Uagadugú

**Uagadugú** (del francés *Ouagadougou*) (Mossi:[ˈwaɡᵊdᵊɡᵊ]) ye la capital y principal ciudá de Burkina Fasu, y el centru alministrativu, de comunicaciones, cultural y económicu de la nación. Tamién ye la ciudá más grande del país, con una población de 1&nbsp;475&nbsp;223 habitantes (censu de 2006). Munches vegaes la población llocal referir a ella como *Ouaga*.

La so economía básase na industria testil (algodón y tapices), aceitera, xabonera y na artesanía. Ye sede de la Universidá d'Uagadugú. Ta comunicada col puertu d'Abidjan en Costa de Marfil per ferrocarril y per carretera con Niaméi, Níxer. Ye sirvida amás pol Aeropuertu d'Uagadugú.

Uagadugú ye la sede de la Unión Económica y Monetaria del África Occidental o UEMOA, la organización de los ocho países que comparten el francu CFA como moneda, una unión económica más o menos del modelu européu. Coles mesmes, la secretaría executiva del CILSS (*Comité inter-États de lutte contre la sécheresse au Sahel*) tien la so sede n'Uagadugú. Delles atraiciones na ciudá inclúin el Muséu Nacional de Burkina Fasu, el Palaciu Moru-Naba (sede de la ceremonia de Moru-Naba), el Muséu Nacional de la Música, y dellos mercaos d'artesaníes.

## Historia
La fecha exacta de la fundación d'Uagadugú desconozse. Según les fontes, la ciudá foi fundada nel sieglu XI por Nyonyonsé sol nome Kombemtinga («ciudá del guerreru»). En 1441 convertir en capital del imperiu Mossi mientres el reináu de Naba Niandéfo. De resultes, la ciudá creció significativamente. Primeramente caltúvose ininterrumpidamente como sede del gobiernu hasta 1691; sicasí, l'estilu de vida nómada de los Mossi nun yera afechu pa crear una infraestructura urbana, polo que la ciudá caltuvo'l so calter rural.

En 1887 Louis-Gustave Binger envaloró la población de les siete aldegues esistentes y xuníes principalmente pol islam y les sos creencies autóctones, en non más de 5.000 habitantes; la mayoría de les cases yeren construcciones sencielles de folla. Kombemtinga, rebautizada Uagadugú, convertir en capital siguiendo la conquista de la zona per parte de los franceses en 1896. L'estáu foi arrexuntáu xunto con otros trés na colonia francesa del Alto Volta (*Haute Volta* en francés). En 1919, el gobernador francés Édouard Hesling empezó col tresformamientu de l'aldega. Mientres les cuatro estaciones seques de 1920 y 1923 creáronse amplies cais, edificios públicos, construyóse'l palaciu del gobernador, escueles y hospitales.La ciudá perdió la so importancia mientres los años de la división del territoriu (1932-1947).

Los franceses construyeron los nuevos barrios con modernos edificios de dos plantes. Dende la llegada del ferrocarril en 1954 hasta la independencia (1960), la población de la ciudá doblóse, pasando de 30&nbsp;000 a más de 60&nbsp;000 habitantes. Uagadugú foi la sede del gobernador colonial francés y la capital de la colonia, que 1960 convertir en capital de la independiente República del Altu Volta, que camudó'l so nome pol de Burkina Fasu con Thomas Sankara en 1984.

A finales del mes d'agostu y setiembre de 2009 les fuertes agües anubrieron la ciudá, mientres el cual hubo decenes de muertos y mancaos. Tamién hubo daños significativos a los edificios.

## Xeografía

La ciudá ta asitiada nel pandu de Mossi, cerca del centru del país na provincia de Kadiogo, un encruz de caminos internacionales y rexonales. Estos postreros apurren conexón con cuatro puertos principales: Abidjan (Costa de Marfil), Tema (Ghana), Lomé (Togu) y Cotonú (Benín). Tamién hai un importante tráficu de tránsitu a Niaméi (Níxer) y Bamaku (Malí). A unos 300 quilómetros al norte, llegar a Gorom-Gorom y al desiertu. Aproximao 200 quilómetros al sur ta Gourounsi y el pueblu de Tiébélé, tamién la reserva natural Nazinga.

Uagadugú creció alredor del palaciu imperial del Mogho Naaba. La ciudá convertir nun importante centru urbanu na dómina poscolonial por cuenta de que yera el centru alministrativu del gobiernu de la colonia.

