open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elementos del grupu 13

'''Grupu'''
**13**

'''Periodu'''

'''2'''
5B

'''3'''
13Al

'''4'''
31Ga

'''5'''
49In

'''6'''
81Tl

'''7'''
113Uut








El **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 13** de la tabla periódica, tamién anomáu **grupu del boru** compónenlu los siguientes elementos:

*Boru (B)

*Aluminiu (Al)

*Galiu (Ga)

*Indiu (In)

*Taliu (Tl)

*Ununtriu (Uut)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metaloides
Metales del bloque p



El primer elementu del grupu 13 ye'l boru(B), un metaloide con un puntu de fusión bien altu y nel que predominen les propiedaes non metáliques. Ésti y el restu de los elementos d'esti grupu formen iones con un carga triple positiva (3+).

La carauterística del grupu ye que los elementos tienen tres electrones na so capa más esterna, polo que suelen formar compuestos nos que presenten un estáu d'oxidación +3. El taliu difier de los demás en que tamién ye importante'l so estáu d'oxidación +1. Esta baxa reactividá del par d'electrones *s* según se baxa nel grupu, que tamién se presenta n'otros grupos, anómase *[[efeutu del par inerte]]* y desplícase considerando qu'al baxar nel grupu les enerxíes medies d'enllaz van amenorgando.

## Referencies

## Enllaces esternos
Venus (planeta)

Venus ye'l segundu planeta del sistema solar a partir del sol. Forma parte de los planetes telúricos. Ye l'oxetu más brillante del cielu, depués del sol y de la lluna, colos que comparte la carauterística de ser los únicos cuerpos celestes que se puen acolumbrar de nueche y en dellos momentos del día, nel so casu al amanecer y al atapecer. Por esta razón recibe tamién los nomes de *llucerín de la mañana*, *llucerín del alba*, *lluceru matutín*, *lluceru trunfante* o *lluceru vespertín*. 

El nome vien de Venus, la diosa romana del amor. El so símbolu astronómicu ,  ye una representación estilizada del espeyu qu'esta diosa tendría na mano. Tamién s'usó como símbolu el pentagrama, , porque vistes dende la tierra, les posiciones sucesives de Venus alredor del sol formen una figura asemeyada a esta forma xeométirca cada ocho años.
Nes cultures china, coreana, xaponesa y vietnamita, el planeta conozse col nome d'estrella d'oru (金星).

La so visibilidá fizo que fuere un planeta conocíu posiblemente dende la prehistoria, y que los sos movimientos tuvieren gran importancia en casique toles interpretaciones astrolóxiques del movimientu planetariu. Asina, los mayes ellaboraron un calendariu basáu nos sos ciclos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cabu de la Bona Esperanza

El **Cabu de la Bona Esperanza** ye'l puntu allugáu más al sur d'África estrema, al llau de Ciudá d'El Cabu, en tierres de Sudáfrica.

A un llau asítiase l'Océanu Atlánticu y al otru llau l'Océanu Índicu.

## Historia
Foi avistáu nel añu 1487 pol navegador portugués Bartolomeu Dias. Cuenten les cróniques de la dómina que, como foi avistáu depués de dellos díes nos que los marineros sufrieren violentes tempestaes, Bartolomeu nomólu "cabu de les tormentes". Xuan II de Portugal púnxo-y depués el nome que tien güei, porque al ser dobláu demostró l'amestadura del Océanu Atlánticu y l'Océanu Índicu, y prometía la tan naguada llegada a India.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ciudá d'El Cabu

**Ciudá d'El Cabu** (n'afrikaans: *Kaapstad*; , xhosa: *iKapa*; ) ye la segunda ciudá más poblada de Suráfrica, dempués de Johannesburgu.

Forma parte del conceyu metropolitanu de la Ciudá d'El Cabu. Ye la capital de la Provincia Occidental d'El Cabu, según la capital llexislativa de Sudáfrica, onde s'alluguen tanto'l Parlamentu Nacional como munches otres sedes gubernamentales. Ciudá d'El Cabu ye famosa pol so puertu, según pola so conxunción natural de flora, el Monte de la Mesa y Punta d'El Cabu. Ye tamién el destín turísticu más popular d'África.

Ye una de les trés capitales de la República Surafricana (xunto con Pretoria y Bloemfontein). **Ciudá d'El Cabu**, ye la sede del Parllamentu y tien una población estimada de .

La so superficie ye de  km² lo que la convierte nuna de les ciudaes más estenses del país, con una densidá demográfica comparativamente baxa de 1.425 habitantes per quilómetru cuadráu.

Na islla Robben (literalmente *islla de les foques*), nesta islla bien cercana a Ciudá d'El Cabu, tuvo presu mientres 27 años, el líder del movimientu antiapartheid y Premiu Nobel de la Paz, Nelson Mandela. 

