Vittorio Gassman

**Vittorio Gassman** , conocíu popularmente como **Il Mattatore**, foi un actor y direutor italianu de teatru y cine. Gassman ta consideráu ente los meyores actores italianos y reconocíu como un intérprete extaordinariamente profesional, versátil y magnéticu. La so llarga carrera incluyó dende importantes producciones hasta obres menores, casi divertimentos, que-y apurrieron una enorme popularidá.

## Carrera
El so padre yera orixinariu d'una rica familia alemana y la so madre una italiana d'orixe xudíu de la ciudá de Pisa. Treslladar a Roma siendo moza, onde empezó los sos estudios na Accademia Nazionale d'Arte Drammatica onde se formaron tamién otres importantes figures del cine y teatru italianu, tales como Tinu Buazzelli, 
Adolfo Celi,
Rossella
Falk, Nino
Manfredi, Rina
Morelli, Lea Padovani,
Elio
Pandolfi, Paolo Panelli,
Luca Ronconi,
Luigi
Squarzina, Paolo Stoppa,
Gianrico
Tedeschi, Monica
Vitti, y munchos
otros.
El so debú producir en Milán, en 1942, con Alda Borelli na obra teatral *Nemica* (enemiga) de Niccodemi. En Roma formó dempués equipu artísticu con Tinu Carraro y Ernesto Calindri nel Teatru Eliseo, equipu que sería famosu. Con ellos Gassman actuó nuna serie d'obres que diben dende la comedia burguesa hasta'l teatru más sofisticáu intelectualmente, ensin nenguna aparente dificultá pa transitar ente papeles tan distintos.

En 1946 fixo'l so debú nel cine en *[[Preludiu d'amore]]*; al añu siguiente, apaeció yá en cinco películes. En 1948, la so famosa interpretación en *[[Riso amaro]]* *(Arroz amargoso)* demostró la so pasión pol cine y la so capacidá pa resultar eficiente nel cine tanto como nel teatru.

Foi cola compañía de Luchino Visconti con quien Gassman algamó'l so mayor ésitu, xunto con Stoppa, Rina Morelli y Paola Borboni. Interpretó un brengosu Kowalski na obra de Tennessee Williams *[[A Streetcar Named Desire (obra de teatru)|A Streetcar Named Desire]]*, participó nel estrenu italianu de *[[Death of a Salesman]]*, de Miller y resultó brillosu nel papel de Ganímedes (el personaxe Rosalinda amarutáu d'home) en *[[As You Like It]]* (*Como gustéis*) de William Shakespeare y nel *Oreste* de Vittorio Alfieri. De siguío xunióse al Teatru Nazionale, con Arnoldo Foà, Massimo Girotti y Tommaso Salvini, pa un esitosu *[[Peer Gynt]]* (d'Ibsen).

Con Luigi Squarzina en 1952 cofundó y codirixió el Teatru d'Arte Italiano produciendo la primer versión completa de *[[Hamlet]]* y dempués obres como *Seneca’s Tieste* o *Eschilo, los perses*.

L'añu 1956 foi un añu clave na so carrera: Gassman actuó en *[[Otelo]]* col memorable Salvu Randone, col qu'intercambió los roles de Moor y Yago. Poco dempués fixo la serie de televisión *[[Il matattore]]* (*El matador*), y a partir d'ende foi moteyáu asina hasta la so muerte. Esi mesmu añu dirixó y actuó nuna película dedicada al teatru que yera una versión de *[[Kean]]*.

Un verdaderu perfeccionista, siempres odió la dicción imperfecta o les imperfecciones dialeutales, pero foi tamién capaz d'interpretar, perfectamente y cuando yera necesariu, la mayor parte de casi tolos numberosos dialeutos ya inflexones del italianu. Aceptó'l desafíu de dirixir *[[Aldechi]]*, una de les menos conocíes y una de les más difíciles obres d'Alessandro Manzoni. Fixo una xira con esta obra, que vieron mediu millón de persones, espandiéndose fuera d'Italia cola so Teattro Popolare Itinerante (una nueva edición del famosu teatru Carru di Tespi.

Les sos producciones inclúin autores famosos del sieglu XX, y munchos clásicos como Shakespeare, Dostoievski y los griegos. Tamién fundó una escuela de teatru en Florencia, que formó a munchos de los actores más talentosos d'esta xeneración.

Nel cine, trabayó enforma tantu n'Italia como nel estranxeru. El so carisma y el so fluidez nel inglés dexáron-y faer munchos papeles pa producciones de Hollywood: dende *Rhapsody* (1954) con Elizabeth Taylor y *[[War and Peace (película de 1956)|War and Peace]]* (1956) con Henry Fonda, Audrey Hepburn y Mel Ferrer, hasta *[[Sleepers]]* (1996), onde se xació con Robert De Niro, Dustin Hoffman y Brad Pitt. En Hollywood conoció a Shelley Winters y casóse con ella, pa depués divorciase al so regresu a Italia.

