open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bávaru septentrional

El **bávaru septentrional** (en bávaru *Nordboarisch*) ye un dialeutu del idioma bávaru, xunto col bávaru central y el bávaru meridional.

Esti dialeutu fálase principalmente nel Altu Palatináu, anque non na so capital, la ciudá de Ratisbona, que ye una zona de fala bávara central según una encuesta llingüística realizada a finales de la década de 1980. Según esta mesma encuesta, el bávaru septentrional tamién se fala na Alta Franconia, según en zones de l'Alta y la Baxa Baviera y pela redolada d'Eichstätt y Kelheim. Cuando se fixo la encuesta inda permanecíen dellos falantes na República Checa, na so mayoría concentraos alredor de les llocalidaes d'Aš y Železná Ruda, pero considerando'l tiempu que pasó dende entós ye probable que'l dialeutu yá s'escastara neses zones. Según Ethnologue, en 2005 había 9.000 falantes de bávaru na República Checa, anque non específica si ser de la variedá septentrional.

Según la mesma encuesta, el dialeutu tien una alta vitalidá nes zones onde se fala, a pesar de que la mayoría de falantes ser tamién d'alemán. Nel sur del área llingüística del bávaru septentrional considérase que tien más prestíu la variedá central, por eso les traces septentrionales nun son tan patentes como nel norte, onde los falantes suelen tener un acentu bávaru septentrional bastante marcáu cuando falen n'alemán.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Sprechender Sprachatlas von Bayern'' (*Atles Llingüísticu Faláu de Baviera*, con mapes dialeutales del llibru *Kleiner Bayerischer Sprachatlas* y grabaciones sonores)
* ''DiWA - Digitaler Wenker-Atles'' (*Atlas Digital Wenker*)
Alta Baviera

**Alta Baviera** (n'alemán: *Oberbayern*) ye una de les siete rexones alministratives en que ta estremáu l'estáu alemán de Baviera. Ta asitiada na parte sureste de Baviera. Al norte llenda cola Baxa Baviera, al sur y al este con Austria y al oeste con Franconia y Suabia. Una parte de l'actual Alta Baviera pertenecía orixinalmente a Franconia. En 1970 y nel marcu d'unes reformes territoriales, la mancomunidá de Eichstätt foi integrada na Alta Baviera. La so capital ye Múnich. La so superficie ye de 17.529 km². En 2001 tenía 4.138.402 habitantes.

## Subdivisiones alministratives

### Distritos
La rexón de Oberbayern ta estremada en distritos y en distritos municipales.
* Distritos:
# Altötting
# Bad Tölz-Wolfratshausen
# Berchtesgadener Land
# Dachau
# Ebersberg
# Eichstätt
# Erding
# Freising
# Fürstenfeldbruck
# Garmisch-Partenkirchen
# Landsberg
# Miesbach
# Mühldorf
# Múnich
# Neuburg-Schrobenhausen
# Pfaffenhofen
# Rosenheim
# Starnberg
# Traunstein
# Weilheim-Schongau

### Distritos municipales
# Ingolstadt
# Múnich
# Rosenheim

## Ver tamién
* Baxa Baviera
* Alta Franconia
* Altu Palatináu
* Baxa Franconia
* Franconia Media
* Suabia
* Universidá de Múnich

## Referencies

## Enllaces esternos
* http://www.regierung.oberbayern.bayern.de/
* http://www.landkreisnetz.de/OBERBAYERN/ (Karte)
Baxu alemánicu

El **baxu alemánicu **(n'alemán *Niederalemannisch*) ye un dialeutu del alemánicu, una llingua altoxermánica cimera. Les sos variedaes namái son parcialmente intelixibles pa los xermanofalantes non alemánicos.

## Subdialeutos

Los dialeutos del baxu alemánicu estrémense tradicionalmente en dos subgrupos: el **alemánicu del llagu de Constanza** (*Bodenseealemannisch*) o alemánicu central (*Mittelalemannisch*) y el **alemánicu del Rin Cimeru** (*Oberrheinalemannisch*) o **baxu alemánicu** en sentíu estrictu (*Niederalemannisch*):

* **Alemánicu del [[llagu de Constanza]]** (*Bodenseealemannisch*):
** * Vorarlbergisch* (norte de Vorarlberg)
** *Allgäuerisch* (sur d'Algovia)
** *Baar-Alemannisch* (Baar)
** *Süd-Württembergisch* (sur de Württemberg)
* **Alemánicu del [[Rin Cimeru]]** (*Oberrheinalemannisch*):
** Dialeutu de Basilea (*Baseldeutsch*, enclave llingüísticu dientro del altu alemánicu)
** *Badisch* (dialeutos del norte de Markgräflerland)
** Alsacianu (*Elsässisch*), faláu en Alsacia (Francia)
** Dialeutos del baxu alemánicu de la Selva Negra 
** Coloniero, faláu en Venezuela

## Carauterístiques
La principal carauterística qu'estrema al baxu alemánicu del altu alemánicu ye la retención de la /k/ xermánica. Asina, *kalt* ("fríu") pronúnciase *kalt* en baxu alemánicu y *chalt* n'altu alemánicu.

## Ortografía
(Lo que sigue ye específicu de los dialeutos falaos na zona de Friburgu de Brisgovia)

**Vocales:**

**Consonantes:**

Igual que nel alemán estándar, coles siguientes particularidaes:
* kh ye una  aspirada;
* ng ye una velar nasal ;
* ngg ye una velar nasal siguida por una plosiva velar ;
* ph ye una  aspirada;
* th ye una  aspirada;
* z representa  (nel alemán estándar ).

## Artículos
**Artículos definíos:**

**Artículos indefiníos:**

## Sustantivos

* Clase I: Plural = Singular (p.ej. Ääber --> Ääber)
* Clase II: Plural = Singular + Umlaut (p.ej. Bach --> Bächer; Baum --> Baim)
* Clase IIIa: Plural = Singular + -y (p.ej. Man --> Esquite; Ags --> Agse)
* Clase IIIb: Plural = Singular + -"y (p.ej. Frosch --> Fresche; Vader --> Väder)
* Clase IVa: Plural = Singular + -er (p.ej. Lyyb --> Lyyber; Schùg --> Schùger)
* Clase IVb: Plural = Singular + -"er (p.ej. Wald --> Wälder; Blad --> Bleder)
* Clase V: Ensin plural (p.ej. Chees; Zemänd)
* Clase VI: Ensin singular (namái plural) (p.ej. Bilger; Fèèrine)

**Diminutivos:**
* El sufixu estándar ye -li (p.ej. Aimer --> Aimerli)
* Si la pallabra acaba en -l, el sufixu ye -eli (p.ej. Dääl --> Dääleli)
* Si la pallabra acaba en -el, el sufixu ye -i (p.ej. Degel --> Degeli)
* Si la pallabra acaba en -y, esaníciase la -y y añader -li (p.ej. Bèère --> Bèèrli)
* Les regles pa la formación de diminutivos pueden ser bastante complexes y amás dependen de la rexón. Delles vegaes los diminutivos riquen *umlaut* y otres vegaes non.

