Viquingu

**Viquingu** ye'l nome dau a los miembros d'un grupu étnicu, orixinariu d'Escandinavia. Foren un pueblu d'orixe xermánicu que s'asitió na península Escandinava alrodiu del añu 2000 e.C..

Los sos ataques y la so aparición n'Europa entamaron col saquéu del monesteriu de Lindisfarne (793) nel norte de Gran Bretaña, al que siguieron ataques a otros cenobios. Los añales y cróniques de los dos sieglos siguientes tan llaraos d'hestories terribles. En catermes más o menos numberoses, los viquingos atrometieron colos sos barcos les costes europees, remontaron los ríos de Francia, Alemaña y Rusia, conquistaron a los pueblos eslavos de l'antigua Rusia, apoderáronse d'Irlanda ya Inglaterra y afararon el Mediterraneu.

El so abicañu xabaz, amedranaba a les antigües comuñes que, magar que taben avezaes a la guerra, nun teníen forma d'albidrar cuándo diba tener llugar la próxima amarraza. Estos ataques influyeron de forma indireuta na creación d'un periodu d'inestabilidá que favoreció la descentralización política del feudalismu

Demientres los sieglos siguientes, los viquingos foren un pueblu clave na historia europea: nes Islles Britániques gobernaron demientres munchos años hasta que les conquistaren los normandos descendientes de los viquingos. En Rusia contribuyeren a la formación del estáu rusu. En Francia, la llucha escontra los viquingos yera un tema d'estáu, y recibieren como "regalu" la rexón de Normandía. N'Italia fundóse'l reinu normandu de Sicilia llegando tamién a intervenir nel Califatu de Córdoba y nel Imperiu Bizantín

La Dómina Viquinga dase por finalizada col últimu requexu hostil que representaba'l rei Harald III "el despiadáu", que morrió na batalla de **Stamford Bridge**, nel añu 1066 cuando intentaba conquistar Inglaterra.

## Orixe del términu

L'orixe de la pallabra ye discutíu. Dalgunos afiten que remanez de la pallabra *Wik* "*homes del norte*" o "*homes del mar*", y que postreramente camudó a *Vik*. Dalgunos eruditos suxeren que la pallabra remanez del saxón *wic*, campamentu militar. 

Otros suxeren que l'orixe ta na fras *Vik in*, "*badea dientro*" faciendo referencia a los desembarcos. Otra esplicación pue tar na rexón xeográfica de **Vik**, Noruega; otros falen de *vig* (una batalla, magar que nun ye dable por motivos fonolóxicos), o de *vijka*, col significáu de mover o esviase, faciendo d'un viquingu "el que da un rodéu o s'esvía". 

Nes fontes escrites escandinaves, nomábase *viking* a los viaxes qu'organizaben pa saquear rexones vecines de mou estacional. Al que participaba nel saquéu nomábase-y *vikingr*.

Sicasí, esti nome foi poco usáu fuera d'Escandinavia. Son frecuentes los nomes *varegos* (del mar Varego o mar Bálticu) y *Nordmanni* (normandos), lliteralmente "*homes del norte*", d'orixe francu. Metantu los cronistes alemanes descríbenlos como *Ascomanni* ("homes del fresnu", una esplicación con poco sofitu, darréu que se camienta que vien de los sos barcos, que taben fechos con fresnu; magar que la mayoría yeren de carbayu). Les fontes musulmanes españoles falen d'ellos como *al-Madjus* ("bruxos paganos"); les fontes eslaves, como *Rus* (del nome finés pa Suecia *Rotsi*) y les Bizantines, como *Rhos* (del axetivu griegu pa roxu, pol so aspeutu).

