open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Négueb

El **desiertu del Négueb** (n'hebréu נֶגֶב, n'árabe النقب, *an-Naqab*) ye un desiertu d'Asia, asitiáu al sur d'Israel, nel Distritu Meridional. El so nome provién del raigañu hebréu "נגב" que significa "secu", al igual que n'árabe, pero n'hebréu bíblicu, *Négueb* tomó coles mesmes el significáu de "sur", pol allugamientu del desiertu del Négueb.

El desiertu del Négueb ocupa un área d'unos 13&nbsp;000&nbsp;km², con forma de triángulu invertíu que'l so vértiz meridional ta asitiáu en Eilat, sobre la mariña del mar Roxu. Al oeste llenda cola península del Sinaí (Exiptu), y al Este cola zona meridional de Xordania, sirviendo de frontera'l uadi Aravá.

La ciudá principal ye Beerseba, asitiada nel cantu septentrional del desiertu (200.000 habitantes). Otres ciudaes importantes son Eilat al sur (na mariña del mar Roxu), Dimona, Mitzpé Ramón y Rahat.

El Négueb tien importantes traces de tipu xeolóxicu y cultural. Respectu al aspeutu xeolóxicu, tratar d'en munchos aspeutos d'un llugar inhóspito, con temperatures próximes a los 50&nbsp;°C, con presencia de pandoriales pizarrosos, y cañaes y cañones esfarrapaos pola erosión. Los sos recursos minerales son escasos, magar destaca la esistencia de filones de cobre y muestres de petroleu. Destaca la esistencia de trés cráteres o circos erosivos, denominaos *hai-Majtesh hai-Gadol* (El Gran Cráter), *hai-Majtesh hai-Katán* (El Pequeñu Cráter) y el *Cráter Ramón*, que posiblemente sía la mayor estructura cratérica non meteórica de la Tierra.

Dende'l puntu de vista históricu, la inhospitalidad de la zona hai disuadido a la mayor parte de les cultures por esplotar esti territoriu. Sicasí, esisten evidencies d'ocupación mientres el periodu nabateo (sieglu III&nbsp;e.&nbsp;C.-sieglu I), como son los restos de les ciudaes nabateas d'Avdat, Shivta, Mamshit, Haluza, Nitzana y la capital nabatea, Petra (Xordania). Tamién destaca la posterior influencia romana y depués bizantina nesta rexón. David Ben-Gurión vio nel desenvolvimientu del Négueb una de les claves del futuru económico y demográfico d'Israel, y pasó los sos últimos años en Sde Boker, nel Négueb septentrional, onde morrió y ta soterráu.

Según la Biblia, nel Négueb atopábense los *ermos de Zin*, ente que nel Sinaí alcontrábense los *ermos de Parán*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nikolái Lobachevski

**Nikolái Ivánovich Lobachevski** (en calteres cirílicos: Никола́й Ива́нович Лобаче́вский)  foi un matemáticu rusu del sieglu XIX.

Ente los sos principales llogros atópase la demostración de delles conxetures rellacionaes col cálculu tensorial aplicaos a vectores nel espaciu de Hilbert.

Foi unu de los primeros matemáticos qu'aplicó un tratamientu críticu a los postulaos fundamentales de la xeometría euclidiana.

## Biografía
Lobachevski nació en Nizhni Nóvgorod Rusia'l 1 d'avientu del añu 1792 en r. Estudió nel *Gimnasium* de Kazán dende 1802 hasta 1807. Con solu catorce años ingresa na Universidá de Kazán, cursando de 1807 a 1811. Enseñó en dicha Universidá dende 1812, llogrando'l títulu de catedráticu en 1816. Foi escoyíu nel añu 1827 rector de la Universidá de Kazán, siendo un centru modelu d'enseñanza cimera d'aquel tiempu.

Lobachevski informó, per primer vegada, de la so nueva xeometría non euclidiana el 23 de febreru de 1826, con una conferencia na sesión de la Seición de ciencies físicu-matemátiques de la Universidá de Kazán.

La primer esposición escrita de los principios de dicha xeometría, foi la memoria de Lobachevski «Sobre los fundamentos de la Xeometría», publicada nos años 1829-1830 na revista *Boletín de Kazán*.

Les idees de Lobachevski sobre xeometría yeren demasiáu coraxosos y diferíen ostensiblemente colos puntos de vista que predominaben na ciencia d'entós, llogrando xuicios negativos tantu en Rusia como nel estranxeru. Lobachevski prosiguió l'estudiu del sistema xeométricu creáu por él dau la xustedá de les sos deducciones. Tamién tien dellos trabayos fundamentales na caña de la álxebra y del analís matemáticu.

Morrió en Kazán en 1856.

La Universidá Estatal de Nizhni Nóvgorod incluyó na so denominación el nome de Lobachevski nel so honor. En 1896 foi alzáu un monumentu al eminente sabiu na Universidá de Kazán.

## Trabayos
Con independencia del húngaru János Bolyai y del alemán Carl Friedrich Gauss, Lobachevski escurrió un sistema de xeometría non euclidiana. Antes de Lobachevski, los matemáticos intentaben deducir el quintu postuláu de Euclides a partir de los otros axomes; sicasí, Lobachevski dedicar a desenvolver una xeometría na cual el quintu postuláu puede nun ser ciertu o, meyor dichu, ser distintu. Pa esto, ente otres cuestiones, propunxo un sistema xeométricu basáu en la hipótesis del ángulu agudu, según la cual, nun planu, por un puntu fixu pasen siquier dos paraleles a una recta —en realidá tal solución da noción de la esistencia de triángulos curvos.

Ente les sos obres destaquen *Sobre los principios de la xeometría* (1829) y *Xeometría imaxinaria* (1835).

## Eponimia
* El cráter llunar Lobachevskiy lleva esti nome na so memoria.
* El asteroide (1858) Lobachevskij tamién conmemora'l so nome.

## Ver tamién
* Velimir Jlébnikov y la rellación ente les matemátiques y la hestoria
* xeometría non euclidiana
* Bernhard Riemann
* tensor
* teoría de la relatividá

## Referencies

;Bibliografía consultada A.
S. Smogorzhevski: Alrodiu de la Xeometría de Lobachevski. Ed. MIR, Moscú, 1978.

## Enllaces esternos

Páxina web sobre Nikolái Ivánovich Lobachevski
Ogodei

**Ogodei**, tamién escritu **Uguedei**, **Oguedei**, **Uguedey**, **Ogaday**, **Ogatay**, **Ugodei**, **Ogotai** o **Oktay**; mongol Өгөөдэй, Ögöödei; chinu: 窝阔台; pinyin: Wōkuòtái; ( c. 1186-11 d'avientu de 1241) foi'l tercer fíu de Gengis Kan y Borte, y segundu gran kan del Imperiu mongol tres la muerte del so padre (1229-11 d'avientu de 1241). Siguió la espansión del imperiu qu'empecipiara Gengis, principalmente escontra China y Asia Central.

