open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llingües balcorromances

Les **Llingües romániques balcániques** o **balcorromances** son un conxuntu de Llingües romániques o “neollatines” falaes na península de los Balcanes, principalmente en Rumanía y Moldavia. La mayoría son derivaes del dacorrumano y, poro, de los antiguos colonos romanos -o romanizados- establecíos na Dacia en tiempos de Traxanu. 

Na mariña oriental del Adriáticu esistieron históricamente rexones onde se falaron llingües non balcorromances como'l vénetu, el istrioto ya inclusive l'italianu estándar, principalmente en Istria y contorna. 

## Llista de llingües balcorromances
Les llingües balcorromances son:
* **[[Llingua romance de Panonia|Romance panónico]]** (Panonia, llingua muerta)
* **[[idioma dálmata|Dalmáticu]]** (Dalmacia, llingua muerta)
** Vegliota
** Ragusano
* **[[Llingües balcorrumanes]]**
** Rumanu-Moldavu-Valaco (Rumanía, Moldavia y Serbia) 
** Istrorrumano (Croacia) 
** Macedorrumano (Grecia, Bulgaria, Macedonia del Norte, Albania, Serbia) 
** Meglenorrumano (Grecia)

Nos Balcanes esiste tamién una llingua que dellos académicos considera que tien una fuerte influencia neollatina: l'albanés. La influencia pudo ser recíproca una y bones munches de les pallabres prerromanes del modernu rumanu de fechu tamién paecen rellacionaes col proto-albanés.

## Númberu de falantes
Les llingües romances balcorromances o orientales son falaes aproximao por:
* 23.500.000 rumanos y moldavos
* 500.000 italianos
* 300.000 arumanos
* 40.000 valacos

## Referencies

## Enllaces esternos
Academia Rumana

L**'Academia Rumana** (en rumanu: *Academia Română*) ye un foru cultural fundáu en 1866 en Rumanía sol nome de **Sociedá Lliteraria Rumana**. Cubre los ámbitos científicos, artísticos y lliterarios. L'academia tien 181 miembros activos que son electos pa tola vida.

D'alcuerdu al so reglamentu, los principales oxetivos de l'academia son el cultivu del idioma y lliteratura rumanes, l'estudiu de la historia de Rumanía y la investigación n'importantes ámbitos científicos. Dalgunos de los principales proyeutos de l'academia son el "**Diccionariu esplicativu de la llingua rumana**" (Dicţionarul explicativ al limbii române), el "**Diccionariu de la lliteratura rumana**", y el "**Tratáu d'historia del pueblu rumanu**".

L'academia rumana cuenta coles siguientes seiciones científiques: Filoloxía y Lliteratura, ciencies históriques y arqueolóxiques, ciencies matemátiques, ciencies físiques, ciencies químiques, ciencies biolóxiques, ciencies geonómicas, ciencies téuniques, ciencies agrícoles y silvicolas, ciencies médiques; ciencies económiques, xurídiques y sociolóxiques; filosofía, teoloxía, psicoloxía y pedagoxía; arte arquiteutura y audiovisual, ciencia y teunoloxía informática. 

L'academia tamién edita la revista "Académica".

## Historia
So la iniciativa de C.A. Rosetti, l'Academia foi fundada'l 1 d'abril de 1866 como *Societatea Literară Română*. Los miembros fundadores fueron pernomaos miembros de la sociedá Rumana de la dómina. L'actual Presidente de l'academia (dende 2014) ye'l Profesor Ionel Valentin Vlad.

El nome camudar a *Societatea Academică Romînă* en 1867, y finalmente a *Academia Română* en 1879, mientres el reináu de Carol I.

## Presidentes

## Referencies

## Ver tamién
* Miembros honorarios estranxeros de l'Academia Rumana

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de l'Academia Română (en rumanu ya inglés)
Vegliota

El **vegliota** yera un dialeutu dalmáticu faláu na islla dálmata de Veglia (Krk) que s'escastó en 1898 cuando morrió'l so postreru falante, llamáu Tuone Udaina. Esti dialeutu foi calteníu gracies al llingüista italianu Matteo Bartoli quien entrevistó a Udaina.

## Estudios de la llingua vegliota

Delles pallabres que dan una idea del vocabulariu vegliota:
*iuárbul* "árbol", *guápto* "ocho", *s(i)aptu* "siete", *kuatuárko* "catorce", *sául* "sol", *seráur* "hermana", *jóiva* "uva", *jóin* "unu", *si* "seis", *noi* "nós", *voi* "vós", *iárba* "yerba".

### Vocales tóniques
Les vocales tóniques del vegliota, tuvieren en posición llibre o trabada dientro de la sílaba, evolucionaron de la siguiente manera:

* Llatín -ī
Trabada: *mīlle* > mel; *fīllixa* > feλa.

Llibre: *dīco* > dáik, *rīpa* > ráipa; *-īel to* > -áit; *-īre* > -ér.

* Llatín -ĭ
Trabada: *mĭttit* > mat; *ĭlla* > jala; *lĭgnu* > lank; *pĭsce* > pask.

Llibre: *nĭve* > nai; *pĭlu* > pail; *pĭra* > paira.

* Llatín -ē
Trabada: *stēlla* > stalla; *vēndere* > vandro.

Llibre: *vēlu* > vaila; *-ēbat* > -folia; *-ēel to* > -áit.

* Llatín -ĕ
Trabada: *fĕrru* > fiar; *hĕrba* > járba; *pĕlle* > piál; *sĕptem* > s(i)ápto; *mĕrda* > miárda; *fĕsta* > fiásta.

Llibre: *pĕde* > pi; *pĕtra* > pitra; *mĕ-y* > mil; *bĕnē* > bin.

* Llatín -ă/-ā
Trabada: *cabăllu* > kabúl; *părte* > puárt; *păssu* > puás; *arbore* > iuárbul.

Llibre: *măre* > muor (mur); *placet* > pluk; *-ānu* > -un; *āre* > -ur; *-āel to* > -ut; *-āta* > -uota.

* Llatín -ŏ
Trabada: *cŏllu* > kuál; *grŏssu* > gruás; *fŏrte* > fuárt; *pŏrcu* > puárk; *mŏrte* > muárt; *pŏrta* > puárta; *dŏrmit* > duármi.

Llibre: *nŏvu* > nuf; *nŏve* > nu(f); *fŏcu* > fuk; *lŏcu* > luk.

* Llatín -ō
Trabada: XXXX.

Llibre: *sō-y* > sául; *sorōre* > seráur; *-ōel so* > -áus.

* Llatín -ŭ
Trabada: *bŭcca* > buka.

Llibre: *gŭla* > gáula; *crŭce* > kráuk; *nŭce* > náuk.

* Llatín -ū
Trabada: *nūlla* > nolha; *mandūcat* > manonka; *ūndecim* > jónko; *quindecim* > *cūndecim > ćonk.

