante, emplegada nos alimentos pa neños y diabéticos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Novi Sad

**Novi Sad** (en serbiu *Нови Сад*, n'húngaru *Újvidék*) ye una ciudá asitiada a la vera'l ríu Danubiu nel norte de Serbia. 

Ye la capital de la provincia autónoma de Vojvodina. Cunta oficialmente con 231.798 habitantes, inda que cola población refuxada serbia de Bosnia y Herzegovina y Kosovu el númberu d'habitantes elévase a cerca de 341.625.

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Pontes de Novi Sad
Passer domesticus

El  ye un páxaru fácil d'atopar en toa Europa, na Península Ibérica ta perpresente so la subespecie *Passer hispanolensis* o gurrión, ya que ye la especie que nós más conocemos y cola que nos rellacionamos. 

## Descripción
Ye de pequeñu tamañu, con 15 cm de llonxitú y semeyáu al raitán. Esisten diferencies nel color ente machos y femes, asina aquellos presenten llombu de color prietu, la nucla castaña y la gorxa prieta, por embargu elles son de color más uniforme y fálta-yos el color prietu del plumaxe. Como curiosidá señalar que los tonos del color nel plumaxe camuden cuando'l páxaru nun s'atopa en llibertá.

## Nome común

## Hábitat
Ye enforma versátil y dende Europa, a traviés de les colonizaciones, espardióse pa tolos continentes habitaos. Ta presente nes urbes dao que busca abellugu nes construcciones humanes, amás nun ye migratoria polu que la so presencia ye continua y habitual.

## Alimentación
Ye  yá que s'alimenta por igual de granu, frutes ya inseutos. Dao la so facilidá d'adautación y la rapidez cola que se multiplica en dalgunos países, ta consideráu como una plaga mientres que n'otros la caza abusiva como frenu pal so desendolcu llevó a que tea perdiendo presencia d'una manera preocupante. En sieglos anteriores el gurrión introdúxose nos otros continentes como mediu de parar les plagues insectívores qu'asolaben les colleches.

## Cría
El gurrión ye ovíparu y tien una puesta continua, sacante los meses más duros del iviernu; tien de 4 a 6 güevos por puesta. Si nos decatamos de que tienen una vida permediu d' 8 años entederemos qu'en dalgunos llugares seya consideráu una verdadera plaga.

## Comportamientu

Acostumen baxar a tierra pa catar comida, dando bracaes, a diferencia de les palombes que faenlu a ablagos. Xinta inseutos y semientes, magar que tamién xinta borrayes del home, pola mor de la so allegancia con elli. En primavera tamién xinta caparines y flores.

Protexen con enfotu l'área alredor del ñeru, tantu d'otres tribes comu de la so mesma. Los machos arremeten escontra otros machos y les femes faen lo mesmu con otres femes. 

En xeitos urbanos, tienen más enfotu col home que nes aldees. Siempre s'afaya próximu de xeitos anigaos; cais, parques, xardinos, praos, huertos o faciendes.

Ye un páxaru sedentariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Prensa escrita

La **prensa escrita** ye'l conxuntu de publicaciones periódiques impreses que contienen información escrita sobro eventos actuales.

Los periódicos pueden cubrir una amplia variedá de campos como política, negocios, deportes y arte, y dacuandu, inclúin materiales como columnes d'opinión, pronósticos del clima, reseñes de servicios locales, obituarios, avisos de nacencia, crucigrames, dibuxos animaos editoriales, historietes y conseyos.

La mayoría de los periódicos son empreses y paguen los sos gastos con una combinación d'ingresos per suscripción, venta de quioscu ya ingresos publicitarios. Les organizaciones de periodismu que publiquen periódicos suelen metonímicamente llamase periódicos.

Los periódicos publicáronse tradicionalmente en forma impresa (xeneralmente en papel baratu y de baxa calidá llamáu papel de periódicu). Sicasí, anguaño la mayoría de los periódicos tamién se publiquen en sitio web como periódicos en llinia, y dalgunos inclusive abandonaron por completu los sos versiones impreses.

Los periódicos desenvolviéronse nel sieglu XVII, como fueyes d'información pa comerciantes. A principios del sieglu XIX, munches ciudaes d'Europa, lo mesmo que d'América del Norte y del Sur, publicaron periódicos.

