Costa-Gavras

**Konstantinos Gavras**, llamáu **Costa-Gavras**, ye un direutor de cine francu-griegu, nacíu en Lutra-Iraias, Atenes, Grecia, el 13 de febreru de 1933.

Cada película que dirixe sírvelu pa faer patente'l so compromisu políticu. Na so primer dómina dedicar al *[[Suspense (xéneru)|thriller]]* políticu y el drama sentimental, nos últimos años dedícase más a la ficción social.

## Biografía

Cuando dexa Atenes pa dir a París, llicencióse en lliteratura. Depués entra nel Institutu d'Altos Estudios Cinematográficos (IDHEC) y trabaya d'ayudante de Henri Verneuil, Jacques Demy y René Clément.

La película *[[Le Jour et l'heure]]*, de René Clément, na que trabaya d'ayudante, déxa-y conocer a Simone Signoret y Yves Montand, colos que va trabar una amistá duradera. En lleendo'l llibru *[[Los raíles de la muerte]]* de Sébastien Japrisot, escribió'l guión y consiguió interesar al productor Julien Derode. La película tuvo un gran ésitu en Francia ya inclusive nos Estaos Xuníos, onde recibió unes bones crítiques.

Tres una estancia en Grecia, conoz el llibru de Vassilis Vassilikos, *[[Z (película)|Z]]*, nel que se reconstrúi'l asesinatu entamáu pola policía d'un líder izquierdista, y l'intentu d'amarutalo d'accidente. En cuanto vuelve a Francia, escribe'l guión en collaboración con Jorge Semprún. Al nun atopar financiamientu, fala con Jacques Perrin, al que conocía de la película *[[Los raíles de la muerte]]*. Aprovechando esta ocasión, Jacques Perrin crea la so propia productora pa montar la película y utilizar los sos contactos, cuantimás, los que tenía n'Arxelia. Ellí van rodar. Jean-Louis Trintignant aceptó trabayar con una baxa remuneración, y lo mesmo fixo Yves Montand. La película tuvo un enorme ésitu en tol mundu, col públicu aplaudiendo a la fin de les representaciones; llogró'l "premiu del Xuráu" nel Festival de Cannes, los Óscar a la meyor película estranxera y al meyor montaxe.

Tres el montaxe de "*Z*", una Nuechebona, Claude Lanzmann fála-y de Lise y Artur London que fuera viceministru d'Asuntos esteriores de Checoslovaquia y yera unu de los trés fugaos de los procesos que se llevaren a cabu en Praga en 1952 (Xuiciu de Slansky, :en:Slánský trial). Munchos intelectuales de la so xeneración habíense vistu estelaos pol comunismu. Tamién Yves Montand xunir al proyeutu de *[[La confesión]]* (*[[:fr:L'Aveu]]*), y tres l'ésitu de "*Z*" consigue dineru pa llevar a cabu'l so proyeutu. 

"*La Confesión*" estrenóse dempués de "*Z*", y nun momentu bastante maniquéu: foi acusáu primero d'atacar a la derecha y depués a la izquierda, cuando lo único que faía yera denunciar los totalitarismos. Dalgunos nunca-y perdonaron haber llevantáu'l telón que cubría'l estalinismu y en ciertos círculos culturales foi consideráu un apestáu. La película tuvo un gran ésitu y convirtióse n'auténticu fenómenu políticu y cultural que marcó una dómina.

De 1973 ye una de les sos meyores películes, *[[Estáu de sitiu (película)|Estáu de sitiu]]*. Tres años dempués foi xuráu del Festival de Cannes de 1976.

La película *[[Clair de femme]]* (1979) ta basada nuna novela de Romain Gary, quién cuntó que per primer vegada taba satisfechu cola adautación a la pantalla d'una de les sos obres. Costa-Gavras sintióse esteláu por esta historia. A Dustin Hoffman paeció-y una de les histories d'amor más formosu que conociera y, mientres el rodaxe de *[[Mad City]]*, suxirió-y la idea de faer un *remake*.

El guión de la película *[[Desapaecíu (película)|Desapaecíu]]* (1982) ta basáu nel llibru de Thomas Hauser *La execución de [[Charles Horman]]*, basáu de la mesma nuna historia real. La película cunta la historia de la desapaición d'un mozu periodista d'Estaos Xuníos mientres el golpe d'Estáu de 11 de setiembre de 1973 de les fuercies armaes contra'l gobiernu de Salvador Allende en Chile. La película llevantó un gran discutiniu n'Estaos Xuníos, yá que pon de manifiestu l'actuación de los axentes del gobiernu d'Estaos Xuníos y la responsabilidá de la CIA nesi golpe d'Estáu. La estrema derecha d'Estaos Xuníos esixó qu'esi *comunista européu* nun trabayara nel país. Sicasí, la película consiguió la Palma d'Oru y el Premiu a la meyor interpretación masculina para Jack Lemmon nel Festival de Cannes de 1982, y l'Óscar al meyor guión. Les universidaes d'Estaos Xuníos siguen estudiando esta película como una de les importantes.

