open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Cranmer

**Thomas Cranmer**  foi'l primer arzobispu de Canterbury tres la rotura con Roma de la Ilesia d'Inglaterra, mientres el reináu d'Enrique VIII.

## Arzobispáu

En 1532 foi nomáu arzobispu de Canterbury pol rei Enrique VIII, siguiendo l'encamientu de la familia d'Ana Bolena. Roma quería evitar la rotura total con Inglaterra y, buscando complacer al rei, el papa autorizó'l nomamientu. El rei Enrique pagó personalmente poles buldes papales que decretaron el nomamientu, como una señal del so favor y el so consentimientu particular. Nesi momentu Cranmer taba n'Italia, pasando los últimos años nel continente européu como embaxador na Corte del emperador Carlos V, onde entró en contautu con luteranos y calvinistes, polo que yá tenía una simpatía poles idees de los reformadores. Nesi añu de 1532, cásase con una sobrina d'Andreas Osiander, el reformador de Núremberg, anque por cuenta de la complexa situación política d'Inglaterra naquellos años caltuvo'l so matrimoniu de callao. Como tardó en llegar dende Mantua, onde moraba coles mesmes, la so consagración episcopal nun se celebró hasta'l 30 de marzu de 1533 na capiya de St. Stephen's, la capiya real aledaña al Parllamentu. Dalgunos alieguen que Cranmer nunca foi consagráu arzobispu . Como señaláu foi consagráu y autorizáu na so consagración pol mesmu papa, según consta.

## Rellación con [[Enrique VIII]]

Desempeñó un importante papel na Reforma anglicana y tomó parte nel discutiniu sobre l'anulación del matrimoniu d'Enrique VIII y Catalina, tía del emperador Carlos V. El 28 de xunetu de 1540, Enrique VIII y Catalina Howard, prima d'Ana Bolena, casáronse, pocu dempués la reina Catalina tuvo un romance col cortesanu Thomas Culpeper, tuvo rellacionada sentimentalmente con Francis Derham enantes del casoriu real. Thomas Cranmer, enemigu de la poderosa (y católica) familia Howard, llogró evidencies de les actividaes de la reina, ya informó a Enrique d'ello. Anque en principiu'l rei nun creyó tales denuncies, autorizó a Cranmer a efeutuar una investigación, de la que resultó la confirmación de les acusaciones. Al ser entrugada, Catalina pudo almitir un compromisu previu con Derham, lo que por sigo mesmu convirtiera n'inválidu'l posterior matrimoniu con Enrique pero, en llugar d'esto, sostuvo que Derham obligóla a tener una rellación adúltera. Derham, de la mesma, espunxo la rellación ente la Reina y Thomas Culpeper.

## Muerte

Pronuncióse a favor de la mesma y validó el matrimoniu del rei con Jane Seymour, con anulación previa del matrimoniu con Ana Bolena. Acusáu de herexía, por validar el matrimoniu d'Enrique y Jane, morrió amburáu mientres el reináu de María I d'Inglaterra.

La hestoria rexistra qu'en ciertu momentu pidióse-y refugar de la so fe y volver a la Ilesia católica, actu que foi refrendáu cola so robla nuna confesión de refugu. Más tarde, arrepintióse de dichu retractu y foi condergáu a la foguera por ello. Dizse qu'enantes d'entrar a la foguera, primero asitió nel fueu la mano cola que roblara'l les sos retractaciones y depués foi quemáu.

## Referencies
Mary Baker Eddy

**Mary Baker Eddy**  foi una escritora y fundadora de la Ciencia Cristiana.

En 1866 afirmó afayar el mesmu principiu divín qu'utilizó Xesucristu y curase a sigo mesma milagrosamente de daños críticos na columna vertebral en sufriendo una cayida nel xelu'l 1 de febreru d'esi añu en Lynn, Massachusetts. Na so obra *Retrospección ya Introspeición*, atópense "les esperiencies que la empunxeron, nel añu 1866, al desenvolvimientu del sistema que denominó Ciencia Cristiana".

En 1875 publica la primer edición del llibru *Ciencia y salú con Clave de les Escritures*, la pilastra de la relixón que fundó. Nél manifiesta que "el Principiu divín del sanamientu comprobar na esperiencia personal de cualquier investigador sinceru de la Verdá" y que tal foi'l so casu.

En 1879 funda la Ilesia de Cristu, Científicu.

A lo llargo de la so carrera, Eddy funda numberoses publicaciones. En 1898 funda la *Sociedá Editora de la Ciencia Cristiana*, encargada hasta los nuesos díes de la publicación de los sos escritos y de les revistes periódiques como'l *The Christian Science Journal*, el *Christian Science Sentinel*, *[[L'Heraldu de la Ciencia Cristiana]]* y el *Cuadiernu Trimestral de la Ciencia Cristiana*.

En 1908 funda'l periódicu *[[The Christian Science Monitor]]*, ganador de siete premios Pulitzer, parcialmente como respuesta al periodismu sensacionalista de la so dómina, que siguía'l desenvolvimientu de les actividaes de la Sra. Eddy con un exacerbado entusiasmu y variaos graos d'exactitú.

Eddy defende la restitución, por aciu la so ilesia y el sistema de sanamientu por ella desenvueltu, d'un cristianismu más acorde col primitivu y que restaure'l so "perdíu elementu de sanamientu".

## Reconocencies
Múltiples entidaes reconocieron el so trabayu y el so legáu. La *Asociación Femenina del Llibru d'Estaos Xuníos* inclúi a la so obra *Ciencia y Salú* nuna llista de 75 llibros de muyeres que les sos pallabres camudaron al mundu. El *Salón Femenín de la Fama d'Estaos Xuníos* incluyir en 1995 mentando que "dexó una marca indeleble na relixón, la medicina y el periodismu".

## Delles crítiques
La Ilesia de la Ciencia Cristiana promueve un sistema espiritual onde la enfermedá ye considerada como non creada por Dios y polo tanto irreal, polo cual supuestamente la cura a los males del cuerpu llograríase al traviés d'una meyor comprensión de Dios, l'Espíritu. Munches persones formar nesta escuela y predicaben , a cencielles al traviés de la fala. Esta idea algamó una gran aceptación, volviendo a la Ilesia de la Ciencia Cristiana una de les instituciones económicamente más prósperes d'Estaos Xuníos nel sieglu XIX.

## Ver tamién
* Ciencia Cristiana

## Referencies

## Enllaces esternos
Menno Simons

**Menno Simons**  foi un líder relixosu anabaptista de los Países Baxos. Simons foi contemporaneu de los reformadores protestantes y los sos siguidores fueron conocíos como menonites.