Dende'l fin del Apartheid, caltiénse como la plaza fuerte de la oposición política al ANC, siendo la única gran ciudá gobernada pola oposición. Ciudá d'El Cabu ocupa'l 85º puestu ente 215 ciudaes del mundu pol so nivel y calidá de vida, siendo la 1ª ciudá de Sudáfrica y d'África (según este ranquin realizáu pol "Mercer Human Resources Consulting") y la so alcaldesa, Helen Zille foi nomada meyor alcalde de 2008 (nos sos trés años de gobiernu'l PIB de la ciudá creció nun 12 %, la delincuencia baxó nun 90 % y el desemplegu cayó del 21 al 18 %).

Asitiada na Badea de la Mesa, desenvolvióse orixinalmente como estación de suministru pa los barcos de la Compañía Neerlandesa de les Indies Orientales, que viaxaben a África Oriental, India y Asia, más de doscientos años antes de l'apertura de la Canal de Suez en 1869.

La llegada del navegante neerlandés Jan van Riebeeck el 6 d'abril de 1652 significó l'establecimientu del primer asentamientu européu nel África subsaḥariana. Al pocu superó'l so propósitu orixinal como'l primer puestu d'avanzada nel Castiellu de Bona Esperanza, convirtiéndose nel centru económico y cultural de la Colonia d'El Cabu. Hasta la fiebre del oru de Witwatersrand y el desenvolvimientu de Johannesburgu y Durban, Ciudá d'El Cabu yera la ciudá más grande de Sudáfrica. 

Por otro llau Ciudá d'El Cabu ye una de les ciudaes más multiculturales del mundu, reflexando'l so rol como mayor destín pa inmigrantes y expatriados de Suráfrica]. La ciudá foi nomada Capital Mundial del Diseñu en 2014 pol 'International Council of Societies of Industrial Design'. En 2014, Ciudá d'El Cabu foi nomáu como'l meyor llugar del mundu pa ser visitáu pol 'American New York Times' y el 'British Daily Telegraph'.

## Referencies

## Enllaces esternos

*elpais.com/ Ciudá d'El Cabu 
*
*viajesbeagle.com, ciudades de Sudáfrica
Pataricu

El **pataricu** ye un ser xigantescu na mitoloxía asturiana. 

## Allugamientu
Viven nun país marítimu llonxanu indetermináu, apúntase la posibilida nuna islla enfrente la costa d'entrambasaugas. 

## Aiciones
Comen a los navegantes que s'averen a les sos costes. 

## Atributos
Tienen olfatu finísimu, que detecta les víctimes de lloñe. 

Impulsos psicolóxicos que'l mitu cinca: Les llercies a lo indomatible y desconocíu. La fantasía de los monstruos que dominen los territorios inesploraos, los mieos de la soledá de la mar ensin llendes.

## Ver tamién

* Mitoloxía asturiana

## Referencies

## Enllaces esternos
DVD

El **DVD** (*Digital Versatile Disc*) ye un mediu d'almacenamientu compactu. 

## Historia
Naz en 1995, imponse al casete VHS por meyor utilidá y definición. El tamañu va medrando dende los 2,6 Gb del DVD-RAM, pasando polos 4,7 Gb de los DVD-R DL, hasta llegar a los 8,5 Gb de los DVD+R DL y DVD-R DL d'agora. Anguaño tamién ta finando col CD, de formatu asemeyáu pero menos compactu.

## Tipu y usu

* DVD-Video: contién películes (videu y soníu)
* DVD-Audio: conteníos de soníu estremaos na definición.
* DVD-VR: videu ensin soníu.
* DVD+VR: variante del anterior.
* DVD-ROM: na informática y xuegos (PlayStation 2, Xbox, Xbox 360, GameCube).

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma tagalu

El **tagalu** ye una llingua d'orixe malayo-polinésicu falada nes Filipines.
Ye l'idioma nativu de 20 millones de persones, y otros 50 fálenlo de segunda llingua.

## Referencies

## Enllaces esternos
Liexa

**Liexa** (en francés Liège, en valón Lidje, n'holandés Luik y n'alemán Lüttich) ye una ciudá belga, una de les principales de Valonia, capital de la provincia homónima. Tien una población de 197.885 habitantes (2017), que faen d'ella la quinta ciudá mayor del país tres de Bruxeles, Amberes, Gante y Charleroi.

La ciudá asítiase nel valle del ríu Mosa, al este de Bélxica, cerca la frontera con Países Baxos (Maastricht allúgase 33 km al norte d'ella) y con Alemaña (Aquisgrán ta a 53 km al noreste). El ríu Mosa xúntase na ciudá col ríu Ourthe. Liexa ye parte del nomáu ''sillon industriel'', l'antiguu corazón industrial de Valonia, y ye entá el principal centru cultural ya económicu de la rexón.

El so conceyu inclúi les antigues comnceyos d'Angleur, Bressoux, Chênée, Glain, Grivegnée, Jupille-sur-Meuse, Rocourt y Wandre, y tien alredor un área metropolitana de 1,879 km² d'estensión con una población, en 2008, de 749.110 habitantes repartíos en 52 conceyos.  

## Referencies

## Enllaces esternos
Pollachius pollachius

L' ye un pexe que tien entre 70 y 80 cm de llargu. Aseméyase al bacaláu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Homarus gammarus

El  ye un crustaceu marín decápodu, asemayáu a la llagosta. 

