open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Terror lila

El «**terror lila**» (n'inglés *Lavender Scare*, «terror lavanda», en referencia al color lavanda) fai referencia al mieu y a la persecución d'homosexuales na década de 1950, similar a la persecución de los comunistes, el llamáu *[[Macarthismo|Rede Scare]]*, el terror colorao». El nome de la persecución foi popularizáu por David K. Johnson basáu na asociación del color lavanda cola homosexualidá, y ye emplegáu nel so llibru ''The Lavender Scare: the Cold War Persecution of Gais and Lesbians in the Federal Government.

Por cuenta de que la comunidá psiquiátrica consideraba la homosexualidá como una enfermedá mental, homes y muyeres homosexuales yeren consideraos susceptibles de chantaxe, siendo polo tanto un riesgu pa la seguridá nacional». En 1950, el mesmu añu que'l senador Joseph McCarthy afirmó qu'había 205 comunistes escondíos nel Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos, John Puerifory, el subsecretariu d'estáu, afirmó qu'esistía un movimientu clandestín homosexual» nel Departamentu d'Estáu, asina que'l Gobiernu despidió a 91 emplegaos homosexuales por razones de seguridá. Por cuenta de la mayoría de los homosexuales na década de 1950 «taben nel armariu» y dalgunos taben casaos, McCarthey asumió que los comunistes chantajearían a los homosexuales nel gobiernu federal y forzar a revelar informaciones secretes nel Gobiernu d'Estaos Xuníos.

Irónicamente (pero non públicamente conocíu hasta décades más tarde), McCarthy contrató a un conseyeru xefe del so subcomité del Congresu que yera homosexual, Roy Cohn, anque nel armariu. Xuntos, McCarthy y Cohn fueron responsables de despidir a un ensame d'homes homosexuales que yeren funcionarios; dalgunos llegaron a perder les sos cases y la so familia, otros suicidáronse.

Suxiriéronse delles razones pal fenómenu del terror lila, incluyíu la creciente visibilidá de la homosexualidá, cambeos nel pensamientu conspirativo, una crisis percibida na masculinidad nos Estaos Xuníos y un esfuerciu políticu pa erradicar a los conservadores del New Deal. Otra razón yera que consideraben la homosexualidá tan inmoral como'l comunismu. Por cuenta de que los homosexuales actuaben con tanto secretu y rellacionábense en grupos zarraos, yeren consideraos como similares a los partisanos comunistes ya igual de vergonzosu.

## Ver tamién
* Homosexualidá nos Estaos Xuníos
* Fruit machine
* Roy Cohn
* Escándalu de Boise

## Referencies
The Woman-Identified Woman

***The Woman-Identified Woman*** (**La muyer identificada cola muyer**) ye un manifiestu de 10 párrafos escritu por Radicalesbians (Lesbianes radicales) en 1970. Primeramente foi distribuyíu mientres la protesta «Amenacia lavanda» (n'inglés: *[[lavender menace|Lavender Menace]]*) nel «Segundu congresu pa xunir a les muyeres» (n'inglés: *Second Congress to Unite Women*) el primeru de mayu de 1970 na ciudá de Nueva York, un momentu decisivu na hestoria del feminismu radical. Ta consideráu unu de los documentos fundadores del feminismu lésbicu.

Foi escritu y revisáu colectivamente por un grupu qu'incluyía a Artemis March, Lois Hart, Rita Mae Brown, Ellen Shumsky, Cynthia Funk, y Karla Jay, ente otres. Un grupu de lesbianes feministes radicales realizó una protesta mientres l'apertura del Congresu, mientres el que cortaron les lluces, apoderar de la plataforma d'oradores y el micrófonu y esplicaron cuan enoxaes taben pola esclusión d'oradores lesbianes del Congresu. Partieron copies a ciclostil del *The Woman-Identified Woman*, nel que razonaben que les lesbianes taben nel frente na llucha pola lliberación de les muyeres, porque la so identificación con otres muyeres desafiaba la definición tradicional de la identidá femenina en términos de compañeros sexuales masculinos. Espresaben que:

Asina, el sofitu a les lesbianes y un compromisu cola lliberación de les lesbianes yera para elles "absolutamente esencial pal ésitu y el cumplimientu de los movimientos de lliberación de la muyer."

## Testu completu en llinia
* "The Woman-Identified Women"  (1970). De *Documents from the Women's Liberation Movement*, Special Collections Library, Duke University.

## Bibliografía
* Jay, Karla (1999). *Tales of the Lavender Menace: A Memoir of Liberation* (ISBN 0-465-08366-8).
Tommaso Sgricci

**Tommaso Sgricci**  foi un actor italianu, célebre pol so talentu d'improvisación na traxedia.

## Biografía
Nacíu en Castiglion Fiorentino, na Toscana, nuna familia modesta, Tommaso Sgricci foi unu de los postreros herederos de la tradición de los *improvvisatori* italianos. Practicaba la improvisación dende la so infancia , consiguiendo vivir del so talentu a partir de 1813, añu nel qu'empezó la so vida de xires a lo llargo y anchu de toa Italia, ya inclusive nel estranxeru. Sabía crear la poesía bonal» como nengún otru, emplegando un llinguaxe poéticu italianu, compuestu de frases prefabricaes y alcordaes, qu'interpretaba de forma espectacular n'escena, declamando con tal rapidez que'l so auditoriu nun podía evaluar la calidá del versu.

Consiguía enllenar teatros enteros y recibía una acoyida delirante. Mientres estos espectáculos, xeneralmente convidaba al auditoriu a escribir temes sobre tarxetes: n'escoyendo una al azar, componía sobre l'escenariu una pieza entera en versu (pero ensin rima) y recitaba tolos papeles. Mientres una estancia en París en 1824, actuó delantre d'un grupu escoyíu ya improvisó con éxito dos traxedies en cinco actos sobre les temes «Bianca Cappello» y la Muerte de Carlos I». En 1825 improvisó delantre del Gran Duque de Toscana una traxedia sobre la Muerte de María Estuardo», con tal ésitu que, nel so entusiasmu, el Gran Duque concedió-y una pensión de 2400 llibres.

El so ésitu dexó-y non despintar el so homosexualidá y creó al so alredor un arume sulfuroso d'escándalu qu'estelaba al públicu. Lord Byron, que lo conció en Rávena, escribió en 1820: «Sgricci ta equí ya improvisa con muncho ésitu. Tamién ye un sodomita célebre, un personaxe que ta bien lloñe de ser tan respetáu n'Italia como tendría de selo, pero rir en llugar de glaya-y, y les muyeres dicen que ye una pena pa un home de tal talentu.»