Llibre: *dūru* > doir; *cūlu* > ćoil; *ūnu* > join; *tū* > toi; *crūdu* > kroit; * lūcet* > lóik; *ūdu* > jóit; *ūva* > joiva; *-ūra* > -óira; *-ūel to* > óit; *-ūta* >-óita.

### Númberos
 

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Llingua neollatina de Veglia y Dalmacia/Istria
Idioma istrianu

El **istriano**, **istriota** o **istrioto** ye una llingua romance falada na rexón sur de la península d'Istria, especialmente nes ciudaes de Rovinj (Rovigno) y de Vodnjan (Dignano). Istria atópase allugada na parte cimera del mar Adriáticu (en Croacia).

Los sos falantes nun usaron nunca la denominación "istriano" o "istrioto". Tradicionalmente, esistíen seis nomes distintos pa cada unu de los dialeutos de les llocalidaes onde se falaba. En Vodnjan usábase'l términu "Bumbaro", en Bale "Vallese", en Rovinj "Rovignese", en Šišan "Sissanese", en Fažana "Fasanese" y en Galižana "Gallesanese". El términu istroto foi acuñáu nel sieglu XIX pol llingüista italianu Graziadio Isaia Ascoli.

A principios del sieglu XXI, considérase que'l númberu de falantes taría ente un millar y dos millares y considerábase la llingua como una llingua amenazada.

## Historia

Dempués de la cayida del imperiu romanu d'occidente los istrianos romanizados desenvolvieron nel sur de la península d'Istria una llingua neollatina propia: el istrioto. La llingua istriana ye una llingua neollatina recibió la influencia del venecianu, de resultes de más de mil años de dominación de la República de Venecia en Istria y nel mar Adriáticu. Otra llingua qu'influyó nel istriano, principalmente nel vocabulariu, foi'l italianu dende de la creación del Reinu d'Italia en 1861.

A primeros del sieglu pasáu'l llingüista Carlo Tagliavini envaloraba que'l istriano yera faláu por 50.000 persones. Pero dempués de la Segunda Guerra Mundial verificóse un enorme éxodu de 350.000 istro-italianos d'Istria pa escapar de la dictadura yugoslava de Tito y los istrianos amenorgar a unos pocos millares. N'Italia inda viven munchos miles d'estos refuxaos, especialmente en Trieste.

De resultes d'esta emigración, la llingua croata sustituyó al istriano como llingua principal nel sur d'Istria. 

Anguaño, en Istria, queden solamente cerca de 2.000 falantes d'esta llingua, na so mayoría vieyos, polo cual la Unesco calificó'l istriano como una llingua en peligru d'estinción.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Cisalpinu
****** Istrianu

Cuando Istria yera una rexón del reinu d'Italia, el istriano foi consideráu poles autoridaes como una variante del vénetu.

## Ver tamién
* Idioma istrorrumano
*Wikisource:Istriot

## Referencies

### Bibliografía
* Ascoli, Graziadio. *Archivio Glottologico Italianu*. Roma 1888. 
* Benussi, Bernardo. *L' Istria nei suoi due millenni di storia*. Treves-Zanichelli. Trieste 1924.
* De Franceschi, Carlo. *L'Istria*. Arnaldo Forni Editore. Parenzo 1879.
* Deanovic, Mirko. *Istroromanske studije*. JAZU 1955.
* Ive, Antonio. *Storia documentata di Rovigno, saggi di dialetto rovignese*. La Editoriale libraria. Trieste 1962.
* Skok, Petar. *Etimologijski rjetnik hrvatskoga ili srpskogajezika*. Zagabria 1973
* Tagliavini, Carlo. *Le origini delle lingue neolatine*. Patron Ed. Bologna 1982.

## Enllaces esternos

* (n'inglés) Unesco Red book: Istriano, un idioma a riesgu d'estinción
* (n'alemán) Istriotisch (pdf)
* (n'italianu) Istrioto
* (n'italianu) I dialetti istrioti in Istria
Llingües italianes centromeridionales

Les **llingües italianes centromeridionales**, **italosicilianas** o **italorromances** entienden el conxuntu de llingües y variedaes llingüístiques romances al sur de la llinia Massa-Senigallia. La principal llingua italiana centromeridional ye'l italianu estándar basáu principalmente nes variantes toscanes. *[[Ethnologue]]* clasifica a estes llingües xunto col dálmata dientro del **[[Llingües italo-dálmates|grupu italodálmata]]**.

Dellos autores usaron el términu italorromance (pa referise a toles llingües romances d'Italia) sicasí esi usu foi abandonáu polos llingüistes yá que ye conocíu que les llingües romances d'Italia nun constitúin propiamene una unidá filoxenéticamente válida dientro de les llingües romances.

## Clasificación
Les variedaes italianes centromedionales tán dixebraes del restu de variedaes llingüístiques del "italianu" del norte (galoitaliano) por un númberu importante d'isogloses que definen la llamada llinia de La Spezia-Rimini. Les variedaes italianes centromeridionales tán asitiaes al sur de dicha llinia y pueden clasificase en 4 grupos princiapes:
* Variedaes toscanes 
* Variedaes centrales
* Variedaes meridionales (napolitanu, apulo-barinés)
* Variedaes meridionales estremes
Dellos autores consideren al toscanu como una caña estreme y arrexunten el restu de variedaes. El toscanu ta dixebráu por un fexe d'isogloses qu'en xunto definen la llinia Roma-Ancona. El toscanu ye l'únicu d'estos grupos que ta asitiáu dafechu al norte d'esta llinia, y el restu de variedaes ta al sur de la llinia Roma-Ancona.

## Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes italianes centromeridionales son:
:

## Referencies

### Bibliografía
* C. Grassi, A. A. Sobrero, T. Telmon. *Fondamenti di dialettologia italiana*, Roma-Bari, Editori Laterza, 1997, ISBN 88-420-5131-4.
* L. Renzi. *Nuova introduzione alla filologia romanza*. Bologna, Il Mulino. Pagg. 504. ISBN 88-15-04340-3.
Idioma emiliano-romañol

El **emiliano-romañol** (tamién llamáu a cencielles **emiliano**) ye una llingua del grupu galoitaliano de les Llingües romániques. Falar n'Italia noroccidental, na Emilia-Romaña, nel sur de Lombardía, norte de Toscana (Lunigiana) y nel norte de Marche. Tamién s'usa en San Marín.

El númberu de falantes na Emilia-Romaña envalorar en 3.500.000 aproximao (datu de 1987). En San Marín el 83% de la población (20.100 habitantes) falen el sanmarinés (datu de 1993), que ye un dialeutu del Emiliano-Romañol. El emiliano-romañol ta reconocíu como llingua minoritaria d'Europa dende 1981 (Informe 4745 del Conseyu d'Europa). Tamién la UNESCO incluyir na so *[[Llibru Coloráu de les Llingües Amenaciaes]]*, ente los idiomes dignos de proteición. L'autoridá de rexistru de la norma ISO 639-3 asignó-y el códigu "EML".

