Rumanía

**Rumanía** (en rumanu, *România* /ro.mɨ'ni.a/) ye un país nel sureste d'Europa. Llenda con Ucraína y Moldavia nel noreste, Hungría y Serbia nel oeste y Bulgaria al sur. Rumanía tamién tien una pequeña franxa de costa nel Mar Negru. Rumanía ye miembru de la OTAN dende'l 29 de marzu de 2004, y de la Xunión Europea dende'l 1 de xineru de 2007. Dientro d'esta, ye'l séptimu país no que cinca a la población ya'l novenu na superficie. Bucarest (en rumanu: București /bu.ku'reʃtʲ/) ye la so capital.

## Etimoloxía

El nome de *România* provién del axetivu ***român***, pallabra derivada del llatín *romanus* (*romanu*). El fechu de que los ***românii***, esto ye, los rumanos se denomen emplegando una pallabra derivada de *romanus* (român/rumân) ye mencionao dende'l sieglu XVI por munchos autores, ente los que destaquen los humanistes italianos que viaxaren per Transilvania, Moldavia y Valaquia.

El documentu más antiguu esistente nel que tea rexistráu esti términu ye precisamente nel testu más vieyu conocíu escritu en llingua rumana, que ye una carta de 1521 (conocida col nome de *[[Scrisoarea lui Neacșu din Câmpulung]]*) na que se da anuncia al alcalde de Brașov d'un ataque inminente polos turcos otomanos; esti documentu ye'l más vieyu nel qu'apaez el términu *rumânesc*, deriváu de *rumân*, na espresión *Țara *'Rumânească***, ye dicir, ''País Rumanu'', nome pa referise a [[Valaquia]].

Na Antigüedá, l'[[Imperiu Romanu]] yera denomáu frecuente como ''Romania'' en llatín. Dalgunos historiadores afirmen que l'[[Imperiu Bizantín]] medieval tendría de ser nomáu ''Romania'', propuesta que por embargu nun ye aceptada. El nome de ''Romania'' úsase tamién pa designar el conxuntu de países europeos llatinos, ye dicir, nos que se falen llingües romániques.

Hasta'l sieglu XIX predominó pal espaciu ente'l [[ríu Nistru|Nistru]] y el [[ríu Tisza|Tisza]] el nome de '''Rumânia''' en llugar de ***România***, asina como l'endónimu de ***rumâni*** de los habitantes. D'esti términu ''rumân'' formóse a finales del sieglu XVIII l'exónimu modernu pa denomar al país y a los sos habitantes na mayoría de llingües europees: ''Rumänen/Rumänien'' ([[alemán]]), ''Roumains/Roumanie'' ([[francés]]), ''Rumanians/Rumanía'' (nome avieyáu n'[[inglés]], anguaño Romanians/Romania), ''Румуни~Rumuni/Румунија~Rumunija'' ([[serbiu]]), ''Rumanos/Rumanía~Rumanía'' ([[español]]), etc. Nel pasáu, tolos rumanos yeren nomaos polos estranxeros como '''valacos''' (''vlahi'').

El términu ''rumân'' adquirió'l significáu de siervu nos sieglos XVI-XVIII, colo que foi perdiendo usu como xentiliciu y propició que s'estableciere'l términu ''român'' (y d'ésti, ''România'') como únicu endónimu pa la población llatina d'esta parte de los Balcanes a partir de la segunda metada del XIX, cuando se forma l'actual estáu de Rumanía.

== Historia ==
=== Prehistoria ===
En Rumanía alcuéntrense restos de vida tempranos, los primeros d'Europa. Hai restos humanos con más de 42.000 años de vieyera, que foron descubiertos en [[Peștera cu Oase]] (La Cueva los Güesos) y son consideraos como les primeres marques de población [[homo sapiens]] nel continente y de los probables primeros pobladores europeos.

Amás d'eses traces d'esistencia y actividá humana hai restos del [[paleolíticu]], por exemplu en '''Bugiulești''' (Vâlcea), '''Ohaba-Ponor''' (Hunedoara) o '''Valea Dârjovului''' (Olt) probablemente rellacionaos col [[Homo habilis]] y l'Homo sapiens, de los que s'especula que vivíen en comuña, yeren cazadores, recoyedores y pescadores y usaben aperios de piedra.