## Axetivos

**Declinación débil**

**Declinación fuerte**

**Comparativu**
* El sufixu estándar ye -er (p.ej. fèin --> fèiner)

**Superlativu**
* El sufixu estándar ye -(y)schd (p.ej. fèin --> fèinschd)

**Irregular**

## Númberos

## Referencies
Fráncicu central

**Fráncicu central** o **franconio central** () ye un términu llingüísticu qu'arrexunta delles variedaes del alemán central occidental. La zona del fráncicu central toma una amplia banda del centro-oeste d'Alemaña, este de Bélxica, Luxemburgu y Lorena (Francia).

L'área llingüística del fráncicu central nun tien de confundir se cola rexón alministrativa bávara de la Franconia Media, onde se falen dialeutos fráncicos orientales.

## Subgrupos
El fráncicu central suel estremase en tres subgrupos:

* Ripuario (faláu nel estáu alemán de Renania del Norte-Westfalia, nel este de Bélxica y na parte suroriental del Limburgu neerlandés);
* Fráncicu moselano (nos estaos alemanes de Renania-Palatináu y Sarre, nel este de Bélxica y na Lorena francesa);
* Luxemburgués (en Luxemburgu y árees estremeres de Bélxica y Francia).
N'ocasiones inclúi'l luxemburgués dientro del fráncicu moselano, y otres vegaes considérase-y como un grupu separáu. La Comunidá Germanófona de Bélxica inclúi los dialeutos ripuarios y fráncicos moselanos. Los dialeutos fráncicos centrales formen parte del *continuum *renano que toma dende l'área del so fráncicu, al noroeste, hasta la zona de los dialeutos fráncicos renanos, al sureste.

## Isogloses
La llamada llinia de Benrath, que va d'Eupen a Düsseldorf, establecióse como la llinia divisoria ente los dialeutos baxofráncicos y los dialeutos fráncicos centrales. Tolos dialeutos fráncicos centrales tán al sur d'esta isoglosa.

## Ver tamién
* Baxu fráncicu
* Altu fráncicu
* Fráncicu oriental
* Fráncicu renanu

## Referencies

## Enllaces esternos
Fráncicu renanu

El **fráncicu renano** o **franconio renano** (n'alemán *Rheinfränkisch*) ye una familia de dialeutos del alemán central occidental. Entiende los dialeutos alemanes que se falen en rexones del oeste de los estaos de Sarre, Renania-Palatináu y Hesse, n'Alemaña. En Francia, falar na parte oriental del departamentu del Mosela, en Lorena, y nel norte del departamentu del Baxu Rin en Alsacia.

La zona del fráncicu renano llinda al norte cola llamada llinia de Sankt Goar, tamién conocida como llinia "das/dat", que lo dixebra del fráncicu moselano. Al sur llenda cola llinia del Meno o llinia de Speyer, que lo dixebra de los dialeutos altoxermánicos superiores.

## Subgrupos
*Hessiano (*Hessisch*)
*Alemán palatín (*Pfälzisch)
***Westpfälzisch* 
***Kurpfälzisch* 
***Vorderpfälzisch*
*[[Fráncicu renano de Lorena]] (*Lothringer Platt*)
*[[Alemán de Pennsylvania]] (*Pennsilfaanisch Deitsch*)
**Hunsrückisch* (namái nel sur del [[Hunsrück]])

==Estensión xeográfica==
Fálense dialeutos fráncicos renanos:
* n'[[Alemaña]]:
** nel Estáu de [[Sarre]]:
*** valle del [[Blies]] ([[Blieskastel]], [[Homburg]], [[Neunkirchen]])
*** distritu de [[Sarrebruck]]
** nel Estáu de [[Renania-Palatináu]] ([[alemán palatín|palatín]])
*** na mayor parte del [[Palatináu renano]] ([[Pirmasens]], [[Ludwigshafen]])
*** rexón de [[Mainz]]
** nel Estáu de [[Hesse]] ([[dialeutos hessianos|hessiano]])
* en [[Francia]]:
** en [[Lorena (Francia)|Lorena]] ([[fráncicu renano de Lorena]]):
*** na cuenca minera lorenesa ([[Forbach]], [[Saint-Avold]], [[Freyming-Merlebach]], [[Creutzwald]], [[L'Hôpital]], [[Carling]]) 
*** nel valle del [[Sarre (ríu)|Sarre]] ([[Sarreguemines]])
*** nel [[país de Bitche]] 
*** nel país de [[Sarrebourg]] 
** en [[Alsacia]]:
*** [[Alsace Bossue]] (rexón de [[Sarre-Union]], [[Drulingen]], [[La Petite-Pierre]]) 
*** En [[Dambach]] y [[Obersteinbach]]

==Carauterístiques==
*El fráncicu renano estremar del [[alemánicu]] y del [[alemán estándar]] pol fechu que nun esperimentó la mutación consonántica que tresforma la "p" en "pf":
**Pa "mazana" y "llibra" va dicise *"Appel"* y *"Pùnd"* y non *"Apfel"* y *"Pfund"*.
*Sicasí, al igual que'l so vecín alemánicu, tresformó la "p" final en "f", por casu na pallabra *"ùff"* ("en" o "sobre"). En fráncicu luxemburgués ye *"op"*.
*El fráncicu renano estremar del fráncicu moselano pol fechu que nun esperimentó la mutación consonántica que tresforma la "t" en "s" a la fin de les pallabres: el pronome interrogativu "qué" dizse *"was"* ente qu'en fráncicu moselano dizse *"wat"''.
Bávaru central

El **bávaru central** (en bávaru *Mittlboarisch*, n'alemán *Mittelbairisch*) ye un dialeutu del idioma bávaru. Falar na Baxa y l'Alta Baviera, al sur del Altu Palatináu, nel Flachgau, na Alta Austria, la Baxa Austria y en Viena (vease *[[Bávaru vienés]]*). En zones estremeres del Tirol, Salzburgu (ensin el Flachgau), l'Alta Estiria y Burgenland fálense variedaes del subdialeutu bávaru central meridional.

Esti dialeutu tien muncha influencia sobre los dialeutos bávaros meridional y septentrional, yá que cuasi toles grandes ciudaes del área llingüística del bávaru atópase na zona del Danubiu, lo que fai que'l bávaru central tenga un gran prestíu inclusive fuera de les árees onde se fala. Les diferencies rexonales ente les variedaes de les tierres baxes del Danubiu ente'l ríu Lech y el Leitha son polo xeneral menores qu'ente los distintos valles que componen el dominiu del bávaru meridional.

