Simbolismu

El **simbolismu** foi unu de los movimientos lliterarios más importantes de finales del sieglu XIX, aniciáu en Francia y en Bélxica. Nun manifiestu lliterariu publicáu en 1886, Jean Moréas definió esti nuevu estilu como «*enemigu de la enseñanza, la declamación, la falsa sensibilidá y la descripción oxetiva"». *Pa los simbolistes, el mundu ye un misteriu por descifrar, y el poeta debe pa ello trazar les correspondencies ocultes que xunen los oxetos sensibles *(por casu, [[Rimbaud]] establez una correspondencia ente les vocales y los colores nel so sonetu *Vocales*). Pa ello ye esencial l'usu de la [[Sinestesia (arte)|sinestesia]].

El movimientu tien los sos oríxenes en *Les flores del mal*, llibru emblema de [[Charles Baudelaire]]. L'escritor [[Edgar Allan Poe]], a quien Baudelaire apreciaba en gran midida, influyó tamién decisivamente nel movimientu, apurriéndo-y la mayoría d'imáxenes y [[tropu (retórica)|figures lliteraries]] qu'utilizaría. La [[estética]] del simbolismu foi desenvuelta por [[Stéphane Mallarmé]] y [[Paul Verlaine]] na década de 1870. Pa 1880, el movimientu atraxera toa una xeneración de nuevos escritores cansaos de los movimientos realistes.

== Evolución ==
=== Orixe y precursores ===

El simbolismu foi nos sos empiezos una reacción lliteraria contra'l [[naturalismu]] y el [[Realismu lliterariu|realismu]], movimientos anti-idealistes qu'aponderaben la realidá cotidiana y allugar percima del ideal. Estos movimientos provocaron un fuerte refugu na mocedá parisina, llevándolos a aponderar la [[espiritualidá]], la [[imaxinación]] y los suaños. El primer escritor en reaccionar foi'l poeta francés [[Charles Baudelaire]], güei consideráu padre de la llírica moderna y puntu de partida de movimientos como'l [[Parnasianismo]], el [[Decadentismo]], el [[Modernismu (lliteratura n'español)|modernismu]] y el simbolismu. Les sos obres, ente les que destaquen *Les flores del mal*, *Los pequeños poemes en prosa* y *Los paraísos artificiales*, fueron tan renovadores que dalgunes d'elles fueron prohibíes por considerar se escures ya inmorales, al retratar ensin papes na boca l'usu de [[drogues]], la [[sexualidá]] y el [[satanismu]]. El primer movimientu descendiente d'esta ideoloxía [[Postromanticismo|postromántica]] sería'l [[parnasianismo]].

Los simbolistes fueron dixebrándose del parnasianismo porque nun compartíen la devoción d'este pol versu perfectu. El Simbolismu inclinábase más bien escontra'l [[hermetismu]], desenvolviendo un modelu de versificación más llibre y refalgando la claridá y oxetividá del [[parnasianismo]]. Sicasí, delles carauterístiques parnasianas fueron acoyíes, como'l so gustu polos xuegos de pallabres, la musicalidá nos versos y, más que nada, el lema de [[Théophile Gautier]] del *arte pol arte*. Los movimientos quedaron dafechu separaos cuando [[Arthur Rimbaud]] y [[Círculu de los poetes Zúticos|otros poetes]] moflar del estilu perfeccionista parnasiano, publicando delles parodies sobre la manera d'escribir de les sos más prominentes figures.

=== La llegada de los *poetes malditos* ===
Otros dos precursores del simbolismu fueron los franceses [[Arthur Rimbaud]] y [[Paul Verlaine]]. Estos dos poetes, que pa esa dómina teníen una azarosa rellación amorosa, fueron decisivos pal arranque del movimientu. Rimbaud, que cuntaba con 17 años, foi'l más influyente, al buscar lo que llamó'l so *alquimia del verbu* na cual trataba de convertise en vidente per mediu del *desigua de tolos sentíos*. Con esta sida pasó a sumise, xunto a Verlaine, en toa una fola d'escesos. Vagabundeaba día y nueche peles cais de [[París]] para depués presentase nes xuntes lliteraries cola ropa puerco o n'estáu etílicu, fechos que rápido-y dieron mala fama y el nomatu de *enfant terrible*. Les sos obres más representatives fueron *Una temporada nel infiernu* y *Llumes*.