## Clima

Uagadugú tien un clima semiárido (*[[Clima tropical secu|BWh]]* na clasificación del clima de Köppen) con dos estaciones, seca y lluviosa. La estación seca estiéndese aproximao dende mediaos d'ochobre hasta mediaos de mayu. Esta temporada carauterizar polos díes soleyeros, calientes y secos, con tempetaturas que pueden llegar hasta los 45 °C. La temporada lluviosa estender dende finales de mayu hasta finales de setiembre. Carauterizar por una corriente del suroeste, el monzón, que trai un aire templao y húmedo, onde se desenvuelven munches agües y nubes llétriques, con un picu n'agostu. Esti periodu correspuende al pasu de la zona de converxencia intertropical (ZCIT). A pesar de les temperatures muncho más moderaes (mínimes de 21 °C y máximes de 32 a 34 °C), la sensación ye siempres pesada, por cuenta del altu mugor.

La ciudá forma parte del Sahel, con unes precipitaciones medies per añu d'unos 900 mm. El harmattan, un vientu secu, y el monzón, son los dos factores que determinen el clima de la ciudá.

## Demografía
Envalórase que la población del área metropolitana xube a 1.200.000 habitantes, de los cualos un 48% son homes y un 52% son muyeres. La población rural ye'l 5% y la urbana el 95% del total.




## Economía

La ciudá tien un sector industrial pequeñu, lo qu'esplica la baxa competitividá de la ciudá comparada coles principales ciudaes allugaes na mariña d'África Occidental. El sector informal ye omnipresente, con una fuerte presencia de vendedores ambulantes y minoristes, tresformamientu de productos agrícoles, procesamientu testil a pequeña escala, negocios d'arreglu de too tipu y restoranes. Amás, la construcción ye unu de los sectores más importante na creación d'empleos. El turismu tamién xuega un papel cada vez mayor, con un creciente númberu d'hoteles de tolos precios. Tamién esisten actividaes culturales nel sentíu más ampliu de la música, el teatru y la producción artesanal, como la carpintería, y el desenvolvimientu de la moda sobre la base del turismu y festivales periódicos (FESPACO, SIAO). Les comunicaciones polo xeneral son bones, hai tres operador de telefonía móvil y na ciudá ye posible conectase a Internet al traviés d'una conexón ADSL. En parte por cuenta de la estabilidá política y el contestu social relativamente pacíficu, la ciudá adquirió una cierta sonadía como centru educativu y universitariu. Amás, el gobiernu tien como oxetivu perfilar a la ciudá con una convención rexonal. Na ciudá atópense, amás de la sede del Bancu Central d'África Occidental.

## Agua y enerxía

Uagadugú ye una de les poques capitales del mundu que nun s'atopen na mariña o na vera d'un ríu. La necesidá d'agua pa la ciudá de rápida crecedera —siquier hasta 2025— ye cubierta pola presa de Ziga, a unos 45 km al este de la ciudá nel ríu Nakambe. La electricidá provién de los banzaos de Bagre y Kompienga, y suministrada por un par de centrales térmiques na ciudá. La electricidá llega a Uagadugú al traviés una llinia de tresmisión coneutada a la rede en Costa de Marfil. Los productos derivaos del petroleu y el gas natural suministrar dende los puertos mentaos enantes, en camiones cisterna y almacénense y distribúyense na ciudá. Sicasí, la mayor parte (un 90%) del consumu total d'enerxía inda anguaño provién de fontes d'enerxía tradicional de lleña y carbón vexetal, que ye dexáu a partir d'un área dientro d'un radiu de 200 km alredor de la ciudá.

## Mediu ambiente
La ciudá haise densificado al traviés del tiempu, y como toles capitales vese afeutada pol fenómenu de la espansión urbana la artificialización y fragmentación de los ecosistemes y redolaes. Sicasí la capital ye'l llar del "parque urbanu Bangr Weoogo" de 265 hectárees, el primer exemplu de monte de retrocesión de tierres fechu pol estáu a autoridaes llocales so la política de descentralización del Ministeriu de Montes. Esti antiguu monte convirtióse nel pulmón verde de la ciudá y el principal componente verde del marcu urbanu d'Uagadugú, un llugar pa la educación medioambiental dirixíu a escueles, universidaes, investigadores y visitantes, esperimentando la xestión, restauración y proteición de la biodiversidá, el papel de los árboles na ciudá y en particular na llucha contra la desertificación y l'estudiu de determinaos axentes contaminantes. El parque tamién cunta con un centru d'esposiciones y un muséu sobre'l mediu ambiente, un zoolóxicu (72 hectárees onde s'identificaron 136 especies d'aves en 1999 y dalgunos royedores), un xardín botánicu (8 hectárees, onde se presenten 95 especies maderizos autóctones de la sabana arbustiva, especies ornamentales n'ocho sectores, y llocales y exótiques nel novenu sector).

