open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maganes

**Maganes** ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea, allugada na zona central del partíu de Sierra. Tien una estensión de  y una población de . 

## Etimoloxía
El so nome pue remanecer d'un primitivu posesor *Maganus*.

## Relixón
La parroquia ta baxo l'advocación de Santa María. El templu orixinariu taba allugáu nel cortinal de Maganes, ente los pueblos de Vaḷḷicieḷḷu y Ordiales, llugar d'alcuentru de parroquianos y vecinos llendantes na festividá de La Nuesa Señora (15 d'agostu). La ilesia foi quemada nos meses últimos de 1936, anguaño, tres ser aprovechaos los materiales nobles del antiguu edificiu, esiste una nueva ilesia parroquial, que conserva nel so interior delles de les imáxenes primitives que fueren salvaes de la quema.

## Xeografía
Tien una superficie de 5'35 km² y asítiase a lo llargo de la lladera este de la sierra de Santa Flor y la parte final del ríu Xunqueiras. Cuenta con una población de .

### Llocalidaes

### Otros sitios
* La Casa la Escuela

## Referencies

## Enllaces esternos
Pablo Xuan Manzano Rodríguez

Fizo los estudios básicos nel so pueblu, y na Escuela Universitaria d'Uviéu fixo maxisteriu. Entama a trabayar a los 20 años nel mesmu L'Entregu y dempués pasa per Xixón, Amieva y Campu Casu, finando nel IES "Juan José Calvo Miguel” de Sotrondio, ye miembru del Conseyu de Comunidades Asturianes en representación de l'Academia de la que ye miembru de númberu dende l'añu 1984.

Dende'l 2002 da clases de Llingua y cultura asturiana n'America, onde tolos años participa del día de les lletres asturianes, eventu que nestos llugares tien un gran prestixiu.

Ye profesor de los cursos de Llingua Asturiana que dende va venti años imparte l'Academia de la Llingua Asturiana, siendo tamién Xeneral de los mesmos dende l'entamu del procesu. Tamién exerz como enseñante de los cursos d'Estensión Universitaria que tolos branos fai la Universidá d'Uviéu en collaboración cola ALLA, de los que ye Secretariu del Programa de Formación.

Foi amás demientres trés años Coordinador d'Escolarización de la Conseyería d'Educación, Cultura y Deportes del Principáu d'Asturies.

Preside tamién el Coleutivu "Llingua y Enseñanza" formáu por profesores d'Enseñanza primaria, secundaria y universitaria.

Ye autor de numberosos artículos espublizaos en periódicos y revistes especializaes, tocantes siempre cola enseñanza de la Llingua Asturiana y cola emigración.

Miembru fundaor de Conceyu Bable y ye’l entamaor del procesu de la Llingua Asturiana nes escueles.
 
## Bibliografía
 
***1981.** RECIELLA.- Primer llibru de testu pa la enseñanza del asturianu, escritu en collaboración con Félix Ferreiro. Academia de la Llingua Asturiana. Algama 4 ediciones, una d'elles na variante occidental del asturianu.

***1984.** DICCIONARIU BÁSICU DE LA LLINGUA ASTURIANA.- Tamién xunto con Félix Ferreiro y Urbano Rodríguez. Trés ediciones, una de los propios autores y les otras dos con ediciones TREA.

***1988.** LLINGUA ASTURIANA: UNA PROPUESTA CURRICULAR PA LA EDUCACIÓN SECUNDARIA OBLIGATORIA.- Xunto a Miguel Ramos Corrada, Ramón d'Andrés y Xosé Ramón González Riaño. Academia de la Llingua Asturiana.

***1996.** CUÉLEBRE I Y II.- Llibros de testu pal segundu ciclu d'enseñanza primaria, fechos xunto a Socorro Iglesias Fombona y María Esther López. Editorial Norte.

***1997.** GUÍES DIDÁCTIQUES DE LA LLINGUA ASTURIANA.- Xunto a Socorro Iglesias Fombona y María Esther López. Editorial Norte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Scarlett Johansson

**Scarlett Ingrid Johansson**  ye una actriz d'Estaos Xuníos. Empezó a amosar intereses pola música y l'actuación dende temprana edá, y a lo llargo de la so infancia y adolescencia formóse en dellos institutos como actriz. En teniendo dellos papeles secundarios en distintes producciones, llogró'l so primer protagónicu a los once años cola película *[[Manny & Lo]]* (1996), a la que depués-y siguieron *[[The Horse Whisperer]]* (1998) y *[[Ghost World]]* (2001), actuaciones que-y valieron l'aponderamientu de la crítica. 

Johansson nació na ciudá de Nueva York.​ El so padre, Karsten Johansson, ye un arquiteutu danés orixinariu de Copenḥague (Dinamarca),​ y el so güelu paternu, Ejner Johansson, foi un guionista y direutor cinematográficu que'l so padre yera suecu. La so madre, Melanie Sloan, una productora, provién d'una familia d'orixe xudíu asquenazí del Bronx. Los ancestros de Sloan emigraron a Nueva York dende Minsk, Imperiu rusu.​ L'actriz tien una hermana mayor llamada Vanessa, que tamién ye actriz, un hermanu llamáu Adrian, un hermanu mellizu llamáu Hunter (qu'apaeció con ella na película Manny & Lo);​ y un mediohermanu mayor, Christian, del primer matrimoniu del so padre.

Creció nun llar con «pocu dineru»,​ y con una madre que yera una «cinéfila». Ella y el so hermanu mellizu asistieron a la escuela primaria nel barriu de clase media-alta de *Greenwich Village*, en Manhattan.​ Johansson empezó la so formación teatral asistiendo y graduándose de la Professional Children's School en Manhattan nel añu 2002.

## Filmografía

## Referencies

## Enllaces esternos
Castello

Col nome de **Castello** podemos referinos a:

## Llocalidaes
*Castello, una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
*Castello, una aldea de la parroquia de Miudes nel conceyu asturianu d'El Franco.
*Castello, denomación cola que se conoz al conceyu na República de San Marín.
*Castello, el más grande de los seis sestieri de Venecia, Italia.

## Otros
* Sablera de Castello, n'El Franco.

## Referencies
El Castro (Berducedo)

**El Castro** ye una casería de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. 

## Asitiamientu
Ta allugada al norte de la parroquia a una altura de 580 m  y a 24 km de La Puela, capital del conceyu. Ocupa una lladera de fuerte pendiente del Picu El Castro (915 m) sobre'l nivel del ríu Lloredo.

El so alloñamientu de les principales víes de comunicación y la carencia d'accesu rodáu espliquen el so despoblamientu actual. Nun tien población censada polo menos de magar l'añu 2000.

