Antiguu idioma macedoniu

:*Esti artículu trata del idioma usáu na antigüedá. Pal idioma eslavu modernu, non rellacionáu, vease [[Idioma macedoniu]], y pal so antepasáu vease [[Antiguu eslavu eclesiásticu]].* 

L**'antiguu idioma macedoniu** yera una llingua indoeuropea usada polos antiguos macedonios. Falar en Macedonia mientres el primer mileniu a. C. Foi dexando d'usase a partir del sieglu V e.C., y créese que sumió nos primeros sieglos de la nuesa era. Probablemente falábase sobremanera nes rexones interiores, lloñe de la mariña. 

Anque emparentada col griegu antiguu, l'antiguu macedoniu nun ye un dialeutu griegu, sinón una llingua cercana al *proto-griegu*. Per otra parte, inda s'alderica la rellación del antiguu macedoniu col traciu y el frixu y otres llingües paleobalcániques.

## Documentación en macedoniu
 
La conocencia de la llingua ta bien llindáu porque nun hai nengún testu sobreviviente indiscutiblemente escritu na llingua, anque un cuerpu d'auténtiques pallabres macedonies foi axuntáu de fontes antigües, principalmente de les inscripciones en monedes, y del léxicu de Hesiquio d'Alexandría nel sieglu V, con unes 700 pallabres y nomes propios. La mayoría d'estos son con seguridá identificables como griegu, pero dalgunos d'ellos nun son fácilmente conciliables col patrón de la fonoloxía griega. 
 
La Tablilla de maldición de Pella (el *katádesmos* de Pella, una *tabella defixionis*), un testu escritu nun dialeutu dóricu, foi atopáu en Pella en 1986, y datáu ente'l sieglu IV e.C. y III; arriendes de ella haise argumentáu que l'antiguu idioma macedoniu foi un dialeutu griegu noroccidental, parte de los dialeutos dóricos (O. Masson, 1996). Antes d'esti descubrimientu propunxérase que'l dialeutu macedoniu yera una forma antigua de griegu, falada xunto al propiu dóricu nesi momentu (Rhomiopoulou, 1980).

## Descripción llingüística
Pocu puede dicise d'esta llingua a partir de les poques pallabres que se caltienen. Una evolución fonética llamativa ye aquella pola que les consonantes aspiraes sonores del PIE evolucionaron a les oclusives sonores **, , **, a diferencia de tolos dialeutos griegos conocíos, onde evolucionaron a les sordes ***', ***', ***', con poques esceiciones. 