Tocantes a Verlaine, el so llibru de crítica lliteraria *Los poetes malditos* convertir nel más influyente escritu dientro del Simbolismu hasta esa dómina, amosando la verdadera esencia del movimientu. Nél esponíen ensayos sobre [[Tristan Corbière]], [[Arthur Rimbaud]], [[Stéphane Mallarmé]], [[Marceline Enchas-Valmore]], [[Villiers de L'Isle-Adam]], y "Probe Lelian" (anagrama del propiu Verlaine), poetes que Verlaine bautizó como *malditos*.

Verlaine espunxo que dientro del so individual y única forma, el xeniu de cada unu d'ellos fuera tamién la so maldición, alloñar del restu de persones y llevándolos d'esta forma a abrazar el [[hermetismu]] y la idiosincrasia como formes d'escritura. Tamién fueron retrataos como desiguales al respective de la sociedá, al llevar vides tráxiques y apurrise con frecuencia a enclinos autodestructivas; tou esto de resultes de los sos dones lliterarios. El conceutu de Verlaine del *poeta malditu* foi en parte tomáu del poema de [[Baudelaire]] llamáu *Bendición*, qu'abre'l so llibru [[Les flores del mal]].

Dempués d'esto, [[Paul Verlaine]] pasó a convertise nel líder del [[decadentismo]] (movimientu lliterariu hermanu del Simbolismu) y [[Stéphane Mallarmé]] (1842–1898) pasó a ser la figura más representativa del Simbolismu, cuantimás dempués de publicar el so llibru *Una tirada de dados enxamás va abolir l'azar*, creando un llinguaxe herméticu cercanu al antiguu [[culteranismu]] español y a la sintaxis del inglés y axuntando selmana a selmana a decenes de siguidores del movimientu na so casa.

== Movimientu ==


=== Definición y estilu ===
La poesía simbolista busca vistir a la idea d'una forma sensible, tien intenciones [[metafísica|metafísiques]], amás intenta utilizar el llinguaxe lliterariu como preséu [[Desenvolvimientu cognitivu|cognoscitivu]], polo cual atópase trescalada de [[misteriu]] y [[misticismu]]. Foi consideráu nel so tiempu por dalgunos como'l llau escuru del [[Romanticismu]]. En cuanto al estilu, basaben los sos esfuercios n'atopar una musicalidá perfecta nes sos [[Rima (poesía)|rimas]], dexando a un segundu planu la guapura del [[versu]]. Intentaben atopar lo que [[Charles Baudelaire]] denominó la teoría de les «[[Charles Baudelaire#Les flores del mal|correspondencies]]», les secretes afinidaes ente'l [[mundu sensible]] y el mundu espiritual. Pa ello utilizaben determinaos mecanismos estéticos, como la [[sinestesia]].

=== El manifiestu simbolista ===
Los simbolistes creíen que l'arte tenía d'apuntar a prindar les verdaes más absolutes, que solo podíen ser llograes por métodos indireutos y ambiguos. D'esta forma, escribieron con un estilu altamente metafóricu y suxestivu. El manifiestu simbolista, publicáu por [[Jean Moréas]], definía al Simbolismu como *enemigu de la enseñanza, la declamación, la falsa sensibilidá, la descripción oxetiva* y señalaba que *el so oxetivu nun ta en sí mesmu, sinón n'espresar l'Ideal*:
là des apparences sensibles destinées à représenter leurs affinités ésotériques avec des Idées primordiales."*

:(*Nesti arte, les escenes de la naturaleza, les aiciones de los seres humanos y tol restu de fenómenos esistentes nun van ser nomaos pa espresase a sigo mesmos; van ser más bien plataformes sensibles destinaes a amosar les sos afinidaes esotériques colos Ideales primordiales.*)

### Prosa y teatru simbolista
En contraste cola importancia que tuvo na poesía, el Simbolismu tuvo una repercusión menor na narrativa y el teatru. Aun así apaecieron noveles como *[[Al aviesu]]*, de Joris-Karl Huysmans, qu'esploraba diverses temes rellacionaes cola estética simbolista. Esta novela, na que casi nun esiste trama, espón los gustos decadentes del recluyíu y rebalbu conde Des Esseintes. Oscar Wilde asonsañó esta novela en numberosos pasaxes de la so obra *[[La semeya de Dorian Gray]]*. Otra obra importante en prosa simbolista ye *[[Cuentos crueles]]* de Villiers de L'Isle-Adam.

