Justiniano Borgoño Castañeda

**Justiniano Borgoño Castañeda**  foi un militar y políticu peruanu qu'ocupó interinamente la Presidencia de Perú, d'abril a agostu de 1894.

Mientres la guerra del Pacíficu lluchó na defensa de Lima y na Campaña del Argañal, nesta postrera nes files del xeneral Andrés A. Cáceres, a quien depués sofitó mientres el so enfrentamientu col xeneral Miguel Iglesias. Foi nomáu ministru de Guerra y Marina nel primer gobiernu cacerista (1886-1887). Mientres el gobiernu de Remigio Morales Bermúdez (1890-94) foi 2º vicepresidente de la República, y Presidente del Conseyu de Ministros por un curtiu periodu en 1891. Al finar de secute el presidente Morales Bermúdez, y sicasí corresponder constitucionalmente la socesión a Pedro Alejandrino del Solar na so calidá de primer vicepresidente, Borgoño asumió la presidencia, qu'ocupó por cuatro meses, antes d'apurrir el poder al xeneral Cáceres, electu per segunda vegada nunes eleiciones amañaes. Ente otros cargos qu'exerció na so carrera política tán los de prefeutu del departamentu de La Libertad y del departamentu d'Arequipa, según diputáu al Congresu de la República.

La 94va promoción d'Oficiales del Exércitu de Perú, egresada el 1 d'Agostu de 1989 de la Escuela Militar de Chorrillos lleva'l so nome.

## Biografía
### Primeros años
Foi fíu del xeneral EP Pedro Antonio Borgoño Núñez (natural de Santiago de Chile y afincáu nel Perú), y de Manuela Castañeda y Madalengoitia (trujillana). El so padre, teniente coronel del exércitu real, veteranu de la Batalla de Rancagua, llegó al Perú en 1820 y foi destináu pol virréi Pezuela a la guarnición en Trujillo, onde secundó al marqués de Torre Tagle na proclamación de la independencia del norte de Perú y tuvo al so cargu l'apresamientu de los oficiales realistes que se negaron a plegase al movimientu patriota. Yera hermanu de José Manuel Borgoño, destacáu oficial al serviciu de la independencia de Chile que fizo la campaña al Perú sol mandu del xeneral don José de San Martín.

Justiniano estudió nel Seminariu de San Carlos y San Marcelo de la so ciudá natal, de 1847 a 1852, casóse con Jesús Sales de la Torre Urraca, fía del Coronel Chilenu Francisco Salas Fuenzalida, prócer de la Independencia de Chile y Perú y nieta del Prócer Trujillano Gerónimo de la Torre. Fízose cargu de l'alministración de la facienda Tulape, que la so familia tenía nel valle de Chicama.

### Carrera militar
Nel 30 d'ochobre de 1856 incorporar nel exércitu col grau de subteniente, y pasó a combatir la revolución empecipiada pol xeneral Manuel Ignacio de Vivanco n'Arequipa esi mesmu añu. A órdenes del capitán de fragata Manuel Antonio de la Haza lluchó nun combate llibráu pola posesión del puertu d'Islay, y depués en tomar d'Iquique (1856) y d'Arica (1858). Xubió a capitán. Rematada la guerra civil, retornó a los sos llabores agrícoles.

Volvió al serviciu al empecipiase la guerra del Pacíficu en 1879, y entamó el Batallón Llibres de Trujillo, onde se enrolaron mozos de l'alta sociedá trujillana. Col grau de teniente coronel, pasó a la guarnición de La Punta, nel Callao, cola misión de compensar el bloquéu naval y un posible desembarcu chilenu. 

Foi xubíu a coronel y treslladáu cola so unidá al pie del Morru Solar, na facienda Villa. Combatió na batalla de San Juan y Chorrillos, llibrada'l 13 de xineru de 1881, hasta qu'ensin municiones y mancáu na pierna derecha, foi tomáu prisioneru. Lleváu a Lima, foi lliberáu'l 9 d'abril pol xeneral Cornelio Saavedra Rodríguez, xefe de les fuercies chilenes d'ocupación, quien yera amigu de la familia Borgoño aniciada en Chile; a cambéu, comprometer a nun volver tomar les armes contra los chilenos. 