Dellos periódicos con gran independencia editorial, alta calidá periodística y gran circulación considérense periódicos de referencia.

## Formatos
La prensa de güei amuesa dous formatos:
*Prensa impreso en papel-periódicu
*Prensa dixital

## Tipos de prensa
Estrémanse los siguientes:
* Periódicu
* Selmanariu
* Revista

## Ver tamién
* Llista de prensa escrita n'asturlleonés
* Hemeroteca
* Quioscu
* Mediu de comunicación
* Noticia
* Periodismu
* Periodismu d'investigación
* Periódicu

## Referencies

## Enllaces esternos
Heracles

**Heracles** (na mitoloxía romana **Hércules**) ye'l nome d'un semidiós (dacuando consideráu héroe) de la mitoloxía griega. Yera fíu de Zeus y Alcmena, aquel sabedor de la infidelidá de la muyer tresformóse nel so esposu pa concebir a Heracles. So pá dotólu d'una fuercia maraviyosa y sobrehumana que lu averaba a los dioses.

Por mor d'esta infelidá del so cónyuxe, Hera siempre-y guardó un fuerte tarrecimientu a Heracles; d'esta miente, cuando taba en bierzu la diosa unvió-y dos culiebres pa que lu mataran, pero la descomunal fuercia del semidiós fizo que pudiera afogales. 

Tamién diz un mitu que siendo neñu taba mamando de so ma, y a esta arramóse-y una gota de lleche, que foi la que creó la Vía Lláctea. Hai que se decatar de que la pallabra galaxa provién del griegu *galasias*, que significa llacteu.

Cuando yera adultu aidó a Tebes na so llucha colos minios, y como la so fuercia foi decisiva pa ganar, el rei de Tebes concedió-y por esposa a la so fía Mégara; esta dio-y tres fíos pero Hera nun escaecía qu'Heracles yera una prueba viviente de la traición de Zeus. Asina que fizo alloquecer al fíu del so maríu, y neses Heracles asesinó a la so muyer y los sos fíos. Cuando tornó a la cordura decidió facer penitencia, pa lo que visitó al so primu Euristéu, que-y mandó les Dolce Llabores.

Representábaselu vistíu colos pelleyos del lleón de Nemea al que mató y espelleyó coles sos propies manes.

## Les Dolce Llabores
# Afogar al lleón de Nemea.
# Matar a la hidra de Lerna.
# Algamar el ciervu de los cuernos d'oru.
# Cazar el xabaril d'Erimantu.
# Llimpiar les cortes d'Augías.
# Acabar colos páxaros del llagu Estínfalu.
# Adomar el güe xabaz de Creta.
# Furtar les xegües del rei Diomenes de Tracias.
# Vencer a les amazones y coyer la cincha d'Hipólita.
# Matar a Xerión y furta-y los sos rabaños.
# Furtar les mazanes d'oru del Xardín de les Hespérides.
# Dir a buscar a Cerberu y llevalu a Euristéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rea

**Rea** (del griegu Reia que significa *fluxu menstrual* o *facilidá nel partu*) yera na mitoloxía griega una de les titánides, fía de Gaia y Uranu, foi la reina de los dioses na dómina de los Titanes, tamién llamada Edá d'Oru. Ente los romanos taba representada por Ops.

Casóse col so hermanu, tamién titán, Cronos con quien gobernó a los dioses y humanos y con quien tuvo a los dioses olímpicos; como Cronos fuera avisáu de qu'un de los sos fíos acabaría con él igual qu'él fixo con so pa, decidió comer a la so proxenie. Entós, Rea decidió salvar al so fíu más pequeñu, Zeus, pariendo na islla de Creta, llugar de proteición de la divinidá, y dexándolu criar pola cabra Amaltea. Esti col tiempu fadría xusticia y derrocaría a so pa obligándolu antes a vomitar a los sos hermanos.

Representábasela nun carru tirada por dos lleones, tamién pola lluna anque nun fuera parte de la triada llunar, formada por Selene, Hécate y Artemisa; esta representación nun carru fizo que n'Asia Menor munches vegaes fuera fusionada cola diosa Cibeles.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nueva Orleans

**Nueva Orleans** (, ) ye la ciudá de más grande de Louisiana, nos Estaos Xuníos. Ye tamién el principal puertu del ríu Mississippi. La so población ye de . Destruyóla parcialmente'l furacán Katrina en 2005.