## Carauterístiques
Una carauterística xeneral d'esti dialeutu ye que les consonantes oclusives sordes como "p", "t", "k" se sonorizan como "b", "d", "g", por casu *Bèch*, *Dåg*, *Gnechd *(en alemán estándar *Pech*, *Tag*, *Knecht*). Sicasí, la *k-* caltiénse sorda si va en posición inicial delantre d'una vocal (por casu en *Khuá *(vaca)*, en *alemán estándar *"Kuh"*). Amás les pallabres acabaes en *-n* tienden la nasalizar la vocal precedente, sumiendo amás la "n" final como en *kôô* (n'alemán estándar *"kann"*, tamién ensin nasalizar *ko*) o *Môô* (n'alemán estándar *"Mann"*, tamién ensin nasalizar *Mo*). La nasalización o non de la vocal depende de cada rexón.

## Subdialeutos
El bávaru central suelse estremar en bávaru central occidental (en bávaru *Westmittlboarisch*, tamién conocíu como "bávaru vieyu") y bávaru central oriental (en bávaru *Ostmittelbairisch*). La frontera ente los dos variedaes atopar n'arreyar Austria, anque por cuenta de la fuerte presión del dialeutu vienés ta moviéndose escontra la frontera ente Baviera y Austria. Les variedaes central septentrional y central meridional son de transición escontra los respeutivos dialeutos septentrionales y meridionales.

## Ver tamién
* Alemán d'Austria

## Referencies
Dialeutos hessianos

El **hessiano **(n'alemán *Hessisch*) ye un grupu de dialeutos del alemán central occidental, falaos nel estáu de Hesse (Alemaña central). El dialeutu más similar al hessiano ye l'alemán del Palatináu (*Pfälzisch*) de la subfamilia fráncica renana. Sicasí, los dialeutos de Hesse tienen carauterístiques que los estremen d'otros dialeutos centro-occidentales.

## Dialeutos
El hessiano puede subdividise en cuatro dialeutos principales:

* Hessiano septentrional (alredor de la ciudá de Kassel);
* Hessiano central (zones de Marburgu y Gießen);
* Hessiano oriental (alredor de Fulda);
* Hessiano meridional (alredor de Darmstadt).

Pa entender esta división hai que tener en cuenta la hestoria de Hesse y el fechu de qu'esti estáu ye la resultancia d'una reforma alministrativa.

## Hessiano meridional
; Cambeos consonánticos
Les consonantes de cutiu anídiense. Por casu, *Äpfel* n'alemán estándar ("mazanes") pasa a *Ebbel *en hessiano.

## Ver tamién
* Llingües franconies
* Baxu alemán

## Referencies

## Enllaces esternos
* Dialeutos hessianos  (n'alemán)
Turinxu

El **turinxu** (n'alemán *Thüringisch*) ye un grupu de dialeutos del alemán central oriental que se falen en grandes partes del estáu federáu de Turinxa al norte del Rennsteig, nel suroeste de Saxonia-Anhalt y tamién en territorios estremeros de Hesse y Baviera. Ta próximu al altu saxón, que se fala principalmente nel estáu de Saxonia, polo qu'a dambos se -yos suel considerar como un únicu grupu dialeutal, el turinxu-altu saxón.

## Historia
El turinxu surdió alredor del añu 1100 mientres el fenómenu migratoriu conocíu como *[[Ostsiedlung]]*, cuando pobladores de Franconia, Baviera, Saxonia, y Flandes instalar n'árees del este del ríu Saale enantes habitaes por eslavos polabios.

## Carauterístiques
El dialeutu turinxu carauterizar por un arredondio de les vocales, el debilitamientu de consonantes del alemán estándar (la lenición de les consonantes "p", "t," y "k"), una diferencia marcada na pronunciación del soníu "g" (más común en zones del norte de Turinxa y en Saxonia-Anhalt), y una entonación melódica bien idiosincrática. La segunda mutación consonántica manifestar de manera distinta con al respective de otres zones nes que se falaba altu alemán. En munches pallabres, la "b" pronúnciase como "w," "v", o "f". Por casu, la pallabra *"aber"* (pero) pronúnciase *"awer"*.

## Dialeutos turingios

Subgrupos según la dialeutoloxía alemana:
* Turinxu central, faláu alredor de la capital Erfurt, Gotha, y Ilmenau
* Turinxu septentrional, alredor de Mühlhausen y Nordhausen
** Dialeutu d'Eichsfeld
* Turinxu oriental, faláu alredor d'Eisenberg y Altenburg según nes árees vecines de Naumburg, Weissenfels y Zeitz, en Saxonia-Anhalt
* Turinxu suroriental, alredor de Schleiz, Greiz, Saalfeld y Gera, según alredor de Ludwigsstadt, na vecina Baviera.
Otres variantes:
* Turinxu del Ilm, alredor de Rudolstadt, Jena, y Weimar
* Turinxu nororiental, faláu alredor d'Artern según nes árees vecines de Querfurt, Halle y Merseburg, en Saxonia-Anhalt
** Dialeutu de Mansfeld
* Turinxu occidental, alredor de Bad Salzungen y Eisenach, con transiciones al fráncicu del Meno (Henneberg) y a los dialeutos hessianos orientales.

## Referencies
Alemán centroriental

El **alemán centroriental** o **alemán central oriental** (n'alemán *Ostmitteldeutsch*) ye un términu xenéricu qu'arrexunta los dialeutos orientales del alemán central non fráncicos.

Los dialeutos centrales orientales fálense principalmente nel sur de los estaos federaos orientales&nbsp;(zona que de cutiu se denomina&nbsp;Alemaña Central), esto ye,&nbsp;Turinxa, Saxonia y el sur de Saxonia-Anhalt. Amás, tamién se falen en zones fronterices de Baviera, Hesse, Baxa Saxonia y Brandeburgu, y d'antiguo en Silesia y Bohemia.

## Dialeutos
L'alemán centroriental falar en grandes árees de lo que güei se conoz como Alemaña Central (*Mitteldeutschland*). Entiende:
* Turinxu (*Thüringisch*)
* Altu saxón (*Obersächsisch*)
* Erzgebirgisch
* Lausitzisch-neumärkisch
Y tamién:
* Alemán silesiu (*Schlesisch*) (cuasi estinguíu)
* Altu prusianu&nbsp;(*Hochpreußisch*) (cuasi estinguíu)

## Particularidaes
Como resultáu de la espulsión de los alemanes tres la Segunda Guerra Mundial, munchos falantes de dialeutos centrales orientales de les antiguos territorios orientales d'Alemaña (Silesia, Prusia Oriental y Sudetes) fuxeron escontra l'oeste d'Alemaña, onde afixeron el so dialeutu. Como resultancia, dellos dialeutos centrales orientales (como'l silesiu) tán güei práuticamente estinguíos.

