Gramática del francés

El términu **gramática francesa** fai referencia a la gramática del francés —esto ye, l'estudiu de les regles que la rixen—, que ye similar a la d'otres Llingües romániques.

El francés ye un idioma moderadamente flexonal. Los sustantivos, los axetivos y la mayoría de los pronomes se flexionan pal númberu (singular o plural) y el xéneru (masculín o femenín); los pronomes personales, amás pa la persona y el casu, y los verbos pa la persona, el manera, el tiempu y el númberu del so suxetu. El casu márcase principalmente utilizando preposiciones y un orde pa les pallabres, y ciertes carauterístiques verbales márquense utilizando verbos auxiliares.

## Les partes del discursu

### El sustantivu

#### Xéneru
Cada sustantivu francés (en francés: *le nom substantif*, o a cencielles *le nom*) tien un xéneru gramatical, bien masculín bien femenín. El xéneru d'un sustantivu referíu a un ser humanu o a otru mamíferu correspuéndese xeneralmente col xéneru natural de dichu sustantivu, esto ye, el so sexu. Nesti casu, casi siempres se da la esistencia d'un sustantivu distintu pa cada xéneru, y la so eleición vese determinada pol xéneru natural del ser descritu; V.G.: *chanteur* fai referencia a un cantante home, ente que *chanteuse* a una cantante muyer. En dellos casos, dambes formes son indénticas, marcándose la diferencia coles pallabres vecines (por cuenta de la concordanza de xéneru). Asina, un católicu va ser *un catholique*, ente que una católica va ser *une catholique*. Esisten sicasí dellos sustantivos que caltienen el so xéneru gramatical ensin importar el so xéneru natural: *personne* (persona) ye siempres femenín, ente que *professeur* (profesor) ye siempres masculín, siquier nel francés formal, ensin importar el sexu de la persona referida.

Magar el xéneru d'un sustantivu nun ta del tou determináu pola so forma, esisten dellos enclinos. Una de les más xenerales ye que los sustantivos acabaos en *le* tienden a ser femeninos, y el restu tiende a ser masculín; esisten sicasí munches esceiciones. Otru enclín más consistente ye que les terminaciones *-sion* y *-tion* danse casi siempres en sustantivos femeninos, ente qu'otres como *-eau* preséntense casi puramente nel xéneru masculín. Sicasí, un sustantivu que paez ser masculín pola so forma bien podría ser femenín (V.G.: *souris*, 'mure'), o viceversa (V.G.: *squelette*, 'cadarma').

En dellos casos raros, el sustantivu puede presentar dambos xéneros, y pueden usase tantu en masculín como en femenín calteniendo'l mesmu significáu, anque siempres se prefier un xéneru sobre l'otru. Esisten tamién dellos casos entá más raros nos que'l xéneru camuda d'alcuerdu al usu: les pallabres *amour* (amor) y *délice* (delicia, prestar) son masculines nel singular y femenines nel plural; la pallabra *orgue* (órganu) ye masculina, pero cuando ye usada enfáticamente pa referise a un órganu d'ilesia vuélvese femenina; el sustantivu plural *gens* (xente) camuda de xéneru de forma bien inusual, dependiendo de los axetivos que s'usen con él.

##### Regles de formación del femenín
Como enriba, el femenín fórmase añadiéndo-y *-e* al masculín: français → française. Sicasí, esisten los siguientes casos especiales:
* Si'l sustantivu termina en *-er*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-ère*: boulanger → boulangère
* Si'l sustantivu termina en *-e*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-esse*: maître → maîtresse
* Si'l sustantivu termina en *-eur*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-euse*: voleur → voleuse; esisten bien pocos casos nos que se camuda la terminación del masculín por *-eresse*: demandeur → demanderesse
* En ciertos casos repite la consonante final y amiéstase una *e*: péruvien → péruvienne; lion → lionne; chat → chatte
* Si'l sustantivu termina en *-x*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-se*: époux → épouse
* Si'l sustantivu termina en *-el* o *-eau*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-elle*: différentiel → différentielle; jouvenceau → jouvencelle
* Si'l sustantivu termina en *-teur*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-trice* o *-teuse*: porteur → porteuse; acteur → actrice
* Si'l sustantivu termina en *-p* o *-f*, el femenín fórmase camudando dicha terminación por *-ve*: loup → louve; veuf → veuve
Esisten, al igual que n'español, femeninos dafechu irregulares: père → mère; cheval → jument; parrain → marraine; oncle → tante, etc.