Nueva Orleans ye una ciudá multicultural del sur de los Estaos Xuníos, altamente conocida poles sos folixes y la música y la cocina.

Nueva Orleans fundáronla colonizadores franceses dirixíos por Jean Baptiste Lemoyne, Señor de Bienville, en 1718, col nome de **Nouvelle-Orléans**. El sitiu escoyéronlu por ser un llanu natural cerca del ríu Mississippi. Nueva Orleans convirtióse na capital de la Luisiana francesa en 1772.

## Furacán Katrina

A finales d'agostu de 2005, el furacán Katrina, de categoría cuatro, tocó tierra nel estáu de Louisiana y arrasó l'este de la ciudá. Los fuertes vientos dañaron la infraestructura física de la ciudá y provocaron inundaciones. Gran parte de los diques que separaben la ciudá del llagu Pontchartrain rompieron pola fuercia del aire y les agües colaron pa la ciudá. Como resultáu, Nueva Orleans quedó somorguiada casique dafechu. El 30 d'agostu Kathleen Blanco, gobernadora de Louisiana, ordenó la evacuación total de la ciudá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuadonga

**Cuadonga** (*Covadonga* en castellanu) ye un llugar y una parroquia del conceyu asturianu de Cangues d'Onís. Ta asitiada nos Picos d'Europa y según diz la lleenda ellí tuvo llugar la primer victoria de los cristianos sobre los moros nel sieglu VIII. La parroquia tien una estensión de , y una población de . 

Anguaño ye un santuariu dedicáu a la Virxe de Cuadonga.

## Toponimia
El significáu de «Cuadonga», vien de *Cova d'onnica* quier dicir "la fonte la cueva". El deriváu **onnika* "fonte" entama nel célticu **onna* "ríu" y confecha na zona abondos hidrónimos como Güeña (< *onna), Isongu (< *Isonniko) "fonte del ríu Is", Triongu (< *Trionniko)"tres fontes", Candongu (< *Kandonniko)"fonte clara", etc.

La versión que fai venir el nome del llatín «Cova Dominica», o «Cueva de la Señora» (por tar el llugar consagráu a la Vírxe de Cuadonga) ye imposible, y n'asturianu habría dao «*Covadominga».

## Sitios
* El Colláu Gustiu
* El Mesón
* El Repelao 
* L'Aguañaza
* La Granxa
* Les Llanes
* Los Collaos

## Ver tamién
* Batalla de Cuadonga
* Virxe de Cuadonga
* Basílica de Cuadonga

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina de Covadonga
El Comercio

**El Comercio** ye un periódicu xixonés, el segundu más lleíu d'Asturies dempués de La Nueva España y el segundu más antiguu de la comunidá dempués de 'El Oriente de Asturias'. Tien la so sede na cai diario El Comercio, 1 de Xixón, con delegaciones n'Avilés, Uviéu y Llanes. Ta dirixíu por Ángel M. González.

Fundóse'l 2 de setiembre de 1878 por un grupu de navieros y industriales a partir de l'alquisición de la imprenta ‘La Comercial', na cai Corrida. El diariu tenía una tirada de 600 exemplares. Demientres la Guerra Civil les sos instalaciones usáronse pa publicar el diariu socialista *[[Avance]]*. Tres de la guerra, tuvo dificultaes pa volver a ponese en marcha, anque al final consiguiólo y convirtióse nún de los periódicos más importantes d'Asturies nos años 1950.

Dende 1995 forma parte del Grupo Vocento. En 1996 mercó'l diariu *[[La Voz de Avilés]]*, anque caltién-y la cabecera pa esa comarca. 

Anguaño tien 160.000 llectores diarios.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de 'El Comercio'
* Páxina de 'La Voz de Avilés'
Camus

Con **Camus** podemos referinos a:

*Albert Camus, ensayista, narrador y autor de teatru francés ganador del Premiu Nobel de Lliteratura en 1957.
*Matilde Camus, escritora española. 

## Referencies