N'Italia tradicionalmente denominóse-y "dialetto" (*dialeutu*), terminoloxía que puede resultar confusa fuera d'Italia yá que el emiliano-romañol nun ye una variante dialeutal del italianu, sinón una evolución paralela del llatín. Les variedaes de emiliano-romañol tienen traces morfolóxiques, sintácticos y léxicos estremaos del italianu, y de fechu comparten un bon númberu d'isogloses col galorromance y el occitanorromance que nun son compartíes poles llingües italianes centromeridionales.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Cisalpinu
****** Galo-italianu
******* Emiliano-romañol

## Dialeutos

Los dialeutos del emiliano-romañol estremar en dos componentes principales, cada unu de los cualos inclúi distintos subdialeutos.

N'Emiliano los subdialeutos son:
* **Emiliano Occidental**
* **Emiliano Central**
* **Emiliano Oriental**
* **Lunigiano**
* **Mantuano**
* **Sanmarinés**
* **Vogherese-Pavese**
Y en Romañol esisten:
* **Romañol del Norte**
* **Romañol del Sur**

## Léxicu comparáu
La siguiente tabla compara dellos cambeos fonéticos, como la cayida de vocales finales y palatalizaciones diverses en emiliano-romañol y otres variedaes galoitalianes:
:
### Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes galoitalianes son:
:

Los numberales '1', '2' y '3' estremen ente formes de masculín y femenín.

## Referencies
Metátesis

Denomínase **metátesis** (del griegu *μετάθεσις*, treslliteráu puramente como *metáthesis*, "transposición") al fenómenu que consiste nel cambéu de llugar de los soníos dientro de la pallabra, atraíos o repelidos unos por otros. Pueden ser dos los soníos qu'intercambien el so llugar, y entós suelse falar de **metátesis recíproca** (*animalia* > alimaña), o bien pue ser solu unu'l soníu que camuda de puestu dientru la pallabra, llamándose entós el fenómenu **metátesis senciella** o simple (*integrare* > entregar). Los soníos que metaticen pueden tar allegantes, falándose entós de **metátesis en contautu** como en *vidua* > viuda; o bien, pueden tar separaos, aniciando una metátesis a distancia como nos exemplos aducíos na metátesis recíproca. Esisten otros tipos de metátesis, como la sustitución d'un fonema por otru, por casu agüela por güela. Nun tien de confundise cola haploloxía (la supresión d'una sílaba asemeyada a otra cercana dientro de la mesma pallabra).

## Referencies

## Enllaces esternos
Lenición

La **lenición** ye un procesu de cambéu fonéticu que consiste nel asonciamientu (pasu de *fortis* (fuerte) a *lenis* (sonce)) d'una consonante, o más xeneralmente na perda de tensión articulatorio nun soníu (mou que ye sustituíu por otru menos obstructivu, asitiáu más arriba na escala de sonoridá), llegando inclusive a la elisión completa.

El asonciamientu dase en delles traces, por casu:

* La sonorización ([-sonoru]→[+sonoru]) d'una consonante xorda (ej. )
* La fricativización ([-continuu]→[+continuu]) d'una oclusiva (ej. ), etc., un casu análogu ye la desafricación o rellación de la oclusión n'africaes (ej.  como en *muchacho* > "*mushasho*" —en castellán—).

Un exemplu de lenición desenduélcase del llatín de *delicatus* a la pallabra *delgáu* n'asturianu, al realizase un cambéu sustitutivu de la traza [-sonoru] a [+sonoru] de los fonemes /k/ → /g/ y /t/ → /d/.

## Referencies

## Ver tamién
*fonoloxía del alemán
Elisión

En fonética, la **elisión** (del llatín *elisio*, traducción del griegu *élleipsis*) o **perda fonética** ye un cambéu fonéticu consistente na eliminación o perda d'un soníu o conxuntu de soníos de manera regular nuna pallabra o conxuntu de pallabres, ye un tipu de metaplasmu.

En métrica esti fenómenu puede confundise cola sinalefa, yá que sirve pa menguar el cómputu total de sílabes del versu, pero en realidá na sinalefa nun desapaez totalmente el timbre de la vocal.

## Bibliografía
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües Benue-kwa

Les **llingües Benue-kwa** o **llingües Volta-Congu meridionales** constitúin el mayor grupu les llingües Volta-Congu. Estes llingües ocupen gran parte d'África Occidental, toa África Central, África Meridional y África Oriental meridional.

Anque esisten discrepancies menores ente diversos autores, la mayoría d'ellos coinciden en qu'esisten tres rames principales:
* **[[Llingües kwa]]**, que se falen en Costa de Marfil, en Ghana, Togu y Benín y na parte suroeste de Nixeria.
* **[[Llingües Volta-Níxer]]**, qu'inclúin a les llingües demográficamente más importantes del sur de Nixeria, Benín, Togu y sureste de Ghana como'l yoruba, l'igbo, l'edo, el fon y l'ewe.
* **[[Llingües Benue-Congu]]**, qu'inclúin a les llingua bantú y otres llingües bantoides, les llingües del ríu Cross y otres llingües de Nixeria y Camerún.
Dellos autores proponen que les últimes dos cañes taríen más cercanes ente sigo, anque nun esiste alcuerdu xeneral sobre la rellación d'estos trés cañes.

## Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa diferenes grupos de llingües Benue-Kwa:
:

## Referencies

### Bibliografía
* Joseph Greenberg: *The Languages of Africa.* Mouton, The Hague and Indiana University Center, Bloomington 1963.
* Bernd Heine et al: *Die Sprachen Afrikas.* Buske, Hamburg 1981.
* John Bendor-Samuel: *The Niger-Congu Languages: A Classification and Description of Africa's Largest Language Family.* University Press of America, Lanham, New York, London 1989.
* Williamson, Kay & Blench, Roger (2000) 'Niger-Congu', in Heine, Bernd and Nurse, Derek (eds) African Languages - An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
* Blench, Roger et al 2004, The Benue-Congu languages: A proposed internal classification.
Diacronía

**Diacronía** (del francés *diachronie*, del gr.&nbsp;δια- *dia-* 'al traviés de' y Χρόνος *khrónos* 'tiempu') ye l'estudiu d'un fenómenu social a lo llargo de diverses fases históriques atendiendo al so desenvolvimientu históricu y la socesión cronolóxica de los fechos relevantes a lo llargo del tiempu.

El términu "diacronía" oponer a sincronía, dimensión que dexa reparar cualesquier fenómenu - por casu cultural como ye lo llingüístico- tal como ye nun momentu dau de la so evolución. Asina s'entendería dicha oposición ente sincronía, qu'estudia - *múltiples fechos asocediendo a un mesmu tiempu*; ente que diacronía referir a *un mesmu fechu al traviés de distintos espacios temporales*.

