Bowls

**Bowls** (tamién conocíu como **bowls sobre yerba** o **bolu verde**) ye un deporte de precisión que la so meta ye faer rodar unes boles de radio llixeramente asimétricu (llamaes bowls, o boles n'español) por que queden lo más cerca posible d'una bola blanca menor (el "jack", "kitty" o "sweetie"). Xuégase al campu en verde o en superficies artificiales, o bien a cubiertu sobre superficies artificiales.

El bowls pertenez a la familia de deportes de bola, polo que ta emparentáu cola boccia, la petanca y les bochas. Ye popular n'Australia, Nueva Zelanda, el Reinu Xuníu y n'otros países de la Mancomunidá de Naciones.

## Historia

Los oríxenes remontar con toa seguridá al sieglu XIII y, probablemente yá se xugaba nel sieglu XII. William Fitzstephen (hacia 1190), na so biografía de Thomas Becket, describe un esbozu gráficu del Londres de la dómina y, al falar de les diversiones veraniegues de los rapazos, diz que los díes de fiesta se "exercitaben nel saltu, el tiru, la llucha llibre, el llanzamientu de piedres [in jactu lapidum] y de xavalines provistes de llazos pa esi propósitu que s'enfoten en refundiar dende una marca; usen, amás, proteutores pal brazu, al igual que los soldaos". Supónse xeneralmente que por jactus lapidum Fitzstephen referir al xuegu de bowls; pero, anque ye posible que puedan habese emplegáu dacuando piedres arrondaes en dalguna forma inicial de xuegu, y esisten alusiones al usu de boles de fierro anque seya en dómina bien posterior nes fiestes de Nairn, sicasí esta inferencia nun paez tar bien oldeada. El jactus lapidum del que fala paeceríase más probablemente al xuegu modernu de "poner el pesu", qu'inclusive n'otru tiempu llamóse "poner la piedra". Sicasí, nun puede negase que'l xuegu, seya que non nuna fase rudimentaria, xugar nel sieglu XIII. Un manuscritu d'esti periodu de la Royal Library de Windsor (Nᵘ20, Y iv) contién un dibuxu que representa a dos xugadores tantiguando un pequeñu conu en llugar d'una bola (o jack) de folla.

Otru manuscritu del mesmu sieglu amuesa una imaxe burda pero humorística que nos avera a lo que fuera'l xuegu naquel tiempu. Vense tres elementos y un jack. La bola del primer xugador llegó xusto delantre del jack; el segundu llanzó la so bola y anda detrás d'ella faciendo una d'eses contorsiones escéntriques qu'entá nun son ayenes a los campos modernos, ente que'l primer xugador fai un xestu represivu cola mano, como por que la bola deténgase antes de la suya; el tercer xugador apaez dibuxáu nel momentu de llanzar la so bola. Un manuscritu del sieglu XIV, el *Llibru de les oraciones* na coleición Francis Douce de la Biblioteca Bodleiana d'Oxford, contién un dibuxu nel qu'apaecen dos persones, pero llancen la bola para ensin una meta definida. Strutt (*Sports and Pastimes*, *Deportes y pasatiempos*) suxer que la bola del primer xugador puede ser considerada pel segundu xugador como una especie de jack; pero nesi casu nun ta claru cuál sería la meta del primer xugador. Nestos trés primeres ilustraciones del xuegu convién reparar que cada xugador tien namái una bola y que l'actitú nel so llanzamientu yera tan variada fai cinco o seis siglos como lo ye anguaño: nel tercer dibuxu, el xugador permanez cuasi rectu; nel primeru, se arrodilla; nel segundu, inclinar a media posición ente la postura recta y la de rodíes.

