NASA

**NASA** o **National Aeronautics and Space Administration** ye'l nome n'inglés de l**Alministración Nacional d'Aeronáutica y del Espaciu'' de los [[Estaos Xuníos d'América]], que ye l'axencia gubernamental responsable de los programes espaciales.

== Historia ==
El [[Programa espacial soviéticu]] llanzó'l primer [[satélite artificial]] del mundu (''[[Sputnik 1]]'') el [[4 d'ochobre]] de [[1957]]. El [[Congresu]] de los [[Estaos Xuníos d'América]] percibiólu como una amenaza a la seguridá y el Presidente [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]] y los sos conseyeros, tres dellos meses d'alderique, tomaron l'alcuerdu de fundar una nueva axencia federal que dirixera tola actividá espacial no militar. 
 
El [[29 de xunetu]] de [[1958]] Eisenhower robló l'acta que funda la **NASA*', qu'entamó a funcionar el [[1 d'ochobre]] de [[1958]] con cuatro llaboratorios y unos 8.000 emplegaos.

L'envís de los primeros programes yera poner una nave tripulada n'órbita y ello fízose baxo la presión de la competencia ente los [[EE.XX.]] y la [[XRSS]] na denomada [[Carrera espacial]] que se produxo demientres la [[Guerra Fría]].

== Programes de la NASA ==

=== El Programa Mercury ===



El [[Proyeutu Mercury|Programa Mercury]] comenzó en [[1958]], col oxetivu de descubrir si l'home podía sobrevivir nel espaciu esterior. El [[5 de mayu]] de [[1961]] [[Alan B. Shephard|Alan Shephard]] foi'l primer astronauta d'Estaos Xuníos al pilotar la nave *Llibertá 7* nun vuelu suborbital de 15 minutos. [[John Glenn]] convirtióse'l [[20 de febreru]] de [[1962]] nel primer astronauta d'Estaos Xuníos n'orbitar la [[Tierra]], demientres un vuelu de 5 hores cola nave *Amistá 7* que dio 3 vueltes a la [[Tierra]]

=== El Programa Gémini ===

El [[25 de mayu]] de [[1961]] el Presidente [[John F. Kennedy]] anunció qu'[[Estaos Xuníos]] había comprometese a "*aterrizar a un home na Lluna y devolvelu sanu y salvu a la Tierra enantes del final de la década*", pa lo que creóse'l [[Programa Apollo]]. El [[Proyeutu Gemini|Programa Gémini]] concibióse pa probar les téuniques necesaries pal Programa Apollo, que necesitaba misiones munchu más complexes.

Comenzó col [[Gemini 3]] el [[21 de marzu]] de [[1965]] y acabó col [[Gemini 12]] el [[11 de payares]] de [[1966]]. [[Edward Higgins White II|Edward White]], que postreramente morrió nel accidente del [[Apollo 1]], fizo col [[Gemini 4]] el [[3 de xunu]] de [[1965]] la primera caminata espacial d'un astronauta d'Estaos Xuníos. El [[15 d'avientu]] de [[1965]] los [[Gemini 6]] y [[Gemini 7|7]], tripulaos por dos astronautes caún, ficieron la so primer cita espacial aproximando les naves hasta 1,8&nbsp;[[metru|m]]. El vuelu del [[Gemini 7]] tuvo una duración de dos selmanes, tiempu que s'estimó necesariu pa les [[Programa Apollo|misiones Apollo]]. El [[16 de marzu]] de [[1966]] la nave [[Gemini 8]] tripulada por [[David Scott]] y [[Neil Armstrong]], que llueu sería'l primer home en pisar la [[Lluna]], atracaron la so nave al cohete [[Agena]] 8 preparando la maniobra d'atraque ente'l [[módulu llunar]] y la [[nave Apollo]].

=== El Programa Apollo ===
 
 
 
A lo llargo de los ocho años de misiones preliminares la NASA tuvo perda d'astronautes col [[Apollo 1]] que s'incendió na rampla de llanzamientu demientres un ensayu y los sos tres astronautes morrieron. El [[Programa Apollo]] llogró la so meta col [[Apollo 11]] qu'aterrizó con [[Neil Armstrong]] y [[Edwin E. Aldrin]] na superficie de la [[Lluna]]'l [[20 de xunetu]] de [[1969]] y devolviólos a la [[Tierra]] el [[24 de xunetu]]. Les primeres pallabres d'[[Neil Armstrong|Armstrong]] al poner el pie sobre la [[Lluna]] foron: *«Ésti ye un pequeñu pasu pa un home, pero un gran saltu pa la humanidá»*.