El mayor escándalu producir en 1819, cuando nel visu de la so gloria, foi a Roma pa ser coronáu poeta nel Capitoliu, pero foi espulsáu de los Estaos Pontificios pocos díes antes de ser honráu. La esplicación oficial foi que criticaría'l gobiernu del papa, pero les males llingües dicíen que violaría « a Apolo por detrás.»

Cola so carrera en cayente, retornó en 1826 a Florencia, onde la proteición del Gran Duque garantizar la impunidá, a pesar de la vixilancia policial a la que foi sometíu.

## Fuentes
*
*Giovanni Dall'Orto, «Sodoma all'improvviso», en *[[Babilonia (revista)|Babilonia]]* n°. 133 (mayu de 1995).
*Pietro Giordani, «Dello Sgricci et degl'improvvisatori in Italia», en *Opere*, volume 1, Florencia, 1851
*Ugo Viviani, *Un xeniu aretino, Tommaso Sgricci, poeta tragico y improvvisatore*, Arezzo, 1928.
*Carlo Pocci, «Sgricci Tommaso, cenni critico-biografici», en *Rivista italiana del teatru*, 15 de xunetu de 1943.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tresmisoxinia

La **tresmisoxinia** (n'ocasiones trans-misoxinia) ye una interseición ente la transfobia y la misoxinia. El términu foi acuñáu por Julia Serano nel so llibru de 2007 *Whipping Girl* y usáu pa describir la discriminación única qu'enfrenten les muyeres trans y les persones non binaries nel espectru transfemenino de xéneru por causa del camientu de que la feminidad ye inferior y esiste principalmente pal beneficiu de la masculinidad», y de forma que la transfobia intensifica la misoxinia engarrada poles muyeres trans (y viceversa). La tresmisoxinia ye un conceutu central nel transfeminismo y ye comúnmente vistu na teoría feminista interseccional. Delles feministes nieguen la esistencia de la tresmisoxinia, yá que acrediten que les muyeres trans nun son del xéneru femenín.

## Causes

La tresmisoxinia ye xeneralmente entendida como frutu de la creencia social de que los homes son cimeros a les muyeres. En *Whipping Girl*, Julia Serano escribe que la esistencia de les muyeres trans ye vista como una amenaza pa una xerarquía de xéneru centrada nel home, na que se supón que los homes son meyores que les muyeres y que la masculinidad ye cimera a la feminidad.» La teórica sexual Judith Butler fai ecu d'esta hipótesis, afirmando que l'asesinatu de muyeres tranxéneru ye «un actu de poder, una manera de reafitar la dominación [...] L'asesinatu establez al asesín como soberanu nel momentu que mata.»

Les muyeres trans tamién son vistes como una amenaza a la heterosexualidá de los homes cisxéneru. Reparóse n'obres artístiques que muyeres tresxéneru como Dil, de la película de 1992 *[[Xuegu de llárimes]]*, invoquen la indignación y la transfobia masculina nel públicu cuando la so supuesta «verdadera» masculinidad ye revelada, siendo calificaes col axetivu de «engañadores».

## Rellación cola transfobia
La tresmisoxinia ye distinta a la transfobia en cuantes que la tresmisoxinia centrar na discriminación de les muyeres trans en particular. Transfobia ye un términu más xeneral que cubre un espectru mayor de discriminación y opresión escontra toles persones tresxéneru independientemente del so xéneru. Julia Serano escribe en *Whipping Girl*:«*Cuando la mayoría de chancies feches a cuenta de les persones trans centrar en "homes con vistíos" o "homes que quieren cortase'l pene", eso nun ye transfobia - ye tresmisoxinia. Cuando la mayoría de violencia y d'agresiones sexuales escontra persones trans son dirixíes escontra les muyeres trans, eso nun ye transfobia - ye tresmisoxinia*»

## Ver tamién
* Transfobia
* Misoxinia
* Interseccionalidad
* Discriminación

## Referencies
Tommaso Cavalieri

**Tommaso Cavalierie,** dacuando escritu **de’ Cavalieri** o **dei Cavalieri**  foi un aristócrata, dibuxante y coleicionista d'arte italianu, conocíu por haber sío discípulu y l'oxetu d'innumberables sonetos de Michelangelo.

## Vida y obra
Tommaso Cavalieri foi un discípulu de Michelangelo, col qu'aprendió dibuxu. Sobre'l so orixe según sobre la so primer formación nun esisten datos. En 1532 aprendió a dibuxar col Maestru, llegando a algamar una cierta maña. De la rellación maestru-alumnu desenvolver nos años siguientes una sólida amistá, lo que-y valió a Cavalieri una gran reputación. Gracies a esa fama, foi escoyíu en 1548 como unu de los diputaos de la *fabbrica* del capitoliu, responsable de la instalación de los *fatsi capitolini* nel Palaciu de los Conservadores.

Al traviés de Michelangelo tamién entró en contautu con innumberables otros artistes del so círculu, de forma que llueu empezó a formar una coleición esquisita de dibuxos, de la que s'atopen numberoses fueyes na Biblioteca Real del Castiellu de Windsor. Llueu empezó a conoce-y -y como un gran conocedor del arte, que yera llamáu como conseyeru espertu pol papa y munchos cardenales.

Michelangelo dedicó a Tommaso Cavalieri numberosos sonetos, que, arriendes del so calter íntimu, fueron señalaes como índiz d'una rellación amorosa ente dambos. La tesis ye de naturaleza especulativa y nun se dexa demostrar por nengún documentu contemporaneu.

## Referencies

## Bibliografía
* *Thieme-Becker*: *Cavalieri, Tommaso dei*, tomu 6, 1912, p. 217
* Susanna Partsch: *Cavalieri, Tommaso de*', en: *Allgemeines Künstlerlexikon*, tomu 17, 1997, p. 363

## Enllaces esternos

* 
* 
* 
*
Tuntenstreit

Denominar como **Tuntenstreit** («engarradiella de maruxos») a un discutiniu sobre la estratexa dientro del movimientu de lliberación gai alemán ente 1973 y 1974.

## Entamos
El conflictu españó nel alcuentru de Pentecostés de 1973 en Berlín Occidental. Na manifestación entamada pol *[[Homosexuelle Aktion Westberlin]]* (HAW) como final del alcuentru, participaron unes 700 persones, ente los que s'atopaben homosexuales de Francia ya Italia que se manifestaron vistíos de muyer. Pa esti comportamientu amuyeráu taba estendida la espresión *Tunte* («maruxu»). La crítica d'esti comportamientu provocatible per parte de dellos homosexuales dientro del movimientu de lliberación LGBT convertir nun discutiniu sobre la estratexa del movimientu.