Estrémase d'ésta última en que ye mas oscuru y mas delgáu pero más grande, pudiendo llegar a algamar 75 cm. de llargo y un pesu d'hasta 4 kilos.

Los bugres tienen cinco pares de pates. Ocho d'elles, allugaes nel tórax, permiten-y movese, anque son bastante pequeñes en proporción al restu del cuerpu. En cambiu, el primer par de pates termina en dos pinces grandes; una, colos bordes afilaos, val-y pa cortar y la otra, con dientes fuertes, pa triturar. Tien tamién, saliendo de la cabeza, dos antenes llargues y otres cuatro muncho más curties.

Suelen vivir a media fondura abellugaos ente les roques, en llechos d'arena y grava. El so hábitat natural abarca práuticamente toles costes del Atlánticu norte.

Hai tamién una variedá americana del bugre, conocida col nome de (*[[Homarus americanus]]*) y que s'estrema de la especie europea pol color, negru azuláu con manches clares nel primer casu y acoloratáu nel segundu.

La especies europea ye muncho más escasa y sufre anguaño de la sobrepesca, polo que, en delles zones ta prohibío pescalos. Poro, la mayoría de los bugres que s'atopen nos mercaos ye d'orixe americanu.
 
El bugre ye un alimentu bastante apreciáu pol sabor delicáu de la so carne. Suelen concinase a la plancha o cocese n'agua salao, a poder ser salmoria. Tamién ye frecuente preparalu n'ensalada, con arroz y con fabes.

## Nome común

## La pesca del bugre n'Asturies
La estadística oficial de la pesca del bugre n'Asturies, sofitada na venta realizada nes rules ye la que vien darréu (fonte: Direición Xeneral de Pesca Marítima):
 

## Imáxenes

Archivu:Bugre europeu.jpg|*Homarus gammarus*
Archivu:Bugre americanu.jpg|*Homarus americanus*


## Referencies

## Enllaces esternos
Llagosta

La **Llagosta** ye un crustaceu marín con pinzes. Nun ye una denominación taxonómica. Les variedaes más pequeñes son denomaes *llagostinos*. Ente les especies que tienen *llagosta* como parte del so nome común alcuéntrense:

*Llagosta europea, Bugre o Llocántaru (*[[Homarus gammarus]]*)
*Llagosta americana (*[[Homarus americanus]]*)
*Llagosta bermeya (*[[Eunephrops bairdii]]*) 
*Llagosta de Nueva Zelanda (*[[Metanephrops challengeri]]*)
*Llagosta de Juan Fernández (*[[Jasus frontalis]]*)
*Llagosta xaponesa (*[[Metanephrops japonicus]]*) 
*Llagosta africana (*[[Metanephrops mozambicus]]*)
*Llagosta del Atlánticu (*[[Acanthacaris caeca]]*) 
*Llagosta china (*[[Metanephrops sinensis]]*)
*Llagosta espinosa (*[[Acanthacaris tenuimana]]*)
*Llagosta del Caribe (Panulirus argus)

## Referencies

## Enllaces esternos
Halóxenu

'''Grupu'''
**17**

'''Periodu'''

'''2'''
9F

'''3'''
17Cl

'''4'''
35Br

'''5'''
53I

'''6'''
85At

'''7'''
117Ts








Los **halóxenos** son los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 17** de la tabla periódica:

* Flúor (F)
* Cloru (Cl)
* Bromu (Br)
* Yodu (I)
* Astatu (At)
* Tennessiu (Ts)

Códigu de colores usáu na tabla: 
Halóxenos



Tienden a garrar un electrón pa completar la so capa de valencia, formando un anión (haluru). Tienden a reaccionar con metales alcalinos o alcalinotérreos pa formar sales ióniques. Na natura atópense en forma de molécules diatómiques y en diferentes estaos: gas (F2, Cl2), llíquidu (Br2) o sólidu (I2).

## Referencies
Ilesia Ortodoxa Rusa

La **Ilesia Ortodoxa Rusa** o **Ilesia Ortodoxa Católica de Rusia** ye una ilesia ortodoxa de Rusia. El cabezaleru ye'l patriarca de Moscú.

## Historia
Naz cola adopción del cristianismu pol príncipe Vladimir I al casase cola hermana de Basliu II. La so sede tuvo en Kiev pero nel 1325 treslládase a Moscú, onde s'alcuentra anguaño.