Estos nomes usábense indistintamente pa toles naciones escandinaves, foren noruegos, suecos o daneses. Por exemplu, Adam de Bremen, nun escritu alrodiu del añu 1075 refierse a "los daneses y los suecos y otres xentes aculló de Dinamarca (noruegos) nomaos Escandinavos". Poro, cuando les cróniques faen referencia repetidamente a Dene o Dani, nun hai de pescanciar que los viquingos veníen de Dinamarca. Namái los irlandeses que los nomaben *Lochlannach* (xente del norte) o *Gaill* (foriatos o estranxeros), intentaron desurdir ente **noruegos** (*Finn-gaill*, foriatos blancos) y **daneses** (*Dubh-gaill, foriatos *escuros*).

== Orixe y pueblos viquingos ==

Pertenecíen étnicamente a la familia de los [[pueblos xermanos]] y la so llingua y cultura yeren *'xermániques**, como les de tolos pueblos [[Escandinavia|escandinavos]]. Esta comuña llingüística y cultural de tol [[superficie|área]] escandinava, ha de tenese en cuenta a la hora d'afondar nel conocimientu del espíritu que teníen estos pueblos. 

Neto que los [[grecia|griegos]], habitaben una xeografía mui dixebrada que -xunto al clima y los animales carnívoros-, facíen enforma abegosa la comunicación per tierra, lo que-yos angariyó a navegar. El mar diba ser el so principal mediu de comunicación.

Puen reconocese tres tribes de viquingos:

* [[Dinamarca|Daneses]]: nún entamu, teníen una cadarma militar mui fuerte, ficieren incursiones pirates rápides, que namái perseguíen ayalgues. Yera'l pueblu más numberosu de los tres. Habitaben nes penínsules de [[Xutlandia]] y [[Escania]], aparte de les islles que separten al [[mar Bálticu]] del [[mar del Norte]] ente dambes penínsules. Esto dába-yos ventaya estratéxico, y facíayos dominar les rutes del comerciu, neto que [[Constantinopla]]. </br>En [[Dinamarca]] afayáronse restos de fortificaciones, no cabero del apoxéu viquingu, au podíen abellugase gran númberu de tropes. Les fortificaciones son de mena [[círculu|circular]] y taben dixebraes en cuatro cuadrantes, con edificios en cuadru en cada ún d'ellos. Los recintos fortificaos tan atalantaos con una precisión qu'afita'l gran sentíu del sistema y del orde por parte de los xefes viquingos, y tamién que, nel séquitu del rei danés, había xente con fondos conocimientos de [[xeometría]]. Un exemplu d'esta mena d'asentamientos ye l'antigua [[Haithabu]].

* [[Noruega|Noruegos]]: entamaron cruciando los [[mar]]es y [[ríu|ríos]] pacíficamente, y llueu tornaron a facer incursiones mayores que les de los daneses, col envís de conquista. Yeren bonos navegantes y foi tamién en [[Noruega]] au se caltuvo meyor la tradición naval. Hai de solliñar que los noruegos remanaron tol mar del Norte, percorrieron l'[[océanu Atlánticu]] y tamién compitieron escontra la influyencia árabe nel [[mar Mediterraneu]], sucando grandes ríos neto que los suecos. Los noruegos colonizaron [[Islandia]], [[Groenlandia]] y [[Vinlandia]].

* [[Suecia|Suecos]]: ficieron grandes viaxes a traviés de los mares ente los sieglos **VIII** y **XI**. Recorrieren tola Europa [[norte|septentrional]] y [[sur|meridional]], fundando la nueva nación qu'anguaño conocemos como [[Rusia]]. Atalántase que tamién aportaren a tierres [[budista|budistes]], darréu qu'ente dalgunes ayalgues viquingues enterraes en [[Suecia]], afayose una estatua de [[Buda]] ya oxetos del Llonxanu Oriente.

== La [[Dómina Viquinga]]: La llercia del norte ==

Los contautos ente los países nórdicos y el restu d'[[Europa]] yeren bien antiguos. Los alcuentros [[arqueoloxía|arqueolóxicos]] amuesen que'l comerciu y la influyencia daten de varios milenios e.C.. Sicasí, los países escandinavos yeren namái un requexu remotu y ensin importancia política y económica pal restu d'Europa.

