open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lombardu oriental

El **Lombardu Oriental** ye un grupu de llingües falaes al este de Lombardía, nes provincies de Bergamo, Brescia y Mantua, nel área cerca de Crema y na parte de Trentín. Les sos variantes más destacaes son el bermagasco y el bresciano.

El **lombardu oriental** o **oróbico** suel considerase un dialeutu del italianu. Dellos filólogos consideren qu'esto nun ye asina, yá que al confundir de la mesma el lombardu como dialeutu del italianu dar por fechu que tamién lo ye la so variante oriental, siendo dambes llingües consideraes distintes del italianu. L'italianu y el lombardu oriental tienen un nivel de inteligibilidad baxu.

Al día de güei, el lombardu oriental nun ta oficializáu en Lombardía, siendo l'idioma oficial l'italianu, colo cual la llingua esta minorizada y presenta una cantidá de falantes que torna.

## Clasificación
El lombardu oriental o oróbico ye una llingua románica que pertenez a la branca galu-itálica. Tien más paecíu col francés, el occitanu y el catalán que col italianu. El so sustratu ye d'orixe celta.

## Distribución xeográfica
El lombardu oriental ta faláu na zona este de Lombardía, al norte d'Italia, nes provincies de Bergamo, Brescia y Mántua, nel área cerca de Crema y na parte de Trentín. El so nivel de inteligibilidad con falares vecinos ye alto, pero baxu col de zones perifériques. Hai diferencies ente los mesmos falares lombardos orientales, una y bones los habitantes de Bergamo entiéndense difícilmente colos de Mántua. Les diferencies inclúin fonética, léxicu y gramática.

## Fonoloxía
El siguiente cuadru solo amuesa la fonoloxía de la variante de Brescia. El lombardu tien 9 vocales y 20 consonantes.

;Consonantes

;Vocales
{|border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" 
!AFI!! Descripción !! Exemplu !! Italianu !! Español
|-
|  || Vocal zarrada anterior non arrondada || sich  || cinque || cinco
|- 
|  || Vocal semicerrada anterior non arrondada || sét  || sete || sei
|- 
|  || Vocal semiabierta anterior non arrondada || sèch  || secco || grebu
|- 
|  || Vocal abierta anterior non arrondada || sach  || sacco || saco
|- 
|  || Vocal semicerrada posterior arrondada || ciót  || chiodo || clavo
|- 
|  || Vocal semiabierta posterior arrondada || sòch  || ceppo || stump
|-
|  || Vocal semicerrada anterior arrondada || söt  || asciutto || secu
|- 
|  || Vocal zarrada anterior arrondada || mür  || muro || muriu
|- 
|  || Vocal zarrada posterior arrondada || mur  || gelso || mora
|-

## Ver tamién
* Lombardu occidental
* Idioma lombardu
* Llingües d'Italia

## Referencies

## Enllaces esternos
* Poesía en Lombardu Oriental de 1902
Oromu

L**'idioma oromo** (*Afaan Oromoo* o *Oromiffa(a)*), ye una llingua afroasiática; faláu por más de 25 millones de persones de la etnia oromo, establecíos ente Etiopía y Kenia. Esisten numberoses variedaes distintes polo que dellos llingüistes considerar un continuu geolectal de variedaes llingüístiques distintes más qu'una llingua puramente dicha. Úsase un alfabetu llatín modificáu llamáu *Qubee*, que foi adoptáu en 1991. L'abugida ge'ez foi la escritura más usada nel pasáu.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes variedaes de oromo son:
:

## Referencies

### Enllaces esternos
Conseyu Rexonal Indíxena del Cauca

El **Conseyu Rexonal Indíxena del Cauca** (CRIC) ye una asociación d'autoridaes indíxenes a la cual pertenez el 90% de los cabildros y comunidaes indíxenes del departamentu del Cauca, Colombia. Foi fundáu en Toribío el 24 de febreru de 1971, como una federación d'apenes siete cabildos. Na actualidá ta constituyíu per cientu quince cabildos y once asociaciones de cabildros de los pueblos Nasa, Guambiano, Totoró, Polindara, Guanacu, Coconuco, Yanacona, Inga y Eperara, arrexuntaos en nueve zones.

El CRIC foi cofundador de la ONIC, la Organización Nacional Indíxena de Colombia.

## Plataforma de llucha
Nel so segundu congresu, en setiembre de 1971, adoptó un programa de siete puntos:

# Recuperar les tierres de los resguardos.
# Ampliar los resguardos.
# Fortalecer los cabildros indíxenes.
# Nun pagar terraje.
# Faer conocer les lleis sobre indíxenes y esixir la so xusta aplicación.
# Defender la hestoria, la llingua y les costumes indíxenes.
# Formar profesores indíxenes.

A estos puntos el CRIC amestó otros dos en congresos posteriores:
:8. Fortalecer les empreses económicu y comuñal.
:9. Defender los recursos natural y ambiental de los territorios indíxenes.
10. Fortalecer la Familia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web del CRIC
* Páxina web de l'Asociación de Cabildros del Norte del Cauca
Idioma pocomam

L**'idioma pocomam** (tamién llamáu **pokomam** o **poqomam**) ye un idioma maya, emparentáu col idioma poqomchi. Ye faláu per alredor de 30&nbsp;000 persones en dellos llugares de Guatemala, principalmente nel departamentu d'Alta Verapaz. En El Salvador nun se conoz númberu de falantes, créese que la llingua yá ta estinguida ende. En tiempos prehispánicos tamién foi faláu n'Hondures.

Clasificar en pocomam central faláu en Chinautla y en El Salvador, pocomam oriental (San Luis Jilotepeque), y pocomam suroriental (Palín).

## Referencies
Maribel Álvarez

**Maribel Álvarez López-Vega** , conocida como **Maribel Álvarez**, ye una escritora y llocutora de radio asturiana. Desenvolvió tola so carrera en Radio Juventud de Barcelona y RJ 2 n'estereofonía.Tamién trabayó en diversos espacios rellacionaos cola voz, más unes pequeñes intervenciones d'imaxe en series de TVE.

## Trayeutoria
### Na radio

A los 13 años entró en contautu con Radio Oviedo porque precisaben a mozos y moces nueves pa interpretar en direutu cuentos infantiles.

En 1959 treslladóse a Barcelona onde foi contratada per Radio Mocedá. Álvarez fixo una posa por cuestiones personales y tornó en 1964 cuando entró a formar parte de la plantía de llocutores. La programación yera musical y l
la publicidá emitir en direutu.

Hasta esi momentu, el nome de Radio Mocedá taba rellacionáu coles "mocedaes de la Falanxe" y col "Movimientu", y l'oxetivu marcáu pa la nueva etapa yera'l d'otorga-y un aire nuevo y moderno, ensin mención política dalguna.