## Ver tamién
* Alemán central occidental

## Bibliografía
* Keller, R. E. (1960) *German Dialects: phonology and morphology*. Manchester U. P.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alemán silesiu

El **alemán silesiu** o **so silesiu** (*Schläsche Sproache*/*Schläs'sche Sproche*, n'alemán: *Schlesisch*), ye una variedá llingüística del alemán falada en Silesia. Anguaño l'área atópase principalmente nel suroeste de Polonia pero tamién al nordeste de la República Checa y n'Alemaña oriental. Los dialeutos del grupu tán cuasi estinguíos.

## Historia
Nel so orixe, l'alemán silesiu apaeció nel sieglu XII como derivación del altu alemán mediu con una fuerte influyencia del altu alemán, del altu saxón, del fráncicu oriental, el turinxu y el silesiu. Los habitantes de Silesia podríen ser descendentes de los colonos que llegaron nel sieglu XIII procedentes de l'Alta Lusacia, Saxonia, Turinxa y Franconia.

Dempués de la Segunda Guerra Mundial, les autoridaes comunistes locales prohibieron l'usu de la llingua. Dempués de la espulsión de los alemanes de Silesia, la llingua y la cultura alemanes cuasi sumieron de Silesia cuando foi incorporada a Polonia en 1945. Les autoridaes polaques prohibieron l'usu del alemán. Inda güei hai sentimientos atopaos tantu ente polacos como nos alemanes, principalmente por cuenta de los crímenes de guerra nazis como de la espulsión y la llimpieza étnica de los alemanes étnicos de los antiguos territorios orientales d'Alemaña que fueron cedíos a Polonia pol Alcuerdu de Potsdam.

L'alemán silesiu nun tien nengún tipu de reconocencia llegal del Estáu polacu, a pesar de que la minoría alemana en Polonia llogró cierta reconocencia dende la cayida del comunismu'l 1991 y la entrada de Polonia na Xunión Europea. L'alemán silesiu puede estremase nes variedaes *Gebirgsschlesische Dialektgruppe*, *Südostschlesische Dialektgruppe*, *mittelschlesische Dialektgruppe*, *westschlesische Dialektgruppe* y *neiderländische Dialektgruppe.* El *nordostböhmische Dialektgruppe* tamién forma parte del silesiu.

L'alemán silesiu foi la llingua na que s'escribieron les poesíes de Karl von Holtei y Gerhart Hauptmann mientres el sieglu XIX.

## Referencies

## Enllaces esternos

*
*
*Ueber deutsche Dialectforschung: Die Laut-und Wortbildung und die Formen der Schlesischen Mundart (n'alemán)
Llingües xermániques orientales

Les **llingües xermániques orientales** yera una subfamilia de la familia de les llingües xermániques. La llingua xermánica oriental de la que se caltuvieron testos ye'l góticu; otros idiomes que se suponen xermánicos orientales inclúin el vándalu, el burgundiu y el góticu de Crimea. Esti postreru caltener hasta'l sieglu XVIII.

A partir de los datos de Jordanes, Procopio, Pablo'l Diáconu y otros, pruebes llingüístiques y evidencies na toponimia y arqueolóxiques, créese que la tribus xermániques orientales (vándalos, burgundios, godos, rugios y otros), falantes d'estes llingües, emigraríen dende Escandinavia a la zona entendida ente l'Oder y el Vístula ente los sieglos VII y IV e.C. Ello ye que la influencia escandinava en Pomerania y el norte de Polonia a partir del sieglu III y d'equí p'arriba foi tan considerable qu'esta rexón ye dacuando incluyida na cultura de la Edá del Bronce nórdico (Dabrowski 1989:73).

Tamién hai evidencies arqueolóxiques y toponímiques de que los burgundios moraron na isla de Bornholm en Dinamarca (en nórdicu antiguu *Borgundarholm*).

Les tribus xermániques orientales taríen rellacionaes coles tribus xermániques septentrionales, emigraren d'Escandinavia nel este de Elba (vándalos, burgundios, godos, rugios y otros).

## Ver tamién
* Pueblos xermánicos
* Llingües xermániques

## Referencies
Idioma vándalu

L**'idioma vándalu** foi una llingua xermánica oriental y probablemente bien rellacionada col idioma góticu. Foi faláu pol pueblu vándalu, coles sos ramificaciones d'asdingos y silingos, dende'l so orixe na mariña báltica ente'l ríu Vístula y el Óder, pasando pola so migración al traviés de la Galia y Hispania xunto con otros pueblos (visigodos, alanos y suevos), hasta'l so establecimientu nel reinu vándalu nel norte d'África en 429, nos territorios del antiguu Estáu púnicu.

Bien pocu sábese sobre la llingua vándala que nun seya un pequeñu númberu de nomes propios d'orixe vándalu n'español. 

L'epigrama *De conviviis barbaris* contién un fragmentu nuna llingua xermánica que dellos autores envaloren que podría ser vándalu, a pesar de que'l fragmentu mesmu diz tar en góticu. Esto pudo debese a que dambos idiomes yeren xermánicos orientales y taben bien rellacionaos. El fragmentu diz:

Na *Collatio Beati Augustini cum Pascentio ariano* del seudo Augustín atopamos la frase: ***Froja armes*** ('Señor, ten piedá').

Mientres los sieglos XVI, XVIII y XIX, creíase que los eslovenos de Prekmurje, Somogy y Vas yeren descendientes de los vándalos. N'húngaru, llatín y otros documentos, el Idioma prekmuru (dialeutu del eslovenu) denominar idioma vándalu.

## Ver tamién
* Llingües xermániques orientales

## Referencies
Idioma burgundiu

L**'idioma burgundiu** foi una llingua xermánica oriental, faláu pol pueblu burgundiu dende'l so supuestu orixe en Bornholm, pasando pola so migración a Pomerania (actuales Polonia y nordés d'Alemaña), hasta'l so establecimientu definitivu nes rexones gales de Burgundia y Sapaudia (aproximao los territorios de les actuales rexones de Renania, Borgoña y parte de Saboya).

Poco se sabe d'esta llingua. Caltiénense dellos nomes propios de los burgundios, y delles pallabres de dialeutos actuales de la zona paecen derivar de l'antigua llingua burgundia, pero de cutiu ye difícil estremar éstes de les pallabres d'otru orixe xermánicu; sicasí, de la forma moderna d'estes pallabres rares vegaes ye apropiáu deducir enforma sobre esti antiguu idioma. Esisten munches especulaciones sobre la influencia xermánica que tuvo'l burgundiu sobre los modernos dialeutos francoprovenzales tres la incorporación al reinu de Francia del so área d'influencia.

