open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alavivu

**Alavivu** (sieglu IV-376) foi un caudiellu tervinxu mientres la entrada del so pueblu nel Imperiu romanuImperiu Romanu.

Cola invasión de los hunos, y la derrota del xuez tervinxu Atanaricu en 376, la mayoría de los tervinxos desertaron d'Atanaricu y empobinaos por Fritixernu y Alavivu foron almitíos pol emperador Valente nel Imperiu, darréu que Fritixernu fuera sofitáu por Valente en llucha escontra Atanaricu. Envalórase que cruciaron el Danubiu unos 200 000 visigodos, y Alavivu ye mentáu como'l líder de los tervinxos per delantre de Fritixernu, posiblemente porque tendría la más alta posición aristocrática.

La migración del pueblu tervinxu perpasó la capacidá alministrativa romana, y aprovechando esta situación forzaron la entrada grupos de greutungos fuxendo de los hunos: los de Farnobiu, y los de la confederación greutunga de los *duces* Alatéu y Safrax.

Cuando los tervinxos aportaron a Marcianópolis, hebo un conflictu que xeneró la Guerra Gótica (376–382). Alavivo ye mentáu per cabera vegada nesti momentu, y Fritixernu pasó a liderar a los tervinxos.

## Ver tamién
* Llista de reis visigodos

## Referencies
Godexisiliu

**Godexisiliu**  foi rei de los vándalos asdingos. Baxo'l so mandu, los vándalos, emburriaos pola avance de los hunos, abandonaron Panonia alredor del añu 400. Morrió'l 31 d'avientu de 406 en Tréveris, mientres la batalla na que vándalos, suevos y alanos ganaron a los francos ripuarios, defensores de la frontera del Rin en sustitución de les tropes romanes movilizaes a Italia.

A Godexisiliu asocediólu'l mayor de los sos fíos vivos, Gundericu, nacíu del matrimoniu de Godexisiliu con una noble d'orixe vándalu llamada *Flora*, que llevó al so pueblu al traviés de la Galia y, darréu, hasta Hispania. Otru fíu de so, Xensericu, teníu con una sierva, asocedió a Gundericu l'añu 428 y reinó mientres 49 años, estableciendo un poderosu Reinu vándalu nel norte d'ÁfricaÁfrica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xandros

**Xandros** (o más exautamente **Xandros Complete Linux Desktop Solution**) ye una distribución Linux canadiense comercial basada en Corel Linux (que **Xandros mercó** en 2001) ya inspirada en GNU/Linux Debian enfocada en crear una solución d'escritoriu que combina lo meyor de les teunoloxíes de códigu abiertu con una atención corporativa escontra'l soporte y usabilidá, según compatibilidá con software de Microsoft Windows.

Gracies a CrossOver Office, Xandros puede executar una gran gama de programes diseñaos pa Windows, siendo compatible con Internet Explorer 6, Office XP, Adobe Photoshop CS2 ente otros programes.
Per otru llau y por cuenta de la inclusión de Samba ye capaz d'integrase perfechamente con #red Windows.

Inclúi OpenOffice.org 2.xx, Firefox y variaes aplicaciones. Per aciu'l sistema de descargues Xandros Networks, ye posible instalar aplicaciones como k3b, Gambes, Scribus, Inkscape, Synaptic, etc. tantu de los mesmos repositorios de Xandros como de Debian. Pa evitar la corrupción del sistema y del so particular KDE, ye conveniente realizar el llamáu "pinning" una vegada instaláu enantes d'ampliar los repositorios a otros distintos a los de Xandros. Anque l'escritoriu vien n'idioma inglés, ye posible la so conversión al español per aciu la descarga del paquete kde-i18n-es.

La redolada ye bien amigable pa los usuarios avezaos a Windows. Por exemplu, les unidaes de discu duru, de CD o DVD (C:, D:, E:, etc.) siguen identificándose de la mesma manera qu'en Windows, entá cuando pueden tratar tamién como en Linux (hda, hdb, etc). Tien un potente Alministrador de Ficheros dende'l que, con solo abasnar los ficheros al quemador, pueden crease CD o DVD a gustu.

La instalación configura automáticamente'l hardware. Neto qu'asocede n'otres distribuciones Linux, si existe dalguna instalación previa de Windows #respetar y al arrincar dexa escoyer el sistema operativu. Nel Centru de Control de Xandros (una utilidá propia) puede establecese un arranque predeterminado yá seya Windows, Xandros o cualesquier otru.

Con Xandros pueden lleese y escribir les particiones de Windows con sistemes de ficheros FAT, FAT32 o NTFS, amás de los mesmos de Linux. Ye dafechu compatible con redes so Windows.

En 2007 Xandros mercó Scalix y en xunetu de 2008 adquirió Linspire.

En xunu de 2007 robló un alcuerdu de collaboración con Microsoft

El Subportátil Asus Eee PC comercialízase con una distribución Linux de Xandros.

## Ediciones del sistema operativu
Hai delles ediciones: Home, **Home** Premium, **Professional** y trial (operativa mientres 30 díes en versión Desktop)

## Referencies
Cambrianu

El **Cambrianu** ye una división de la escala temporal xeolóxica. Ye'l primeru de los seis periodos o series de la Era Paleozoica, Denomada tamién Era Primaria; empezó hai 541,0 ± 1,0 millones d'años, a la fin del Eón Proterozoicu y terminó hai unos 485,4 ± 1,9 millones d'años, pa dar pasu al Ordovícicu. El Cambrianu constitúi una de les grandes divisiones de la xeoloxía histórica (la rama de la xeoloxía qu'estudia les tresformaciones esperimentaes pola TierraTierra dende la so formación). Clásicamente considerárase que'l Cambrianu tomaba dende hai 570 millones d'años hasta 500 millones d'años.

Esti periodu recibe la so denominación del nome *Cambria* que de la mesma ye la forma llatinizada de *Cymru*, términu col que los galeses refiérense al so país, Gales. Foi precisamente en Gales au s'identificaron los primeros restos xeolóxicos del Cambrianu.