## Patrimoniu
Conserva esquicios d'una cadarma castreña denominada La Garganta.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Castello (Berducedo)

**Castello** ye una casería de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande. Tien una población de .

## Asitiamientu
Allugada na metá norte de la parroquia a una altura de 800 m, ocupa un rellanu na lladera del Couso, sobre'l valle del regatu de Rozadas. Asítiase a 26 km de La Puela, capital del conceyu. Comunícase al traviés d'un enllaz cola carretera AS-14.

## Patrimoniu
Nel Castru de Pico Castello alcontróse un pendilexu (arracada) d'oru con forma de media lluna. Ye una xoya d'orfebrería castreña asturiana conservada na coleición privada uveína Tabularium Artis Asturiensis.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
El Castro

Col nome d**'El Castro** podemos referinos a:

*El Castro, casería de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande.
*El Castro, aldea de la parroquia de Balmonte, nel conceyu asturianu de Castropol.

## Referencies
A Grandeira

**A Grandeira** ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande. 

## Asitiamientu
Allúgase nel norte de la parroquia, na lladera izquierda del valle del ríu Lloredo, a una altitú de 460 m y a 24 km de La Puela, capital del conceyu.

## Población
Tien un total de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Bernie Mac

**Bernard Jeffrey** "**Bernie**" **McCullough**  foi un actor y cómicu d'Estaos Xuníos. Nacío y criao na fastera sur de Chicago, Mac ganó popularidá como comediante en vivu. Axuntóse a humoristes como Steve Harvey, Cedric the Entertainer y D.L. Hughley en *[[The Original Kings of Comedy]]* (*Los Reis Orixinales de la Comedia*).

Dempués d'una curtia estancia nel show de la HBO *Midnight Mac*, Mac entamó a apaecer en delles películes con pequeños papeles. La so película más famosa foi col papel de Frank Catton nel *remake* de *[[Ocean's Eleven (película de 2001)|Ocean's Eleven]]* y les sos dos secueles. Mac tamién foi protagonista en delles películes, incluyendo *[[Mr. 3000]]*. Foi la estrella del programa *[[The Bernie Mac Show]]*, que duró dende 2001 hasta 2006, y foi nominao a dos Premios Emmy.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Biografía detallada 
* Bernie Mac en Wenig-Lamonica Associates
* Bernie Mac Memorial 
* Bernie Mac - Obituariu y homenax
Teixedo (Berducedo)

**Teixedo** ye una aldea de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande.

## Asitiamientu
Allúgase na lladera izquierda del valle del regatu de Rozada, afluente del ríu Lloredo, a una altura de 550 m y a 30 km de La Puela, capital del conceyu.

Comunícase al traviés d'un camín qu'enllacia cola AS-14.

## Población
Tien una población de .

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Trellopico

**Trellopico** ye una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.

## Asitiamientu
Allúgase na fastera nordeste de la parroquia, a una altura de 925 m nel cursu altu del regatu de Rozadas y a 27 km de La Puela, capital del conceyu.

Comunícase al traviés d'un camín qu'enllacia cola AS-14.

## Población
Según l'INE ta despoblada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Corondeño

**Corondeño** ye un llugar de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande.

## Asitiamientu
Allúgase na parte septentrional de la parroquia, ocupando un rellanu a media lladera, a 630 m d'altura, na marxe izquierda del valle del ríu Lloredo y a 26 km de La Puela, la capital del conceyu. 

Comunícase enllazando cola carretera AS-14.

## Población
El so caseríu ta habitáu por .

## Historia
Demientres el sieglu XVI el cotu de Corondeño taba baxo la xurisdicción señorial de Gutier González de Cienfuegos y llueu de los sos socesores, los condes de Marcel de Peñalba. A lo llargo del Trieniu lliberal (1820-1823) el cotu de Corondeño constitúyese como municipiu independiente. L. Castañón recueye'l cantar que diz:

::*Las mozas de Corondeño* 
::*lloran y tienen razón,*
::*porque ningua se casa*
::*de veintitantas que son.*

## Referencies

## Enllaces esternos
A Figueiría

**A Figueiría** ye una aldea de la parroquia de Berducedo, nel conceyu asturianu d'Allande.

## Asitiamientu
Allúgase na parte septentrional de la parroquia a 870 m, nun rellanu de la lladera del Penedo del Rayo (1096 m) y a 30 km de La Puela, capital del conceyu.

Comunícase per aciu d'un camín qu'enllacia cola carretera AS-14.

## Población
Tien un total de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Valdedo

Col nome de **Valdedo** podemos referinos a:

*Valdedo, una casería de la parroquia de Berducedo nel conceyu asturianu d'Allande.
*Valdedo, casería de la parroquia de Samartín nel conceyu asturianu de Samartín d'Ozcos.
*Valdedo, aldea de la parroquia de Grandas de Salime nel conceyu asturianu del mesmu nome.
*Valdedo, llugar de la parroquia de Ponticella nel conceyu asturianu de Villayón.

## Referencies
Noceda

Col nome de **Noceda** podemos referinos a:

*Noceda, llugar de la parroquia de Bisuyu nel conceyu asturianu d'Allande.
*Noceda, parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
*Noceda, llugar de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
*Noceda, llugar de la parroquia de Las Villas nel conceyu asturianu de Grau.
*Noceda, barriu perteneciente al pueblu y parroquia de Cuevas nel conceyu asturianu de Miranda.
*Noceda, parroquia del conceyu gallegu d'O Incio.

## Referencies
Pote asturianu

El **pote asturianu**, tamién llamáu **potaxe de berces**, ye xunto cola fabada, la fariña de maíz y les castañes, un platu típicu tradicional que formaba parte de la alimentación básica de los asturianos. Anguaño, comercialízase en lates de conserva.

