Llingua exipciana tardiega

La **llingua exipcia tardía**, **exipciu tardíu** o **neoexipciu** ye la fase de les llingües exipcies que foi escrita dende la dómina del Imperiu Nuevu a alredor del 1350&nbsp;e.&nbsp;C. nel Periodu d'Amarna. Los testos escritos íntegramente n'exipciu tardíu daten del periodu ramésida y darréu. L'exipciu tardíu asocedió, pero nun sustituyó totalmente, al exipciu mediu como llingua lliteraria.

## Lliteratura n'exipciu tardíu

L'exipciu tardíu ta representáu por un gran cuerpu de lliteratura relixosa y secular, qu'inclúi exemplos como la *[[Historia de Unamón]]*, los poemes d'amor de los papiros Chester Beatty I o les *[[Enseñances de Ani]]*. Les *[[sebayt]]s* o "enseñances" convertir nun xéneru lliterariu popular mientres l'Imperiu Nuevu, en forma de conseyos sobre'l comportamientu apropiáu en cada circunstancia. Foi tamién la llingua de l'alministración ramésida.

## Diferencies ente exipciu mediu y tardíu
L'exipciu tardíu nun ye dafechu distintu al exipciu mediu, una y bones munchos de los "clasicismos" apaecen en documentos históricos y lliterarios nesta fase. Sicasí, la diferencia ente l'exipciu mediu y el tardíu ye mayor que la qu'esiste ente l'exipciu mediu y l'antiguu: 
* De ser una llingua sintética pasó a ser analítica. La so rellación foi descrita como similar a la esistente ente'l llatín y l'italianu.
* L'exipciu tardíu escritu tuvo, aparentemente, meyor representación que l'exipciu mediu de la llingua falada nel Imperiu Nuevu y más allá. Les consonantes débiles *3, w, j* según la terminación femenina *.t* fueron cayendo cada vez más, aparentemente porque dexaron de ser pronunciaes.
* Los pronomes demostrativos p3 (masc.), t3 (fem.), and n3 (pl.) fueron utilizaos como artículos definíos.
* L'antigua forma sḏm.n=f (escuchó) del verbu foi sustituyíu por sḏm=f, que tenía tanto aspeutos prospectivos (va escuchar) como perfectivos (escuchó). El tiempu pasáu tamién se formaba col verbu auxiliar jr (faer), como en jr=f saHa=f (acusólu).
* Los axetivos como atributos de nomes son de cutiu sustituyíos polos nomes.

## Evolución mientres el primer mileniu antes de Cristu
La ortografía de los xeroglíficos produció una enorme espansión nel so inventariu grafémico ente los periodos Dinásticu Tardíu y Ptolemaicu.

L'exipciu mediu tuvo una renacencia dempués del Tercer Periodu Entemediu, cuando foi utilizáu de cutiu en testos xeroglíficos y hieráticos en llugar del exipciu tardíu.

## Referencies

### Bibliografía
* Kathryn A. Bard, *Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt*, Routledge. 1999, ISBN 0-415-18589-0.
* Martin Haspelmath, *Language Typology and Language Universals: An International Handbook*, Walter de Gruyter. 2001, ISBN 3-11-017154-6.
* Antonio Loprieno, *Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction*, Cambridge University Press. 1995, ISBN 0-521-44849-2.
* Anastasios-Phoivos Christidēs, Maria Arapopoulou, Maria Chritē, *A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity*, Cambridge University Press. 2007, ISBN 0-521-83307-8.
* Eric M. Meyers, *The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East*. 1997.
### Gramátiques del exipciu tardíu
* J. Cerny, S. Israelit-Groll, C. Eyre, *A Late Egyptian Grammar*, 4ª edición actualizada. Biblical Institute, Roma, 1984.
* Paul J. Frandsen. *An outline of the Late Egyptian Verbal System*, Copenhague. 1974.
### Enllaces esternos
* Late Egyptian FlashCards. Consultáu'l 29 de xunu de 2012.

## Ver tamién
* Llingües exipcies