Nesti periodu produzse una esplosión de vida, y per primer vegada nel rexistru fósil estrémense organismos pluricelulares más complexos que les esponxes o les aguamales. Ente les criatures del periodu cúntense, por exemplu, les algues verdes de tipu *Volvox*, d'apenes unos milímetros de diámetru, o tamién los trilobites, un famosu grupu d'artrópodos que sobrevivió a dos estinciones. Mentanto'l Cambrianu, surden de sópitu unos cincuenta grandes grupos d'organismos (filos), en munchos casos ensin qu'esistan precursores evidentes (Gould, 1989). Esti sópitu surdimientu de vida recibe'l nome d*'esplosión cambriana*. Trés grandes eventos marcaron la llende Neoproterozoicu-Cambrianu:

* Posible estinción de la Fauna d'Ediacara
* Medría na bioturbación de los sedimentos
* Biomineralización xeneralizada ente los invertebraos

## Subdivisiones
La Comisión Internacional d'Estratigrafía (ICS) reconoz cuatro époques/series y 10 edaes/pisos del Cambrianu, distribuyíos n'orde estratigráficu, de los más recién a los más antiguos como sigue:

## Referencies
Astérix chez les Belges

***Astérix chez les Belges*** ("Astérix na tierra los belgues") ye la historieta llarga nᵘ 24 de la serie *[[Astérix el Galu]]*, obra de René Goscinny y Albert Uderzo. Editólu Dargaud en Francia y Hachette n'España. Foi l'últimu álbum de la serie nel qu'intervieno Goscinny, porque morrió mientres la so ellaboración.

## Argumentu
Aliéndase una sospechosa tranquilidá na aldea gala, toa ella debida a que los romanos van a la Galia, tres una campaña en Bélxica, ¡a folgar! Poro, l'arguyosu xefe **Abraracúrcix** engaféntase, sobremanera dempués d'escuchar que, según Xuliu César, los belgues, son los más valientes de tolos pueblos galos. Por esti motivu decide partir pa Bélxica, magar que **Panorámix** y **Astérix** encamiénten-y que nun lo faiga. Con cuenta de prevenir cualquier incidente, Astérix xunto con **Obélix**, decide acompañalu.
Al llegar a Bélxica, conocen, ente otros, a **Gueusealámbix** y a **Vancomolóquix**, principales xefes d'una aldea belga. En comiendo con ellos, deciden entamar un concursu nel que va demostrase qué pueblu ye'l más fuerte estrozando campamentos romanos y pretendiendo, amás, que **Xuliu César** arbitre esi concursu.
 

### Alusiones
A lo llargo del llibru pueden atopase numberoses referencies a los tópicos belgues, apaecen los detectives *Dupond* y *Dupont*, del cómic belga *[[Tintín]]*, afáense fragmentos d'obres de Victor Hugo y hasta se dediquen delles viñetes al Manneken Pis de Bruxeles. A la fin, la escena de la llacuada ye un homenaxe a un célebre cuadru de Pieter Brueghel el Vieyu.

René Goscinny morrió mentanto la producción d'esti álbum. Como homenaxe, Uderzo dibuxó lluvia nel cómic hasta'l final del álbum, lo que sirve pa marcar el momentu nel que Goscinny morrió. Tamién sirve como asonsaña del clima de Bélxica.

Hai inclusive una mención implícita al cantante belga Jacques Brel. Cuando los personaxes van percorriendo'l país, Abraracúrcix fai un comentariu sobre'l paisaxe. El xefe belga respuende: «*Dans ce plat pays qui est le mien, nous n'avons que das oppidums pour uniques montagnes*» («nesta tierra llana que ye la de mio, nun tenemos sinón los oppidum por únicos montes»); referencia al cantar Le Plat Pays nel que Brel diz: avec das cathédrales pour uniques montagnes... le* Plat Pays*, qui est le mien.

## Ver tamién
* Waterzooi - Una especialidá culinaria mentada nel comic.

## Referencies

## Enllaces esternos
Astérix en Corse

***Astérix en Corse*** ("Astérix en Córcega") ye la historieta nᵘ 20 de la serie *[[Astérix el Galu]]*.

Los autores, el guionista René Goscinny y el dibuxante Albert Uderzo, viaxaron a Córcega pa documentase, preparación que tuvieron xuntos namái pa esti álbum; años más tarde, Uderzo fadría lo mesmo pola so cuenta pa *La odisea d'Astérix* (*L'Odyssée d'Astérix*, 1981).

La historieta *Astérix en Corse* asoleyóse de manera seriada na revista *[[Pilote (cómic)|Pilote]]* dende'l nᵁ 687 (4 de xineru de 1973) hasta'l nᵁ 708 (31 de mayu del mesmu añu). Esi mesmu añu, espublizóla la editorial Dargaud n'álbum encuadernáu en cartoné.

Anguaño, ocúpase de les reediciones d'esti álbum, como del restu, la casa *Hachette Livre*, que mercó los derechos n'avientu del 2008 a Albert Uderzo y a la fía del guionista: Anna Goscinny.

Como vezu nesta serie d'aventures, en *Astérix en Corse* faise recalcu na esposición y la caricatura atentes de los estereotipos raciales y culturales. Por esa mesma razón, nes ediciones griegues, los personaxes corsos falen en dialeutu cretense (Κρητική διάλεκτος o Κρητικά) y, nes serbies, en montenegrín, por entendese que los estereotipos de los habitantes de Córcega, Creta y Montenegro son asemeyaos. La editorial griega Mamouthcomix (Μαμουθ Κόμιξ) espublizó una edición especial del álbum en cretense.

La traducción asturiana ta por facer. 

## Argumentu
Astérix y Obélix acompañen a un prisioneru de los romanos a la so tierra, Córcega, p'ayudar a torgar que'l pretor de la islla lleve a Roma'l productu del so arrampuñu. 

## Entamu del álbum
Nel álbum d'esta aventura, ruémpese'l vezu de la presentación de los personaxes de l'aldega gala y del planu de los campamentos romanos de la zona. En llugar de la presentación habitual, Goscinny y Uderzo ufierten esti entamu:

 

Y en cuenta del planu de los campamentos cercanos a l'aldega gala, los autores ufiértennos un planu de los de Córcega. Ente los nomes inventaos pa ellos por Goscinny, atopamos nel cabu del nordeste'l de *Tartopum*, que confudió con *Babaorum* el personaxe de Xuliu César na aventura *Astérix n'Hispania*; nel noroeste, na marina de Porto, vemos el campamentu de *Mariapacum*. 

## Referencies
Amélie Mauresmo

**Amélie Mauresmo** (, ye una ex-xugadora de tenis, númberu 1 del ránking de la WTA en 2006 per 34 selmanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Teluriu

El **teluriu** ye un elementu químicu que'l so símbolu ye **Te** y el so númberu atómicu ye 52. Ye un metaloide bien conocíu, que s'atopa nel grupu 16 y el periodu 5 de la tabla periódica de los elementos. Afayólu en 1782 en minerales d'oru Franz-Joseph Müller von Reichenstein, inspeutor xefe de mines en Transilvania, Rumanía. En principiu confundióse col antimoniu. Foi Martin Heinrich Klaproth, en 1798, quien aislló'l metal y llamólo *teluriu*, pero'l descubrimientu acreditóse-y a Müller.