## Receta del pote

Faimos falta:

200 gramos de fabes

unes fueyes de berza

¾ pataques

2 morcielles y 2 chorizos tienros

250 gramos de tocín

250 gramos de llacón

aceite, agua y sal

Faise asina:

Échense les fabes a remoyar y el llacón y el tocín a desalar la nueche anterior. Cocemos enantes les berces cortaes en xuliana, escurrímosles y dexámosles enfriar.
Nuna pota afayadiza a la cantidá pónense les fabes, el llacón, el tocín, les morcielles, los chorizos y un chorrín d'aceite. Cúbrese d'agua y ponse al fueu, espumándolo en cuantes entame a ferver. Déxense cocer seliquino al rodiu 3 hores poniendo procuru en que tean siempre cubiertes d'agua pa que nun espelleyen. Al rodiu les 2 hores amestamos les pataques pelaes y cortaes en cachinos y les berces. Cuando tán cocíes échase’l sal y dáse-yos un fervor pa que lo garren. Sírvense col compangu cortao en cachinos.
## Otres variantes

Esti platu tan espardíu per toa Asturies almite munches variantes. En delles zones, el pote asturianu faise col rabal del gochu, costiella, chorizu y morciella. Tamién pue amestase morru o oreya.
Esiste otru pote qu´en llugar de llevar fabes faise con castañes (pote de castañes o tamién Pote quirosán), pataques, chorizu, morciella y tocín. Esti pote nun lleva berces.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tormaleo (parroquia)

**Tormaleo** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Ta allugáu na fastera meridional del mesmu, y tien una estensión de . Parte d'ellos tán dientro del parque natural de les fontes del Narcea. La so población, que se reparte ente los llugares de Buso, Fondodevila, Freisno, Luiña, Torga, Tormaleo, Vilares d'Abaxo y Vilares d'Arriba, ye de . 

La esplotación antracitera a cielu abiertu de Minas de Tormaleo S.A. foi, hasta'l so pieslle a mediaos de la década de 2010, responsable de qu'esta parroquia fora la más poblada del conceyu. De magar la población vien menguando: pa 2024 la parroquia perdiera más de la metá de población que tuviera en 1991, cuando vivíen nella 732 persones. En abril de 2022 entamaron los trabayos de restauración del furacu dexáu pola mina; la so finalización ta prevista pa 2026, ensin que tean concretaos de momentu, más allá de la instalación d'un parque fotovoltaicu con 3.500 paneles solares, los usos que se-y pretenden dar a esi espaciu.

## Patrimoniu

Dientro del so patrimoniu destaca'l palaciu de Tormaleo, un palaciu rural qu'emprincipió a edificase, a partir de la torre y del cuerpu occidental, nel sieglu XVIII.

## Llocalidaes

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Páxina personal sobro la parroquia de Tormaleo
*  [Reportaxe sobro'l palaciu de Tormaleo nel programa Conexión Asturias, de la [RTPA]]
Academia Polaca de Ciencies

L**'Academia Polaca de Ciencies** (polacu: *Polska Akademia Nauk*, abreviatura: *PAN*) con sede en Varsovia, ye una de les dos instituciones polaques, que tienen la naturaleza d'una academia de ciencies.

## Historia
L'Academia Polaca de Ciencies ye una institución d'estudios del estáu polacu, con sede en Varsovia. Foi establecida en 1952 pola fusión de sociedaes anteriores d'estudios, incluyendos Academia Polaca d'Aprender (*Polska Akademia Umiejętności*, abreviatura *PAU*), col so asientu en Cracovia, y la Sociedá Científica de Varsovia (*Towarzystwo Naukowe Warszawskie*), que foi fundada nel sieglu XVIII como Sociedá de Varsovia de los Amigos de Ciencies (*Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk*).

L'Academia Polaca de Ciencies funciona como sociedá docta qu'actúa al traviés d'una corporación elixida d'eruditos delanteros y d'instituciones d'investigación. L'Academia tamién opera a través de los sos comités, aportando un cuerpu consultivu científicu importante. 

En 1989, l'Academia Polaca d'Aprender, en Cracovia, reasumió la so esistencia independiente, aparte de l'Academia Polaca de Ciencies, en Varsovia.

## Miembros notables
* Tomasz Dietl físicu;
* Bohdan Paczynski astrofísicu;
* Adam Schaff (filósofu marxista que fue un miembru de l'Academia);
* Aleksander Wolszczan astrónomu.

## Miembros extranjeros
* Aage Niels Bohr físicu;
* Karl Alexander Müller físicu;
* Roger Penrose matemáticu;
* Carlo Rubbia físicu;
* Chen Ning Yang físicu.

## Periódicos
* Acta Ornithologica

## Ver tamién
* Academia Polaca d'Aprender (en Kraków)
* Academia de Ciencies
* Academia Francesa de Ciencies
* Royal Society

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu web de PAN
Cobaltu

El **cobaltu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 27 y símbolu **Co** allugáu nel grupu 9 de la tabla periódica de los elementos.

Ye un metal duru, ferromagnéticu, de color blanco azulao. Allúgase normalmente xunto col níquel, y dambos suelen formar parte de los meteoritos de fierro. Ye un elementu químicu esencial pa los mamíferos en pequeñes cantidaes. El Co-60, un radioisótopu de cobaltu, ye un importante trazador y axente nel tratamientu del cáncanu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Blog sobre la minería'l fierro y el patrimoniu industrial n'Asturies - España 
*  ATSDR en castellanu - ToxFAQs™
*  Enciclopedia Llibre 
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Los Alamos National Laboratory
*  WebElements.com
Wikispecies

**Wikiespecies** ye un proyeutu de la Fundación Wikimedia, cola misión de ser un direutoriu llibre d'especies. Cubre animales, plantes, fongos, bacteries, arquees, protistes y otres formes de vida, y desenróllase n'estrenchu contautu con otros wikiproyeutos, especialmente con Wikipedia.

## Ver tamién
* Wikipedia
* Wikcionariu
* Wikillibros
* Wikiesbilla
* Wikicites
* Commons

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Wikispecies
Wikcionariu

**Wikcionariu** (n'inglés **Wiktionary**) ye un proyeutu de diccionariu de la Fundación Wikimedia, que contién definiciones, traducciones, sinónimos y pronunciaciones de pallabres en bien de llingües. Mesmo que Wikipedia, Wikcionariu ta basáu na teunoloxía wiki, utiliza'l software MediaWiki y el so conteníu ta baxo llicencia llibre GFDL.

## Ver tamién
* Wikipedia
* Wikillibros
* Wikicites
* Wikiesbilla
* Wikispecies
* Commons

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina principal del proyeutu Wiktionary. Enllaces a tolos wikcionarios
* Wikcionariu
Wikicites

**Wikicites** (n'inglés **Wikiquote**) ye un proyeutu de la Fundación Wikimedia que consiste nuna coleición de cites célebres de personaxes famosos, llibros y proverbios. Realízase baxo llicencia llibre GFDL, y emplega teunoloxía wiki. Ta basáu nuna idea de Daniel Alston, implementada por Brion Vibber.

El proyeutu n'asturianu foi propuestu pa ser zarráu el 19 d'ochobre de 2010, y aprobáu y zarráu'l 11 de mayu de 2011, alcontrándose agora en Wikimedia incubator.