## Biografía
Nació nuna familia d'aldeanos en Wytmarsum, provincia de Frisia (Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, güei Países Baxos). Foi destináu polos sos padres al sacerdociu católicu. Foi ordenáu sacerdote en 1524. Siendo párrocu de la so aldega natal dixebrar de la Ilesia católica en 1536, pa xunise a los anabaptistes pacifistes, dempués d'estudiar en tientes la Biblia y vivir un procesu d'alloñamientu de los dogmes católicos.

En 1537 foi ordenáu en Groningen como obispu anabaptista. El so llabor tuvo ésitu, de manera que un edictu del emperador Carlos V ufiertó pagu de 100 monedes d'oru pela so cabeza ya indultu por cualesquier delitu cometíu por quien lo apurriera.

En 1543 foi unviáu al noroeste d'Alemaña onde se dedicó los dieciocho últimos años de la so vida a construyir ilesies, de la que prosiguía'l so trabayu en Frisia. 

Tuvo en Colonia, Holstein, Prusia y otros sitios, siempres entamando y predicando, acosáu polos persiguidores. Anque se sabe que taba casáu con Geertruydt y tuvo siquier un fíu y dos fíos, les condiciones de clandestinidá torgaron rexistrar más detalles de la so vida familiar. 

Foi bultable la so esmolición pola divulgación escrita de los puntos de vista anabaptistes nes distintes llingües de la rexón onde trabayaba, pa lo cual, con un imprentador identificáu namái como B.L., estableció una imprenta en Lübeck, que tuvo de treslladóse a Oldesloe (Holstein) y depués en, 1554 al cercanu abellugu anabaptista en Wüstenfelde, onde morrió'l 31 de xineru de 1561 y foi soterráu nel so xardín.

## Obres
Ente los sos escritos tán:
**Prueba clara y senciella de la blasfemia de Juan de Leiden* (1535)
**La Resurrección Espiritual* (1536)
**La nueva nacencia* (1537)
**Comentarios al Salmu 25* (1538)
**Fundamentu y simple instrucción de la doctrina salvadora del nuesu Señor Xesucristu* (1539)
**Esplicación del Bautismu Cristianu na agua, dende la Pallabra de Dios* (1539)
**De la verdadera fe cristiana* (1541)
**Confesión del Dios Trino* (1550)
**Confesión fundamental y clara de los cristianos probe ya inxeme* (1550)
**Humilde súplica a tolos maxistraos* (1552)
**La Cruz de Cristu*
**Retruque a Gellius Faber* (1552)
**Curtia apoloxía de los cristianos despreciaos y exilidados estranxeros* (1552)
**Clara y incontrovertible confesión y demostración, a Juan a'Lasco* (1554)
**Respuesta clara y aguda a la doctrina anticristiana. A Micron* (1556)
**La verdadera fe cristiana* (1556)
**Deberes para colos neños* (1557)
**La Escomunión* (1558)

## Fuentes
*Krahn, Cornelius and Cornelius J. Dyck. (1989) ". Menno Simons (1496-1561) "; *Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia* Online.
*Bender, Harold Stauffer & John Horsch (1979) ''Menno Simons - la so vida y los sos escritos''. Herald Press. ISBN 0836112180 
*Williams, George H. (1983) *La reforma radical*: 422-434; 524-528, 538. Méxicu: Fondu de Cultura Económica. ISBN 968-16-1332-5

## Ver tamién
*Anabaptismu
*Menonites

## Referencies

## Enllaces esternos
Malik ibn Anas

**Abu Abdullah Malik Bin Anas Ibn Malik Ibn Abu Aamir Al-Asbahi** () nació nel añu 93 de la Hégira (711-795). Fundador d'una de les cuatro escueles de xurisprudencia sunitas: la escuela de Maleki. Yera l'Imán en Medina, Faqih de la Ummah y líder de Ahl Al Hadiz. Estudió con más de novecientos sabios y bien de persones aprendieron d'él, ente ellos el Imam Shafi’i.

Yera un xurista de Medina partidariu de los Omeyes. Por esto, la so doctrina tuvo gran influencia n'España. La so obra llámase: "La Almoata" (El Camín Allanado), una obra na cual recuéyense los principios de la llei y derechu de Medina, y dota a la so interpretación de gran flexibilidá. Afirma,por casu, la posibilidá d'afaer les normes xurídiques islámiques a les necesidaes concretes d'un país. Por esta razón produzse un altu espardimientu de la so doctrina. Pon l'acentu na Sunnah. 

## Obres
* Almuwaṭa’ (El Camín Allanado)
* Al-Mudawwana al-kubrà
* Tafsīr Garīb Al-Qur’ān Al-Karīm (Interpretación de les Singularidaes del Noble Corán)
* Kitāb al surūr (El Llibru de la Felicidad)

## Referencies

## Enllaces esternos

* La vida del Imam Malik por un sabiu de Medina
* (en francés) L'estilu de vida del Imam Malik Ibn Anas
Lee Kuan Yew

**Lee Kuan Yew** (chinu: 李光耀, pinyin: Lǐ Guāngyào, POJ: Lí Kong-iāo, hakka: Lí Kông-yeu) (Singapur, 16 de setiembre de 1923 - Ibidem, 23 de marzu de 2015) foi un políticu de Singapur y el so primer xefe de gobiernu (1959-1990).

So l'alministración del segundu primer ministru de Singapur, Goh Chok Tong, trabayó como Ministru Senior. Ostentó'l cargu de Ministru Mentor, un puestu creáu pol so fíu, Llei Hsien Loong, que se convirtió nel tercer primer ministru'l 12 d'agostu de 2004.

## Biografía
Descendiente d'una familia adinerada d'etnia china, Lee nació'l 16 de setiembre de 1923 nel Singapur baxu dominiu británicu (92 Kampong Java Road de Singapur). Los sos padres yeren Llei Chin Koon y Chua Jim Neo. En 1950 casóse oficialmente con Kwa Geok Choo, con quien tuvo dos fíos, Lee Hsien Loong y Llei Hsien Yang, y una fía, Lee Wei Ling.

## Trayeutoria política
Cuando terminó los sos estudios en Londres, tornó a Singapur, empezó a ameyorar el so mandarín y hokkien, emprestando más interés a los valores asiáticos, entró a militar nel Partíu d'Aición Popular, col que foi primer ministru de Singapur de 1959 a 1990. Por ello, recuérdase-y como «el padre de la patria». Exerció un gobiernu estrictu no social, pero fondamente capitalista, qu'impulsó la economía de la nueva nación hasta convertila n'unu de los países más competitivos del mundu.