#### Númberu
Al igual que nel español, los sustantivos tamién se flexionan pal númberu; asina, el plural fórmase xeneralmente añadiendo una *-s* al singular, o delles vegaes *-x*. Sicasí, una y bones les consonantes finales xeneralmente nun se pronuncien nel francés, la adición de *-s* o *-x* nun afecta la pronunciación, polo que tanto la forma plural como la singular pronúnciense casi siempres de la mesma manera. Amás, los sustantivos qu'acaben en *-s* (*français*, francés), *-x* (*choix*, eleición) o *-z* (*nez*, ñariz) tienen la mesma forma escrita tantu pal singular como pal plural. Sicasí hai sustantivos que se pronuncien y hasta s'escriben distintu na forma plural: por casu: *œil* ("güeyu") camuda a *yeux*, *cheval* ("caballu") vuélvese *chevaux*, y *vos* ("güesu" o "güesos") pronúnciase distintu cuando ta en singular ([ɔs]) de cuando ta en plural ([o]); y entá colos sustantivos que nun encaxar nesti casu, va faese una distinción nel discursu, por cuenta de que suel haber un artículu o otru modificador que la so pronunciación sí camuda col númberu del sustantivu (concordanza de númberu).

##### Regles de formación del plural
Como yá se mentó, el plural fórmase, xeneralmente, añadiendo una *-s* a la fin de la pallabra. Sicasí, esisten dellos casos especiales nos que'l plural sigue otres pautes:
* Si la pallabra termina en *-s*, *-x* o *-z*, el plural queda esautamente igual: la croix → les croix; le français → les français; le nez → les nez.
* Si la pallabra termina en *-au*, *-eau* o *-eu*, el plural toma una *x*: étau → étaux; enjeu → enjeux; oiseau → oiseaux. Esisten les siguientes esceiciones: bleu → bleus; pneu → pneus; landau → landaus.
* Si la pallabra termina en *-a el*, el plural formar col sufixu *-aux*: journal → journaux; animal → animaux.
* Esisten siete sustantivos terminaos en *-ou* que faen el plural en *-x*: bijou → bijoux; caillou → cailloux; chou → choux; genou → genoux; joujou → joujoux; pou → poux.
* Esisten siete sustantivu acabaos en *-ail* que faen el plural en *-aux*: bail → baux; corail → coraux; émail → émaux; soupirail → soupiraux; travail → travaux; vantail → vantaux; vitrail → vitraux.

### Artículos y determinantes
Los artículos y los determinantes concuerden en xéneru y númberu col sustantivu que modifiquen, y, a diferencia d'estos postreros, esta flexón faise tanto al falar como al escribir. Quiciabes ye por causa de esto que sían más utilizaos en francés que n'español: dexen que tanto'l xéneru como'l númberu de los sustantivos reflexar na llingua falada.

El francés presenta tres tipos d'artículu: definíu (*le* 'el', *la* 'la', *les* 'los, les'), indefiníu (*un* 'un', *une* 'una', *des* 'unos, unes') y partitivu (*du, de la, de l', des*, nun tienen traducción). La diferencia ente l'artículu definíu y l'indefiníu ye similar al presente nel español. L'artículu partitivu ye paecíu al indefiníu, pero usar con sustantivos incontables o cuando nun se tien noción de la cantidá referida (V.G.: *elle mange *'du** fromage'', 'ella come quesu'; ''il boit **de la** bière'', 'él bebe cerveza'; ''j'ai **des** enfants'', 'tengo fíos').

=== El pronome ===
Nel francés, los [[pronome]]s (en [[idioma francés|francés]]: ''le pronom'') puédense flexionar pa indicar la so función nuna [[Proposición (sintaxis)|proposición]] ([[suxetu (gramática)|suxetu]], [[oxetu direutu]], etc.), según tamién la [[Persona gramatical|persona]], el xéneru y el númberu del [[referencia|referente]] (sustantivu al que reemplaza). Non toes estes flexones pueden presentase al empar; V.G., el [[pronome relativu]] ''que'' ('que', 'el cual') puede tener cualquier referente, ente que el [[pronome posesivu]] ''mien'' ('mio') puede tener cualquier función nuna proposición.

El francés — a diferencia del español — ye una llingua na que'l suxetu siempres ye [[suxetu (gramática)#Criterios fonéticos|espresu]]; ergo, los pronomes xueguen un rol prominente nel idioma. Los verbos impersonales (V.G.: ''pleuvoir'', 'llover') usen el pronome impersonal ''il'', que nun se traduz (''il pleut'', 'llueve').