## Desenvolvimientu y consecuencies
La resultancia del *Tuntenstreit* foi la división del HAW nuna ala «integracionista» de marxistes ortodoxos y una fracción radical de «feministes». 

Pa los primeres, la represión de la homosexualidá yera una reliquia precapitalista» y non una carauterística intrínseca de la sociedá burguesa. Por cuenta de que la integración de los homosexuales na sociedá paecía posible en cualquier momentu, considerábase la xera principal de los «homosexuales socialistes» la llucha por una solidaridá activa cola minoría homosexual dientro del movimientu obreru y el desenvolvimientu ente los homosexuales de la consciencia de que la mayoría d'ellos pertenecía a los asalariaos esplotaos.

Los radicales refugaben la política de minoríes», que, pa ellos, tendría como resultáu'l caltenimientu del heterosexismo imperante. Esti heterosexismo taría marcáu por una violenta distinción de los roles sexuales y una latente identificación homosexual ente los homes. Dende esti puntu inicial desenvolvieron la demanda d'un movimientu gai autónomu, en llugar de cayer en xestos d'humildá frente a los collacios heterosexuales, queríen desenvolver posiciones propies que la izquierda política tendría d'incluyir nel so programa.

## Ver tamién
* Movimientu de lliberación LGBT
* Allgemeine Homosexuelle Arbeitsgemeinschaft (AHA)
* Historia de la homosexualidá n'Alemaña

## Bibliografía
* *Tuntenstreit. Theoriediskussion der Homosexuellen Aktion Westberlin*. Verlag Rosa Winkel, Berlin, 1975.
* Michael Glas: *Die Schwulenbewegung in der Bundesrepublik Deutschland – politische Ziele und Strategien*, trabayu de magíster de la Universidá Erlangen-Nürnberg 1993 (Recensión en llinia sobre'l ''Tuntenstreit'')
Ufficiali di Notte

Los ***Ufficiali di Notte*** (n'asturianu: «Oficiales de Nueche») fueron un tribunal florentín que s'encargaba de la represión de la homosexualidá masculina, actividá que, por ser clandestina, efectuábase sobremanera de nueche, d'ende la denominación del tribunal. Nun se conoz nengún casu nel qu'esti tribunal actuara sobre muyeres.

Foi creáu pol reximientu florentín en 1432 y tuvo activu hasta'l 29 d'avientu de 1502. Taba compuestu por seis miembros. Toos teníen de ser homes casaos, mayores de 45 años y escoyíense por periodos d'un añu. 

Les denuncies por sodomía llegaben de forma anónima, en papeles que se depositaben nes urnes distribuyíes con esi envís pela ciudá. Los archivos de los Ufficiali di Notte apurrieron a los historiadores datos bien pervalibles sobre la homosexualidá na dómina: asina, por casu, que los implicaos en tal práctica yeren d'edá nueva (ente 1478 y 1502, más del 80% de los acusaos teníen menos de trenta años) y que'l rol pasivu solía correr al cargu de los más nuevos, ente que los activos yeren los adultos. 

Magar el so llabor represor y punitivo, los *Ufficiali di Notte* nun s'estremaron pola so crueldá y, ello ye que supunxeron una meyora al respective de los castigos aplicaos enantes en Florencia. Anque ente les penes establecíes inda taben vixentes la capadura y la muerte na foguera, na mayoría de les sos condenes castigar con una multa. Contabilizáronse unes 2.500 condenes por sodomía nos rexistros de los *Ufficiali di Notte* mientres tol tiempu de la so esistencia (nel postreru terciu, de 1478 a 1502, hubo 4.062 acusaciones; calcúlase qu'unos 12.500 homes en total fueron acusaos ante esti tribunal).

Ente los encausaos destaca Leonardo da Vinci. El 8 d'abril de 1476 presentóse una denuncia anónima contra delles persones, por sodomía peracabada col mozu de 17 años Jacopo Saltarelli. Amás de Leonardo, ente los otros acusaos taben Bartolomeo di Pasquino y sobremanera Leonardo Tornabuoni, nuevu renuevu de la influyente familia florentina de los Tornabuoni, emparentada colos Médici. Según dellos estudiosos foi la implicación d'esti postreru lo que xugó a favor de los acusaos. El 7 de xunu la denuncia archivóse y tolos imputaos fueron absueltos por falta de pruebes.

Estos casos y, polo xeneral, la fama de la práctica de la sodomía en Florencia foi bien popular en toa Europa, hasta l'estremu de que n'Alemaña s'acuñó'l términu *Florenzer* como sinónimu de sodomita.

## Referencies

## Bibliografía
* CHOJNACKI, Stanley: *Women and men in Renaissance Venice: twelve essays on patrician society*. JHU Press, 2000. ISBN 0-8018-6395-3.
UniQ

**UniQ** o **Universidá Queer** ye una organización de defensa de los derechos civiles y espardimientu d'información que rexunta a los estudiantes non heterosexuales de les universidaes neocelandesas. El nome *UniQ* ye una contraición de *[[universidá]]* y *[[queer]]* (n'inglés *raru*), el términu utilizáu en llingua inglesa pa los individuos que s'estremen de la norma heterosexual. *Queer* engloba a gais, lesbianes, bisexuales y transexuales (GLBT), y — específicamente en Nueva Zelanda— a fa'afafines y takatāpuis.

La organización llucha polos derechos de los estudiantes GLBT a la información, inclusión y representación n'actividaes qu'impliquen a la comunidá estudiantil. Magar Nueva Zelanda ye una sociedá tolerante cola diversidá sexual, lo que fai dacuando sorprendente la denominación de UniQ como una asociación de defensa de derechos, dacuando foi necesariu que se tomaren midíes actives de reclamu de tratu igualitariu, como nel casu del proyeutu d'uniones civiles.

Les filiales de UniQ axúntense añalmente nuna universidá, rotando l'allugamientu d'alcuentru. Los pasaos congresos tuvieron llugar en:

* 2001: Universidá Massey, Palmerston North
* 2002: Universidá de Otago, Dunedin
* 2003: Universidá d'Auckland, Auckland
* 2004: Universidá de Waikato, Hamilton
* 2005: Universidá Victoria en Wellington, Wellington
* 2006: Universidá Massey, Palmerston North
* 2007: Universidá d'Auckland y Universidá teunolóxica d'Auckland, Auckland
* 2008: Universidá de Otago, Dunedin
* 2009: Universidá Victoria en Wellington, Wellington
* 2010: Universidá de Canterbury, Christchurch
* 2011: Universidá de Waikato, Hamilton

## Referencies

## Enllaces esternos
Unidá Militar d'Ayuda a la Producción

Les **Unidaes Militares d'Ayuda a la Producción** (UMAP) fueron campos de trabayu qu'esistieron en Cuba ente 1965 y 1968. Ellí tuvieron unos 25.000 homes, básicamente nuevos n'edá militar que por diversos motivos negar a faer el serviciu militar obligatoriu (miembros de delles relixones) o bien que yeren refugaos nes Fuercies Armaes Revolucionaries de Cuba. Recibíen el mesmu pagu de los movilizaos pol Serviciu Militar Obligatoriu (7 pesos) y teníen llibres los domingos.