Mientres el so mandatu promovió la idea de los valores asiáticos, frente al conceutu de democracia occidental, como modelu de desenvolvimientu pa les sociedaes d'Asia Oriental. Asina, el gobiernu del Singapur independiente caracterizóse pola rixidez na aplicación de les sos reglamentaciones, con midíes revesoses como la prohibición de comerciar el chicle. Igualmente, dacuando fueron revesosos los sos intentos d'inxeniería social, o la idea de construyir una Gran China formada polos chinos de tol mundu. «L'afinidá de raza, cultura y llingua ye la base de les rellaciones de negocios», dixo nuna ocasión.

Ciertu observadores afirmen que dalgunes de les sos midíes contribuyeron al ésitu económicu de Singapur, llugar famosu pola llimpieza de les sos cais y los baxos índice de delincuencia. Sicasí, otros denunciaron esti calter autoritariu, acusando a Lee de dictador.

Lee, a pesar de dexar el cargu de primer ministru en 1990, siguió nel gobiernu como ministru ensin cartera; primero como *Senior Minister* mientres Goh Chok Tong foi primer ministru hasta 2004; y dende entós *Mentor Minister*, pos cuando'l so fíu Llei Hsien Loong sustituyó a Goh Chok Tong como primer ministru, esti postreru asumió'l cargu de *Senior Minister*. 

Munchos aplaudieron el so modelu de desenvolvimientu económicu y otros consideren qu'ésti s'algamar en desterciu d'una sociedá dafechu democrática. A empiezos de 2015, foi internáu d'urxencia por cuenta de una neumonía grave y darréu foi conectáu a máquines pa caltenelo con vida. Finalmente, finó'l 23 de marzu a la madrugada. Anque dexara de ser primer ministru en 1990, hasta'l so últimu día caltuvo'l so puestu nel gobiernu como ministru mentor (un puestu vitaliciu) y la so acta de parllamentariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
María Teresa

**María Teresa** puede referise a:

* **[[María Teresa d'Austria]]** o **María Teresa d'Habsburgu** esposa de Lluis XIV de Francia;
* **[[María Teresa I]]** d'Austria-Hungría, (1717 - 1780), archiduquesa d'Austria y reina d'Hungría y Bohemia;
* **[[María Teresa de Borbón]]**

* **[[María Teresa (Santa Fe)|María Teresa]]**, llocalidá del departamentu Xeneral López de la provincia de Santa Fe, Arxentina.

* **[[María Teresa (telenovela)|María Teresa]]**, telenovela venezolana producida en 1972 por Venevisión.

## Referencies

## Enllaces esternos
Christian Michelsen

**Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen**  foi un magnate de navíos mercantes y políticu noruegu. Foi Primer Ministru de Noruega ente'l 1905 (depués de la independencia) y el 1907. Ye conocíu pol so papel na disolución de la Unión ente Suecia y Noruega el 1905.

## Referencies
Reina Victoria

**Reina Victoria** puede referise a les siguientes personalidaes:

* **[[Victoria del Reinu Xuníu]]** (1819-1901), reina del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda (ente 1837 y 1901).
* **[[Victoria del Reinu Xuníu (1840-1901)|Victoria del Reinu Xuníu]]** (1840-1901), fía de l'anterior y reina consorte de Prusia.
* **[[Victoria de Baden]]** (1862-1930), reina consorte de Suecia (ente 1907 y 1930).
* **[[Victoria Eugenia de Battenberg]]** (1887-1969), reina consorte d'España (ente 1906 y 1931).

Amás, puede faer referencia a:

* **[[MS Queen Victoria]]**, barcu propiedá de la compañía naviera británica *Cunard Line*.
* **[[Teatru Reina Victoria]]**, sala de teatru en Madrid (España).
Llotariu I

**Lotario I** (795 — 2 de marzu de 855), emperador carolinxu (o d'Occidente) foi'l fíu mayor del emperador Ludovico Pío. A la muerte d'este, foi-y concedida l'autoridá imperial por derechu de primogenitura, pero siguiendo la tradición franca'l so padre vio necesariu dotar d'una parte del reinu a cada unu de los sos fíos.
L'imperiu partir ente Lotario, Luis y Carlos, siendo estos dos últimos mayordomos al cargu de provincies del imperiu (Carlos el Calvo va tomar el control de Borgoña y Normadía ente que a Luis el Xermánicu va faése-y responsable del control de Baviera y Saxonia)A los hermanos menores, diches posesiones nun-yos paecieron abondu polo que decidieron aliase contra l'hermanu mayor polos Xuramentos d'Estrasburgu na so determinación de nun trate sometíos a la voluntá imperial de Lotario.
El fin de dicha potestá va llega-y a Lotario nel tratáu de Verdún , nel que l'imperiu va quedar estremo en trés, apaeciendo yá los futuros territorios de les actuales Francia y Alemaña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Clotariu I

**Clotariu I** (497-29 de payares del 561), llamáu ***el Vieyu*** (en francés: *le Vieux*), foi un monarca del reinu de los francos, fíu menor de Clodovéu y de Clotilde. Foi rei de Neustria (511-561), d'Orleans (532-561), de Borgoña, compartíu col so hermanu Childebertu (534-558), d'Austrasia (555-561) y de París y de Borgoña (558-561).

## Reináu
Nel repartu del *[[Reinu Francu|Regnum Francorum]]*, a la muerte del so padre nel 511, Clotariu heredó la Neustria. Casó con Ingonda nel 517.

A la muerte del so hermanu Clodomiru (524), Clotariu cásase cola so vilba, Gondioque, pero nin siquier d'esta miente llogró'l territoriu del so hermanu difuntu, yá que la llei sálica impunxo la partición del reinu ente los fíos de Clodomiru. Pa evitalo, Clotariu alióse con Childebertu pa entamar l'asesinatu de los sos mozos herederos (532). De los trés hermanos, dos foron asesinaos, y el postreru (Clodoaldu) arrenunció al so parte y escoyó la vida monástica. Asina, Clotariu y Childebertu, pudieron partise llibremente'l territoriu del so hermanu. Sixebertu I, el so fíu, heredó'l reinu.

Nel añu 531, cásase con Radegunda, quien prefirió retirase a un conventu en cuenta de convivir al so llau, fundando en Poitiers l'abadía de la Santa Cruz, la primer abadía femenina d'Europa. Foi canonizada como Santa Radegunda. Clotariu volvió casase nel 532 con Ingonda y depués cola so hermana Arnegonda.

La muerte de Teodebaldu (nietu de Teodoricu, el so hermanu difuntu) nel 555, y la de Childebertu (ensin descendencia) nel 558, dexaron a Clotariu reunificar el *[[Reinu Francu|Regnum Francorum]]* del so padre.

Entá volvió contraer un nuevu matrimoniu con Chunsina, y depués con Vulderade (555) viuda de Teodebaldu, rei d'Austrasia.