Los sos arrebexos y la so aparición n'[[Europa]], entamaron col saquéu del [[cenobiu|monesteriu]] de [[Lindisfarne]] ([[793]]). Los [[cenobiu|cenobios]], atesoraben munches posesiones, y foren l'oxetivu de los embates que vendríen dempués. En [[794]], saqueen el cenobiu de la islla [[escocia|escocesa]] d'[[Iona]], los cenobios de **Jarrow** y **Monkwearmouth** na costa inglesa y el d**'Inishboffin** n'[[Irlanda]]. Estes amarrazes repitiéronse nos años siguientes, afarando dafechu tola zona.

En [[799]], los viquingos entamen a allonxase d'estes fasteres y aporten per primer vegada a la costa [[francia|francesa]] en [[Bretaña]]. L'estuariu del [[Loira]] y les islles de la rexón foren víctimes de les ''razzies'' viquingues. Nel [[820]], una flota de 13 navíos arrebexa pel [[ríu Sena|Sena]]. En [[834]], tiénense noticies de los sos primeros arramplos pelos [[Países Baxos]]

Nes [[Gran Bretaña|Islles Britániques]] y la [[Canal de la Mancha]], el pasu del tiempu namái enantó el númberu d'ataques, la so fuercia y algame. En [[840]], tiense conocimientu del so primer campamentu d'[[iviernu]] n'Irlanda, au pa protexese de los daneses, los xefes llocales pónense d'atroxu colos noruegos, que dende [[853]] pasen a remanar Irlanda. En [[850]], pasen l'[[iviernu]] tamién n'[[Inglaterra]] y funden un asentamientu permanente en [[York]] y conquisten una estaya amplia del país. Al sur, empeoraben les coses: en [[845]] produzse el primer embate escontra [[París]] y en [[847]] en [[Burdeos]].


La [[Espedición viquinga de 844|primera espedición viquinga]] al [[Mediterraneu]] foi en [[844]], cuando quemen [[Sevilla]]. Nel añu [[858]], **62** barcos viquingos afaren les costes del **Levante ibéricu** y la [[Toscana]] [[italia]]na. Dende esa dómina ye cuando entamen a xubir pel río. Foren rechazaos en [[863]] en [[Colonia]], magar qu'algamaron los sos oxetivos n'otres amarraces d'[[Alemaña]] y [[Francia]]. Pel oeste, remonten el Volga per [[Rusia]], apoderándose en [[861]] de [[Nóvgorod]] y en [[863]] de [[Kiev]]. Nel añu [[865]], una primera espedición ensin ésitu intentó aportar a [[Constantinopla]].

Nel añu [[878]], el rei de [[Wesex]], [[Alfredu I el Grande]] venga los saqueos d'[[Inglaterra]] y llogra derrotar a un exércitu danés, garantizando la independencia de la so tierra, magar que tuvo que reconocer el dominiu d'estos na otra metá d'Inglaterra. La guerra tornaría otra vegada bien ceo, pero dende esi momentu les coses nun favorecieren a los viquingos. En [[885]], el so arrebexu más afamáu escontra [[París]], namái foi quien a evitase per aciu del pagu d'un rescate y el permisu pa arrabuñar nes tierres qu'alcontrasen nel camín de vuelta. Nel añu [[888]], Alain de Bretaña derrótalos tamién, faciéndolos prexar. L'entamu del sieglu X n'Europa Occidental ye'l finxu de la fin de los sos ésitos. En [[911]], arrebátenlos na desembocadura del Sena, y en [[931]] espúlsenlos de les sos bases nel Loira. Nos siguientes 10 años, los sos ataques céntrense en [[Bretaña]].