## Biografía
Mientres el so reináu completóse la conquista de la dinastía Jin, entrando en contautu (y depués en conflictu) cola dinastía Song de China meridional, empezando en 1235 una guerra que nun concluyiría hasta cuarenta y cinco años más tarde (en 1280), yá sol reináu de Kublai Kan, col completu dominiu de China.

Nel so reináu tamién se sometió a vasallaxe al reinu de Corea y terminóse la conquista de Persia y empezó la invasión mongola d'Europa, comandada al so sobrín Batu Kan y efectuada polos sos xenerales Subotai, Kaidu y Kadan. Dende les estepes ruses, controlaes con anterioridá pola Horda d'Oru, los exércitos mongoles barrieron toa resistencia n'Europa oriental, afarando Lituania, Polonia, Silesia, Hungría, Croacia y Bulgaria, y ganando a los exércitos polacos y húngaros en dos tales batalles, la batalla de Liegnitz y la del Sajo, respeutivamente. Sicasí, la prematura muerte del soberanu supunxo la retirada de los exércitos mongoles, esconxurando asina'l peligru d'un total sometimientu d'Europa a les hordas bárbares.

La espansión mongola al traviés del continente asiáticu traxo de resultes la estabilidá política, restableciéndose'l tráficu comercial al traviés de la Ruta de la Seda ente Oriente y Occidente.

Tres la so muerte, asocedió-y el so fíu Guyuk en 1246, tres cinco años de rexencia de la so viuda Toreguene.

## Referencies

## Bibliografía
* . 

## Enllaces esternos
Ole Einar Bjørndalen

**Ole Einar Bjørndalen**  ye un biatleta noruegu, unu de los más grandes de la hestoria, conocíu como'l rei del biatlón», polos sos 8 títulos de campeón olímpicu, 20 medayes d'oru nos Mundiales y 94 victories na Copa del Mundu.

Participó en seis Xuegos Olímpicos d'Iviernu, ente los años 1994 y 2014, llogrando en total trelce medayes: oru y plata en Nagano 1998, cuatro oro en Salt Lake City 2002, dos plates y un bronce en Turín 2006, oru y plata en Vancouver 2010 y dos oros en Sochi 2014. Ganó 45 medayes nel Campeonatu Mundial de Biatlón ente los años 1997 y 2017. 

Vive na aldega d'Obertilliach n'Austria. El so exesposa ye la biatleta italo-belga Nathalie Santer cola que se casó'l 27 de mayu de 2006 y dixebróse en 2012. El so hermanu Dag tamién ye biatleta. En 2016 casóse cola biatleta bielorrusa Daria Domracheva.

## Palmarés internacional




## Referencies

## Enllaces esternos
Orfandá

Un **güérfanu** (del griegu *ὀρφανός*) ye un neñu que los sos padres tán ausentes o muertos, o lo abandonaron. Una definición llegal utilizada nos EE.XX. ye daquién priváu al traviés de «la muerte o la desapaición, por abandonu o deserción, o la separación o la perda de dambos padres».
El so usu común ta referíu a neños (o a animales nuevos) que perdieron a dambos padres. Sobre esta base los mediu güérfanos son los que tienen un padre entá vivu.

Abandonu, tao en que queden los fíos pola muerte de los sos padres o d'unu de los dos, a pesar de vivir cola so familia, considérase güérfanu aquel que ta desdexáu, abandonáu y que nun puede valise por sigo mesmu pa remediar el so abandonu o falta de compañía y ciñu.

En delles especies animales, onde de normal el padre abandona a la madre y los mozos mientres o antes de la nacencia, los mozos van ser llamaos güérfanos cuando la madre fine, independientemente de la condición del padre.

## Población

## Güérfanos na lliteratura

Personaxes güérfanos son bien comunes como protagonistes lliterarios, especialmente na lliteratura pa neños y de fantasía. La falta de los padres dexa a los personaxes vides más interesantes y la posibilidá d'aventures, lliberando de les obligaciones familiares y del control, y quitar d'una vida más prosaica. Crea personaxes que son independientes y que s'esforcien nel desenvolvimientu introspectivu y del ciñu. Güérfanos pueden metafóricamente realizar una busca pal autu-comprensión al traviés de tratar de conocer los sos raigaños. Los padres tamién pueden ser aliaos y fontes d'ayuda pa los neños, y la eliminación de los padres fai que'l calter de les dificultaes agrávese. Los padres, amás, pueden ser irrelevante pa la tema d'un escritor ta tratando de desenvolver, **orfandad** y el calter llibera al escritor de la necesidá de describir esa rellación irrelevante, si una rellación padre-fíu ye importante, la eliminación de los demás torga a los padres que complica la rellación necesaria. Toes estes carauterístiques faen de los güérfanos curiosos personaxes de los autores.

Los güérfanos son comunes nos cuentos de fades, como delles variantes de Cenicienta y más apocayá la saga de *[[Harry Potter]]*, que se basa nel sacrificiu maternu y la orfandad compensada. 

Munchos superhéroes, incluyendo Superman, Batman, Robin, Spiderman, Wolverine, Ironman, Nube y Daredevil, son güérfanos.

## Ver tamién
* VIH nel neñu

## Referencies
Pautu Antikomintern

El **Pautu Antikomintern** o **Tratáu Antikomintern** foi robláu'l 25 de payares de 1936 ente l'Imperiu del Xapón y l'Alemaña nazi, siendo'l documentu rellanzáu y de nuevu robláu'l 25 de payares de 1941, tres la invasión de la URSS per Alemaña. Nel documentu, les naciones firmantes comprometer a tomar midíes pa salvaguardase de l'amenaza de la Internacional Comunista o Komintern, liderada pola Xunión Soviética.

## Historia

Un mes dempués de que se formalizara'l Exa Roma-Berlín (ochobre de 1936), l'Imperiu del Xapón robló cola Alemaña nazi el Pautu Antikomintern, onde los dos países aliar contra la Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques (URSS) y reconocíase Manchukuo, un estáu títere aniciáu mientres la ocupación xaponesa de la rexón china de Manchuria. Un añu dempués incorpórase a esti pautu Italia, y depués los gobiernos d'España y Hungría. 

Col Pautu, los grandes bloques basaos en doctrines fascistes n'Europa y unu de los países más importantes d'Asia, el Xapón imperial, sofítense mutuamente en contra de la influencia de les doctrines del internacionalismu comunista promovíu internacionalmente pol gobiernu de la Xunión Soviética.