## Ver tamién
* Llingües xermániques orientales

## Referencies
Góticu de Crimea

**El góticu de Crimea** foi un dialeutu del góticu faláu polos godos crimeos en dellos llugares aisllaos de Crimea (agora Rusia, reclamáu por Ucraína) hasta finales del sieglu XVIII.

Dellos fragmentos d'esti idioma sobrevivieron: toa nuesa conocencia basar nuna carta del sieglu XVI del embaxador flamencu Ogier Ghiselin de Busbecq, quien da una llista d'unes ochenta pallabres y una somera descripción de la so gramática.

Esta llingua ye casi universalmente reconocida como góticu daos les sos traces fonolóxiques: la pallabra *ada* "güevu" ("egg" n'inglés), por casu, amuesa la típica intensidá del protoxermánicu **-jj-* en *-ddj-* (como'l góticu ulfiliano *iddja* "foi" del protogermano **ejjon*), proviniendo del protogermano **ajja-*.

Hai delles correspondencies ente'l góticu ulfiliano y el crimeo, incluyendo /sk- /> /ʃ-/ (*schedit*, *schietn*, de *skeiniþ*, *skiutan* ["relluma"]) 

Los viquingos pueden afayar la so presencia, yá que *[[Gutasaga]]* rellata qu'una tercer parte de los habitantes del Gotland tuvieron que dexar la islla p'asitiase en tierra de griegos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Trabayu de Busbecq en llatín
Dialeutu de Berlín

El **Dialeutu Berlinés** o a cencielles **Dialeutu de Berlín** ye'l nome col que s'identifica la fala del Área metropolitana de Berlín. Carauterízase por un humor xubíu de tonusobremanera la fala de los barrios (*Kiez*) de Berlín llámase-y pol nome de "Focicu Berlinés". El berlinés nun ye solo un Dialeutu, sinón más bien un amiestu de munchos distintos dialeutos que desenvolvieron la llingua. El desenvolvimientu del berlinés viose afeutáu nel so desenvolvimientu especialmente pol fala del estáu de Brandeburgu, orixinalmente nel Margraviato de Brandeburgu falábase Baxu alemán. La espresión más fuerte del baxu alemán ye esti "nuevu" dialeutu del área urbana de Berlín, que presenta nomes, llamatos, etc, que nun s'atopen fora d'este. El 8 d'abril de 2010 empezar a publicar el periódicu B.Z., escritu dafechu nel Dialeutu de Berlín.

## Historia

La ciudá de Berlín allugar na zona de la Llinia de Benrath (contraría a la parte de la Llinia Speyer) dende la so fundación nel añu de 1237 y recibió influencia del Baxu alemán y del Alemán central. Col entamu del 1300 y dende 1500 cola inmigración de flamencos belgues al área del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, reforzóse la fala de berlín col Baxu alemán del este, amosando cambeos importantes nel so papel de Xíriga. La resultancia foi un amiestu de diversos dialeutos separaos del Alemán estándar (*[[Hochdeutsch]]*), con una clara base d'alemán mediu y un fuerte Sustratu llingüísticu del baxu alemán. Solo apocayá esti nuevu dialeutu estender a la contorna del campu, onde se caltuviera hasta entós el baxu alemán del este. El berlinés tien dellos paralelismos col Dialeutu de Colonia (*Kölnisch*), que tamién se vio afeutáu pol amiestu de dellos dialeutos y una fuerte inmigración mientres sieglos.

Hasta'l Sieglu XVIII foi común como xíriga el Dialeutu de la Marca de Brandeburgu, pero foi depués compensáu col desplazamientu pol alemán central con una base de Saxón antiguu. Esta evolución llingüística tamién se vio n'otros dialeutos del baxu alemán, entemeciéndose en llingües Pidgin que se desenvolvíen de cutio por aciu la vida cotidiana y los negocios. L'acabante formar dialeutu compensáu, que yera bien similar al berlinés de güei, estender per tol área del baxu alemán (Carauterizar por pallabres como ick (ich) det (das), wat, doof).

## Ver tamién
* Gramática del Berlinés

## Enllaces esternos
* Diccionariu Berlinés - Alemán

## Referencies
Malayu

El términu **malayu** (o **melayu**) tien una connotación cultural, demográfica y xeográfica rellacionada col Sureste d'Asia, cuantimás cola parte insular del mesmu.

## Historia
El términu ye bien antiguu, ye probable que'l pueblu malayu usara'l términu pa referise a sigo mesmu hai más de 2.000 años. Antiguos testos hindús como'l Ramayana y el Vayú puraná del s.III, llamen a Sumatra la *Islla malaya* (en sánscritu: *Malayadvipa*).

Nel s.VII constituyóse'l Reinu Melayu y en 1347 l'estáu de *Malayapura*. Nel llibru Los viaxes de Marco Polo, úsase la pallabra *Malauir* pa referise al sur de la península de Malaca.

## Usos
### Llingüística
***[[Idioma malayu]]** o bahasa melayu: Tradicional llingua franca y la más importante de la rexón.
***[[Llingües malayu-polinesies]]**: Grupu de llingües austronesies, llamáu asina pol llingüista Wilhelm von Humboldt nel s. XIX, rellacionando asina les llingües d'Indonesia coles del Pacíficu.
***[[Llingües maláyiques]]**: Subgrupu de llingües a la que pertenez el malayu.

### Demografía
***[[Etnia malaya]]**: Pueblu austronesiu de Borneo, Sumatra y la península de Malaca.
*'''Malayu''': Como xentiliciu equivalente a *[[malayu]]*, anque menos usáu qu'ésti.
***[[Raza malaya]]**: Conceutu antropolóxicu usáu nos sieglos XVIII y XIX pa referise a los pueblos del Sureste d'Asia.

### Xeografía
***[[Archipiélagu malayu]]**: Nome modernu de la rexón d'Insulindia, equivalente a la parte insular del Sureste asiáticu.
***[[Península malaya]]**: Sinónimu de *península de Malaca*, al sur d'Indochina.
***[[Borneo Malayu]]**: Usáu pa referise a la Malasia Oriental.

### Bioloxía
*Caparina malaya
*Plátanu malayu
*Osu malayu
*Tapir malayu
*Tigre malayu
*Puercoespin malayu

## Términos derivaos
***[[Malasia]]**: Deriva de Malaysia. En 1850 l'inglés George Samuel Windsor Earl propunxo llamar a la rexón *Melayunesia* (islles de los malayos) o *Indunesia*, decantándose pola primer alternativa.
*'''Malaca''': Relativu a la rexón malaya.
***[[Malgaxes|Malgax]]**: Deriva de *malagasy*, nome nativu que probablemente vien de los malayos que colonizaron Madagascar .