## Ver tamién
* Wikipedia
* Wikcionariu
* Wikillibros
* Wikiesbilla
* Wikispecies
* Commons

## Enllaces esternos

* Wikicites n'asturianu
* Wikicites en castellanu
* Wikicites n'inglés
* Páxina principal multillingüe de Wikicites

## Referencies
Alberto Álvarez Peña

**Alberto Álvarez Peña**  ye un escritor y dibuxante asturianu. Ye autor d'abondes obres de tematica etnográfica n'especial sobre la mitoloxía y la tradición oral asturiana. Dende 1996 forma parte de la **Fundación Belenos** d'Estudios Etnográficos y del conseyu de redaición de la revista **Asturies** editada por esta mesma fundación. Tien collaborao col **Archivu de la Tradición oral** del Muséu del Pueblu d'Asturies de xixón na recoyida de materiales pal **Atlas Sonoru Llingüísticu del Principáu d'Asturies**. Collaborador habitual de la revista **Entrambasauguas**, editada pola Academia de la Llingua Asturiana. Nel campu del audiovisual foi direutor y guionista de dellos documentales editaos por *Tabú Producciones*, **Mitoloxía del llechi**, **Melecina máxico tradicional**,**Filandón** y **El diañu n'Asturies**.

En *Televisión Local Gijón* dirixó'l programa **Marabayu**, de temática etnográfica, a lo llargo de 2008.

Ye cofundador del cómic El Llapiceru, ún de los collaboradores del Salón del Cómic de Xixón, y presidente de l'Arribada, asociación que fundara con Humberto Gonzali, Xosé Nel Riesgo y David M. Rivas.

Normalmente collabora con editoriales como Picu Urriellu, vtp o Trabe.

Nel añu 2011, **Álvarez Peña** algama'l **Premiu Fierro Botas**, que concede'l conceyu de Xixón, pa trabayos d'investigación y ensayu cola obra titulada *Mitoloxía de los santos n'Asturies. Raigaños paganos nel cristianismu*

## Llibros
* *Lliendes de Piloña*. (Xixón, 1996)
* *Asturies Máxica: Un viaxe ilustráu pela mitoloxía asturiana*.
* *Mitología Asturiana*.
* *Xana*.
* *Cuélebre*.
* *La brujería en Asturies*.
* *Animales míticos d'Asturies*.
* *Nuberu*.
* *Cuelebres, culobras, culiebres y culiebrones. La culiebra na mitoloxía asturiana*.
* *Celtas en Asturies*.
* *Motivos tradicionales asturianos*.
* *Mitos y leyendas asturianos*.
* *Simboloxía máxico tradicional*.
* *Guía de la mitoloxía asturiana*.
* *Garrapiellu de tradición oral*.
* *Mitos de Xixón*.
* *Melecina máxico tradicional*.
* *Ayalgues. Lleendes de tesoros n'Asturies*.
* *Conxuros y responsorios*.
* *Lleendes de La Mariña*.
* *Cocos*.
* *La güestia y otros agüeros de muerte*.
* *El diañu burllón y otros degorrios*.
* *Arte popular asturiano*.
* *Cuentos colloraos de la tradición oral asturiana* (Xixón, 2009).

## Documentales audiovisuales
* *Mitoloxía del llechi* (Producciones Tabú).
* *El diañu na tradición oral asturiana* (Producciones Tabú).
* *Melecina tradicional asturiana* (Producciones Tabú).
* *Filandón, filaza, polavila* (Producciones Tabú).
* *L'últimu chalgueiru* (Gonzali Producciones).

## Ver tamién
* Lliteratura n'asturianu

## Referencies

## Enllaces esternos
Manganesu

El **manganesu** ye un elementu químicu de númberu atómicu 25 y símbolu **Mn**, allugáu nel grupu 7 de la tabla periódica . Alcuéntrase como elementu llibre na natura (davezu en combinación col fiero), y en bien de minerales. Como elementu llibre, el manganesu ye un metal con importantes usos nes aleaciones metáliques industriales. Los iones de manganesu tienen colores variaos, y úsense industrialmente como pigmentos y como sustancies químiques oxidatives. Los iones de Mn2+ funcionen como cofautores pa dellos enzimes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*  ATSDR en castellanu - ToxFAQs™
*  Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España
*  EnvironmentalChemistry.com
*  Institutu Internacional del Manganesu
*  WebElements.com
Bogotá

**Bogotá**, oficialmente **Bogotá, Distrito Capital** (abreviáu **Bogotá, D.C.**), y nomada anteriormente, demientras la época de dominiu español y dende 1991 a 2000 **Santa Fe de Bogotá**, ye la capital y ciudá más poblada de Colombia, con . Forma, dende'l puntu de vista alministrativu, un distritu, una entidá territorial de primer orden del mesmu estatus que los departamentos del país. Ye'l centru políticu, económicu, alministrativu ya industrial de Colombia. 

Foi fundada, como capital del Nuevu Reinu de Granada, en 6 d'agostu de 1538 pol conquistador español Gonzalo Jiménez de Quesada, tres d'una abegosa espedición a los Andes pa conquistar el territoriu de los muiscas. Estos yeren los habitantes indíxenes de la rexón, y nomaben al asentamientu que foi refundáu polos españoles el nome de Bacatá, qu'en llingua chibcha significa *"la Señora de los Andes"*. Andes, pela so parte, ye una pallabra aymará que significa *"montaña brillante"*, polo que'l nome de la ciudá significa *"la Señora de la montaña brillante"*. Tres de la batalla de Boyacá, el 7 d'agostu de 1819, Bogotá convirtióse na capital de la nueva nación independiente nomada Gran Colombia. La ciudá tien sío ininterrumpidamente, dende la fundación del Virreinatu de Nueva Granada en 1717, la capital d'esti territoriu. 

La ciudá asítiase nel centru de Colombia, núna meseta nomada sabana de Bogotá, que forma parte del Altiplanu Cundaboyacense, na Cordelera Oriental, que forma parte de los Andes. Ye la tercera capital situada a más altor d'América del Sur y del mundu, 2.640 m sobro'l nivel de la mar. El distritu tien una estensión de 1.587 km², y un clima relativamente frío constante a lo llargo del añu. 

La ciudá agospia les instituciones de los poderes executivu (Oficina del Presidente), llexislativu (Congresu de Colombia) y xudicial (Tribunal Supremu, Tribunal Constitucional, Conseyu d'Estáu y Conseyu Superior de la Xudicatura) del gobiernu colombianu. Bogotá rescampla pola so fortaleza económica y la madurez del so sector financieru, el so atractivu pa les compañíes multinacionales y pola cualificación del so capital humanu. Ye'l centru comercial y financieru del país, y ye la sede del principal mercáu financieru del país y de tola rexón andina, y ye'l destín preferíu de los nuevos proyeutos d'inversión estranxera qu'aporten a Colombia y toa América Llatina. El so productu interior brutu ye'l mayor del país, y representa por sigo mesmu'l 24,7% del PIB nacional. 