Diez homes más formaron la llista d'[[astronauta|astronautes]] en pisar la [[Lluna]] cuando finó'l programa anticipadamente col [[Apollo 17]], en payares de [[1972]], que'l so resultáu foi, arriendes de la recoyida de muestres de roques, la instalación d'equipos d'estudiu superficiales [[ALSEP]] qu'aínda siguen unviando información. 

La NASA ganara la [[carrera espacial]] y, de dalgún mou, esto dexóla ensin oxetivos al amenorgar l'atención pública, que yera a garantizar los grandes presupuestos del Congresu. Nin la casi tráxica misión del [[Apollo 13]], onde l'españíu d'un tanque d'[[oxíxenu]] casi-yos costó la vida a los tres astronautes y obligólos a arrenunciar a pisar la [[Lluna]], pudo volver a atraer l'atención. Les misiones posteriores al [[Apollo 17]] (taben planificaes varies misiones más, hasta l'Apollo 20) suspendiéronse. Los retayos del presupuestu, en parte por causa de la [[Guerra de Vietnam]], provocaron el fin del programa. Los tres [[Saturnu V]] non usaos, usáronse pal desendolcu del primer llaboratoriu d'Estaos Xuníos n'[[órbita]], el [[Skylab]], y les idees foron na llinia de desendolcar un vehículu espacial reutilizable como'l [[tresbordador espacial]]. Poco conocíu ye'l proyeutu [[AAP]] (*Apollo Applications Program*), que tendría de ser el sustitutu de les misiones Apollo, o el [[LASS]], destináu a establecer una base habitada na superficie del satéllite.

== Misiones non tripulaes ==
Magar que la inmensa mayoría del presupuestu de NASA gastóse nos vuelos tripulaos, hebo munches misiones non tripulaes promovíes pola axencia espacial.

En [[1962]] el [[Mariner 2]] foi la primer nave espacial en facer un sobrevuelu cercanu a otru planeta, nesti casu [[Venus (planeta)|Venus]]. Los programes [[Programa Ranger|Ranger]], [[Surveyor]] y [[Lunar Orbiter]] yeren esenciales pa evaluar les condiciones llunares enantes d'intentar el vuelu tripuláu del programa Apollo. Posteriormente, les dos sondes [[Viking]] qu'aterrizaron na superficie de [[Marte (planeta)|Marte]] unviaron a la Tierra les primeres imáxenes de la superficie del planeta. Seique les misiones non tripulaes más impresionantes fueren los programes [[Pioneer 10]], [[Pioneer 11]], [[Voyager 1]] y [[Voyager 2]], misiones que visitaron [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]], [[Saturnu (planeta)|Saturnu]], [[Uranu (planeta)|Uranu]] y [[Neptunu (planeta)|Neptunu]] y unviaron impresionantes imáxenes en color de toos ellos y la mayoría de los sos satélites.

== Cooperación ente EE.XX. y la XRSS ==
El desarrollu yá llográu poles dos potencies espaciales, tenía de producir un acercamientu ente la [[Xunión Soviética]] y los Estaos Xuníos. Poro, el [[17 de xunetu]] de [[1975]] un *Apollo*, encontrando un usu nuevu dempués de la cancelación del *Apollo 18*, acoplóse a un Soyuz soviéticu na misión [[Apollo-Soyuz]] pa la qu'hebo de diseñar un módulu intermediu y acercar la teunoloxía de les dos naciones. Magar que la Guerra Fría duraría más años, esti foi un puntu críticu na historia de NASA y el principiu de la collaboración internacional na esploración espacial. Dempués vinieron los vuelos del tresbordador a la estación rusa [[Mir]], vuelos d'astronautes d'Estaos Xuníos na Soyuz y de rusos nel tresbordador y la collaboración de dambes naciones y otres más na construcción de la [[Estación Espacial Internacional]] (ISS).

== La dómina del Tresbordador ==
 
El [[Programa del Tresbordador Espacial|Tresbordador espacial]] convirtióse nel programa espacial favoritu de la NASA a finales de los años setenta y los años ochenta. Planiáronse tanto los dos cohetes llanzadores y el tresbordador como reutilizables, y construyéronse otros cuatro tresbordadores. El primeru en llanzase foi'l [[Tresbordador Espacial Columbia|*Columbia*]] el [[12 d'abril]] de [[1981]]. 
 