Encargar tolos indicativos de Radio Mocedá:

Álvarez trabayó mientres una temporada con Pedro Ruiz nun programa d'humor creáu y empobináu por él mesmu en Radio Barcelona.
Con Jordi Estadella realizó una serie de reportaxes de conteníu social.
Nel programa "Les tardes de Odette" conoció al actor de teatro Gabriel Agustí quien se convertiría na so pareya dende entós.

### Na televisión
En 1975 collaboró en televisión, na serie *Orixinal* de La 2ª Cadena, realizada por Esteban Duren.
* *Ensin gratitud*. Personaxe: Gertrudis. Emitíu'l 7 d'ochobre de 1975.
* *La multiplicación*. Personaxe: Doncella. Emitíu'l 26 d'avientu de 1976.
* *Homenaxe a Cecilia*. Personaxe: Madre. Emitíu'l 1 de xineru de 1977.
* *Manes abiertes*. Personaxe: Doncella. Emitíu'l 10 d'abril de 1977.
En 1984, interpretó a Ruth Benet en *Yo robo, tu chantajeas, ella estafa y amás un muertu*, tamién por Esteban Duren.
* *Episodiu 1*. Emitíu'l 26 de xunu de 1984.
* *Episodiu 2*. Emitíu'l 3 de xunetu de 1984.
* *Episodiu 3*. Emitíu'l 10 de xunetu de 1984.
* *Episodiu 4*. Emitíu'l 17 de xunetu de 1984.
Tamién trabayó en doblaxes, especialmente en series de televisión y punxo la so voz en campañes de publicidá pa spots de televisión y cuñas de radio.

### Obres
* *La mordedura del sapo*, 2015, ISBN 978-84-1634-167-2.
* *Quién coño eres*, incluyíu nel volume 30 d'Ediciones Oblicues, 2011, ISBN 978-84-1506-768-9
* *Paezse tantu a Humphrey Bogart*, 1996, ISBN 978-84-920999-5-5
* *Fálame de Claudia*, 1998, ISBN 978-84-89841-18-5
* *La balsa*, rellatu curtiu ganador del primer premiu del IV Certame de Rellatos Curtios de Muyer entamáu pol Conceyu de Valladolid, incluyíu en *Rellatos de muyer*, 2002, ISBN 84-95389-36-3 
* *Tres silla de anea*, 2003, ISBN 978-84-9328-387-2, novela gallardoniada col Premiu de novela Juan Pablo Forner de Mérida na so sesta edición.
* *Los dos miraben el reló*, 2007, ISBN 978-84-9649-138-0

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu web de Maribel Álvarez
Islles de la Sonda

Les **islles de la Sonda** son un grupu d'islles al oeste del archipiélagu malayu. El territoriu ta repartíu ente Brunéi, Timor Oriental, Indonesia y Malasia. Tan dixebraes en dos grupos:

* Islles mayores de la Sonda:
** Borneo
** Xava
** Célebes
** Sumatra
* Islles menores de la Sonda:
** Bali
** Lombok
** Sumbawa
** Sumba
** Komodo
** Rinca
** Flores
** Archipiélagu de Solor
** Timor
** Islles Barat Daya
** Islles Tanimbar
** Archipiélagu d'Alor

## Referencies

## Enllaces esternos
Hecateo d'Abdera

**Hecateo d'Abdera** o **Hecateo de Teos**  foi un historiador y filósofu griegu de la escuela escéptica, nacíu n'Abdera o en Teos y floriáu nel sieglu IV e.C. Nun tien de confundir se col so homónimu'l tamién historiador Hecateo de Mileto que vivió dos sieglos antes.

Discípulu de Pirrón y contemporaneu d'Alexandru Magnu, Hecateo acompañó a Ptolomeo I Soter nuna espedición a Siria, y remontó con él el Nilu hasta Tebas (Diógenes Laercio IX.61) Como resultáu de los sos viaxes escribió dos obres: *Egipciaca* (de la Filosofía de los Exipcios) y *De los Hiperbóreos*, que fueron utilizaes como fonte primaria por Diodoro Sículo. Según la *[[Suda]]* (enciclopedia histórica bizantina), tamién escribió un tratáu sobre Homero y Hesíodo. En *Contra Apionem*, Flavio Josefo utiliza como fuente dos presuntes obres de Hecateo de Abdera, (*de los Xudíos * y *de Abraham*), pero duldar de que fueren realmente de la so autoría, según partes de la *Egipciaca*, que seríen obra d'un xudíu helenísticu, dáu'l so puntu de vista. Esti barruntu ye antigua, pos provién de Herennius Philon, citáu por Oríxenes (*Contra Celso*, I, 15) qu'añade que si acasu son del autor griegu, ésti "dexóse persuadir polos xudíos y acabó por xuntase a les sos tesis". Sicasí, historiadores como Franz Dornseiff o Arnaldo Momigliano sostienen l'autenticidá de los testos y, poro, la conocencia bastante exactu que los griegos podíen tener de la cultura hebrea.

## Referencies

* 

* *The Messenger of God in Hecataeus of Abdera*, Francis R. Walton, *The Harvard Theological Review*, Vol. 48, #4 (Oct., 1955), pp. 255 - 257.

* William Smith (ed.): *Diccionariu d'antigüedaes griegues y romanes* (*[[Dictionary of Greek and Roman Antiquities]]*, 1890), páx. 363.
** Entrada de «*Hecataeus*»: testu inglés nel sitio *The Ancient Library* (*Biblioteca de l'[[Historia antigua|Antigüedá]]*).
*** Páx. 363.

## Enllaces esternos

* Hermann Alexander Diels: *Fragmentos de los [[Filosofía presocrática|presocráticos]]* (*Die Fragmente der Vorsokratiker*). La primer edición facer en 1903 en Berlín, y foi dirixida pol mesmu Diels. A partir de la 5ª, sustituyiría a Diels Walther Kranz.
** 60: *Hekataíos von Abdera*.
*** Testu griegu: 1ª ed., de 1903, en facsímil electrónicu n'Internet Archive. 
*** Testos griegos, y dalgunu en llatín, de la 2ª ed., de 1906, nel sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011).
Biblia gótica

La **Biblia gótica**, tamién llamada **Biblia d'Ulfilas** o **Wulfila**, ye una traducción de la Biblia creada nel sieglu IV pol obispu Ulfilas, o Wulfila, (311-383), especialmente del Nuevu Testamentu, del griegu al góticu.

## Ver tamién
* Skeireins
* Codex Argenteus

## Referencies

## Enllaces esternos
* Browse the Gothic Bible
Llingües celtes continentales

El **célticu continental** o **llingües céltiques continentales** ye al subgrupu xeográficu (posiblemente non un grupu filoxenéticu válidu) de les llingües céltiques que se falaron nel área continental d'Europa mientres la Edá del Fierro, y entiende les poques llingües o dialeutos célticos de los que se caltienen evidencies testual, siendo estes na so mayor parte inscripciones, toponímicos, nomes de tribus y patronímicos que se daten nun periodu de casi mil años (dende'l 500&nbsp;e.&nbsp;C. hasta'l 500&nbsp;d.&nbsp;C.). Nun hai respuestes concluyentes no referente al corpus léxicu y a la so evolución, yá que, por cuenta de les escases fontes, casi siempres fragmentaries, nun puede establecese una clasificación concreta nin diferencies ente elles.