El so reináu tuvo marcáu por numberoses campañes militares, ente les que cabo destacar la guerra contra los burgundios (523-526); la campaña de Turinxa (530); la invasión de Borgoña (534), en compañía del so hermanu Childebertu (onde se partieron la corona); o la tentativa fallida de la invasión d'España (542), con Childebertu,anque fueron refugaos en Zaragoza.

A finales del so reináu tuvo problemes col so fíu Cramne, que se remontó contra él en numberoses ocasiones. Siguió a Cramne hasta Inglaterra, onde s'abellugara, y Clotariu zarrólos a él y a la so muyer y fíos nuna granxa y prendió-y fueu. Apavoriáu pol reconcomiu, foi a Tours a implorar perdón sobre la tumba de Martín de Tours. Morrió pocu dempués, en Compiègne, el 29 de payares.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arnulfu de Carintia

**Arnulfu de Carantania** (*Arnulf von Kärnten*, n'alemán) (850 – 8 d'avientu de 899) foi margrave de Carantania, rei de la Francia Oriental, de Lotarinxa y emperador carolinxu (o d'Occidente).

Arnulfu foi fíu natural del rei Carlomán y de madre eslovena, Litswinde, fía del conde Eberhard de Carantania (Carintia), d'onde-y vien el so nomatu. 

Dempués de ser depuestu'l so tíu l'emperador Carlos III el Gordu, conviértese en rei de la Francia Oriental y de Lotarinxa (887). 

Llogró una victoria frente a los viquingos na batalla de Lovaina, actual Bélxica, en setiembre de 891. Arnulfu invadió Italia nel añu 896. Col so regresu a Alemaña en 896, Arnulfu atopó que la so mala salú implicó que fuera incapaz de tratar colos problemes referentes al so reináu. Italia perdióse, caballeros de Moravia y Hungría taben escalando les sos tierres de cutio, y la Lotarinxa taba en rebelión contra Zwentibold. Tamién se vio afeutáu pola ascendente violencia y les lluches de poder ente la baxa nobleza alemana. 

Nel añu 898, l'emperador Lamberto foi ganáu por Berengario de Friuli qu'acobiciaba'l tronu d'Italia y morrió asesináu. Vacante'l títulu imperial, Arnulfu llogró ser designáu emperador. 

El 8 d'avientu de 899 Arnulfu de Carintia morrió en Ratisbona y asocedió-y como rei de la Francia Oriental el so fíu Lluis IV, el Neñu, habíu de la so esposa Ota (m. 903). Cuando'l so únicu fíu llexítimu, Lluis el Neñu, morrió en 911 a la edá de 17 o 18 años, la caña oriental (alemana) de la casa de Carlomagnu dexó d'esistir. Arnulfu fizo que la nobleza tamién reconociera los derechos de los sos fíos illexítimos Zuentiboldo y Ratoldo como socesores de so. Zwentibold, a quien fixera rei de Lotarinxa en 895, siguió gobernando ellí hasta l'añu siguiente (900).

Arnulfu ta soterráu na basílica de San Emmeram en Ratisbona, qu'anguaño se conoz como *Schloss Thurn und Taxis,* el palaciu de los príncipes de Thurn und Taxis.

## Referencies

* Jozko Šavli, *Karantanija*- Editorial Humar, Nova Gorica, 2007.

## Enllaces esternos
* carantha.net  - Carantha - History of Slovenia - Carantania.
Carlos IV de Luxemburgu

**Carlos I de Bohemia y IV d'Alemaña** (Praga, 14 de mayu de 1316 – Praga, 29 de payares de 1378), emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y rei de Bohemia.

## Primeros años de vida
Miembro de la Casa de Luxemburgu, fíu del conde Xuan I de Luxemburgu (rei de Bohemia al traviés del so matrimoniu) y de Sabela I de Bohemia (fía del rei Wenceslao II y hermana de Wenceslao III).
Foi rei de los xermanos (ente 1344 y 1378) y emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (ente 1355 y 1378).

Al traviés del so heriedu paternu tamién foi rei de Bohemia (ente 1346 y 1378) y conde de Luxemburgu (ente 1346 y 1353).
Foi llamáu Wenceslao, pero tres el so confirmación camudó'l nome por Carlos.

## Ascensu al poder
Foi escoyíu Rei de Romanos cola oposición del emperador Lluis IV al ser declaráu depuestu pol papa Xuan XXII pola política que caltuvo en rellación con Italia y el mesmu papáu. Dos años dempués (en 1346 asocedió al so padre nel tronu de Bohemia y nel condáu de Luxemburgu), emprestó'l so sofitu al papa Clemente VI. En 1348 fundó la Universidá de Praga. En 1355 foi coronáu rei de los lombardos y, en Roma, como emperador. Al traviés de la promulgación de la Bulda d'Oru de 1356, quedaron establecíos los requisitos y pasos necesarios p'algamar la eleición como emperador del Sacru Imperiu.

Asocedió-y como monarca de Bohemia y Luxemburgu el so fíu Wenceslao, que tamién foi designáu Rei d'Alemaña o de Romanos. Foi'l gran promotor de la ciudá de Praga, pero tamién reafitó'l valor emblemáticu de Núremberg, dientro del Imperiu, con cincuenta y dos estancies na ciudá.

### Matrimonios y fíos Carlos casó cuatro vegaes. La so primer esposa foi [[Blanca Margarita de Valois]] ([[1316]]-[[1348]]), fía de [[Carlos de Valois (1270-1325)]]. D'esta unión nacieron dos fíos:
* Margarita de Luxemburgu (1335-1349), casada con Lluis I d'Hungría.
* Catalina de Bohemia (19 d'agostu de 1342 – 26 d'abril de 1395), quien se casó primeru con Rodolfo IV, duque d'Austria y depués con Otón V de Baviera.

El so segundu matrimoniu foi con Ana de Baviera (1329-1353), fía de Rodolfo II, Conde Palatín del Rin. 
* Wenceslas, que morrió nuevu.

La so tercer esposa foi Ana de Swidnica (1339-1362, fía d'Enrique II, duque de Swidnica y Catalina d'Anjou), con quien tuvo dos fíos:
* Wenceslao de Luxemburgu (1361-1419), socesor de Carlos como rei de Bohemia, y
* Isabel de Bohemia (1358-1373), quien se casó con Alberto III d'Austria.

La so cuarta esposa foi Isabel de Pomerania (1347-1393), fía del duque Bogislao V de Pomerania y Isabel de Polonia. D'esta unión nacieron seis fíos:

* Ana de Bohemia (1366-1394), quien se casó con Ricardu II d'Inglaterra
*  Segismundo d'Hungría (1368-1437), emperador xermánicu, rei de Bohemia y Margrave de Brandeburgu.
*  Juan de Luxemburgu (1370-1396).
* Carlos de Luxemburgu (1372-1373).
* Margarita de Bohemia (13731410), quien se casó con Xuan III, Margrave de Núremberg.
* Enrique de Luxemburgu (1377-1378).