Cuando'l xuegu algamó una cierta popularidá, el rei y el parllamentu prohibir, tarreciendo que pudiera perxudicar la práutica del tiru al arcu, tan importante entós nes guerres. Decretáronse lleis que prohibíen esti y otros deportes mientres los reinos d'Eduardu III, Ricardu II y otros monarques. Inclusive cuando dempués de la invención de la pólvora y les armes de fueu l'arcu hubo cayíu en desusu como arma de guerra, la prohibición siguió. El descreitu que s'acomuñar coles callejuelas onde se practicaba'l bowling, establecíes per primer vegada en Londres en 1455, probablemente afalaron la llexislación represiva posterior, yá qu'en munches d'elles había tabiernes que yeren frecuentaes pola calaña. La pallabra "bowls" apaez per primer vegada nel estatutu de 1511, nel cual Enrique VIII confirmaba los edictos anteriores contra los xuegos ilícitos. Por aciu un decretu posterior de 1541, que nun se retiró hasta 1845, los artesanos, obreros, aprendices, criaos y demás teníen prohibíu xugar al bowling en tou momentu sacante la Navidá, y entá entós solamente na casa del señor y na so presencia. Amás ordenábase que cualesquier que xugara al bowling fuera del so propiu xardín o güertu taría suxetu a una multa de 6s. y 8d., ente que los que tuvieren terrenales que dieren una renta añal de 100 llibres podíen llograr una llicencia pa xugar na so propiedá.

En 1864 William Wallace Mitcell (1803-1884), un comerciante d'algodón de Glasgow, publicó'l "Manual del xuegu de bowls", convirtiéndose na base de les normes del xuegu modernu.
Mitchell namái tenía 11 años cuando xugó nel campu de bowling de Kilmarnock, el club más antiguu d'Escocia, instituyíu en 1740.
L'Asociación de Bowling Escocesa foi la primera n'establecese en 1892, anque yá hubiera intentos anteriores fallíos en 1848.
Anguaño, el club estendióse a 40 países con más de 50 autoridaes nacionales miembru. El llugar natal del xuegu modernu sigue siendo Escocia, col Centru Mundial de Bowls n'Edimburgu sito nel númberu 1 de Caledonia House, Redheughs Rigg, South Gyle, Edimburgu, EH12 9DQ.

## Xuegu

El bowls sobre yerba xuégase de normal nuna gran superficie rectangular sintética o de verde perfectamente niveláu y cuidu que se conoz como campu de xuegu (*bowling green*), que s'estrema en pistes (*rinks*) de xuegu paraleles. Tamién puede xugase nuna variante a cubiertu sobre tapiz. Na competición más simple, la d'individuales (*singles*), unu de los dos oponentes llanza al aire una moneda pa ver quién gana l'alfombrina (*mat*) y empieza una fase de la competición (na xíriga de bowls, un "xuegu" o *end*) asitiando l'alfombrina y llanzando la bola de xuegu (*jack*) al fondu del campu por que sirva de meta. Una vegada que se para, el *jack* alliniar al centru de la pista y los xugadores llancen por veces les sos boles dende l'alfombrina hasta'l *jack*.

Una bola puede salise de los cantos de la pista na so trayeutoria, pero a la fin tien de quedar dientro de les llendes de la pista pa nun ser descalificáu. Les boles que cayen al *ditch* piérdense y sáquense del xuegu, sacante nel casu de qu'haya "tocáu" el *jack* na so trayeutoria. Les boles que tocaron el *jack* (*touchers*) marcar con tiza y siguen xugando anque tean nel *ditch*. Otramiente, si por un golpe'l *jack* cai al *ditch*, sigue nel xuegu, sacantes que se tope fuera de les llendes llaterales, lo cual se cosidera un xuegu "muertu" que tien de volvese ajugar, magar les normes internacionales dicen que'l *jack* tien que ser repuestu nel centru de la pista pa siguir el xuegu. Dempués de que cada participante llanzó toles sos boles (cuatro cada unu n'individuales y en pareyes, trés cada unu en triples, y dos cada unu en cuádruplos), calcúlase la distancia de les boles más próximes al *jack* (que puede ser movíu), otorgando puntos ("shots") per cada bola qu'un competidor tenga más próxima que la bola más cercana del oponente al *jack*. Dempués repitir esti procesu nel siguiente xuegu. Un xuegu de bowls consiste típicamente en ventiún xuegos.

El bowls sobre yerba xugar en verde, siendo habituales les diferencies ente unu y otru campu de xuegu. Estos pueden ser comoquier y tamañu, pueden ser rápidos o lentos, etc.