En cuanto al teatru, l'énfasis na vida de suaños y fantasíes que promovían los simbolistes fixo difícil la so completa aceptación per parte de críticos y corrientes contemporánees. Sicasí la obra *[[Axël]]*, tamién de Villiers de L'Isle-Adam, foi definitivamente la obra teatral más influyida pol Simbolismu. Na obra, dempués d'un conflictu inicial, un príncipe y una princesa namórense y pasen hores faciendo maraviyosos planes pal futuru. Pero depués, al aceptar que la vida enxamás podría cumplir diches ilusiones y mires, dambos suicídense. Otra obra teatral con gran carga simbolista ye la traxedia Salomé d'Oscar Wilde.

### Poetes más representativos
* Charles Baudelaire (1821-1867)
* Conde de Lautréamont (1846-1870)
* Stéphane Mallarmé (1842-1898)
* Jean Moréas (1856-1910)
* Germain Nouveau (1851-1920)
* Arthur Rimbaud (1854-1891)
* Albert Samain (1858-1900)
* Paul Valéry (1871-1945)
* Paul Verlaine (1844-1896)
* Villiers de L'Isle-Adam (1838-1889)

### Influencia na lliteratura hispana
El simbolismu lliterariu hispanu, con dellos importantes antecedentes peninsulares como Gustavo Adolfo Bécquer y Salvador Rueda, se subsumió nun movimientu más xeneral conocíu como Modernismu, qu'empezó en Hispanoamérica.

Atópase Simbolismu yá nos cubanos Julián del Casal y José Martí, nel colombianu José Asunción Silva, nel mexicanu Manuel Gutiérrez Nájera y otros autores posrománticos americanos como l'arxentín Leopoldo Lugones,l'uruguayu Julio Herrera y Reissig, Ricardo Jaimes Freyre, Amado Nervo, Salvador Díaz Mirón, Guillermo Valencia, o'l peruanu, José María Eguren; el nicaragüense Rubén Darío, gran introductor del Modernismu n'España, asimilar y espublizó.

N'España cultivar Antonio y Manuel Machado, Juan Ramón Jiménez, Francisco Villaespesa y Ramón Pérez de Ayala ente los más importantes.

## El simbolismu n'otres artes
Paralelamente a la esmolición del impresionismu pola pintura al campu contra l'academicismu oficial y a los intentos de construcción científica de la pintura pol llamáu puntillismo, desenvuélvese una nueva concepción sobre la función y oxetu de la pintura. Los simbolistes —que los sos precedentes atópase en William Blake, los nazarenos y los prerrafaelitas— defenden una pintura de conteníu poético.

El movimientu simbolista reacciona contra los valores del materialismu y del pragmatismu de la sociedá industrial, reivindicando la busca interior y la verdá universal y pallo sírvense de los suaños que gracies a Freud yá nun conciben namái como imáxenes irreales, sinón como un mediu d'espresión de la realidá.

El Simbolismu nun pudo desenvolvese por aciu un estilu unitariu; por eso, faise bien difícil definilo de forma xeneral. Ye más bien un conglomeráu d'alcuentros pictóricos individuales.

Precisó dende un principiu d'un idioma pictóricu abstractivo. Arriendes d'ello, los pintores fixeron usu d'un vocabulariu de formes llinial y ornamental y de una composición del cuadru antinaturalista. Son especialmente estos elementos abstractivos y acentuaos na linealidad, según les rellaciones composicionales inmanentes al cuadru, los que faen del Simbolismu'l precursor del tan cercanu Modernismu. En Gustave Moreau esiste una visión particular sobre la guapura, l'amor y la muerte. Pierre Puvis de Chavannes paez perpetuar la claridá y el rigor compositivo del clasicismu combináu con colores planos y escamplaes. Les sos obres paecen vacíes de movimientu y de lluz. Odilon Redon guía los sos esfuercios escontra la representación d'idees, de tal manera que la so obra averar a lo que más tarde va ser la estética surrealista.