El Pautu Antikomintern foi un intentu de Hitler d'aisllar a la XRSS, que nun cuntaba con aliaos n'Europa, ensin qu'implicara necesariamente ayuda militar.

## Países miembros
Nel quintu aniversariu del tratáu orixinal (25 de payares de 1941) el Pautu foi solemnemente rellanzáu por aciu l'adhesión de dalgunos de los estaos satélite d'Alemaña (Rumanía, Bulgaria, Eslovaquia y Dinamarca), d'Italia (Croacia) y de Xapón (gobiernu chinu de Wang Jingwei). Entraron nel Pautu tamién Finlandia y Turquía. Sicasí permanecieron fora del mesmu otros gobiernos títere de la Exa, como los de Francia, Grecia, Montenegro, o Serbia.

Para 1941, cuando s'empecipió la invasión de la Xunión Soviética, los países miembru n'Europa yeren:

* Alemaña (gobiernu d'Adolf Hitler)
* Reinu d'Italia (gobiernu de Benito Mussolini)
* Reinu de Bulgaria (gobiernu de Bogdan Filov)
* Estáu Independiente de Croacia (gobiernu d'Ante Pavelić)
* Reinu de Dinamarca (gobiernu de Thorvald Stauning)
* España (gobiernu de Francisco Franco)
* República de Finlandia (gobiernu de Kyösti Kallio)
* Reinu d'Hungría (gobiernu de Miklós Horthy)
* Reinu de Rumanía (gobiernu d'Ion Antonescu)
* República Eslovaca (gobiernu de Jozef Tiso)
* República de Turquía (gobiernu de İsmet İnönü)

N'Asia, los países firmantes del Pautu yeren:
* Imperiu del Xapón (gobiernu del Emperador Hirohito)
* Imperiu de Manchukuo (gobiernu del Emperador Xuantong)
* República de China (gobiernu de Wang Jingwei)

## Referencies

## Ver tamién
* Pautu Tripartitu
* Cronoloxía de la Segunda Guerra Mundial
Pancho Gonzales

**Ricardo Alonso González**, tamién conocíu como **Richard Gonzales** y usualmente como **Pancho Gonzales** , foi un tenista d'Estaos Xuníos d'ascendencia mexicana, consideráu como unu de los más destacaos atletes de la hestoria de dichu deporte.

La rellumanza de la so carrera llograr como profesional ente principios de la década de 1950 y mediaos de la década siguiente, nuna dómina onde los profesionales nun podíen participar nos torneos de Grand Slam, siendo consideráu'l profesional № 1 del mundu ente 1952 y 1960. Como *amateur*, llogró conquistar dos veces el Campeonatu Norteamericanu. Morrió'l 3 de xunetu de 1995 víctima d'un cáncer estomacal.

Nun famosu alcuentru de 1970 onde'l ganador llevaba los 10.000 dólares en xuegu nel Madison Square Garden ante 15.000 persones, Gonzáles, que cuntaba entós con 41 años, venció a Rod Laver, naquellos momentos Nº3 del mundu.

## Torneos de Grand Slam
### Campeón d'individuales (2)

### Campeón de dobles (1)

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Pappus d'Alexandría

**Papu**, o Pappo, **d'Alexandría** (en griegu Πάππος ὁ Ἀλεξανδρεύς) foi un importante matemáticu griegu de los sieglos III-IV. 

En xeometría, atribúyense-y dellos teoremes, conocíos toos col nome xenéricu de Teorema de Pappus. Ente éstos tán:
* Teorema del centroide de Pappus, 
* La cadena de Pappus, 
* Teorema harmónicu de Pappus
* Teorema del hexágonu de Pappus.

## Ver tamién
* Teorema de Pappus

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía de Pappus en MacTutor; n'inglés. 
** Traducción al español.
* Estazo d'un escritu de Pappus, en francés, nel sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011).
* Pappus nel sitiu de la Bibliotheca Augustana (Augsburgu).
Partes per millón

**Partes per millón ** (ppm) ye una unidá de midida cola que se mide la concentración. Determina un rangu de tolerancia. Referir a la cantidá d'unidaes d'una determinada sustancia (axente, etc.) qu'hai por cada millón d'unidaes del conxuntu. Por casu, nun millón de granos d'arroz, si pintárase unu de negru, esti granu representaría una (1) parte per millón la cual embrívese como "ppm".

## Carauterístiques
Ye un conceutu homólogu al de porcentaxe, solo que nesti casu nun ye partes per cientu sinón por millón (Per mil tantu per mil). Ello ye que podría tomase la siguiente equivalencia:

:**10 000 ppm = 1&nbsp;%**

Ye dicir que 10 000&nbsp;ppm equivalen al unu per cientu. De lo anterior, puede deducise qu'esta unidá ye usada de manera análoga al porcentaxe pero pa concentraciones o valores muncho más baxos. Por casu cuando se fala de concentraciones de contaminantes n'agua o en aire, disoluciones con bien baxes concentraciones o cantidá de partícules de polvu nun ambiente, ente otros.

Un conceutu análogu utilízase para: "partes per billón".

## Uso
L'usu de ppm como unidá entaína la comunicación, ente una señal determinada con ciertu porcentaxe.
 
**Dellos casos:**
* Analís químicu de l'agua: les ppm referir a mg d'analito por llitru d'agua; mg/L (equivalente a ug/mL). Por casu: *Cloruros = 20&nbsp;ppm* equival a *20 mg/L como Cl-* que quier dicir, ''venti miligramo d'ión cloruru per llitru d'agua.
* Contaminantes del aire: ppm referir a partes de vapor o gas por cada millón de partes d'aire contamináu; cm³/m³. Otra forma d'espresalo ye en mg/m³, de lo que surde un factor de conversión que depende de les propiedaes físiques de cada contaminante. Por casu, pal bencenu el factor de conversión ye 1 ppm = 3,19&nbsp;mg/m³.
* Analís de traces en minerales; ppm referir a g d'analito por tonelada de mineral; g/Ton o mg/kg
* Estadística: ppm significa un casu cada un millón de casos de la población n'estudiu.
* Tolerancia: ppm significa una incertidume d'un millonésimu de la midida.

Al igual que cuando s'usa porcentaxe pue ser necesariu esclariar si son partes en volume, en masa o pesu, si referir a base seca, etc.

## Ver tamién
* Partes per billón
* Partes por notación

## Referencies
Pasaxeru

El **pasaxeru** ye tou ser humanu tresportáu nun mediu de tresporte. (Quitando al conductor.)

