Satanás

**Satanás** (en griegu antiguu: Σατανᾶς) o **Satán** (n'hebréu: שָּׂטָן *satan*, "adversariu"; n'árabe: شيطان *[[Shaitán]]*, "mal camín", "distante" o "diablu") ye una figura qu'apaez nos testos de les relixones abrahámiques que trai'l mal y la tentación, y ye conocíu como l'embullador que conduz a la humanidá pel mal camín. Dellos grupos relixosos enseñen que s'anició como un ánxel que cayó en desgracia con Dios, seduciendo a la humanidá nos caminos del pecáu, y quien tien el poder nel mundu cayíu. Na Biblia hebrea y el Nuevu Testamentu, Satanás ye principalmente un acusador y adversariu, una entidá decididamente malévola, tamién llamada'l diañu, que tien cualidaes demoníacas.

Nel satanismu teísta, Satanás ye consideráu una fuercia positivo y deidá que ye adoráu o veneráu. Nel satanismu ateísta —la filosofía d'Anton LaVey y la so ilesia— Satanás ye consideráu como un arquetipu de carauterístiques virtuoses.

## Etimoloxía
El nome Satanás —o Satán— deriva del llatín *Satāna*, y ésti de la mesma del araméu הַשָּׂטָן, *hai-shatán*, «adversariu, enemigu, acusador». Anque depués méntase-y como un espía errante de Dios sobre la Tierra, el sentíu primariu, del raigañu שטן (*štn*, «torgar, hostigar, oponese»), sería a cencielles el de «enemigu».

## Descripción y hestoria del términu Satán

Nel llibru de *[[Númberos]]* llámase *Shatan* (nel sentíu de 'adversariu', 'oponente'), al mensaxeru-ánxel que Yahveh unvia pa torgar que Balaam arreniegue al pueblu d'Israel ().

El términu *Shatan* tamién entra na vida xurídica israelita, y algama el sentíu de 'acusador delantre del tribunal' (), () y el términu *shitna*, deriváu del mesmu raigañu, ye la "acusación".

Satán, como un ser qu'afala al pecáu, qu'al empar ye sinónimu de perdición, destrucción, malicia, y busca del mal per parte de los homes apaez nel Antiguu Testamentu delles vegaes (), nel segundu casu de manera más clara. Tamién se menta en (), () y n'otros versículos.

Tres l'apaición del Cristianismu y los *[[Evanxeliu|Evanxelios]]* otorgar al términu un calter personal como enemigu de Cristu, tamién como un anticristu (), especialmente nos rellatos de les tentaciones (), (), () y los esconxuros llevaos a cabu por Xesús de Nazaré (), (), (). Queda asina afitada la figura del Malinu pa la doctrina cristiana. 
En llingua árabe llámase-y *Shaytan*, que tamién significa culiebra.

El so equivalente en griegu ye *diábolos* Diablu, procedente del verbu dia-ballö, y tien un significáu asemeyáu de ‘oposición' o ‘enfrentamientu'. En (1Mac. 1,36) (testu griegu) atopamos la pallabra *diábolos* col significáu de ‘adversariu', como 'l'enemigu'. Tamién en delles ocasiones inclúi'l sentíu de ‘acusador' o'l de ‘calumniador'.

En principiu, convién esclariar que'l xudaísmu nun identificaba a Satanás col demoniu Lucifer. Nos documentos non canónicos del Antiguu Testamentu, Satán ye llamáu frecuentemente Belial; igualmente la mención y definición del oponente del Dios Yahveh, puede atopase na Biblia; na que se menten los términos Beelzebú (). De la mesma, dalgunos suxeren que los nomes Semyazza y Azazel seríen otros nomes pa Satán. En rellación a ello, tamién se postula que los distintos nomes describiríen a distintos adversarios de Dios.

Nel Nuevu Testamentu, sicasí, Satán y Lucifer apaecen amalgamados na figura del Diañu. Munchos especialistes deducen que'l Diañu (el Malinu) ye'l "xeniu inspirador" de la famosa Bestia del *[[Apocalipsis]] de [[Xuan l'Evanxelista|San Juan]]*. Sicasí tamién hai tradiciones qu'entá los nomen como entidaes distintes, indicando que Lucifer, Satán y Belcebú conformen el triunviratu que gobierna al Infiernu y les sos lexones.

La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes na so doctrina describe a Satanás como opositor al plan de salvación de Dios el Padre, deshechado dempués d'un conceyu y batalla ente los partidarios del plan propuestu por Jehovah y el que propondría Satanás. 
Satán foi espulsáu con un terciu de los sos huestes a la Tierra en forma d'espíritos desincorporados y folgazana dende entós con ellos tentando a cuanto ser mortal sía allegada y gustante a provocar la miseria humano.
Les huestes de Satanás, al quedar privaes d'un cuerpu terrenal, busquen ocupar cuerpos ávidamente, corrompìendo al espíritu humanu, causando l'estáu de "home cayíu".

## Satanás como sinónimu de Lucifer

Na tradición de la Ilesia católica y otres ilesies cristianes señala que Satán ye sinónimu de Lucifer. El nome Lucifer sería lo que nuna dómina sería'l nome que recibió de Dios en persona. 

Antaño a la rebelión, Lucifer taba percima de toles categoríes de los ánxeles, yá que yera'l más formosu de toos. El términu "Lucifer" significa "Portador de lluz". Pero desque se punxo en contra de Dios, el so nome foi camudáu a Satán (adversariu).