Pero los vuelos del tresbordador yeren muncho más costosos de lo qu'inicialmente taba proyeutao y, dempués que'l desastre del [[Tresbordador Espacial Challenger]] en [[1986]] resaltó los riesgos de los vuelos espaciales, el públicu recuperó l'interés perdíu nes misiones espaciales. 
 
Sicasí, el tresbordador usóse pa poner n'órbita proyeutos de muncha importancia como'l [[Telescopiu Espacial Hubble]] (HST). El HST creóse con un presupuestu rellativamente pequeñu de 2.000 millones de dólares, pero continuó funcionando dende [[1990]] y maravilló a los científicos y al públicu. Dalgunes de les imáxenes foron llexendaries, como les imáxenes del denomináu [[Campu Profundu del Hubble]]. El HST ye un proyeutu conxuntu ente la [[Axencia Espacial Europea|ESA]] y la NASA, y el so ésitu ayudó na mayor collaboración ente les axencies. 
 
En [[1995]] la cooperación ente Rusia y Estaos Xuníos llograríase de nueves cuando comenzaron les misiones d'acoplamientu ente'l Tresbordador y la estación espacial [[Mir]], (nesi momentu la única estación espacial completa). Esta cooperación continúa a día de güei ente Rusia y Estaos Xuníos, los dos socios más importantes na construcción de la [[Estación Espacial Internacional|ISS]]. La fuercia de la so cooperación nesti proyeutu foi más evidente cuando la NASA empezó confiando nos vehículos de llanzamientu rusos pa caltener la ISS tres el desastre en [[2003]] del *Columbia* que caltendría en tierra la flota de los tresbordadores mentanto más d'un añu. 
 
Costando más de cien mil millones de [[dólar]]es, a vegaes foi abegoso pa la NASA xustificar el proyeutu ISS. La población d'Estaos Xuníos foi históricamente difícil d'impresionar colos detalles d'esperimentos científicos nel espaciu. Arriendes, nun podía acoyer a tantos científicos como se planeara, sobre too dende que'l tresbordador espacial taba fuera d'usu, hasta marzu de 2005, deteniendo la construcción de la ISS y llimitando la so tripulación a una de caltenimientu de dos persones. 
 
Mentanto la mayoría de los [[años 1990]] la NASA enfrentóse con una reducción de los presupuestos anuales por parte del Congresu. Pa responder a esti retu, el novenu alministrador de la NASA, [[Daniel S. Goldin]], inventó misiones barates baxo la conseña: *más rápidu, más buenu, más baratu* que permitió a la NASA que retayara los costos mientres s'acometíen una enantada variedá de programes aerospaciales. Esi métodu criticóse abondo y llevó en [[1999]] a les perdes de les naves xemeles [[Climate Orbiter]] y [[Mars Polar Lander]] de la esploración de Marte.

== Marte y más allá ==
Probablemente la misión con más ésitu ente'l públicu nos últimos años ([[1997]]) foi la de la sonda [[Mars Pathfinder]]. Los periódicos de tol mundu llevaron les imáxenes del robot Sojourner, desplazándose y esplorando la superficie de Marte. Dende [[1997]] la [[Mars Global Surveyor]] orbitó Marte con un ésitu científicu innegable. Dende [[2001]] el orbitador [[Mars Odyssey]] tuvo a la gueta d'evidencies d'agua nel planeta roxu, nel pasáu o nel presente, asina como pruebes d'actividá volcánico.

En [[2004]] una misión científicamente más ambiciosa llevó a dos robots, [[Spirit]] y [[Opportunity]], a analizar les roques en busca d'agua, polo qu'aterrizaron en dos zones de Marte diametralmente opuestes y parez qu'atoparon vestixos d'un antiguu mar o llagu saláu.

El [[14 de xineru]] de [[2004]], diez díes dempués del aterrizaxe de *Spirit *, el Presidente [[George W. Bush]] anunció'l futuru de la [[esploración espacial]]. La humanidá volverá a la Lluna en [[2020]] como pasu previu a un viaxe tripuláu a Marte. 