Dalgunos de los sos proyeutos nun los realizó, como ye, por casu, la idea de llevar al cine la novela del arxelín Boualem Sansal *El xuramentu de los bárbaros*, pa la cual Jorge Semprún trabayó na so guión.

## El cine de denuncia social y política de Costa-Gavras
Costa-Gavras ye unu de los pocos autores (xunto con Gillo Pontecorvo, Ken Loach y pocos más) que cultiva un cine de tema crítica y sociopolítico. *[[Missing]]* (*Desapaecíu*) trataba de la complicidá d'Estaos Xuníos nel golpe d'Augusto Pinochet. En *[[Estáu de sitiu]]* denuncia la connivencia de la CIA cola asesina Dictadura cívicu-militar n'Uruguái (1973 - 1985); en *[[La confesión]]* trata ensin papes na boca les tortures del estalinismu; en *[[Seición especial]]*, el collaboracionismu del gobiernu de Vichy colos invasores nazis; en *[[La caxa de música]]* de los criminales de guerra entá ocultos. Esto valió-y non poques crítiques y discutinios: foi acusáu d'antisemita por *[[Hanna K]]* y de desagradecíu cuando na película norteamericana *[[Betrayed]]* afayó'l fascismu latente nel fondu sur d'Estaos Xuníos. Denunció les bones rellaciones qu'hubo ente la Santa Sede y Hitler en *[[Amén]]*, les congoxes de los emigrantes en *[[Edén al Oeste]]* y de los paraos en *[[Arcadia]]* y la voracidad de los banqueros en *[[El capital]]*. A última hora, en pallabres del críticu Diego Galán, "el so cine compón una crónica política de les principales páxines de la segunda metá del sieglu pasáu… y qu'entá sigui reflexando'l presente".La selmana del cine de Valladolid en 2003 y el festival Lumière de Lyon en 2015 dedicaron a esti direutor amplies retrospectives.

## Gallardones llograos

* Por *[[Z (película)|Z]]* en 1969:
** Premiu del Xuráu nel Festival de Cannes de 1969;
** Óscar a la meyor película de fala non inglesa y al meyor montaxe.

* Por *[[Desapaecíu (película)|Desapaecíu]]* en 1982:
** Palma d'Oru y Premiu a la meyor interpretación masculina nel Festival de Cannes de 1982;
** Óscar al meyor guión adautáu. 

* Osu d'oru nel Festival Internacional de Cine de Berlín por *[[La caxa de música]]* en 1989.

* Por *[[Amen.]]* (2002):
** César al meyor guión orixinal o adautación en 2003.
*Orde de les Artes y les Lletres d'España en 2011.

## Filmografía

### Como ayudante de direición

* *[[Le Jour et l'heure]]* de René Clément con Simone Signoret y Yves Montand.
* *[[Les Félins]]* de René Clément.

### Como direutor

*1965 : *[[Los raíles de la muerte]]* con Simone Signoret y Yves Montand
*1967 : *[[Un homme de trop]]* con Charles Vanel y Bruno Cremer
*1969 : *[[Z (película)|Z]]* con Yves Montand y Jean-Louis Trintignant
*1971 : *[[La confesión]]* con Yves Montand y Simone Signoret
*1973 : *[[Estáu de sitiu (película)|Estáu de sitiu]]* con Yves Montand y Renato Salvatori
*1975 : *[[Seición especial]]* con Michael Lonsdale y Louis Seigner
*1979 : *[[Clair de femme]]* con Romy Schneider y Yves Montand
*1981 : *[[Desapaecíu (película)|Desapaecíu]]* con Jack Lemmon y Sissy Spacek
*1983 : *[[Hanna K]]* con Jill Clayburgh y Jean Yanne
*1985 : *[[Conseyu de familia]]* con Fanny Ardant y Remi Martin
*1987 : *[[Betrayed]]* con Debra Winger y Tom Berenger
*1989 : *[[La caxa de música]]* con Jessica Lange y Armin Mueller-Stahl
*1991 : 
** *[[Pour Kim Song-Man]]* con MC Solaar, Sai Sai
** *[[Contre l'oubli]]* codirixíu con Chantal Akerman, René Allio
*1993 : *[[Un pequeñu apocalipsis]]* con Pierre Arditi, André Dussollier
*1995 : 
** *[[Lumière y compañía]]* codirixíu con Lasse Hallström, Abbas Kiarostami
** *[[À propos de Nice, la suite]]* codirixíu con Catherine Breillat
*1997 : *[[Mad City]]* con Dustin Hoffman y John Travolta
*2001 : *[[Amen.]]* con Ulrich Tukur y Mathieu Kassovitz
*2004 : *[[Arcadia (película)|Arcadia]]* con José Garcia
*2009 : *[[Edén al Oeste]]* con Riccardo Scamarcio
*2012 : *[[El capital (película de 2012)|El capital]]* con Gabriel Byrne

## Referencies

## Enllaces esternos