Raúl Castro, entós Ministru de les Fuercies Armaes Revolucionaries, declara n'abril de 1966:

Ante les protestes de la Unión d'Escritores y Artistes de Cuba, d'organismos internacionales y d'intelectuales estranxeros de sonadía, son cerraes les UMAP. El documental *[[Conducta impropia]]*, de Néstor Almendros y Orlando Jiménez Leal, atestigua l'acoso sufiertu polos que fueron confinaos nesos campos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*UMAP
Utopía lésbica

La **utopía lésbica** fai referencia a una comunidá conceptual compuesta puramente por muyeres biolóxiques que nun dependen de los homes pa nada.

El conceutu d'una sociedá de namái muyeres mentar na mitoloxía griega al traviés de la lleenda de les Amazones, la nación de muyeres guerreres. Nesta lleenda, una vegada al añu les Amazones llamaríen a los Gargarios y copularían con ellos. 

## Reproducción
Como con munches especies, la reproducción humana rique un óvulu (de la muyer), espelma (del home) y un úteru como mediu fayadizu nel qu'un embrión puede desenvolvese hasta convertise nun fetu y xestase hasta'l nacencia. 

Los científicos crearon críes de mure de dos mures fema. Esiste la posibilidá de que con más investigaciones un procedimientu igual o paecencia podría dexar a dos muyeres ser les proxenitores xenétiques del mesmu fíu. Los científicos atoparon una manera de fertilizar óvulos humanos utilizando material xenético de cualesquier célula del cuerpu. Esto podría eventualmente dexar a dos o más muyeres concebir y llevar a términu una xestación ensin ayuda masculina.

Desconozse entá si esta bioteunoloxía podría aplicase a seres humanos, independientemente de los dilemes éticos que pueda plantegar.

## Cultura
Un exemplu ficticiu históricu d'esti conceutu ye *[[Herland]]*, una novela escrita por Charlotte Perkins Gilman (1860-1935).

## Referencies

## Ver tamién
* Separatismu lésbicu
* Nacionalismu queer
Vingarne

***Vingarne*** («Les ales») ye una película muda sueca de 1916 dirixida por Mauritz Stiller, más conocíu pola so película *[[Herr Arnes pengar]]* (*L'ayalga de Arne*) de 1921 y por ser el descubridor de Greta Garbo.

La película ta basada na novela *[[Mikaël (novela)|Mikaël]]* de 1902, escrita por Herman Bang, que tamién foi emplegada por Carl Theodor Dreyer pa la so película *[[Mikaël|Michael]]* de 1924. L'argumentu rellata la hestoria d'una intrigante condesa (interpretada por Lili Bech) que s'asitia ente un escultor homosexual, Claude Zoret (Egil Eide), y el so modelu y amante bisexual, Mikaël (Lars Hanson), llevando finalmente a la muerte de Zoret nuna fiera nube a los pies de la estatua de Mikaël, faciendo referencia al mitu d'Ícaro.

Ye la **primer película de temática [[LGBT]]** de la hestoria, y destaca pola so innovadora, na dómina, forma de cuntar hestories dientro d'otra y d'emplegar l'usu de flashback pa cuntar l'argumentu.

La película ta perdida na so mayor parte, sobreviviendo namái media hora del orixinal de 70 minutos. En 1987 restauróse la película usando imáxenes sueltes que se caltuvieren y títulos cuntando la hestoria pa rellenar les partes perdíes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Vingarne (Wings, The) en Gay.com (n'inglés)
When We Rise

***When We Rise*** ye una miniserie d'Estaos Xuníos sobre la llucha polos derechos LGBT, creada por Dustin Lance Black. Ta protagonizada por Guy Pearce, Rachel Griffiths, Mary-Louise Parker, Michael Kenneth Williams, Austin P. McKenzie, Emily Skeggs, Jonathan Majors, Fiona Dourif y Sam Jaeger, ente otros. La miniserie foi estrenada na cadena ABC el 27 de febreru de 2017, y l'últimu episodiu emitióse'l 3 de marzu del mesmu añu.

## Argumentu
Basada nes memories d'activista LGBT Cleve Jones, *When We Rise* narra les lluches personales y polítiques d'un grupu diversu de persones LGBT los cualos ayudaron a empecipiar el movimientu polos derechos civiles dende la so infancia nel sieglu XX a los ésitos de güei. La serie, que narra 45 años d'historia, amuésanos la evolución del movimientu de derechos LGTB, empezando xusto dempués del los disturbios de Stonewall en 1969.

## Repartu
* Guy Pearce como Cleve Jones, activista LGTB.
** Austin P. McKenzie como Cleve Jones nuevu.
* Mary-Louise Parker como Roma Guy, activista.
** Emily Skeggs como Roma Guy nueva.
* Michael K. Williams como Ken Jones, activista **
Jonathan Majors como Ken Jones nuevu.
* Rachel Griffiths como Diane, la novia de Roma.
** Fiona Dourif como Diane nuevu.
* Ivory Aquino como Cecilia Chung, activista tresxéneru.
* Jack Plotnick como Gilbert Baker, diseñador de la bandera LGTB.
** Dylan Arnold como Gilbert Baker nuevu.
* Kevin McHale como Bobbi Campbell, activista *
Nick Eversman como Scott Rempel, amigu de Cleve en San Francisco.
* Caitlin Gerard como Jean, primer novia de Roma en San Francisco.
* Whoopi Goldberg como Pat Norman, la primer trabayadora del Serviciu de Salú Pública de San Franciso abiertamente homosexual.
* Todd Weeks como Tom Ammiano.
* Sam Jaeger como Richard, noviu de Ken Jones.
* Dylan Walsh como Dr. Marcus Conant, pioneru na diagnosis y el tratamientu del SIDA.
* Rafael de la Fuente como Ricardo Canto, noviu de Cleve.
* Rossie O'Donnell como Del Martin, cofundadora de la primer organización polos derechos de les lesbianes n'EEXX.
* Maddie Corman como Phyllis Lyon, novia de Del Martin.
* Dennis O'Hare como Jim Foster, organizador del Partíu Demócrata abiertamente gai.
* David Hyde Pierce como'l Dr. Jones, padre de Cleve.
* Michael DeLorenzo como José Sarria.
* Richard Schiff como'l xuez Vaughn Walker.
* Rob Reiner como David Blankenhorn.
* Charles Socarides, Jr. como Richard Socarides.
* John Rubinstein como'l Dr. Charles W. Socarides.
* Arliss Howard como Ted Olson, abogáu.
* Henry Czerny como David Boies, abogáu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wilhelm Bendow

**Wilhelm Bendow**, de nome real **Wilhelm Emil Boden** (Einbeck,  - Einbeck, ) foi un actor y cómicu d'ésitu alemán, qu'en vida yera llamáu de forma cariñosa pol so públicu *Onkel Wilhelm* («tíu Guillermo») o *Mann im Mond* («l'Home na lluna»).

