Ernst Mach

**Ernst Mach**  foi un físicu y filósofu austriacu, autor en llingua alemana.

## Trayeutoria
Ernst Mach nació en Chrlice, una ciudá independiente nel sieglu XIX, absorbida anguaño pela ciudá morava de Brno (güei na República Checa, pero, daquella, parte del Imperiu austriacu).

Estudió en Viena. Trabayó como caderalgu de matemátiques na Universidá de Graz y dende 1867 hasta 1895 como caderalgu de física esperimental na Universidá de Praga. Pasó a morar en Viena dende 1895, y llogró una especial atención dende 1900, siendo bien emponderáu y tamién bien aldericáu hasta 1908.

Sufrió un ataque cerebrovascular en 1897, que-y produció paralís parcial, polo qu'abandonó la Universidá en 1901. A pesar d'ello, foi escoyíu nel parllamentu austriacu y exerció el so cargu mientres doce años. Finó en Haar (Baviera).

## Apurras a la Física
Mach realizó importantes descubrimientos nos campos de la óptica, l'acústica y la termodinámica. Los sos trabayos alrodiu de la mecánica newtoniana tuvieron bastante importancia yá que con ellos rebatió en parte dicha teoría y en particular el conceutu d'espaciu absolutu.

Les sos tesis desempeñaron un papel importante na primer formulación de la teoría especial de la relatividá per parte d'Albert Einstein. Einstein lleó a Mach cuando yera estudiante y sentíase siguidor so en 1902, cuando vivía en Zurich y axuntábase regularmente colos sos amigos Conrad Habicht y Maurice Solovine: Einstein llogró que'l grupu lleera los dos llibros que Mach publicara hasta esa fecha: *El desenvolvimientu de la mecánica* (1883) y *L'analís de les sensaciones* (1886) Einstein reformuló en parte les idees de Mach acuñando'l términu de Principiu de Mach ("la masa inercial nun ye una carauterística intrínseca d'un móvil, sinón una midida del so acoplamientu col restu del universu"). Esti principiu implica que la esistencia de fuercies inerciales depende de la esistencia d'otros cuerpos colos qu'interactuar. Pero más tarde diose cuenta de que les idees machanas sobre les sensaciones, el so empirismu pos, pocu tenía que ver col trabayu de la física.

Mach estudió sobremanera la física de fluyíos a velocidaes cimeres a la del soníu, y afayó la esistencia de lo que dempués foi conocíu como conu de Mach. Trátase d'una onda de presión de forma cónica que parte de los cuerpos que se mueven a velocidaes supersóniques, esto ye, superiores a la del soníu. Afayó que la rellación ente la velocidá a la que se mueve'l cuerpu y la velocidá del soníu ye un factor físicu de gran importancia. Dichu factor conocer col nome de númberu de Mach, nel so honor. Una velocidá de Mach 2,7 significa que'l cuerpu mover a una veloci­dái 2,7 vegaes cimera a la d'arrobina­ción del soníu.

## Empiriocriticismo

Como filósofu, pos como tal tiénse-y (anque él dicía que namái yera un estudiosu), Mach refugó de forma contundente toa metafísica y relixosidá convirtiéndose por ello n'unu de los representantes más destacaos del positivismu anováu d'entamos del sieglu XX. Sostuvo que pa la ciencia nun hai declaración almitible nun siendo qu'ella seya empíricamente comprobable.

Con Richard Avenarius creó la corriente denomada *empiriocriticismo* o crítica de la esperiencia. Dambos propunxéronse "llimpiar" la concepción de la esperiencia de los conceutos de materia (sustancia), necesidá y causalidá, que concibieron como *apercepciones apriorístícas* (conceutos intelectivos) llexítimamente *asignaos* a la esperiencia. Consideraron que la llei fundamental de la conocencia ye la *economía del pensar*. Pero tal 'economía' foi criticada por Robert Musil al ser demasiáu imprecisa, nun momentu en qu'apaecieron munches publicaciones sobre él.