Borgoño retornó a Trujillo y volvió a entamar los sos llabores agrícoles, pero a instancies del contralmirante Lizardo Montero, xefe políticu y militar de los departamentos del Norte, asumió como prefeutu y comandante xeneral del departamentu de La Libertad, cargu qu'exerció ente xunetu de 1881 al xunu de 1882. Consciente que tenía percima'l deber de lluchar pola patria primero que cumplir promesa dalguna al invasor, entamó una pequeña fuercia, al mandu de la cual xunióse al exércitu del Norte y foi parte del trunfu peruanu na batalla de San Pablo, el 13 de xunetu de 1882.

Cuando'l xeneral Miguel Iglesias dio'l Berru de Montán invocando un alcuerdu de paz con Chile entá con cesión territorial, Justiniano nun tuvo d'alcuerdu y coló a Tarma, onde se punxo a órdenes del xeneral Andrés A. Cáceres, xefe políticu y militar de los departamentos del Centru. Encamentóse-y el mandu del Batallón Zepita N.° 2, al que disciplinó ya instruyó con muncho celu. Siguió a Cáceres a lo llargo de la so campaña al norte y engarró na batalla de Huamachuco, llibrada'l 10 de xunetu de 1883, onde resultó mancáu, teniendo que retirase a Conchucos. 

Foi nomáu comandante xeneral de les fuercies que tenía d'entamar nel departamentu de La Libertad pa siguir la resistencia; ellí asumió nuevamente la prefeutura, de 16 d'ochobre a 30 de payares de 1883. Peracabada la paz con Chile, volvió a entamar los sos negocios particulares. Pero cuando'l descontentu fíxose masivu contra'l gobiernu del xeneral Iglesias, sumar a la campaña del xeneral Cáceres pa baltar a dichu réxime. Volvió ser nomáu prefeutu y comandante xeneral de La Libertad, de 22 de xunetu a 3 de setiembre de 1884. 

Nun aceptó ser xefe del Exércitu del Norte y treslladóse a Lima pa pescudar el verdaderu estáu del país y escontra onde s'empobinaba'l sentimientu popular. Depués dirixóse a Arequipa, onde empecipió una activa collaboración cola revolución empobinada pol xeneral Cáceres. Foi nomáu socesivamente prefeutu y comandante xeneral del departamentu d'Arequipa (de 25 d'ochobre de 1884 a 2 de xineru de 1885); comandante xeneral de la Primer División del Exércitu; ministru interín de Guerra y Marina (de 8 de xineru a 2 de febreru de 1885) y xefe militar de la plaza (de 27 de marzu a 13 de mayu de 1885). 

Al mandu de les sos tropes coló escontra Concepción (Junín), onde se xunió coles fuercies del xeneral Cáceres. El país llibró entós una guerra civil ente caceristas y iglesistas. Participó nel combate de Masma, el 4 de xunetu de 1885. Dempués de dellos movimientos tácticos xunir a la división del coronel Remigio Morales Bermúdez y contribuyó a tomar de Canta, el 15 d'agostu. Depués participó na batalla de Huaripampa, el 15 de payares, y en tomar del pueblu de Chicla, el día 30. Tuvo na cayida de la capital el 1 d'avientu, que punxo fin a la guerra civil. Depués se -y comisionó a esbaratar les partíes irregulares qu'entá aguantaben en Lambayeque, La Libertad y Cajamarca.

### Diputáu y Ministru d'Estáu

Foi escoyíu diputáu por Trujillo, exerciendo dicha representación de 1886 a 1889. Foi tamién ministru de Guerra y Marina al inaugurase'l primer gobiernu del xeneral Cáceres, cargu qu'exerció en dos periodos: de 4 de xunu a 22 de payares de 1886, y de 22 d'agostu a 4 d'ochobre de 1887.

