Cash chinu

El **cash** (en chinu: 方孔錢, pinyin: fāng kǒng qián, que significa lliteralmente *dineru con furacu cuadráu*) foi un tipu de moneda utilizada en China y el Sureste asiáticu dende'l sieglu II e.C. hasta'l sieglu XX.

## Etimoloxía
La pallabra "cash" vien del inglés, que de la mesma se deriva de la forma tamil, *kāel so*, una moneda utilizada nel sur de la India. Tamién tien los sos oríxenes nel francés medieval *caisse*.

Esisten delles formes utilizaes en chinu pa referise a esti tipu de monedes, de les que de normal la más común y representativa ye'l calter *qián* (錢), que significa "dineru".

## Fabricación
Tradicionalmente les monedes chines fundir en cobre, latón o fierro. Alredor de 1800, les monedes acuñar con una proporción de trés partes de cobre y dos de plomu. Tamién s'acuñaben monedes en plata, pero yeren más rares, al igual que n'oru.

## Historia
Les primeres monedes del cash deriven los sacos d'arroz que pagaben los llabradores al mercar daqué. Alredor del 1200 e.C. empezar a utilizar pequeños instrumentos como palas, azaes, cuchiellos... que s'utilizaben pa fundilos y fabricar ferramientes reales pal campu. Esti tipu de "moneda" empezó a utilizase como mediu de pagu en sí mesmu.
Les primeres monedes cash tenian forma de navaya, pala y depués de moneda normal redonda.

Tres la unificación de China de Qin Shi Huang, les monedes empezaron a ser circulares, y ente elles la más común ye'l tipu circular con un furacu cuadráu nel centru. Esti furacu dexaba que les monedes tuvieren xuníes por aciu un cordel o similar y crear denominaciones más altes, una y bones la moneda tenía bien pocu valor. El númberu de monedes arrexuntaes varió mientres el tiempu, sicasí lo normal yeren mil pieces. Suponíase que 1.000 cash equivalíen a un tael de plata puro.

Por influencia, coreanos, xaponeses y vietnamites tamién acuñaron los sos propios cash a finales del segundu mileniu e.C. Les últimes monedes acuñaes en cash daten de 1911, pocu dempués de la cayida del reináu del Emperador Xuantong. De forma illegal la moneda siguió circulando en China hasta mediaos del sieglu XX. El cash vietnamita sicasí siguió acuñándose hasta 1933.

Les monedes cash utilizar nes dinastias : Han, Sui ,Jin , Tang, Song, Yuan, Ming y Qing.
Pa los chinos ye tradicional llevar nuna cuerda de seda colorao les monedes cash tradicionales de cobre,ye consideráu que les monedes traen suerte, y por eso ye tamién llamáu les monedes cash como "monedes de la suerte".

## Inscripciones y denominaciones
Les primeres denominaciones estándares de les monedes de cash basar en teoría nel pesu de la moneda:

* 100 granos de miyu = 1 *zhū* (銖)
* 24 *zhū* = 1 tael (*liǎng* 兩)

Les denominaciones más comunes yeren les de ½ tael (*bànliǎng* 半兩) y 5 zhū (*wǔ zhū* 五銖). Nel añu 666 e.C. introducióse un nuevu sistema de pesos, surdiendo'l "maze" *(qián)* que sustituyó al zhū. 10 maze equivalíen a 1 tael. 

La mayoría de les monedes nun teníen una denominación específica inscrita, sicasí llevaben el nome de la era del emperador reinante y pallabres como *tōngbǎo* (通寶), que significa "dineru xeneral", o *zhòngbǎo* (重寶), que significa "dineru pervalible".

Les monedes de la Dinastía Qing (1644-1911) de normal tienen el nome de la era y la pallabra *tōngbǎo* nel aviesu, y el nome de la ceca na que fueron acuñaes en manchú y chinu nel anverso.

## Ver tamién
*Eiraku Tsūhō, divisa usada na Antigua China, mientres el reináu del tercer emperador de la Dinastía Ming.

## Referencies

## Enllaces esternos