Los pasaxeros van poder llevar maletes, bolses o mochiles pa llevar les sos pertenencies d'un llugar a otru nel so viaxe. Los animales son tresportaos en valijas especialmente diseñaes pa la so movilidá.

## Ver tamién
* Axencia de viaxes
* Turista
* Usuariu
* Vacaciones
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Derechos de los pasaxeros de la Unión Europea, con independencia del mediu de tresporte.
Paul Bert Elvstrøm

**Paul Bert Elvstrøm**  foi un regatista danés.

Elvstrøm ye unu de los regatistas que marcó una dómina na hestoria de la Vela. Participó n'ocho Xuegos Olímpicos de Branu ente 1948 y 1988 y foi la primer persona en ganar cuatro medayes d'oru olímpicu en vela, y facer en cuatro Xuegos Olímpicos distintos y consecutivos. 

Ganó once campeonatos del mundu en siete clases distintos (Finn, 505, Snipe, Flying Dutchman, 5.5 Metros, Star y Soling). 

Foi'l dominador absolutu de les regatas mundiales, consiguiendo faer evolucionar la vela deportiva per mediu d'una rigorosa preparación nos aspeutos téunicos y físicos.

Siempres destacó la so preparación na clase Snipe, anque solamente tenga un títulu mundial nella por cuenta de que esta clase solamente celebra campeonatos del mundu cada dos años, a diferencia del restu que lu fai añalmente, una y bones la competencia nesta clase foi siempres peralta y Elvstrøm consideraba que "la competitividá ye más importante que la velocidá". 

Amás, Elvstrøm compartió les sos grandes conocencies en vela deportiva al traviés de los sos llibros, artículos y discursos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Ficha na ISAF
Periscopiu

Un **periscopiu** (etim. del griegu *peri*- y -*scopio*, περισκοπεῖν, «mirar en redol») ye un preséu pa la observación dende una posición oculta. 

Sarah Mather (inventora d'Estaos Xuníos) foi la inventora del telescopiu submarín que terminaría siendo'l precursor del periscopiu y el rexistru de la so primer patente data de 1845. Nun principiu l'inventu usábase para dende una embarcación na superficie esaminar el fondu marín que sería una utilidá contraria a la que se-y acabo dando al periscopiu.

Na so forma senciella ye un tubu con un xuegu d'espeyos nos estremos, paralelos y nun ángulu de 45º al respective de la llinia que los xune. Puede usase pa ver sobre la cabeza de la xente nun ensame. Esta forma de periscopiu, cola adición de simples lentes, foi usáu pa propósitos d'observación en trincheres mientres la Primer Guerra Mundial.

Los periscopios más complexos usen prismes en cuenta de espeyos, y disponen d'aumentos
.

## Ver tamién
* Fondura de periscopiu
* Mástil fotónico

## Referencies

## Enllaces esternos
Petanca

La **petanca** ye un deporte nel que l'oxetivu ye llanzar boles metáliques tan cerca como sía posible d'una pequeña bola de madera, llanzada enantes por un xugador, con dambos pies nel suelu y en posición estática dende una determinada zona.

El deporte na so forma actual surdió en 1907 en La Ciotat, Provenza, nel sur de Francia, anque los antiguos romanos yá xugaben una versión primitiva con boles de piedra, que foi llevada a Provenza por soldaos y marineros romanos. El so nome vien de la espresión "pè(s) tancats" ("pies xuntos") en llingua provenzal. Esisten delles federaciones que regulen les competiciones oficiales d'esti deporte.

El deporte puede practicase en tou tipu de terrén, anque de normal faise en zones llanes, de normal arenoses. Les pistes son rectangulares con una llongura de 15&nbsp;m y un anchu de 4&nbsp;m pa competiciones nacionales ya internacionales, anque pueden tener unes dimensiones mínimes de 12&nbsp;m x 3&nbsp;m pa otres competiciones.

Les boles usaes nel xuegu son metáliques (nun tienen de contener plomu nin sable nel so interior) con unes estríes que dibuxen tou la so contorna. El so diámetru tien de midir ente 70,5 y 80 mm, ente que'l so pesu bazcuya ente los 650 y los 800 g. La bola pequeña o boliche ye de madera o de material sintético y tien de tener un diámetru de 30 mm.

## El xuegu

Al empezar el xuegu llánzase la bola de madera o boliche dende una circunferencia de llanzamientu que tien d'asitiase a lo menos a 1&nbsp;m de cualquier torga. Por que dichu llanzamientu sía válidu, el boliche tien de quedar a una distancia ente 6 y 10&nbsp;m de la circunferencia de llanzamientu y siquier a 1&nbsp;m de cualquier torga. Dempués, cada xugador llanza, por vez, tres boles na modalidá individual y en dupletas (dos equipos de dos xugadores) y dos si xugar por tripletas (dos equipos de trés xugadores). Los llanzamientos pueden ser de tres tipos: d'aproximamientu al boliche; de "tiru" (al tiru perfectu llámase-y carru secu, nel cual la bola tirada queda nel mesmu llugar que la bola a la que se llanzó), pa intentar alloñar una bola d'un xugador contrariu cutiéndola; y de "sofitu", faciendo rodar la bola p'averar más una propia al boliche o p'alloñar una contraria.

 
Una vegada concluyida la partida, cada bola que s'atope más cerca del boliche que les de los contrarios apunta un puntu. Gana'l xugador o l'equipu que llegue antes, xeneralmente, a trece puntos pa partíes ente xugadores individuales, dupletas o tripletas y a quince puntos nel casu de finales (anque non siempres ye asina). Anguaño, nes principales divisiones de Lliga o Campeonatos xuégase a tiempu.
Poles sos regles y dinámica la petanca ta emparentada col curling, deporte sobre xelu d'orixe escocés.

## Referencies

## Ver tamién

* Bochas
* Boles criollas

## Enllaces esternos

* Federación Española de Petanca
* Federación Andaluza de Petanca
* Federación Galega de Petanca
* Web sobre la Petanca
Pierre Louis Maupertuis

**Pierre-Louis Moreau de Maupertuis**  foi un filósofu, matemáticu y astrónomu francés.

## Obra
### Principiu de mínima aición

El *principiu de mínima aición* establez qu'en tolos fenómenos naturales, una cantidá llamada "aición" tiende a ser embrivida. Maupertuis desenvolvió esti principiu a lo llargo de dos décades. Pa él, l'aición podía ser espresada matemáticamente como'l productu de la masa del cuerpu implicáu, la distancia percorrida y la velocidá a la que viaxa.