## Ver tamién
*Federación Malaya
*Unión Malaya
*Emerxencia de Malaya
*Confrontación indonesiu-malaya
*Ketuanan Melayu
*Dólar de Malaya
*HMS Malaya (01)

## Referencies
Árabe magrebín

**Árabe magrebín** ye un términu que cubre les variedaes del árabe faláu nel Magreb, incluyendo Marruecos, Tunicia, Arxelia y Libia. N'Arxelia, el magrebín enséñase como una materia independiente en virtú de la colonización francesa, y esisten dellos llibros de testu. Los falantes del magrebín llamen a la so llingua *[[dariya]]* (tamién escritu *darija*), que significa "dialeutu". Ye principalmente usáu como llingua falada; la comunicación escrita faise principalmente en árabe estándar, anque esisten múltiples iniciatives pa regular el so usu escritu. 

El dariya ye usáu pa casi tou tipu de comunicación oral, según en noveles de televisión o anuncios publicitarios en Marruecos y Tunicia. El dariya carauterizar por tener munchos préstamos de les llingües europees coloniales del norte d'África, incluyendo Francia y España, según por una evolución independiente, debida probablemente en gran midida, al sustratu bereber y llatín.

La llingua magrebina usa la *n-* pa la primer persona del singular en verbos, estremándose asina de les árabes d'oriente próximu y del árabe estándar. Con frecuencia usen préstamos del francés (en Marruecos, Arxelia y Tunicia), castellán (en Marruecos) ya italianu (en Libia y en menor midida en Tunicia) y afaen eses pallabres a la morfoloxía y la gramática magrebina. Yá que escasamente úsase formalmente por escritu, nun esiste un estándar d'esti conxuntu de modalidaes del dariya polo que puede camudar de forma rápido ya integrar nuevu vocabulariu de les llingües vecines. Esto ye daqué similar a lo qu'asocedió col Inglés mediu, dempués de la conquista Normanda.

Lingüísticamente, el árabe andalusí y el árabe sicilianu —y por tanto'l so descendiente'l maltés— son consideraes variedaes cercanes o integrantes del magrebín, pero cuando se fala d'idioma modernu suelse dar una definición xeográfico y llindao al Magreb o norte d'África.

## Ver tamién
* Árabe dialeutal:
** Árabe arxelín
** Árabe marroquín
** Árabe tunecín
** Árabe libiu
** Árabe andalusí (†)
* Pre-Hilaliano:
** Árabe de Jebli
** Árabe de Jijel
** Árabe sicilianu (†)
*** Idioma maltés (deriváu del árabe sicilianu, pero influyíu por léxicu del sicilianu, italianu, francés, y más apocayá, inglés)
* Beduín:
** Árabe hassaniya
** Árabe saḥarianu

## Referencies

## Bibliografía
* Singer, Hans-Rudolf (1980) “Das Westarabische oder Maghribinische” en Wolfdietrich Fischer y Otto Jastrow (eds.) *Handbuch der arabischen Dialekte*. Otto Harrassowitz: Wiesbaden. 249-76.
Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa

El **Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa** (en maltés *il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti*) ye un organismu creáu pola "*llei sobre la llingua maltesa*" (en maltés *Att dwar l-ilsien Malti*, n'inglés *Maltese Language Act*) del añu 2005.

Hasta l'añu 2005 la estandarización de la ortografía tuvo apurrida a l'Academia del Maltés (en maltés *Akkademja tal-Malti*), función qu'agora cumple'l Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa.

El Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa ye miembru de la Federación Europea d'Instituciones Nacionales de la Llingua.

El so actual presidente ye'l profesor Ray Fabri (a partir de 2013), académicu de la Universidá de Malta.

## Oxetivos
Los oxetivos según l'artículu 5 de la llei son:
# La promoción de la llingua maltesa tantu en República de Malta como n'otros países, y #
Reglamentar la ortografía, actualizándola y estableciendo la manera correuta d'escribir les pallabres y frases qu'entren na llingua maltesa. 
El Conseyu Nacional de la Llingua Maltesa nun tien como oxetivu prescribir una norma correuta de la llingua y la mesma llei asígnalu como funciones principales de desenvolver y fortalecer la posición de la llingua maltesa en tolos ámbitos de la sociedá, amás de collaborar con otros organismos qu'escuerran oxetivos similares nel espardimientu de la llingua.

## Referencies

## Ver tamién
* Alfabetu maltés

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial (en maltés ya inglés)
Idioma mam

El **Mam** ye una llingua maya
falada nel noroeste de Guatemala por aproximao mediu millón d'habitantes. Tamién ye falada na zona sureste del estáu de Chiapas, Méxicu na zona de la frontera. Pertenez al tueru maya y ye la tercera más falada d'esta familia d'idiomes mayes.

## Alfabetu

La Xunta Directiva de la Comunidá Llingüística Mam (COLIMAM), con base al artículu 28 incisu d) de la Llei de l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala (ALMG) Decretu 65-90 y nel artículu 45 incisu i) del Reglamentu de la mesma, realizó consultes y talleres cola participación de persones con amplia conocencia en Llingüística, educación billingüe, sociu-llingüística y organizaciones mayes toos nativu-falantes del idioma mam en 1994, con cuenta de estandarizar l'alfabetu d'esa llingua.

L'alfabetu ortográficu pa la escritura del idioma mam ta compuestu por 32 lletres (5 vocales y 27 consonantes), nel orde siguiente:
 
a, b', ch, ch', y, i, j, k, k', ky, ky', l, m, n, o, p, q, q', r, s, t, t', tx, tx', tz, tz', o, w, x, ẍ, y, '.

## Bibliografía

* 
* IDIOMA+MAM Alfabetu Ortográficu del Idioma Mam según la ALMG n'archivu formatu PDF

## Referencies




## Enllaces esternos

http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mam
Academia de Llingües Mayes de Guatemala

L**'Academia de Llingües Mayes de Guatemala**, que les sos sigles son **ALMG**, ye una organización del estáu de Guatemala que regula l'usu, la escritura y la promoción de les llingües mayes que tienen representación poblacional en Guatemala, según promover la cultura maya guatemaliana. Creada llegalmente el 18 d'ochobre de 1990 pol Congresu de Guatemala pol Decretu nᵘ&nbsp;65-90, Llei de l'Academia de Llingües Mayes de Guatemala.

Tán incorporaes les siguientes comunidaes llingüístiques mayes:

El 17 de xunu de 2003 amestóse la comunidá llingüística Chalchiteka.

El so trabayu foi dirixíu escontra la estandarización de los distintos sistemes alfabéticos n'usu, y la promoción de la cultura maya, al traviés de cursos d'idiomes mayenses y la formación d'intérpretes maya-español.