Anque válida en toles escueles teóriques y en toles disciplines científiques la distinción *diacronía* y *[[sincronía]]* facer a partir del Cursu de llingüística xeneral de Ferdinand de Saussure, tal *[[dialéutica]]* binomial foi tomada especialmente pola escuela estructuralista.

## En llingüística

En llingüística, el términu **diacronía** referir al estudiu de la llingua a lo llargo de la so evolución, esto ye, históricamente, investigando los diversos cambeos llingüísticos del idioma dende'l so orixe hasta'l momentu actual.

## N'antropoloxía y hestoria
En antropoloxía, el términu *diacronía* foi adoptáu pola corriente estructuralista francesa. Claude Lévi-Strauss conociera la obra del llingüista suizu Ferdinand de Saussure, creador de la díada teórica diacronía-sincronía. D'ende retomar aproximao col mesmu sentíu que s'usa en llingüística.
En historiografía, la **perspeutiva diacrónica** ye la más habitual, la que presenta la evolución de los fechos o procesos históricos a lo llargo del tiempu históricu (vease historiografía).

## Referencies
Die Taalkommissie

**Die Taalkommissie** (lliteralmente *La Comisión de la Llingua* n'asturianu) ye'l regulador llingüísticu del afrikaans. Foi fundada en 1909 pola *Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns* (Academia Sudafricana pa la Ciencia y les Artes).

Esta comisión ye la que dicta la ortografía y la gramática oficiales del afrikaans, el *Afrikaanse Woordelys en Spelreëls* (Llista de pallabres y regles d'ortografía del afrikaans).

## Ver tamién
* Idioma afrikaans

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina web de l'Academia
Llingües baxofranconies

Les **llingües baxofráncicas** o **baxofranconias** formen un grupu de llingües pertenecientes a les llingües baxoxermániques, subdivisión del xermánicu occidental.

Entiende llingües y dialeutos como'l neerlandés, flamencu, brabantés, afrikaans y llingües criollas d'Indonesia y d'aquelles zones del Caribe y d'América que fueron colonies neerlandeses. El baxu fráncicu ta rellacionáu col baxu saxón.

## Referencies

* ethnologue.com - Indo-European, Germanic, West, Low Saxon-Low Franconian
Conseyu del Idioma Noruegu

El **Conseyu del Idioma Noruegu** () ye l'órganu consultivu del gobiernu noruegu n'asuntos rellacionaos al idioma noruegu y a la normalización llingüística. Dende'l 2003 el so direutor ye Sylfest Lomheim.

El Conseyu del Idioma ayuda a protexer el patrimoniu cultural pol idioma noruegu faláu y escritu, promueve iniciatives p'aumentar la conocencia de la llingua, la so hestoria y carauterístiques distintives, promueve la tolerancia y el respetu mutuu ente los falantes de les distintes variedaes de noruegu y protexe los derechos de cada ciudadanu con al respeutive del usu de la llingua noruega.

Esti conseyu da encamientos a les autoridaes en materia perteneciente al idiomasobremanera respectu al usu del noruegu nes escueles, na Corporación de Radiodifusión Noruega y n'órganos de gobiernu, amás, presenta declaraciones sobre los principios de codificación de la llingua escrita y nomes de llugares, propón midíes llegales n'asuntos respeuto al idioma noruegu, brinda encamientos y guía al públicu xeneral y participa y promueve na cooperación nórdica pal cultivu de la llingua.

El Conseyu foi establecíu pola Llei del Conseyu del Idioma Noruegu en 1972. La so mayor publicación ye'l periódicu trimestral *Språknitt*. El Conseyu tien un equipu d'alredor de venti persones y el so subordináu'l Ministeriu Noruegu de Cultura y Asuntos Eclesiásticos.

## Ver tamién

* Bokmål
* Nynorsk

## Referencies

## Enllaces esternos

* Språkrådet (noruegu)
Academia Sueca

L**'Academia Sueca** (*Svenska Akademien* en suecu) foi fundada'l 20 de marzu de 1786 pol rei Gustavo III de Suecia, al envís de fomentar l'usu del idioma suecu siguiendo como modelu l'Academia Francesa (mesma academia sobre la que se modela la Real Academia Española). Consta de 18 miembros, les sos funciones yeren primeramente similares a la so homóloga francesa.

## Carauterístiques
La so divisa ye «Talentu y Gustu» («*Snille och Smak*» en suecu). El so oxetivu principal consiste en sirvir «la pureza, la puxanza y la maxestá» de la llingua sueca. Publica dende esti puntu de vista dos diccionarios:
* *Svenska Akademiens ordlista* (SAOL): una obra nun únicu volume;
* *Svenska Akademiens ordbok* (SAOB): una obra publicada en dellos volúmenes dende 1901.

L'Academia Sueca designa tolos años al gallardoniáu de Premiu Nobel de Lliteratura, unu de los premios instauraos por Alfred Nobel nel so testamentu. L'Academia axuntar nel edificiu de Börshuset que tien na ciudá vieya d'Estocolmu. Ye equí onde s'anuncia tolos años el nome de los gallardoniaos colos distintos Premiu Nobel.

## Miembros actuales
Llista de los actuales miembros de l'Academia Sueca ordenaos por númberu de sillón:

### Secretarios permanentes

## Bibliografía
* Walshe, Maurice O'Connell (1965). *Introduction to the Scandinavian Languages*, Andre Deutsch Ltd., 1st edition, p. 57.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Svenska Akademien — sitiu web oficial de l'Academia Sueca (en suecu).
* Svenska Akademien — sitiu web oficial de l'Academia Sueca (n'español).
Llingües indoaries centrorientales

Les **llingües indoaries centrorientales** son un conxuntu de llingües indoaries centrales polo xeneral cercanes al hindi. L'antecesor común d'estes llingües sería'l śauraseni.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües indoaries centrorientales son:

:


## Referencies
Llingües indoaries centrales

Les **llingües indoaries centrales** constitúin demográficamente la principal caña les llingües indoaries, falaes principalmente n'India (anque l'urdú ye una llingua alóctona con reconocencia en Paquistán) y Nepal, fundamentalmente nos estaos de Rayastán, Uttar Pradesh y Madhya Pradesh.

La llingua más conocida del grupu ye'l hindi-urdú que ye oficial tantu n'India como en Paquistán. L'antecesor común d'estes llingües sería'l śauraseni.

## Clasificación
Les llingües indoaries centrales tán formaes por dellos grupos que dellos autores consideren como llingües filoxenéticamente independientes. L'agrupación más comprensiva de llingües indoaries centrales inclúi:
* **[[llingües pahari|Indoario norcentral]]** o **pahari**
** Llingües pahari centrales: Garhwali, Kumauni.
** Llingües pahari orientales: Nepalés (Gurkali), etc.
* **[[llingües indoaries centroccidentales|Indoario centro-occidental]]**
** Llingües rajastaníes: Marwari, Rajasthani
** Llingües guyaratíes
** Llingües bhil
** Llingües khandeshi
** Domari-Romanín
* **[[llingües indoaries centrorientales|Indoario centro-oriental]]**, ***madhya*** o **hindi**
** Hindi occidental: Indostánicu (hindi, urdú).
** Hindi oriental: Hindi de Fixi, chhattisgarhi, awadhi, bagheli, dhanwar.
Dellos autores consideren que'l panyabí oriental como parte del grupu centro-occidental de les llingua indoaries centrales.