Les llingües céltiques continentales son:
* Llingües hispanu-céltiques
** El **[[Idioma celtíberu|celtíberu]]**, celtibéricu o hispanu-celta oriental, na antigua Celtiberia (na actual España).
** El **[[idioma celta galaicu|galaicu]]**, o hispanu-celta noroccidental, faláu d'antiguo nel noroeste de la península ibérica (noroeste d'España y norte de Portugal).
** En que casu de confirmase la filiación céltica del **[[idioma lusitanu|lusitanu]]**, asuntu entá en discutiniu, ésti tamién querdaría englobado nesti subgrupu.
* Lengua galo-céltiques
** El **[[idioma galu|galu]]**, na antigua Galia (actuales Francia y Bélxica).
** El **[[Idioma gálata|gálata]]**, de gran semeyanza col galu según San Jerómino, en Galatia n'Anatolia (actual Turquía).
** El **[[idioma nóricu|nóricu]]**, faláu pola tribu nórica en tierres de les actuales Austria y Baviera ya igualmente cercanu al galu.
* El **[[Idioma lepóntico|lepóntico]]**, na antigua Galia Cisalpina (n'actuar, consideráu munches vegaes como un dialeutu del galu.

De les llingües céltiques falaes n'otres zones d'Europa habitaes por pueblos celtes, como'l norte d'España o la península balcánica nun se tienen testimonios históricos nin epigráficos, magar s'embaraxa que les llingües céltiques falaes dende la Galia al traviés d'Iliria hasta Turquía seríen llingües cercanes al galu. Les yá numberaes son les úniques llingües céltiques continentales de les que nos llegó testimoniu, pero dar por casi seguro que tuvieron d'esistir más llingües qu'anguaño desconocemos.

El momentu en qu'estes llingües convertir en llingües muertes ye inciertu, ensin conocese con claridá l'intre en qu'esto socedió en cada rexón, magar se da por fechu que nel sieglu VII&nbsp;d.&nbsp;C. yá sumieren práuticamente del panorama européu. Ye bien probable qu'hubiera periodos de billingüismu, y que darréu éstes dexaren d'usase, calteniendo sicasí un pequeñu sustratu na llingua de sustitución.

## Referencies
Idioma nóricu

El **nóricu** yera una llingua celta continental. Supónse que se falaba na rexón de la darréu constituyida provincia romana de Nórico. Namái ta atestiguada por dos inscriciones fragmentaries que nun ufierten abonda información pa sacar d'elles demasiaes conclusiones sobre la natureza y carauterístiques d'esta llingua.

## Inscripciones
### Inscripción de Ptuj
La inscripción Ptuj, afayada en 1894, ta escrita de derecha a izquierda en alfabetu etruscu y lléese

que ye interpretada como dos nomes personales: *Artebudz [fíu de] Brogduos*. El nome *Artebudz* puede significar "pene d'osu", mientres *Brogduos* puede contener l'elementu *brog-*, *mrog-*, "país". Coles mesmes, la inscripción tamién puede ser interpretada como *Artebudz [fixo esto para] Brogdos*, col segundu nome nel dativu.

### Inscripción de Grafenstein
La inscripción Grafenstein, sobre una llosa del sieglu II&nbsp;d.&nbsp;C. que foi afayáu nuna gravera en 1977, ta incompleta, pero la parte esistente foi trescrita asina:

Equí, *Moge* paez ser un nome personal o l'abreviatura de unp, *P · II-lav* una abreviatura llatina indicando un pesu, *ne sadiíes* una forma verbal posiblemente quier dicir "nun pones", *ollo son* quiciabes "esta cantidá", y *Lugnu* otru nome personal. El testu polo tanto pue ser un rexistru de dalgún tipu de la transaición financiera.

Tamién se propunxeron otres llectures de la inscripción, por casu:

y

## Ver tamién
* Nórico

## Referencies

## Enllaces esternos
* Indogermanistik Wien (1)
* Indogermanistik Wien (2)
Alfabetu etruscu

L**'alfabetu etruscu** foi un sistema alfabéticu desenvueltu nel norte y el centru de la península itálica a fines del sieglu VIII e.C. Pudo ser una evolución del griegu, yá que pertenecen al mesmu sistema y los calteres son bien similares a los coptos y griegos. Consta de 26 calteres básicos y otros 22 espandíos pa la trescripción.

A la llarga sumieron lletres de la so evolución del griegu como Ϝ, Ω o Ϡ, apaecieron nueves como sería'l casu de 𐌎, o camudaron d'orde como'l casu de la invención de 𐌂, que va ser la C llatina, que se camudó pola antigua Γ griega, que nun yera necesaria por una Z, pero que nun futuru va ser la G inventada polos romanos.

Munchos historiadores y filólogos creen que l'alfabetu rúnicu utilizáu nes llingües xermániques d'Escandinavia y les islles Britániques tán emparentaes con esti alfabetu.

## Tabla (contién Unicode)

## Llista de calteres n'imaxe
* Esta imaxe amuesa los calteres tal que s'atopen na tabla, por que puedan visualizar los usuarios que nun disponen d'una fonte unicode del alfabetu etruscu o nun pueden consiguir una.


## Ver tamién
* Idioma etruscu
* Alfabetu llatín
* Alfabetu feniciu
* Civilización etrusca

## Referencies

## Enllaces esternos

* Wazu Japan Fonts Gallery (Inglés)
Idioma irlandés mediu

El **irlandés mediu** ye'l nome que-y dieron los filólogos a la forma de la llingua irlandesa falada ente'l sieglu X y el XII; ye, por tanto, contemporaneu de les fases finales del inglés antiguu ya iniciales del inglés mediu. Les llingües goidélicas modernes: irlandés, gaélicu escocés, y Manx son toes descendientes del irlandés mediu. 

L'irlandés mediu falar n'Irlanda y Escocia; dende Munster hasta la isla de Inchcolm nel Mar del Norte. La so estensión xeográfica fixo d'él la más estendida de toles llingües insulares a finales del sieglu XII, cuándo'l inglés mediu empezó a faer incursiones n'Irlanda y munches de les rexones céltiques del norte y del oeste de Britania. 

Poques llingües europees pueden andar a la tema nel volume de lliteratura que nos mandó l'irlandés mediu. Muncha d'esta sobrevivencia ye debida al enfotu d'unos pocos anticuarios irlandeses modernos, pero'l simple volume de sagues, añales, haxografíes, etc., que sobrevivieron amuesa l'enfotu que teníen los miembros de les instruyíes órdenes gaéliques medievales na so llingua. Casi tolo que sobrevivió vien d'Irlanda, un pocu d'Escocia y bien pocu de la Isla de Man. El Lebor Bretnach, o "*Nennius irlandés*", namái se caltién en manuscritos calteníos n'Irlanda; con tou, Thomas Owen Clancy apocayá propunxo que foi escritu n'Escocia, nel conventu d'Abernethy.