Dixebra col patriarcáu de Constantinopla nel 1448 enantes de la so caída.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ilesia Ortodoxa Xeorxana

La **Ilesia Ortodoxa Xeorxana** (, *Saqartvelos Samotsiqulo Avtokepaluri Martlmadidebeli Eklesia*) ye una ilesia ortodoxa propia de Xeorxa. Nació nel añu 484. Ye una de les ilesies cristianes más vieyes del mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alpha

**Alpha** pue referise a:

* Alfa, la primer lletra del alfabetu griegu.
* Alpha (Nueva Jersey), *borough* del condáu de Warren (Nueva Jersey, Estaos Xuníos)
SK Telecom

**SK Telecom**, ye un fabricante de teléfonos de Corea del Sur; anguaño ta integráu nel grupu , tamién coreanu, SK Group.
## Referencies

## Enllaces esternos
Páxina de SK Telecom Coreana
Gas noble

'''Grupu'''
**18**

'''Periodu'''

'''1'''
2He

'''2'''
10Ne

'''3'''
18Ar

'''4'''
36Kr

'''5'''
54Xe

'''6'''
86Rn

'''7'''
118Og








Los **gases nobles** son los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 18** de la tabla periódica:

* Heliu (He)
* Neón (Ne)
* Argón (Ar)
* Criptón (Kr)
* Xenón (Xe)
* Radón (Rn)
* Oganesón (Uuo)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Gases nobles



Toos ellos tienen la so capa de valencia completa, y por tanto tienen perpoca tendencia a reaccionar con otros elementos químicos (d'equí-yos vien l'axetivu de *noble*). Atópense de forma natural como gases monoatómicos.

Nel 1962 descubriéronse los primeros compuestos de Xe con F. Depués descubriéronse tamién compuestos de Rn y Kr con F. Recientemente consiguióse faer reaccionar U con Ar, Kr y Xe.

## Referencies
Alcalín

'''Grupos'''
**1**

'''Periodo'''

'''1'''
1H

'''2'''
3Li

'''3'''
11Na

'''4'''
19K

'''5'''
37Rb

'''6'''
55Cs

'''7'''
87Fr




Los **metales alcalinos** o **alcalinos** son los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 1** de la tabla periódica (sacante l'hidróxenu (H), que ta allugáu nesti grupu poles asemeyaes carauterístiques químiques):

* Litiu (Li)

* Sodiu (Na)

* Potasiu (K)

* Rubidiu (Rb)

* Cesiu (Cs)

* Franciu (Fr)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Alcalinos



Toos ellos tienen namái un electrón na so capa de valencia, polo qu'alcoldies cola regla del octetu de Lewis, tienden a perder esti electrón y formar un catión. Son d'aspeutu arxentao, blandos, y de baxa densidá. Reaccionen con halóxenos pa formar sales ióniques, y col agua pa formar hidróxidos básicos alcalinos.

L'hidróxenu, con un electrón namái, allúgase davezu dientro de la tabla periódica nel mesmu grupu de los metales alcalinos (anque otres vegaes apaez separtáu d'estos o n'otru allugamientu). Sicasí, pa arrincar esti electrón fai falta muncha más enerxía que nel casu de los alcalinos. Como los halóxenos, l'hidróxenu necesita namái un electrón pa completar el so nivel d'enerxía más esternu, polo qu'en dellos aspeutos ye asemeyáu a los halóxenos; na so forma elemental alcuéntrase como molécula diatómica, H2, y pue formar sales, anomaes hidruros, MH, colos alcalinos, de forma que'l metal da-y un electrón al hidróxenu, como si ésti fuera un halóxenu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Grupu de la tabla periódica

Un **grupu de la tabla periódica** ye una columna de la tabla periódica de los elementos. Hai 18 grupos na tabla periódica estándar. Esisten 10 grupos curtios y ocho llargos. Nun ye coincidencia que bien d'estos grupos correspuendan a conocíes families d'elementos químicos: la tabla periódica ideóse pa ordenar estes families d'una forma integrada y fácil de ver.

La esplicación moderna del ordenamientu na tabla periódica ye que los elementos d'un grupu tienen configuraciones electróniques asemeyaes nos niveles d'enerxía más esteriores; y como les más de les propiedaes químiques dependen fondamente de les interacciones de los electrones que tán allugaos nos niveles más esternos, esto fai que los elementos d'un mesmu grupu tengan propiedaes físiques y químiques paecíes.

Anguaño la forma de numberar los 18 grupos ye emplegando'l sistema recomendáu pola IUPAC (*International Union of Pure and Applied Chemistry*) nel 1985, que consiste n'utilizar númberos árabes. D'esta miente, la primer columna ye'l grupu 1, la segunda'l grupu 2, y asina hasta la decimoctava que correspuende al grupu 18.

Enantes de la forma de la IUPAC esistíen dos maneres d'anomar los grupos: un sistema européu y otru norteamericanu, dambos cada vegada más en desavezu. Éstes empleguen númberos romanos y lletres. Nel sistema européu primero ponse'l númberu romanu y depués una A si l'elementu ta a manzorga o una B si ta a mandrecha. Nel norteamericanu faise lo mesmo pero l'A ponse cuando ye un elementu representativu (grupos 1, 2 y 13 a 18) y una B nel restu.