El teluriu ye un elementu relativamente estable, insoluble n'agua y ácidu clorhídrico, pero soluble n'acedu nítricu y *n'agua regia*. Reaiciona con un escesu de cloru formando dicloruru de teluru, TeCl₂ y tetracloruru de teluru, TeCl₄. Oxídase con ácidu nítrico produciendo dióxidu de teluru, TeO2, y con ácidu crómico dando ácidu telúrico, H₂TeO₄. En combinación con hidróxenu y ciertos metales forma telururos, como telururu d'hidróxenu, H₂Te, y telururu de sodiu, Na₂Te. El teluru tien un puntu de fusión de 452&nbsp;°C, un puntu de bullidura de 990&nbsp;°C y una densidá relativa de 6,25. La so masa atómica ye 127,60.

## Referencies
Lobez

**Lobez** ((, ) en polacu *Łobez*, n'alemán *Labes*) ye una ciudá de Polonia, en Voivodato de Pomerania Occidental, nel Condáu de Lobez, xunto'l ríu Rega. Cuenta con 10.066 habitantes en (2019). 

## Xeografía
* Altitú: 56-94 msnm.
* Llatitú: 53º 38' 21" N
* Llonxitú: 15º 37' 17" E
## Habitantes

ImageSize = width:520 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:20 align:center
 bar:1680 from:0 till:800
 bar:1740 from:0 till:1191
 bar:1749 from:0 till:1339
 bar:1831 from:0 till:2443
 bar:1861 from:0 till:4756
 bar:1895 from:0 till:5187
 bar:1925 from:0 till:5994
 bar:1933 from:0 till:6947
 bar:1939 from:0 till:7310
 bar:1945 from:0 till:1710
 bar:1946 from:0 till:4144
 bar:1957 from:0 till:6026
 bar:1970 from:0 till:7355
 bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
 bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
 bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
 bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
 bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
 bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
 bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
 bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
 bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
 bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
 bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
 bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
 bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
 bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
 
## Presidente

## Persones destacaes
* Franz Andreas von Borcke (1693–1766)
* Ferdinand Nemitz (1805–1886)
* Felix Genzmer (1856–1929)
* Otto Puchstein (1856–1911)
* Walter Goehtz (1878–1946)
* Fritz Puchstein (1893–1968)
* Kazimierz Obuchowski (1931–2014)
* Andrzej Gudański (1979-) 
* Zygmunt (Karol) Gryczyński (1958-)
* Ignacy Gryczyński (1948-)
* Zbigniew Harbuz (1932-)

## Turismu

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|


## Clubes deportivos

* MLKS „Światowid” - 5. Football League http://swiatowidlobez.pl/news.php

## Ciudaes hermanes

## Referencies

## Enllaces esternos

* www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - YouTube
* Tourist Information
Níquel

El **níquel** ye un elementu químicu que'l so númberu atómicu ye **28** y el so símbolu ye **Ni**, asitiáu nel grupu 10 de la tabla periódica de los elementos.

## Carauterístiques principales
Ye un metal de transición de color blancu con un perllixeru tonu mariellu, conductor de la lletricidá y del calor, bien dúctil y maleable polo que se puede llaminar, apolazar y forxar fácilmente, y presentando ferromagnetismu a temperatura ambiental. Ye otru de los metales bien trupos como'l fierro, iridiu y osmiu. Atópase en distintos minerales, en meteoritos (aleado con fierro) y, en principiu, hai níquel nel interior de la Tierra principalmente nel so nucleu, onde se trata del segundu metal más abondosu por detrás del fierro, metal col que comparte numberoses característiques similares.

El níquel ye aleado con fierro p'apurrir tenacidá y resistencia al escomiu, nos aceros austeníticos el níquel ye esencial ya que al ser un metal gammágeno estabiliza l'austenita. Ye resistente al escomiu y suelse utilizar como recubrimientu, por aciu electro deposición. El metal y dalguna de les sos aleaciones, como l'aleación Monel, utilizase pa remanar el flúor y dellos fluoruros por cuenta de que reacciona con dificultá con estos productos. El so costu raspia la mayoría de les vegaes el primer puestu ente los precios de los metales comunes nos mercaos dedicaos a los metales. Ye un productu absolutamente esencial pal desenvolvimientu de la industria, amás d'unu de los metales más demandaos. Reacciona con dificultá en medios agresivos y considérase resistente al escomiu; nun sufre'l llamáu efectu "galleo" el cual sí carez el cobre, por casu.

El so estáu d'oxidación más normal ye +2. Puede presentar otros, reparáronse estaos d'oxidación 0, +1 y +3 en complexos, pero son bien poco característicos.

### Bioloxía
El 87 % de les hidrogenasas contienen níquel, especialmente naquelles que la so función ye aferruñar l'hidróxenu. El níquel sufre cambeos nel so estáu d'oxidación lo qu'indica que'l nucleu de níquel ye la parte activa de la enzima.

El níquel ta tamién presente na enzima metil con reductasa y en bacteries metanogénicas. 
## Referencies

## Enllaces esternos
Prokopis Pavlopoulos

**Prokopis Pavlopoulos** (en griegu Προκόπης Παυλόπουλος)  ye l'actual presidente de Grecia pola Nueva Democracia. Foi escoyíu'l 18 de febreru de 2015 pol Parllamentu Helénicu pal periodu presidencial 2015-2020 con 233 votos de la cámara baxa parllamentaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Presidencia de la República Helénica (en griegu, inglés y francés)
* Biografía de Prokopis Pavlopoulos pol CIDOB (n'español)
Arsénicu

L**'arsénicu** (del persa *zarnikh*, ‘oropimente mariellu’ o bien del griegu *arsenikón*, ‘masculín’) ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **As** y el númberu atómicu ye **33**. Na tabla periódica de los elementos alcuéntrase nel quintu grupu principal. L'arsénicu preséntase raramente sólidu, principalmente en forma de sulfuros. Pertenez a los metaloides, yá qu'amuesa propiedaes entemedies ente los metales y los non metales.

Conócense compuestos d'arsénicu dende l'antigüedá, siendo desaxeradamente tóxicos, anque s'empleguen como componentes en delles melecines.
L'arsénicu úsase na fabricación de semiconductores y como componente de semiconductores III-V como l'arseniuru de galiu.

## Carauterístiques principales

L'arsénicu preséntase en tres estaos alotrópicos, gris o metálicu, mariellu y prietu. L'arsénicu gris metálicu (forma α) ye la forma estable en condiciones normales y tien estructura romboédrica, ye un bon conductor del calor pero probe conductor llétricu, la so densidá ye de 5,73 g/cm³, ye enxicosu y pierde'l llustre metálicu espuestu al aire.