No que cinca al arte, les primeres manifestaciones d'arte prehistóricu, son dibuxos nes cueves de '''Lăpuș''' (Maramureș) y '''Cuciulat''' (Sălaj) y figures que representen deidaes femenines ([[Venus]]) como la de '''Baia''' (Tulcea), probablemente de la [[Edá de Piedra]].

=== Antigüedá ===
Les primeres evidencies escrites al rodiu de la población del futuru territoriu rumanu, los '''dacioxéticos''' vien del llibru IV d'[[Histories (Heródoto)|Histories]], escritu nel 440 e. C. por [[Heródotu]]. Los [[Dacia|dacios]] son consideraos como parte de los [[Tracia|tracios]], siendo estos los qu'habitaron Dacia (anguaño, Rumanía). Los xéticos son descritos pol griegu como "''los más fuertes y honestos ente los tracios''". El Reinu de Dacia llegó a la so cume na dómina ente 82-44 e. C. demientres del reináu de [[Burebista]].

Nel siguiente sieglu, los [[Imperiu Romanu|romanos]] y los dacios caltuvieron rellaciones '''pacífiques'''. Por embargu, l'ascensu de [[Titu Flaviu Dominicianu]] (81 D.C.) '''frayó eses rellaciones'''. Tiró por una serie de campañes militares ente 87-88 D.C. en [[Tapae]]. Les incursiones romanes continuaron ente 101-102 y 105-106 baxo'l lideralgu de [[Traxanu]], que la anexó al Imperiu Romanu. Dacia foi '''romanizada''' y tornóse '''provincia imperial'''.

Roma estableció una '''colonización''' perfuerte sobro Dacia pola bayura n'[[Oru|oru]] y [[Plata|plata]]. Esto traxo'l [[Llatín vulgar|llatín vulgar]] a la zona, que formaría la [[Llingua protorrumana|llingua protorrumana]]. Igualmente, foi la primer provincia '''abandonada''' pol Imperiu poles '''invasiones migratories''' nel 271 D.C.

=== Edá Media ===
  Na [[Gesta Hungarorum]], tamién conocida como la ''Crónica d'Anónimu'', menciónase la esistencia de '''tres ducaos''' en Transilvania nel sieglu IX: [[Gelou]], [[Glad]] y [[Menumorut]]. ''Anónimu'' describe a los tres gobernantes como '''valacos'''. Otru ducáu, gobernáu por [[Gyula]], foi mencionáu nel sieglu XI, como grande y prósperu. Contenía les fortificaciones de Dăbâca, Morești, Moigrad y Bălgrad. Gyula yera un [[Ilesia Cristiana Ortodoxa|cristianu ortodoxu]], polo que sería rumanu o [[Pueblos eslavos|eslavu]].
 
Una inscripción eslava fala de la resistencia d'un ''jupân Dimitrie'' rumanu que gobernó '''Dobroxa''' en 943. Na [[Alexíada]], la princesa bizantina '''Anna Komnene''' mencionó los estaos dirixíos polos cabezaleros rumanos ''Seslav'', ''Sacea'' y ''Tatos'', nel sur de Dobroxa en 1086.

Na Edá Media, los rumanos vivíen dixebraos en tres principaos: '''Valaquia''' (Țara Românească), '''Moldavia''' (Moldova) y '''Transilvania'''. Al rodiu del sieglu XI, Transilvania tornóse una rexón del [[Reinu d'Hungría]] y tornóse independiente d'otra vuelta dende'l sieglu XVI hasta 1711. Valaquia y Moldavia taben formaes por delles rexones con una [[Independencia|independencia]] variable ente elles, pero xuniéronse pa formar los dos principaos (1310 y 1352, respeutivamente) na llucha escontra la [[Invasiones Otomanes|invasión otomana sobro Europa]]. Dambes foren tamién parte de la corona húngara, pero foron independizaes baxo los gobiernos de por Basarab I de Valaquia (1310–1352) y Bogdan I de Moldavia (1359–1365).