El so aeropuertu internacional El Dorado, nomáu n'honor de la mítica ciudá, ye'l que más mercancíes mueve d'América Llatina, y el terceru pol númberu de pasaxeros. Na ciudá tán tamién el mayor númberu d'universidaes y centros d'investigación del país, y hai tamién bayura d'equipamientos culturales: teatros, biblioteques, museos... Ye considerada una ciudá global Alpha -. 

## Referencies

## Enllaces esternos
La Alamedilla

**La Alamedilla** ye un conceyu de la provincia de Salamanca, que pretenez al partíu xudicial de Cidá Rodrigu. Ta a una altitú 756 m sobre'l nivel del mar y tien una superficie de 19,34 km².

Tien una población de 203 habitantes (INE 2007). El so códigu postal ye 37554.

## Historia
Dende'l sieglu XIII La Alamedilla preteneció al obispáu de Cidá Rodrigu, dientro'l Reinu de Lleón. Dempués del tratáu d'Alcañices, robráu ente'l rei Fernandu IV de Castiella y Dionisio I de Portugal el 12 de setiembre del añu 1297. La Alamedilla afitóse na raya.

## Xeografía
El términu municipal llimita al norte con Espeja, al este con Puebla de Azaba, al sur con La Alberguería de Argañán y al oeste col conceyu portugués de Sabugal.

## La fala
En La Alamedilla hai una fala que la xente diz *Rayanu*, falar en Rayano. 

La Fala entamó a ser oxetu d'estudiu dende 1910, colos estudios de Ramón Menéndez Pídal y Federico de Onís. Ente 1924 y 1933, el llingüista portugués Leite de Vasconcelos empecipió in situ series investigaciones que foron siguíes, na década de los 50 y 60, por Lindley Cintra.

## Bibliografía
**Os falares fronteiriços do concelho do Sabugal e da vizinha região de Xalma e Alamedilla* (1977), Au. Clarinda Azevedo Maia (filóloga de la Universidá de Coimbra)

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de llingües iranies

**Familia irania**:

## Grupu [[Llingües irániques orientales|oriental]]
### Subgrupu de llingües irániques orientales setentrionales
****avésticu/avesta
***bactriu
***huarezmiu
****escita
*****oriental (escita-ḥotanés)
******hotanés
******tumsuqués
*****occidental (escita-sármata)
******osetiu antiguu
*******digorés
*******irianu (osetiu moderno o iristanu)
******yásicu
****sogdiano
***** yagnobí

### Subgrupu de llingües irániques orientales meridionales
Neste subgrupu se encuentran les llingües del Pamir y el pastún.
****Llingües del Pamir
*****Rama xugní
******Xugní
******ruxaní 
******bartanguí - orosorí - saricolí
*****yazgulamí
*****munyí-yidgá
******munyí
******yidgá
*****sanglechí-iscasimí
******sanglechí
******ixcaximí
*****vahí
*****vanyí†
*****sargulamí†
****pastún
*****pastún meridional
*****pastún septentrional
*****pastún central
*****wanetsí 
*****wazirí

†, La llingua **vanyí** (vanjī) falábase nel valle de Vanx, alredor de los años 20 del sieglu pasáu, fue reemplazao pel taxiquistanín. Y la llingua **sarghulamí** falábase nel valle de Sar Ghulám u nel valle de Zardeu n'Afganistán, pero desta llingua tan sólo se conservan 3 pallabres.

## Grupu [[llingües irániques occidentales|occidental]]
### Subgrupu llingües irániques occidentales septentrionales
****balochí
*****balochí meridional
*****balochí occidental
*****balochí oriental
*****balochí montañés
*****bascardí
*****corosí
****grupu caspiu
*****guilaquí
*****mazanderaní
*****sahmirzadí
****grupu central iranín
*****astianí
*****fars nordoccidental
*****darí-zoroastra
*****gazí
*****junsarí
*****natanzí
*****nayiní
*****parsí-darí
*****parsí
*****sivandí
*****soí
*****vafsí
****jalase
****grupu curdu
*****curdu septentrional, curmanyí
*****curdu central, soraní
*****curdu meridional
*****laquí
****ormurí-parachí
*****ormurí
*****parachí
****grupu semnaní
*****lasguerdí
*****sanguisarí
*****semnaní
*****sorjeí
****grupu talise
*****alvirí-vidarí
*****estehardí
*****[gozarjaní]
*****[harzaní
*****kores-e rostaní
*****[razaserdí]
*****[rudbarí
*****sahrudí
*****taquestaní
*****talisi
*****taromí alto
*****maragueí
*****jo'iní
*****kasalí
*****cabateí
****grupu zaza-goraní
*****dimlí
*****guraní
*****kirmansekí/zazakí
*****[bajelaní]]
*****shabakí
*****sarlí
****inclasificáu
*****dezfulí
### Subgrupu de llingües irániques occidentales meridionales
***grupu fars
****fars surdoccidental
****larí
***grupu lurí
****bajtiarí
****lurí del norte
****lurí del sur
****cumzarí
***grupu persa
****persa occidental (persa)
****persa oriental (darí)
****taxiquistanín
****hazaraguí
****aimaq
****bujarí
****dehvarí
****darvasí
****yidí
****pahlavaní
***grupu tatí
***xudío-tatí
***tatí (tatí musulmán)

## Referencies
Archivum

**Archivum** ye una revista fundada nel añu 1951 na Facultá de Filosofía y Lletres de la Universidá d'Uviéu.

El so primer direutor foi Juan Uría Ríu, siguiéndolu nesa xera Emilio Alarcos Llorach y José María Martínez Cachero. Dende l'añu 1985 vien siendo editada pola Facultá de Filoloxía. Nun tien una periodicidá definida.

La revista trata fundamentalmente de materies rellacionaes cola lliteratura española y la llingüística xeneral.
## Referencies

## Enllaces esternos
Yago Lamela

Especializáu primero en triple saltu y depués en saltu de llonxitú, nel añu 1999 foi subcampeón del mundu en Maebashi (pista cubierta) y en Sevilla realizando dos saltos de 8.56 m.

## Entamos
El so primer contautu col atletismu foi a los 7 años cuando corrió una carrera de campu al traviés na so ciudá natal, Avilés (Asturies). Depués d'esta carrera entra na Asociación Atlética Avilesina, onde descubren unes habilidaes innates pal saltu. Con 8 años salta yá más de cuatro metros, con 13 seis, con 15 soprepasa los siete metros y con 18 sobrepasa yá en dos ocasiones los ocho metros.