L'arsénicu mariello (forma γ) llógrase cuando'l vapor d'arsénicu esfrezse bien rápido. Ye desaxeradamente volátil y más reactivu que l'arsénicu metálico y presenta fosforescencia a temperatura ambiente. El gas ta constituyíu por molécules tetraédriques d'As4 de forma análoga al fósforu y el sólidu formáu pola condensación del gas tien estructura cúbica, ye de testura xabonosa y tien una densidá averada de 1,97 g/cm³. Espuestu a la lluz o al calor revierte a la forma estable (gris). Tamién se denoma arsénicu mariello al oropimente, mineral de trisulfuru d'arsénicu.

Una tercer forma alotrópica, l'arsénicu prieto (forma β) d'estructura hexagonal y densidá 4,7 g/cm³, tien propiedaes entemedies ente les formes alotrópiques descrites y llógrase na descomposición térmica de l'arsina o bien esfreciendo amodo'l vapor d'arsénicu.

Toles formes alotrópiques sacante la gris escarecen de llustre metálicu y tienen bien baxa conductividá llétrica polo que l'elementu va portase como metal o non metal en función, básicamente, del so estáu d'agregamientu. Tamién vea metal pesao.

A presión atmosférica l'arsénicu sublima a 613 °C, y a 400 °C ambura con llapada blanca formando'l sesquióxidu As4O6. Reaiciona violentamente col cloru y combínase, al calecer, cola mayoría de los metales pa formar l'arseniuru correspondiente y col azufre. Nun reacciona col ácidu clorhídricu n'ausencia d'osíxenu, pero sí col nítricu caliente, seya eslleíu o concentráu y otros oxidantes como'l peróxidu d'hidróxenu, ácidu perclóricu, etc. Ye insoluble n'agua pero munchos de los sos compuestos sonlo.

Ye un elementu químicu esencial pa la vida anque tanto l'arsénicu como los sos compuestos son desaxeradamente velenosos.

Alcuéntrase nel 2ᵁ grupu analíticu de cationes; precipita con H<sub>2</sub>S de color mariellu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estronciu

L**'estronciu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Sr** y el so númberu atómicu ye **38**. 

## Carauterístiques principales
L'estronciu ye un metal blandu de color platiáu brillante, daqué maleable, qu'oxídase aína en presencia d'aire alquiriendo un tonu amarellentáu pola formación d'óxidu, polo que tien de caltenese somorguiáu en parafina. Por cuenta de la so elevada reactividá, el metal alcuéntrase na naturaleza combináu con otros elementos formando compuestos. Reaiciona rápido col agua lliberando hidróxenu molecular pa formar l'hidróxidu d'estronciu.

El metal ambura en presencia d'aire —bonalmente si s'atopa en polvo finamente dividíu— con llapada colorada rosada formando óxidu y nitruru; yá que col nitróxenu nun reaiciona per debaxo de 380 °C forma namái l'óxidu cuando ambura a temperatura ambiente. Les sales volátiles d'estronciu, pinten d'un color carmesí mui guapu les llapaes, polo que s'usen na pirotecnia.

Como'l estronciu ye bien asemeyáu al calciu, incorpórase al güesu, los cuatro isótopos faen lo mesmo, en proporciones asemeyaes al topáu na natura. Sicasí, la distribución actual de los isótopos tienden a variar d'una forma considerable d'un llugar xeográficu a otru. Asina analizando güesos d'un individuu podría ayudar a determinar la rexón d'onde provién. Esta xera ayuda a identificar patrones d'antigües migraciones, según l'orixe de restos humanos de cementerios de batalles. L'estronciu ayuda a la ciencia forense.

Presenta trés estaos alotrópicos con puntos de transición a 235 °C y 540 °C..

## Aplicaciones
Anguaño'l principal usu del estronciu ye en cristales pa tubos de rayos catódicos de televisiones en color por cuenta de la esistencia de regulaciones llegales qu'obliguen a utilizar esti metal pa peñerar los rayos X evitando qu'incidan sobre l'espectador.

Otros usos son:
* Pirotecnia (nitratu).
* Producción d'imanes de ferrita
* El carbonatu úsase nel refinamientu del cinc (pa la eliminación del plomu mientres la electrólisis), y el metal na desulfurización del aceru y como componente de diverses aleaciones.
* El titanatu d'estronciu tien un índiz de refraición desaxeradamente altu y una dispersión óptica mayor que la del diamante, propiedaes d'interés en diverses aplicaciones óptiques. Tamién s'usó dacuando como xema.
* Otros compuestos d'estronciu utilícence na fabricación de cerámiques, productos de vidriu, pigmentos pa pintures (cromatu), llámpares fluorescentes (fosfatu) y melecines (cloruru y peróxidu).
* L'isótopu radiactivu Sr-89 úsase na terapia del cáncer, el Sr-85 utilizóse en radioloxía y el Sr-90 en xeneradores d'enerxía autónomos.
* Ranelatu d'estronciu (defínese como la unión d'un ácidu orgánicu, l'ácidu ranélicu con 2 átomos d'estronciu estable): fármacu pa tratar osteoporosis, yá prescritu na XE, pero non nos EE.XX.

## Referencies

* Enciclopedia Llibre 
* ATSDR - Perfil toxicolóxicu 
 
## Enllaces esternos

* ATSDR en castellano - ToxFAQs™: estronciu
* EnvironmentalChemistry.com - Estronciu
* WebElements.com - Estronciu
Xermaniu

El **xermaniu** ye un elementu químicu con númberu atómicu **32**, y símbolu **Ge** perteneciente al periodu 4 de la tabla periódica de los elementos.

## Carauterístiques principales

Ye un metaloide sólidu duru, cristalín, de color blancu buxu llustrosu, quebradizu, que caltién el rellumu a temperatures ordinaries. Presenta la mesma estructura cristalina que'l diamante y aguanta a los ácidos y álcalis.

Forma gran númberu de compuestos organometálicos y ye un importante material semiconductor utilizáu en transistores y fotodetectores. A diferencia de la mayoría de semiconductores, el xermaniu tien una pequeña banda prohibida (*band gap*) polo que respuende de forma eficaz a la radiación infrarroxo y pue usase n'amplificadores de baxa intensidá.