## Referencies

### Bibliografía
* Colin P. Masica: *[https://books.google.es/books/about/The_Indo_Aryan_Languages.html?id=J3RSHWePhXwC&redir_esc=y *The indo-aryan languages*]* (páx. 85). Cambridge University Press, n'inglés, 1993. Consultáu'l 4 d'abril de 2012. ISBN 978-0521299442.
Idioma santali

**Santali** ye una llingua de la subfamilia de les llingües austroasiátiques, en rellación con Ho y Munari. Ye faláu per cerca de seis millones de persones na India, Bangladex, Nepal y Bután, la mayoría de falantes viven na India, específicamente nos estaos de Jharkhand, Assam, Bihar, Orissa, Tripura y Bengala Occidental. Tien el so propiu alfabetu, conocíu como Ol Chiki, pero la tasa d'alfabetización ye bien baxa, ye ente'l 10 y el 30%. El Santalé ye faláu polos Santals.

## Bibliografía
* Hembram, P. C. (2002). *Santhali, a natural language*. New Delhi: O. Hembram. 
* Minegishi, M., & Murmu, G. (2001). *Santali basic lexicon with grammatical notes*. Tōkyō: Institute for the Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies. ISBN 4-87297-791-2
* Newberry, J. (2000). *North Munda dialects: Mundari, Santali, Bhumia*. Victoria, B.C.: J. Newberry. ISBN 0-921599-68-4
* Murmu, G., & Das, A. K. (1998). *Bibliography, Santali literature*. Calcutta: Biswajnan. ISBN 81-7525-080-1
* Ghosh, A. (1994). *Santali: a look into Santal morphology*. New Delhi: Gyan Pub. House. ISBN 81-212-0451-8
* Chakrabarti, B. (1992). *A comparative study of Santali and Bengali*. Calcutta: K.P. Bagchi & Co. ISBN 81-7074-128-9
* Mitra, P. C. (1988). *Santhali, the base of world languages*. Calcutta: Firma KLM. 
* Bodding, P. O. (1929). *A Santal dictionary*. Oslo: J. Dybwad.
* Bodding, Paul O. 1929/1952. A Santal Grammar for the Beginners, Benagaria: Santal Mission of the Northern Churches (1st edition, 1929).
* Зограф Г. А. 1960/1990. Языки Южной Азии. М.: Наука (1-е изд., 1960).
* Лекомцев, Ю. K. 1968. Некоторые характерные черты сантальского предложения // Языки Индии, Пакистана, Непала и Цейлона: материалы научной конференции. М: Наука, 311—321.
* Grierson, Sir George A. (ed.) 1906 (reprinted 1967). The Linguistic Survey of India. Vol.IV. Delhi-Varanasi-Patna.
* Macphail, R. M. 1964. An Introduction to Santali, Parts I & II. Benagaria: The Santali Literature Board, Santali Christian Council.
* Maspero, Henri. 1952. les langues mounda. Meillet A., Cohen M. (dir.), Les langues du monde, P.: CNRS.
* Neukom, Lukas. 2001. Santali. München: LINCOM Europa.
* Pinnow, Heinz-Jürgen. 1966. A comparative study of the verb in the Munda languages. Zide, Norman H. (ed.) Studies in comparative Austroasiatic linguistics. London—The Hague—Paris: Mouton, 96-193.
* Santali Folk Tales: Ed. by Rev. P.O. Bodding. Oslo: Institutet for sammenlingenden kulturforskning, Publikationen. Vol. I—III. 1923—1929
* Skrefsrud, L.O. 1873. The Grammar of Santali Language. Benares: Medical Hall Press.
* Vermeer, Hans J. 1969. Untersuchungen zum Bau zentral-süd-asiatischer Sprachen (ein Beitrag zur Sprachbundfrage). Heidelberg: J. Groos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma panyabí oriental

El **panyabí** (o **penyabi**) ye una llingua indoeuropea del subgrupu de les llingües indoiranias y de la familia indoaria o índica, que se fala na rexón de Punyab (ente India y Paquistán). Ye falada por aproximao 100&nbsp;millones de persones, provién de los dialeutos prácritos, como'l hindi, anque ye más arcaica ya irregular qu'ésti. Pa la so escritura utilízase principalmente l'alfabetu gurmukhi (‘de la boca de los gurúes’), bien venceyáu a la relixón sij.

## Nome

* ਪੰਜਾਬੀ (en gurmukhi) (pronunciáu /panshábi/)
* *panyabí* (n'español)
* *punjabi* (pronunciáu /panyábi/) na forma tradicional inglesa mientres el Raj británicu
* *panjabi* (pronunciáu /panyábi/) na trescripción al inglés más habitual na India actual.

En Paquistán, onde esti idioma nun tien reconocencia oficial, escríbese davezu n'alfabetu shahmukhi, una variante del cambéu persa del alfabetu árabe, similar a la usada n'urdú. La mayoría de los falantes hindús nel estáu indiu de Panyab y nos estaos vecinos de Himachal Pradesh y de Haryana utilicen l'alfabetu devanágari.

## Falantes fuera del Panyab
Na actualidá'l panyabí ye faláu nes sociedaes modernes de tola India, inclusive nel Norte, y fora d'esti subcontinente de manera non oficial ye falada dientro de grandes grupos de sociedaes sij, por casu:

## Fonoloxía
El panyabí tien carauterístiques fonolóxiques típiques de la llingües indoaries: esistencia de siquier trés series d'oclusives (sonora, sorda, aspirada sorda), esistencia de consonantes retroflexes, etc.

Una carauterística notable ye que ye la única llingua indoirania qu'evolucionó hasta convertise nuna llingua tonal. De fechu el panyabí desenvuelvo trés tonos de nivel a partir de les consonantes marmullaes típiques del indoiranio. Estes marmullaes pasaron a oclusives sonores dexando un tonu sobre les vocales axacentes, que la so cualidá depende de la posición de la marmullada dientro de la pallabra.

## Abecedariu panyabí
Esisten munchos sistemes ortográficos pal panyabí, dependiendo de la rexón y del dialeutu que se trate, lo mesmo que de la relixón del falante. Na provincia paquistanina de Panyab úsase la escritura **[[shahmukhi]]** qu'esencialmente'l mesmu tipu d'escritura usáu pal urdú basada n'última instancia nel alfabetu arábigu.