## Puntuación
El sistema de puntuación puede variar ente competiciones. La partida puede ganase cuando:
* un xugador nun xuegu d'individuales algama un estragal determináu de puntos (*shots*) (de normal 21 o 25).
* un equipu (doble, triple o cuádruple) llogra la mayor puntuación al cabu d'un númberu determináu de xuegos (*ends*).

Una partida a un númberu determináu de xuegos puede acabar n'empate. La resultancia puede quedar n'empate, o bien los oponentes pueden esixir xugar un **xuegu extra** pa decidir el ganador. Estes normes publicar siempres antes d'empezar la partida nes **Condiciones de xuegu**.

Nes Normes del deporte de bowls el ganador d'una partida d'individuales ye'l primer xugador que llogre 21 puntos (*shots*). Nes otres disciplines (dobles, triples, cuádruples), el ganador ye l'equipu que llograra más puntos tres 18 xuegos (*ends*) de la partida. De cutiu xuéguense partíes más curties en torneos a nivel llocal (de 10 o 12 xuegos).
En delles competiciones usa un sistema de puntuación por "*sets*", ganáu un *set* colos primeros siete puntos nuna partida al meyor de trés o cinco *sets*. Amás de competiciones individuales, esisten tamién les de dos xugadores (dobles), les de trés (triples) y les de cuatro (cuádruples). Nelles, los equipos llancen les sos boles por veces, teniendo cada xugador d'un equipu que llanzar toles sos boles pa dar pasu al siguiente xugador. El capitán del equipu (*skip*) siempres ye'l postreru en xugar y ye una figura clave a la d'establecer la táctica y dirixir los llanzamientos del so equipu.
El métodu de puntuación actual nos torneos profesionales del Tornéu Mundial de Bowls ye'l de *sets*. Cada *set* consiste en nueve xuegos y gana el *set* el xugador que llogre más puntos a la fin del mesmu. Si un xugador gana dos *sets* o gana unu y empata otru, convertir en ganador de la partida. Si cada xugador gana un *set* o los dos *sets* acaben n'empate, xuégase una prórroga a 3 xuegos pa determinar al ganador.

## Desequilibriu de les boles

Les boles tán diseñaes por que sigan una trayeutoria curva por causa de un desequilibriu nel pesu que nun principiu se llograba cargando pesu n'unu de los llaos. Les normes yá nun dexen eso, polo que'l desequilibriu queda totalmente determináu pola forma de la bola. El xugador de bowls ye'l qu'imprime la trayeutoria esviada de la bola coyer pola mozqueta d'unu de los llaos. Les normes prescriben el desequilibriu mínimu dexáu y el rangu de diámetru (ente los 11,6 y los 13,1 cm); los xugadores escueyen les boles que meyor afáense. De primeres les boles facer de lignum vitae, un tipu compactu de madera qu'esplica l'orixe del términu "maderes" pa les boles, pero agora fabríquense de normal d'un material duro de plásticu compuesto.

En dómines pasaes les boles namái taben disponibles en color negru o marrón, pero agora inclúin una amplia gama de colores que lleguen hasta los tonos fluorescentes. Esisten unes mozquetes úniques pa cada bola que sirven pa identificala. Como munches boles son paecíes, tamién-y les suel marcar con adesivos de colores. Delles asociaciones locales establecen un colores determinaos pa los adesivos de los clubes de la so zona. En competiciones nacionales ya internacionales apúrrense colores provinciales o nacionales. Estos adesivos son los qu'utilicen los árbitros pa estremar a los equipos.

Les boles tienen unos símbolos únicos pa cada xuegu de cuatro con fines identificatorios. El llateral d'una bola con un símbolu mayor dientro d'un círculu indica'l llau contrariu al que contién el desequilibriu. El llau col símbolu menor dientro d'un círculu más pequeñu ye'l llau que contién el desequilibriu escontra onde se va esviar la bola. Nun ye raru que los xugadores realicen de xemes en cuando un llanzamientu col desequilibriu equivocáu, colo que la bola llanzada con tanta precisión esviar a les pistes cercanes en cuenta de dirixise a la bola de xuegu (*jack*).