Darréu llístense los grupos (ente paréntesis los antiguos sistemes: européu y norteamericanu por esi orde):
* Grupu 1 (IA,IA): alcalinos
* Grupu 2 (IIA,IIA): alcalinotérreos
* Grupu 3 (IIIA,IIIB)
* Grupu 4 (IVA,IVAB)
* Grupu 5 (VA,VB)
* Grupu 6 (VIA,VIB)
* Grupu 7 (VIIA,VIIB)
* Grupu 8 (VIIIA,VIIIB)
* Grupu 9 (VIIIA,VIIIB)
* Grupu 10 (VIIIA,VIIIB)
* Grupu 11 (IB,IB): metales *d'alcuñu* (nome non recomendáu pola IUPAC)
* Grupu 12 (IIB,IIB)
* Grupu 13 (IIIB,IIIA): grupu del boru
* Grupu 14 (IVB,IVA): grupu del carbonu
* Grupu 15 (VB,VA): grupu del nitróxenu
* Grupu 16 (VIB,VIA): grupu del oxíxenu
* Grupu 17 (VIIB,VIIA): halóxenos
* Grupu 18 (VIIIB,VIIIA): gases nobles

## Referencies

## Enllaces esternos
Periodu de la tabla periódica

Na tabla periódica de los elementos un **periodu** ye una ringlera de la tabla. El periodu al que pertenez un elementu vien dau pol númberu de capes electróniques que tien. El númberu atómicu de los elementos de cada periodu aumenta de forma regular d'esquierda a drecha. Elementos axacentes nun periodu tienen masa atómica asemeyada pero, de magar pertenecen a grupos diferentes, suelen tener diferente comportamientu químicu, pol mor de que son los electrones allugaos nos niveles más esternos los qu'en gran midida determinen les propiedaes químiques.

* Periodu 1

* Periodu 2

* Periodu 3

* Periodu 4

* Periodu 5

* Periodu 6

* Periodu 7
Elementos del periodu 1

Un **elementu del periodu 1** ye aquel elementu químicu allugáu na primer ringlera (o *[[Periodu de la tabla periódica|periodu]]*) de la tabla periódica.

Estos son:


**[[serie química|Series químiques]]**
AlcalinosAlcalinotérreosLantánidosActínidosMetales de transición
Metales del bloque pMetaloidesNon metalesHalóxenosGases nobles


## Referencies

## Enllaces esternos
Virginie Ledoyen

**Virginie Ledoyen**  ye una actriz francesa que nació en Aubervilliers.

## Filmografía
* 1987 : *[[Les Exploits d'un jeune Don Juan]]*, de Gianfranco Mingozzi
* 1988 : *[[La Vie en panne]]*, d'Agnès Delarive (mini-serie TV)
* 1991 : *[[Mima]]*, de Philomène Esposito
* 1991 : *[[Le Voleur d'enfants]]*, de Christian de Chalonge
* 1993 : *[[Les Marmottes]]*, d'Elie Chouraqui
* 1994 : *[[La Folie douce]]*, de Frédéric Jardin
* 1994 : *[[L'eau froide]]*, d'Olivier Assayas
* 1994 : *[[La Règle de l'homme]]* de Jean-Daniel Verhaeghe
* 1994 : *[[La Vie de Marianne]]* de Benoît Jacquot
* 1995 : *[[La Cérémonie]]* de Claude Chabrol
* 1995 : *[[La Fille seule]]*, de Benoît Jacquot
* 1995 : *[[Les Sensuels]]*, de Michel Marx (TV)
* 1996 : *[[Sur la route]]*, d'Antoine Santana
* 1996 : *[[Mahjong]]*, d'Edward Yang
* 1997 : *[[Marianne]]*, de Benoît Jacquot
* 1997 : *[[Héroïnes]]*, de Gérard Krawczyk
* 1997 : *[[Ma 6-T va crack-er]]*, de Jean-François Richet
* 1998 : *[[En plein cœur]]*, de Pierre Jolivet
* 1998 : *[[Fin août, début septembre]]*, d'Olivier Assayas
* 1998 : *[[Jeanne et le garçon formidable]]*, d'Olivier Ducastel y Jacques Martineau
* 1998 : *[[La fille d'un soldat ne pleure jamais]]* de James Ivory
* 2000 : *[[Les Misérables]]* de Josée Dayan
* 2000 : *[[The Beach]]*, de Danny Boyle
* 2001 : *[[De l'amour]]*, de Jean-François Richet
* 2002 : *[[8 Femmes]]* de François Ozon
* 2003 : *[[Mais qui a tué Pamela Rose?]]* d'Eric Lartigau
* 2003 : *[[Bon voyage]]*, de Jean-Paul Rappeneau
* 2004 : *[[Saint Ange]]*, de Pascal Laugier
* 2005 : *[[Holly]]*, de Guy Moshe
* 2006 : *[[La Doublure]]*, de Francis Veber
* 2006 : *[[Sang froid (2006)|Sang froid]]*, de Sylvie Verheyde
* 2006 : *[[La Doublure]]*, de Francis Veber
* 2006 : *[[The Backwoods]]*, de Koldo Serra
* 2006 : *[[La forteresse assiégée]]* de Gérard Mordillat (TV)
* 2007 : *[[Un baiser s'il vous plaît]]*, d'Emmanuel Mouret
* 2008 : *[[Mes amis, mes amours]]*, de Lorraine Lévy
* 2008 : *[[L'Emmerdeur (film, 2008)|L'Emmerdeur]]*, de Francis Veber
* 2009 : *[[Myster Mocky présente]]* de Jean-Pierre Mocky (serie de TV, 1 episodiu)
* 2009 : *[[L'Armée du crime]]* de Robert Guédiguian
* 2010 : *[[Tout ce qui brille]]* de Géraldine Nakache et Hervé Mimran
* 2010 : *[[Ailleurs]]* de Valérie Muller*
* [[2010]] : *Au nom du Père (documental)* de [[Christian Blanchas et Stéphane Bonnotte]]* 