### Bioloxía
#### Embrioloxía
Na so obra *Vénus physique* (1745) Maupertuis oponer a la teoría de la preformación del embrión entós en boga, afirmando que'l padre y la madre tienen una influencia asemeyada na heriedu. Maupertuis trata d'esplicar los fenómenos xenéticos a partir d'una teoría d'atraición físicu-química. 
#### Evolución
Pa Maupertuis, la naturaleza yera demasiáu heteroxénea como pa ser creada por diseñu. La so perspeutiva materialista y mecanicista (debida a la so conocencia de les teoríes newtonianas y les sos conocencies en redol al heriedu) dexáron-y desenvolver una teoría de la vida bastante próxima al bien posterior mutacionismo de Hugo de Vries (1848-1935). Según Maupertuis, les primeres formes de vida apaecieron por xeneración bonal a partir de combinaciones azarosas de materies inertes, molécules o xermes. A partir d'estes primeres formes de vida, una serie de mutaciones casuales nició una multiplicación siempres creciente d'especies. Maupertuis llega inclusive a postular la eliminación de los mutantes deficientes, convirtiéndose asina nun antecedente de la teoría de la seleición natural.

## Obres

* *Sur figurar de la terre* (1738)
* *Discours sur la parallaxe de la lune* (1741)
* *Discours sur figurar des astres* (1742)
* *Eléments de la géographie* (1742)
* *Lettre sur la comète de 1742* (1742)
* *Accord de différentes loix de la nature qui avoient jusqu'ici paru incompatibles* (1744)
* *Vénus physique* (1745)
* *Astronomie nautique* (1745 y 1746)
* *Les loix du mouvement et du repos déduites d'un principe metaphysique* (1746)
* *Essai de cosmologie* (1750).

## Eponimia
* El cráter llunar Maupertuis lleva esti nome na so memoria.
* El asteroide (3281) Maupertuis tamién conmemora'l so nome.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* Osmo Pekonen & Anoucka Vasak (2014). *Maupertuis en Laponi*y. Paris: Hermann. ISBN 978-2-7056-8867-7

## Enllaces esternos
Polimerización

La **polimerización** ye un procesu químicu pol que los reactivos, monómeros (compuestos de baxu pesu molecular) arrexuntar químicamente ente sigo, dando llugar a una molécula de gran pesu, llamada polímeru, o bien una cadena llinial o una macromolécula tridimensional.

## Introducción produz la polimerización al traviés d'una gran variedá de mecanismos de reacción que varien en complexidá por cuenta de los [[grupu funcional|grupos funcionales]] presentes nos [[monómeros]] y los sos efeutos estéricos (si tienen cadenes llaterales avolumaes o son monómeros con restricción de rotación...) pueden afectar a la polimerización. Na polimerización más senciella, con [[alquenos]], que son relativamente estables debíu al [[enllaz químicu | enllaz]] ente los átomos de carbonu, los polímeros fórmense al traviés de reacciones radicalarias; otra manera, reacciones más complexes, como les qu'impliquen la sustitución nel grupu carbonilo, riquen síntesis más complexes por cuenta de la manera en que reaccionen les molécules por [[Reacción de condensación|condensación]].

Esisten munchos tipos de polimerización y dellos sistemes pa categorizarlos. 
Les categoríes principales son:

# Polimerización por adición y condensación.
# Polimerización de crecedera en cadena y n'etapes.

## Polimerización por adición y condensación

Una **[[polimerización por adición]]** dase cuando la molécula de monómero pasa a formar parte del polímeru ensin perda d'átomos, esto ye, la composición química de la cadena resultante ye igual a la suma de les composiciones químiques de los monómeros que la conformen.

Una **[[policondensación]]** dase si la molécula de monómero pierde átomos cuando pasa a formar parte del polímeru. Polo xeneral piérdese una molécula pequeña, como agua.

La polimerización por condensación xenera subproductos. La polimerización por adición non.

## Polimerización por crecedera en cadena y n'etapes

Na **[[polimerización en cadena|polimerización por crecedera en cadena]]** los monómeros pasen a formar parte de la cadena ún per ún. Primero fórmense dímeros, dempués trímeros, de siguío tetrámeros, etc. La cadena amóntase ún per ún, monómero a monómero. La mayoría de les polimerizaciones por crecedera en cadena ye por poliadición. 

Na **[[Policondensación|polimerización por crecedera n'etapes]]** (o pasos) ye posible qu'un oligómero reaccione con otros, por casu un dímero con un trímero, un tetrámeru con un dímero, etc., de forma que la cadena amontar en más d'un monómero.
Na polimerización por crecedera n'etapes, les cadenes en crecedera pueden reaccionar ente sigo pa formar cadenes entá más llargues. Esto ye aplicable a cadenes de tolos tamaños. Nuna polimerización por crecedera de cadena namái los monómeros pueden reaccionar con cadenes en crecedera. La mayoría de les polimerizaciones n'etapes ye por policondensación.

## Referencies
Primer República Francesa

La **Primer República Francesa**, oficialmente la **República Francesa** (en francés: *Republique française*) foi'l nome dau a una serie de rexímenes parllamentarios y republicanos que s'asocedieron ente'l 21 de setiembre de 1792 y el 18 de mayu de 1804, mientres la Revolución francesa. Empezó oficialmente'l día que los diputaos de la Convención nacional aprobaron l'abolición de la monarquía, confirmando asina la destitución del rei Lluis XVI que fuera suspendíu nel intre de la Xornada del 10 d'agostu de 1792. Duró un total de doce años, hasta l'establecimientu del Primer Imperiu francés por Napoleón Bonaparte en mayu de 1804.

## Gobiernos

La Primer República pasó por trés formes de gobiernu mientres los sos dolce años d'esistencia:
* La Convención Nacional, ente 1792 y 1795, con un gobiernu girondino primeru y unu xacobín dempués, conocíu como El Terror, siendo'l líder más conocíu d'esta última etapa Maximilien Robespierre. El periodu que s'empecipia a partir de la so cayida lleva'l nome de Convención termidoriana, y defínese pola so antijacobinismo, la vuelta al poder de los girondinos y de los republicanos moderaos, la presión de los monárquicos y la vuelta a una economía de corte más lliberal.
* El Directoriu, ente 1795 y 1799, de calter más moderáu. Carauterizáu poles victories militares del exércitu de la República, una grave crisis económica y les disensiones ente los Direutores, que llinden la so capacidá pa gobernar.
* El Consuláu, ente'l 10 de payares de 1799 y 18 de mayu de 1804: creáu a raigañu del golpe d'Estáu del 18 de Brumario y definíu pola Constitución del añu VIII, termina dempués de la coronación de Napoleón Bonaparte y l'establecimientu del Primer Imperiu francés. Na Constitución del añu XII, ta claro que'l gobiernu de la República ye exercíu por un emperador hereditariu. El nome "República francesa" sume pasu ente pasu en beneficiu de "Imperiu francés".