Esisten distintos tipos de llanzamientu: los llanzamientos estilu "*draw*" son aquellos nos que la bola esmucir hasta un puntu determináu ensin alteriar demasiáu les boles que tán más próximes de la bola de xuegu; pa un xugador diestru, el llanzamientu estilu "*draw* de punta de mano" o "pinza de deos" (*forehand draw* o *finger peg*) intenta asitiar la bola a la derecha del *jack* y esviar escontra la izquierda; tamién ta'l llanzamientu estilu "*draw* de palma de mano" o "pinza de pulgar" (*backhand draw* o *thumb peg*), nel cual xírase la bola na mano y esviar escontra'l llau contrariu, d'izquierda a derecha. En dambos casu la bola tírase lo más cerca posible del *jack*, nun siendo que la táctica esixa otra maniobra. Un llanzamientu estilu "fueu" (*drive*, *fire*, o *strike*) consiste en llanzar con fuercia pa cutir el *jack* o otra bola y mandala fuera de xuegu; con esta téunica de llanzamientu rápido nun hai apenes esviadura nel tiru. Un llanzamientu estilu "efeutu" (*upshot* o *yard on*) consiste en llanzar la bola con daqué de pesu extra (llamáu de cutiu pesu "controláu") de manera que mueva al *jack* o cuta les otres boles próximes a él ensin invalidar el xuegu. Un llanzamientu estilu "bloque" (*block shot*) ye'l que se tira cerca arremente con cuenta d'evitar un llanzamientu estilu "fueu" o estilu "draw" del contrariu. El retu en toos estos llanzamientos ta en saber afaer el percorríu y el llargor correutamente.

## Variaciones del xuegu
Nes competiciones por equipu pue que atrópese un gran númberu de boles na zona de xuegu escontra'l final y esto puede dar llugar a táctiques complexes. L'equipu que tien la vez cola bola más próxima van realizar darréu llanzamientos non p'asitiar la nueva bola cerca del *jack*, sinón en puntos qu'enzanquen los llanzamientos de los contrarios o en puntos onde'l contrariu podría esviar el *jack* p'alteriar les posiciones.

Esisten munches maneres d'encarar el xuegu. Nel bowling sobre "*crown green*" utilízase tola zona de xuegu. Un xugador puede llanzar el *jack* a cualesquier parte de la zona de xuegu y ésta mesma asemeya más a una zona de xuegu típica de golf, con muncha ondulación.

Otres formes de xugar ye n'individuales, en triples, en cuádruplos y en dobles australianos. N'individuales xueguen namái dos persones la una contra la otra, ganando'l primeru en llograr 21, 25 o 31 puntos. L'equipu d'arbitraxe ye'l qu'establez la partida a 21, 25 o 31 puntos. Otra forma de puntuación ye la del xuegu a *sets*, que consiste en dos *sets* de nueve xuegos, siendo un xuegu'l llanzamientu de toles boles de dambos xugadores. Si cada xugador gana un xuegu, entós xuégase una prórroga a 3 xuegos que va determinar al ganador.

El xuegu a dobles dexa a los dos componentes d'un equipu alternar los papeles de *skip* y *lead*. Dambos altérnense en llanzar dos veces de dos boles cada unu (2-2-2-2). A la fin de cada riola'l *lead* y el *skip* camuden posiciones. Asina s'alternen nos 21 xuegos o nos distintos *sets*. El xuegu a triples ye lo mesmo pero con trés xugadores, y el de cuádruplos con cuatro xugadores en cada equipu sobre un total de 21 xuegos

Los ciegos y parapléxicos tamién xueguen a bowls. Los xugadores de bowls ciegos son desaxeradamente habilidosos por cuenta del so sentíu agudu del oyíu y del tactu . Los meyores xugadores ciegos podríen ser unos contrincantes perfectos pa un xugadores que nun lo sían.

## Popularidá

El bowls ye popular nel Reinu Xuníu, Australia, Nueva Zelanda, Canadá, Sudáfrica y partes de los Estaos Xuníos. Tamién ta ganando adeptos en Xapón. Por cuenta de la so competitividá, maña y el fechu de que nun seya un deporte de contautu facer aparente pa persones de toles edaes. Sicasí, esiste un bon númberu de competiciones profesionales nes que participen munchos mozos. A partir del 2000, esti deporte estendióse por Dinamarca tamién . Los Campeonatos Mundiales que se celebren nel Reinu Xuníu tolos años son una competición de 100.000 llibres y tien un públicu d'unos 3 millones d'espectadores gracies a la BBC .