Demientres el [[sieglu X]], llogren adentrase pel [[Mar Prietu]] y el [[Mar caspiu]]. Nel añu [[947]] espárdese'l dominiu viquingu n'Inglaterra. Esti resurdir considérase termináu de fincia, xunto cola [[Dómina Viquinga]] cuando'l rei [[Harald III]] "el despiadáu" muerre na [[Batalla de Stamford Bridge]] en [[1066]], demientres les griesques dinástiques d'Inglaterra.

Sicasí, los descendientes de los viquingos entá algamaron consolidase nel ámbitu européu y fundaron el primer reinu rusu en [[Kiev]]. Los **normandos**, viquingos asitiaos en [[Francia]], salieron de [[Normadía]] y algamaron los tronos del Reinu de [[Xerusalén]], [[Inglaterra]], [[Sicilia]], [[Nápoles]] y del [[Imperiu Llatín]].

== Espansión ==

Nos sos viaxes, ocuparon les islles al norte d'[[Escocia]]. Colonizaron [[Islandia]], qu'enantes taba poblao de monxos irlandeses, y descubrieren la que sería dende entóncenes, provincia [[dinamarca|danesa]] de [[Groenlandia]]. Según los estudios xenéticos, les muyeren procedíen de poblaciones [[irlanda|irlandeses]] y [[Gran Bretaña|britániques]].

Dalgunes teoríes sofiten que foren los primeros europeos n'aportar al Nuevu Mundu, qu'ellos denomaron "**Vinlandia**", segun les sagues. Arribaren a la islla de [[Terranova]], na costa atlántica de [[Canadá]], como amuesa l'asentamientu afayáu en [[L'Anse aux Meadows]].

=== Península Ibérica ===
Na [[península]], taben avezaos dende tiempu a les incursiones de pueblos marineros, [[fenicia|fenicios]], [[grecia|griegos]], [[Cartago|cartaxineses]], [[Roma|romanos]], [[Bizanciu|bizantinos]], [[berberiscos]], etc. Hasta'l [[sieglu XIX]], la costa taba despoblao, y les poblaciones allugaes metanes xunto a la costa, taben bien pertrechaes énte les incursiones d'esclavistes.

Nel añu [[840]], un númberu indetermináu de naves arrodiaron la costa [[castiella y Lleón|Castellana]] y [[asturies|Asturiana]] (demientres el reináu d'[[Alfonsu II|Alfonsu II d'Asturies]]), llegando a la [[Torre d'Hércules]] (el so gran tamañu debió abulta-yos importante) y arrebexaron escontra la pequeña aldega allugada al pie. 

La historia amuesa fechos, au se ve que, como cualesquier [[piratería|pirata]], atacaben aquellos oxetivos que camentaben poder conquistar, y munches vegaes fuxíen o rendíense. Un exemplu ye la primera arribada n'[[Al-Ándalus]].

Nel añu [[844]] otra espedición afara la ciudá de [[Xixón]]. [[Ramiru I|Ramiru I d'Asturies]] ([[842]] - [[850]]) tuvo noticies de la espedición y llevó al so exércitu hasta ellí, derrotándolos y recobrando bona parte del botín, y apriesando o fundiendo ente sesenta y setenta de les sos naves, lo que quiciabes nun yera nin la metá de les fuercies desplazaes polos viquingos na espedición (como amuesa el fechu de que siguieron la so campaña de saqueos pela costa Atlántica hasta aportar a [[Lisboa]] y arrebexala). En [[Lisboa]], los cronistes falen d'una escuadra ensamada por **53** baxeles. 

Dempués tomaron [[Cádiz]] y xubieron pel [[Guadalquivir]], saquiaron menuciosamente [[Sevilla]] dende la qu'allanciaron avanzadilles a pie. Sicasí, El [[11 de payares]] de [[844]] los homes d'[[Abd Rahman II]] ficieron prexar a los viquingos, que fuxeron abandonando [[Sevilla]] y a munchos rezagaos que foren fechos esclavos.