La contaminación atmosférica ye causada polos aerosoles "naturales" (polvu nel aire acomuñáu cola aridez) y los productos de combustión (lleña, carbón vexetal y les quemes forestales) y la contaminación por problemes viales na ciudá. Un proyeutu de sistema d'alerta de contaminación ta construyéndose n'Uagadugú y Burkina Fasu (conocíu como "*projet Mousson*") en collaboración col CNRS, la contaminación de l'agua y el suelu son otros problemes na ciudá.

## Alministración

Les primeres eleiciones municipales fueron celebraes en 1956. Uagadugú ta gobernada por un alcalde, quien ye escoyíu por un periodu de cinco años, dos conceyales cimeros, y noventa conceyales.
Dende les eleiciones de 1995 Simon Compaoré ocupó'l cargu d'alcalde, siendo reemplazáu por Marin Casimir Ilboudo dende'l 11 de marzu de 2013.

La ciudá estremar en cinco comuñes, que consten de 30 sectores, que de la mesma son estremaos en distritos. Dalgunos de los sectores d'Uagadugú son Gounghin, Kamsaoghin, Koulouba, Moemmin, Niogsin, Paspanga, Peuloghin, Bilbalogho, y Tiendpalogo. L'área metropolitana d'Uagadugú entiende 17 poblaciones y estiéndese sobre unos 219,3 km².

## Turismu

### Parques
El parque urbanu Bangr-Weoogo, antes del colonialismu, perteneció a los xefes Mosse. Consideráu un monte sagráu, munches persones asistíen ellí pa ceremonies de iniciación o pa buscar abellugu. Los colonialistes franceses, refugando'l so significáu y hestoria local, establecer como un parque nos años 1930. En 1985 realizáronse renovaciones nel parque. En xineru de 2001, el parque foi renomáu "Parc Urbain Bangr-Weoogo", que significa "el parque urbanu del monte de la conocencia".

Otru parque n'Uagadugú ye "L'Unité Pédagogique" (*La Unidá Pedagóxica*), qu'alluga animales nun estáu de semi-llibertá. Esti amiestu de xardín botánicu y biosfera toma más de 8 hectárees y tamién sirve como muséu sobre la historia del país.

El "Jardin de l'amitié Ouaga-Loudun" (Xardín de l'Amistá Uaga-Loudun), con un gran espaciu que foi anováu en 1996, ye un símbolu de la rellación de amsitad ente Uagadugú y Loudun en Francia. Ta asitiáu nel centru de la ciudá.

### Otros sitios
"Naba Koom" ye una estatua que representa a una muyer que lleva una calabaza pa tresportar agua. La estatua de 6 metros d'altor atopa frente a la estación de trenes, dando la bienvenida a los viaxeros que lleguen a Uagadugú. El llugar lleva'l nome d'un importante xefe na hestoria de Burkina Fasu.

"Laongo", a 30 quilómetros al este de la ciudá, presenta enormes estructures de granitu que fueron diseñaes por dellos escultores. La exhibición tien obres d'arte de los cinco continentes.

"Prestar du Gran Lyon" ye un monumentu que reflexa la rellación ente la capital de Burkina Fauo y Lyon en Francia. Ta allugáu cerca del Centru Cultural Francés George Melies y presenta un lleón. Un zoolóxicu llamáu "Parc Animalier de Ziniaré" ta allugáu a 30 quilómetros al este de la ciudá na ciudá de residencia del presidente.

Esisten 2 museos n'Uagadugú:

* Muséu de la Música: Exhibe tolos preseos musicales de Burkina Fasu.
* Muséu de Manéga: Tamién exhibe preseos musicales de Burkina Fasu, amás de rifles Mossi y otros oxetos culturales. Allugáu a 55 quilómetros al noroeste de la ciudá.

### Sitios d'interés

Ficheru:Barrage no 2 Ouaga.jpg|El llagu artificial nᵘ 2 n'Uagadugú
Ficheru:Mosquee Ouagadougou.jpg|Una mezquita nel centru d'Uagadugú.
Ficheru:Chateau d eau Bodogodo Ouaga.jpg|Una cai en Bodogodo.
Ficheru:Rood Woko Ouagadougou 2013b.jpg|Rood Woko, el mercáu central.
Ficheru:Palais Kossyam 2013.jpg|Palais Kosyam, la residencia presidencial.
Ficheru:Cathedrale Ouagadougou.jpg|Catedral d'Uagadugú.
Ficheru:Avenue kwame nkrumah.png|Avenida Kwame Nkrumah n'Uagadugú.


## Tresporte

Munchos residentes viaxen en motocicletes y ciclomotores. Tamién utilicen taxis de color verde, que treslladen a los pasaxeros a cualesquier parte de la ciudá por 200 a 400 CFA, pero'l preciu ye más caru dempués de les 22:00 y puede algamar los 1000 CFA.