Anque tuvo enforma ésitu nel cine, Gassman nunca dexó'l teatru. Nun momentu de la so carrera, añadió la poesía al so repertoriu, trayendo d'esta manera obres estranxeres a Italia.

Gassman casar coles siguientes actrices:
* Nora Ricci (con quien tuvo a Paola Gassmann, actriz y esposa d'Ugo Paliai);
* Shelley Winters (madre de la so fía Vittoria);
* Juliette Maynel (con quien tuvo a Alessandro, tamién actor), y d'últimes
* Diletta D'Andrea con quien tuvo al so fíu menor Jacopo.

Gassman yera un home d'emociones intenses y un honestu intelectu; el so notable sentíu del humor y la so propia ironía, fizo que nos años noventa actuara na popular serie de televisión *Túnel*, na cual recitaba seriamente'l recibu del gas o de la lluz o instrucciones d'usu. Facer de la mesma manera que cuando recitaba *[[La divina comedia]]* de Dante, que fixéra-y famosu.

Aclamáu como actor, la so vida foi tamién bastante aldericada polos sos divorcios (un escándalu nos años cincuenta y sesenta), y pol so posterior ateísmu. Nes sos apaiciones públiques siempres faía un comentariu orixinal o inconveniente col enfotu de fadiar a ciertes clases sociales. Ganóse enemigos nel mundu de les artes por eses mesmes razones.

En 1997 Vittorio Gassmann foi gallardoniáu col Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes.

Nos sos últimos años sufrió de depresión.El direutor español Jaime Camino dirixó-y en *El llargu iviernu* (1991) y declaró que magar tal enfermedá, Gassman trabayó de manera bien profesional.

Morrió d'un ataque al corazón na so casa en Roma, el 29 de xunu de 2000, a la edá de 77 años. 

## Filmografía
* 1945 *Incontro con Laura*
* 1946: *Preludiu d'amore*
* 1947 *La fía del capitán*
* 1947: *[[El tíu indignu]]*.
* 1948: *[[L’ebreo errante]]* *(El xudíu errante)*.
* 1948: *[[Riso amaro]]* (*[[Arroz amargoso]]*).
* 1950: *Il leone de Amalfi*
* 1951: *[[Anna]]*.
* 1951: *[[La corona negra]]*.
* 1953 *The Glass Wall*.
* 1954: *[[Rapsodia (película)|Rhapsody]]* (*Rapsodia*)
* 1956: *[[War and Peace (película de 1956)|War and Peace]]* (titulada en dellos países hispanos *La guerra y la paz*).
* 1956: La muyer mas formosa del mundu (Lina Cavalieri)
* 1956: *Difendo il mio amore* (*Escándalu en Milán*)
* 1958: *La tempesta*.
* 1958: *[[I soliti ignoti]]* (*[[Rufufú]]*).
* 1959: *[[La Gran Guerra (película)|La Gran Guerra]]*.
* 1959: *[[Rufufú da'l golpe]]*.
* 1961: *Fantasmi a Roma*.
* 1962: *[[Il sorpasso]]* (*[[La escapada]]*).
* 1962: *La marcia la so Roma*.
* 1962: *[[Barrabás (película)|Barrabás]]*.
* 1963: *Bisarmes de güei*.
* 1965: *[[Un italianu na Arxentina]]*
* 1966: *L'arcidiavolo*
* 1966: *[[L'armada Brancaleone]]*.
* 1967: *[[Lo scatenato]]* (*El bellu Giorgio*).
* 1967: *El profeta*.
* 1967: *Woman Times Seven*.
* 1970: *Contestazione generale*.
* 1971: *Scipione detto anche l'africanu* (*Escipión, l'Africanu*).
* 1971: *L'udienza*.
* 1972 *Che c'entriamo noi cola rivoluzione?* (*[[¿Qué nos importa la revolución?*)
* 1973: *[[Tosca (película de 1973)|Tosca]]*.
* 1974: *[[Profumo di donna]]* *(Arume de muyer)*.
* 1974: *[[C'eravamo tantu amati]]* (*Amáramos tanto* o *Una muyer y tres homes*).
* 1975: *[[Telefoni bianchi]]* (*[[La carrera d'una doncella]]*).
* 1975: *Come una rosa al naso* (*[[Virxinidá (película)|Virxinidá]]*).
* 1976: *[[El desiertu de los tártaros (película)|El desiertu de los tártaros]]*.
* 1977: *Anima persa* (*Alma perdida*).
* 1978 *A Wedding*.
* 1978: *[[¡Que viva Italia!]]*
* 1979: *[[Quintetu (película)|Quintetu]]*.
* 1980: *[[La terraza]]*.
* 1981: *[[Sharky´s Machine]]*.
* 1983: *[[Benvenuta]]*.
* 1986: *[[La famiglia]]*.
* 1990: *Tolgo il disturbo* (*Nun fadies más*).
* 1991: *[[El llargu iviernu]]*.
* 1996: *[[Sleepers]]*.
* 1998: *[[La cena]]*

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* Vittorio Gassman  nel sitio de *Movies Yahoo*.