## Ver tamién
* Revolución francesa
* Cronoloxía de la Revolución francesa

## Referencies

## Enllaces esternos
Primer Guerra del Opiu

La **Primer Guerra del Opiu** o la **primer guerra anglu-china** (***First Opium War***, ***Opium War*** o ***Anglo-Chinese War*** n'inglés) (**中英第一次鸦片战争**, **第一次中英战争** o **通商战争** en chinu) foi un conflictu armáu llibráu ente'l Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda y China ente 1839 y 1842, por diferencies en cuanto al comerciu con opiu na China continental. Reinu Xuníu buscaba l'apertura del tráficu d'opiu, ente que'l gobiernu imperial de la China intentaba prohibilo.

## Antecedentes
Por cuenta de que el comerciu con China yera una nación aislacionista la cual vía les idees d'occidente como problemátiques pal estáu actual de la so nación, pos les naciones occidentales nun tener nada de valor pa intercambiar, empezar a buscar distintos métodos, ente ellos la venta de drogues y adictivos a la población. Pa 1839, l'opiu surtíu por Estaos Xuníos, Reinu Xuníu y Francia algamara a los llabradores aisllaos y los obreros gastaben 2/3 de les sos ganancies en caltener la so adicción. 

Ante esto, l'emperador chinu prohibió l'opiu y espulsó a los comerciantes británicos, que al llegar a Londres quexáronse ante'l gobiernu británicu, que decidió atacar a China cola so poderosa flota pa obligala a mercar l'opiu cultiváu na India británica.

## Consecuencies

Les tropes chines nun pudieron faer frente a los británicos, rindiéronse ante ellos, y China tuvo qu'aceptar la rindición cola firma del Tratáu de Nankín. El tratáu roblóse l'añu de 1842 y axustaba el fin de la Primer guerra del Opiu. 

Con él, China dexaba la islla de Ḥong Kong al Reinu Xuníu y aceptaba l'apertura de los sos puertos al comerciu internacional. El 1 de xunetu de 1997 Hong Kong foi devueltu a China (155 años dempués de la firma del tratáu).

## Ver tamién
* Segunda Guerra del Opiu
* Diplomacia de les cañoneras
* William Jardine
* Skull and Bones
* Trataos desiguales

## Referencies

## Enllaces esternos
Primer Guerra Bóer

La **Primer Guerra Bóer**, tamién conocida como la **Primer Guerra Anglo-Bóer** o la **Guerra de [[República Sudafricana|Transvaal]]** (n'inglés: *First Boer War*, *First Anglu-Boer War* y *Transvaal War*; n'afrikaans: *Eerste Vryheidsoorlog* —lliteralmente 'Primer Guerra pola llibertá'—), desenvolver ente'l 16 d'avientu de 1880 y el 23 de marzu de 1881. 

La Primer Guerra Bóer foi'l primer enfrentamientu ente l'imperiu británicu y los colonos neerlandeses o bóers de Transvaal. Desencadenóse cuando Sir Theophilus Shepstone anexonó Transvaal (la República Sudafricana) al Reinu Xuníu en 1877. Los británicos consolidaron el so poder sobre la mayoría de les colonies de Sudáfrica en 1879, tres la Guerra anglo-zulú. Los bóers protestaron ante'l fechu peracabáu y, n'avientu de 1880, españó una revuelta.

La guerra remató'l 23 de marzu de 1881 al roblase'l tratáu de paz que concedió a los bóers l'autogobiernu de Transvaal so la supervisión de los británicos.

## Ver tamién
* Guerra Anglu-Zulú
* Historia de Sudáfrica
* Segunda Guerra Bóer

## Referencies

* Duxbury, Geo. R. *David and Goliath: The First War of Independence, 1880-1881* (Johannesburg: SA National Museum of Military History, 1981).
* Gross, David (ed.) *We Won’t Pay!: A Tax Resistance Reader* ISBN 1-4348-9825-3 páxs. 169-174
Protobúlgaros

Los **protobúlgaros** fueron un pueblu túrquico que vivió na Europa Oriental mientres la Edá Media. La so identidá étnica ye túrquica anque incorporaríen tamién dellos elementos iranios que vivíen n'Europa nel sieglu IV. Lingüísticamente la llingua bulgáricu sería la mesma que la de los onogures, siendo los protobúlgaros descendientes d'estes teoría sofitada parcialmente por escritos ostrogodos y griegos de la dómina que los llamaben indistintamente como *hunos*. Nel sieglu VII formaron un Estáu na Estepa póntica: La Gran Bulgaria, que s'estendía ente'l mar Caspiu y el mar Negru. Años dempués impunxéronse nos Balcanes como clase dominante del Primer Imperiu búlgaru y ente los ríos Kama y Volga onde fundaron la Bulgaria del Volga. 

## Etimoloxía
Supuestamente, el nome de búlgaru derivar del verbu túrquicu *bulğa* "pa combinar, ximelgar, revolver" y los sos derivaos *bulg arians* "revuelta, desorde". Otra teoría ye que'l nome búlgaru derivar del verbu *bulğar* "lluminosu".

## Referencies
Protoestrella

Denominar **protoestrella** al periodu d'evolución d'una estrella desque ye una nube molecular formada d'hidróxenu, heliu y partícules de polvu qu'empiecen a contraer, hasta que la estrella algama la secuencia principal nel diagrama de Hertzsprung-Russell. 

Les protoestrelles de masa similar a la del Sol tarden típicamente 100 millones d'años n'evolucionar dende nube molecular a estrella na secuencia principal ente que una protoestrella d'unes 15 mases solares evoluciona muncho más rápido debíu al mayor campu gravitatoriu que xenera, tardando del orde de 100&nbsp;000 años n'algamar la secuencia principal.

Les estrelles fórmense de normal en grupos, llamaos cúmulos, onde se formen delles d'elles simultáneamente. Esto puédese esplicar asumiendo que la nube nun se contraer uniformemente sinón que s'estrema en delles partes que siguen contraer y, de la mesma, estazándose en rexones más pequeñes que terminen per formar protoestrelles. Les protoestrelles radien la metá de la enerxía qu'apurre'l colapsu gravitatoriu. La otra metá invertir en calecer el so nucleu. El tresporte de calor hasta la superficie dase dafechu por conveición por cuenta de que'l material que la forma ta escasamente ionizado lo cual frena enforma a los fotones y torga una bona eficiencia del tresporte radiactivu.