Al rodiu de 1541 tola [[Balcanes|península balcánica]] y gran parte d'[[Hungría]] tornáronse provincies otomanes. Moldavia, Valaquia y Transilvania taben baxo la [[Suceranía|suceranía]] [[Imperiu Otomanu|otomana]], preservando una autonomía parcial hasta la metada del sieglu XIX (nel casu transilvanu hasta 1699). Demientres d'esta dómina, les tierres rumanes foron caracterizaes pola sele desapaición del [[Feudalismu|sistema feudal]]. Ente los cabezaleros d'esta dómina hemos destacar a [[Esteban el Grande]], [[Vasile Lupu]] y [[Dimitrie Cantemir]] en Moldavia, a [[Matei Basarab]], [[Vlad III l'Empalador]] y [[Constantin Brâncoveanu]] en Valaquia y a [[Ioannes Corvinus]] y [[Gabriel Bethlen]] en Transilvania.

En 1600, los principaos de Valaquia, Moldavia y Transilvania foron lideraos al tiempu pol príncipe valacu [[Miguel el Bravu]] (Mihai Viteazul en rumanu) [[Ban]] d'[[Oltenia]]. Igualmente perdióse la oportunidá de la unidá nacional pola muerte de Mihai, baxo l'exércitu [[Imperiu Austrohúngaru|austriacu]] de [[Giorgio Basta]]. Tres de la so muerte Moldavia y Valaquia, como estaos vasallos tributarios, algamaron independencia política interna y esterna, que duró fasta'l sieglu XVIII.

En 1699, Transilvania tornóse territoriu de la [[Familia d'Habsburgu|familia d'Habsburgu]], siendo'l pegoyu principal na victoria austriaca sobro l'avance turcu na [[Gran Guerra Turca]]. En 1718 anexonáronse una gran parte de Valaquia, conocida como [[Oltenia]] (que tornó a la so soberanía en 1739 y en 1775 el noroeste de Moldavia, darréu llamada Bukovina. La parte este del Principáu de Moldavia ([[Besarabia]]) foi ocupada por [[Imperiu Rusu|Rusia]] en 1812.

=== Independencia ===
 Demientres qu'Austria-Hungría y los otomanos gobernaben los tres principaos históricos rumanos, los [[Ciudadanu|ciudadanos]] d'esta nación taben condergaos a selo de '''segunda clas''' o nin siquier ser consideraos como talos, ainda siendo '''mayoritarios'''. En delles ciudaes transilvanes, como [[Brașov]], los rumanos nun podíen vivir a intramuros.

Depués del [[Alzamientu valacu de 1821|alzamientu valacu de 1821]], más llevantamientos siguieron en [[Revolución de 1848 (Rumanía)|1848]] na Valaquia ya en Moldavia. La bandera adoptada polos revolucionarios valacos yera una tricolor azul-mariella-bermeya, cola inscripción "Frăție Dreptate" (Hermanu, espierta) n'azul.

Los estudiantes en París sofitaron el nuevu gobiernu y la nueva bandera como la unión de Moldavos y [[Muntenia|Muntenianos]] (rexón histórica de Valaquia). Más alantre tornóse la [[bandera de Rumanía]]. Pero depués de la fallida Revolución de 1848, les [[Grandes Potencies]] nun sofitaron el pruyir de los rumanos de la nación única. El resultáu foi que tuvieron que lluchar solos contra los otomanos. [[Alexandru Ioan Cuza]] tornóse ''domnitor'' o príncipe de dambos principaos

Rumanía foi creada como una unión personal, sin Transilvania. L'aristocracia siguía siendo húngara y tenía'l sofitu d'Austria. L'establecimientu de la [[Monarquía Dual]] en 1867 fizo qu'aumentare'l dominiu húngaru sobro Transilvania, conviritiendo a los rumanos en minoría llocal.

Nel '''güelpe d'estáu de 1866''', Cuza foi exiliáu y sosituyíu pol '''Príncipe Carlos de [[Hohenzollern-Sigmaringen]]''', conocíu como'l [[Rei Carol I de Rumanía|Príncipe Carol de Rumanía]]. Demientres de la [[Guerra Turco-Rusa]], Rumanía tuvo al llau de los rusos ya nel '''Tratáu de San Stefano''' y nel de '''Berlín''', Rumanía foi reconocida como independiente pol Imperiu Otomanu y poles Grandes Potencies. A cambio, Rumanía cedió a los rusos tres distritos sureños de Besarabia y retornó Dobroxa. En 1881, el principáu tornóse '''reinu''' y Carol fízose llamar [[Rei Carol I de Rumanía|Rei Carol I]].