* macedoniu ***' *danós* 'muerte' (del pie **dʰenh₂-* 'dexar'), comparáu cola koiné ***' ''[[tánatos|thánatos]]''
* maced. ***' *abroûtes* o ***' ''abroûwes'' 'ceyes' opuestu al áticu ***' *ophrûs*
* maced. ***' ''[[Berenice|Bereníkē]]'' contra áticu ***' *Phereníkē*, 'la que porta la victoria'
* maced. ***' ''adraia'' 'tiempu soleyeru', comparáu col áticu ***' *aithría*, del pie **h₂aidʰ-*
* maced. ***' ''báskioi'' 'fasces', contra áticu ***' *pháskōlos* 'sacu de cueru', del pie **bʰasko*
* Según les Hestories de Heródoto 7.73 (ca. 440 e.C.), los macedonios afirmaben que los *[[Frixa|frixos]]* yeren llamaos *Brygoi* antes d'emigrar de Tracia a Anatolia (alredor del 1200 e.C.).
* Plutarcu diz, na so obra Moralia, que los macedonios usen *b* en cuenta de 'ph' ente que los délficos una *b* en cuenta de *p*.
* El términu macedoniu ***' ''mágeiros'' 'carniceru' yera un préstamu del dóricu al [[áticu (dialeutu)|áticu]]. Vittore Pisani suxirió un últimu orixe macedoniu pa la pallabra, que taría emparentada con ***' *[[májaira|mákhaira]]* 'cuchiellu' (hru-)
* ***' ''ágēma'', 'vanguardia, guardias' (Hes. áticu ***' *ágēma*, PIE *ag-); cf. Polibio, *Hestories*, 5.65.2
* ***' ''ankalís'' 'pesu, carga' o '[[Focete (ferramienta)|focete]]' (Hes. áticu ***' *ákhthos* o ***' ''drépanon'', áticu ***' *ankalís* 'fardu', o en pl. ***' ''ankálai'' 'mangues', ***' *ánkalos* 'brazáu, fardu', ***' ''ankálē'' 'arma curvada' o 'cualesquier cosa estrechamente envuelta', como the arms del mar, PIE *ank 'doblar')
* ***' *adē* 'cielu claru' o 'l'aire cimero' (Hes. ***' ''ouranós'' 'cielu', áticu ***' *aithēr* 'éter, el superior, l'aire más puro', d'ende 'cielu claru, cielu')
* ***' ''ádis'' 'corazón' (Hes. ***' *eskhára*, áticu ***' ''aîthos'' 'fueu, temperatura enceso')
* ***' *ádraia* 'bon tiempu, cielu estenu' (Hes. áticu ***' ''aithría'', PIE *aidh-)
* ***' *akrounoí* 'piedres miliarias' nom. pl. (Hes. ***' ''hóroi'', áticu ***' *ákros* 'a la fin o estremidá', del ***' ''akē'' 'punta, filu', PIE *ak 'cume, punta' o 'apuntiáu')
* ***' *alíē* 'capros, `pez zieforme' 
* ***' ''áliza'' (tamién ''alixa'') '[[Alnus|omeru]]' (Hes. áticu ***' *leúkē* 'álamu', áticu ***' ''elátē'' 'abetu, picea', PIE *ol-, *el-)
* ***' *amalē* 'atentu' fem. ***', áticu ***', ***' ''hamalē'', ''hapalē'')
* ***' *áxos* 'madera' (Hes. áticu ***' ''húlē'')
* ***' *aortēs*, 'espadachín' (Hes. ξιφιστής; Homero '''''' *áor* 'espada'; áticu '''''' *aortēr* 'correa d'espada', modernu griegu ***' ''aortír'' 'correa de rifle'; d'ende [[aorta]])
* ***' *árgella* 'bathing hut' (cimerio ***' ''árgilla'' 'vivienda soterraña' ([[Éforo]] n'[[Estrabón|Estrb.]] 5.4.5), antiguu indiu ''argala-ḥ'', ''argalā'' 'picaporte, cerrojo', PIE *''areg-'', d'ende'l rumanu ''argea'' (pl. ''argele''), 'construcción de madera', albanés ''ragal'' 'cabaña')
* ***' *argiópous* 'águila' áticu ***' ''argípous'' 'vencejo', PIE *''hrg'i-vainas'' < PIE *arg + PIE *ped) 
* ***' *arkón* ociu' áticu ***' ''argós'' 'galbaniegu, ociosu' nom. [[singular|sing.]], ***' acc.)
* ***' ''áspilos'' 'riega' (Hes. ***' *kheímarrhos*, áticu ***' ''áspilos'' ensin mancha, inmaculáu, puru')
* ***' *báskioi* 'fasces' (Hes. áticu ***' ''desmoì phrūgánōn'', macedoniu ***' *baskeutaí*, áticu***' ''phaskídes'', quiciabes áticu ***' *pháskōlos* 'sacu de piel', PIE **b<sup>h</sup>asko-*)
* ***' ''gotán'' '[[Sus scrofa domestica|gochu]]' acc. sing. (PIE *''g<sup>w</sup>ou-'' 'ganáu', (áticu ***' *botón* ' bestia', en plural ***' ''botá'' 'llendo d'animales')
* ***' *grábion* 'antorcha' (PIE *grabh-, 'abetu (xéneru Carpinus)', umbru *Grabovius* un dios-carbayu, etimológicamente conectáu col áticu ***' ''kráb(b)atos'' 'diván, cama', [[llatín]] ''grabālos tos'' deriva del macedoniu - d'ende en [[idioma griegu|griegu modernu]] ***' *kreváti* 'cama')
* ***' ''danós'' '[[muerte]]', ***' *danōn* 'murderer' (Hes. Attic *thánatos* ***' 'muerte', del raigañu ***' *than-*) 
* ***' ''dárullos'' 'carbayu' (Hes. áticu ***' *drûs*, PIE *doru-)
* ***' ''etaîroi'' 'collacios' nom. pl. (áticu ***' *hetaîroi*, PIE *swe-t-aru wrvi-entia-* un raigañu pa 'cortar', pero esto ye especulativu; quiciabes l'áticu *** *saírō* 'enseñar los dientes, sonrir como un perrro', esp. con despreciu o malicia, tamién 'barrer')

## Ver tamién
* Reinu de Macedonia
* Antigua Grecia
* Idioma protogriegu
** Idioma griegu
* Llingües paleobalcániques
** Idioma frixu
** Idioma traciu

## Referencies

### Bibliografía
* G. Babiniotis *Ancient Macedonian: The Place of Macedonian among the Greek Dialects* in : A. M. Tamis (ed.), *Macedonian Hellenism*, Melbourne 1990, pp.&nbsp;241-250
* C. Brixhe, A. Panayotou, *-y Macédonien* in: *Langues indo-européennes*, ed. Bader, Paris, 1994, 205–220.
* J. Chadwick *The Prehistory of the Greek Language*, Cambridge 1963
* Katcic, *Ancient Languages of the Balkans*, The Hague, Mouton (1976).
* Neroznak, V. *Paleo-Balkan languages*, Moscow, 1978.
* Rhomiopoulou, Katerina. *An Outline of Macedonian History and Art*. Greek Ministry of Culture and Science, 1980.

### Enllaces esternos

*  LinguistList: Family tree of Hellenic languages. 

* https://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htmhttps://web.archive.org/web/http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htm Encyclopedia Britannica: "Greek language" (1911 edition)|http://66.1911encyclopedia.org/G/GR/GREEK_LANGUAGE.htm]
* http://www.livius.org/maa-mam/macedonia/macedonia.html  Jona Lendering, *Ancient Macedonia* web page on livius.org
* []  Greek Inscriptions from ancient Macedonia (Epigraphical Database)
* Glosariu n'antiguu Macedoniu