## Ver tamién

* Formación estelar
* Evolución estelar
* Estructura estelar
* Estrella
* Fluxu bipolar

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Imaxe Protoestrella.
* Proyeutu Celestia  Actividá educativa: Vida y muerte de les estrelles
Rabbi Judah Loew

**Judah Loew ben Bezalel** , llargamente conocíu polos estudiosos del xudaísmu como'l "*Maharal de Praga*", foi un destacáu talmudista, místicu xudíu y filósofu que sirvió como rabín na ciudá de Praga en Bohemia (actual República Checa) mientres la mayor parte de la so vida.

Tamién dirixó la Yeshivá qu'él mesmu fundó. Les sos conocencies académiques y científicos maraviaben tantu a xudíos, como a non xudíos. Escribió dellos trabayos enigmáticos de filosofía y educación, que los sos valores fueron apreciaos apocayá. La so obra más importante foi *[[Lleón de Xudá|Gur Arie]]*. 

El so tradicional pensamientu mesiánicu fíxo-y falar de la prioridá de la redención y la llegada del Mesíes como un fechu inevitable, decretáu pola voluntá de Dios. Él dicía que previu a la redención, la degradación del pueblu d'Israel, va ser n'escala mayor de lo que siempres foi. Por eso pa él, la espulsión de los xudíos d'España en 1492, yera l'entamu de los tiempos mesiánicos, qu'indicaben ensin batura a duldes la próxima llegada del Mesíes. 

Al rabín Judah Loew atribúyese-y la creación del Golem, que la so lleenda aguiyó la fantasía de la Europa central mientres dellos sieglos y ye asuntu tamién güei vixente. Trátase d'un colosu fechu de folla que, animáu por aciu combinaciones cabalístiques de les lletres que configuraben el santu nome de Dios, cobraba vida y movimientu, executando toa clase de trabayos pal rabín Loew. La lleenda dicía qu'esti Golem salvó a los xudíos de Praga de les persecuciones y de les acusaciones antixudíes de la dómina. 

En 1592, el Maharal camudar a Poznań, onde fuera escoyíu como Gran Rabín de Polonia. Escontra'l final de la so vida tornó a Praga, onde morrió en 1609. Foi soterráu nel campusantu xudíu de Praga, que ta asitiáu nel barriu de Josefov o barriu xudíu de la ciudá. El rabín Judah Loew foi la figura dominante de la so xeneración y unu de los más famosos líderes xudíos de tolos tiempos. La so tumba entá s'atopa nel campusantu xudíu de Praga y ye visitada polos turistes que percuerren la ciudá.

## Galería

Archivu:Praha Staronova Synagoga.jpg|Sinagoga Vieya-Nueva de Praga (1270), llugar onde Loew foi consagráu como rabín.
Archivu:Loew-rabin-tombstone.jpg|Tumba del Rabbi Judah Loew, asitiada nel campusantu xudíu de Praga.
Archivu:Tombstone Decoration Maharal.jpg|Detalle de la tumba col Lleón de Xudá, aptu nel casu d'un rabín que'l so nome yera "Xudá" y llevaba "Llión" por apellíu.
Archivu:Golem a Rabi Löw – Mikoláš Aleš, 1899 (Věnec pražských pověstí, 1908).jpg|Ilustración del rabín Loew creando al Golem.
Archivu:V10p156003 Prague.jpg|Arte asquenazí. La Sinagoga Vieya-Nueva, en checu: *Staronová synagoga*, onde se supón que'l Maharal de Praga creó'l llexendariu Golem.


## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía de Xudá Loew ben Bezalel
* El País: Tres los pasos del cabalista de Praga, 14 de xunetu de 2010
* 
* Jewish Encyclopedia: Judah Löw ben Bezaleel
* Rabbi Judah Loew: The Maharal of Prague
Punt

**Punt** ye un antiguu territoriu descritu polos testos en xeroglíficos del Antiguu Exiptu. Nun pudo ser alcontráu con certidume anque posiblemente pudiera tar asitiáu na mariña africana del océanu Índicu.

## Carauterístiques
La primer narración d'una espedición a estes tierres remóntase al 2500&nbsp;e.&nbsp;C.; foi unviada pol faraón Sahura, de la dinastía V d'Exiptu, pa traer maderes precioses, mirra, electrum (una aleación d'oru y plata), monos y nanos.

Tamién Pepi II, faraón de la dinastía VI, decidió unviar un barcu al país de Punt, «un llugar asitiáu na mariña de Somalia. El puntu d'embarque tenía d'atopase sobre la mariña asiática del mar Roxu» (Y. Driotón, J. Vandier, 1964).

Mentuhotep III, de la dinastía XI, unvió otra espedición la cual quedó rexistrada n'inscripciones grabaes nes roques del valle d'Uadi Hammamat. 

El canciller *Henu* mandó una espedición de trés mil homes; la so inscripción rellata:

La espedición más célebre foi la unviada pola reina Hatshepsut, de la dinastía XVIII, acontecimientu que ta grabáu nel so templu en Deir el-Bahari: 

## Posibles allugamientos de Punt
* Somalia
* Etiopía
* Eritrea
* Yeme

## Referencies

## Enllaces esternos

* Testu de la espedición en Deir el-Bahari
* La espedición a Punt en Deir el-Bahari
Regla graduada

La **regla**, tamién **regla graduada**, ye un preséu de midida con forma de plancha delgada y rectangular qu'inclúi una escala de llargor, por casu, centímetros o pulgaes; ye útil pa trazar segmentos cola ayuda d'un bolígrafu o llapiceru, y puede ser ríxidu, semirrígido o bien flexible, construyíu de madera, metal y material plásticu, ente otros.

El so llargor total escasamente llega a un metro de llargor, y la mayoría construyir de 30 centímetros. Suelen incluyir graduaciones de diverses unidaes de midida, como milímetros, centímetros y decímetros, anque tamién les hai con graduación en pulgaes o inclusive en dambes escales.

Ye bien utilizada nos estudios téunicos y materies que tengan que ver con usu de midíes, como arquiteutura, inxeniería, construcción.

Les regles tienen munches aplicaciones, yá que sirven tantu pa midir como p'ayudar a les persones nel so llabor diariu nel dibuxu téunicu; les qu'hai nes oficines suelen ser de plásticu, pero les de los talleres y carpinteríes suelen ser metáliques, d'aceru flexible o d'aceru inoxidable. Ye un preséu incluyíu nel xuegu de xeometría, y puede utilizase igualmente cola escuadra.