=== L'axetivu ===
L'axetivu (en [[idioma francés|francés]]: ''l'adjectif'') concuerda en xéneru y númberu col sustantivu que modifica. La forma del axetivu masculín ta dada ''por defectu''; esto ye, la forma qu'apaez nos diccionarios. La forma de la mayoría de los axetivos femeninos singulares deriva de la de les sos respeutives formes masculines singulares añadiendo ''-e'', anque delles terminaciones comunes tienen patrones distintos acordies coles [[Gramática francesa#regles de formación del femenín|regles de formación del femenín de los sustantivos]]. De la mesma, les formes plurales de la mayoría de los axetivos masculinos y femeninos construyir a partir de les sos formes singulares añadiendo ''-s'', ''-x'' o nada si la forma singular termina en ''-s'', ''-x'' o ''-z'' (vease [[Gramática francesa#regles de formación del plural|Regles de formación del plural]]).

Casi tolos axetivos, cuando s'usen como atributos, allúguense dempués de los sos sustantivos (V.G.: ''la voiture rouge'', 'el carru coloráu'). Ciertos axetivos, sicasí (frecuentemente, pero non siempres, aquellos rellacionaos con guapura, edá, bondá o talla), van primero que los sos sustantivos (''une belle femme'', 'una bella muyer'). Con unos pocos axetivos d'esta última clase, esisten dos formes pal masculín singular: una usada delantre de consonantes y otra delantre de vocales. Por casu, l'axetivu ''beau'' (bellu, guapu, formosu) camuda la so forma de ''un beau garçon'' (un mozu guapu) a ''un bel homme'' (un home guapu). Dellos otros axetivos, al igual que n'español, camuden de significáu dependiendo de la so posición, delles vegaes precediendo a los sos sustantivos y otres asocediéndo-yos; V.G., ''ancien'' significa 'anterior' cuando preciede al so sustantivu, pero significa 'antiguu' cuando va dempués d'ésti.

Munches pallabres compuestes contienen un axetivu, como por casu ''belle-mère'' ('suegra', distintu de ''belle mère'', 'madre bella'). Dalgunos utilicen una forma arcaica del axetivu femenín la cual escarez de la ''le'' final, como ye'l casu de ''grand-rue'' ('cai mayor', distintu de ''grande rue'', 'cai llarga') y de ''grand-mère'' ('güela', distintu de ''grande mère'', 'madre alta').



=== El verbu ===
Al igual que n'español, en francés el [[verbu]] ye l'elementu principal na mayoría d'[[oración (gramática)|oraciones]], anque ye más frecuente la esistencia d'oraciones ensin verbu en francés que n'español. Los verbos conxugar pa señalar la información siguiente:
* un [[manera gramatical|manera]] (indicativu, imperativu, suxuntivu, condicional, infinitivu, [[participiu]], o [[xerundivu]]);
* un [[tiempu gramatical|tiempu]] (presente, pasáu, futuru, o condicional anque non tolos tiempos tán presentes en toles maneres);
* un [[aspeutu gramatical|aspeutu]] (perfectu o imperfectu);
* una [[voz (gramática)|voz]] (activa, pasiva, o reflexiva).
Los verbos nes maneres finitos (ex:, indicativu, imperativu, suxuntivu y condicional) tamién se conxuguen pa concordar colos sos suxetos en númberu (plural o singular) y persona (primer, segunda o tercer), mas a diferencia del español el suxetu debe siempres tar presente salvu nel imperativu.

==== El tiempu y la manera ====
El tiempu dexa, como'l so nome indica, asitiar l'acción nel tiempu. Ciertos verbos tienen un calter absolutu (presente, imperfectu, pasáu simple, pasáu compuestu, futuru) y otros, relativu (como'l pasáu anterior, el pluscuamperfeutu y el futuru anterior); los primeres asitien l'acción "nel tiempu" ente que los segundos facer en función de los otros tiempos.

La manera ye un aspeutu de la forma del verbu qu'indica'l grau de realidá dau pol falante na proposición que fizo. Nel francés esisten dos maneres reales (indicativu ya infinitivu) y cuatro irreales (suxuntivu, condicional, imperativu y participiu); estos cuatro últimos dexen espresar ficciones, camientos, órdenes, etc.

