Bohonal de Ibor

**Bohonal de Ibor** ye un conceyu español na provincia de Cáceres, Comunidá Autónoma d'Estremadura. Asitiar ente'l ríu Tajo (norte) con bona parte del so términu somorguiáu sol banzáu de Valdecañas, el ríu Gualija (esti) y el ríu Ibor (oeste). Ye unu de los cinco pueblos que tres la creación de les Comunidaes Autónomes pasaron a denominase en xunto Los Ibores. Na actualidá pertenez a la mancomunidá del Campu Arañuelo.

## Símbolos

L'escudu heráldicu de Bohonal foi aprobáu por aciu la "Orde de 17 d'abril de 1995, pola que s'aprueba l'Escudu Heráldicu y la Bandera Municipal, pal Conceyu de Bohonal de Ibor", publicada nel Diariu Oficial d'Estremadura el 20 d'abril de 1995 y aprobada pol Conseyeru de Presidencia y Trabayu Joaquín Cuello, depués d'aprobar espedientes el conceyu'l 27 de xunu de 1994 y el 10 de xineru de 1995 y emitir informes el Conseyu Asesor d'Honores y Distinciones de la Xunta d'Estremadura el 8 de payares de 1994 y el 7 de marzu de 1995. L'escudu defínese asina:

## Xeografía física

### Llocalización
El términu municipal de Bohonal de Ibor tien les siguientes llendes:

### Clima

D'alcuerdu a los datos de la tabla de siguío y a los criterios de la clasificación climática de Köppen modificada Bohonal de Ibor tien un clima de tipu *Csa* (templáu con branu secu y calorosu).

## Historia

En mayu de 1404 dieron escritura na villa de Candeleda, d'una parte D. Juan de Zúñiga Bazan y Ablanéu, Conde de Miranda, y otros títulos, y de la otra l'Alcalde ordinariu de la villa de Talavera la Vieya en nome del Conceyu Xusticia y Reximientu de dicha villa y la so tierra, en virtú del poder que al mesmu tener concedíu; pola cual, y queriendo faer bien a tolos que taben avecindados na villa de y a los que dempués se avecindasen, dio-yos en censu perpetuu la devesa de la Retuerta, pagándo-y al añu per cada pareya dos fanegas de trigu y dos de cebada, y 50.000 maravedinos por que partieren les sos tierres y pudieren vender con dichu tributo: que darréu, los vecinos de Alija despoblaron esta villa y fundaron, la de Talavera la Vieya y pueblos de Bohonal y La Poveda nos mesmos terrenes de la devesa de la Retuerta.

Bohonal de Ibor formaba parte del Estáu de Miranda, na antigua provincia d'Ávila, en Castiella La Vieya.
**1785** Según les Rellaciones de Floridablanca, yera una Villa de Señoríu Secular con Alcaldes Ordinarios y col nome de **Boonal** y que xunto con Candeleda, Berrocalejo, Puebla de Naciádos, El Gordu, Talavera la Vieya, Valdeverdeja y El Torrico formaben l'Estáu de Miranda de la provincia d'Ávila.
A principios del sieglu XIX pasó a formar parte del poderosu Conceyu de Talavera de la Reina, pa volver a Ávila hasta 1833. A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional, pasando a formar parte de l'acabante crear provincia de Cáceres. Dende 1834 quedó integráu en Partíu Xudicial de Navalmoral de la Mata. Nel censu de 1842 cuntaba con 100 llares y 548 vecinos.
Según les rentes del cleru en 1822 del Arzobispáu de Toledo nel Volume 84 dizse que "El cura de Bohonal de Ibor, nel arciprestalgu de Talavera de la Reina, diz que'l curato ye bonu en caza, lleña y bones agües. De lo demás tien que surtise de fora, por non tenelo en pueblu. Nun hai probes de puerta en puerta."
Nel añu 1965 el so términu municipal amontar cola anexón de parte del términu de Talavera la Vieya, que sumió por cuenta de la construcción del Banzáu de Valdecañas.

## Demografía
Bohonal de Ibor tuvo la siguiente evolución demográfica dende 1900:


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.8)
 id:darkgrey value:gray(0.6)
 id:chigre value:rgb(1,0.75,0.4). 

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period= from:0 till:1800
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:white

BarData=
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2010 text:2010

PlotData=
 color:chigre width:20 align:left
 bar:1900 from:0 till:947
 bar:1910 from:0 till:1099
 bar:1920 from:0 till:1154
 bar:1930 from:0 till:1332
 bar:1940 from:0 till:1477
 bar:1950 from:0 till:1699
 bar:1960 from:0 till:1520
 bar:1970 from:0 till:996
 bar:1981 from:0 till:785
 bar:1991 from:0 till:627
 bar:2001 from:0 till:592
 bar:2010 from:0 till:558

PlotData=
 bar:1900 at: 947 fontsize:S text:947 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 1099 fontsize:S text:1099 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 1154 fontsize:S text:1154 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 1332 fontsize:S text:1332 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 1477 fontsize:S text:1477 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 1699 fontsize:S text:1699 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 1520 fontsize:S text:1520 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 996 fontsize:S text:996 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 785 fontsize:S text:785 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 627 fontsize:S text:627 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 592 fontsize:S text:592 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 558 fontsize:S text:558 shift:(-10,5)