Demientres la so carrera tuvo 3 entrenadores, Juan José Azpeitia, Juan Carlos Álvarez y Rafael Blanquer, los tres fueron saltadores y renomaos entrenadores anguaño.

## Marques personales
*Saltu de llonxitú - 8.56 m (1999)
*Triple saltu - 16.72 m (1998) 

*Pertien el récor européu de saltu de llonxitú en pista cubierta, con un saltu de 8.56m.

## Medayes
*Campeonatos Mundiales d'Atletismu 2003 - Medaya de bronce.
*Campeonatos Mundiales d'Atletismu Indoor 2003 - Medaya de plata.
*Campeonatos Europeos d'Atletismu 2002 - Medaya de bronce.
*Campeonatos Europeos Indoor d'Atletismu 2002 - Medaya de plata.
*Campeonatos Mundiales d'Atletismu 1999 - Medaya de plata.
*Campeonatos Mundiales d'Atletismu Indoor 1999 - Medaya de plata.
*Campeonatos Iberoaméricanos 1999 - Medaya d'oru.
*Campeonatu d'Europa sub23 1999 - Medaya d'oru.

## Notes y referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Web oficial de Yago Lamela
Synaptic

**Synaptic** ye'l programa d'interface gráfica GTK+ de APT, pal sistema de xestión de paquetes de Debian GNU/Linux. Xeneralmente úsase Synaptic pa sistemes basaos en paquetes .deb pero tamién pue usase en sistemes basaos en paquetes RPM. 

Con Synaptic se pue instalar, esaniciar, configurar o actualizar los paquetes de software, esplorar por tipos d'aplicaciones y guetar la llista de paquetes de software disponibles, xestionar los repositorios o actualizar el to sistema ensembre. Lo más importante ye qu'esta ferramienta informa y soluciona'l problema de les **dependencies** (paquetes adicionales requeríos pol paquete que se tenga escoyíu) asina como los dables conflictos con otros paquetes que yá tean instalaos nel sistema.

Ta disponible en llingua asturiana

## Historia
El desendolcu de **Synaptic** entamó en Conectiva, que-y solicitó a Alfredo Kojima qu'escribiere un Front-end y back-end (frontispiciu) pa `[[Advanced Packaging Tool|apt]]`, continuando'l trabayu aniciáu cola creación del back-end `apt-rpm` . Finalmente, optóse por usali nel instalador de Conectiva.

## Funcionamientu
Synaptic usa repositorios Debian, y permite la so xestión per aciu d'un menú interactivu. Con un cenciellu clic, ye dable actualizar la llista de paquetes disponibles o conseñar automáticamente toles actualizaciones de los paquetes yá instalaos.

Dispón d'un avanzáu fieltru de busca, ye quien a iguar les dependencies frañaes de paquetes y permite desfacer y refacer les caberes seleiciones de paquetes.

La so interface gráfica, arriendes, ye personalizable per duana del menú de configuración.

## Kynaptic
**Kynaptic** ye una ferramienta gráfica de xestión de paquetes de software, basada en KDE y APT, qu'usa el mesmu códigu base que *Synaptic*; magar que nun tien les mesmes carauterístiques qu'ésti.

## Ver tamién
* Ubuntu
* Adept
* APT 
* aptitude
* dpkg
* RPM
* Dselect

## Referencies

## Enllaces esternos
* Synaptic Package Manager (n'inglés)
* https://wiki.ubuntu.com/ComoSynaptic *HOWTO* pa Synaptic **d'Ubuntu**
Eye of GNOME

**Eye of GNOME** (n'inglés: *Güeyu de GNOME*) ye'l visor d'imáxenes oficial del entornu d'escritoriu GNOME. A diferencia d'otros visores, **Eye of GNOME** namái amuesa imáxenes. Sicasí, proporciona efeutos básicos pa una visualización meyorada, como zoom, visión a pantalla completa, rotación y remanamientu de fondos tresparentes nes imáxenes.

Ta disponible en Llingua asturiana

## Compatibilidaes
**Eye of GNOME** ye compatible colos siguientes formatos de ficheru:

* ANI - Iconos animaos de Windows
* BMP - Mapa de bits de Windows
* Graphics Interchange Format (GIF)
* ICO - Iconos de Windows
* JPEG - Joint Photographic Experts Group
* PCX - PC Paintbrush
* Portable Network Graphics (PNG)
* PNM - Portable Anymap from the PPM Toolkit
* RAS - Sun Raster
* Scalable Vector Graphics (SVG)
* TGA - Targa
* Tagged Image File Format (TIFF)
* Wireless Application Protocol Bitmap Format (WBMP)
* X BitMap (XBM)
* X PixMap (XPM)

## Ver tamién
* GNOME
* Ubuntu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web oficial de Eye of GNOME
Muntz Car Company

La **Muntz Car Company** creóse en Glendale a entamos de los años 1950 por Earl "Madman" Muntz, un perconocíu vendedor de coches y minorista d'electrodomésticos. Foi aidáu por Frank Kurtis, quien bien llueu intentó facer un coche deportivu baxo la marca Kurtis Kraft (el Kurtis Kraft Sport, que sólo vendió 36 unidaes en 1950).

En 1951, Kurtis vendió la llicencia pa fabricar los coches con Muntz, quien ceo los renomó como'l "Muntz Jet", estendiendo'l tamañu hasta algamar los 4 asientos, y camudó'l motor Ford por un V8 de Cadillac mayor. Más tarde, esti motor sería camudáu por un motor menos caru, un Lincoln side-valve V8.

El coche, un coupé deportivu, foi fabricao en Evanston, Illinois y carauterizóse pol so únicu diseñu, con paneles d'aluminiu y un techu de fibra de vidriu que taben fabricaos na propia casa. Otres partes (como'l motor) foren garraos d'otros constructores. Yera quíen a algamar les 112 mph, un llogru significativu pa un coche de carretera nesos tiempos. Na cubierta púnxose una referencia del tema de 1951 de Popular Science (con un Jaguar y un MG).

La compañía algamó a producir sólo unos 400 coches dimientres el periodu de 1951-1954, y debio al altu coste de producción, la propia Muntz estimó que perdía unos 1.000 dólares en ca coche; esti desfás financieru acabó por causar el pieslle de la compañçia.

Muntz Jets anguaño son rares y pervaloraes pieces de coleicionista.