## Referencies

## Enllaces esternos
*Biografía, anécdotes y cites de Virgine Ledoyen (en francés)
Elementos del grupu 3

'''Grupu'''
**3**

'''Periodu'''

'''4'''
21Sc

'''5'''
39Y

'''6'''
57-71*

'''7'''
89-103**




Los elementos del **[[grupu de la tabla periódica|grupu]] 3** de la tabla periódica son: 

* Escandiu (21)

* Itriu (39)

* Lantánidos (57 a 71)

* Actínidos (89 a 103)


Códigu de colores usáu na tabla: 
Metales de transición
Lantánidos
Actínidos



Toos estos elementos químicos inxérense nel grupu 3, pol mor de que presenten 3 electrones nel so orbital más esternu.

L'itriu presenta asemeyanza colos lantánidos, y les propiedaes del escandiu son intermedies ente l'itriu y l'aluminiu; toos se carautericen por presentar como estáu d'oxidación más estable el +3 y atópense de forma natural na corteya terrestre (sacante'l prometiu), magar qu'en cantidaes relativamente pequeñes. Los más de los actínidos tamién presenten el +3 como l'estáu d'oxidación más estable.

## Referencies

## Enllaces esternos
United States Postal Service

La **United States Postal Service** o **USPS** (*Serviciu postal de los Estaos Xuníos* n'inglés) ye una axencia del gobiernu federal d'Estaos Xuníos encargada del repartu del corréu postal a tol país. Creola Benjamin Franklin nel añu 1775.

## Referencies

## Enllaces esternos
César Martín

**César Martín Villar**  ye un futbolista asturianu. Xugador de les categoríes inferiores del Real Uviéu, llegó al primer equipu de la entidá na temporada 94-95. Ya nel Real Uviéu despuntaba como un central fuerte llegando a ser el capitán de la seleición española sub-21. El gran saltu llegó'l 1 de xunetu de 1999 cuando foi contratáu pol Deportivo de La Coruña|Deportivo de La coruña. Foi un referente pal equipu gallegu y pa la seleición española de fútbol, xugando la fase final de la Eurocopa de Francia nel 2000. Na conclusión de la temporada 2005-2006, llevaba xugaos 197 partíos en primera.

## Clubes

## Palmarés

### Campeonatos nacionales

### Copes internacionales

## Referencies

## Enllaces esternos
San Xuan

Col nome de *San Xuan* podemos referinos a:

## Persones o personaxes
* Xuan el Bautista, primu de Xesús.
* Xuan l'Apóstol, ún de los discípulos de Xesús.

## Llugares
* San Xuan, capital de Puertu Ricu.
* San Xuan, parroquia del conceyu d'El Franco.
* San Xuan de Beleño, parroquia del conceyu de Ponga.
* San Xuan (Beleño), llugar de la parroquia de San Xuan de Beleño y capital del conceyu de Ponga.
* San Xuan, parroquia del conceyu de Grau.
* San Xuan de la Duz, parroquia del conceyu de Colunga.
* San Xuan, parroquia del conceyu de Castropol.
* San Xuan, un llugar de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu de Castropol.
* San Xuan de Nieva, parroquia del conceyu d'Avilés.
** San Xuan, la única población la parroquia del mesmu nome.
* San Xuan de Piñera, parroquia del conceyu de Cuideiru.
** San Xuan, una aldea de la parroquia anterior.
* L'Arena, llugar de la parroquia de Ranón, nel conceyu de Sotu'l Barcu.
* San Xuan, un llugar del conceyu de Castrillón.
* San Xuan (La Piñera), en Morcín.
* San Xuan (Amandi), una casería del conceyu de Villaviciosa.

## Templos y otres edificaciones
* La Ilesia San Xuan de Ḷḷamas, nel conceyu d'Ayer. 
* La Ilesia de San Xuan de Santibanes de la Fuente, nel conceyu d'Ayer.
* El Faru d'Avilés.

## Festividaes
* Foguera de San Xuan, ye la folixa del solsticiu de branu.

## Otros usos
* Acre, ciudá d'Israel, conocida na dómina de les cruzaes como *San Xuan d'Acre*.
* Saint John, una de les islles Vírxenes Americanes.
Metal del bloque p

Los **metales del bloque p** son los elementos metálicos allugaos na tabla periódica xunto a los metaloides (o semimetales), dientro del bloque p. Distínguense de los metales d'otros bloques de la tabla; dellos son denomaos *otros metales*. Tienden a ser blandos y a tener baxos puntos de fusión.

Los elementos d'esta serie química son: aluminiu (Al), galiu (Ga), indiu (In), estañu (Sn), taliu (Tl), plomu (Pb) y bismutu (Bi), anque la dixebra ente metales y non metales pue camudar, yá que delles vegaes inxérense nesta serie'l xermaniu (Ge), antimoniu (Sb) y poloniu (Po).

