Ascoli Piceno

**Ascoli Piceno** (acentuación: *Áscoli*) ye una ciudá de la rexón de Marche, n'Italia, y capital de la provincia del mesmu nome. La so población ye de .

## Xeografía
La ciudá ta asitiada na confluencia del ríu Tronto cola riega Castellana, y ta arrodiada por trés llaos por montes. Dos parques naturales atópase nes cercaníes de la ciudá, unu nel lladral noroeste (*Espurechu Nazionale dei [[Montes Sibilinos|Monti Sibillini]]*), y otru nel lladral sur (*Espurechu Nazionale dei Monti della Laga*). Ascoli ta bien coneutada per ferrocarril cola mariña Adriática y cola ciudá de San Benedetto del Tronto, y per carretera con Roma y Porto d'Ascoli.

## Historia
Ascoli foi fundáu polos Picenos, dellos sieglos antes de la fundación de Roma, sobre la importante *[[Vía Salaria]]*, que xunía'l Lazio coles árees de producción de sal na mariña Adriática. Nel añu 268 e.C. convertir nuna *civitas foederata*, namái nominalmente independiente de Roma. En 91 e.C. remontar contra Roma xunto con otres ciudaes de la Italia central pero en 89 e.C. foi conquistada y destruyida por Pompeyo Estrabón. Sía que non, convertir en parte integrante de Roma.

Mientres la Edá Media foi afarada polos ostrogodos y depués polos lombardos del duque (*[[dux]]*) Faroaldo I (578). Dempués de cuasi dos sieglos como parte integrante del lombardu Ducáu de Spoleto (593-789), Ascoli foi gobernada polos francos per mediu de vicarios, anque n'última instancia los obispos de la Ilesia católica fueron progresivamente ganando influyencia y poder dientro de la ciudá.

En 1189 convertir nuna república llibre, pero les lluches internes conducieron a la ciudá a la perda de valores cívicos y llibertá, y a empreses desafortunaes contra los enemigos vecinos. Esta situación incierta abrió'l camín al gobiernu de caudiellos estranxeros, como los de Galeotto Malatesta (sieglu XIV), de primeres llamáu a la ciudá como condotiero na guerra contra Fermo, y de Francisco Sforza.

Esti postreru foi espulsáu en 1482, pero Ascoli quedó so la soberanía papal. Ascoli siguíu entós cuasi dos sieglos d'estancamientu cultural, económicu, convirtiéndose nun pequeñu centru agrícola hasta les guerres napoleóniques. En 1860 foi anexonáu, xunto con Marche y Umbría nel Reinu d'Italia.

## Monumentos principales
El cascu históricu de la ciudá ta construyíu con un tipu de mármol llamao travertino, de tonos grises y estrayíu de los montes circundantes. La so plaza central d'estilu renacentista, la Piazza del Popolo, ye considerada una de les más formoses d'Italia. Según les tradiciones, en Ascoli Piceno alzábense más de doscientes torres na Edá Media; güei aproximao cincuenta d'elles inda se caltienen de pies.