## Patrimoniu

**Ilesia de San Bartolomé**

N'honor de San Bartolomé, el nuesu Santu Patrón; celébrase'l día 24 d'Agostu. Construyida a finales del sieglu XV y principios del XVI, l'edificiu ye de granitu, tien una sola nave, dixebrada de la cabecera por un arcu de mediu puntu, polo que la bóveda tien dos tramos: de cañón y lunetos el primeru, y de paños el segundu. Los materiales diverxen d'unos sectores a otru, nuna zona predomina la mampostería irregular, ente que n'otres sobresalen los sillares llabraos de granitu. Consta de dos puertes llaterales sencielles y de mediu puntu, una espadaña asitiada a los pies llevantada sobre un podiu y sobre la corona una bola d'estilu herreriano con una cruz de fierro nel so estremu, que-y apurre cierta guapura y harmonía.
Nos años 20 del sieglu XX alzóse una torre na zona de la cabecera pa instalar nella'l reló nel añu 1924 y una campana. Esta construcción difier del restu edificáu mayoritariamente nel sieglu XVI. Tuvo un artesonado de madera nel pasáu, qu'entá se caltenía nel añu 1960, pero por cuenta del so mala traza sustituyóse por otru techu tamién de madera. Anguaño asitiáronse trés vidreres na so ventanes con motivos alegóricos a los santos.
Atópase na archidiócesis de Toledo.

**Ponte de les Siendes**

Probablemente construyíu sobre una ponte anterior de la dómina romana, ta construyíu sobre'l ríu Ibor, de piedra, y marca la llende municipal ente Bohonal y Mesas de Ibor. La finalidá d'esta ponte yera'l pasu del ganáu na Dómina de la Mesta. Ta asitiáu en plena cañada occidental lleonesa.
N'otres dómines foi bien transitáu polos Carros de Vares” (de palu), pollinos y caballeríes con sacos de pimientos, trigu, cebada, pa moler nel molín d'agua.

**Ruines Romanes d'[[Augustobriga]]**

Templu romanu construyíu nel sieglu II dempués de Cristu, asitiáu sobre una plaza fuerte nel pueblu prerromanu de los Vettones. Pórticu d'un edificiu consideráu Curia (20,43 x 11,55 m) construyíu en granitu.

Atópase allugáu na marxe izquierda del ríu Tajo, sirve de Talaya al nuesu Pueblu apoderando'l Términu Municipal. Foi treslladáu piedra a piedra en 1963 dende Talavera la Vieya (Augustóbriga), d'onde procede, hasta'l so allugamientu actual xunto a la carretera de Navalmoral de la Mata a Guadalupe. El so allugamientu ta na marxe izquierda del Ríu Tajo y dixebra el conceyu de Peraleda de la Mata con Bohonal de Ibor.

Ye conocíu como los Mármoles, yá que el estuco que lo cubrir asonsañaba al mármol, qu'entá güei puede vese nes columnes los restos del estucado.
Cúntense diverses lleendes sobre estes ruines, y ye un distintivu pal nuesu pueblu y pal desapaecíu de Talavera la Vieya.

Sirve de reclamu turísticu pa les campañes de la Xunta d'Estremadura.

**Estanque de les Cañás (cañaes)**. Asitiáu na paraxa del Pibor.

**[[Ríu Ibor]].**

## Festividaes

**San Bartolomé** 

Patrón del Conceyu. Ye la fiesta del patronal del pueblu y celébrase el 24 y 25 d'agostu.

Les distintes Asociaciones participen y collaboren pal desenvolvimientu de Verbenes, Xuegos Populares y Misa y ofertorio con distintos dulces típicos y trabayos d'Artesanía realizaos por vecinos del conceyu.

**Romería n'honor a la [[Virxe de Guadalupe]]**

Celébrase'l segundu fin de selmana de mayu. L'Asociación de Les Muyeres Bohonalas, entamen la romería n'honor a la Virxe, cola realización d'una Misa campestre, degustación de dulces típicos como: floretas, perrunillas, rosques, prestiños, etc., y una llimonada, ufiertando pela tarde un baille, amenizado por Orquestes de la Zona.

**Antroxu**

Desenvuélvese siempres nel Miércoles de Ceniza, con degustación de sardines y torrendos na Plaza del Pueblu.

**Cruz de mayu** Quintos del Añu

Llevar a cavo'l primer fin de selmana de mayu. Los quintos del añu pinten una cruz nes puertes de les moces casaderes. Llanquen na Plaza un tueru d'un árbol d'aproximao 5 metros d'altor a manera de cruz onde asitien na interseición una gran corona y afátase con plantes y flores. Costume que se remonten a la de los Vettones, que teníen como simbolo relixosu al Sol, y que güei ye lo que quedó como la corona. Falamos pos d'una cruz celta.

## Referencies

## Enllaces esternos

* .