El Simbolismu ye un enclín que supera nacionalidaes, llendes cronolóxiques y estilos personales. Pa complicar más la cuestión, el Simbolismu va derivar nuna aplicación bello y cotidiano de fonda raigón nel arte europeo de fines del sieglu XIX y principios del XX: el Art Nouveau. El Simbolismu pretende restaurar significáu al arte, qu'había quedáu desprovistu d'ésti cola revolución impresionista. Ente que otros neoimpresionistes inclinar por cañes científiques o polítiques, el Simbolismu decantar escontra una espiritualidá frecuentemente cercana a posiciones relixoses y místiques. La fantasía, la intimidá, la suxetividá aponderada sustitúin la pretenciosa oxetividá d'impresionistes y neo-impresionistes. Siguen cola intención romántica d'espresar al traviés del color, y nun quedase solamente na interpretación. Ende atopamos el nexu d'unión col restu de neo-impresionistes, yá que les teoríes del color local y los efeutos derivaos de les yuxtaposiciones de primarios, complementarios, etc., resultarán-yos bien útiles a la de componer les sos imáxenes, bien emotives, como na casi violenta visión de la pasión amorosa que Klimt ufierta na so Dánae.

Los simbolistes atoparon un sofitu paralelu nos escritores: Charles Baudelaire, Jean Moréas, en contra del naturalismu descarnáu de Zola. Tocantes a la escultura, Rodin foi'l más cercanu a los sos planteamientos, y magar tou, íntimamente amestáu a los presupuestos del gran escultor impresionista Edgar Degas. Bien cercana a los planteamientos del Simbolismu, en que'l so senu inscribir, asítiase la Escuela de Pont-Aven, una de les primeres en definise como tal. Pont-Aven ye una pequeña llocalidá rural de la Bretaña francesa, a onde dirixóse en 1886 un grupu de pintores neo-impresionistes. El primeru de toos foi Émile Bernard, que trataba de recuperar la integridá de lo rústico, de lo arcaico, nuna rexón totalmente ayena a les meyores de la vida moderna. Bernard cultivó un estilu bien personal de colores planos, perfectamente delimitados en contornes silueteados.

### La escultura simbolista
El Simbolismu tien una estética académica, y empréstase más a les realizaciones escultóriques de vanguardia. Xunto con Rodin destaquen Aristide Maillol (1861–1944), que ye'l gran maestru de la escultura simbolista. *La nueche, Islla de Francia, Flores na pradería, Venus, Flora, El ríu*. Tamién destaquen Adolf von Hildebrand, *Estatua ecuestre del príncipe rexente*, Medardo Rosso, *Neñu enfermu, Cabeza de neñu, Emile-Antoine Bourdelle, Hércules arqueru*.

### Pintura simbolista
Nel ámbitu de la pintura, el simbolismu atopa esponentes como Gustave Moreau (francés que naz en 1826 y muerre en 1898). Les sos pintures más destacaes son "Xúpiter y Semele", "Europa y el toru" y "los unicornios". Tamién ta l'artista Odilon Redon, otru francés que naz en 1840 y fina en 1915. Como obres importantes, hai que destacar "El carru de Apolo", "Druida" y "vieyu aláu con llarga barba". Hai que destacar tamién a "Los Nabis", un grupu de trés artistes que son Félix Valloton (suizu, 1865-1925) (obra: "La pelota"), Pierre Bonnard (francés, 1867-1947) (obra: "Muyeres nel xardín") y Edouard Vuillard (francés 1868-1940) (obres: "Xardinos públicos" y "Los dos escolares") y finalmente con Néstor Martín-Fernández de la Torre sume'l simbolismu tres la so muerte, una y bones él representar siempres en toles sos pintures.

### Simbolismu pictóricu
Pictóricamente les carauterístiques más relevantes son les siguientes:

* Color: dacuando utilizábense colores fuertes pa resaltar el sentíu oníricu de lo sobrenatural. De la mesma l'usu de colores pasteles, per parte de dellos artistes, xunto cola difuminación del color, escorría'l mesmu oxetivu.