Na dómina de 1878-1914 hebo estabilidá y progresu en Rumanía. Demientres de la [[Segunda Guerra Balcánica]], Rumanía axuntose con [[Grecia]], [[Serbia]], [[Montenegru]] y [[Turquía]] a la escontra de [[Bulgaria]], y na paz del '''Tratáu de Bucarest de 1913''', Rumanía ganó la '''Dobroxa del Sur'''.

=== Les Guerres Mundiales y la Gran Rumanía ===
N’agostu de 1914, cuando españó la [[Primer Guerra Mundial]], Rumanía declarose [[Neutralidá|neutral]]. Dos años depués, baxo la presión de los [[Aliaos]] (sobre too [[Francia]], p'abrir un nuevu frente), xunióse a ellos nel 27 d'agostu de 1916, declarando-y la guerra a Austria-Hungría. A cambiu, les fuercies occidentales debíen sofitar la '''xuntura''' de tolos Rumanos baxo’l mesmu '''estáu'''.

La [[Rumanía na Primer Guerra Mundial|campaña militar rumana]] finó en desastre pa sigo mesma porque dos tercios del país foron ocupaos ya’l so exércitu destruyíu nunos meses. Igualmente, Moldavia caltúvose baxo l'alministración rumana, cuando les fuercies invasores foron paraes en 1917. Les muertes na dómina de 1914-1918, tanto militares como civiles, dientro de les fronteres d'anguaño, estimáronse en 748,000.

Pa cuando acabara la guerra, Austria-Hungría y Rusia colapsárense y desintegrárense. ''Besarabia'', ''Bucovina'' y ''Transilvania'' '''proclamáronse''' como parte del '''Reinu de Rumanía''' en 1918. En 1920, nel Tratáu de Trianon, Hungría foi forciada a '''abandonar''' toles sos vindicaciones sobro Transilvania. Bucovina y Besarabia xunciéronse nos trataos de Saint Germain (1919) y París (1920), respeutivamente.

La espresión [[România Mare]], lo que puede tornase como la ''Gran Rumanía'', xeneralmente refierse al estáu d'[[Periodu d'Enteguerres|enteguerres]] pola so estensión, siendo esta la más grande na hestoria'l país (alrodiu de 300,000 km²).

Na [[Segunda Guerra Mundial]], Rumanía tentó de caltenese neutral, pero'l 28 de xunu de 1940, recibió un ultimátum per parte la [[XRSS]]. Baxo presión [[nazi]] y soviética, tanto l'alministración como l'exércitu fuxeron de Besarabia y del norte de Bucovina pa evitar la guerra. Esto, con otros factores políticos, acercólos y metiólos nel [[Exe]]. El sur de Dobroxa foi cedíu a Bulgaria y el norte de Transilvania entró n'Hungría, a cambiu de permitilos entrar na coalición.

 L'autoritariu Rei Carol II abdicó en 1940 y foi socedíu pol [[Estáu Nacional Lexonariu]], encabezáu por [[Ion Antonescu]] y la [[Lexón de San Miguel Arcánxel|Guardia de Fierro]]. Nunos meses Antonescu desanició la Guardia de Fierro por un intentu de Güelpe d'Estáu a la escontra d'elli y entró, en 1941, en guerra xunta l'Exe. Foi ún de les fontes principales de petroleu de l'[[Alemaña nazi]], lo que foi argumentu pa ser bombardiada polos [[Aliaos]].

Cola entrada del Exe nel territoriu de la Xunión Soviética, recuperaron los territorios perdíos en favor de los soviéticos. Antonescu, como parte destacable de les fuercies profascistes, foi de los instigadores del [[Holocaustu]], sobre too haza [[Xudaísmu|xudíos]], [[Pueblu xitanu|xitanos]] y opositores políticos (con bayura d'ellos pertenecientes al [[Partíu Comunista Rumanu|PCR]]). Namái nel casu xudíu cuéntense al rodiu de 469,000 víctimes de los [[Campu d'estermín|campos d'estermín]] y concentración.