Nel estáu de Panyab, na India, los sijes y otros grupos usen l'alfabetu *[[gurmukhi]]*. Los hindús y otros que viven nos estaos vecinos como Haryana y Himachal Pradesh dacuando usen el *[[Devanāgarī]]* pa escribir el panyabí.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma sherpa

El **sherpa** ye un llinguaxe faláu en Nepal y Sikkim polos sherpes. Según el censu nepalés de 2011, 145 000 persones falen sherpa nel país. 

## Ver tamién
* Llingües sino-tibetanes
* Sherpes

## Referencies
Idioma maithili

El **maithili** (मैथिली *maithilī*) o **maijilí** ye una de la familia de llingües indo-aries les cualos son parte de la gran familia indoeuropea. Falar nel estáu indiu de Bihar y nel este de la rexón Terai de Nepal un total de 24 millones de persones. Los llingüistes consideren que'l maithili ye un idioma índicu oriental y por tanto distintu al hindi o indostánicu cual l'índicu central.

El maithili consideróse un dialeutu del hindi, según del bengalí y de fechu clasificóse como llingua madre del hindi nel censu d'India. En 2003, el maithili llogró'l estatus de llingua independiente de la India. Esiste un movimientu pa brinda-y estatus oficial vía l'octavu artículu de la constitución por que pueda ser usáu en educación, gobiernu o otros contestos oficiales.

## Ver tamién
* Llingües bihari

## Referencies
* This language's entry in the Ethnologue.
* Download Maithili Word Processor: Madhyam developed by Balendu Sharma Dadhich

### Referencies

## Enllaces esternos

* History of Maithili Language 
* Indian Poets Writing In Maithili
* 
* Karna Kayastha community of Mithila region
* https://web.archive.org/web/20041129042116/http://www.geocities.com/maithili_parishad
* http://vidyapati.blogspot.com
* Maithili at the Rosetta Project
* Maithili at Ethnologue
* Maithili at the Linguist
* Request to Allocate the Maithili Script in the Unicode Roadmap
Idioma konkani

L**'idioma konkani** (o **konkaní**) (devanágari: कोंकणी, malabar: കൊംകണീ, canarés: ಕೊಂಕಣಿ, alfabetu llatín: *Koṃkaṇī*) ye una de les llingües nacionales de la India, que pertenez a la familia indoeuropea de llingües. Ye una llingua indo-aria, y ye falada na mariña oeste de la India llamada Konkan.

## Préstamos

El konkaní inclúi un númberu significativu de préstamos derivaos de les llingües dravídiques y delles llingües tuvieron muncha influencia, ente elles el portugués, el canarés, el maratí y el perso-árabe.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma dogri

El **dogri** (डोगरी o ڈوگرى *ḍogrī*) ye un idioma indiu-aria habaldo por aproximao dos millones de persones n'India y Paquistán, principalmente na rexón de Jammu del estáu indiu de Jammu y Caxmir, tamién nel norte de Panyab, Himachal Pradesh, otres partes de Caxmir, y dellos otros llugares. Quien falen dogri (n'inglés) son llamaos “dogras”, ente que la zona onde se fala esti idioma denominar Duggar. L'idioma ye conocíu como Pahari (पहाड़ी o پھاڑی) en Paquistán. 

## Referencies

### Enllaces esternos
Idioma nepalés

El **nepalés** ()  ye l'idioma oficial de Nepal, anque ye faláu tamién en delles zones del norte de la India. Esta llingua pertenez a la caña indo-irania de la familia indoeuropea. Según munchos de los idiomes del sur d'Europa (como l'italianu, l'español, el francés, el portugués, etc.) desenvolver a partir del idioma llatín y ésti del indoeuropéu, de la mesma manera munchos de los idiomes del norte d'India (ente ellos el nepalés) desenvolver a partir del sánscritu, qu'anguaño nun ye una llingua muerta (contrariamente a munches creencies, anque güei tan solo tien alredor de 200&nbsp;000 falantes), y orixinalmente tamién provién del indoeuropéu). 

El vocabulariu provién na so mayor parte del sánscritu, anque tien delles pallabres emprestaes del árabe y del persa (que-y llegaron al traviés del hindi y del urdú). Apocayá aumentáronse los préstamos del idioma inglés.

El nepalés escribir en alfabetu devanágari; por casu: नेपाल राज्य que significa 'estáu de Nepal'.

El so tipoloxía ye Suxetu Oxetu Verbu.

## Fonoloxía

### Vocales

### Diptongos

 reconoció diez diptongos:

### Consonantes

## Muestra de testu
De siguío preséntase una muestra de testu del Artículu 1º de la Declaración Universal de los Derechos Humanos.

**En nepalés**

**[[Treslliteración]]**

**N'español**

## Ver tamién

* Nepal

## Referencies

### Bibliografía
* 
## Enllaces esternos

* Nepali alphabet, pronunciation and language (n'inglés)
Cingalés

Los **cingaleses** son el grupu étnicu mayoritariu de Sri Lanka. Son más de 15 millones de persones. Falen el cingalés, un idioma indo-ariu. «Cingalés» vien de ***sinhala***, gente león.

El Rāmāyana, saga épica en sánscritu narra acontecimientos llexendarios asocedíos na islla de *Lanka*: Rāma, rei de Ayodhya (Uttar Pradesh), llucha contra Rābaldida rei de la islla de Lanka. L'arqueoloxía y l'estudiu de la hestoria de Sri Lanka dexaron establecer qu'escontra l'añu 500 e.C. invasores indoeuropéos ocuparon la islla de Sri Lanka o Ceylán onde yá s'establecieron poblaciones drávides y muncho primero los nativos Wanniyala-Aetto o Veddas. La etnia cingalesa ye la resultancia del mestizaje de los indoeuropeos qu'apoderaron la islla de magar, con diverses poblaciones anteriores, qu'adoptaron la llingua cingalesa.

El Mahavamsa, crónica escrita en llinguaxe pali, narra la historia de los reis de la islla dende'l sieglu IV e.C. hasta'l sieglu XIII, dende'l puntu de vista del budista. Según esta crónica y les tradiciones locales, ente'l 543 y 483 e.C. llegó exiliáu a Sri Lanka dende la India el príncipe Widjeya (el victoriosu), xunto con 700 partidarios procedentes Orissa y Bengala. Vencieron a los indíxenes llamaos *yahhos*. Widejya casóse cola princesa Kuveni, fía del rei del país. 

El budismu foi introducíu nel sieglu III e.C. por Sanghamita y Mahinda, fía y fíu (o hermanu) del emperador Maurya Ashoka. Anguaño'l 93% de los cingaleses son budistes, principalmente de la escuela Theravāda. Parte de los cingaleses budistes entá rinde cultu a les deidaes del hinduismu y a los dioses de los nativos. Otros cingaleses son musulmanes o cristianos.