## Ver tamién
* Cinta métrica
* Metro de midir
* Compás
* Caxa xeométrica
* Regla y compás

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Reiner Klimke

**Reiner Klimke** , foi un caballeru y abogáu alemán. Principalmente practicaba la disciplina ecuestre d'adomadura clásica, y ye consideráu unu de los meyores caballeros d'ensayamientu de tolos tiempos yá que tien un récor d'ocho medayes ganaes nos Xuegos Olímpicos. Los sos empiezos fueron en concursu completu y ganó la medaya d'oru por equipos nel campeonatu d'Europa de 1959, y foi 16º nos Xuegos Olímpicos de Roma en 1960. Dempués de 1960 dedicóse solo al ensayamientu.

A **Reiner Klimke** carauterizar la so monta elegante y el so bon físicu. Mientres 35 años compitió a nivel internacional. Amás de caballeru yera abogáu en Münster, pero dedicábalu más tiempu a la equitación.
El meyor caballu que tuvo foi "Ahlerich", con quien ganó munches pruebes tanto a nivel européu como a nivel mundial gracies a que s'entendíen a la perfeición.

Morrió a los 63 años d'un ataque al corazón; un añu antes tuviera compitiendo a nivel mundial.

## Xuegos Olímpicos
Reiner Klimke llogró les siguientes distinciones:

*Xuegos Olímpicos de Tokiu 1964: Medaya d'oru por equipos.
*Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968: Medaya d'oru por equipos.
*Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968: Medaya de bronce individual.
*Xuegos Olímpicos de Montreal 1976: Medaya d'oru por equipos.
*Xuegos Olímpicos de Montreal 1976: Medaya de bronce individual.
*Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984: Medaya d'oru por equipos.
*Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984: Medaya d'oru individual.
*Xuegos Olímpicos de Seúl 1988: Medaya d'oru por equipos.

## Campeonatu del Mundu
Nel Campeonatu Mundial d'Adomadura ganó un total de 6 medayes d'oru, 2 individuales y 4 por equipos.

*1966: Medaya d'oru por equipos.
*1974: Medaya d'oru individual.
*1974: Medaya d'oru por equipos.
*1982: Medaya d'oru individual.
*1982: Medaya d'oru por equipos.
*1986: Medaya d'oru por equipos.

## Campeonatu Européu

Nel Campeonatu Européu d'Adomadura ganó un total de 8 medayes d'oru y una de bronce.

## Referencies

## Enllaces esternos
Reinu indogriegu

El **Reinu indogriego** surdió tres les conquistes d'Alexandru Magnu como un desprendimientu del Reinu grecobactriano. Tal estáu cubrió, como'l so nome indicar, delles partes noroccidentales y septentrionales del subcontinente indiu ―para más referencies vease l'artículu Bactriana y reinu grecobactriano.

El llamáu reinu indogriego, apoderáu por una minoría d'orixe griegu y acesmáu por poderosos enemigos, nun llegó a caltener una unidá monolítica sinón que se vio estazáu delles vegaes anque unificáu pola so singularidá cultural. Asina, ente'l 180&nbsp;e.&nbsp;C. y cerca del 10&nbsp;d.&nbsp;C. foi gobernáu por una socesión de más de trenta reis helenísticos, de cutiu en conflictu l'unu col otru. Llegó a destacar un reinu indogriego" cuando'l rei grecobactriano Demetrio invadió India en 180&nbsp;e.&nbsp;C. A ésti siguiéron-y les importantes conquistes en territorios gangéticos llevaes a cabu escontra'l 150&nbsp;e.&nbsp;C. por Menandro I quien llegó a ocupar la importante ciudá de Pataliputra y asina n'última instancia creando una entidá que depués se dixebró del poderosu Reinu grecobactriano que taba centráu en Bactria; pasando asina la ciudá de Taxila en territoriu qu'anguaño correspuende al modernu estáu de Paquistán ―nel norte del Panyab, próxima a Caxmir― a cumplir les funciones d'una capital cosmopolita del nuevu reinu de Menandro o reinu indogriego.

Mientres los dos sieglos del so dominiu, los reis griegos d'India combinaron les llingües griegues ya indies y símbolos, como puede reparase nes sos monedes, y entemecieron la cultura griega antigua, cola ―tamién antigua― hinduista, especialmente les sos creencies relixoses (fuerte influxu del budismu) tal como lo atestigüen los restos arqueolóxicos de les sos ciudaes y nos cercos nes cualos esprésense indicaciones del so sofitu al budismu. Los reis indogriegos paecen algamar un nivel de sincretismu cultural ensin otru equivalente na hestoria, que les sos consecuencies inda son perceptibles; en particular l'espardimientu y la influyencia d'arte grecobudista.

Los griegos de la cuenca del Indo y la cuenca alta del Ganges n'última instancia sumieron como una entidá política alredor del 10&nbsp;d.&nbsp;C. dempués de les invasiones al territoriu meridional de la cuenca de mentáu ríu llevaes a cabu polos partos y, especialmente polos tocarios que fundaron nel so llugar l'Imperiu Kushana, anque los bolsones de poblaciones griegues probablemente permanecieren por dellos sieglos más, talo como se supón entá, foi'l casu de la etnies anguaño llamaes kalash y nuristaní.

## Ver tamién
* Alexandru Magnu
* Menandro I
* Reinu grecobactriano
* Grecobudismu
* Gandhara
* Arte grecobúdico
* Maurya
* Gupta
* Imperiu kushan

## Referencies

## Enllaces esternos

* Roberto Eduardo García Fernández. Indogriegos, nómades y Guptas
Richard Rodgers

**Richard Charles Rodgers**  foi un compositor d'Estaos Xuníos, consideráu importante en Broadway na dómina de los compositores Irving Berlin, George Gershwin, Cole Porter o Jule Styne y compunxo la melodía de cantares incluyíos nel cancioneru americanu como Blue Moon (1934). Compunxo la melodía de tolos cantares de La Novicia Rebelde y Sorrises y Llárimes.

Estudió na Universidá Columbia onde conoció al so próximu compañeru Lorenz Hart y dempués estudió composición nel Institutu d'Arte Musical. El so primer ésitu xunto a Hart foi una revista titulada The Garrick Gaieties de 1925. La so comedia On Your Toes de 1936 col balé de jazz Slaughter on Tenth Avenue, estableció formalmente la danza como un componente fixu de la comedia musical.

Rodgers y Hart trabayaron xuntos n'otres obres como Babes in Arms de 1937, The Boys from Syracuse de 1938 y Pal Joey de 1940. Dempués de la muerte de Hart, Rodgers collaboró col libretista Oscar Hammerstein II, ente otres, na obra The Sound of Music que se llevó a la gran pantalla con Julie Andrews como protagonista. El so musical Oklahoma!, ganador del premiu Pulitzer en 1943, goció d'una puesta d'escena ensin precedentes en Broadway, con 2.248 presentaciones.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sobre Richard Rodgers , nel sitio Score Magacine; n'español.