Caltuvieron dambos una representación del mundu como conxuntu de *elementos* - *sensaciones*; pos pa Mach habría un alcuerdu ente instintu, sensación y conceutu. Sostuvieron la teoría de la *coordinación de principiu*, esto ye, de la conexón indisoluble ente suxetu y oxetu: "Les ciencies naturales toes pueden namái presentar complexos de los elementos que llamamos pelo normal sensaciones. Trátase de les rellaciones esistentes ente estos elementos. La rellación ente A (calor) y B (llapada) pertenez a la física; la rellación ente A y N (nervios) pertenez a la fisioloxía. Nin una nin otra d'estes rellaciones esiste xebradamente; dambes esisten xuntes". Los sos pensamientos fueron criticaos por Lenin, nun escritu monográficu.

Nesi sentíu, puede trate en Mach un casu significativu del impresionismu vienés qu'apoderó en munches figures del pensamientu austriacu; el "yo", col so puntu de vista, resulta ilocalizable o atomizáu

## Obra
* *Einleitung in die Helmholtz′sche Musiktheorie*, 1866; *Sobre la teoría musical de Helmholtz*.
* *Optisch-akustische Versuche*, 1872; *Investigaciones ópticu-acústiques*.
* *Die Mechanik in ihrer Entwicklung*, Leipzig, 1883; *Desarrollu históricu-críticu de la mecánica*, Espasa Llibros, ISBN 978-84-239-6391-1.
* *Die Analyse der Empfindungen und das Verhältnis des Physischen zum Psychischen*, Jena, 1886; *L'analís de les sensaciones*, Alta Fulla Editorial, 1987, ISBN 978-84-86556-19-8 (traducíu yá en 1925).
* *Die Principien der Wärmelehre*, 1896. *Leccciones sobre teoría del calor*.
* *Populär-wissenschaftliche Vorlesungen*, 1896. *Lleiciones divulgatives sobre ciencia*
* *Über Erscheinungen an fliegenden Projektilen*, 1898
* *Erkenntnis und Irrtum*, 1905; *Conocencia y error* (tr. en 1946). Vease ''Erkenntnis und Irrtum''
* *Die Prinzipien der physikalischen Optik*, 1921

## Sobre Mach
* Robert Musil, *Beitrag zur Beurteilung der Lehren Machs und Studien zur Technik und Psychotechnik*, 1909 (Hamburgu, Rowohlt, 1980, ISBN 3-498-04271-8).
* Vladimir Illich Lenin, *Materialismu y empiriocriticismo*, 1908 (Planeta DeAgostini, 1986, ISBN 978-84-395-0266-1)
* John T. Blackmore, *Ernst Mach. His Work, Life, and Influence*, Berkeley & Los Angeles, University of California Press, 1972.
* Robert S. Cohen (ed.), *Ernst Mach. Physicist and Philosopher*, Kluwer Academic Publishers, 1975, ISBN 90-277-0016-8
* Joachim Thiele (eds.), "Wissenschaftliche Kommunikation. Die Korrespondenz Ernst Machs", Kastellaun, 1978.
* John T. Blackmore y Klaus Hentschel (eds.), *Ernst Mach als Aussenseiter*, Braumüller, 1985. Correspondencia
* Rudolf Haller y Friedrich Stadler (eds.), *Ernst Mach. Werk und Wirkung*, Viena, Hölder-Pichler-Tempsky, 1988.
* D. Hoffmann y H. Laitko (eds.), *Ernst Mach. Studien und Dokumente*, Berlín, 1991.
* V. Prosser y J. Folta (eds.), *Ernst Mach and the Development of Physics*, Praga, Univ. Carolina, 1991.
* John T. Blackmore (ed.), *Ernst Mach, a Deeper Look*, Dordreht, Kluwer, 1992.
* Karl von Meÿenn: *Die Großen Physiker Von Maxwell bis Gell-Mann*, Múnich, Beck, 1997, ISBN 3-406-41149-5.
* John T. Blackmore, Ryoichi Itagaki y Setsuko Tanaka (eds.), *Ernst Mach's Vienna 1895-1930*, Dordreht, Kluwer, 2001.
* Erik C. Banks: *Ernst Mach's World Elements. A Study in Natural Philosophy*, Berlín, Springer Netherland, 2003, ISBN 1-4020-1662-X.
* J. T. Blackmore, R. Itagaki y S. Tanaka (eds.), *Ernst Mach's Science*, Kanagawa, Tokai University Press, 2006.

## Referencies
.

## Ver tamién
* Principiu de Mach
* Númberu de Mach
* Máchmetro

## Enllaces esternos