Realidá

La **realidá** (del llatín *realitas* y ésti de *res*, «cosa»), ye'l términu llingüísticu qu'espresa'l conceutu astractu de lo real.

## La doble dimensión conceptual del términu llingüísticu

Les terminaciones col sufixu *-idad* denotan una cualidá o propiedá que se realiza, faise real, nun individuu concretu.

Asina pos la pallabra n'español 'realidá' engloba dos aspeutos significativos, cada unu de los cualos plantega diversos problemes que s'esponen de siguío:

## El problema

* **La realidá como un Tou**: ¿Esiste una realidá que la so esencia ye faer posible y real la esistencia de tolo qu'individualmente esisti como elementu constitutivu de la mesma? o a cencielles ¿ye un conceutu astractu como un conxuntu que la so realidá ye puramente conceptual?

* **La realidá concreta**: Afirmar «x ye real», o «x ye una realidá», puede significar:
** NADA: yá que nun sabemos lo que ye x, qué cualidá **realiza**, ye dicir qué nota o esencia fai real a x., bien seya como ser posible o como ser *[[cuantificación lóxica|cuantificable]] como [[individuu]] esistente*.
** QUE YE AUTÉNTICU Y POR TANTO VERDADERU, NATURAL frente a otros x que paecen ser lo que nun son. Nesti casu'l problema ta en poder confundir un x con otru x distintu; pero x, lo que sía, nunca va poder ser falsu o inauténtico o non-natural. Porque x siempres va ser x si ye que ye daqué.
** QUE NUN YE ILUSIÓN O APARIENCIA FALAMBALDRE, sinón realidá verdadera que fai posible a x como individuu concretu al tener siquier una cualidá real o esencia.
** QU'ESISTE EL TAL x, que ye actualidá la so realidá que s'espresa na so esistencia: *Esto que tengo delantre y qu'esiste como verdaderu [[individuu]]*

## La realidá como totalidá o universu

Tou lo qu'hai como Universu pue ser consideráu:
* Como un oxetu real, un «Ens realissimum», bien seya entendíu ésti:
** como Arjé o Dios na filosofía clásico y tradicional o **
como una idea regulativa de la Razón na Edá Moderna, o **
como Principiu Total y Únicu de lo Real y Racional nel Idealismu monista o **
como mera función llingüística espresiva que'l so conteníu escapar a un conceutu delimitado, tal como se suel entender na actualidá.

### Realidá Metafísica na filosofía tradicional

Na filosofía clásico y tradicional la realidá foi considerada n'estrecha rellación colos conceutos d'esencia y esistencia.

D'esta forma'l **Ens Realissimum** concibióse d'una manera trascendente, fora del mundu de la esperiencia, como'l ser *que la so esencia implica la so propia esistencia*. De tala forma que sería'l Únicu Ser puramente dichu real, Necesariu ya infinitamente perfectu del que, como orixe y principiu surde tolo demás.

Tal ye'l fundamentu del llamáu argumentu ontolóxicu. Se postula un Ser Necesariu que, vistu dende'l puntu de vista relixosu, sirve de fundamentu racional pal conceutu de Dios.

Consecuencia de tolo anterior ye la considerancia de tolo demás, los entes, como contingentes, porque'l so enconto alcuéntrase fora de sigo.

### La realidá y el mundu de la esperiencia na Edá Moderna

Al tomar como puntu de partida de la reflexón filosófica la conciencia»la conocencia como tal queda condicionáu al conteníu de la esperiencia, ye dicir el mundu, entendíu ésti como esperiencia posible.

Lo trascendente solamente ye accesible como razonamientu deriváu a partir de la escurre innata de Dios, cola que los racionalistes recuperen la dimensión de realidá trascendente al mundu de la esperiencia; pos, otra manera, quedaríen condergaos al solipsismu.

Los empiristas caltienen un escepticismu filosóficu avera de la conocencia que tescienda la esperiencia. Nun ye posible dichu conocencia sinón como llinguaxe que facilita la comunicación por aciu idees qu'arrexunten esperiencies asemeyaes conforme a determinaes lleis d'asociación.

Kant intenta una síntesis ente racionalismu y empirismu que siquier xustifique la razón de la ciencia como conocencia verdadera que, na Edá Moderna, ta amosando unos frutos induldables na conocencia de la Naturaleza.