Wilhelm Bendow ye conocíu na actualidá principalmente pol *[[sketch]]* *Auf der Rennbahn* («Na pista de carreres»), qu'inda ye asonsañáu por munchos humoristes, cola bien citada llinia *Wo laufen sie denn?* («¿Y per ónde anden?»). Una grabación sonora del *sketch* foi completada en 1970 con dibuxos animaos por Loriot y asina consiguió popularidá de nuevu.

Actuó, ente otres películes, en *[[Münchhausen (peícula)|Münchhausen]]*. En total, actuó en casi 100 producciones, de cutiu tamién en pequeños papeles secundarios, como en *[[Quax, der Bruchpilot]]*. Bendow actuó n'incontables películes y obres de teatru, principalmente en papeles risibles y consiguió amás popularidá al traviés de monólogos y sketches humorísticos na radio y en discos de vinilu.

Bendow, que yera homosexual, tamién ye conocíu por una representación especialmente espectacular de *[[Das lila Lied]]*, el primer himnu gai, na que fizo decorar l'escenariu dafechu en violeta y vistía un esmoquin lila fechu a midida especialmente para a la ocasión. Bendow llevó l'humor y les crítiques al réxime nazi demasiáu lloñe y acabó nun campu de trabayu, anque sobrevivió a la esperiencia.

Foi soterráu nel Neustädter Friedhof de la so ciudá natal Einbeck.

## Sketches (selección)
* *Prosit Neujahr* (1926; «Salú, Añu Nuevu») - con Paul Morgan
* *Silvesterfeier* (1930; «Fiesta de Nueche Vieya») - con Max Ehrlich
* *Faust in der Garderobe* (1930; «Fauso nel guardarropa») - con Paul Morgan
* *Nur nicht unterkriegen lassen* (1932; «El casu ye nun dexase fundir») - con Paul Morgan
* *Auf der Rennbahn* (1936; «Na pista de carreres») - con Franz-Otto Krüger
* *Mies und Munter im Theater* (1936; «Murniu y allegre nel teatru») - con Bruno Fritz
* *Mies und Munter im Schlafwagen* (1936; «Murniu y allegre nel coche-cama») - con Bruno Fritz
* *In der Oper* (19??; «Na ópera») - con Paul Morgan

## Referencies

## Enllaces esternos
Xi Kang

**Xī Kāng** (en chinu, 嵇康; 223 - 262) foi un escritor, filósofu y poeta chinu de la dómina de los Tres Reinos. Ye unu de Los siete sabios del monte de bambú (竹林七賢), la so poesía ta marcada pol neotaoísmu, foi músicu y autor d'un testu sobre música 琴賦, foi executáu tocando la so música.

## Nome
La trescripción del nome 嵇康 ye Xī Kāng, anque na actualidá tamién se trescribe como Jí Kāng.

Tamién se-y conocía como Shūyè, 叔夜, y Zhōngsàn Dàifu, 中散大夫.

## Biografía
Xī Kāng dedicóse a una vida retirao y contemplativo, qu'esperaba allargar dellos cientos d'años cola alimentación y un tipu de vida afayadizu. Sicasí, Xī Kāng namái llegó a los 40 años, morriendo executáu.

Xunto con Liu Ling, Rouen Ji, Rouen Xian, Xiang Xiu, Wang Rong y Shan Tau ye unu de los Los siete sabios del monte de bambú. Xī taba especialmente próximu a Rouen Ji; la so rellación describíase como «más fuerte que'l metal y fragante como les orquídees». La esposa d'otru «sabiu» paez que quedó impresionada pola potencia sexual de Rouen Ji y Xi Kang tres espialos mientres l'actu sexual.

## Obra
Como músicu y compositor Xī escribió *Qínfù* (琴赋, «Una composición nel guqin»), sobre la importancia y la calidá de la música, y *Shēng wú āilè lùn* (声无哀乐论, «Ausencia de sentimientos na música»). Tamién escribió sobre les práutiques taoístes p'allargar la vida en *Yǎngshēng lùn* (养生论, «Ensayu de la vida de la nutrición»), sobre'l pensamientu confucianista en *Shisi Lun* («Discursu de la individualidá») y munchos otros temes.

Paez ser que la so obra tuvo influencia nos escritos de Gue Hong.

Na historiografía china considérase-y un *enfant terrible* de la hestoria del pensamientu y acérrimu enemigu de Confucio. Efeutivamente, Xī defendía nes sos obres la preeminencia de la razón frente a l'autoridá en forma d'anécdotes sobre grandes pensadores chinos, que s'emplegaben tradicionalmente como medios pa l'argumentación, duldando de l'autenticidá y credibilidá de tales hestories. Sicasí, él mesmu basábase en cites de testos confucianistes pa dar más pesu a los sos argumentos.

## Referencies

## Ver tamién
* Los siete sabios del monte de bambú
* Homosexualidá en China
Zona sotádica

La esistencia d'una **zona sotádica** ye una hipótesis de Richard Francis Burton; afirma qu'esiste una zona xeográfica na que la pederastia ye especialmente presente y tolerada, amás manifiesta que dientro d'esta zona una orientación sexual homosexual ye muncho más común que fora d'ella. Considérase qu'esto sería una consecuencia del orientalismu.

Burton propunxo esta hipótesis per primer vegada nun apéndiz a la so traducción de *[[Les mil y una nueches]]* de 1885. El nome *sotádico* deriva de Sótades, un poeta helenísticu griegu que los sos versos homoeróticos tán calteníos na *[[Antoloxía Palatina]]*.

Acordies cola descripción de Burton, la zona sotádica entendía:
# llindáu escontra l'oeste pola ribera norte y sur del Mediterraneu (lat. 43° N y 30° S). Poro, la fondura tenía de ser d'unes 780 a 800 milles, incluyendo Francia meridional, la Península Ibérica, Italia y Grecia, coles zones costeres d'África de Marruecos a Exiptu.
# Escontra l'este, la zona sotádica estrecharíase, incluyendo Asia Menor, Mesopotamia y Caldea, Afganistán, el Sind, el Panyab y Caxmir.
# N'Indochina el cintuon enancharíase, incluyendo China, Xapón y el Turquestán.
# Depués estenderíase, incluyendo la Polinesia y el Nuevu Mundu, onde na dómina del so descubrimientu l'amor sotádico yera, con delles esceiciones, una institución establecida.