* Temática: Pervive un interés polo suxetivo, lo irracional, al igual que nel romanticismu. Nun se queden na mera apariencia física del oxetu sinón qu'al traviés d'él llega a lo sobrenatural, lo cual va xuníu a un especial interés pola relixón. Los pintores y poetes yá nun pretenden afigurar el mundu esterior sinón el de los sos suaños y fantasíes per mediu de l'alusión del símbolu. La pintura propónse como mediu d'espresión del estáu d'ánimu, de les emociones y de les idees del individuu, al traviés del símbolu o de la idea.
Una de les novedaes más importantes, a nivel temáticu, ye'l de la muyer fatal. Surde la unión ente'l Eros y el Thanatos y nello subyace una nueva rellación ente sexos.

A la pintura definir con conceutos como ideista (d'idees), simbolista, sintética, suxetiva y decorativa.

* Téuniques: Lo que xune a los artistes ye'l deséu de crear una pintura ensin supeditar a la realidá, n'oposición al realismu, y onde cada símbolu tien una concreción propia na aportación suxetiva del espectador y del pintor. Nun hai una llectura única, sinón que cada obra puede unviar coses distintes a cada individuu. La so orixinalidá, pos, nun finca na téunica, sinón nel conteníu.

Los simbolistes españoles tuvieron fuertemente influyíos pol arte de los precursores, ente los que destaquen Gustave Moreau, Pierre Puvis de Chavannes, Arnold Böcklin, Edward Burne-Jones y Robert Bresdin.

Munchos decantáronse solamente col auténticu esponente del Simbolismu. Odilon Redon, que cultivó un estilu de colores puros y una temática falambaldre, buscaba una síntesis ente'l suañu y la vida. Sicasí, yá se manifestaren estes idees nel Gauguin de la Escuela de Pont-Aven y nos sos siguidores.

Darréu, los Nabis, segunda xeneración simbolista, aspiraron a traducir estes idees en forma de vida y n'actives reformes. Al contrariu que l'impresionismu, escuela concreta y alcontrada básicamente en Francia, el Simbolismu foi un gran movimientu que tamién s'estendió a España. Espublizar a partir de 1890, y adoptó distintes interpretaciones. En Cataluña destácase la obra de Juan Brull, Adrià Gual y del Santiago Rusiñol de mediaos de los años de 1890. Nel senu del Simbolismu tomó tamién cuerpu un enclín qu'acentuaba ciertos trazos de los sos figuraciones, lo que desequilibraba la representación objetivista de les coses nun sentíu fuertemente espresivu.

En Bélxica cabo señalar la obra de Jean Delville, Fernand Khnopff y Degouve de Nuncques, na llinia del cultu a lo misterioso. Esti enclín, que tien un precursor claru nel belga Félicien Rops, ta representada por Jan Toorop, una de les figures clave, xunto a Klimt, del Simbolismu pictóricu.

N'Italia, otra manera, el Simbolismu tuvo una fuerte base de minuciosu realismu na obra de Gaetano Previati, Giovanni Segantini y Pellizza da Volpedo.

Tamién n'Alemaña l'arte simbolista carauterizar por una téunica bien realista, pero con una temática idealista; destaca equí Ferdinand Hodler (Suizu).

Nos países escandinavos carauterizar por una visión austera y una acusada espresión de la soledá, con artistes como V. Hammershoi, Harald Sohlberg, Thorárinn B. Thorláksson y Magnus Enckell. La esceición sería'l fines Akseli Gallen-Kallela, inclináu escontra la mitoloxía.

El simbolismu tuvo una marcada influencia en movimientos posteriores, como'l Art nouveau o'l surrealismu.