## Ascendencia





## Ver tamién
* Padre de la nación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alexander Hamilton

Participó na Guerra de la Independencia y foi secretariu y amigu íntimu de George Washington. Ye consideráu unu de los Padres Fundadores de los Estaos Xuníos.

Tomó parte na redaición de la Constitución de los Estaos Xuníos. Pa llograr convencer a los neoyorquinos de la necesidá d'aprobala, escribió, xunto a James Madison y John Jay, una serie d'ensayos sol seudónimu de «Publius», conocíos davezu como los Papeles de la Federación» (*[[Federalist Papers]]*).

Foi'l creador del Partíu Federal de los Estaos Xuníos, primer partíu políticu de la historia de los Estaos Xuníos, que dirixó hasta la so muerte.

Escoyíu per Washington primer Secretariu de l'Ayalga de la nación (1789–1795), dende esi cargu entamó la banca, estableciendo'l Primer Bancu de los Estaos Xuníos y realizó una política proteicionista que, al gravar con impuestos los llicores fuertes importaos, causó la llamada Guerra del whiskey (1794).

Tuvo numberosos enfrentamientos con Thomas Jefferson y con James Madison al apostar por dotar al Gobiernu interestatal de mayores competencies, ente que'l so rival inclinar a da-y mayor poder a los gobiernos estatales. Nesti contestu, produzse tamién unu de los primeros alderiques sobre economía política de los Estaos Xuníos, nel que Hamilton amuésase partidariu de fomentar la industria con midíes proteicionistes (na so *Report on Manufactures*), como contrapartida a la idea de fomentar l'agricultura dexando al comerciu al serviciu d'ella, postura adoptada por Thomas Jefferson; a pesar del trunfu políticu del postreru, los hamiltonianos vieron trunfar les sos idees.

Alexander Hamilton ye consideráu de cutiu el «santu patrón» de la Escuela americana que, según dellos historiadores, apoderó la política económica norteamericana a partir de 1861. Sofitó firmemente la intervención gubernamental en favor de la industria y el comerciu nacionales, a la manera de Jean-Baptiste Colbert, como llueu dende la seronda de 1781.

Hamilton oponer a los postulaos británicos de comerciu llibre, que consideraba que favorecíen los intereses de les potencies colonialistes ya imperialistes, en favor del proteicionismu norteamericanu, que sicasí favoreceríen el desarrollu industrial y la economía de les naciones emerxentes.

Morrió nun duelu col vicepresidente Aaron Burr.

## Referencies

## Enllaces esternos

### N'inglés
*Alexander Hamilton at MetaLibri
*Sociedá Histórica Alexander Hamilton (AHHS, sigles n'inglés)
*La Xubida y Cayida de Alexander Hamilton por Ian Finseth 
*Biografía del Congresu sobre Hamilton
*Esposición de la Sociedá Histórica de Nueva York sobre Alexander Hamilton
*Alexander Hamilton: Alderique sobre'l Bancu Nacional (23–02–1791)
*Vida y dómina de Alexander Hamilton, por Samuel M. Smucker: prosa poética del sieglu XIX
*Alexander Hamilton según C.C. Hazewell: un panexíricu del sieglu XIX
*Alexander Hamilton según Henry Cabot Lodge
*Alexander Hamilton na *Enciclopedia Británica* (1911)
Babur

**Zahir-ud-din Mohammad Babur**, conocíu como Babur, Babar o Baber,  foi un emperador y fundador del Imperiu mogol de la India. Yera descendiente del conquistador mongol Tamerlán. Foi autor de los sos memorías y de delles poesíes.

Babur, que significa "lleón", nació na ciudá d'Andiján nel actual Uzbequistán. Yera fíu de Omar Sheij, rei de Ferganá. Al morrer el so padre, Babur xubió al tronu en 1495 cuando cuntaba con tan solo 12 años. A pesar de que dalgunos de los sos tíos intentaron derroca-y, Babur caltúvose firme como soberanu.

En 1498, atacó y conquistó la ciudá de Samarcanda, sobre la que creía tener derechos hereditarios. Una revuelta ente los nobles uzbecos fíxo-y perder el valle de Fergana. Mientres diben a reconquistar d'esti territoriu, les sos tropes desertaron, lo que llevó a la perda de Samarcanda. Consiguió recuperala hasta qu'en 1501 Muhammad Shaybani, kan de los uzbecos, ganó-y y el mogol perdió definitivamente'l control de la ciudá.

Emplegó tres años n'entamar un exércitu que fuera lo suficientemente fuerte como pa dexa-y recuperar los territorios perdíos. En 1504 tenía yá abondes tropes. En cruciando'l Hindu Kush, conquistó la ciudá de Kabul y volvió tar a la cabeza d'un importante reinu.

Tres la muerte de Shaybani en 1510, Babur reclamó les sos posesiones orixinales pa lo que cuntó cola ayuda d'Ismail Safavi. En 1511 realizó una entrada trunfal en Samarcanda, pero en 1514 sufrió una nueva derrota a manes de los uzbecos y tuvo que tornar a Kabul.

Perdiendo toa esperanza de recuperar Ferghana, Babur concentró los sos esfuercios na India. Realizó delles incursiones previes hasta qu'en 1521 presentóse-y la oportunidá de realizar un ataque más importante. Los nobles del sultanatu de Delhi repunaben al so sultán, Ibrahim Lodi, y pidieron ayuda a Babur. 

Con un exércitu de dolce mil homes y una artillería llindada avanzó escontra Delhi. Ibrahim cuntaba con cien mil soldaos y cien elefantes. El 21 d'abril de 1526 dambos exércitos atópase na llamada primer batalla de Panipat. Ibrahim foi asesináu na batalla y Babur, que se proclamó *Padshah Ghazi* (emperador de la India), entró al pie del so fíu Humayun en Agra ensin dificultaes.

Sicasí, entá tuvo qu'enfrentase a un enemigu más poderosu, Rana Sanga, que-y atacó con un exércitu de doscientos mil homes. L'exércitu de Babur, a pesar de tar cansáu y afamiáu, consiguió ganar a les tropes de Sanga na batalla de Khanua el 16 de marzu de 1527. Babur convertir nel señor absolutu de la India septentrional. 

Pasó'l restu de los sos díes entamando'l so nuevu imperiu dende Agra, la so capital. Morrió a la edá de 48 años y asocedió-y el so fíu Humayun. Ta soterráu en Kabul.