Los elementos con númberu atómicu dende'l 113 al 116 tán provisionalmente amestaos nesta categoría; son los que de momentu se conocen colos nomes de ununtriu (Uut), ununquadiu (Uuq), ununpentiu (Uup) y ununhexiu (Uuh).
Tsuana

:*Pal idioma paecíu vease [[Setswana]]*

**Tsuana** ye'l nome d'una etnia nel sur d'África tamién conocida como **tswana**. Tamién son llamaos batsuana en plural.

L'orixe de la pallabra tswana ye desconocíu. Aplicar a tolos grupos qu'anque dixebraos xeográficamente, comparten l'usu del llinguaxe setswana y dellos costumes. Nengún d'estos grupos orixinalmente llamar a sigo mesmu por esti nome. Como ye común en munchos casos n'África, el nome usáu pa denominar a un grupu vien pol nome que-yos foi dau por otros.

Los batsuana baxen de grupos qu'emigraron a la rexón central del sur d'África dende l'este del continente nel sieglu XIV.

Nel sieglu XIX yera común ente los europeos dicir "bechuana" en llugar de "batsuana". Por esta razón llamaben a la zona onde vivíen los batsuana pol nome de Bechuanaland. Sicasí, na llingua setswana el nome correutu ye Botsuana. 

Ye entós pol nome del pueblu tsuana que l'antiguu protectoráu británicu de Bechuanaland, llamar na actualidá Botsuana; país onde la mayoría de los sos habitantes pertenecen a esta etnia.

Na actualidá hai 59 grupos distintos qu'acepten ser llamaos tsuana.

El mayor númberu de batsuana atópase en Sudáfrica, onde constitúin unu de los mayores grupos nativos y el so idioma, el setswana, ye una de les 11 llingües oficiales del país. Mientres el periodu de les polítiques de "desenvolvimientu separáu" del apartheid, a los batsuana de Sudáfrica retiróse-yos la so ciudadanía sudafricana, y fueron forzaos a camudase al bantustán especialmente destináu pa ellos: Bofutatsuana.

En Namibia y Zimbabue hai dellos grupos de batsuana, pero'l so númberu ye relativamente baxu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
*
Tswana

El **tswana** (*setswana* na propia llingua ) ye una llingua de la familia bantú. Nel interior d'esta familia, los llingüístes suelen axuntalu col sesotho y el sotho del norte pa formar el grupu de llingües sotho. 

Ye l'idioma nacional del pueblu que se llama a sigo mesmu *motswana* (*batswana* en plural), términu del que toma'l so nome Botsuana. Nesti país , el tswana ye la llingua nacional y mayoritaria.

Sicasí, la mayoría de los falantes viven anguaño na República Sudafricana, onde ye una de les once llingües oficiales reconocíes. Na dómina del apartheid, el gobiernu d'esti país creó'l bantustán de Bophuthatswana pa axuntar a los sudafricanos que falaben esti idioma

El restu de los falantes repártese ente Namibia y Zimbabue. En total calcúlase que falen tsuana alredor de cuatro millones de persones.

Los principales dialeutos son el *tawana*, *tlhaping*, el *rolong*, el *kwena*, el *ngwatu*, el *lete*, el *ngwaketse*, el *tlokwa*, l*'hurutshe*, el *thlaro*, el *melete* y el *kgatla*, nel que se basa la llingua estándar.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Wikipedia en tswana
* La llingua tswana na páxina d'ethnologue (n'inglés)
Gustav Klimt

**Gustav Klimt**  foi un pintor simbolista austriacu y ún de los miembros más destacaos del movimientu Art Nouveau de Viena.

Gustav Klimt nació en Baumgarten, cerca de Viena, Austria. Estudió na Escuela d'Artes y Oficios de Viena ente los años 1879 y 1883, onde aprendió a trabayar les téuniques de les artes decoratives. Klimt tamién foi miembru honorariu de les universidaes de Múnich y Viena.

Trabayó distintes formes, dende pintures y murales a bocetos y otres obres d'arte, la mayoría de les cuales tan espuestes en Viena. Foi'l fundador de la *Wiener Sezession* (Secesión de Viena) y del so periódicu "Ver Sacrum". Klimt ye famosu pol usu del oru nes pintures que descubrió depués de ver los mosaicos bizantinos de Rávena. Ante los desacuerdos con dellos artistes del grupu, dexa la 'Secession' en 1905, acompañáu por Koloman Moser, Carl Moll, Otto Wagner y otros. Depura'l so estilu, evitando, a partir de 1909 l'empléu del oru.

Klimt tamién ye famosu por representar muyeres desnudes nes sos pintures, siguiendo'l criteriu del *art nouveau*, ilustrándoles etérees y segures, casi como sirenes rodiaes de flores y oru. A veces, xugaben un papel dañible. Les sos modelos, yeren polo xeneral muyeres que pertenecíen a la burguesía vienesa, pero tamién tenía un séquitu de muyeres prostitutes o de vida humilde que-y servíen de muses. El tema que trata na mayoría de los sos cuadros ye la sexualidá femenina y l'equilibriu cola masculinidá. Tien por ello, influencies neoplatóniques.