La so sede atópase en casar Crema, antigua residencia del ministru de Defensa.

## Ver tamién
* Llingües mayenses
* Idioma maya
* Academia de la llingua maya en Yucatán, Méxicu

## Referencies
Hipótesis macromaya

La **hipótesis macromaya** conxetura que podría esistir un parentescu alloñáu ente les llingües mayenses, les mixezoqueanas y les totonacanas. Toes estes llingües son orixinaries del área cultural conocida como Mesoamérica. 

Esta hipótesis tien una evidencia débil, y falta enforma de considerase definitiva. La hipótesis totozoqueana más acutada d'un parentescu ente la familia totonaca y la familia mixe-zoque considérase daqué más probable, y apurrióse nueva evidencia apocayá nel so favor.

## Introducción
Norman McQuown (1942) propunxo que les llingües mixe-zoque y les llingües mayes podríen tar rellacionaes. Anque hasta 1979 nun se fixo demasiao trabayu pa probala cuando Brown y Witkowski ellaboraron una llista de 62 cognaos y suxirieron correspondencies fonétiques ente dambes families. Estos autores propunxeron dos artículos nos que falaben d'un "filu mesoamericanu" compuestu pol mayense, el mixe-zoque y otres llingües mesoamericanes. Estes propuestes fueron examinandas por Lyle Campbell y Terrence Kaufman que refugaron la propuesta por cuenta de los errores metodolóxicos que detectaron, invalidando la mayor parte de los 62 cognados primeramente propuestos. Campbell y Kaufman esplicaron estes similaridades léxiques non como muestra de parentescu sinón como amuesa d'espardimientu léxicu y cultural dientro del área llingüística mesoamericana.

Sicasí, darréu Campbell suxirió qu'esisten otres evidencies que sofiten el posible parenesco ente'l maya, el mixe-zoque y el totonaco-tepehua. Anque inda se considera que la evidencia en favor de la hipótesis ye pequeña, y nun paecen probase correspondencies fonétiques regulares. Dellos autores suxirieron que tamién el idioma huave podría formar parte d'una macrofamilia xunto coles llingües anteriores, anque Campbell considera esto postreru pocu probable.

El proyeutu de comparanza sistemática automatizada ASJP detecta un ciertu númberu de coincidencies léxiques ente'l mixe-zoque y el totonaco-tepehua, pero refuga que paeza esistir una cercanía estadística del vocabulariu básicu del maya colos otros dos grupos. De fechu la distancia ente'l huave y el mixe-totonaco, paez menor que la esistente ente esti postreru y les llingües mayes. Magar les similareidades ente'l mixe-zoque y el totonaco-tepehua paecen dexar la reconstrucción d'un proto-totozoqueano, les similaridades del totozoqueano col huave o coles llingües mayes nun se probó rigorosamente y podríen debese a razones accidentales, de converxencia llingüística dientro del área mesoamericana o a préstamos léxicos, polo que tienen de ser tomaes con procuru y non necesariamente indiquen un parentescu real. Dende'l puntu de vista de la cercanía léxica tiense'l siguiente árbol cladístico:

## Comparanza léxica
La comparanza léxica de los numberales dexa reconstruyir les protoformas de les trés families, sicasí les formes reconstruyíes pa cada familia nun amuesen demasiaes similaridades:

## Referencies
### Notes

### Bibliografía
*
Alfabetu góticu

L**'alfabetu góticu** ye fundamentalmente una adautación del alfabetu griegu na so grafía uncial. 

Provién del alfabetu ulfilano creáu pol obispu Ulfilas. Amás contién tres caráuteres de uncial llatín y cinco runes xermániques. Cada lletra tien un valor numbéricu y dos d'elles nun tener nenguna otra función. La treslliteración nes obres científiques y didáctiques realízase aumentando en dos símbolos l'alfabetu llatín per mediu de la lligadura, *ƕ* *(h+v*) y la lletra *thorn*, *þ*, tomada del inglés antiguu. La notación de Wulfila yera ambigua: Un mesmu diagrama *ai* podía anotase, por casu, como [ai], [ɛ] o [ɛ̄]. La trescripción recurre a diacríticos p'allixerar les dificultaes de llectura.

Lleenda: Les llinies representen (1ª) la *grafía gótica*, (2ª) la *treslliteración*, (3ª) el *valor numbéricu*, (4ª) la *etimoloxía*. Esta última llinia apurre la lletra griega orixinal que'l so paecíu cola lletra gótica ye notable. Les lletres heredaes de les runes xermániques tán en color violeta, les que fueron tomaes del llatín n'azul. Los oríxenes propuestos son namái conxetures: esisten delles posibilidaes pal orixe de ciertes 
lletres, como la *r*, que podría provenir d'una runa.

## Unicode

**''Nota:** Pa poder visualizar estos calteres ye posible que l'ordenador precise una fonte unicode pal alfabetu góticu.''

Les respeutives grafíes en códigu unicode ordenaes alfabéticamente correspuenden a: 𐌰 𐌱 𐌲 𐌳 𐌴 𐌵 𐌶 𐌷 𐌸 𐌹 𐌺 𐌻 𐌼 𐌽 𐌾 𐌿 𐍀 𐍁 𐍂 𐍃 𐍄 𐍅 𐍆 𐍇 𐍈 𐍉 𐍊.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wazu Japan Fonts Gallery.(Inglés)
* Pfeffers Schriftarten páxina dedicada a fontes gótiques (Alemán ya Inglés)
Idioma tepehua

El **tepehua** ye una (macro)llingua indíxena falada nel oriente de Méxicu pola etnia tepehua. Esti grupu étnicu habita en delles comunidaes de los estaos de Veracruz, Hidalgo y Puebla. El tepehua forma parte de la familia llingüística totonacana col idioma totonaco, y nun tien de ser confundíu cola llingua uto-azteca llamada idioma tepehuán. 

El tepehua ye una llingua del área llingüística mesoamericana y amuesa dellos de les traces comunes a les diverses families que formen parte d'esta rexón. Xunto con otros sesenta y ocho llingües indíxenes de Méxicu y trescientes sesenta y cuatro variantes llingüístiques, ye reconocíu por llei como una llingua nacional en tol territoriu de la república mexicana, con igual validez que l'idioma español, que ye la llingua mayoritaria nesi país. 

## Dialeutos

## Morfoloxía
El tepehua ye una llingua aglutinante, onde les pallabres usen sufixos complexos pa una variedá de propósitos con dellos morfemes encadenaos.