## Aplicaciones
Les aplicaciones del xermaniu vense llendaes pol so eleváu costu y en munchos casos investígase la so sustitución por materiales más económicos.
* Freba óptico.
* Electrónica: radares y amplificadores de guitarres llétriques usaos por músicos señardosos del soníu de la primer dómina del rock and roll; aleaciones SiGe en circuitos integraos d'alta velocidá. Tamién s'utilicen compuestos sandwich Si/Ge p'aumentar la movilidá de los electrones nel siliciu (streched silicon).
* Óptica d'infrarroxos: Espectroscopios, sistemes de visión nocherniega y otros equipos.
* Lentes, con altu índiz de refraición, d'ángulu anchu y para microscopios.
* En xoyería úsase l'aleación Au con 12% de xermaniu.
* Como elementu endurecedor del aluminiu, magnesiu y estañu.
* Quimioterapia.
* El tetracloruru de xermaniu ye un ácidu de Lewis y úsase como catalizador na síntesis de polímeros (PET).

## Referencies

## Enllaces esternos

* Enciclopedia llibre 
* USGS - Estadístiques sobre'l xermaniu (producción, consumo y precios)
Karolos Papoulias

**Karolos Papoulias** (en griegu *Κάρολος Παπούλιας*)  foi'l presidente de Grecia ente 2005 y 2015. Foi escoyíu'l 8 de febreru de 2005. Perteneció al partíu políticu Movimientu Socialista Panhelénicu. Asocedió a Konstantinos Stefanópulos en 2005 al nun poder cumplir ésti'l so tercer mandatu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Compositor

Un **compositor** ye aquella persona cola capacidá de faer composiciones musicales.

Ye'l que sabe escribir composiciones musicales según les regles del arte, onde básicamente entama una serie de soníos solos o arrexuntaos en forma d'acordes teniendo como base los parámetros de la teoría. El compositor dramáticu ye aquel que compón óperes. El compositor sinfónicu ye aquel que compón música sinfónica.

El compositor ye aquel qu'inventa música trabayando los soníos de forma imaxinativa col envís de poder crear la so propia música, ye'l que tien la capacidá de falar al traviés de los soníos. El falar podría dicise que ye l'equivalente a improvisar en música y escribir sería l'equivalente a componer. El compositor ye'l que constrúi la música. Ellabora un productu musical que depués puede interpretase en distintes ocasiones tamién por otres persones y dexa que pueda afitase nun soporte, por exemplu, grabáu.

Esto débese a que la música ye una forma artística efímera que precisa d'afitase de dalguna manera.

Ye por eso que'l compositor, anque dacuando utiliza la improvisación, la mayoría de les vegaes dexa un rexistru escritu de les sos composiciones.

## Historia
Sabemos bien pocu de los compositores de les primeres dómines. Ente los pocos de los que tenemos noticia alcuéntrase Mesomedes de Creta, un compositor griegu d'empiezos del sieglu II. Los primeros intentos d'afitar l'altor de los soníos tuvieron llugar nel sieglu IX. Primitivamente la música calteníase por tradición oral y nun s'escribía. Del sieglu IX quédennos referencies de la fama de Ziryab, que les sos innovaciones musicales tuvieron tamién una fuerte influencia n'Hispania.

A pesar de que siempres esistieron compositores de música, nun tenemos rexistru de los sos nomes hasta la dómina medieval, cuando nel sieglu XI apaecieron los trovadores, que yeren músicos y poetes, esto ye, escribíen la lletra y componíen la música. Llamábense *ministriles* a los encargaos d'acompañar a los trovadores per aciu de preseos musicales.

Ún de los primeros trovadores de los que tenemos referencia n'Europa ye Guillermo de Poitiers, duque d'Aquitania, que vivió ente 1089 y 1127. Los trovadores del norte de Francia llamábense troveros y los alemanes *Minnesänger*, que significa cantores d'amor. N'AlemañaAlemaña esistíen los maestros cantores. Ente los más conocíos figuren Hans Sachs y Enrique von Meissen.

## Ver tamién
* Composición musical
* por sieglu
*
* Trovadores d'Alemaña
* Compositores de la Edá Media d'Alemaña
* Compositores de la Edá Media d'Italia

## Referencies

## Enllaces esternos
Radiu de Bohr

Nel modelu atómicu de Bohr de la estructura del átomu, desenvueltu por Niels Bohr en 1913, los electrones xiren alredor d'un nucleu central. Nesti modelu los electrones orbiten namái a determinaes distancies del nucleu, dependiendo de la so enerxía. Nel átomu más simple, l'hidróxenu, solamente orbita un electrón, siendo la órbita de menor radiu o **radiu de Bohr**, la correspondiente a la situación de menor enerxía. 

Acordies colos datos de 2006 CODATA, el radiu de Bohr del hidróxenu val 5,291 772 0859(36)×10−11 m (esto ye, approximadamente 52,9 pm o 0,529 angstroms). Esti valor pue llograse de la rellación ente otres constantes físiques (que se llogra cuando n = 1 na cuarta hipótesis de los postulaos de Bohr) y representa la unidá atómica de llargor:

: 
 a_0 =
 \frac{4 \pi \varepsilon_0 \hbar^2}{m_e e^2} =
 \frac{\hbar}{m_e\,c\,\alpha}


onde:
: \varepsilon_0 \  ye la permitividá del vacíu
: \hbar \  ye la constante de Planck reducida
: m_e \  ye la masa del electrón en reposu
: e \  ye la carga elemental
: c \  ye la velocidá de la lluz nel vacíu
: \alpha \  ye la constante d'estructura fina

## Ver tamién
* Modelu atómicu de Bohr
* Unidaes atómiques
* Llista de constantes físiques

## Referencies
Númberu de rexistru CAS

El **númberu de rexistru CAS** ye una identificación numbérica única pa compuestos químicos, polímeros, secuencies biolóxiques, preparaos y aleaciones. Llamáu tamién **CAS RN** (n'inglés *CAS registry number*). El *[[Chemical Abstracts Service]]* (CAS), una división de la Sociedá Americana de Química, asigna estos identificadores a cada compuestu químicu que foi descritu na lliteratura. CAS tamién caltién una base de datos de los compuestos químicos, conocida como *rexistru* CAS. Daqué más de 123 millones de compuestos tán numberaos y catalogaos, con al rodiu de 12.000 nuevos acaldía. La intención ye realizar una busca na base de datos unificada, dao que de cutiu asígnense distintos nomes pal mesmu compuestu. Casi toles molécules actuales permiten una busca pol númberu CAS.

## Ver tamién
* AUI
* NIH
* NIST

### Bases de datos
P'atopar el númberu CAS d'un compuestu conociendo'l so nome, fórmula química o estructura, puen utilizase les siguientes fontes:
* NIH ChemIDplus 
* NIST's Chemistry WebBook
* El Buscador de la base de datos NCI
Galiu

El **galiu** ye un elementu químicu de la tabla periódica de númberu atómicu **31** y símbolu **Ga**.