Los distintos tiempos y maneres tienen básicamente la mesma función en francés que n'español, anque se presenten ciertes diferencies. Sicasí, dalgunos cayeron en desusu na llingua oral, y escasamente atopar na llingua escrita. Ésti ye'l casu del ''pasáu simple'' y el ''pasáu anterior'' del indicativu, y del ''imperfectu'' y ''pluscuamperfeutu'' del suxuntivu. Otru exemplu ye'l ''imperativu de pasáu'', que sirve pa ordenar que daqué seya fechu antes d'un momentu dau. L'imperativu de pasáu francés casi nun s'utiliza, siendo xeneralmente reemplazáu pol ''imperativu de presente'' — que cumple les mesmes funciones del imperativu español — más un complementu circunstancial; y yá que espresa en realidá un orde a futuru, suélse-y llamar ''imperativu de futuru anterior''.

==== Conxugación ====
El francés, como otres llingües romances incluyíu'l [[español medieval]], intercambia l'usu de ''être'' (ser, tar; haber) y ''avoir'' (tener; haber; faer) cuando se conxuguen los verbos nos tiempos compuestos. Asina, esisten dieciséis verbos que los sos tiempos compuestos construyir col verbu ''être'', ente que los demás faen los tiempos compuestos col verbu ''avoir''. Estos dieciséis verbos son: ''aportar, monter, sortir, venir, aller, naître, retourner, revenir, descendre, entrer, rentrer, tomber, rester, arriver, mourir'', y ''partir''. Tamién se conxuguen col verbu ''être'' tolos verbos pronominales y tolos derivaos de los dieciséis anteriores (anque esta regla ye duldosa). Los que se conxuguen con ''être'' faen concordanza ente'l suxetu (singular o plural, masculín o femenín) y el participiu:
* ''Il est tombé'' ([él] cayó) frente a ''Elle est tombée'' ([ella] cayó)
* ''Ils sont tombés'' / ''Elles sont tombées'' (cayéronse/cayeron [ellos / elles])
* ''Je suis allé'' / ''Je suis allée'' (fui [yo = masculín/femenín])
* ''Nous sommes sortis'' / ''Nous sommes sorties'' (nós/nós salimos/salimos)
* ''El to t'es llavé'' / ''El to t'es lavée'' (te llavasti/llavasti [tu = masculín/femenín])
Pero los que se conxuguen con ''avoir'' nun faen concordanza:
* ''J'ai mangé'' ([yo] comí)
* ''Il a vu'' ([él] vio)
* ''Elle a vu'' ([ella] vio)
* ''Nous avons fait'' ([nosotros] fiximos)

La siguiente tabla correspuende a la conxugación de dellos tiempos d'exemplu del verbu "***chanter***", un verbu regular perteneciente a la primer conxugación (verbos acabaos en ***-er***):

Pa la conxugación completa del verbu ''aimer'', vease [[:m:b:ye:Franc%C3%A9s/Gram%C3%A1tica/El verbu/Conjugaci%C3%B3n_del verbu_aimer|Conxugación del verbu aimer]] en ''Wikibooks''.

== Sintaxis ==

=== La negación ===
Nel francés, la [[negación]] siempres ye doble, esto ye, esprésase xeneralmente en dos Partes, col [[alverbiu]] de negación ''ne'' xuníu al verbu y una o más pallabres negatives que modifiquen al verbu o a unu de los sos argumentos. Por casu, la ''negación verbal simple'' espresar con ''ne'' antes del verbu o [[conxugación francesa#verbos auxiliares|auxiliar]] (y de cualquier pronome d'oxetu direutu o indireutu) y l'alverbiu ''pas'' dempués del verbu:
* ''Je les ai pris'' ('coyer') → ''je **ne** les ai **pas** pris'' ('nun los coyer')
Úsense tamién otres pallabres negatives en conxunción con ''ne'' pa espresar tipos más complexos de negación:
# **Alverbios negativos:** ''ne … plus'' ('non más'), ''ne … jamais'' ('nunca'), ''ne … nulle part'' ('[en] nengún llau'), ''ne … guère'' ('non muncho, difícilmente'), ''ne … point / aucunement / nullement'' ('non, pa nada')
# **Pronomes negativos:** ''ne … rien'' ('nada'), ''ne … personne'' ('naide')
# **Otros determinantes:*' *ne … aucun(e) / nul(le)* ('nunguno/a'), *ne … que* ('non … más que')
Exemplos:
* *Je ne sais pas* ('nun sé')
* *Il ne fume plus* ('yá nun fuma/nun fuma más')
* *Nous n'avons vu personne* ('nun vimos a naide')
* *Rien n'est certain* ('nada ye seguro')
* *Je n'ai aucune idée* ('nun tengo nenguna idea')
* *Vous ne mangez que des légumes?* ('¿nun coméis más que verdures?')
Los alverbios negativos (y tamién *rien*) asoceden a les formes finitas de los verbos, mas precieden al infinitivu (xunto con *ne*):
* *Il prétend ne pas/ne jamais/ne rien fumer* ('afirma non/nunca/nada fumar')
Delles pallabres negatives distintes de *pas* pueden apaecer na mesma oración, pero ésta interprétase usualmente como una negación simple. Cuando otra pallabra negativa presentar xunto a *pas*, la oración interprétase como una doble negación.
* *Elle n'a plus jamais rien dit à personne* ('nunca dixo namás a naide')
* *Elle n'a pas vu personne* ('non a naide nun vio', ex: 'vio a daquién'
Nel francés coloquial ye común evitar l'usu de *ne* nel falar rápido, anque esto puede crear dalguna ambigüedá cola construcción *ne … plus* yá que *plus* puede significar 'más' o 'non más'. Xeneralmente, cuando *plus* usar pa dicir 'más', la *s* final pronúnciase, ente que esta *s* nunca se pronuncia cuando toma'l sentíu de 'non más'. Asina, la oración informal *il y en a plus* puede pronunciase cola *s* final pa dicir 'hai más', o ensin ella pa dicir 'yá nun hai más'.