Nel añu [[858]], los **normandos** xuben pel [[Ebro]] dende **Tortosa**, remóntenlu hasta'l reinu de [[Navarra]], dexando atrás les ciudaes de **Zaragoza** y **Tudela**, y xuben pel [[ríu Arga]] aportando a [[Pamplona]] saqueándola y raptando al rei navarru. Nel [[859]], los viquingos aporten otra vegada a [[Pamplona]] raptando al nuevu rei navarru [[García Íñiguez de Pamplona|García I Iñíguez]]. El rei tornó a Pamplona, pero tres pagar un costosu rescate.

=== El Mediterraneu ===
Arramplaron-y [[Sicilia]] a los árabes, aportaron hasta la rexón de [[Palestina]] y punxeron en series llugues al [[Imperiu Bizantín]] o Imperiu Romanu d'Oriente, que los contrató como mercenarios.

Los viquingos [[catolicismu|católicos]] o normandos remanaron política y militarmente a [[Calabria]] a partir del [[900]] hasta'l [[1100]]. Los rasgos fenotípicos de los calabreses d'anguaño, como [[güeyu|güeyos]] non [[pardu|pardos]] ([[verde]]s, [[mariellu|mariellos]], celestes) calleznes rubies o cara non ovoidal, son señes del componente xenéticu de los pueblos del norte.

=== Groenlandia ===
Nel añu [[981]], [[Erik el Roxu]], que fore esterráu d'[[Islandia]], entamó un viaxe d'esploración hacia una tierra de la que falaben marinos y poetes. Nel so **drakkar** de 32 metros de llargo, empobinó hacia l'oeste unos 320 Km hasta afayar la costa este de [[Groenlandia]], a la que nun pudo averase pola mor de la banquixa (llaz marín). Les corrientes arrastrárenlu hacia'l cabu Farewell, al sur de la islla. Cuatro años dempués, Erik el Roxu con 400 persones fundó dos colonies na costa oeste qu'algamaron 5000 y 1400 colonos.

Nel so apoxéu, la colonia viquinga en [[Groenlandia]] tuvo una diócesis en [[Gardar]] ya esportaba marfil, cuerdes y productos agropecuarios. En [[1261]], la población aceutó'l gobiernu del rei de [[Noruega]], magar que siguieron coles sos lleis llocales. En [[1380]], esti reinu xunióse al de [[Dinamarca]]

=== ''Vinland'' ===

Na "Saga d'[[Erik el Roxu]]" y la "[[Saga de los groenlandeses]]", (capítulos del [[Hauksbók]] del [[Llibru de Flatey]]), los viquingos entamaron la esploración al [[oeste]] de [[Groenlandia]] a los pocos años d'establecese los asentamientos na islla. [[Bjarni Herjólfsson]], un mercader que navegaba ente [[Islandia]] y [[Groenlandia]], esveróse del rumbu, aportando a un territoriu muncho más al oeste. **Herjólfsson** describió'l territoriu a [[Leif Eriksson]], que lu esploró con más detái y fundó un pequeñu asentamientu, nomáu ''[[Leifbundir]]''.

Les sagues describen tres árees separtaes descubiertes demientres esta esploración: ''[[Helluland]]'', que significa "Tierra de les piedres planas"; ''[[Markland]]'', territoriu tapecíu por bosques (daqué que-yos interesaba nidiamente a los colonos de Groenlandia, rexón escaso d'árboles); y ''[[Vinland]]'', que taba daqué más al sur de Markland. Foi en [[Vinland]] au s'allugó l'asentamientu descritu nes sagues.

== Normes sociales ==

Nel [[Hávamál]], (dichos de ''Har'', o lleis del Altísimu), lleemos unos conseyos que regulaben la vida de los [[Escandinavia|escandinavos]]. 