Dientro de la zona sotádica, el *viciu* sería popular y reinal, nel peor de los casos consideráu un pecadillo, ente que les races al norte y al sur namái lu practicaríen de forma esporádica, consideráu un oprobio polos demás, que polo xeneral seríen incapaces físicamente de realizar la *operación* y ver col mayor ascu.

Burton realizó los sos escritos cuando l'Antropoloxía inda taba na so infancia. Pocos estudiosos posteriores producieron resultancies similares. Convenientemente, la zona sotádica de Burton inclúi munches de les árees que na dómina yeren colonies de Gran Bretaña, dondes los sos ciudadanos viaxaríen con mayor probabilidá y onde con mayor probabilidá buscaríen una exótica esperiencia sotádica.

Per otra parte, a pesar de tar obligáu a tratar la homosexualidá como «el Viciu», la zona sotádica de Burton ye unu de los primeros intentos de crear una hipótesis que fixeren paecer la homosexualidá como un fenómenu natural, más que como un viciu contra natura». L'ensayu de Burton llevó la so conocencia de l'antigüedá clásica y d'Oriente Mediu a tratar la tema y a establecer la prevalencia y persistencia histórica de la pederastia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Section D. Pederasty'' de «Terminal Essay» de la traducción de Burton de *The Arabian Nights*.
Égloga de Juan de Tovar

La ***Égloga de Juan de Tovar*** ye un estensu poema de tema pastoril del Sieglu d'Oru atribuyíu a Juan de Tovar. El poema foi redescubierto polos especialistes José J. Llabrador, C. Ángel Zorita y Ralph A. DiFranco, que lo publicar en 1985 na revista *[[El Crotalón]]*. Ye'l primer testu español nel que la homosexualidá nun ye presentada de forma negativa.

## Antecedentes y composición
La tradición de la égloga homoerótica puede retrotrayese a la *[[Segunda Égloga]]* o *[[Égloga de Coridón]]* de Virxiliu. La tema pastoril foi retomáu pol escritor renacentista Jacobo Sannazaro nel so *[[Arcadia (Sannazaro)|Arcadia]]*, publicada en 1504, anque naturalmente na so variante heterosexual. N'España, ye de señalar la *[[Primer égloga]]* de Garcilaso de la Vega, que la so «Cantar de Salicio» tien un ciertu homoerotismu subxacente.

La égloga foi escrita a mediaos del sieglu XVI, non dempués de 1571. Ye bien estensa, d'unos 1351 versos, faltando un foliu manuscritu. Ta incluyíu nel manuscritu 617 de la Biblioteca Real de Madrid.

## L'autor atribúyese'l testu a un tal Juan de Tovar, pero conocen dos y nun ye seguru cuál d'ellos sería l'autor. Posiblemente'l mesmu Juan Tovar que ganó'l tercer premiu de la [[concursu|xusta]] [[Sevilla|hispalense]] d'allabancia a [[Lluis IX de Francia|San Luis]] de seronda de 1556, el primer premiu na xusta d'allabancia a [[Santa María Egipcíaca]] de 1557 y posiblemente tamién el mesmu Juan Luis Tovar que ganó'l primer premiu con un [[epigrama]] dedicáu a [[Alejo de Roma|San Alejo]].

Ye abondo probable que'l Juan de Tovar en cuestión sía'l primu d'Antonio Pérez, en que'l so proceso por sodomía declaró como testigu. Los especialistes José J. Llabrador, C. Ángel Zorita y Ralph A. DiFranco van más allá y suxeren que l'autor podría ser el mesmu Antonio Pérez.

## Argumentu
La primer parte de la égloga ye un diálogu ente los pastores Tormesio y Pirenio. L'allegre y radiante Pirenio pide un cantar al murniu Tormesio, que nun puede espresar la razón del so dolor, anque llega a entender que ye una cuestión d'amor. La murria de Tormesio acaba per arimar a Pirenio. A la fin, Tormesio nun soporta la murnia y muerre.

La segunda parte ye un llamentu de Pirenio pola muerte de Tormesio, na que s'enteven intensos sentimientos homoeróticos.

Na tercer parte apaez el pastor Zeranio, supuestamente heterosexual, al que Pirenio cúnta-y el so penes. Antes de dixebrase, dambos cítense p'a otru día.

## Analís

Para Alberto Mira, el poema trata los sentimientos homosexuales dende'l silenciamiento. La persecución de la sodomía mientres la Renacencia esplica la discreción cola que se trata la tema y la prudencia de los personaxes. Esti silenciu contradiz una segunda posible esplicación al tratamientu de la homosexualidá nun poema del sieglu XVI, que sería la de la convención lliteraria.

Nengún de los trés pregueros puede calificase d'homosexual, pero esisten elementos suxerentes bien fuertes, como'l «nun atrevese a dicir el nome del amor» per parte de Tormesio, l'ambigua rellación ente Zeranio y Pirenio. Como afirma Mira,

## Referencies
A. E. Meeussen

**Achille Emile Meeussen**  foi un llingüista y africanista belxicanu.

## Biografía
Nacíu en 1912 y de nacionalidá belxicana, estudió na Universidá Católica de Lovaina. Foi miembru de distintes organizaciones d'estudios africanos. Foi estudiosu de les llingües bantús, ente otres, pos tamién s'interesó por casu nes llingües amerindies. Meeussen, qu'impartió clases na mesma Universidá de Lovaina, foi autor d'obres como *Esquisse de la langue Ombo* (1952), *Linguistische schets van het Bangubangu* (1954), *Essai de grammaire rundi* (1959). o *Éléments de Grammaire Manda* (1971), ente otres. Finó en 1978.

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Archille Meeussen, Royal Museum for Central Africa
Aapravasi Ghat

L**'Aapravasi Ghat**, en Puertu Lluis (Mauriciu) ye un complexu d'edificios de 0'1640 ha; contienen los escasos nicios de les primeres construcciones realizaes pa recibir a los trabayadores de la India. Los descendientes d'esos inmigrantes constitúin 68% de la población de Mauriciu.

En 2006 el Aapravasi Ghat foi inscritu nel Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del llugar na Unesco
Aaru

El campu o marisma (sx.t en singular) d**'Aaru** (Iaru, Aalu, Yaar o Yalu) yera'l llugar paradisiacu onde reinaba Osiris, y morada tamién de Ra Hor-Ajti, Seth y otros dioses importantes, según la mitoloxía exipcia.

