Villa de Mazo

**Villa de Mazu** ye un conceyu perteneciente a la provincia de Santa Cruz de Tenerife, Canaries. Ta asitiáu nel este de la **islla de** **[[La Palma]]**.

Tien una estensión de 71,17 km² y una población de 4.858 habitantes (Institutu Nacional d'Estadística d'España, xineru de 2013). La so altitú ye de 500 metros sobre'l nivel del mar. Nesti conceyu atopa l'únicu aeropuertu civil de la islla, l'aeropuertu de Mazu.

## Población

### Población por #nucleu

## Historia
El conceyu de Villa de Mazu, que llinda al norte con Argañal Baxu (Matias Masiero Graña), al sur con Fuencaliente, al oeste con El Paso y al Este col Océanu Atlánticu, toma una estensión de 71,2 Km², lo que-y fai ser el tercer conceyu, según la so estensión, de la islla de La Palma. Sicasí, la so superficie foi mayor n'otru tiempu, yá que hasta 1837 perteneció-y el territoriu de Fuencaliente.
Magar amenorgar sufierta na so estensión orixinal, sigue siendo un ampliu territoriu con un hábitat esvalixáu, distribuyíu en catorce entidaes o barrios, magar hasta 1940 podíen cuntase cuarenta y nueve nucleos poblacionales.

En cuanto al paisaxe, destaquen les carauterístiques volcániques que-y fai posesor d'un suelu nuevo y permeable, lo que nun torgó que diversos temporales causaren numberoses perdes en propiedaes y habitantes del conceyu. El temporal que causó más tráxiques consecuencies foi'l de la nueche del 15 al 16 de xineru de 1957, causando trés muertos en Villa de Mazu según 22 n'Argañal Altu y dos n'Argañal Baxu.

Dende 1492 la islla dependía de l'autoridá del Cabildru. Yá en 1752 los alcaldes, enantes designaos pol gobernador, fueron escoyíos pola Audiencia y, a partir de 1768, so la presidencia del alcalde, empezaron a funcionar unes xuntes autodenominaes "Conceyu". El Conceyu empezó a funcionar de forma independiente en 1813, pero, tres l'abolición de la Constitución de 1812 decretada pol rei Fernandu VII, el Conceyu de Mazu pasó por un periodu d'inestabilidá política; asina, ente 1815 y 1820, fecha na que Fernandu VII xura de nuevu la Constitución ante les Cortes, ocupen la presidencia del Conceyu cinco persones. Restablecida la Constitución, ábrese un nuevu periodu, esta vegada de signu progresista: el denomináu Trieniu Lliberal (1820- 1823).
N'ochobre de 1823, Fernandu VII volvía decretar la suspensión de les garantíes constitucionales y, magar cola muerte del rei'l 29 de setiembre de 1833, pondríase fin a esti llargu periodu absolutista, en Mazu enllargose hasta 1836, añu nel que trunfen les fuercies progresistes y son restituyíos nos sos cargos los conceyales del añu 1823, hasta la toma de posesión del nuevu Conceyu.

En 1837, confírmase oficialmente la independencia de Fuencaliente de los pagos de Mazu, constituyéndose asina, el 19 de febreru de 1837, el primer Conceyu de Fuencaliente. Aun así, en 1852, el Conceyu de Fuencaliente solicitaría, ensin ésitu, la reunificación.
Unu de los asuntos que llama l'atención, nos empiezos d'esta nueva etapa, ye la realización de les obres empuestes a redescrubrir l'antigua Fonte Santa, llamada asina polos efeutos curatibles que teníen les sos agües termales, dando orixe al nome de Fuencaliente, que fuera soterrada poles laves del Volcán de San Antonio en 1677. Los trabayos realizaos mientres distintos años polos vecinos de Mazu y Fuencaliente, nun dieron frutu. Les últimes noticies de la posibilidá de recuperación de la Fuente Santa #aniciar en 1981, a raigañu del enfrentamientu ente'l Conceyu de Fuencaliente y la comunidá d'agües que pretendía executar obres d'allumamientu na mariña del conceyu sureñu.

En 1868 producióse l'españíu revolucionariu, pero numberosos vecinos de Mazu y los sos conceyales nun amosaron reconocencia y obediencia a la nueva Xunta; asina Mazu caltuvo l'autonomía de la so propia Xunta y restablez el Conceyu de 1856.
Ente'l 1 y el 4 de xineru de 1869, celébrense les primeres eleiciones municipales col nuevu sistema eleutoral de sufraxu universal que daba derechu al votu a tolos homes mayores de 25 años, eleiciones que nun resultaron del tou pacífiques por cuenta de los conflictos d'intereses y problemes personales ente los políticos de la dómina.
En 1873, proclamaríase la República n'España; sicasí, nel Conceyu apenes se resintieron les vieyes estructures de poder. Pero'l 29 d'avientu de 1875 instáurase la Monarquía borbónica col rei Alfonso XII y, en Mazu, el nuevu Gobernador Civil de la Provincia ordena'l relevu de conceyales ya instaura a los que fueren movíos del poder en 1868. El conceyu llogra del rei Alfonso XII el títulu de Villa, por Real decretu de 18 de marzu de 1878.

