Manzanera

**Manzanera** ye una villa y conceyu español de la contorna Gúdar-Javalambre, na provincia de Teruel y comunidá autónoma d'Aragón.

## Situación y población
Población asitiada al sur d'Aragón, a un altor de 960 msnm, na sierra de Javalambre, na que s'atopa'l puntu más altu de la provincia y unu de los mayores del Sistema Ibéricu, cerca de la provincia de Castellón. Esfruta d'un clima mediterraneu continental bastante fríu con branos nidios ya iviernos fríos. 

El conceyu sufrió una fuerte despoblación dende la Guerra Civil, cuando tenía más de 2.000 habitantes hasta alredor de 470 de metá de la década de los noventa debíu al éxodu rural (principalmente escontra Valencia y, en menor midida, a Barcelona). Nos últimos años esti enclín rompióse por cuenta de la inmigración y a les nueves nacencies, algamando la población en 2009 los 561 habitantes.

El conceyu compónse, amás del nucleu de Manzanera, de les poblaciones de Los Cerezos, Alcotas, El Paúl, Los Olmos, Las Alhambras y Paraísu Baxu y dellos barrios despoblaos (Torre de Alcotas, Torre de los Peones, Paraísu Altu y numberoses masías tremaes pol términu, que tien casi 170 km²). Manzanera ta asitiada a unos 50 km de Teruel y unos 110 de Valencia, a 10 km de l'A-23 y la N-234.

Por Manzanera pasa'l ríu Albentosa, afluente del Mijares, que se forma apenes un quilómetru antes d'algamar el pueblu, tres la unión de los pequeños ríos Torrijas (qu'acaba de recibir les agües del río Paraísu) y Los Olmos.

## Historia

### Dómina antigua
Esisten muertes de la dómina de los íberos na zona de les Alhambras. Paez ser que l'área de Manzanera tuvo de formar parte a una tribu celtíbera, los Tittos.

Mientres la dómina romana, tenemos de suponer que se produció dalgún tipu d'asentamientu dau l'afayu de restos romanos, como una placa votiva dedicada a Hércules.

### Edá Media
Mientres la dómina de dominación musulmana la zona de Manzanera foi repoblada por musulmanes d'etnia bereber, esto ye, orixinarios del norte del Atles, que s'establecieron na zona posiblemente pola afinidá d'estes tierres colos sos llugares d'orixe y la semeyanza nes actividaes económiques, básicamente ganaderes, qu'ufiertaba la zona. Esto lo demuetra la etimoloxía de la contorna, con nomes d'orixe arábigu como Alcotas, Albentosa o Javalambre (Javal Ambr n'árabe, que la so traducción lliteral sería'l "monte coloráu", dau'l color característicu de les tierres de la contorna) Na villa había una fortaleza musulmana y delles cases, esto ye, la zona yá s'atopaba habitada antes de la conquista de la villa.

El pueblu foi arrampuñáu a los árabes en 1202 por Pedru II d'Aragón. Xaime I, fíu del anterior monarca concedió a la población el títulu de villa, al ser un enclave fronterizu bien cercáu. El nome de la villa, na so carta fundacional, ta redactáu en catalán, yá que ta yera la llingua de la cancillería real,y el nome en cuestión foi'l de Maçanera. La primitiva villa de Maçanera foi l'últimu enclave d'Aragón arrebatáu a los sarracenos.

Pedru II concedió'l señoríu a Berenguer III de Entenza, (señor de Zaragoza, ente otros) pa repoblalo, tal como esplica'l doctor Antonio J. Gargayo Moya na so obra *El Conceyu de Teruel na Edá Media 1177-1327*. Dase l'interés que'l mesmu Berenguer III de Entenza morrió nuna aición bélica contra los sarracenos nes proximidaes de la villa. Manzanera foi heredada polos sos fíos Berenguer IV de Entenza y Gombau de Entenza, quien participaron viviegamente na conquista de Valencia a les órdenes del rei Xaime II. Ello ye que la villa sirvió, nun primer momentu, como plataforma loxística pa llevar a cabu la conquista. Una vegada la frontera mover al sur, la importancia estratéxica de la villa menguó y los Entenza ser escaeciendo progresivamente hasta que se formalizó'l so trespasu al vizconde de Chelva, Pedro Lladrón de Vilanova.

### Dómines moderna y contemporánea
Mientres la edá moderna, la villa de Manzanera convertir nun prósperu enclave comercial gracies al comerciu de la llana, qu'atraía a mercaderes italianos y catalanes que buscaben materia primo pa la so floreciente industria testil. 