## References

## Enllaces esternos

* 
* Muntz Car Company
* Muntz Jet
* '52 Jet Owner
Luis Balagué

**Luis Balagué Carreño**  foi un ciclista profesional ente los años 1969 y 1977.

Entamó a destacar na categoría d'aficionaos algamando los segundos puestos na clasificación xeneral de la Vuelta a Asturies de los años 1965 y 1968 y siendo vencedor absolutu na del añu 1967. Nel añu 1969 daría el saltu al profesionalismu militando n'equipos como Werner, SuperSer y Bic. Nesta etapa como ciclista profesional coincidiría con Luis Ocaña al que sofitaría como gregariu a lo llargo de buena parte de la so carrera.

El so mayor éxitu foi na Vuelta a España del añu 1972, na que ganaría la decimoprimer etapa celebrada ente Manresa y Zaragoza, de 259 km.

## Palmarés
* 1965: Segundu na clasificación xeneral de la Vuelta a Asturies (categoría aficionaos)
* 1966: Segundu de la Vuelta a Cantabria
* 1967: Primeru na clasificación xeneral de la Vuelta a Asturies (categoría aficionaos)
* 1968: Segundu na clasificación xeneral de la Vuelta a Asturies (categoría aficionaos)
* 1969: Primeru na segunda etapa de la Vuelta a los Valles Mineros
* 1970: Terceru na GP Cuprosan
* 1971: Ganador de la tercer etapa de la Vuelta de La Rioxa
* 1972: Primeru de la decimoprimer etapa de la Vuelta a España
* 1974: Terceru nel Campeonatu d'España de Monte 
* 1976: Primeru na primera etapa de la Vuelta a los Valles Mineros

## Equipos como profesional
* Werner (1969, 1970-1972)
* Bic (1969, 1974)
* La Casera - Peña Bahamontes (1973)
* Super Ser (1975 - 1976)
* Teka (1977)

## Resultaos nes grandes carreres

### Tour de Francia
4 participaciones
* 1971: 45ᵘ
* 1973: 25ᵘ
* 1975: 26ᵘ
* 1977: 47ᵘ

### Vuelta a España
7 participaciones
* 1969: 34ᵘ
* 1970: 18ᵘ
* 1971: 10ᵘ
* 1972: 45ᵘ, ganador de la etapa 11
* 1973: 8ᵘ
* 1974: 30ᵘ
* 1976: 36ᵘ

### Giro d'Italia
1 participación
* 1977: 56ᵘ

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha de Luis Balagué (sitiodeciclismo.net)
Vlaams Belang

Le **Vlaams Belang** (*Interés flamencu*), que llamábase enantes **Vlaams Blok** (*Bloque flamencu*) fasta'l 15 de payares 2004 ye un partíu nacionaliegu flamencu d'estrema-derecha, conocíu poles sos idees conservadores, nacionaliegues y separatistes. Nes eleiciones del Parllamentu flamencu del 13 de xunu 2004, el Vlaams Blok recoyió 24 % de los votos, convirtiéndose asina nel segundu partíu flamencu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Puttanesca

**Puttanesca** (n'italianu: *sugo alla puttanesca*) ye una clas de mueyu pa la pastia italiana.

Los ingredientes que la compón son: aceite, ayu, anchoes, aceitunes prietes, alcaparres, tomates,
oriéganu, perrexil y berenxena.

## Referencies

## Enllaces esternos
Wubi (Ubuntu)

**Wubi** ye un instalador llibre y oficial d'Ubuntu pa sistemes operativos Windows, llicenciáu baxo GPL. L'oxetivu del proyeutu ye permitir a usuarios de Windows, non avezaos a Linux, pa que puedan prebar Ubuntu ensin el riesgu de perder información durante un formatéu o particionáu. Wubi tamién permite desinstalar Ubuntu dende Windows.

Nun ye una **máquina virtual**, sinón que fai una instalación autónoma nuna **imaxe de discu**, lo mesmo qu'otros sistemes como *Topologilinux*. 

Anguaño ta disponible en Llingua asturiana.

## Carauterístiques

### Ventaxes
* **Instalación / Desistalación** facilísima dende Windows, perfeuta pa usuarios con mieu a xugar coles particiones o Linux
* **Nun toca la partición**
* **Nun fai falta que quemes un CD**, (magar que tendrás que descargar 700 megas d'Internet, nesi casu). Si tienes el CD d'Ubuntu ya te lu lleva 
* Ye Ubuntu tal cual, ensin derivaos.

### Desventaxes
* La instalación ye sobro FAT32, siendo preferible'l sistema d'archivos de Linux. Pero esti ye un mal menor.
* Nun llegues a independizar Linux nuna partición, colo que si en Windows un virus te fraya'l discu duru, perderás tamién Ubuntu al ser una carpeta dientro de Windows.

## Ver tamién
* Ubuntu
* Linux
* Windows

## Referencies

## Enllaces esternos
* Wubi:Cómo instalar Ubuntu ensin meter la pata. Videu y Tutorial web de la páxina de "Tapaponga"
Lliteratura fantástica

La **lliteratura fantástica** ye un xéneru lliterariu de ficción onde los rellatos presenten la maxa concebida como real y como elementu principal de la historia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carbonara

La **Carbonara** ye un clas de mueyu pa pastia italiana.

Los ingredientes de lo que se compón son: mantega, panceta, ñata, güevos, quesu parmesanu, oriéganu, pimienta ya sal.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tempura

El **tempura** (en xaponés てんぷら o 天羅, tenpura?) (la pronuncia xaponesa anguaño suel ser tenpúra) refierse al tuestu rápidu xaponés, sobro too de los mariscos y vexetales. Cada porción de comida tien de ser del tamañu d'un bocáu y tóstase nel aceite caliente a esgaya per espaciu de dos o tres minutos. 

En restaurantes elegantes, emplégase aceite de sésamu o ún mecíu d'esti aceite con otros distintos.

L'orixe la pallabra *tenpura* ye llatín. Los misioneros xesuites españoles y portugueses, particularmente activos nel ken de Nagasaki nos sieglos XVI y XVII, introduxeron la costume de tomar pescáu y verdura nos tiempos de "vixilia", nomaos en llatín (llingua qu'hasta mediaos del sieglu XX foi la emplegada pa los oficios relixosos católicos en tol mundu) *tempora ad quadragesimæ* (= tiempos p'hacia la cuaresma) del añu llitúrxicu católicu. Pese a la espulsión de los misioneros y de tolos foriatos de Xapón, persistió la costume y el nome d'esti.