## Carauterístiques principales

El galiu ye un metal blandu, buxu n'estáu líquidu y platiáu brillosu al solidificar, sólidu deleznable a baxes temperatures que funde a temperatures cercanes a la del ambiente (como cesiu, mercuriu y rubidiu) ya inclusive cuando se sostién na mano pol so baxu puntu de fusión (28,56 °C). El rangu de temperatura nel que permanez líquidu ye ún de los más altos de los metales (2174 °C dixebren los sos puntos de fusión y ebullición) y la presión de vapor ye baxa inclusive a altes temperatures. El metal espándese un 3,1% al solidificar y flota nel líquidu al igual que'l xelu nel agua.

Presenta un acusáu enclín a subenfriase per debaxo del puntu de fusión (permaneciendo entá n'estáu líquidu) polo que ye necesaria una grana (un pequeñu sólidu agregáu al líquidu) pa solidificalu. La cristalización nun se produz en nenguna de les estructures simples; la fase estable en condiciones normales ye ortorrómbica, con 8 átomos en cada caxella unitaria na que cada átomu namái tien otru na so vecindá más próxima a una distancia de 2,44 Å y tando los otros seis a 2,83 Å. Nesta estructura'l enllaz químicu formáu ente los átomos más cercanos ye covalente siendo la molécula Ga2 la que realmente forma el treme cristalín.

A otra presión y temperatura atopáronse numberoses fases estables y metaestables distintes.

El galiu escome otros metales al difundise nes sos redes cristalines.

## Referencies
Númberu EINECS

El **númberu EINECS**, nomáu poles iniciales de **European Inventory of Existing Chemical Substances** (Inventariu Européu de Sustancies Químiques Esistentes), ye un númberu de rexistru dau a cada sustancia química comercialmente disponible na Xunión Europea ente'l 1 de xineru de 1971 y el 18 de setiembre de 1981. Esti inventariu foi creáu pola Directiva 67/548/EEC no tocante al etiquetáu de sustancies peligroses: el númberu EINECS tien d'apaecer na etiqueta y nel barafuste de sustancies peligroses.

A partir del 19 de setiembre de 1981, l'inventariu foi reemplazáu pola **ELINCS** (**European List of Notified Chemical Substances**, o Llista Europea de Sustancies Químiques Notificaes). A toles sustancies "nueves" qu'ingresen al mercáu européu asígnase-yos un númberu ELINCS tres de la so notificación a la Comisión Europea. El númberu ELINCS tamién ye obligatoriu n'etiquetes y barafustes.

Anguaño prefierse'l términu **númberu EC** frente a les designaciones "númberu EINECS/ELINCS", pero nun tien de confundise colos númberos EC de la Comisión d'Enzimes (Enzyme Commission).

Esisten 100.196 sustancies distintes nel EINECS.

## Formatu
Un númberu EINECS ye un sistema de númberos de siete díxitos de la forma 2XX-XXX-X o 3XX-XXX-X, empezando con 200-001-8.

Un númberu ELINCS ye un sistema de númberos de siete díxitos de la forma 4XX-XXX-X, empezando con 400-010-9.

Un númberu EINECS/ELINCS/EC pue escribise de la forma xeneral:
 NNN-NNN-R
 123-456-0
Onde R representa'l númberu de comprobación y N representa un númberu secuencial fundamental. El númberu de comprobación derívase de la siguiente fórmula:
 1N + 2N + 3N + 4N + 5N + 6N R
 --------------------------- = Q + --
 11 11
Onde Q representa un númberu enteru que depués descártase.

## Ver tamién
* Númberu CASNúmberu de rexistru CAS

## Referencies

## Enllaces esternos
*  EINECS Plus (EINE) 
*  ESIS Sistema Européu d'Información de Sustancies Químiques
*  EuroChem Portal Européu de Química
Condiciones normales de presión y temperatura

**Condiciones normales de presión y temperatura** (abreviao **CNPT**) o **presión y temperatura normales** (abreviao **PTN** o **TPN**) fai referencia a los valores de presión atmosférica y temperatura que imperan nun llaboratoriu.

La IUPAC, Xunión Internacional de Química Pura y Aplicada (n'inglés: International Union of Pure and Applied Chemistry) define les condiciones normales como:* "términu cualitativu, en función de la preferencia del investigador, qu'usualmente implica la presión ambiental y la temperatura del llugar"*. Preferiblemente les variables de temperatura y presión habríen ser tomaes como valores representativos de les condiciones reales (o rangu de condiciones) emplegaes nel estudiu.

El términu "Condiciones Normales" suel utilizase davezu pa la midida de volúmenes de gases en munchos campos de la ciencia, como en Termodinámica y Química, correspondiéndose a una temperatura de 0 °C (o 273,15 K) y a una presión de 1 atm. Por exemplu, el volume d'un mol de gas ideal en condiciones normales de presión y temperatura ye : PV = n RT -> V = 1×0,0821×273,15/1 =22,42  L; esto llévanos al valor clásicu: V = 22,4 L.

N'electroquímica y n'otres rames de la química nes que s'usen disoluciones aguoses, les condiciones normales correspuenden a una presión de 1 atm y una temperatura de 298,15 K (25 °C). Asina, por exemplu, defínese internacionalmente la escala de potenciales normales d'electrodu.

Nota a tener en cuenta:

Les CNPT, siguiendo los criterios de la IUPAC, nun se correspuenden a unos valores bien definíos (invariables), como ye'l casu de les condiciones estándar de presión y temperatura. Sicasí, la bibliografía científico esistente ye bien variable con respeuto a la definición de les CNPT. A esto hai qu'añader la esistencia d'otros estándares, aparte del propuestu pola IUPAC (p. ex. el del NIST). Esta situación produz incertidume y discutiniu al utilizar estos términos, mesmo dientro de la comunidá científica.

## Ver tamién
* Condiciones estándar

## Referencies

## Enllaces esternos
*  Glosariu de términos relativos a la química atmosférica (ver la entrada pa: 'Normal conditions').
*  Definición de 'normal' del *Llibru d'oru* de la IUPAC
*  Condiciones estándar pa los gases del *Llibru d'oru* de la IUPAC
*  Presión estándar del *Llibru d'oru* de la IUPAC
*  STP del *Llibru d'oru* de la IUPAC
*  Estáu estándar del *Llibru d'oru* de la IUPAC
Acordión diatónicu

L**'acordión diatónicu a botones** ye un preséu de la familia de los aerófonos de llingüeta llibre. Estrémase del acordión cromáticu porque la so estructura musical depende de delles escales determinaes.