La sociedá cingalesa contemporánea carauterizar pola emancipación de la muyer y la so presencia activa nos más diversos ámbitos. En contraste, los conflictos socioeconómicos nel interior de la sociedá cingalesa y el conflictu étnicu colos tamiles son factores cada vez más esmolecedores pal bienestar de Sri Lanka y pa los cingaleses, miles de los cualos emigraron del so país pa buscar meyores oportunidaes.

## Referencies
* De Silva, K.M. *History of Sri Lanka* (Univ. of Calif. Press, 1981)
* Gunasekera, Tamara. *Hierarchy and Egalitarianism: Caste, Class, and Power in Sinhalese Peasant Society* (Athlone 1994).
* Roberts, Michael. *Sri Lanka: Collective Identities Revisited (Colombo-Marga Institute, 1997).
* Wickremeratne, Ananda. *Buddhism and Ethnicity in Sri Lanka: A Historical Analysis'' (New Dehli-Vikas Publishing House, 1995).

### Nota
Idioma caxmir

El **caxmir** ye una llingua dárdica que s'usa principalmente en Caxmir, d'antiguo parte de la India y agora estremada ente India, Paquistán y China. Tien unos 7,147,587 falantes. 

Ye un idioma del tipu SVO. Orixinalmente escribir en alfabetu sharada, pero na actualidá escribir col alfabetu del persa. La composición lliteraria más antigua que sobrevivió hasta l'actualidá ye la poesía de Lalleshvari, una poeta mística del sieglu XIV.

La escritura en caxmir va decayendo por cuenta de razones polítiques y a la falta d'educación formal en caxmir. Los falantes del idioma tamién van escayendo. 

El caxmir tien un ricu heriedu en forma de múltiples poetes y cantantes. Foi la llingua de munchos poetes de la era sufí. Los cantares en caxmir, tamién conocíu como kashur ente los sos falantes, conócense como 'gewun' (pronunciáu 'guewon') y los cantares a coru como 'wonwun' (pronunciáu 'wanwon').

## Referencies

## Enllaces esternos

*Artículu n'Ethnologue sobre caxmir
*Artículu en PROEL
Bodo

Los **bodos**, tamién llamaos **boros**, son una etnia del nordeste de la India, nel estáu d'Assam. Clasifíquense dientro d'un grupu étnicu mayor denomináu Bodo-Kachari. La población más importante na qu'habiten los bodos y el centru de la so cultura ye la ciudá de Kokrajhar.

Mientres enforma tiempu esistió una llucha pa promover la cultura ya identidá de los bodos. Na actualidá, los bodos disponen del Conseyu Territorial Bodo (*the Bodo Territorial Council*), una institución alministrativa autónoma qu'exerz la so xurisdicción sobre Kokrajhar y la so contorna. 

El Frente Nacional Democráticu de Bodoland (FNDB) reclama amás la secesión de Bodoland y ye una guerrilla activa en ciertes árees.

## Referencies
* *The Bodos: Children of the Bhullumbutter*, editáu por Thomas Pulloppillil y Jacob Aluckal, (primer edicíón 1997). (n'inglés)
* *Bodo-English Dictionary*, de Moniram Mochari, 1981. (n'inglés)

## Referencies

## Enllaces esternos
* bodoland.org (n'inglés)
* National Democratic Front of Bodoland (n'inglés)
Bishnupriya Manipuri

L'idioma **Bishnupriya Manipuri** (BPM) ( «Imarthar») ye un idioma indo-ariu. Tien 450&nbsp;000 falantes nel Norte d'India (estaos d'Assam, Tripura y Manipur), Birmania y Bangladex. Usa l'alfabetu asamés.

## Referencies
# *Vasatatvar Ruprekha*/ Dr. K.P. Sinha, Silchar, 1977
# *Manipuri jaatisotta bitorko: ekti niropekkho paath* /Ashim Kumar Singha, Sylhet,2001 
# G.K. Ghose / Tribals and Their Culture in Manipur and Nagaland, 1982
# Raj Mohan Nath / The Background of Assamese Culture, 2nd edn, 1978
# Sir G. A. Grierson / Linguistic Survey of India, Vol-5,1903
# Dr. K.P. Sinha / An Etymological Dictionary of Bishnupriya Manipuri, 1982
# Dr. M. Kirti Singh / Religious developments in Manipur in the 18th and 19th centuuy, Imphal, 1980
# Singha, Jagat Mohan & Singha, Birendra / The Bishnupriya Manipuris & Their Language, silchar, 1976

## Referencies

## Enllaces esternos

* Bishnupriya Manipuri: Una curtia introducción
* Details on Bishnupriya Manipuri Language 
* On the term Bishnupriya Manipuri 
* Archive of Bishnupriya Manipuri Literature
* Foru del Bishnupriya Manipuri 
* Sociedá Bishnupriya Manipuri
Alfabetu nagari

L**'alfabetu nāgarī** ye una antigua forma d'escritura india usada orixinalmente pa escribir en prácrito y sánscritu. Ye l'ancestru de los alfabetos Devanāgarī, Nandināgarī y otres variantes, dacuando'l términu úsase como sinónimu de alfafeto Devanāgarī. Empezó a usase a empiezos del primer mileniu d. C.

L'alfabetu Nāgarī tien el so raigañu nos antiguos alfabetos de la familia Brahmi. Los primeros rexistros grabaos que prueben el desarrollu del alfabetu Nāgarī na antigua India tán dataos ente'l sieglu 1º y 4º y atopáronse en Gujarat. El Nāgarī usar de forma regular nel sieglu, y evolucionó totalmente pa convertise en Devanāgarī y Nandināgarī a finales del primer mileniu y empiezos del segundu de la nuesa era.

## Oríxenes

L'alfabetu Nāgarī apaeció na antigua India como una variante centru-oriental del alfabetu gupta (si'l Śāradā yera la variedá occidental y el Siddham yera la variedá oriental). Pela so parte estremóse en delles formes d'escritura, como'l Devanāgarī y el Nandināgarī, y tamién infuyó nel desarrollu del Gurmukhī que deriva del Śāradā.

## Usu fuera de la India
El rei tibetanu Srong-tsan-gambo, del sieglu VII, ordenó que tolos llibros del estranxeru traducir al idioma tibetanu, y mandó al so embaxador Tonmi Sambota a la India a adquirir alfabetos y formes d'escritura. Ésti retornó col alfabetu Nāgarī del sánsquito procedente de Caxmir con 24 símbolos ya inventáronse 6 más p'afaelo al tibetanu.

El muséu de Mrauk-o (Mrohaung) nel estáu de Rakáin en Birmania caltién 2 exemplos d'escritura Nāgarī.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ardhamagadhi

El **Prácrito magadhi**, **prácrito de Magadha** o **Ardhamaghadi** (*Ardhamāgadhī*) ye una llingua prácrita usada na composición de drames. El prácrito maghadhi falar na parte oriental del subcontinente indiu, y una rexón que tomaba lo qu'anguaño ye la India oriental, Bangladex y Nepal. Créese que foi la llingua falada por figurqas relixoses importantes como Buda Gautama y Mahavira y que foi la llingua falada nes cortes de Magadha mahajanapada y nel imperiu Maurya; los edictos d'Aśoka taben compuestos nesta llingua.