## Referencies

## Enllaces esternos
Religulous

**Religulous** ye un documental dirixíu por Larry Charles y protagonizáu pol humorista d'Estaos Xuníos Bill Maher, presentador de Real Time With Bill Maher na cadena HBO. Según Maher, el títulu de la película ye un "portmanteau" ente les pallabres «Religion» (relixón) y «Ridiculous» (ridículu) (n'asturianu sería relíxulu). Con esto quier dar a entender el tonu humorísticu del documental, que pretende ser una sátira de les relixones y los sos problemes asociaos.  

## Argumentu

Famosu pola so postura contraria a la relixón, Bill Maher esplora estremoas puntos de vista al traviés de los sos viajes a distintos destinos relixosos pel mundu, como Xerusalén o'l Vaticanu, entrevistando a creyentes de toa mena, como Xudíos por Xesús, musulmanes, polígamos, satanistes, xasísidicos y inclusive a Raël, líder del Movimientu raelianu. 

Nel documental, Maher tamién entrevista al neurocientíficu Dr. Andrew Newberg, autor de «*Why We Believe What We Believe*» (*¿Por qué creemos no que creemos?*), que se dedica a prauticar escáneres cerebrales a persones mientres recen, mediten o falen otros idiomes. El productor del documental ye Thousand Words y distribuiralo Lionsgate. Nun entamu, pensóse nun estrenu mundial que coincidiera coles vacaciones de Pascua de 2008, pero por mor a retrasos na post-producción, por problemes cola fuelga de guionistes, retrasóse la data del estrenu.

## Referencies
Carpio-Bernardo

**Carpio-Bernardo** ye una llocalidá del conceyu de Villagonzalo de Tormes na provincia de Salamanca. Alcuéntrase asitiáu a 22 km de Salamanca capital pela carretera p'Alba de Tormes.

## Historia
Los sos oríxenes tan engedeyaos pente la historia ya la mitoloxía. Na edá antiga foi un vieyu Castru asitiáu nun tesu que domeña la veiga el Tormes.

Les primeres referenciaes del castiellu Carpense remóntanse a l'Alta Edá Media, ya van avenceyadas a les lleendes y romances de Bernardo del Carpio.

Na "Crónica d'Alfonsu X" pue lleese:

Tamién hai referencies nel Chonicon Mundi del obispu Lucas de Tui ya na "Historia Gothica" o "De Rebus Hispaniae" del arzobispu Rodrigu Ximénez de Rada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Barack Obama

**Barack Hussein Obama Jr.**  ye un políticu d'Estaos Xuníos que foi presidente del país.

Nacíu en Honolulu (Ḥawai), Barack Obama ye fíu de padre kenianu y madre de los Estaos Xuníos. Ta llicenciáu en Ciencies Polítiques pola Universidá de Columbia y llicenciáu en Drechu *[[magna cum laude]]* pola Universidá de Harvard.

## Carrera política
La carrera política d'Obama aníciase nel añu 1996 al ser escoyíu senador por Hyde Park (Chicago) al senáu estatal d'Illinois, siendo re-escoyíu los años 1998 y 2002. Nel añu 2000 intenta infructuosamente resultar escoyíu congresista a la Cámara de Representantes de los Estaos Xuníos y en 2003 decide concurrir a les eleiciones al Senáu de los Estaos Xuníos pol so Estáu. 

En xunetu de 2004 Obama pronuncia un aclamáu discursu na Convención Nacional Demócrata defendiendo la herencia del New Deal de Roosevelt, cargando escontra Bush pola xestión de la Guerra d'Iraq y llamando a la unidá nacional. 

L'éxitu na convención supondría-y un importante aumentu de popularidá y apurrió-y una cómoda victoria nes eleiciones escontra'l so rival a les eleiciones el republicanu Alan Keyes, tamién afroamericanu.

En febreru de 2007 Obama anuncia la so candidatura a les eleiciones presidenciales de 2008. Nes encuestes apaecía entós superáu por Hillary Clinton, pese a que nel *[[caucus]]* (eleiciones primaries) d'Iowa (consideráu'l principal termómetru eleutoral) Obama algamó la victoria col sofitu del 38% de los votantes, siguíu por John Edwards (30%) y Clinton (29%).

Ganó nes eleiciones presidenciales del 4 de payares de 2008, al algamar 349 'votos eleutorales' énte los 163 del so rival del Partíu Republicanu, John McCain. 

Tomó posesión del cargu como 44ᵘ Presidente de los Estaos Xuníos el 20 de xineru de 2009.

## Ideoloxía política
Obama vien defendiendo una economía de llibre mercáu con procuru especial pa l'asistencia social a les clases más desfavorecíes. Nesti puntu aboga por la instauración d'un sistema nacional de salú con cobertura universal pa tolos ciudadanos de los Estaos Xuníos. 

En materia medioambiental, Barack Obama defende que'l calecimientu global ta causáu pol home y que habría d'afitar midíes p'amenorgar les emisiones contaminantes.

Otros puntos que rescamplen nel so argumentariu políticu ye la lliberalización del albuertu, la revisión de la pena de muerte nel so país (non necesariamente la so abolición) o l'ameyoramientu de los derechos del coleutivu homosexual.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial del senador Obama
* Web eleutoral oficial de Barack Obama (es) (en)
Alaraz

**Alaraz** ye un conceyu asitiáu nel sureste de la provincia de Salamanca, na llende cola provincia d'Ávila. Ye un conceyu de la comarca del Campu de Peñaranda.

A 40 km a Salamanca, tien una superficie 49,17 km², y una población de 602 habitantes (INE 2007).

*Densidá 12,24 hab./km²

* Xentiliciu: Alaraceños/as.

El so códigu postal ye'l 37312 

## Historia

Trátase d'un nucleu d'orixe árabe "Al – Haraz".
Reconquistada dende'l sieglu X y repoblada por xentes veníes del Reinu de Lleón, toa esta fastera qu'inclúi mesmo'l norte de la provincia de Cáceres, foi señoríu de los Duques d'Alba.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cazurra

**Cazurra** ye un conceyu asitiáu a 10 quilómetros de la ciudá de Zamora (Castiella y Lleón, España). Trátase d'un pequeñu conceyu na comarca de la Tierra del Vino.

Los sos principales monumentos son la ilesia parroquial de San Martín de Tours, de los sieglos XVII y XVIII, qu'abelluga nel so interior una talla gótica conocida como El Cristu El Sardonal.

Na población moraron nos siglos XVIII y XIX los condes de Casa Trejo, conocidos nel pueblu como condes de Cazurra.

Celebra les sos fiestes na primer selmana d'agostu (la "Selmana Cultural") ya en payares, n'honor al patrón San Martín de Tours.

## Referencies

## Enllaces esternos