Ente xunu y avientu de 1810, allugó la Xunta Cimera d'Aragón y Castiella, nel contestu de la guerra d'Independencia napoleónica o Guerra del Francés (1808-1812). Mientres la Guerra Carlista el xeneral carlista Ramón Cabrera enfrentar a les tropes de los xenerales Isabelinos Amor y Builn n'ochobre de 1834. Ello ye que la villa de Manzanera foi visitada pol mesmu pretendente real Carlos María Isidro mientres el branu de 1837 al mandu de los más de 10 000 soldaos que formaben la "Espedición Real" qu'había de conquistar Madrid y poner puntu final a la guerra. La espedición real fracasó y la villa camudó de manes, ocupada poles tropes lliberales dirixíes pol xeneral O'Donell, quien dexó una guarnición na villa. Manzanera foi conquistada otra vegada pol xeneral carlista Ramón Cabrera mientres el branu de 1838, y la villa quedó definitivamente so control carlista hasta'l final de la guerra, en mayu de 1840.

A fines del sieglu XIX la villa caltenía parte de la muralla y les torres perimetrales.

Na Guerra Civil española Manazanera topar nel epicentru d'un frente estabilizáu y con dos exércitos qu'aplicaron una estratexa de gastadura y tierra quemada que supunxo la práutica desapaición de munchos montes, caminos y masías de la zona. El frente de Teruel caltúvose estabilizáu en Manzanera dende xunetu de 1936 hasta finales de 1938. Mientres esti periodu la villa foi evacuada en diverses ocasiones, y foi testigu del pasu de les unidaes má tarrecibles de dambos exércitos: la Lexón Cóndor, formada polos aviones alemanes, o la columna de fierro, formada polos milicianos voluntarios de Valencia. A lo último, foi escenariu d'un ataque de distraición entamáu pol xeneral Republicanu Vicente Rojo en payares de 1938 pa estremar les tropes Franquistes que taben venciendo na batalla del Ebro. Esta iniciativa fracasó y l'aviación insurrecta castigó severamente los militares republicanos pero tamién a les infraestructures y viviendes de la población.

Mientres la posguerra de la Guerra Civil foi un importante enclave del los maquis de la zona de llevante. El so aspeutu foi evolucionando y casi la totalidá de les defenses baltáronse, pero como resultáu d'atopase nuna zona llinial de tropes, el castiellu, la ilesia y el portal de baxo (monumentu de gran importancia nel pueblu) resultaron ser gravemente estropiaos.

El so conxuntu urbanu foi premiu nacional de embellecimiento "Conde de Guadalhorce" en 1971.

## Demografía
{| style="float:center; margin:0 0 1em 1em" border="1"
|+

## Política llocal

### Últimos alcaldes de Manzanera

### Resultaos eleutorales

## Economía
La principal actividá económica del conceyu ye'l turismu, fundamentalmente proveniente de la Comunidá Valenciana, anque tamién de Cataluña. Tamién ye importante pel hibiernu gracies a la cercanía de les estaciones d'esquí de Javalambre y de Valdelinares lo mesmo que de xente aficionada a la recoyida de fungos. El conceyu dispón d'un polideportivu con un pabellón cubiertu, un frontón, un campu de fútbol sala esterior y dos piscines: una infantil y una grande de 33 m de llargu.

Otres actividaes económiques importantes nel conceyu son l'ensugáu del Xamón de Teruel, l'agricultura, la esplotación de los montes pa madera y el cultivu y busca de la viña. Na dómina corrspondiente muncha xente averar a la zona pa coyer cogordes y, sobremanera, rebollones, yá que son relativamente fáciles d'atopar.

En Manzanera hai amás un balneariu, asitiáu a un quilómetru de Los Cerezos xunto al Río Paraísu y tase construyendo otru más en Manzanera nel manantial de l'Agua Podre.

## Monumentos
Dientro del nucleu, tien de visitase'l Portal de baxo (Declaráu Monumentu Históricu Artísticu nacional), el Portal de riba, la Ilesia, la Ermita del Loreto, les ruines del castiellu, el pilón del esclavu... 

Nel conceyu tamién pueden visitase, los sos paisaxes, como la zona de los Paraísos, Tejeda, El Gavilán, Les aguyes de Las Alhambras, etc. o les pequeñes ilesies asitiaes nos barrios, cuantimás la de Los Olmos y Alcotas.

## Fíos pernomaos
* José Martín de Aldehuela (Manzanera,5 de payares de 1729 – † Málaga, 7 de setiembre de 1802). Arquiteutu reclamáu pol obispu de Málaga Molina Lario, pa realizar los trabayos de construcción de les caxes arquiteutóniques de los órganos de la catedral. Martín de Aldehuela llega a la ciudá andaluza en 1778 procedente de Cuenca onde trabayara na so catedral. Nomáu darréu direutor de les obres del templu, a él debe'l zarramientu del templu. Va Ostentar coles mesmes los cargos de maestru mayor d'obres menores del obispáu y direutor d'obres del Acueductu de San Telmo que va abastecer a la ciudá y que constitúi una de les principales obres civiles de tol sieglu XVIII que se llevaron a cabu en Málaga. Tamién realizó edificios como la Casa Barroca de les Atarazanas o la Casa del Consuláu.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de la provincia de Teruel

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 

## Enllaces esternos