En ciertes construcciones — xeneralmente [[lliteratura|lliteraries]] — *ne* puede espresar la negación por sigo mesmu (ensin nenguna otra pallabra negativa). Esto ye posible con ciertos verbos (V.G., *pouvoir, savoir, oser*).
* (estándar, *ne + pas*) *Je n'ai pas pu venir* ('nun pudi venir')
* (casual, *pas* solamente) *J'ai pas pu venir*
* (lliterariu, *ne* solamente) *Je n'ai pu venir*

=== El *ne* espletivu ===
En ciertos casos, la pallabra *ne* puede ser usada ensin qu'ésta implique negación; el *ne* en tales situaciones ye llamáu'l *ne espletivu* (en [[idioma francés|francés]]: *ne explétif*):
* *J'ai peur que cela ne se reproduise* ('tengo mieu de qu'eso se vuelva a producir')
* *Il est arrivé avant que nous n'ayons commencé* ('llegó primero qu'empecemos')
* *Ils sont plus nombreux que tu ne le crois* ('son más numberosos que lo que crees')
El *ne* espletivu atopar nes proposiciones con verbos finitos — esto ye, nes maneres finitos (indicativu, suxuntivu, imperativu, condicional) — y nunca antes d'una proposición infinitiva (manera infinitivu y formes non personales, ex:, xerundiu y participiu). Ye propiu del llinguaxe lliterariu y non del coloquial.

Los contestos siguientes dexen el *ne* espletivu:
* La proposición complementu de los verbos qu'espresen mieu o fuximientu: *craindre* ('tarrecer'), *avoir peur* ('tener mieu'), *empêcher* ('torgar'), *éviter* ('evitar')
* La proposición complementu de los verbos qu'espresen dulda o: *douter* ('duldar'), *nier* ('negar')
* Les proposiciones alverbiales qu'empiecen coles siguientes espresiones: *avant que* ('primero que'), *à moins que* ('nun siendo que'), *de peur/crainte que* ('por mieu de que')
* Les construcciones comparatives qu'espresen inequidad: *autre* ('otru/a'), *meilleur(e)* ('meyor'), *plus fort(e)* ('más fuerte'), *moins intelligent(e)* ('menos intelixente'), etc.

=== L'orde de les pallabres ===
Los componentes d'una proposición dispónense típicamente nel siguiente orde, (anque non siempres tán presentes toos estos componentes):
* Alverbiu(s)
* Suxetu *
*ne* (xeneralmente pa marcar la negación, magar tien [[Gramática francesalos ne espletivu|otros usos]])
* Los [[pronombre#Pronombre reflexivos|pronomes reflexivos]] (ex:, *me, te, se, nous, vous, se*)
* Los pronomes d'oxetu direutu
* Los pronomes d'oxetu indireutu
* El pronome *e*
* El pronome *en*
* El verbu finito, seya ésti un auxiliar o'l verbu principal
* Alverbiu(s)
* El pronome *rien''
* El verbu principal (si'l verbu finito ye un auxiliar)
* Alverbios y oxetos

## Ver tamién
* Idioma francés
* Manera suxuntiva francés
* Gramática

## Notes


## Referencies