Pa Kant el conteníu de realidá ye deriváu de la conxunción d'unos conceutos puros (categoríes del entendimientu) xunto con unos esquemes y principios del pensar empíricu. D'esta miente la realidá ye:
* *Un conceutu puru suxetivu o [[categoría]] del [[entendimientu]]* que considera la realidá como'l conxuntu de realidaes de la esperiencia posible, el mundu, conforme a los siguientes postulaos:
** Lo que concuerda coles condiciones formales de la esperiencia ye POSIBLE.
** Lo que ta n'interdependencia coles condiciones materiales de la esperiencia ye REAL.
** Lo determinao poles condiciones universales de la esperiencia ye NECESARIU.
* Una *idea regulativa de la [[razón]]* como principiu, el universu, en busca d'una xustificación última de too como realidá trascendente: Dios.

En definitiva pa Kant y ye pensamientu dominante a partir de la Edá Moderna:
* **La realidá, como mundu, queda acutada a les realidaes concretes de la esperiencia posible**.
* **La Realidá del Tou como principiu y orixe trascendente pue ser pensada pero ensin conocer**.

## La realidá concreta na filosofía contemporánea
Pero la noción d'esperiencia nun resulta siempres del tou clara y amás resulta difícil estremar cuándo se trata d'una realidá **dada**, y cuando se trata d'una realidá **puesta** como categoría de realidá.

Lo qu'ufierta una doble forma de fundamentu:
* Real ye tou aquello que se presenta o puede presentase a una conciencia na esperiencia. Esixencia d'una perceición, siquier como posibilidá.
* Real ye aquello de lo que, como oxetu, puede enunciase daqué.

Pero estes distinciones nun son abondes como pa poder establecer les especies de realidaes que pueden ser consideraes como tales: Realidá suxetiva, Realidá oxetiva, Realidá experimentable, Realidá ideal, etc.

Na filosofía contemporánea la tema de la realidá ye consideráu dende diversos puntos de vista.

### Nicolai Hartmann: Fenomenoloxía ontolóxica de la realidá

Estrémense dellos conceutos de lo real que son sometíos a crítica:
* **Lo real como opuestu a aparente**. Nun tien sentíu yá que lo aparente tamién ye real d'otra miente nun podría ser una apariencia real.
* **La Realidá como actualidá oldear a realidá como esistencia**. Supón el tracamundiu ente la esfera del ser col manera de ser. Lo real hai d'incluyir tamién los demás maneres: posibilidá real, imposibilidá real, necesidá real, pos tamién podemos concebir una *realidá esencial o ideal* lo mesmo qu'una *realidá lóxica o cognoscitiva*.
* La realidá como actualidá equival a **efectividá**:
** Al considerar namái la *actualidá real* suprime les demás esferes del ser.
** La realidá como actualidá presenta un tracamundiu ente'l **manera del ser** col **momentu del ser**:
*** Les maneres del ser son del tipu de lo real y de lo ideal.
*** Los momentos del ser son del tipu de la esencia y de la esistencia, y la esencia reclama coles mesmes el ser real.Confundir lo real como lo **activu** o **efectivu** supón identificar una manera de ser (esistir) y una determinación so (actualidá).
* **Lo real ye determináu pol grau de perfeición o plenitú de ser**. L'organismu ye cimeru a la materia muerta, lo animal superior a lo vexetal y lo espiritual superior a lo animal, y lo puramente espiritual superior a lo humano. Supón el tracamundiu ente la manera y la determinabilidad del ser. Pero la determinabilidad varia, ente que la manera ye permanente.
* **L'actualidá como realidá supón un ''actu de ser***, lo que fai necesariu la realización d'una [[esencia]] como [[idea]] determinada a la realización d'una [[finalidá]], (el pasu de la δύναμις a la ένέργεια) que non solo nun ye aplicable a tou lo real sinón qu'esclúi lo imperfecto o lo fai inintelixible.
* *'La realidá como *posibilidá de percibir daqué o ser percibíu***. Nesti casu facer de la realidá non una manera de ser sinón de conocer.

[[Nicolai Hartmann]] propón una **ontoloxía descriptiva** qu'estableza clares distinciones ente los distintos conceutos de lo real: Realildad lóxica, realidá cognoscitiva, realidá esencial etc. evitando aplicar a una forma de realidá les categoríes que correspuenden puramente a otra.

=== El positivismu lóxicu ===


Los [[neopositivismu|neopositivistas]] negaron de raigañu'l conteníu significativo de cualquier espresión sobre **lo real** y la **realidá**. Tal pretensión ye, según ellos un pseudoproblema.

Enunciar si la [[materia]] o'l [[yo]] o cualquier cosa tienen o nun tienen realidá ye [[hipóstasis|hipostasiar]] cualesquier [[entidá]].

Solo ye real aquello qu'[[esistencia|esiste]] y pallo necesariamente tien que ser [[cuantificación lóxica|cuantificable]]; ye dicir ser [[individuu]], bien independiente o como [[elementu d'un conxuntu|elementu]] d'un [[sistema]].