Tres la muerte del rei Alfonso XII el 25 de payares de 1885, la reina María Cristina d'Habsburgu-Lorena foi designada rexente. La yá villa de Mazu (inda non incluyíu'l títulu nel nome) foi, mientres estos años 1885- 1902, un auténticu rosariu de conflictos y un continuu cambéu de persones nos cargos públicos.
La xubida al tronu d'Alfonso XIII el 17 de mayu de 1902, nun supunxo un cambéu na política de la villa, siguiría so un escandalosu caciquismu. En 1910, la corporación del Conceyu de Mazu tachaba de viciosu'l funcionamientu de la Diputación Provincial y abogábase pola creación d'un organismu que, en cada islla, tuviera competencies supramunicipales (cabildru).

El cuerpu de la Guardia Civil tien presencia en Mazu en 1920, anque fuera solicitáu un puestu de dichu cuerpu dende 1911. La so primer sede alcontrose na zona d'El Calvariu (casa propiedá de Juan Morera Hernández). En 1934, el diputáu Alonso Pérez Díaz intercede por que nun se suprima esti puestu; sicasí esto va asoceder el 15 de xunu de 1993.

El 20 de xineru de 1925, el Conceyu noma al rei Alfonso XIII y a la so esposa la reina Victoria Eugenia alcalde y alcaldesa, con calter honorariu, fechu nada estraordinariu nel momentu, una y bones otres poblaciones ficieronlo o yá lo fixeren díes antes, como ye'l casu de Fuencaliente de La Palma.
Nesta llinia d'adhesión monárquica, el 10 de xineru de 1926, ratifícase la decisión tomada'l 6 d'avientu de 1925 de dar el nome d'Alfonso XII a la plaza de la villa.
En 1925, l'alcalde del momentu solicitaría al Rei, per mediu del alcalde de Santa Cruz de La Palma, de viaxe en Madrid, la construcción por parte del Estáu d'un camín vecinal dende La Polvacera a Tigalate ("Ribayu Rotu"), pasando peles ermites de Santa Rosalía, Lodero y San Juan de Belmaco.

El 3 de febreru de 1930, inaugúrase la nueva sede del Conceyu, actuales Cases Consistoriales.
Yá en 1931, el periodu republicanu foi vivíu nel conceyu con gran intensidá. Les diferencies polítiques van condicionar les rellaciones sociales cotidianes. La plaza d'El Pueblu pasa a denominase Pedro Pérez Díaz. Nes eleiciones de 1933, la muyer pudo exercer el votu per primer vegada. Les cais de la Villa nun tenían nome dalgunu, yeren numberaes, pero en 1936, cuatro calles recibiríen la so primer denominación; los nome escoyíos fueron: *Diego Martínez Barrio* (líder nacional d'Unión Republicana), *[[Manuel Azaña|Manuel Azaña Díaz]]* (presidente de la República), *Alonso Pérez Sánchez* (ex- alcalde y padre d'Alonso Pérez Díaz) y #*[[Benito Pérez Galdós]]*, únicu nome que perduró hasta los nuesos díes.

Col alzamientu militar franquista en 1936 llegó la Guerra Civil. Villa de Mazu vería partir pa los frentes de la Península a dellos de los sos vecinos, (oficialmente fueron 29 los vecinos que, movilizaos pol exércitu de Franco, perdieron la vida nel campu de batalla). Nel so honor alcordóse alzar frente a la ilesia, n'abril de 1943, la denominada *Cruz de los Cayíos* y, años dempués llevantaríase, nel mesmu llugar, un monumentu, obra de Vicente Blanco en 1965, güei sumíu.
N'ochobre de 1936, alcuérdase'l cambéu de nome de les cais Manuel Azaña, Alonso Pérez Sánchez y Diego Martínez Barrio, polos de *Maximiliano Pérez Díaz*, *Calvo Sotelo* y *Xeneral Mola*, respeutivamente. La plaza, hasta'l momentu *Pedro Pérez Díaz*, pasaba agora a llamase del Xeneral Franco. En 1937, a propuesta de la Falanxe local, decidirá retulase otra vía col nome de *[[José Antonio Primo de Rivera]]*, alcuerdu que se va llevar a efeutu en payares de 1965.