## Referencies

## Enllaces esternos

* *Babur Nama: Journal of Emperor Babur*, Zahir Uddin Muhammad Babur, Translated from Chaghatay Turkic by Annette Susannah Beveridge, Abridged, edited and introduced by Dilip Hiro. (ISBN) ISBN 978-0-14-400149-1; (ISBN) ISBN 0-14-400149-7. - Baburnama Online
* The Economist
Mehmed IV

**Mehmed IV**, **Mehmet** o **Mohamed** —moteyáu colos nomatos turcos de Dördüncü, «cuartu», y Avcı, «cazador»— (2 de xineru de 1642–1693) rixó como sultán del Imperiu otomanu dende 1648 hasta 1687. Yera'l fíu d'Ibrahim I y una de les sos concubines, Turhan Hadice, que por esta causa convirtióse en Valide Sultán. Bien pocu tiempu dempués de la so nacencia, el so padre y madre tuvieron una reña violenta, ya Ibrahim enfurecióse tanto qu'arrincó a Mehmed de los brazos de la so madre y arrebexó al neñu a un pozu. Por suerte pa él, a Mehmed rescatáronlu aína ensin sufrir dañu nengún.

Conocíu como Avcı, «El cazador», l'exerciciu al campu y les práutiques cinexétiques ocuparon la mayor parte del so tiempu. El so reináu ye significativu por cuenta de un curtiu florecimientu del poder otomanu, dirixíu en mayor midida pol firme ya inflexible Gran Visir, Mehmed Köprülü. Köprülü repunxo les islles Exees, que taben en manes de Venecia, y combatió en trunfantes campañes militares frente a Transilvania (1664) y Polonia (1670–1674). En ciertu momentu, los dominios otomanos tuvieron mui cerca d'algamar una ampliación escontra Podolia y Ucraína.

El nuevu visir Kara Mustafá foi menos capaz. Sofitando la insurrección húngara d'Imre Thököly (1683) escontra'l dominiu austriacu, Kara Mustafá coló con un poderosu exércitu al traviés d'Hungría y sitió Viena na Batalla de Viena. Nes elevaciones de Kahlenberg, los otomanos perdieron de mou aplastante escontra l'exércitu Imperial Austriacu (sol mandu de Carlos IV, Duque de Lorena) y los polacos con ánimu de vengación, dirixíos pol so Rei, Xuan III Sobieski. Kara Mustafá foi esgañáu en Belgráu por orde de Mehmed IV y la so tiesta allugóse nuna columna nel esterior del antiguu palaciu imperial n'Edirne, magar qu'esto nun foi abondo pa salvar el tronu del Sultán, que foi depuestu y encarceláu n'Edirne, cerca de los sos cotos de caza favoritos, pasando ellí'l restu de la so vida al pie de dos concubines.

## Referencies

## Enllaces esternos
Selim I

**Selim I** , tamién conocíu como «el Severu» o «el Valiente» (*Yavuz* en turcu), foi sultán del Imperiu d'Otomanu dende 1512 hasta 1520.

Destronó al so padre Beyazid II en 1512. La muerte de Beyazid producióse bien pocu dempués, camín del so retiru en Demotika.

Afitó la so ascensión al tronu otomanu al matar a los sos hermanos y sobrinos. Yera esta una costume que fuera practicada na dinastía otomana, ente otros, pol so güelu Fatih («El Conquistador») Mehmed II. Hubo una guerra civil ente'l so padre Beyazid y el so tíu Cem, según ente'l mesmu Selim y el so hermanu Ahmed. Selim tuvo la determinación de nun tener los mesmos problemes colos sos otros hermanos, y executar a toos.

Atacó y destruyó el Sultanatu Mamelucu nes batalles de Marj Dabiq y A el-Raydaniyya, que dexaron l'anexón de Siria, Palestina y Exiptu. Igualmente estendió'l poder otomano a les ciudaes santes de La Meca y Medina. Cuando Exiptu y les sos provincies árabes fueron conquistaes a los mamelucos, proclamar a sigo mesmu como'l Jadim ul Haremeyn, «El Criáu de los Dos Sagraos Lugar Santos», en cuenta de Hakim ul Haremeyn, «El Gobernador de los Dos Sagraos Lugar Santos». Los Sagraos Llugares Santos faen referencia a la Gran Mezquita en La Meca y la Mezquita del Profeta Mahoma en Medina. Éstos son los sitios más sagraos nel Islam. 

Tal que'l so güelu Fatih Mehmet, tamién reclamó pa sí'l títulu de Califa (n'árabe significa'l socesor» de Mahoma), «El guardián del Islam», un títulu que considera al so portador como'l principal gobernante civil y relixosu de too l'Islam, tanto chiíta como Suní. Selim decidió declarar la guerra al Imperiu Safávida de Persia, que'l so gobernante, el Xa Ismail I, reclamara pa sí dichu títulu de califa. La campaña militar que siguió foi un trunfu total pa Selim, que la so solidez y bravura superaron la pusilanimidad y insubordinación na so contra de los jenízaros, les tropes de la Sublime Puerta, les sos más esperimentaos combatientes que nesi momentu nun tuvieron al altor de les circunstancies.

Dempués de que Selim convertir nel amu y señor de les ciudaes santes del Islam y conquistara Exiptu xunto con Al-Mutawakkil III, l'últimu califa de la dinastía Abasí que moraba ellí, Selim afaló-y a que venciera formalmente'l títulu del califa, según los sos emblemes más reconocíos, la espada y la capa del profeta Mahoma. Tres la vuelta de Selim de la so campaña exipcia, ésti topábase preparando una espedición contra Rodes cuando cayó enfermu y morrió nel novenu añu del so reináu. Tenía aproximao 55 años d'edá. Finó a consecuencia del carbunclu o ántrax, una infeición na piel, que desenvolvió mientres los ocho años a caballu que trescurrió'l so reináu envueltu en campañes militares.

Antes de morrer escoyó como socesor al so fíu Solimán y mató cruelmente a tolos demás fíos por que Solimán nun tuviera problemes internos nel so sultanatu. Foi tamién un poeta y escribió col llamatu *mahla Selimi*. N'unu de los sos poemes, escribió: *El mundu enteru nun sería una soberanía lo suficientemente vasta pa un solu monarca*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Selim III

**Selim III** (turcu otomanu: سليم ثالث *Selīm-i <o>s</o>āli<o>s</o>*) (24 d'avientu de 1761 – 28/29 de xunetu de 1808) foi sultán del Imperiu otomanu de 1789 a 1807. Foi fíu de Mustafa III (1757–74) y asocedió al so tíu Abdülhamid I (1774–89). 