L'Aeropuertu Internacional d'Uagadugú atopar nel Sector 5, cerca del centru de la ciudá. Va Ser hasta 2017 que va ser reemplazáu pol nuevu aeropuertu d'Uagadugú-Donsin nel nordeste del departamentu Loumbila. Pa Europa salen vuelos direutos a París y Bruxeles, amás, hai vuelos regulares dientro d'África. Air Burkina tien la so oficina principal nel Edificiu Air Burkina (en francés: *Immeuble Air Burkina*) n'Uagadugú.

La estación principal de trenes ye una terminal del ferrocarril Abidjan-Níxer que coneuta a Uagadugú con Abidjan (Costa de Marfil). Pa los trenes de carga, hai una conexón adicional a Kaya.

Delles carreteres nacionales empiecen el so cursu n'Uagadugú. La N1 lleva al oeste pa Bobo-Dioulasso, la N2 escontra'l noroeste a Ouahigouya y Malí, la N3 en direición noreste escontra Dori, la N4 en direición este escontra Níxer, la N5 y N6 escontra Ghana y la N22 en direición norte escontra Djibo. Nel intre de 2009, llevar a cabu l'ampliación a cuatro carriles de la carretera N1, en direición a Bobo-Dioulasso, empecipiar dende la *place de la Bataille du rail* detrás de la *barrage de Boulmiougou*. D'esta manera tamién se crearon carriles pa bicicletes y senderos. Envalórase que los costos xubieron a 17 mil millones de francos CFA (26 millones d'euros).

## Salú
La ciudá dispón de dellos centros sanitarios públicos.

* El Centru Hospitalariu Nacional Yalgado Ouédraogo, que dispón de 750 cames.
* L'Hospital Nacional Blaise Compaoré: Construyíu ente'l 12 de marzu de 2008 y el 25 d'ochobre de 2010, con un costu total de 65 mil millones de francos CFA. La so superficie ye de 16 hectárees y tien 600 cames. Ye unu de los hospitales más grandes d'África Occidental, apurriendo diverses especialidaes.
* L'Hospital Pediátricu Charles de Gaulle: Inauguráu'l 30 de xineru de 2001, ye l'hospital más modernu del país, con capacidá de 132 cames. Atiende ente 7000 a 8000 neños d'urxencia per añu. L'allugamientu de la primer piedra foi'l 6 d'avientu de 1996 nel cume Francia-África polos presidentes Jacques Chirac y Blaise Compaoré.

Tamién tien diverses instituciones sanitaries de calter priváu.

## Cultura y educación

La universidá más grande del estáu ye la Universidá d'Uagadugú, que foi fundada en 1974. La UUPN ye la Universidá de les Naciones Xuníes, ta basada ​​nel popular sistema internacional de deprendimientu.

Na ciudá hai numberosos llugares culturales y d'arte, como la Maison du Peuple y Sallar des Banquets, amás d'actuaciones de gran variedá de xéneros musicales, incluyendo música tradicional (folk), ritmos actuales y rap.

Puede destacar tamién la cantidá de festivales internacionales y actividaes que s'entamen nel conceyu, tales como FESPACO (Festival Panafricanu de Cine y Televisión d'Uagadugú), que ye la mayor fiesta d'esti tipu n'África, SIAO (Salón Internacional de l'Artesanía d'Uagadugú), FESPAM (Festival Panafricanu de Música), FITMO (Festival Internacional de Teatru y Marionetes) y FESTIVU.

## Deporte

La capital tien munchos clubes de fútbol, incluyendo los clubes nacionales más esitosos: el Étoile Filante Ouagadougou y el ASFA Yennenga. Otros importantes clubes de la ciudá son:
* AS SONABEL.
* Commune FC.
* RC Kadiogo.
* Santos FC (Uagadugú).
* Union Sportive de Ouagadougou.
* USFA Ouagadougou.

## Ciudaes hermaniaes
;Hermanancies
*  Loudun, Francia (dende 1967).
*  Leuze-en-Hainaut, Bélxica (dende 1968).
*  San Miniato, Italia (dende 1997).
*  Ciudá de Kuwait, Kuwait (dende 1998).

;Alcuerdos de cooperación
*  Lyon, Francia (dende 1994).
*  Grenoble, Francia (dende 1999).
*  Québec, Canadá (dende 2000).
*  Kumasi, Ghana (dende 2003).
*  Turín, Italia (dende 2003).
*  Xinebra, Suiza (dende 2003).
*  Burdeos, Francia (dende 2005).
*  Marrakech, Marruecos (dende 2005).
*  Taipéi, Taiwán (dende 2008).
*  Briton Ferry, Gales.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Guía de viaxe y semeyes d'Uagadugú