N'agostu de 1944, Antonescu foi arrestáu pol [[Rei Mihai I de Rumanía]], que tiró polos Aliaos, pero esti rol na derrota de l'Alemaña nazi nun foi reconocíu na [[Conferencia de Paz de París]] de 1947, anque'l so exércitu perdiere 170,000 vides por defender les fuercies [[Antifascismu|antifascistes]].

=== Dómina Socialista ===
==== República Popular de Rumanía ====

En esi mesmu añu, foi proclamada la '''República Popular de Rumanía''' y [[Constantin Ion Parhon]] asumió'l poder tres d'unes eleiciones nes que'l '''Partíu de los Trabayadores Rumanos''' algamó'l 80% de los votos. Esti partíu yera la unión del '''Partíu Comunista de Rumanía''' y el '''Partíu Socialdemócrata Rumanu''', xunto con asociaciones obreres como la '''Unión Popular Húngara''' y el '''Frente Campesín'''. En 1952, Parhon foi asocedíu pol [[Doctor Petru Groza]] (1952-1958). 

Tres unos conflictos nel senu del PTR, renomáu como [[Partíu Comunista Rumanu]], ente los dos sectores mayoritarios, dambos pro-soviéticos pero ún reformista, encabezáu por [[Gheorghe Gheorghiu-Dej|Gheorghiu-Dej]] y otru antirreformista, encabezáu por [[Ana Pauker]], los primeros, averaos a la llinia del [[PCUS]] algamaron la mayoría dientro del gobiernu, dándo-y la secretaría a Gheorghe Gheorghiu-Dej. Por embargu, nel so gobiernu anicióse un periodu de cierta independencia con respeuto a la Xunión Soviética y resurdió'l sentimientu [[Nacionalismu|nacionalista]] rumanu siempres combináu con un fuerte [[Llucha de clases|sentimientu de clas]].

==== República Socialista de Rumanía ====

[[Chivu Stoica]] declaró, durante'l so curtiu mandatu, la República Socialista de Rumanía. El so gobiernu asumiolu darréu, [[Nicolae Ceaușescu]], cuando algamó la presidencia del conseyu de ministros. Esti fízose popular na escena mundial criticando la [[Primavera de Praga|Intervención Soviética en Praga]] y [[Invasión Soviética n'Afganistán|Afganistán]] y oponese al centralismu soviéticu nel [[Pautu de Varsovia]]. Amás, el nivel de vida nel país yera perbono y cuntaba con plenu emplegu. Incrementóse'l nivel de nacionalismu tanto nel discursu oficial, como con representaciones históriques, educación, cambéu l'himnu… La relixón nun foi prohibida pero tampoco sofitada nin reconocida. Desendolcose ciertu cultu a la personalidá haza elli y la so muyer, Elena Ceaușescu.

Na década de 1980, Ceaușescu inició una política que tenía como oxetivu acabar cola [[Delda externa|delda externa]]. El métodu foi la denominada "'''racionalización'''" d'artículos de primera necesidá como [[carne]], [[lleche]] y [[Güevu (alimentu)|güevos]], pa pagar les máquines mercaes principalmente al [[Reinu Xuníu]] a cambéu de qu'ellos mercaren productos rumanos. Esos intercambios de manufactures nunca se realizaron.

==== Fin de la etapa socialista ====
Les primeres manifestaciones [[Anticomunismu|anticomunistes]] tuvieron llugar en [[Brașov]], en 1987, siendo reprimíes. Como rempuesta a la situación del país, el [[Frente de Salvación Nacional (Rumanía)|Frente de Salvación Nacional]] dio un güelpe d'estáu qu'entamó en [[Timișoara]] y siguió en Bucarest y en toles ciudaes importantes, n'avientu de 1989. Dellos autores ya implicaos, apunten a un complot de la [[KGB]] pa echar abaxo a Ceaușescu pola so falta de somisión a la política del bloque y pol revisionismu reinante nos años caberos enantes de la disolución de la XRSS.