## Primeros años
El talentu y la enerxía colos que taba dotáu fixo que'l pueblu depositara les sos esperances na so ascensión al tronu. Foi largamente persuadíu de la necesidá d'una reforma nel so estáu. Pero Austria y Rusia nun-y avagaron acometer otra xera que nun fuera la de defendese y nun sería hasta la firma de la paz de Iași (1792) cuando podría alendar n'Europa. Sicasí, pocu dempués Napoleón invadió Exiptu y Siria, lo que fizo que Turquía realizara nuevos esfuercios, pos mientres un tiempu l'antigua alianza con Francia quedó fecha añicos.

Selim III aprovechó un respiru p'abolir la ocupación militar de los feudos; introdució reformes provechoses na alministración, especialmente nel departamentu fiscal, impulsó acertaos planes pa espublizar la educación y contrató a oficiales estranxeros como instructores d'un nuevu tipu de tropa llamada *[[Nizam-ı Cedid|nizam-i-jedid]]*. Estes tropes taben tan bien entamaes que fueron capaces de defendese contra los jenízaros rebeldes nes provincies europees, onde los gobernadores descontentos nun duldar n'usalos como arma refundiza contra'l nuevu sultán reformista.

## Cayente
Envalentonado pol so ésitu, Selim III ordenó que nel futuru tendría d'escoyese añalmente un ciertu númberu d'homes d'ente los jenízaros pa sirvir nos sos exércitos. Arriendes d'ello, los jenízaros y otros enemigos de los nuevos cambeos cobraron fuercia en Adrianópolis y, a la vista del so númberu, qu'entepasaba les 10.000 almes, y de la violencia de la so oposición, decidióse que s'abandonaren les reformes temporalmente. Serbia, Exiptu y les principalidades fueron l'escenariu d'hostilidaes nes que Turquía nun tendría ésitu y, en 1807, una flota británica apaeció en Constantinopla pa sofitar una demanda efectuada enantes per Rusia de deponer al embaxador de Napoleón.

Sicasí, Selim III taba fondamente influyíu por esti embaxador, Sebastiani, y obligóse a la flota a retirase ensin que vieren la so demanda satisfecha. Pero l'anarquía, bien manifiesta o bien latente, que trescalaba les provincies foi demasiáu grande por que Selim III pudiera con ella. Los jenízaros alzáronse nuevamente en revuelta, impulsaron al sheikh ul-Islam a promulgar una fatwa contra les reformes, destronaron y prindaron a Selim III, y asitiaron al so sobrín Mustafa nel tronu, que pasaría a tomar el nome de Mustafá IV (1807–08).

El pachá de Ruse, Mustafa Bayrakdar, un importante partidariu de les reformes, axuntó a un exércitu de 40.000 que colaron hasta Constantinopla col propósitu de restaurar a Selim III. Sicasí llegaron bien tarde, pos el sultán reformista foi apuñaláu pol eunucu negru xefe y los sos homes, asina que l'únicu recursu de Bairakdar foi dirixir la so vengación contra Mustafa IV y asitiar nel tronu a Mahmud II (1808–39), l'únicu miembru sobreviviente de la casa de Osman.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Xuiciu de Napoleón sobre .
William Pitt (el Mozu)

**William Pitt** (moteyáu *el Mozu*) (28 de mayu de 1759- 23 de xineru de 1806), foi un políticu y estadista británicu, Primer Ministru del Reinu Xuníu en dos periodos por un total de dos décades, amás de la persona más nueva n'ocupar dichu cargu de premier británicu. Amás foi Ministru de Facienda del Reinu Xuníu en trés causes y permaneció dende 1781 hasta 1800 como Miembru de la Cámara de los Comunes del Reinu Xuníu. 

Como primer ministru de Gran Bretaña, dende 1801 Reinu Xuníu, (ente 1783-1801 y 1804-1806), sentó les bases d'una nueva etapa de prosperidá dempués de la guerra d'independencia d'Estaos Xuníos; foi'l principal dirixente del Estáu mientres la llucha contra la Francia revolucionaria, y atribúyese-y la organización de la Tercer Coalición tres la rotura pol Reinu Xuníu de la Paz de Amiens. Conocíase-y como *el Mozu* pa estrema-y del so padre William Pitt (el Viejo).
 
William Pitt pasó a ser el primer ministru más nuevu d'Inglaterra cuando Xurde III nomó-y pa esti cargu a la edá de 24 años en 1783. 

La so formación, empobinada al mundu de la política, completar na Universidá de Cambridge y nel Lincoln's Inn. Foi escoyíu miembru del Parllamentu en 1781 y xunióse a lord Shelburne, dirixente del grupu políticu al qu'enantes había estáu venceyáu'l so padre. Shelburne entró nel gobiernu en 1782 de la mano de lord Rockingham y pasó a ser primer ministru cuando ésti finó tres meses dempués. Pitt foi nomáu canciller del Exchequer (ministru de Facienda) nel gabinete de Shelburne y propunxo diverses reformes del sistema alministrativu y parllamentariu. Abandonó'l gobiernu xunto con Shelburne n'abril de 1783, pero n'avientu d'esi mesmu añu'l rei Xurde III nomólu primer ministru, cargu qu'ocuparía mientres dieciocho años.

## Referencies

## Enllaces esternos
James K. Polk

**James Knox Polk**  foi l'oncenu Presidente de los Estaos Xuníos.

## Biografía
Polk nació'l 2 de payares de 1795 na pequeña ciudá de Pineville, en Condáu de Mecklenburg; nel Estáu de Carolina del Norte. Los sos padres fueron Samuel Polk y Jane Knox Polk.

La familia Polk (orixinalmente «Pollock») yera irlandesa, d'ascendencia escocesa, proveniente del Ulster. Llegaron dende Europa a Maryland en 1680 y los sos descendientes fuéronse treslladando gradualmente a Carolina del Norte.

La madre de James, Jane, yera descendiente de John Knox; el célebre reformador relixosu escocés.

En 1806, cuando James Polk tenía 11 años d'edá, la so familia camudar a Tennessee; onde'l so padre trabayó de granxeru y topógrafu.

En 1815 Polk incorporar a la clase de segundu añu de Derechu de la Universidá de Carolina del Norte en Chapel Hill; y en 1818 graduar con altos honores.

Dempués de graduase, Polk tornó a Nashville, Tennessee; y siguió estudiando so la direición de Felix Grundy, un famosu y respetáu abogáu y políticu que munchos años dempués aportaría a (ente otres coses) Fiscal Xeneral de los Estaos Xuníos. Grandy convertir nel mentor de Polk nel mundu del Derechu y gracies a les sos enseñances el futuru Presidente pudo entrar al exerciciu de l'abogacía pela puerta grande.

En 1820 Polk foi finalmente almitíu na Barra d'Abogaos de Tennessee (equivalente a un Colexu d'Abogaos) y entós pudo independizase y empezar a exercer como abogáu pola so propia cuenta. Pa ello instalóse na ciudá de Columbia, en Tennessee; onde abrió la so oficina. 