Mientres el siguiente gobiernu del coronel (depués xeneral) Remigio Morales Bermúdez foi diputáu por Pataz (1890-94) y segundu vicepresidente de la República. De volao, de 24 d'agostu a 14 d'ochobre de 1891, foi Presidente del Conseyu de Ministros y ministru de Guerra y Marina. 

### Presidente de Perú

Al finar de secute el presidente Morales Bermúdez y alegase la escusa del primer vicepresidente Pedro Alejandrino del Solar, Borgoño asumió la presidencia'l 1 d'abril de 1894, mandatu que se prorrogaría por cuatro meses.

Mientres el so curtiu mandatu enfrentó en tol país el remanar de les denominaes montoneras, sobremanera nel Norte, onde actuaben la partida de los hacendados piuranos Teodoro, Oswaldo, Augusto y Edmundo Seminariu. D'otru llau adquiriéronse los vapores *Constitución* y *Chalaco*, esti postreru de tresporte militar; pero en perxuiciu de toles dependencies públiques, casi tol presupuestu nacional destinar a sostener al Exércitu, l'únicu respaldu del réxime. 

En suspendiéndose les eleiciones xenerales que teníen de realizase'l 1º d'abril de 1894 (fecha en que coincidentemente finó'l presidente), Borgoño convocó a nueves eleiciones, non solo pa escoyer a un nuevu Presidente, sinón p'anovar totalmente al Congresu, argumentando que la so composición nun yera representativa y que nun gociaba de nenguna autoridá nin prestíu. Esto últimu yera un actu inconstitucional pos solo podía anovase el Congresu por tercios. En realidá, Borgoño buscaba allanar el camín pa la eleición del xeneral Cáceres, quien como únicu candidatu y representando al Partíu Constitucionalista, ganó y asumió'l poder el 10 d'agostu de 1894. Poco dempués Borgoño foi xubíu a xeneral de brigada.

La resultancia de les eleiciones de 1894 foi impugnáu polos opositores de Cáceres, los partíos Civil y Demócrata, que formaron la Coalición Nacional, empecipiándose asina una sangrienta guerra civil, que'l so desenllaz llevó al poder a Nicolás de Piérola en 1895.

### Últimos años
Por mesma voluntá, Borgoño treslladar a Arxentina, onde se consagró a l'agricultura. Retornó al Perú en 1901, siendo incorporáu al Conseyu d'Oficiales Xenerales. Xubiláu por llende d'edá, establecer nel balneariu de Rancón, onde tamién se retiró aquel caudiellu a quien sirviera tan adictamente, el xeneral Cáceres, qu'en 1919 recibió'l cayáu de mariscal de manes del Congresu, yá nel Oncenio d'Augusto B. Leguía.

## Ver tamién
*Guerra del Pacíficu
*Presidentes de Perú

## Enllaces esternos

## Referencies

## Bibliografía

* Basadre, Jorge: *Historia de la República de Perú. 1822 - 1933*, Octava Edición, correxida y aumentada. Tomos 8 y 9. Editada pol Diariu "La República" de Lima y la Universidá "Ricardo Palma". Impresu en Santiago de Chile, 1998.
* Chirinos Soto, Enrique: *Historia de la República (1821-1930)*. Tomu I. Lima, AFA Editores Importadores S.A., 1985.
* Tauro del Pino, Alberto: *Enciclopedia Ilustrada de Perú*. Tercer Edición. Tomu 3, BEI/CAN. Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-152-5
* Vargas Ugarte, Rubén: *Historia General del Perú*. Tomu XI. Primer Edición. Editor Carlos Milla Batres. Lima, Perú, 1971.
* Dellos autores: *Grandes Forxadores de Perú*. Lima, Lexus Editores, 2000. ISBN 9972-625-50-8