Nun llau tien los baxos y acordes que davezu s'usen p'acompañar la música o melodía que s'interpreta nel otru llau. Los acordiones diatónicos hailos d'una, dos y trés llinies. Una llinia tien 10 o 11 botones.

A diferencia del acordión cromáticu (tamién conocíu como *acordión pianu*, magar qu'esisten acordiones cromáticos de botones), la nota del mesmu botón (tecla redonda) nun diatónicu camuda dependiendo si l'aire sale o entra. Esto ye, si se zarra'l fuelle o s'abre.

Del númberu d'escales que remana va depender el númberu de "llinies" nel diapasón del acordión. L'acordión diatónicu empezó con una "*llinia*", depués ameyoró a dos y finalmente evolucionó a trés.

## Ver tamién
* Acordión
* Acordión cromáticu
* Bandoneón
* Concertina

## Referencies

## Enllaces esternos
Copa de les Naciones de Saltos de la FEI 2015

La **Copa de les Naciones Furusiyya de Saltos de la FEI 2015** o simplemente **Copa de les Naciones de Saltos 2015** (oficialmente y n'inglés **Furusiyya FEI Nations Cup Jumping 2015**) tuvo llugar ente'l 10 de febreru y el 27 de setiembre de 2015. Bélxica algamó'l títulu de campeón na final de Barcelona.

## Participantes
Puen participar na Copa de les Naciones 2015 les federaciones que cunten con cuatro xinetes na *Clasificación Longines* al final d'ochobre de 2014. Caúna d'elles competirá na rexón que-y correspuenda d'alcuerdu con criterios xeográficos. 

Nel casu d'Europa, la rexón dixébrase en dos, teniendo drechu a participar na división Europa 1 los diez equipos que vienen darréu: Países Baxos y Suecia, por clasificase ente los tres primeros na Final de la Copa de les Naciones 2014; Italia, como primer clasificáu de la división Europa 2 na Copa de les Naciones 2014; Francia, Alemaña, Bélxica, Reinu Xuníu, España, Suiza ya Irlanda, pol so puestu na división Europa 1 na Copa de les Naciones 2014. Estes diez federaciones puen escoyer si participen na divisón Europa 1 o na Europa 2. El restu de países compiten direutamente na división Europa 2

Asina, participaron na Copa de les Naciones 2015 les federaciones que s'amosen darréu:

## Fase de clasificación
Darréu amuésense los resultaos de les fases de clasificación de caúna de les rexones. El sistema emplegáu nun ye'l mesmu pa toes elles, sinón qu'hai cuatro distintos dependiendo de cuántes competiciones pa cada rexón concreta hai ente les 20 escoyíes en tol mundu pola FEI.

### Europa I

### Europa II

### América del Norte, América Central y Caribe

### Oriente Próximu
Nesta rexón celebróse namás una competición de la Copa de les Naciones.

### América del Sur
Nesta rexón nun hai competiciones de la Copa de les Naciones poro la seleición de los equipos que pasen a la final fáese a traviés de la *Clasificación Longines* númberu 174 del añu 2015.

### África
Nesta rexón nun hai competiciones de la Copa de les Naciones poro la seleición del equipu que pasa a la final fáese a traviés de la *Clasificación Longines* númberu 174 del añu 2015.

### Asia/Oceanía
Nesta rexón nun hai competiciones de la Copa de les Naciones poro la seleición del equipu que pasa a la final fáese a traviés de la *Clasificación Longines* númberu 174 del añu 2015.

## Final
La Final de la Copa de les Naciones 2015 va celebrase en Barcelona del 24 al 27 de setiembre de 2015, siendo'l so ganador proclamáu campeón de la Copa de les Naciones Furusiyya de Saltos de la FEI 2015.

### Equipos clasificaos

## Ver tamién
* Copa de les Naciones de Saltos de la FEI

## Referencies

## Enllaces esternos
Kiko Rivera

**Francisco José Rivera Pantoja** , conocíu como **Kiko Rivera** o más popularmente como ***Paquirrín***, ye un personaxe mediáticu d'España. Nun principiu debió la so fama a ser fíu de la famosa cantante Isabel Pantoja y el toreru Francisco Rivera, *Paquirri* (del que heredó'l diminutivu), pero col pasu del tiempu convirtióse nun personaxe famosu poles sos propies apaiciones na prensa rosa y programes de televisión.

## Biografía
Kiko Rivera nació nuna familia bien popular n'España. Foi l'únicu fíu de la pareya compuesta por *[[Francisco Rivera|Paquirri]]*, un de los toreros más populares de los años 80, y l'actriz y cantante Isabel Pantoja, considerada la principal artista del xéneru conocíu como *cantar español*, y que se casaron en 1983. Francisco Rivera tenía dos fíos del so anterior matrimoniu con Carmen Ordóñez: los a posteriori toreros Francisco y Cayetano Rivera Ordóñez.

El 26 de setiembre de 1984, y cuando Kiko cuntaba namás con 7 meses d'edá, *Paquirri* finó mientres el treslláu dende la plaza de gües de Pozoblanco (Córdoba), onde recibiera una cornada mortal per parte del toru *[[Avispado (toro)|Avispado]]* mientres una corrida. Esti fechu marcaría pa siempres la imaxe de Kiko Rivera, conocíu dende neñu por *Paquirrín.* La so imaxe y la de la so madre pasaríen a ser portada de les revistes del corazón del país (enantes de cumplir un añu foi portada de la revista *[[¡Hola!|¡Hola]]*!) sobremanera arriendes de la apaición del pequeñu nel escenariu nun de los conciertos d'Isabel Pantoja cantando unes estrofes xunto a la so madre. Esti tipu de situaciones llevaron darréu a la cantante a denunciar públicamente l'acosu mediáticu al que foi sometíu dende neñu.

La so afición al fútbol llevólu a realizar una prueba pa intentar aportar a les seiciones inferiores del Real Madrid, ayudáu pola amistá cola so familia de Ramón Calderón, pero nun consiguió la so incorporación.

## Referencies

## Enllaces esternos
Samsung Galaxy S4

El **Samsung Galaxy S4**, ye un teléfonu intelixente d'alta gama fabricáu y diseñáu por Samsung, que funciona col sistema operativu Android 4.2.2 Jelly Bean, actualizable a 4.4.2 *KitKat*, y ta disponible en dos principales variantes distintes por tol planeta: GT-I9500 y **GT-I9505**. Ésti teléfonu ye'l socesor del Samsung Galaxy S III Mini, na serie S de Samsung Galaxy, y socesor del *Samsung Galaxy* S III na serie d'alta gama de Samsung Mobile, el dispositivu foi presentáu como la cuarta xeneración de la familia *Galaxy S* d'alta gama. La so presentación foi na ciudá de Nueva York, Estaos Xuníos, el 14 de marzu de 2013 y ta disponible dende'l 26 d'abril del mesmu añu.