## Referencies
Frisón antiguu

El **frisón antiguu** ye una llingua xermana occidental falada ente los sieglos VIII y XVI nel área ente'l Rhin y l'Elba na mariña del Mar del Norte européu. Lo que sabemos del idioma de los primeros habitantes de la rexón (los Frisones citaos por Tácito) básase namái nunos pocos topónimos y antropónimos. El frisón antiguu evolucionó al frisón mediu faláu ente los sieglos XVI y XIX.

Na Alta Edá Media, Frisia estender dende l'área de Bruxes, onde ta l'actual Bélxica, hasta'l ríu Weser, nel norte d'Alemaña. Naquella dómina, l'idioma frisón foi faláu a lo llargo del sur de la mariña del Mar del Norte. Esta rexón ye denomada Gran Frisia o Frisia Magna, y munches de les árees que contién ésta inda atesoren l'heriedu frisón. Sicasí pel añu 1300, el so territoriu reculó hasta Zuyder Zee y l'idioma frisón sobrevive a lo llargo de la mariña namái como un sustratu.

La xente de lo que güei ye'l norte d'Alemaña y Dinamarca que s'asitiaron n'Inglaterra dende cerca del añu 400 d'equí p'arriba, vinieron de la mesma rexón y falaben más o menos la mesma llingua que la xente que vivía en Frisia; poro, esiste una estrecha rellación ente'l frisón antiguu y l'anglosaxón.

## Bibliografía
*Rolf H. Bremmer Jr., *An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary*. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins, 2009.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües ángliques

Les **llingües ángliques** (tamién llamaes **llingües xermániques insulares**) son un grupu d'idiomes qu'inclúin al anglosaxón y a les llingües que deriven d'ésti. Esto toma'l inglés (pasando polos sos estadios históricos como'l inglés mediu o'l inglés modernu tempranu), l'escocés y el yá estinguíu yola n'Irlanda.

Les llingües criollas basaes nel inglés nun se suelen incluyir nel grupu, yá que namái'l so léxicu vien del inglés, y non la so estructura llingüística.



## Referencies

## Ver tamién
* Historia del idioma inglés
* Inglés internacional
Llingües goidéliques

Les **llingües goidélicas** o **gaéliques** son una subfamilia de les llingües celtes que, baxando del protocelta, son una de les cañes de les llingües indoeuropees. Na subfamilia goidélica inclúyense'l irlandés, el gaélicu escocés y el manés. Otres llingües céltiques vives, tales como'l galés, el córnicu y el bretón nun son consideraes goidélicas.

Los idiomes goidélicos fueron históricamente parte d'un continuu llingüísticu faláu dende'l sur d'Irlanda al traviés de la Islla de Man hasta'l norte d'Escocia. Amiéstase-y -equivocadamente- el "Shelta", que ye un dialeutu productu d'un amiestu ente l'irlandés y l'inglés, con una sintaxis primariamente inglesa.

Una forma moderna d'esti grupu, conocida como irlandés modernu tempranu o gaélicu clásicu, foi utilizada como llinguaxe lliterariu n'Irlanda hasta'l sieglu XVII y n'Escocia hasta'l XVIII. Diferencies d'ortografía ente estos dos formes deber a reformes ortográfiques más recién, lo que dio como resultáu estandarizaciones pluricéntricas complexes.

La ortografía usada nel manés ta basada nel inglés y el galés y foi introducida en 1610 pol obispu galés John Phillips.

## Clasificación

L'árbol de les llingües goidélicas ye'l siguiente:

* Irlandés primitivu
** Irlandés antiguu
*** Irlandés mediu
**** Irlandés
**** Gaélicu escocés
**** Manés

## Historia
El subgrupu d'idiomes goidélicos pertenez al grupu célticu insular. Otru subgrupu d'esa caña son les llingües britóniques, a les que pertenecen el galés, el córnicu y el bretón. Dambos subgrupos son insulares, yá que se falen principalmente nes islles britániques y comparten ciertes carauterístiques, tales como l'usu común de ciertes partícules verbales, l'orde de la frase (Verbu, Suxetu, Oxetu o Predicáu), etc.

Adicionalmente, la caña goidélica ye tamién clasificada como celta-Q, por cuenta de que'l soníu protocelta *kw foi orixinalmente reteníu nesta caña (a diferencia de la caña celta-P, na que rápido se tresformó nuna ) Más tarde, esi soníu tamién se tresformó nesta caña, perdiendo la so labiación y aportando a un simple [k]. El celtíberu retuvo coles mesmes el soníu *kw, asina que esi grupu puede ser consideráu igualmente como parte del grupu celta-Q; sicasí, esi llinguaxe nun ye goidélico, yá que nun ye insular. Con éses dellos autores consideren esta subdivisión como superficial y esplicable en términos de contactos esternos.

Sicasí, hai diferencies adicionales ente los dos subgrupos que faen conveniente la so retención a lo menos de manera provisional. Por casu, nel grupu goidélico los soníos **an, am* tresformáronse a una *é*, vocal desnasalizada y con alargamiento antes d'un soníu fricativu. Asina, por casu, l'irlandés antiguu *éc* ("muerte"), *écath* ("anzuelu"), *dét* ("diente"), *cét* ("cien"), comparaos col galés *angau*, *angad*, *dant* y *cant*.

## Descripción llingüística

### celta-P y celta-Q
El siguiente cuadru compara delles formes léxiques en celta-P (galu-britónicu) y en celta-Q (goidélico):
:

### Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües goidlélicas son:
:

## Referencies
Fife

**Fife** (en gaélicu escocés: *Fìobha*) ye un conceyu d'Escocia (Reinu Xuníu). Ta asitiáu ente'l fiordu de Tay y el de Forth y llenda colos conceyos de Perth and Kinross y Clackmannanshire. Ye'l tercer conceyu unitariu d'Escocia más pobláu concentrándose la tercer parte de la población en tres ciudaes, Kirkcaldy, Dunfermline y Glenrothes, siendo esta postrera la capital alministrativa.

## Historia
Históricamente foi unu de los reinos pictos de la zona central d'Escocia, conocíu como Fib. Por esta razón Fife ye conocíu comúnmente como Reinu de Fife. Hasta 1975 foi unu de los condaos históricos en que taba estremada Escocia, en delles ocasiones llamáu Fifeshire. Dende 1975 hasta 1996 formó una de les rexones d'Escocia y estremada en tres distritos Dunfermline, Kirkcaldy y North-East Fife. En 1996 foi creáu'l conceyu de Fife calteniendo les mesmes fronteres.