* Lleva siempre los vestíos llimpios y decentes.
* Evita la [[lluxuria]].
* Si tienes munchu trabayu que facer, llevántate bien ceo pa que'l nuevu día nun te sorprenda perdiendo'l tiempu.
* Nun des la to [[amistá]] a los enemigos de los tos collacios.
* Nun digas bilordies, pero si daquién t'engañifa, tú tamién pues engañifalu..
* Si llegues como invitáu a una casa y tienes daqué interesante que dicir, fala con moderación. Si nun tienes un res que dicir, escucha sollerte al to anfitrión.
* Nun seyas ambiciosu.
* Bebe si te pruye, pero nun t'emborraches.
* Si recibes invitaos en to casa, úfre-yos [[agua]] y [[toballa]] para llavase, y llueu siéntalos al to delláu a la oriella'l [[fueu]]. 
* Sé honestu.

== Relixón y mitoloxía ==

 


Los **viquingos** teníen tres deidaes principales: [[Odín]], [[Thor (mitoloxía)|Thor]] y [[Freyr]] (o Frey). 

* **Odín**, xefe de tolos dioses, que gobierna n'[[Asgard]], dios de la [[guerra]], y la sabencia, de la poesía, de la música, de los muertos en combate, ye'l más poderosu de los dioses viquingos. Represéntase davezu como un guerreru equipáu pal combate, con una llanza (de nome Gungnir). El so güeyu esquierdu ta güecu y ta flanqueáu por dos cuervos: [[Hugin y Munin|Hugin]] (Pescudamientu) y [[Hugin y Munin|Munin]] (Memoria). Les ayudantes d'Odin y portadores de la victoria yeren les [[valquiria|valquiries]], que cabalgaben con Odín na amarraza y recoyíen a los guerreros que morríen con honor, pa llevalos a [[Valhalla]], el cielu de los guerreros.

* **Thor** ye'l dios de la trona, el fíu d'Odín. Los xefes y guerreros honren a Odín, y los campesinos y xente llano honren a Thor. D'él dependen les lluvies y la truena. A Thor présta-y dir a la caza de Trolls o xigantes. Según los viquingos, nos llugares más inhóspitos viven trolls, xigantes y otros enemigos de los homes. 

* **Freyr** ye'l dios de la fertilidá y de la natura. Ye'l tercer dios n'orde d'importancia, pero nun ye de la familia de los "Aesir", sinón d'otra familia de dioses, los "Vanir". **Freyr** y la so hermana **Freya''', son ximielgos y toles coses que xorrecen ye gracies a ellos.

Otros dioses d'importancia na mitoloxía viquinga son:

* Frigg: esposa d'Odín. Ye'l prototipu d'esposa perfeuta y ye adorada poles ames de llar.
* Sif: esposa de Thor. De callezna preciosa y rubia, perdió les sos melenes per una trastada de Loki.
* Tyr: Dios de la xusticia. Perdió la so mano nes fauces del llobu Fenris.
* Balder: el más bellu y amáu de los dioses, fíu d'Odín y Frigg.
* Njord: el padre de los "Vanir", ye'l dios de la mar y de los pescaores. Los sos fíos son Freyr y Freya.
* Heimdall: Dios de la Lluz y enemigu de Loki.
* Freya: Diosa del amor, hermana de Freyr.
* Hodur: el dios ciegu. Pola so mano fadrá Loki la so penúltima fechoría, l'asesinatu de Balder.
* Mimir: el dios de la sabencia, ye conseyeru d'Odín. Ye'l guardián del Pozu del Conocimientu, y dexó a Odín beber d'él a cambiu del sacrificiu del so güeyu.
* Loki: hermanu de sangre d'Odín, Loki ye un espíritu cambiante. A traviés d'él aportarán tolos males a los dioses y desencadenará la Ragnarok (batalla del fin del mundu.)

## Referencies