L'Aaru foi asitiáu orixinalmente nos Testos de les Pirámides próxima al campu o marisma de les ufriendes o bendiciones (sx.t-Htp), o dientro de la mesma (según otres tradiciones), que yera alcontrada na rexón del norte, onde les estrelles imperecederas o circumpolares. “Pon la to morada na Campu de les Ufriendes, ente les estrelles imperecederas (Pyr. 749c-y)". Darréu alcontróse nel nordeste y tamién nel noroeste, y descríbese como un campu eternamente fértil o una serie d'islles cubiertes de cañes (un campu de Xuncos), similar al terrenal delta del Nilu: una zona de caza y pesca ideal. El llugar onde moraba Osiris tamién foi denomináu, dacuando, Campu d'Ufriendes, *Sejet Hetep* (sx.t-Htp) n'exipciu antiguu.

Solamente a los espíritus que los sos actos pasaos terrenales (conciencia y moralidá, representaos pol corazón) pesaben igual que'l Maat (l'harmonía cósmica, representada simbólicamente por una pluma) yéra-yos dexáu empezar un llargu y peligrosu viaxe al Aaru, pa esfrutar placenteramente por tola eternidá.

Pero la vida nueva qu'empieza dempués d'un xuiciu favorable nun ye, de primeres, meyor o más espiritual que la vida na tierra. El xustu sigue siendo un caminante nun viaxe llargo y difícil pa llograr algamar la felicidá y seguridá nos fértiles campos d'Aaru. 

Nesti viaxe taba espuestu a múltiples peligros y, pa evitalos, l'espíritu del difuntu dependía de la enerxía y conocencies qu'adquiriera na vida pasada, y de les pallabres máxiques rexistraes nel llibru de los muertos. 

Amás precisaba l'ayuda proporcionada polos parientes y amigos qu'entá vivíen na Tierra, pos yeren ellos los qu'aseguraben el caltenimientu del so cadabre por qu'él pudiera volver y utilizalo como tumba indestruyible, llar y abrigu del so Ka, precisando alimentu y bebida pal so sustentu, rezos y sacrificios pa la so salvación, y perseverar la so alcordanza inscribiendo nos murios de la tumba, o escribiendo en rollos de papiru, capítulos del llibru de los muertos, introducíos ente los vendajes del so cuerpu momificáu.

## Ver tamién
*Duat
*Ushebti

## Bibliografía
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Abatos

**Abatos**, **Abatón**, **Abaton** o **Senmut** foi un antiguu santuariu del Antiguu Exiptu asitiáu na actual islla predresa de Bigeh, nel ríu Nilu, cerca de Filae, que yera llamáu "el inaccesible" yá que namái podíen averase ellí los sacerdotes purificados pa evitar fadiar al dios Osiris, a quien taba dedicáu porque según la tradición, cuando'l descuartizamiento del cuerpu del dios, ellí sería soterrada'l so pierna izquierda. El santuariu contenía 365 altares, unu por acaldía del añu.

Pola so cercanía a la islla de Filae, llugar onde habitaba la so esposa Isis, dende ellí salía la diosa cada diez díes pa visitar la tumba d'Osiris nesti santuariu.

Mauro Servio Honorato, escribió nel sieglu IV un comentariu gramatical y lliterario sobre Virxiliu onde fai una referencia a Abatos, n'Exiptu, nuna cita de la obra perdida de Séneca, *De situ et sacris Aegyptiorum*: *"brevis insula, inaccessa hominibus, unde Abatos appellata est"*.Servio tamién cita a Lucano (*Farsalia*, X): "hinc Abatos, quam nostra vocat veneranda vetustas".

## Astronomía
Abatos ye'l nome cola que denominaron los astrónomos a un pandu na lluna Tritón de Neptunu.

## Referencies
Abrigu y cueva de Benzú

El **abrigu y cueva de Benzú** ye un xacimientu arqueolóxicu asitiáu na llocalidá española de Benzú (Ciudá autónoma de Ceuta). El xacimientu toma dende hai unos 250&nbsp;000 años hasta los 70&nbsp;000, polo tanto dientro del Pleistocenu.

Nes escavaciones realizaes pola Universidá de Cádiz ente los años 2002 y 2012 recoyéronse más de 30&nbsp;000 oxetos.

## Descripción
L'abrigu y la cueva de Benzú asítiase na zona más noroccidental de Ceuta, nel denomináu Campu Esterior, na redoma de la frontera de Benzú. El so nome recibir del topónimu más cercanu rellacionáu col pobláu de la Cabililla de Benzú.

L'abrigu atópase abiertu nes dolomíes, siendo'l so allugamientu topográficu abrupta con parés cuasi verticales. Anguaño, perdió cuasi totalmente la so cubierta cimera por esbarrumbe, presentando una pequeña cubierta a manera de visera. L'abrigu presenta unes dimensiones de 15,52 x 6,20 m. La cueva alcontrar nel estremu suroeste, presentando unes dimensiones d'aproxímadamente 5,4 x 4,6 m. Esta ye difícilmente reconocible dende l'esterior al cuntar con un pequeñu accesu biseláu de forma lenticular.

Los estudios desenvueltos nel abrigu de Benzú plantega que foi una llocalización frecuentada por sociedad cazadores-pañadores mientres el Pleistocenu Mediu y Superior nun área natural interesante como'l Norte d'África na zona del estrechu de Xibraltar. La situación xeográfica de Benzú ufierta unes potencialidaes básiques pa la vida cotidiana d'esti tipu de sociedaes tales como materies primes na redolada inmediata pa la fabricación de les ferramientes de trabayu, agua duce y esplotación subsistencial de recursos animales, vexetales y posiblemente malacológicos. El rexistru arqueolóxicu documentáu na cueva de Benzú dexa plantegar l'usu d'esti espaciu con un llugar d'ocupación semi-permanente dependiente d'una aldega alcontrada nel territoriu inmediatu. Igualmente, ye interesante resaltar como mientres bona parte d'esti tiempu, dicha cuévanu foi utilizada como enterramientu primariu. Enmarcar por tanto na esplotación y usu del territoriu per parte de comunidaes tribales comuñales.

La importancia de los estudios arqueolóxicos na Cabililla de Benzú dexa afondar sobre les sociedaes cazadores-pañadores y tribales comuñales del Norte d'África dende enfoques socioeconómicos. Igualmente conviértese nun llugar aparente pa entender les posibles rellaciones ente'l Norte d'África y el Sur de la península ibérica en momentos concretos del Pleistocenu y el Holocenu.