## Cultura
El llugar más conocíu de Fife ye St Andrews, enclave históricu d'importancia con un castiellu y una catedral medievales, güei en ruines, un históricu campu de golf (el Old Course de St Andrews) y una de les universidaes más importantes del Reinu Xuníu. El circuitu de Knockhill tamién s'atopa na rexón de Fife.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hiberno-normandu

:*Nun confundir con [[envierno-nórdicu]], términu que correspuende a la población d'orixe escandinavu mientres la espansión viquinga mientres los sieglos IX al XI*
El términu **envierno-normandu** fai referencia a los lores cambro-normandus qu'asitiáronse n'Irlanda, almitiendo poco o nenguna llealtá a los colonos anglu-normandos d'Inglaterra. El términu refierse tanto a los oríxenes d'ésta comunidá como al dialeutu qu'usaron y desenvolvieron los normandos franceses que s'asitiaron n'Irlanda dende 1169 hasta l'eclís de la comunidá envierno-normanda a principios del sieglu XVII. Nesti procesu envernar-normandos convertir en Más irlandeses que los mesmos irlandeses (del llatín *Hibernioris ipsis Hibernis*) el prefixu envierno significa *relativu a Irlanda o los irlandeses*, pallabra proveniente de Hibernia. Los más citaos ente ellos son los Burghs (o *Familia Burke*), los *Butlers* y la dinastía Fitzgerald. (Fitz ye un prefixu particularmente envierno-normandu que significa *fíu* col mesmu significáu en francés modernu *fils*).

A finales del sieglu XVI, empezaron a denominar a envernar-normandos como a los vieyos ingleses, en llingua gaélica, éstos yeren conocíos como los *gaill* o *Foresteros*. Sicasí a los ingleses nacíos n'Inglaterra llamábase-yos *Sasanaigh* o *saxons*, fechu que reflexen los añales ingleses estremando descomanadamente ente'l términu Gaill y Sasanaigh, siendo'l primeru usáu pa referise a *Fionnghaill* o *Dubhghaill* dependiendo de cuántu deseyaba'l poeta falagar al so patrón.

## Ver tamién
* Envierno-nórdicu

## Referencies

## Enllaces esternos
* « The Cambro-Norman Invasion of Ireland » (inglés)
Idioma jerseyés

El **jerseyés** o ***Jèrriais*** ye una llingua direutamente emparentada col normandu (del cual suel consideráse-y una forma dialeutal) falada nes Islles de la Canal, especialmente la Islla de Xerséi. El so cayente empezó mientres el pasáu sieglu XX, de la que l'inglés establecíase como l'idioma d'instrucción, comerciu y alministración. Una llingua similar ye'l guerneseyés (*Dgèrnésiais*), que se fala na vecina islla de Guernesey. Estos dos llingües son mutuamente intelixibles ente sigo y, pela so parte, caltienen una fuerte semeyanza col dialeutu galonormando que se fala na rexón de Normandía allugada nel noroeste de Francia frente a les Islles de la Canal.

El jerseyés como'l guerneseyés tienen, talo como s'indicó, una fuerte semeyanza col actual normandu normativu en cuantes que deriven de la llingua d'oïl. Sicasí, resulten bultables les influencies céltiques procedentes de los vecinos bretón y córnicu, a les que darréu se sumaron les influencies de los idiomes escandinavos y del inglés.

## Referencies

## Enllaces esternos
Grupu Galo-Réticu

Clasificación: Indoeuropéu > Itálicu > GrupoRomance > Romance > Llingües Romances Ítalo-Occidentales > Grupu Ítalo-Occidental - Subgrupu Occidental > Grupu Galu-Ibéricu > Grupu Galu-Romance

El **Grupu Galu-Réticu** subdivídese de la mesma nos subgrupos **Galorromance** y **Réticu**.

* Galorromance

:**Grupu francés o [[Llingües d'oïl|Oïl]] **

::**[[Idioma francés|Francés]]** (Francia)

::**[[Picardu]]** (Francia)

::**[[Zarpático]]** (Francia)

::**[[Cajún]]** (Estaos Xuníos)

:**Grupu sureste**

::**[[Idioma francoprovenzal|Francoprovenzal]]** (Francia)
* Réticu 

::**[[Idioma friulanu|Friulanu]]** (Italia)

::**[[idioma ladín|Ladín]]** (Italia)

::**[[Romanche]]** (Suiza) (Tamién llamáu Retorromanche o Réticu)
Cajún

Los **acadianos** o cadianos o **cajunes** (pronunciáu /ˈkeɪdʒən/ n'inglés; *Les Cadiens* o *Les Acadiens*, /le.(z‿a)kaʒɛ̃/ en francés) son un grupu étnicu alcontráu nel estáu de Louisiana (Estaos Xuníos). Baxen de exiliaos d'Acadia mientres la segunda metá del sieglu XVIII, tres la incorporación d'una parte de los territorios franceses de Nueva Francia a la Corona británica. Tamién entiende a otres persones coles que se xunieron dempués, como españoles, alemanes y criollos franceses. La llingua cajún ye un dialeutu proveniente del francés. Anguaño, los cajunes formen una comunidá importante al sur del estáu de Louisiana, onde influyeron notablemente na so cultura. Centros culturales importantes del pueblu cajún son les ciudaes de Lafayette y Lake Charles. 

En 1980, fueron reconocíos oficialmente pol gobiernu d'Estaos Xuníos como grupo étnicu.

La música cajún exerció una notable influencia y dio llugar a xéneros como'l zydeco.

## Ver tamién
* Acadiano
* Gastronomía cajún

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma guerneseyés

El **dgèrnésiais** (o **guerneseyés**) ye un idioma propiu de la islla de Guérnesei. Ta basáu nel idioma normandu con influencies nórdiques ya ingleses.

Ye mutuamente intelixible cola llingua jèrriais mesma de la islla de Xerséi. El dgèrnésiais considérase estinguíu na islla de Herm y en peligru d'estinción nel restu de les islles.

El principal poeta en llingua dgèrnésiais foi George Métivier (1790-1881). 

El censu de 2001 amuesa que 1327 (que ye'l 2&nbsp;% de los habitantes de la isla) falen esta llingua de forma fluyida. Haber de tener en cuenta que'l 70&nbsp;% de los falantes tienen 64 años o más y ente los mozos solo'l 0,1&nbsp;% saben falar el dgèrnésiais.

## Exemplos

## Referencies

## Enllaces esternos
*What is Dgernesiais?
*Guernesiais today by Julia Sallabank - from the BBC
*Texts in Dgèrnésiais
*Guernesiase songs "-yos Travailleurs de la Mer"
*La Societe Guernesiaise
*
Dialeutos castellanos meridionales

Los **dialeutos castellanos meridionales** engloban una serie de dialeutos independientes del castellán faláu n'España que nun puede ser clasificaos dientro del dialeutu castellanu septentrional; magar el castellán meridional ye bien diversu, estos dialeutos comparten delles carauterístiques que son comunes a toos ellos. Amás, históricamente estes variedaes formáronse aproximao ente los sieglos XIII y XVII, una dómina onde'l castellán medieval sufrió importantes reaxustes fonolóxicos, polo que munchos de les traces anovaes del español son universales a tol castellán meridional o a la mayor parte del mesmu, ente que les traces calteníes son más frecuentes nel castellán septenterional.

## Subdialeutos
La división xeográfica ente dialeutos nun aportar# a bien delimitada, como tampoco lo ye ente dialeutos del norte y del sur. Sicasí, suélense considerar ente los dialeutos del español ibéricu con traces meridionales los siguientes:
* Dialeutu manchegu (tamién consideráu de transición)
* Dialeutu madrilanu (tamién consideráu de transición)
* Dialeutu estremeñu
* Dialeutu murcianu
* Dialeutu andaluz occidental (Huelva, Sevilla, Cádiz y parcialmente Málaga y Córdoba)
* Dialeutu andaluz oriental (Almería, Granada y Xaén y parcialmente Málaga y Córdoba)
* Dialeutu canariu

## Descripción llingüística
Delles carauterístiques comunes a los dialeutos meridionales son:
* Predominiu del yeísmu.
* Esistencia d'aspiraciones, particularmente de /-s/ implosiva, con resultaos diverses en distintos subdialeutos.
* Desapaición cuasi xeneral de  inicial ya intervocálica.
* Caltenimientu n'árees marxinales de l'antigua /h/ del castellán medieval, este ye unu de los pocos aspeutos onde'l castellán meridional ye más arcaizante que'l castellán septentrional, anque na actualidá esta traza ta en retrocesu.
* Tracamundiu esporádicu de les líquides  y  en posición implosiva.

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 'Alvar, Manuel' (direutor). *Manual de dialeutoloxía hispánica. L'español d'España*. Ed. Ariel, 1999. 
* 'Zamora Vicente, Alonso'. *Dialeutoloxía española*. 2ª ed. (ampliada). Ed. Gredos, 1967. 6ª reimpresión. 1996.
* Mapes d'isogloses de variantes fonétiques del Castellán na Península Ibérica
Shelta

**Shelta** ye l'idioma tradicional de los "nómades irlandeses". Ye faláu por unes 85.000 persones n'Irlanda, Reinu Xuníu y Estaos Xuníos, de los qu'ente 6.000 y 25.000 viven n'Irlanda. 

La mayor parte del vocabulariu Shelta basar nel idioma irlandés, con munches pallabres invertíes d'estilu un tanto informal como'l dialeutu francés denomináu Verlan.

L'idioma shelta aniciar d'antigües versiones del irlandés, polo que orixinalmente deriva del dialeutu goidelico proveniente de la familia del idioma celta.

L'idioma ye faláu puramente por nómades irlandeses y los sos descendientes. Los llingüistes, que lo estudiaron dende la década de 1870, caltienen que'l shelta esiste dende va dellos sieglos pero nun se ponen d'alcuerdu sobre'l so orixe. Kuno Meyer, espertu en llingües celtes, y John Sampson, espertu románicu, sostienen que'l dialeutu yá esistía antes del sieglu XIII. Otres fontes afirmen que l'idioma aniciar nel sieglu XVII ente los llabradores irlandeses que perdieron les sos tierres y viéronse empuestos a una vida itinerante tres l'asentamientu n'Irlanda de colonos ingleses y escoceses en tiempos d'Oliver Cromwell.

## Referencies

### Bibliografía
* "The Secret Languages of Ireland." by R. A. Stewart Macalister. Craobh Rua Books

### Enllaces esternos
* 
* Ethnologue listing for Shelta
* Shelta lexicon and pronunciation guide
* Online copy of the Shelta lexicon from McAllister's ''The Secret Languages of Ireland''
Anglorromaní

El **anglorromaní** ye'l fala carauterística de los xitanos d'Inglaterra y Gales; tratar d'un amiestu d'inglés y romanín, básicamente realizada al traviés del insertamientu de pallabres derivaes del romanín nel inglés.

El anglorromaní, anguaño apenes un pequeñu corpus léxicu enfiñíu nel inglés, ye'l resultáu d'una evolución d'un dialeutu del romanín faláu va tiempu n'Inglaterra y Gales.

El so usu ta acomuñáu a l'apaición d'una modalidá emotiva de la fala, nel sentíu de que convida al oyente a interpretar lo qu'escucha a la lluz d'una serie de conocencies, valores y actitúes particulares, compartíos solo polos miembros d'una pequeña comunidá, en principiu formaes por miembros d'una mesma familia y poles persones más allegaes a la mesma.

## Fonte
*Matras, Yaron y otros, «Angloromani: A Differente Kind of Language?», *Anthropological Linguistics*, 49, nᵘ2, 2007, páxs. 142-184.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escocés del Ulster

El **escocés del Úlster** referir a les variantes del antiguu idioma escocés que se fala nes provincies irlandeses del Úlster, n'Irlanda del Norte (Reinu Xuníu).
El númberu de falantes envalorar ente los 35&nbsp;000 n'Irlanda del Norte y un total de 100&nbsp;000 si incluyimos la República d'Irlanda.

## Estatus
Entusiastes como Philip Robinson, autor de *Ulster-Scots: A Grammar of the Traditional Written and Spoken Language*, La sociedá del Escocés del Úlster *Ulster-Scots Language Society*&thinsp; y promotores como la *Ulster-Scots Academy*&thinsp; son de la opinión de que l'escocés del Úlster ye una llingua por derechu propiu. Esta posición foi criticada pola Ulster-Scots Agency, un reportaxe de la BBC afirma que: "L'Axencia acusa a l'academia d'equivocadamente promover l'escocés del Úlster como una llingua distinta del escocés.". Una posición que se reflexa en munches de les respuestes de l'Academia a les consultes públiques pa la creación d'una academia del Escocés del Úlster. Na llinia de los críticos Aodán Mac Póilin escribió que nun hai argumentu llingüísticu pa considerar l'escocés del Úlster como un idioma.

## Ver tamién

* Llingües del Reinu Xuníu

## Referencies

## Enllaces esternos

* ''The Ulster-Scots Agency (Tha Boord o Ulstèr-Scotch)'' (n'inglés).
* ''The Ulster-Scots Language Society'' (n'inglés).
* Pronunciación d'escocés del Ulster  (n'inglés).
* Escocés n'Escocia ya Irlanda del Norte  y Escocés escrita n'Escocia ya Irlanda del Norte  (n'inglés).
* Idiomes, identidá y política n'Irlanda del Norte (n'inglés).
* ''Ulster Scots voices'' (nel sitiu web de la BBC) (n'inglés).
Cultura de Jastorf

La **cultura de Jastorf** ye una cultura prehistórica, tamién conocida por ser la Edá del Fierro prerromana nel norte d'Europa, concretamente en Escandinavia, Países Baxos y la zona del valle del Rin nel norte d'Alemaña. Ésti ye'l primeru de los trés periodos nel sistema cronolóxicu d'Oscar Montelius.

Cronológicamente asitiar ente los sieglos IV y I e.C.

Esti tipu de cultura ye protogermánica, colindando nel sur cola cultura de La Tène, que tuvieron meyores na teunoloxía del trabayu del fierro, consiguiendo con ello una considerable influencia, sobremanera cuando a partir del 600 e.C. la xente del norte empezó a estrayer fierro, gracies a una teunoloxía que consiguieron de los sos vecinos de la Europa central. Sicasí, de primeres el fierro usóse namái como decoración, darréu utilizóse pa forxar ferramientes y espaes. Tamién sobrevivió l'usu del bronce mientres esti periodu completu, pero como un usu decorativu.

Les sos tradiciones fueron una continuación de la Edá del Bronce nórdico, pero con influencies fuertes de la cultura de Hallstatt n'Europa Central.

Les práutiques funeraries, sicasí, siguieron la tradición de incinerar los cadabres pa depués poner los sos restos n'urnes, daqué característicu de la cultura de los campos d'urnes.

## Ver tamién
* Historia d'Escandinavia
* Historia de Suecia
* Historia de Dinamarca
* Era de Vendel

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües tirséniques

La **familia tirsénica** o **tirrénica**, derivada del nome *Tyrrhenoi* ye una familia de llingües propuesta pol llingüista Helmut Rix (1998), qu'argumentó que l'etruscu, el réticu y el lemnio son llingües emparentaes con un ciertu númberu de cognaos identificables. Rix supón que'l proto-tirsénico pudo esistir alredor del añu 1000&nbsp;e.&nbsp;C.

## Rellación con otres llingües
Tamién se propunxo que la familia tirsénica podría formar parte d'una macrofamilia de llingües más grande llamada **macrofamilia exea** qu'incluyiría tamién l'eteocretense (antiguu cretense, la llingua de los minoicos) y l'eteochipriota. Si pruébase qu'estes otres llingües tán rellacionaes col etruscu y el réticu, podríen constituyir una evidencia d'una espansión de pueblos pelásgicos dende les islles del mar Exéu y Creta al traviés de Grecia y la península italiana hasta los Alpes. Esta propuesta nun tien inda amplia aceptación, y de fechu esisten intentos de rellacionar el etecretense y el etechipritoa coles llingües nostráticas.

Primeramente propunxérase que les llingües tirrénicas taben rellacionaes coles llingües anatolies pertenecientes a la familia indoeuropea (Steinbauer 1999; Palmer 1965) pero dicha propuesta nun tuvo aceptación xeneral (a pesar de que Palmer probó que delles inscripciones en Llinial A podíen interpretase dende'l luvita).

## Carauterístiques comunes
Rix asume que'l proto-tirsénico pudo falase escontra'l 1000&nbsp;e.&nbsp;C. Dalgunos de los cognaos putativos ente l'etruscu y el réticu son:
:Etr. *zal*, Rét. *zal*, 'dos'
:Etr. *-(a)cvil*, Rét. *akvil*, 'don, regalu, apurrida'
:Etr. *zinace*, Rét. *t'inaχy*, '[él] fixo' 
:un sufixu de xenitivu *-s* presente n'etruscu, lemnio y réticu
:otru sufixu de genetivo: *-a* in réticu, *-(i)a* n'etruscu :un
participiu pasáu *-ce* n'etruscu y *-ku* en réticu

Otru conxuntu de congandos ente'l lemnio y l'etruscu son:
* Sufixu de caso dativu **-si* y **-ale* atestiguaos nel Cercu de Lemnos (*Hulaie-ši* 'pa Hulaie', *Φukiasi-ale* 'pa los foceos') y nes inscripciones etrusques (e.g. *aule-si* 'a Aule' en *Cippus Perusianus*). 
* un sufixu de pasáu **-a-i* (etruscu  como en **ame** 'yera' ( como en **šivai** 'vivíen').

Estrabón na so Xeografía (V,2) citando a Antíclides atribúi a los pelasgos de Lemnos y Imbros una fundación compartida en Etruria.

## Ver tamién
* Idioma etruscu 
* Idioma réticu 
* Idioma lemnio
* Etruscos

## Referencies

### Bibliografía
* Dieter H. Steinbauer, *Neues Handbuch des Etruskischen*, St. Katharinen 1999
* Helmut Rix, *Rätisch und Etruskisch*, Innsbruck 1998
* L R Palmer, *Mycenaeans and Minoans,* Second ed. New York: Alfred A. Knopf. 1965.
Idioma oscu

El **oscu** foi una llingua indoeuropea, perteneciente al grupu de les llingües itáliques, falada na parte centro-meridional de la península itálica mientres parte de l'Antigüedá.

## Aspeutos históricos, sociales y culturales
Tratar en realidá un conceutu llingüísticu complexu, con variantes dialeutales. Sirvió de llingua principal de los samnitas, habitantes de la zona vecina del Lazio, na Campania. Nel 290&nbsp;e.&nbsp;C. los samnitas fueron sometíos a Roma, pero hasta la guerra social del 90-89&nbsp;e.&nbsp;C. caltuvieron l'usu oficial de la so llingua. Queden d'ella dellos nomes propios de persona y delles gloses, amás d'unes 650 inscripciones, la mayoría bien curties (anque hai una d'unes 300 pallabres) y escrites en tres alfabetos distintos: griegu, llatín y un terceru nativu, deriváu del griegu per mediu de los etruscos.
En rellación col **oscu** taben los dalgunos de los llamaos dialeutos sabélicos, falaos por una serie de tribus alcontraes al este del Lazio, ente Umbría y la Campania (sabinos, pelignos, marrucinos, marsos, vestinos, volscos), conocíos por gloses y en dellos casos tamién por delles inscripciones.

## Descripción llingüística

### Fonoloxía
L'inventariu consonánticu del oscu vien dau por:

L'inventariu vocálicu reconstruyíu constaría de los siguientes elementos:

Nes inscripciones, los signos  y  trescriben les lletres pa los fonemes // y //, ente que los signos  y  referir a // y //. Y per otra parte el signu  = //. Dacuando les vocales llargues nes inscripciones trescríbense doblando la vocal.

### Inscripción del ''Cippus Abellanus''

## Referencies

### Bibliografía
*
*
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
* Vocabulariu oscu  (n'inglés)
* Llingua osca
* Alfabetu oscu
Llingües osco-umbres

Les **llingües oscu-umbres** o **sabélicas** formen un subgrupu de la familia llingüística indoeuropea d'Italia continental que se desenvolvió dende la metá del I mileniu&nbsp;e.&nbsp;C. hasta los primeros sieglos del I mileniu d. C. Yeren utilizaes polos pueblos oscu-umbros, tamién son conocíes como **llingües sabélicas**.

## Aspeutos históricos, sociales y culturales
L'oscu foi unu de los numberosos idiomes falaos nel corazón de la península Itálica, como'l umbru y a otros idiomes pertenecientes a les llingües sabines, como'l volscu, marso, ecuo, sabín y el piceno meridional.

Sicasí tamién hubo colonies que falaben l'oscu, espardíes por llugares de la Italia meridional y de Sicilia. Básicamente l'oscu yera l'idioma de les tribus samnites, quien fueron unos poderosos enemigos de los romanos, que precisaron años pa sometelos (les guerres samnitas que tuvieron llugar del 370&nbsp;e.&nbsp;C. al 290&nbsp;e.&nbsp;C.). 

Estes llingües conocer por dellos cientos d'inscripciones que s'asitien ente'l 400&nbsp;e.&nbsp;C. y el sieglu I. En Pompeya tópense numberoses inscripciones osques, como les dedicatories n'edificios públicos y les señales indicadores. 

L'umbru empezó un procesu de cayente cuando los umbros fueron sometíos polos romanos y el procesu de romanización condució a la so desapaición. De toles llingües oscu-umbres ye la que meyor se conoz, gracies sobremanera a les Tables Eugubinas.

### Distribución
Falar nel Samnio y en Campania, en parte de Lucania y de Brucia, según polos mamertinos na colonia siciliana de Mesana (Messina).

## Clasificación
Los idiomes o dialeutos oscu-umbros de los que se caltienen testimoniu son:
* **Grupu oscu**, con llingües falaes na rexón centro meridional de la península italiana, qu'inclúi. 
** L'idioma oscu la llingua meyor documentada del grupu, xunto a otres variedaes ruinamente conocíes y consideraes emparentaes col oscu:
** el marrucino;
** el peligno;
** el vestino;
* **Grupu umbru**, con llingües falaes na rexón centro septentrional de la península.
** el idioma umbru (nun confundir col dialeutu umbru actual), siendo la llingua meyor documentada del grupu, amás esisten llingües pocu documentaes que se consideren rellacionaes con él.
** el marso.
** el sabín
** l'ecuo.
** el volscu;
** l'érnico;
* **Grupu picénico-presamnita**
** el piceno meridional;
** el presamnita, una llingua documentada nel sur, pero que paez contener carauterístiques más cercanes al picénico meridional que al oscu.
La adscripción de les variantes pocu documentaes, conocíes colectivametne como dialeutos o llingües sabélicas a los dos principales grupos ye en dellos casos bastante insegura. Asina por casu dellos autores dulden sobre la adscripción anterior del volscu y del vestino, asitiándolos nel grupu opuestu.

## Descripción llingüística
Les llingües oscu-umbres son llingües flexivas fusionantes con unos 5 casos morfolóxicos distintos nel singular, similares a los del llatín.

## Referencies

### Bibliografía
* 

### Enllaces esternos
Idioma umbru

L**'idioma umbru** o **umbrio** ye una llingua indoeuropea estinguida, perteneciente a la familia de llingües oscu-umbres, nel grupu itálicu. Foi falada d'antiguo polos umbros, un pueblu qu'habitaba la rexón italiana allugada na vera occidental del Tíber, na parte centro-septentrional de la península itálica.

Anguaño, el términu umbru ye utilizáu pa referise a un dialeutu rexonal del grupu italianu central faláu na actual rexón d'Umbría, que xeográficamente ocupa solo una porción del Antiguu Aveséu. Esti dialeutu actual ye bien distintu al idioma umbru.

## Tables eugubinas

L'umbru ye conocíu principalmente por una gran inscripción, les llamaes tables eugubinas (en llatín *Tabulæ Iguvinæ* por Iguvium, l'actual Gubbio), una especie de reglamentu d'una cofradería sacerdotal, del que se caltienen siete tables de los nueve que s'atoparon, escrites en parte nun alfabetu nativu deriváu del etruscu (datables escontra'l 200&nbsp;e.&nbsp;C.) y en parte en alfabetu llatín (fechables probablemente escontra'l I&nbsp;e.&nbsp;C.).

Un exemplu:



## Descripción llingüística

### Fonoloxía
L'inventariu consonánticu del umbru vien dau por:

L'inventariu vocálicu reconstruyíu constaría de los siguientes elementos:

## comparanza con otres llingües itáliques

* PIE *skreibh-to: llatín *scriptus* / oscu *scriftas* / umbru *screhto*.
* PIE *h2eg-i-to: llatín *ximielgo* / oscu *aktud* < *ag'to / umbru *aitu* < *aktud
* Rotacismu de -d- intervocálica: llatín *pedis* / umbru *persi*
* Como en llatín y a diferencia del oscu rotacismu de la siblante intervocálica: xen. pl. llatín *-arum*, oscu *-azum*, umbru *-arum*. Llatín y umbru *flora* / oscu *fluusa*.
* Monoptongación de tolos diptongos en cualquier posición: llatín *prae* / oscu *prai* / umbru *pre*.

## Ver tamién
* Tables eugubinas
* Umbros

## Referencies

### Bibliografía
*
Idioma protoeslavu

El **protoeslavu** ye l'antiguu idioma común de tolos pueblos eslavos, deriváu de la mesma del idioma indoeuropéu. Falóse antes del sieglu VII. Del protoeslavu surdieron l'antiguu eslavu eclesiásticu y otres llingües eslaves. Nun s'atoparon testimonios escritos del protoeslavu, polo que se reconstruyó por aciu la comparanza ente les llingües eslaves más antigües y otres llingües indoeuropees.

## Orixe
Acordies con dellos cálculos, la llingua protoeslava desenvolver ente'l I y el II mileniu e.C. Esiste discutiniu abiertu sobre si'l protoeslavu esgazóse direutamente del protoindoeuropéu, o si facer con posterioridá de la caña proto-báltoeslava.
 
A lo llargo de la so esistencia (probablemente unos 2000 años) el protoeslavu sufrió dellos cambeos. Nel sieglu V o VI dalgunes tribus eslaves empezaron a emigrar. Estes migraciones supunxeron la rotura del protoeslavu. Los búlgaros formaron el so primer imperiu nel añu 681, y a finales del sieglu IX, el dialeutu búlgaru que se falaba en Tesalónica foi rexistráu per primer vegada, dando llugar na lliteratura a lo que se conoció como "antiguu eslavu eclesiásticu". Esta llingua nun puede considerase como protoeslava, yá que s'escribió per vegada primera a lo menos dos sieglos dempués de la división del protoeslavu, pero ta entá lo bastante cerca como por qu'esistiera intelixibilidá mutua colos falantes de los otros dialeutos eslavos d'aquel tiempu.

## Ver tamién
* Llista de Swadesh en llingües eslaves

## Referencies

## Enllaces esternos