Nicolae Ceaușescu y [[Elena Ceaușescu]] foron secuestraos pol Exércitu Rumanu'l día de [[Navidá]]. La pareya comunista pensaba que los llevaben a un llugar seguru. Por embargu, los dos foron xulgaos nun [[Xuiciu sumarísimu|xuiciu sumarísimu]] baxo incriminaciones de [[Crime escontra la humanidá|crímenes escontra la humanidá]] y [[Fusilamientu|fusilaos]] a una hora del entamu.

===== ¿Güelpe d'Estáu o Revolución? =====
Hai distintos analises sobre los socesos de la navidá de 1989. Dellos autores oficialistes y líderes postcomunistes, como l'expresidente [[Ion Iliescu]] o l'historiador [[Vladimir Tismăreanu]], consideren que foi una '''[[Revolución]]''' porque se fizo dende abaxo, con sofitu popular y nacional esclusivamente y porque fizo un cambiu radical na sociedá rumana. Otros, mayoritariamente neocomunistes, como los miembros del [[Partidul Comuniștilor (nepeceriști)|Partíu de los Comunistes (non peceristes)]] y dellos del Comité de Reorganización del [[Partíu Comunista Rumanu]], como [[Gheorghe Apostol]], falen de '''[[güelpe d'estáu]]''' por dos motivos principales; la participación de sectores prooccidentales del PCR y la intervención de la [[KGB]] nestos fechos demostrada años alantre pol ex-xeneral golpista [[Victor Atanasie Stanculescu]].

Esiste, por embargu, una '''tercera opinión'''. El cabezaleru comunista, [[Virgiliu Zbaganu]], asesináu en 1992, y miembru del Comité Reorganización del PCR, valora nuna entrevista que los socesos foron una '''esplosión de desesperanza''' y non una revolución anticomunista, sinón más asemeyaos a los movimientos antititistes que sofitaben un comunismu más puru, considerando a Ceaușescu como un traidor al PCR. De fechu, él, ainda siendo miembru convencíu del Partíu, foi partícipe d'estes revueltes. Años más tarde arrepentiríase pol camín pel que tiró finalmente'l cambiu, considerando al Frente de Salvación Nacional como drechistes.

=== Transición ===
 Depués del trunfu del güelpe, asoleyó'l [[Frente de Salvación Nacional]], formáu por dellos miembros del Partíu Comunista Rumanu y de la [[Securitate]]. El so cabezaleru yera [[Ion Iliescu]] pol so papel nel desendolcu de la llucha anticomunista nel campu. La popularidá del FSN yera muncho menor nes ciudaes y destaquen les manifestaciones a la escontra d'elli y del so partíu en Bucarest.

Entama asina una pergrave [[transición]], na que se privatizaron la mayoría de les empreses y de les [[Coleutividá|coleutividaes]] agraries. El resultáu foi la caida en picáu de la economía y l'ascensu de los fraudes económicos, de la corrupción alministrativa y de la [[inflación]]. Esto fizo qu'una parte importante de la mocedá emigrare a [[España]] o [[Italia]], principalmente, lo que llevó a la falta de mano d'obra qu'hai anguaño.

En 1990 celebráronse eleiciones. Ganó Iliescu, que foi reelixíu dempués por otros cuatro años nel 1992. Los tres partíos principales yeren el FSN, la [[Unión Democrática Húngara de Rumanía]], el [[Partíu Nacional Campesín Demócrata Cristianu]] y el [[Partíu Nacional Lliberal]], los dos últimos yá esistentes na dómina pre-republicana. La participación del FSN foi repelida polos sectores más drechistes de la sociedá rumana, que lu consideraben '''neocomunista''' y que dicíen que como coleutivu xunitariu pa la revolución yá finare'l so oxetivu históricu.

Asocedieron d'aquella les últimes demostraciones d'obrerismu masivu y organizáu nel país, les primeres [[Mineriaes (Rumanía)|mineriaes]], dirixíes principalmente por [[Miron Cozma]], que tuvieron llugar nos meses de xineru, febreru, xunu y setiembre de [[1991]].

=== Anguaño ===
En 1996 el [[Democracia cristiana|demócrata cristianu]] [[Emil Constantinescu]] foi elixíu como presidente d'un gobiernu qu'integró a la minoría húngara por primer vegada dende la dómina socialista. Siguiólu otru gobiernu [[Progresismu|progresista]] d'Iliescu y dos [[Conservadorismu|conservadores]] de [[Traian Băsescu]]. Nel añu 2000, asocedieron unes nueves mineriaes poles reformes sangrines na economía y la reconversión industrial.