El prácrito magadhi evolucionó darréu a les llingües indoaries orientales, qu'inclúin los modernos asamés, bengalí, oriya y les llingües bihari (bhojpuri, maithili y magahi, ente otres).

## Pali and Ardhamāgadhī
La tradición del budismu theravada caltuvo mientres llargu tiempu que'l pali y el magadhi yeren términos equivalentes pa referise a la mesma realidá llingüística y que les similaridades ente'l pali y el maghadhi más antiguu o *Ardhamāgadhī* "mediu-magadhi", que tán atestiguaes nos agamas jainistas. Tantu Buda Gautama y el Tirthankara Mahavira predicaríen en magadhi.

La más arcaica de les llingües indoaries del periodu mediu son les inscripciones nel prácrito usáu por Aśoka y les inscripciones en pali y ardhamāgadhī, siendo estes dos últimes variedaes llingües lliteraries. Les llingües indoaries estrémense entres grupos princiaples (índicu antiguu o indoario antiguu, indoario mediu y neoindoario). Dalgunes de les sos carauterístiques morfofonológicas y léxiques reflejam el fechu de qu'estes llingües nun son continuación direuta del sánscritu védicu, sinón más bien baxes de dialeutos, qu'a pesar de los sos similaridades, son distintos del sánscritu védicu y en dellos aspeutos son más arcaizantes.

Les llingües indoaries medies, anque son individualmente distintes, amuesen carauterístiques fonolóxiques y morfolóxiques que les caractericen como descendientes paralelos del antiguu índicu.

## Carauterístiques
Dellos cambeos fonéticos típicos de la fonoloxía del indoario mediu:
* Les líquides vócalicas /ṛ/ y /ḷ/ son sustituyíes por [a], [i] o [o];
* Los diptongos /ai/ y /au/ se monoptongan en [y] y [o], respeutivamente;
* Les vocales llargues que precieden a dos o más consonantes encúrtiense;
* Los trés sibilantes del indoario antiguu amenorgar a una, o bien [ś] o bien [s] según les rexones;
* Los grupos consonánticos complexos del índicu antiguu amenorgar a formes más siples, por aciu asimilación fonética o por división;
* Les oclusives intervocáliques simples se debiliten;
* Les dentales se palatalizan frente a /y/;
* Toles consonantes finales sacante /ṃ/ cayen a menos de que sían reteníes por fenómenos de sandhi.

## Referencies

### Bibliografía
### Enllaces esternos
*Jain Agams
*An Illustrated Ardha-Magadhi Dictionary
*Jainism in Buddhist Literature
Alfabetu tamil

L**'alfabetu tamil** (Tamil:தமிழ் அரிச்சுவடிp *Tamiḻ Ariccuvaḍi*) ye'l sistema d'escritura del idioma tamil. Baxa del Silabariu brahmí. Ye de les escritures bráhmiques. Combina consonantes con vocales pa crear calteres silábicos únicos pero, al contrariu que les otres escritures derivaes del brahmí, nun tien calteres que representen soníos con más d'una consonante. Agora que'l **tamil** ta recibiendo gran influyencia d'otres llingües, el so sistema d'escritura ta teniendo problemes a la de representar los nuevos vocablos.

## Alfabetu
El guión sobre la lletra indica que ye llarga 

## Lletres auxiliares
Dacuando nun ye fácil de denotar fonemes que s'atopen en pallabres tomaes d'otros idiomes. Por esta razón, delles lletres añadiéronse nos últimos años. La mayoría d'estos complementos son llamaos *lletres Grantha*, estes utilícense puramente pa escribir pallabres tomaes de sánscritu y otros idiomes índicos.

## Referencies

*
* Alfabetu tamil (n'inglés)
Idioma takelma

El **takelma** yera la llingua del pueblu takelma, orixinariu del suroeste d'Oregón. El autónimo usáu polos takelma yera *taakelmàʔn* (de < *taa-kemá-aʔn*: a.lo.larg-río-persona, 'persona [que vive] a lo llargo del ríu').

## Dialeutos
* Latgawa (Latkawa o Hanesak), faláu en suroeste d'Oregón a lo llargo del altu ríu Rogue
* Takelma de les tierres baxes, faláu nel valle del Rogue.
Esiste posiblemente un dialeutu cow creek faláu tamién nel sureste d'Oregón a lo llargo del ríu Umpqua Sur, Myrtle Creek y Cow Creek.

## Clasificación
### Rellaciones xenealóxiques
El takelma ye una llingua aisllada, dellos autores proponen que podría esistir parentescu col kalapuya y falen d'una familia takelmana (o Takelma-Kalapuyana) xunto a les llingües kalapuya (Swadesh 1965, Shipley 1969). Sicasí, una recién publicación de Tarpent y Kendall (1998) atopa esta rellación infundada en razón a les estremes dferencias ente les estructures morfolóxiques del takelma y de les llingües kalapuya.

Entá subsiste muncha especulación alrodiu de si'l tekelma (xunto col grupu kalapuya y otros) pueda formar parte de la hipotética macrofamilia de llingües penutíes, d'alcuerdu a Edward Sapir (1921).

## Descripción llingüística
Los primeros datos llingüísticos sobre'l takelma fueron arrexuntaos por Hazen (1857), Barnhardt (1859), Dorsey (1884), St. Claire (1903-04). El principal trabayu ye'l realizáu por Sapir que trabayó con una sola falante, Frances Johnson, mientres un mes y mediu nel branu de 1906 na reserva de Siletz, sobre la base d'esti trabayu Sapir publicó un esbozu gramatical (1912) y recoyó numberosos testos. F. Johnson falaba so takelma (takelma puramente dichu). En 1933 Harrington compiló un diccionariu trabayando con F. Johnson y otros dos falantes. En 1934 Philip Drucker trabayu con un falante llamáu Willie Simmons, falante de latkawa (hanesak).

### Fonoloxía
L'inventariu de consonantes del takelma ye'l siguiente:

## Léxicu
*  - unu *
 - dos
*  - trés
*  - cuatro *
 - cinco *
 - seis
*  - siete *
 - ocho *
 - nueve *
 - diez

## Referencies

### Bibliografía
* Shipley, William (1969): "Proto-Takelman", *International Journal of American Linguistics*, Vol. 35, Non. 3 (Jul., 1969), páxs. 226-230.
* Campbell, Lyle (1997): *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Goddard, Ives (Ed.). (1996). *Languages*. Handbook of North American Indians (W. C. Sturtevant, Xeneral Ed.) (Vol. 17). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. ISBN 0-16-048774-9.
* Mithun, Marianne. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
* Sturtevant, William C. (Ed.). (1978-present). *Handbook of North American Indians* (Vol. 1-20). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. (Vols. 1-3, 16, 18-20 not yet published).