## Referencies

## Ver tamién
*Llingües totonacanas
*Llingües de Méxicu
Llingües tahítiques

Les **llingües tahíticas** son un grupu de llingües que forma parte de la familia llingüística austronesia. Son falaes en delles islles de Polinesia Francesa, islles Cook y Nueva Zelanda. Acordies con *[[Ethnologue]]*, esti grupu ta constituyíu por siete llingües, incluyendo al maorí y al tahitianu.

Los falantes de les llingües tahíticas suman alredor de 200&nbsp;000 persones, de los cualos más de la metá son falantes de tahitianu, la principal de les llingües que s'usen nes islles de la Sociedá. La siguiente llingua n'importancia ye'l maorí, llingua oficial de Nueva Zelanda, que tien 60&nbsp;000 falantes. El tahitianu ye reguláu pola Academia Tahitiana (*Fare Baldida'a*).

## Llingües
* Tahitianu
* Tuamotu
* Maorí
* Rarotongano
* Penrhyn
* Rakahanga
* Austral

## Ver tamién
* Llingües austronesies
* Polinesia

## Referencies

## Enllaces esternos
* Language Family Trees «Language family trees. Tahitic», en *Ethnologue*, consultáu'l 20 de marzu de 2011.
Llingües malayo-polinesies centro-orientales

Les **llingües malayu-polinesies centru-orientales** son una caña de les llingües malayu-polinesies. Ta formada por 700 llingües distribuyíes al Este d'Indonesia (nes Moluques y al oeste de les Islles menores de la Sonda) y n'Oceanía al traviés de les llingües oceániques.

Les llingües más falaes son *bima* en Sumbawa con más de 600.000 falantes, *manggarai* en Flores con 650.000, *uab meto* en Timor Occidental con 670.000 y ''tetun'' en Timor con 800.000, ye amás la llingua nacional de Timor Oriental.

## Clasificación
Tán tradicionalmente estremaes nos grupos:
* Malayu-polinesiu central: Nes Moluques y Islles menores de la Sonda.
* Malayu-polinesiu oriental: Nes Islles del Pacíficu y el mar de Halmahera. 

Sicasí, versiones más actuales resten validez al grupu central. La filoxenia basada en porcentaxes de confiabilidad estrema en dos grupos y de la siguiente forma:
* Sumba-Flores: Islles menores de la Sonda orientales.
* Malayu-polinesiu centru-oriental nuclear: Moluques y Islles del Pacíficu y el mar de Halmahera. 

## Referencies
Llingües del Pacíficu central

El grupu de **llingües del Pacíficu central**, tamién llamáu llingües **fiyiano-polinesies**, ye característicu de la rexón Polinesia y de Fixi, y ye una caña de les llingües oceániques. Son 45 llingües clasificaes de la siguiente manera:

El mesmu analís amuesa que la mayor rellación d'esti grupu ta coles llingües micronesies, con un aproximamientu al 70%.

La mayor llingua ye'l fiyiano, con 450.000 falantes y pertenez al grupu fiyiano-oriental.

## Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintes cañes de llingües austronesies del Pacíficu central son:
:

## Referencies
Llingües rotumano-fixanes occidentales

Les llingües del grupu **rotumano-fiyiano occidental** son un grupu de llingües del Pacíficu central qu'inclúin les llingües fiyianas occidentales y la llingua rotumana.

## Componentes
* *[[Rotumano]]*: Llingua de la islla Rotuma.
* Llingües fiyianas occidentales
** *[[Namosi-Naitasiri-Serua]]*
** *[[Fixiano occidental]]*

## Referencies
Llingües polinesies

Les llingües **polinesies** formen parte de la familia austronesia y son carauterístiques de la rexón Polinesia.

Son cerca de 40 llingües, siendo les más falaes el samoanu, tongano, tahitianu, maorí y ḥawaianu. La so diverxencia ye relativamente recién, con una antigüedá d'unos 2000 años, polo que son evidentes les semeyances.

## Clasificación
Tradicionalmente considérense estremaes en dos rames:
* **Tónguico**: Llingües de Tonga y Niue.
* **Polinesiu Nuclear**:
** Llingües Polinesies Occidentales, en: Samoa, Tokeláu, Wallis y Futuna, Tuvalu y grupos polinesios de Micronesia (Kapingamarangi, Nukuoro) y Melanesia (pequeñes islles del nordeste de Papúa-Nueva Guinea y islles Salomón y dalgunes de Vanuatu y Nueva Caledonia).
** Llingües Polinesies Orientales, en: Ḥawai, Polinesia Francesa (Marqueses, Tuamotú, Australes), islles Cook (sacante'l pukapukano que ye del grupu occidental), maorí de Nueva Zelanda; y el idioma rapanui na isla de Pascua como la llingua más estremada.

Sicasí, investigaciones del 2000 y más recién, consideren al grupu polinesiu occidental (o *Samoic-outlier*) como parafilético. El siguiente árbol filoxenéticu de les llingües más importantes (2008), basar na rellación ente grupos según porcentaxes de confiabilidad:

## Comparanza léxica
La siguiente llista amuesa, una llista de cognaos en llingües polinesies, los datos presentaos de siguío vienen de diverses fontes (Churchward 1959 pal tongano y el pukui, Englert 1977 pal rapanui, Elbert 1986 pal ḥawaianu) ya ilustren la rellación de parentescu ente les seis llingües mentaes:
:

Los numberales reconstruyíos pa distintes cañes de llingües polinesies son:

## Referencies
Academia de la Llingua Mixteca

L**'Academia de la Llingua Mixteca** (en mixteco **Ve'y El to'un Sávi**, *Casa de la Llingua de l'Agua*) ye una asociación civil fundada nel añu de 1997 por un grupu d'activistes indíxenes pertenecientes a la etnia mixteca, col propósitu de promover l'usu de la so llingua madre (l'idioma mixteco) y crear mecanismos que dexen el so caltenimientu. Tien la so sede na Heroica Ciudá de Tlaxiaco, nel corazón de la Mixteca Alta oaxaqueña. 

## Obra
Dende 1990 trabayó nel diseñu y estandarización del alfabetu que s'emplega na educación en llingua mixteca de los neños nativos d'esa etnia (*Ndusu El to’un Savi*), collaborando inclusive cola Secretaría d'Educación Pública.

Tamién hai promovíu alcuentros d'escritores indíxenes y caltién llazos de cooperación con diverses organizaciones en Méxicu, Estaos Xuníos y otres partes del mundu, tal ye'l casu del Frente Indíxena d'Organizaciones Binacionales (FIOB), que tien una estación que tresmite dende California programación en llingua mixteca.

En 2012, l'Academia presentó un llibru de la llingua mixteca en Xayacatlán de Bravo, Puebla.

## Bibliografía
* Baldauf, Richard B. y Kaplan, Robert B. (eds, 2007) *Language planning and policy in Latin America*, vol. 1. Multilingual Matters. p. 149.

## Referencies