El [[Programa del Tresbordador Espacial|Tresbordador espacial]] retiraráse en [[2010]] y va trocase en [[2014]] pol [[Crew Exploration Vehicle]], que ye a atracar na ISS y dexar la órbita de la [[Tierra]]. El futuru del ISS ye daqué inciertu, tres la esplosión del [[Tresbordador espacial Columbia|Columbia]] el [[1 de febreru]] de [[2003]], y el patrón de los vuelos del Tresbordador. La construcción completaráse, pero'l futuru de les próximes misiones ye inciertu.



== Alministradores de la NASA ==
# [[T. Keith Glennan]] (1958-1961) 
# [[James E. Webb]] (1961-1968) 
# [[Thomas O. Paine]] (1969-1970) 
# [[James C. Fletcher]] (1971-1977) 
# [[Robert A. Frosch]] (1977-1981) 
# [[James M. Beggs]] (1981-1985) 
# [[James C. Fletcher]] (1986-1989) 
# [[Richard H. Truly]] (1989-1992) 
# [[Daniel S. Goldin]] (1992-2001) 
# [[Sean O'Keefe]] (2001-2005)
# [[Michael Griffin]] (2005–presente)

== Instalaciones ==
La NASA cuenta con 12 campos d'instalación:
* [[John F. Kennedy Space Center]], [[Florida]]
* [[Ames Research Center]], [[Moffett Field]], [[California]]
** [[NASA Advanced Supercomputing facility]]
* [[Hugh L. Dryden Flight Research Facility]], [[Edwards]], [[California]]
* [[Goddard Space Flight Center]], [[Greenbelt]], [[Maryland]]
* [[Jet Propulsion Laboratory]], cerca de [[Los Angeles]], [[California]]
* [[Lyndon B. Johnson Space Center]], [[Houston]], [[Texas]]
* [[Langley Research Center]], [[Hampton]], [[Virxinia (Estaos Xuníos)|Virxinia]]
* [[Lewis Research Center]], [[Cleveland]], [[Ohio]]
* [[George C. Marshall Space Flight Center]], [[Huntsville]], [[Alabama]]
* [[Michoud Assembly Facility]], [[Nueva Orleans]], [[Louisiana]]
* [[John C. Stennis Space Center]], [[Bahía de San Luis]], [[Mississippi (estáu)|Mississippi]]
* [[Wallops Flight Facility]], [[Wallops Island]], [[Virxinia (Estaos Xuníos)|Virxinia]]
* [[Ad Astra Rocket (AARC)]], [[Costa Rica]]

== La NASA n'España ==
La MDSCC *(Madrid Deep Space Communications Complex)* de [[Robledo de Chavela]] ye la única instalación de la [[NASA]] n'España y forma parte de la [[Rede del Espaciu Profundu]]. La so primera antena colocóse en 1961 pal [[Programa Mariner]]. Esta Antena denomada *DSS-61* utilízase anguaño nel Proyeutu educativu PARTNER. Al pocu tiempu instalóse nel municipiu cercanu de [[Fresnedillas de la Oliva]] otra antena (DSS-62, denomada "la Dino") pa les misiones [[Apollo]], esta antena treslladóse dempués a Robledo de Chavela. La tercer antena, tamién asitiada nesta lolcalidá madrileña, foi la DSS-63, que nació con un diámetru de 64 metros, y llueu amplióse a 70 pa facer el siguimientu de les sondes [[Voyager]] cuando s'estendió la so misión más allá de [[Saturnu (planeta)|Saturnu]]. Esisten otres antenes que tienen usos diversos.

== Otres axencies espaciales ==
* [[Axencia Espacial Canadiense]] (*Canadian Space Agency* n'inglés y *Agence Spatiale Canadienne* en francés)
* [[Alministración Nacional del Espaciu China]]
* [[Axencia Espacial Europea]]
* [[Axencia Espacial Italiana]] (*Agenzia Spaziale Italiana*)
* [[Axencia India d'Investigación Espacial]] (*Indian Space Research Organization*, *ISRO'')
* Programa espacial soviéticu (históricu)
* Axencia Espacial Federal Rusa
* Institutu Nacional de Téunica Aeroespacial d'España

## Ver tamién
* Red del Espacio Profundo
* Aeronáutica
* Ascensor espacial
* Astronauta
* Colonización espacial
* ESA
* Esploración espacial
* Tresbordador espacial
* Wernher von Braun (responsable de los cohetes)
* Robert Gilruth, Chris Kraft, Gene Kranz (direutores de vuelu)

## Referencies

## Enllaces esternos