Otra actividá ye la de los xuegos de bowls corporativos, esto ye, cuando los clubes establecíos d'Australia abren les sos zones de xuegu a veceros que paguen, entamaos n'equipos, por unes cuantes hores de xuegu.

El bowls forma parte de los Xuegos de la Mancomunidá, que la so última edición tuvo llugar en Melbourne (Australia), quedando Kelvin Kerkow (Australia) y Siti Zalina Ahmad (Malasia) como ganadores de les medayes d'oru n'individuales. Nel 2010 los Xuegos tienen llugar en Delhi (India).

## Campeonatos mundiales individuales a cubiertu

Partíos ganaos per cada país: 
Escocia (16), Inglaterra 
 (9), Gales
 (3), Irlanda 
 (1), Australia 
 (1)

## Títulos de campeonatos mundiales de bowls

Estos campeonatos celébrense sobremanera nel deporte al campu ente les organizaciones nacionales de bowls afiliaes a World Bowls Ltd. 

Celebraos per primer vegada n'Australia en 1966, los Campeonatos Mundiales na so modalidá masculino y femenín celébrense cada 4 años. A partir de 2008 dambos campeonatos celébrense conxuntamente. Les organizaciones de bowls calificaes a nivel nacional (de normal per países) tán representaes por 5 xugadores que participen nuna partida d'individuales y cuádruples y dempués n'otra de dobles y triples. En caúna de les 4 disciplines apurren medayes d'oru, plata y bronce y tamién hai un troféu pal equipu de 5 que llograra'l meyor resultáu polo xeneral: el Troféu Leonard pa los homes y el Troféu Talor pa les muyeres.

El next Campeonatu Mundial de Bowls  de 2012 celebrar en Adelaide (Australia), del 24 de payares al 9 d'avientu.

### Masculín

 L'orde en cada equipu ye primero'l *skip* y dempués el *lead*  George Adrain (SCO) sustituyó a  Jim Candelet (EEXX) na final de dobles de 1984

### Femenín

 L'orde en cada equipu ye primero'l *skip* y dempués el *lead*.

  Irene Molyneux (ENG) pue xugar como sustituta na final de cuádruplos de 1981.

### Tabla resumen

## Sir Francis Drake
Sir Francis Drake ye famosu na tradición del xuegu de bowls: dizse qu'aportunó n'acabar la so partida de bowls en Plymouth Hoe antes de partir na so nave a enfrentase a l'Armada Invencible en 1588. Nun se sabe si ganó o perdió la partida, pero sí que venció a l'Armada Invencible.

## Referencies na cultura popular
* Blackball, una comedia del 2003 sobre un mozu xugador de bowls, basada en Griff Sanders
* Crackerjack, una comedia del 2002 sobre un vividor atélite que se xune a un club de bowling por que se-y dexe utilizar un aparcamientu gratuitu pero qu'a la fin se ve obligáu a xugar a bowls con un grupu de vieyinos cuando'l club sufre dificultaes financieres.
* El bowling popularizar en St Kilda (Victoria), debíu al ésitu del espectáculu d'entretenimientu televisivu *[[The Secret Life of Us]]* (*La nuesa vida secreta*).
* Nel espectáculu Borat, onde'l periodista de ficción kazajstaní entruga darréu al entrenador de bowls que ta entrevistando: "¿y cuándo vien Jack?" (xuegu de pallabres, recuérdese que *jack* o *kitty* o *sweetey* ye'l nome que se-y da a la bola blanca de xuegu).

## Ver tamién
* Tornéu de bowls del abiertu de Hastings
* Trugo

## Referencies

* 

## Enllaces esternos

* Federación Española de Bolos, páxina oficial de la Federación Española de Bolos.
* Federación Andaluza de Bolos, páxina oficial de la Federación Andaluza de Bolos.
* 
* 

## Bowls n'Arxentina
* Lomas Athletic Club - Arxentina