Samsung celebró un eventu en Nueva York, Estaos Xuníos el 14 de marzu de 2013 a les 19:00 (hora llocal), onde presentó lo que ye'l socesor d'alta gama de Samsung Galaxy. Les reserves empezaron a #abrir un día dempués, algamando más de 10 millones de reserves nes sos primeres dos selmanes.

Samsung llogró un nuevu récor de ventes gracies a esti dispositivu, en cuatro díes vendiéronse 4 millones d'exemplares alredor del mundu, namái superáu polos iPhone 5S y iPhone 5C, que vendieron 9 millones d'exemplares en tres díes. Anguaño Samsung vendió más de 40 millones d'unidaes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fernando de Portugal, duque de Viseu

**Fernando de Portugal** (Almeirim, - Setúbal, ), infante de Portugal, duque de Viseu, duque de Beja y condestable de Portugal

## Esbozu biográficu
Nació Almeirim el 17 de payares de 1433 siendo fíu d'Eduardu I y de la infanta Leonor d'Aragón y hermanu menor del rei Alfonsu V de Portugal. A la muerte del so padre en 1438 y p'asegurar la socesión, dada a la curtia edá del nuevu rei y l'amenaza de la peste, foi xuráu herederu en Tomar. 

En 1457 foi creáu Duque de Beja pol so hermanu Alfonsu V y en 1460, a la muerte del so tíu l'infante Enrique'l Navegante, I duque de Viseu, asocedió-y nel so títulos.

Morrió'l 18 de setiembre de 1470 en Setúbal y foi soterráu n'en Beja, nel Monesteriu de les Relixoses de la Concepción, que fuera fundáu pola so esposa. El 30 de setiembre de 1506 muerre la so vilba Beatriz y foi soterrada al llau de Fernando. L'epitafiu de los cónyuges diz:

## Matrimoniu y fíos
Casóse en 1447 en Alcáçovas cola so prima-hermana, la infanta Beatriz de Aveiro, fía del infante Juan. La pareya tuvo nueve fíos, de los que cinco llegaren a la adultez:

* Juan (1448-1472), socesor del so padre nel dominiu patrimonial, col nome de Xuan I;
* Diego (1450-1484), socesor del so hermanu mayor col nome de Diego I, foi asesináu;
* Eduardo;
* Dionisio;
* Simón;
* Leonor (1458-1525), casada col so primu'l rei Xuan II;
* Isabel (1459-1521), casada col duque Fernandu II de Bergancia;
* Manuel I de Portugal (1469-1521), rei de Portugal;
* Catalina.

## Referencies

## Bibliografía
* 

*
Jacques d'Armagnac

**Jacques d'Armagnac, duque de Nemours**, (c. 1433 – 4 d'agostu de 1477), yera un noble francés.

## Primeros años de vida
Foi fíu de Bernardo d'Armagnac, conde de Pardiac, y Lleonor de Borbón-Colar.

Siendo conde de Capes mientres el reináu de Carlos VII de Francia, Jacques d'Armagnac combatió en Normandía en 1499 y 1450, y darréu en Guyena. El rei Lluis XI apinar d'honores. Cuando d'Armagnac asocedió al so padre en 1462, y casóse con Lluisa d'Anjou, afiada del rei, d'Armagnac recibió'l ducáu de Nemours, que apostara col rei de Navarra.

Foi unviáu pol rei a pacificar el Condáu del Rosellón, lo cual consiguió con relativa rapidez. Al sentir que nun fuera compensáu xustamente pol so ésitu, el duque xunir a la Lliga pol Bien Públicu, que desafió al poder del rei mientres nueve meses en 1465. El duque y el rei reconciliáronse, pero'l duque volvió a intrigar contra'l monarca. El rei entós sitió'l castiellu del duque de Nemours en Carlat. El duque foi fechu prisioneru y degolláu en 1477.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xaime de Portugal

**Jaime de Coimbra (Avis) y Urgell (Aragón)**  Infante de Portugal, yera fíu del Infante Pedro, Duque de Coímbra, y de la so esposa Isabel de Urgel, y como tal, yera nietu de Xuan I, el de Bona Memoria. Foi Arzobispu d'Arras y de Lisboa.

Dempués de la Batalla de Alfarrobeira (1449), na cual el so padre foi derrotáu y muertu, Jaime, cuntando con apenes catorce años, foi prindáu poles huestes d'Alfonsu V l'Africanu, consiguiendo escapar dempués, colos sos hermanos Juan y Beatriz, escontra Flandes, onde llogró'l sofitu de la so tía Isabel, Duquesa de Borgoña.

Ellí, foi designáu Arzobispu d'Arras, habiendo, con sofitu de la so tía, partíu para Roma. Al llegar ellí, el Papa Nicolás V, conocedor de la traxedia de Alfarrobeira y del vejamen a que fuera sometíu'l cuerpu del Duque de Coimbra, decide compensar al so fíu, atribuyéndo-y, el 30 d'abril de 1453, l'alministración perpetua de la archidiócesis lisboeta, qu'había quedáu vacante pola muerte del arzobispu Luís Coutinho. Sicasí, al nun tener entá la edá necesaria pa ocupar el cargu, nun se-y confirió'l títulu archiepiscopal. Gobernó siempres la archidiócesis dende Italia, per mediu del so vicariu xeneral, Luís Anes.

Mentanto, morrió Nicolás V y xubiendo a la siella de [Apóstol San Pedru|[San Pedro]] el Papa Calixtu III, Jaime foi creáu cardenal diáconu nel primer consistoriu convocáu pol nuevu pontífiz, el 20 de febreru de 1456, col títulu de *[[Santa María in portico]]*, depués dempués substituido pol de San Eustaquio (y eso, entá nun teniendo inda la edá de trenta años necesaria pa l'atribución del birrete cardenaliciu).

Pola so mediación, consiguió del Papa la emisión de la bulda de cruzada pal so primu Alfonsu V de Portugal (1457), destinada a la conquista d'Alcácer Ceguer.

Participó nel cónclave qu'escoyó a Eneas Sílvio Piccolomini como Papa Píu II (agostu de 1458); como'l nuevu Papa quixo siguir el deséu del so predecesor de faer la guerra de cruzada al Imperiu otomanu, mandó axuntar el colexu de los cardenales en Mantua, a empiezos de 1459. Nel camín ente Roma y Mantua, Jaime detener na ciudá de Florencia, onde-y llegó la muerte.

## Referencies

## Enllaces esternos