Fomentó la espansión escontra l'oeste. Reivindicó Oregón, roblando con Inglaterra'l tratáu de partición en 1846, y consiguió anexonase l'estáu de Texas (1846), non ensin enantes arreyase nuna guerra con Méxicu y el so dirixente de daquella, el xeneral Antonio López de Santa Anna, guerra que remató cola derrota d'esti postreru en 1848. Tuvo qu'almitir el ríu Bravo, (dempués llamáu ríu Grande polos Estaos Xuníos) como frontera ente Estaos Xuníos y Méxicu.

## Referencies na cultura popular
Los They Might Be Giants tienen un cantar que se llama *James K. Polk*, sobre'l presidente Polk.

Na serie Married with Children Kelly y Bud asisten a la *James K. Polk* High.

En Ned's Declassified School Survival Guide la escuela a la que Ned y los sos amigos asisten ye "James K. Polk"

## Referencies

## Enllaces esternos
Sukarno

**Sukarno** , foi un políticu indonesiu y el primer presidente de la República d'Indonesia (1945-1967) tres la independencia del archipiélagu, enantes colonia de los Países Baxos.

El nome puede escribise *Sukarno* o *Soekarno*. La primer forma correspuende a la ortografía actual del idioma indonesiu y la segunda a l'antigua (influyida pol neerlandés), anque sigue usándose (por casu nel nome del Aeropuertu Internacional Soekarno-Hatta de Jakarta) por cuenta de que'l mesmu personaxe roblaba como **Soekarno**.

## Biografía

Sukarno yera fíu d'un maestru d'escuela javanés y de la so esposa balinesa de Buleleng. Nació en Surabaya, ciudá de Java Oriental, nes antigües Indies Orientales Neerlandeses, anque pasó la so infancia en distintos llugares como Mojokerto, Tulungagung y Blitar. Cuando'l so padre devolver a Surabaya en 1916 p'asistir a una escuela secundaria, axuntar con Tjokroaminoto, un futuru independentista. En 1921 empezó a estudiar na *Technische Hogeschool* (Escuela Cimera Téunica de Bandung), graduáu en 1925. Estudió inxeniería civil y centróse na arquiteutura, cola qu'encauzó la so vida.

En 1927 fundó'l Partíu Nacional Indonesiu. Deteníu en 1929 poles autoridaes coloniales de los Países Baxos, en 1931 foi puestu en llibertá. En 1939 desterrar a la islla de Sumatra, de la que foi lliberáu polos xaponeses tres la invasión de la islla en 1942, nel marcu de la Segunda Guerra Mundial y a la fin d'ésta, el 17 d'agostu de 1945, proclamó la independencia d'Indonesia. Dirixó la guerra contra los Países Baxos hasta qu'estos reconocieron la independencia del país en 1949. Amás, foi quien escurrió la filosofía ya ideoloxía del nuevu Estáu col Pancasila. 

Sukarno suprimió en 1956 tolos partíos y instituyó en 1959 la democracia empobinada.

El xeneral Suharto, sofitáu por Estaos Xuníos ante la progresiva crecedera del Partíu Comunista d'Indonesia (PKI), que cuntaba col sofitu tácticu de Sukarno, obligó a ésti a delegarle el poder en marzu de 1966 y sustituyir como presidente en 1967. Sukarno vivió aislláu y baxu arrestu domiciliariu hasta la so muerte en Jakarta, el 21 de xunu de 1970.

## Ver tamién
* Padre de la nación

## Referencies

## Enllaces esternos
Leonid Kuchma

**Leonid Kuchma** (; ) ye un políticu ucraín, miembru fundador del Partíu de les Rexones, primer ministru ente 1992 y 1993 y presidente dende xunetu de 1994 hasta xineru de 2005. Foi asocedíu por Víktor Yúshchenko.

Kuchma estudió na Universidá de Dnipropetrovs'k llicenciándose n'inxeniería de cohetes. Inxenieru en Baikonur, según miembru del Partíu comunista. Xugó un importante papel nos programes de misiles estratéxicos y cohetes espaciales como executivu de la compañía industrial "Yuzmash" de Dnipropetrovs'k. Dende 1990 a 1992 foi miembru del parllamentu ucraín y perteneció al Comité de Defensa y Seguridá del Estáu. Convertir en Primer ministru en 1992.

Dexó'l so puestu en setiembre de 1993 pa presentase como candidatu a la presidencia en 1994, siendo reelixíu en 1999. 

La oposición acusólu de tar rellacionáu col asesinatu en 2000 del periodista Georgiy Gongadze.
Escupuliciaos pol asesinatu, los ucraínos llanzaron protestes nos años 2000-2001 so la divisa “Ucraína ensin Kuchma”.

Tamién se-y critica poles sos restricciones a la llibertá de prensa, aplicando la censura a toa crítica. 

La campaña de Kuchma contra la prensa foi tal, qu'en 2001 el Comité pa la Proteición de los Periodistes (CPJ) nomó a Kuchma como unu de los diez peores enemigos de la Prensa pal 2001, xunto a otros personaxes enemigos de la llibertá de prensa como Fidel Castro, Vladímir Putin y el ayatolah Alí Jamenei.

El so primer ministru tres la destitución d'Anatoli Kinaj en 2002 foi Viktor Yanukovich.

So la presente constitución d'Ucraína, Kuchma dexó la presidencia n'ochobre de 2004, al nun poder ser reelixíu.

Les eleiciones de Payares de 2004, que torgaba la so reeleición impunxo al so candidatu Víktor Yanukóvich como nuevu presidente nun fraude eleutoral rechado pola oposición empobinada polos pro-occidentales Víktor Yushchenko y Yulia Tymoshenko, quien asoceden unes serie de protestes que desagüen na Revolución Naranxa. N'avientu son llamaes a unes nueves eleiciones llibres nes qu'apuerta al poder Yushchenko.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía n'español per Fundación CIDOB
* Portal oficial del Gobiernu d'Ucraína, Biografía de Leonid Kuchma (n'inglés)
Colás I

**Nicolás I** ye un títulu que puede referise a:

* el papa Nicolás I (858–867);
* el patriarca de Constantinopla Nicolás I el Místicu (m. *ca*. 925);
* el duque Nicolás I de Troppau, fíu de Otakar II de Bohemia;
* el duque Nicolás I de Lorena (1470–1473);
* el zar Nicolás I de Rusia (1825–1855);
* el rei Nicolás I de Montenegro (1910–1918).

## Ver tamién
* Nicolás,  dixebra.
* Nicolás II,  dixebra.

## Referencies

## Enllaces esternos