## Referencies

## Bibliografía
*
Abu Mena

**Abu Mena** o **Abou Mena** foi un complexu monásticu y centru de pelegrinación de los primeros sieglos del cristianismu. Los sos restos atopar n'Exiptu, a unos 45 quilómetros al suroeste d'Alexandría (), y fueron inscritos na Llista del Patrimoniu Mundial pola Unesco en 1979.

Queden bien pocos edificios de pies, pero los cimientos de los edificios más importantes, como la gran basílica, son fácilmente discernibles.

El nivel freáticu de la zona viose afeutáu pola agricultura de la contorna; la so elevación provocó'l colapsu o la desestabilización de dellos edificios, polo que'l sitiu foi incluyíu na Llista del Patrimoniu en peligru en 2001.

## Historia
San Menas d'Alexandría sufrió martiriu a finales del sieglu III o principios del sieglu IV. Según la tradición, el so cuerpu foi treslladáu en camellu dende Alexandría escontra'l desiertu, más allá del llagu Mariout. Llegáu a un puntu, el camellu negar a siguir, lo que se tomó como un signu de la voluntá divina, polo que Menas foi soterráu nesi llugar. La situación de la tumba cayó nel olvidu, hasta que foi redescubierta milagrosamente. Cúntase qu'un pastor llogró poderes sanadores nel llugar, polo que Constantín I el Grande unvió-y a los so fía enferma, qu'afayó ellí la tumba del santu. Otres versiones sustitúin a Constantín pol emperador Zenón, del sieglu V, pero los restos más antiguos de Abu Mena daten de mediaos del sieglu IV.

Constantín ordenó entós la construcción d'una ilesia nel llugar, qu'a finales del sieglu IV convertir nun importante centru de pelegrinación cristianu.

Mientres el reináu d'Arcadio, la ilesia habíase quedáu pequeña, asina que l'emperador, a pidimientu del obispu local, ordenó la primera de les trés espansiones que se realizaron. A finales de la Edá Antigua, Abu Mena convirtiérase nel principal centru de pelegrinación d'Exiptu.

Abu Mena foi destruyíu mientres la conquista musulmana, a mediaos del sieglu VII.


Ficheru:Tavoletta paleocristiana con san mena, da alessandria d'egitto.JPG|Tabla paleocristiana (Milán, Castiellu de Sforzesco).
Ficheru:Kristus a svatý Menas.jpg|Cristu y l'Abá Mena. Sieglu VII. Monesteriu de Baouit n'Exiptu. Pintura sobre madera de sicomoru. H. : 57 cm; L. : 57 cm. Regalu del gobiernu exipciu, la división de les escavaciones, 1901-1902, Y 11565. Seición Antigüedad Exipcies del Louvre.


## Escavaciones arqueolóxiques
Les primeres escavaciones realizar ente 1905 y 1907. Afayóse una gran basílica, una ilesia axacente que probablemente allugó los restos del santu y unes termes romanes.

Más tarde, l'Institutu Arqueolóxicu Alemán realizó escavaciones hasta 1998, afayando un albergue pa pelegrinos con estancies separaes pa homes y pa muyeres y neños. Un complexu al sur de la basílica identificóse cola residencia del *hegoumenos* o abá. Les escavaciones suxeren que'l gran *[[xenodocheion]]*, una zona de receición pa los pelegrinos, pudo ser orixinalmente un campusantu. Tamién s'afayó un bautisteriu axacente a la ilesia orixinal y un grupu d'almacenes soterraños y prenses pa faer vinu que daten de los sieglos VI y VII.

## Referencies




## Enllaces esternos

* Abu Mena (Unesco) (n'inglés)
Academia Africana de Llingües

L**'Academia Africana de Llingües** (n'inglés *African Academy of Languages*, en francés *Académie Africaine des Langues*, o ACALAN) ye una organización pan-africana fundada en 2001 pol entós Presidente de Mali, Alpha Oumar Konaré, so los auspicios de la Xunión Africana, coles mires de promover les llingües africanes. El so secretariu executivu (o presidente) ye'l mozambiqueño Francisco Sozinho Matsinhe quien asocedió en 2009 al maliense Adama Samassékou, Ministru d'Educación de Mali y secretariu executivu de l'Academia dende la so fundación.

Tien la so sede central en Bamaku, Mali. L'Academia ye miembru de la UNESCO, la Organisation Internationale de la Francophonie, la Unión Académica Internacional y la organización de Cooperación Suiza.

El 2006 foi declaráu pola UA oficialmente como Añu de les Llingües Africanes, celebrándose la so inauguración per parte del ACALAN n'Adís Abeba, Etiopía.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Web oficial de la ACALAN, n'inglés y francés.
* The Year of African Languages (2006) - Plan for the year of African Languages - Executive Summary
Cantiles de Bandiagara

Los **Cantiles de Bandiagara**, en Malí, ye una quebra xeolóxica d'aproximao 200 km d'estensión. Alcontrada ente la sabana y la llanura del ríu Níxer. Foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1989.

Sirvía como abellugu natural pa los dogón, les sos parés serrapatoses de roca ufiertaben proteición y abrigu, por camuflar perfectamente les cases de los dogón. Construyíes d'amiestu de magre, paya y escrementu de bovín, yeren ya inda lo son cuasi indistinguibles na distancia. Esi mimetismu, nada casual, nuna rexón belicosa, yera ideal. Elevaes xunto a les parés más altes del derribadoriu, estes viviendes solo yeren accesibles al traviés de la esguilada de la roca (dalgunes inda lo son), sobremanera aquelles que sirvíen d'oxetu pa la ocupación inicial. El terrén, equí y ellí espardíu de piedres sueltes, enzancaben la esclavización de los sos miembros por grupos de caballería. Dende lo alto del derribadoriu la vista privilexada señalizaba l'aproximamientu de l'amenaza, cuando inda podía ser evitada, o'l so impautu embrivíu.

## Historia

Los dogón llegaron a la escarpe escontra'l sieglu XV, el periodu d'espansión del Imperiu de Malí, pero'l llugar taba habitáu por otros pueblos. Hai rexistros d'habitantes nel cantil dende 3000 años e. C. Los telem, que fueron asimilaos polos dogón por influencies recíproques o obligaos a movese, dexaron —amás d'otros— el gran legáu de los covarones. Nelles atopa'l llugar más sagráu pa los dogón, allugando sepultures nos puntos más verticales del derribadoriu. Fueron alzaes nos puntos más inaccesibles, solo al algame de los más hábiles escaladores per mediu de cuerdes feches de la fibra del baobab.

Na zona tien estudiu Miquel Barceló.

## Ver tamién

* Dogón

## Referencies

## Enllaces esternos

* Ficha del llugar na Unesco, (en francés), (n'inglés).