Les dificultaes qu'atoparon pa llegar a individualizar los elementos constitutivos postreros de la materia xunto coles paradoxes lóxiques fixeron insostenible la so posición.

=== Jacques Lacan ===


Lacan estrema realidá de [[Lo Real]].

La primera ye'l conxuntu de les coses **talo como son percibíes pol ser humanu**; la realidá ye, pos, [[fenómenu|fenomenológica]] y resulta ser el soporte de les fantasíes (la pallabra "fantasía" si ye una imaxinación recurrente por cuenta de una neurosis suel ser llamada "pantasma" o, en francés: ''phanthome'' (ensin nenguna connotación preternatural o "paranormal").

Lo Real, pela so parte, ye'l **conxuntu de les coses independientemente de que seyan percibíes pol ser humanu**.

Pa tan importante diferenciación Lacan parte d'una nueva interpretación del [[psicoanálisis]]: Lo que se denomina usualmente 'realidá' ta 'tiñíu' y llindáu pelos medios llingüísticos culturales. El fundamentu atópase na distinción ente [[significante]] y [[significáu]]. Culturalmente establezse'l predominiu del significante como comprensión [[estructuralismu (llingüística)|estructural]] del propiu suxetu que se biforca d'esta forma ente l'[[inconsciente]] y el [[fala]] consciente pola cual trata vanamente de constituyise como un [[yo]]: "Nun fui esto sinón pa aportar a lo que puedo ser", permanente asunción que'l [[suxetu]] fai de "los sos" [[espeyismu|espeyismos]].



=== El pensamientu de Xavier Zubiri ===


Pa Zubiri la realidá manifiéstasenos y ye conocida en **aprehensión de realidá**. Pero nun ye lo mesmo conocer «por aprehensión» que conocer «en aprehensión» pa nun cayer nel idealismu.

Ser real en aprehensión nun ye lo mesmo que ser real por aprehensión. Y lo qu'estrema a los dos maneres ye que nel primeru, «pola aprehensión», la aprehensión ye una causa determinante de lo aprehendido; sicasí nel segundu, «na aprehensión», la aprehensión ye la so mera actualización.

Lo aprehendido en realidá tien unes notes constitutives como «dimensiones estructurales de lo real simpliciter», en cuantes que realidá qu'amuesa la riqueza y solidez de la cosa nun campu de realidá»; tales notes en aprehensión sensible ''campal'' como ámbitu de realidá, faen posible'l procesu d'una intelixencia sentiente» escontra una conocencia «inteligido por un logos» como «ser en realidá». El conceutu por tantu nun ye «"conceutu de realidá", sinón **realidá en conceutu». Esta actualización de lo real» amuesa en sí les posibilidaes d'actualización de lo real como verdá, entendida ésta como «respeutiva».

## El pensamientu actual

Güei la realidá ye tomada como'l sistema complexu nel que s'actualicen y interaccionan tolos sistemes que-y constitúin.

El consideráu suxetu y el consideráu oxetu de la filosofía tradicional pertenecen dambos al mesmu sistema de realidá.

Les perceiciones y interpretaciones de la realidá sobre les que construyimos nueses evidencies nun nos dexen afirmar qu'una seya la verdáesra y les demás «falses», como suel considerar la conciencia non crítica o les explicación feroces.

Nun ye posible una afirmación fundamental del tipu del realismu metafísicu como si fuera un puntu de vista dende la divinidá que nos dexara *ver dende fora la realidá*. Y cualesquier otra pretensión nesti sentíu, tipu positivista-relativista o realista-materialista ta condergada al fracasu.

Güei considérase un *realismu internu* como un continuu *analíticu-sintéticu*, *inducción-paradigma científicu*, como un sistema complexu, que fala del sistema real como mundu pero siempres dientro del marcu de ciertos conceutos, conxuntos de creencies, compromisos, etc.

Trátase d'analizar estes posiciones, evitando posiciones estremes y abondando en puntos de vista llibres de prexuicios, lo que conduz a postures empiristas non radicales nin ortodoxes, pero sofitaes n'estructures conceptuales siempres en continua revisión.

## La perceición de la realidá

A un nivel más práuticu El Psicólogu d'Estaos Xuníos John Maxtell, introduz una nueva perspeutiva. Según el so puntu de vista'l conceutu de realidá entendida como esistencia, nun tien sentíu ensin un puntu de referencia, esto ye: soporte (universu) referenciáu a una mente que lo conceptúa, siempres suxetiva. Ye la nuesa mente la que proyeuta sobre les coses los conceutos que tenemos d'elles, dando sentíu al universu, creando a cada poco la esistencia o realidá na que vivimos.

## Notes y referencies

## Bibliografía adicional
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos