Sistema xaponés d'unidaes

El ***Shakkan-hō'' (尺貫法)''' ye'l sistema de midida xaponés tradicional. El nome ''shakkanhō'' vien del nome de dos de les unidaes, el ''[[shaku]]'', una unidá de [[llonxitú]], y el ''[[kan]]'', una unidá de [[masa]]. 

El sistema ye chino nel so orixe. Les unidaes orixináronse na [[dinastía Shang]] nel [[sieglu XIII e.C.]], y estabilizáronse na [[dinastía Zhou]] nel [[sieglu X e.C.]], y dende ehí espardióse al [[Xapón]], sureste d'[[Asia]] y [[Corea]]. Les unidaes de la [[dinastía Tang]] adoptáronse oficialmente en Xapón en [[701]], y el ''shaku'' actual cuásimente nun camudó dende entós.

Dende [[1924]], el sistema ''shakkanhō'' foi reemplazáu por [[sistema métricu decimal]], y l'usu de les vieyes unidaes p'asuntos oficiales foi prohibíu dende' [[31 de marzu]] de [[1966]]. Sicasí, en delles ocasiones el vieyu sistema inda s'usa. En carpintería y agricultura l'usu de los términos vieyos ye común. Los escoplos fabríquense en tamaños de ''sun'' y ''bu''. Los baños xaponeses modernos constrúinse en tamaños de fracción de ''tsubo'', normalmente 0,75, 1, ó 1,25 ''tsubo'' y el tarrén viéndese a preciu de ''tsubo''. El censu xaponés de [[2005]] permitió a la xente dar l'área de les sos cases tanto en [[metru cuadráu|metros cuadraos]] como en ''tsubo''.

Hai varies versiones diferentes del ''shakkanhō''. Les tables d'embaxo amuesen la versión d'usu común nel [[periodu Edo]].

==Llonxitú==

La base de les unidaes de llonxitú ''shakkanhō'' ye'l ''[[shaku]]'', orixináu na antigua China. Les demás unidaes son fracciones fixes o múltiplos de la unidá básica. El ''shaku'' yera nel so orixe la llonxitú dende'l pulgar hasta'l deu mediu (unos 18 [[centímetru|cm]], o 7 [[pulgada|pulgaes]]), pero la so llonxitú (y por tanto tamién la de les demás unidaes) foi incrementándose gradualmente, yá que la llonxitú de la unidá taba rellacionada col nivel d'impuestos.

Distintos ''shaku'' desenrolláronse pa distintos propósitos. La unidá más ampliamente reconocida como ''shaku'' nel Xapón ye'l ***kanejaku* (曲尺)*', *shaku*, el sistema amosáu na tabla d'embaxo. *Kanejaku* significa "escuadra de carpinteru", y foi'l *shaku* usáu polos carpinteros xaponeses. Ésti, usáu na construcción, caltuvo la midida orixinal china, porque nunca nun fuera interferíu, mentes que los demás sistemes *shaku*, que foron usaos n'impuestos o comerciu, foron interferíos p'aumentar los impuestos, d'ehí que fuera variando gradualmente'l so valor orixinal.

The ***kujirajaku'' (鯨尺)''', lliteramente "ballena shaku", foi un estándar usáu na industria testil. El nome vien de les regles de midida usaes, que taben feches de barbes de ballena. Un ''kujirajaku'' ye 1,25 veces la llonxitú d'un ''kanejaku''. 

Amás de los sistemes ''kanejaku'' y ''kujirajaku'', hai otros sistemes ''shaku'', por exemplu el ***gofukujaku*** (呉服尺), onde ''gofuku'' ye una ropa xaponesa tradicional, como los [[quimonu|quimonos]]. Nel sistema ''gofukujaku'', 1 ''shaku'' ye 1,2 veces el ''shaku'' del sistema ''kanejaku'''.

En [[1891]] les llonxitúes de los dos ''shaku'' más comunes foron definíes en términos del sistema métricu:


Les unidaes ''shaku'' inda s'usen pa materiales de construcción nel Xapón. Por exemplu, la madera contrachapao suel fabricase en fueyes de tamañu 182 [[centímetru|cm]] × 91 cm (unes 72 [[pulgada|in] × 36 in), conocíes nel comerciu como ''saburokuhan'' (３×６版), o ''shaku'' 3 × 6. Cada fueya ye más o menos el tamañu d'un [[tatami]]. El grosor de les fueyes, sicasí, suel midise en [[milímetru|milímetros]].

Los nomes d'estes unidaes tamién apaecen na flauta de bambú [[shakuhachi]] (尺八), lliteralmente "shaku ocho", que mide 1 ''shaku'' y 8 ''sun'' de llargo, y na versión xaponesa del cuentu de [[Pulgarín]], ''Issun Bōshi'' (一寸法師), lliteralmente "el rapazu d'un ''sun''", amás d'en bien de proverbios xaponeses.

El [[Shosoin|Shōsōin]] en [[Nara]] tien una regla de marfil d'un ''shaku'', la ***kōgebachiru-no-shaku* (紅牙撥鏤尺)*'.

Les unidaes más pequeñes, *mō*, *rin* y *bu*, de fechu son los nomes xaponses de les fracciones 1/1.000, 1/100 y 1/10 respeutivamente, que tamién s'usen como unidaes fraccionales.

## Área

EL *tsubo*, qu'esencialmente ye l'área de dos tatamis, inda ye usáu davezu nes disputes de precios nel Xapón. Les unidaes más grandes tamién son usaes polos llabriegos xaponeses pa discutir los tamaños de los tarrenos, seique porque los más de los llabriegos nel Xapón son miembros de la vieya xeneración.

## Volume
**definición de 1891**
*shō* = 2401/1331 L = 64,827 sun³

Estes unidaes vieyes inda s'usen, por exemplu, na producción de sake.

## Masa
**definición de 1891**
1 *momme* = 15/4 g

La unidá xaponesa de masa, el *momme*, ye una unidá reconocida na industria internacional de les perlles.

## Moneda

Los nomes de la moneda antiguo caltiénense en proverbios xaponeses como *haya oki wa san mon no toku*, lliteralmente "Llevantase ceo date tres *mon*", n'otres pallabres "Al que madruga, Dios lu ayuda".

## Referencies

## Enllaces esternos
*Unidaes xaponeses  
*La llei xaponesa actual tocante a midíes