Col gobiernu de [[Drecha política|centro-drecha]], Rumanía metióse na [[OTAN]] y participó na [[Guerra d'Iraq]]. El primeru de xineru de 2007 entró na [[Xunión Europea]].

== Gobiernu y política ==
'''Rumanía''' ye una república con un [[Réxime semiparllamentariu|réxime semiparllamentariu]] na que'l presidente adopta'l papel de Xefe d'Estáu, y un parllamentu bicameral conocíu como [[Parlamentul României]].
=== Gobiernu ===


=== División alministrativa ===

Rumanía divídese en 41 distritos o provincies (conocíes en rumanu como ''județ'' /ʒuˈdet͡s/), más el municipiu independiente de [[Bucarest]]. La división actual surde de la fecha nel periodu del réxime comunista, nel añu [[1968]], sofriendo dalgunes modificaciones n'años posteriores (por exemplu, el municipiu de [[Bucarest]] quedó integráu dientro'l distritu d'[[Ilfov]], recuperando la so entidá autónoma depués de [[1989]]). Cada ''județ'' ye alministráu por un '''Conseyu Provincial''' (''Consiliu Județean'') dirixíu por un '''prefectu''' (''prefect''), que ye'l representante del gobiernu rumanu a nivel provincial. Los 41 distritos rumanos son:



Nel nivel llocal, Rumanía divídese en 2686 comunes (''comune'') y 265 ciudaes y conceyos (''orașe și municipii''). Estes trés entidaes alministratives tienen el so propiu conseyu llocal (''Consiliu Local''), que ye dirixíu por un alcalde (''primar'') elixíu cada cuatro años.

Amás d'estes dos divisiones en provincies y conceyos, Rumanía estrémase n'ocho rexones de desendolcu (''regiune de dezvoltare''), dientro'l marcu de divisiones de la [[Xunión Europea]], pero ensin capacidá alministrativa. Estes rexones de desarrollu úsense sobre manera pa la coordinación de los proyeutos de desarrollu rexonal. Estes ocho entidaes son:

* '''Rexón Noreste'''/***Regiunea Nord-Est*** (Iași, Botoșani, Neamț, Suceava, Bacău, Vaslui).
* '''Rexón Oeste'''/***Regiunea Vest*** (Arad, Caraș-Severin, Hunedoara, Timiș). 
* '''Rexón Noroeste'''/***Regiunea Nord-Vest*** (Bihor, Bistrița-Năsăud, Cluj, Maramureș, Satu-Mare, Sălaj). 
* '''Rexón Centru'''/***Regiunea Centru*** (Alba, Sibiu, Mureș, Harghita, Covasna, Brașov). 
* '''Rexón Sureste'''/***Regiunea Sud-Est*** (Tulcea, Vrancea, Galați, Brăila, Buzău, Constanța). 
* '''Rexón Sur'''/***Regiunea Sud*** (Argeș, Dâmbovița, Prahova, Ialomița, Călărași, Giurgiu, Teleorman). 
* '''Rexón Bucarest-Ilfov'''/***Regiunea București-Ilfov*** (Bucarest, Ilfov). 
* '''Rexón Suroeste'''/***Regiunea Sud-Vest**'' (Mehedinți, Gorj, Vâlcea, Olt, Dolj).

Ensin nengún status nin alministrativu nin xurídicu, Rumanía divídese asina mesmu en diferentes rexones históriques. Les cinco principales, qu'apaecen representaes nel escudu nacional rumanu, son: [[Valaquia]] (''Țara Românească'', tamién ''Valahia''), [[Moldavia rumana|Moldavia]] (''Moldova''), [[Transilvania]] (''Transilvania'' o ''Ardeal''), [[Banat]] y [[Dobrogea]]. Valaquia suel dixebrase n**Oltenia* (zona occidental) y *Muntenia* (zona central y oriental). La zona más en norte de Moldavia ye la *Bucovina*. En Transilvania, la zona occidental ye la *Crișana*, y la noroccidental ye'l *Maramureș''.

## Xeografía

## Economía

## Demografía

## Cultura

## Referencies