#### Los representantes
* Gustave Moreau (1826–1898): gran dibuxante y de gran virtuosismu téunicu. Ye un narrador de suaños y estrañes visiones. La so fonte d'inspiración principal ye la mitoloxía.
* Gustav Klimt (1862–1918): ensin dulda unu de los más importantes representantes del Simbolismu, de que les sos obres poder destacar *El besu*, *[[Frisu de Beethoven|El frisu de Beethoven]]*, *Palas Atenea*, *Judith I*, *Los trés edaes de la muyer*, *Nuda Veritas* y *Dánae*. La mayoría de los sos cuadros tán cargaos d'un sentíu llíricu-decorativu y retraten a muyeres fatales, nueves, pelirroxes y sensuales.
* Odilon Redon (1840–1916) ye'l más puru de los simbolistes. Representa lo máxico, lo visionario y lo fabuloso. *El suañu*, *La Esfinxe*, *La nacencia de Venus*, *Les flores del mal*, *Muyer y flores*.
* Pierre Puvis Chavannes (1824–1898) ye'l más idealista del grupu. Utiliza tintes planes, subordinaes a un bon dibuxu. *El probe pescador*, *Monte sagráu*, *Muses inspiradores*.
* Carlos Schwabe ye un pintor de gran imaxinación p'afigurar imáxenes oníriques. Ye precursor del modernismu. *Spleen ya ideal*, *La boda del poeta y la musa*.
* Leon Spilliaert: *La travesía*.
* Edward Robert Hughes: *Un idiliu de suañu*.
* Herbert James Draper: *Llamentu de Ícaro*.
* Franz von Stuck: *El pecáu*.
* Karl Wilhelm Diefenbach (1851–1913): Un simbolista qu'atopó'l llugar perfectu de la so utopía en Capri.
* Néstor Martín-Fernández de la Torre: Consideráu'l postreru simbolista, con él morrió'l simbolismu.

#### La escuela de Pont-Aven

Dende 1873 la villa de Pont-Aven ye frecuentada polos alumnos de la Escuela de Belles Artes de París. En 1886 llega Gauguín y en 1888 instálase un grupu de pintores dispuestos a siguir les sos enseñances al marxe de l'Academia. Participen na esposición del Café Volpini en 1889. Esi mesmu añu, Gauguín cola para Tahití y el grupu esmorezse.

Les sos obres carauterizar pol usu llibre del color —pueden pintar la yerba colorao si asina lu sienten—, que s'aplica en grandes manches y con tintes planes. Utilicen el cloisonismo. La resultancia ye una obra altamente decorativa. Nesta forma de pintar influyó enforma la conocencia del arte primitivo y les estampes xaponeses. Esiste una voluntá de sintetizar les formes. Son una síntesis ente l'estilu impresionista y el simbolista polo que pueden ser consideraos simbolistes, pol so espíritu.

Ente los pintores más destacaos de Pont-Aven tán Emile Bernard: *Bretones baillando na pradería*, Charles Laval: *Autorretratu*, Meijer de Haan: *Bretones texendo cáñamu*, Paul Sérusier: *Naturaleza muerta con escalera*, Claude-Emile Schuffenecker: *Los cantiles de Concarneau*, Cuno Amiet, Louis Anquetin y Roderic O'Connor.

#### Los nabis

Los nabis son siguidores de les idees estétiques de la escuela de Pont-Aven, pero nun pertenecen a l'Academia, o son desertores. Nabis significa profetes, n'hebréu. Intentaron que l'Impresionismu averar al Simbolismu, polo que se-yos puede considerar simbolistes. La so concepción estética ye fundamentalmente decorativa, polo que lo que s'afigura nel cuadru ye un xuegu de sensaciones, más qu'una construcción intelectual.

Utilicen colores planos, con un gran sentíu estéticu. Tienen una llibertá absoluta a la d'utilizar el color y les composiciones. Usaron tou tipu de materiales nos sos cuadros, pintura, cola, cartón, etc., pa estremar testures, pero ensin llegar al colax. Proyeutaron vidreres y usaron litografíes y grabaos pa espresase.

Decoraron teatros, portaes de llibros, revistes y cualquier cosa que-yos solicitaren, trabayando por encargu. Esto implicó, per un sitiu que les sos obres fueren llargamente conocíes y por otru que nun fueren úniques, sinón que s'imprimíen y repitíen, dando a la obra d'arte una nueva dimensión. La obra d'arte dexa de ser única, a pesar d'ello nun crearon escuela.

Ente los nabis destaquen pintores como Pierre Bonnard: *Semeya de Nathanson y la señora Bonnard*, Edouard Vuillard: *Autorretratu*, Maurice Denis: *Paisaxe con árboles verdes*, Félix Vallotton: *La llectora*, Ker Xavier Roussel: *Montones xunto al mar*, Henri-Gabriel Ibels, y Paul Ranson. Tamién pueden considerase nabís los trés grandes simbolistes, Gustave Moreau, Odilon Redon y Chavannes.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Arte del sieglu XIX: Simbolismu
* El Simbolismu en poques pallabres