### La cayida de Lucifer

Lucifer (del hebréu "HEYLEL" en llatín "*Portador de lluz*") yera l'ánxel más formosu de toos, antes de cayer yera'l querubín proteutor, músicu, créese que yera'l direutor de les allabancies a Dios. La so posición yera la más encoterada de tolos seres anxelicales que Dios creó. N'Apocalipsis 12:4 falar d'un gran dragón coloráu qu'abasnó la tercer parte de les estrelles del cielu (interpretaes como los mesmos ánxeles rebalbos que combatieron con Miguel y los sos ánxeles). 
Pero nun prevalecieron, fueron echaos del Cielu y refundiaos a la Tierra.

Nel Antiguu Testamentu hai dos pasaxes que rellataben la cayida d'un rei sobeyosu, pero los Padres de la Ilesia vieron nelles la cayida del Diañu:

Ye un mensaxe proféticu en llinguaxe poéticu, que ta empobináu tantu **al rei de la dinastía de Hiram** el rei de Sidón/Tiru, como al so mentor: **Satán**.
Asina, el capítulu 28 de Ezequiel claramente ta prologáu cola frase:

Pero coles mesmes dizse: 
"N'Edén tabes, nel xardín de Dios..."

Un pocu más palantre el destinatario del mensaxe ye repitíu:

Pero coles mesmes indícase: 
"Querubín proteutor, de metanes de les piedres de fueu..."

Nel Nuevu Testamentu presumir que Xesucristu fai una perpequeña mención d'esti rellatu, cuando-yos diz a los sos discípulos:

 

El términu hebréu "Satán" apaez traducíu munches vegaes en múltiples versiones antigües y modernes de la Biblia.
 
 Númberos 22:22 Nesti versículu l'ánxel de Dios ye un adversariu (hebréu satán) para Balaam, poniéndose nel camín pa torgar que Balaam sala a arrenegar al pueblu d'Israel. 
 Númberos 22:32 La frase "yo salí p'aguantate" ye la traducción al castellán d'una frase hebrea que diz lliteralmente, "yo salí como adversariu (satán) to." Nuevamente, l'adversariu en referencia ye l'ánxel de Dios. Nestos dos casos, el satán o adversariu a que se refier ye'l mesmu ánxel de Dios, polo que puede vese claramente que la pallabra satán nun se refier necesariamente a un ser malinu o malváu. L'ánxel de Dios foi un satán pa Balaam a cencielles porque s'opunxo a que fora colos embaxadores de Balac. 
 1 Samuel 29:4 Los filisteos tarrecen que David se -yos vuelva enemigu (hebréu satán) si sale a la guerra con ellos. 
 2 Samuel 19:22 David diz que los fíos de la so hermana Sarvia (Joab y Abisai) son-y adversarios (hebréu satán) porque quieren dar muerte a Simei, ente que David decidió perdonalo. 
 1 Reis 5:4 Salomón diz que nun hai adversarios (hebréu satán), esto ye, que ta en paz coles naciones circunvecinas. 

 1 Reis 11:14 Hadad edomita ye un adversariu (hebréu satán) de Salomón. 
 (2 vegaes)1 Reis 11:23 y 11:25 Rezón fíu de Eliada ye otru adversariu (hebréu satán) de Salomón. 
 Salmos 38:20 David diz que los que lu paguen mal por bien-y son contrarios (hebréu satán). 
 Salmos 71:13 David desea que perezan los sos adversarios (hebréu satán). 
 Salmos 109:4 David quexar de los sos adversarios (hebréu satán). 
 (2 vegaes) Salmos 109:20 y 29 David quéxase nuevamente de los que lo echar# llevantos (hebréu satán). 

 Zacarías 3:1 El verbu *acusar* corresponder cola pallabra hebrea satán

## Satanás según los exorcistas
Según dellos exorcistas de la Ilesia católica, como'l padre José Antonio Fortea, Lucifer y Satanás son dos demonios distintos. Lucifer yera l'ánxel más altu, la mayor obra de Dios, antes de la so cayida, pero tres ésta quedó en segundu llugar dempués de Satán. 
Satán ye'l más malinu de los demonios, que supera en maldá a Lucifer.

## Satanás nel espiritismu
Rudolf Steiner, fundador de l'antroposofía, describe la potencia del demoniu Ahriman (equivalente de Satanás) como daqué qu'afala al humanu a les supersticiones materialistes, y la del so opuestu Lucifer como daqué qu'afala al humanu a toles esaltaciones, los falsos misticismos, l'arguyu d'alzase ensin frontera..
Anque tamién foi mentáu por Joseph Freid Kingsde, como un ente de bien encargáu de procrear y ayudar a la humanidá nel so camín de bien y rellumanza, en eclesiastico 4,7-11, fálanos de que Lucifer y Satanás son la mesma persona solo que recibe distintos nome tales como,( Samael, Lucifer, Satan, Asimulo, Señor de les tiniebles y Toinpu),tamién de que'l ye bonu y toos tenemos de sirvir al y a Dios.

## Satanás na lliteratura:
* Martínez Velázquez, Ricardo, *Protervo: memories d'un anticristu.*
* Johann Wolfgang Von Goethe, Fausto. 
* Milton, John, El paraísu perdíu.
* Mann, Thomas, Doktor Faustus.
* Conde de Lautréamont, Los cantares de Maldoror.

## Ver tamién
* Ánxel cayíu
* Anticristu *la [[marca de la Bestia]]*
* Demon (mitoloxía)
* Demoniu
* Diablu
* Lucifer
* Shaitán
* Infiernu
* Satanismu

## Referencies

## Enllaces esternos