Dende 1936, la villa de Mazu supo de persecuciones polítiques, emigración,... y enfrentóse a la gran crisis económicu-social, protagonizada pola escasez y el racionamientu, situación que s'agravaría col españíu de la Segunda Guerra Mundial. D'ésta quédanos, ente otres alcordances, la tumba nel campusantu llocal del soldáu John Lee, soldáu británicu de 22 años, que'l so cadabre apaeció en marzu de 1943 na mariña del conceyu. La vida pública de la villa namái se vería alteriada por dos fenómenos naturales, la erupción volcánica de 1949 y l'ábanu de 1957, según el rápidu pasu, en 1950, del propiu Francisco Franco pola llocalidá.

N'abril de 1956, el conceyu de Mazu pasó a llamase Villa de Mazu, a instancies de la Delegación Provincial del Institutu Nacional d'Estadística, pola necesidá d'estremar al conceyu d'otros llugares de la xeografía peninsular que tenía igual o asemeyáu nome, anque hasta 1958 nun lo va aprobar el Conseyu de Ministros.
N'alcuerdu tomáu pola corporación municipal en 1964, dáse-y el nome d'Alonso Pérez Díaz, republicanu muertu na cárcel en 1941, a la Biblioteca Municipal y va instalase na so casa natal, onde permanez na actualidá.
El 7 de marzu de 1973, los entós príncipes d'España, Xuan Carlos de Borbón y Sofía de Grecia, triaben territoriu de la villa. L'alcalde del momentu y vecinos de Villa de Mazu formen parte del grupu d'autoridaes que los recibieron a la so llegada al aeropuertu. La pareya va volver a La Palma en 1977.
Nes últimes eleiciones municipales de la dómina franquista (finales de 1973), Oílda Sánchez Díaz #convertir na primer muyer conceyal de la historia política del conceyu.

El 15 de xunu de 1977 celébrense les primeres eleiciones democrátiques, trunfando'l partíu UCD (Unión de Centru Democráticu) tanto a nivel nacional como llocal, que volverá ganar nes eleiciones xenerales de 1979 y nes municipales del mesmu añu, resultando asina escoyida Hermas Concepción Méndez, primer alcaldesa de Villa de Mazu. Les eleiciones de 1983 #saldar col trunfu del PSOE (Partíu Socialista Obreru Español); nesta llexislatura aportaríen tres alcaldes distintes a la presidencia del Conceyu.
Con un paréntesis de casi 20 años, retómase la cuestión de la creación del escudu heráldicu del conceyu; ésti ye aprobáu pola Comisión Heráldica de la Comunidá Autónoma de Canaries, llegando l'aprobación definitiva de la Conseyería de la Presidencia'l 15 de marzu de 1994.

El PSOE caltenese na presidencia del Conceyu de Villa de Mazu hasta'l 14 de xunu de 2003, fecha na que toma posesión de la mesma la nueva corporación local, con votos mayoritarios pal partíu (Coalición Canaria).

## Patrimoniu
* Parque arqueolóxicu de Belmaco. El conceyu atesora unu de los principales xacimientos arqueolóxicos de la islla de la Palma, la llamada **Cueva de Belmaco** (en realidá, tratase de delles oquedades cercanes ente sigo), onde se topen petroglifos de la dómina prehispánica, cuando'l pueblu benahoarita vivía na islla. El percorríu dexa visitar los petroglifos in situ y oxetos topaos nel llugar nuna edificación que sirve como centru de receición.

* Muséu Casa Colorada. Tratase d'un pimpanu edificiu de traces palaciegues, nel mesmu nucleu urbanu de la Villa de Mazu. Construyíu a principios del sieglu XX, alluga na actualidá un centru sobre'l bordáu, de gran tradición llocal, y la **festividá del** **Corpus Christi**, ensin dulda la mayor manifestación cultural del conceyu, declarada Fiesta d'interés turísticu nacional.

## Personalidaes amestaes al conceyu
* Elías Yanes Álvarez. Teólogu y Arzobispu eméritu de Zaragoza. Nacíu en Villa de Mazu.
* Alonso Pérez Díaz. Políticu, abogáu y filosofo palmeru. Nacíu en Villa de mazu.
* Pedro Pérez Díaz. Abogáu, políticu y filosofo palmeru. Nacíu en Villa de mazu.
* Maximiliano Pérez Díaz. Farmacéuticu y políticu palmeru. Nacíu en Villa de mazu.
* Norberto Pérez Díaz. Sacerdote . Nacíu en Villa de mazu.
* Pedro Henríquez Almeida. Militar, marín y constructor naval. Nacíu en Villa de mazu.
* José Gregorio Toledo Pérez. Pintor. Nacíu en Villa de mazu.
* Raimundo Manuel Martel San Gil. Xeólogu . Nacíu en Villa de mazu.
* Hiscio Amílcar Morera Bravo. Médicu.

## Referencies

## Ver tamién
* La Palma
* Llista de conceyos de Santa Cruz de Tenerife