### Iglesias y conventos

* La **Catedral de San Emidio**, alluga un altar de Carlo Crivelli, que vivió y trabayó na ciudá y contorna mientres munchos años.
* La ilesia de **San Francisco**, d'estilu góticu, empezada en 1258 y completada en 1549. Na entrada llateral atópase un monumentu al papa Xuliu II, ente que la entrada central ye unu de los exemplos más finu de la decoración local travertina. Anexu a la ilesia atopa un edificiu del sieglu XVI, la **Loggia dei Mercanti**, d'estilu Bramantesco.
* La ilesia románica de **San Vitorio** (conocida dende 996) con una fachada principal y un pequeñu campanariu.
* La ilesia de **San Augustín** (sieglu XIV). Construyida con una sola nave, foi ampliada con dos ales a la fin del sieglu XV. La fachada rectangular tien un pórticu de 1547 similar al de San Emidio. Destaquen tamién les cases conventuales, la biblioteca, la galería d'arte contemporáneo y un auditoriu.
* El conventu de **Santu Domingu**, agora una escuela, tien un claustru renacentista con frescos del sieglu XVII.
* La ilesia de **San Pedro Mártir** (sieglu XIII), con un pórticu llateral de *Cola d'Amatrice*. L'interior contién el preciosu relicariu del Escayu Sagráu, un regalu de Felipe IV de Francia.
* La ilesia de **Santu Tomás** (1069), allugando numberosos trabayos artísticos y construyíu con partes del vecín anfiteatru romanu.
* El conventu franciscanu, del que son dignos de mención los claustros que perduraron hasta güei. Foi un prestixosu centru de cultura, ente que los sos estudiantes destaca al Papa Sixto V.
* El **Palazzo dei Capitani del Popolo** (*Palaciu del Capitán del Pueblu*). Construyíu nel sieglu XII coneutando tres edificios presistentes, foi la sede del podestà, el capitán de la xente y dempués, del gobernador. Nel sieglu XV el llau Sur foi ampliáu y en 1520, una fachada manerista añader na parte trasera. En 1535 pasó por una renovación xeneral y en 1549 añadióse un nuevu pórticu con un monumentu del papa Pablo III.

### Otros edificios
* **Ponte romana** 
* **Palaciu Lombardu** y **Torre Ercolani** (sieglos XI-XII) 
* **Fortezza Pia**, una fortaleza que preside la ciudá, reconstruyida en 1560 pol papa Pío IV (del que toma'l nome).
* **Fortaleza Malatesta**, emplazada nun llugar probablemente ocupáu enantes por unos baños romanos. Foi reconstruyíu por Galeotto Malatesta, señor de Rimini, mientres la guerra contra Fermo. La construcción, usada como una cárcel hasta 1978, foi ampliada por Antonio Sangallo el Mozu en 1543.

En Castel Trosino, non lloñe de la ciudá, en 1893 topóse un raru exemplu d'una necrópolis lombarda del sieglu VI.

## Economía
La industrialización recién llevó a delles empreses italianu y multinacional (YKK, Manuli, Pfizer, el Mazacote) a instalase en Ascoli, pero la mayor parte de la economía básase nes pequeñes y medianes empreses clasificaes y nel sector servicios. L'agricultura ye inda importante (trigu, aceitunes, frutes).

## Cultura y deporte
La festividá principal ye'l primer domingu d'agostu. N'honor a San Emidio, patró de la ciudá, celébrase un desfile históricu con más de 1500 persones vistíes con traxes del Renacimientu. El desfile ye siguíu d'un tornéu, llamáu Quintana, en cual seis caballeros, cada unu compitiendo por una de les seis vecindaes de la ciudá, galopien unu tres otru tratando de cutir la efixe d'un guerreru árabe. La fuercia y l'habilidá son necesaries pal caballeru pa ganar el paliu, esto ye, el premiu principal.

La ciudá cunta tamién con un equipu de fútbol, el Ascoli Calcio 1898, anguaño na Serie B (segunda división del fútbol italiano).

## Fracciones
Ascoli Piceno estremar nes siguientes fracciones:
Bivio Giustimana, Campolungo-villa sant'Antonio, Caprignano, Carpineto, Casa circondariale, Casalena, Casamurana, Case di Cioccio, Casette, Castel di Lama stazione, Castel Trosino, Cervara, Colle, Colle san Marcu, Cualloto, Colonna, Colonnata, Faiano, Funti, Giustimana, Il Palazzo, Llagu, Lisciano, Lisciano di Cualloto, Montadamo, Morignano, Mozzano, Oleificio Panichi, Palombare, Pedana, Piagge, Pianaccerro, Poggio di Bretta, Polesio, Ponte Pedana, Porchiano, Rosara, San Pietro, Santa Maria a Corte, Talvacchia, Taverna di mezzo, Trivigliano-villa Pagani, Tronzano, Valle Fiorana, Valle Senzana, Valli, Vena piccola, Venagrande, Villa S. Antonio.

## Evolución demográfica

## Ciudaes hermaniaes
*  Tréveris (Alemaña), dende 1958
*  Massy (Francia), dende 1997

## Referencies

## Enllaces esternos

* ItalianVisits.com