Nesi mundu femenín, Klimt recorre'l ciclu de la vida en toles sos etapes : procreación, xestación, infantes, mocedá y vieyera, salú y guapura, enfermedá y muerte.

Solteru endurecíu, vive con so madre y les sos hermanes. Tien, ensin embargu, numberoses amantes y dellos fíos.

** 

Gustav Klimt morrió en Viena por una neumonía, unos meses enantes del fin del Imperiu Austrohúngaru, y enterráronlu nel cementeriu vienés de Hietzing. 

En xunu de 2006 una obra suya, el retratu d'Adele Bloch-Bauer, convirtióse na pintura más cara de la historia, al vendese por 135 millones de dólares.

## Obres Principales
* Les pintures murales de la Universidá de Viena
* Los mosaicos del Palaciu Stoclet de Bruxeles
* *Buchenwald* ( *Birkenwald*) (1901); 
* *[[:Image:Gustav Klimt 039.jpg|Judith I]]* (1902);
* *Emilie Floge* (1902);
* *Judit II*;
* *[[:Image:Gustav Klimt 067.jpg|Wasserschlangen I]]* (1904);
* *Adele Bloch-Bauer I* (1907);
* *[[:Image:Gustav Klimt 016.jpg|Le Baiser]]* (1907);
* *Salomé* (1909);
* *[[:Image:Gustav Klimt 047.jpg|Adele Bloch-Bauer II]]* (1912);
* *Die Jungfrau* (1913);
* Los frisos *Beethoven* de la Galeria Secession de Viena ;
* *El Cumplimientu* ;
* *La Espera* ;
* *Serena Pulitzer Lederer*, retratu, oleu sobre tela, 190,8 x 85,4 cm, Metropolitan Museum of Art, New York.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Art of Klimt 
* Gustav Klimt Pictorial Histories
Metaloide

Los **metaloides** son una de les tres categoríes d'elementos químicos xunto colos metales y los non metales. Xeneralmente diferénciense de los metales *verdaderos* en que son semiconductores enantes que conductores.

Los elementos d'esta serie química son: boru (B), siliciu (Si), xermaniu (Ge), arsénicu (As), antimoniu (Sb), teluriu (Te), poloniu (Po) y astatu (At), anque la dixebra ente metales y non metales pue camudar, yá que delles vegaes el xermaniu (Ge), antimoniu (Sb) y poloniu (Po) inxérense na serie de los metales del bloque p.

Dientro de la tabla periódica los metaloides allúguense na ringlera diagonal dende'l boru al astatu. Los elementos penriba a mandrecha son non metales, y los que tán pembaxo a manzorga son metales.

## Referencies
Elementos del periodu 7

Un **elementu del periodu 7** ye aquel elementu químicu allugáu na séptima ringlera (o *[[Periodu de la tabla periódica|periodu]]*) de la tabla periódica.

Estos son:


**[[serie química|Series químiques]]**
AlcalinosAlcalinotérreosLantánidosActínidosMetales de transición
Metales del bloque pMetaloidesNon metalesHalóxenosGases nobles


## Referencies

## Enllaces esternos
Serie química

Una **serie química** ye un grupu d'elementos químicos con unes carauterístiques físiques y químiques que camuden pasu ente pasu a lo llargo de la serie.

Les series químiques foron descubiertes enantes de la creación de la tabla periódica de los elementos, la cuála foi creada pa intentar organizar los elementos acordies coles sos propiedaes químiques.

Delles series químiques correspuéndense exautamente con grupos de la tabla periódica: esto nun ye una coincidencia, les propiedaes físiques que les agrupen surden de tener la mesma configuración d'orbitales, que fai qu'estos elementos tean allugaos nel mesmu grupu de la tabla periódica.

Les series químiques de la tabla periódica son:
Non metal

Los **non metales** son una de les tres categoríes d'elementos químicos xunto colos metales y los metaloides, siguiendo una clasificación según les propiedaes d'enllaz y ionización. Carauterícense por presentar una alta electronegatividá, polo que ye más fácil que ganen electrones a que los pierdan.

Estrictamente falando, los elementos d'esta serie química son: hidróxenu (H), carbonu (C), nitróxenu (N), fósforu (P), oxíxenu (O), azufre (S) y seleniu (Se). Sicasí, nun sentíu más ampliu, tamién suelen amestase nel términu de *non metales* les series químiques de los halóxenos y de los gases nobles.

Sacante l'hidróxenu, tán toos allugaos na tabla periódica nel elementos del bloque p. L'hidróxenu normalmente allúgase enriba los metales alcalinos, pero suel comportase como un non metal.

Un non metal suel ser aislante o semiconductor de la lletricidá. Los non metales suelen formar enllaces iónicos colos metales, ganando electrones o enllaces covalentes con otros non metales, compartiendo electrones. Los sos óxidos son ácidos.

Los non metales constitúin la mayor parte de la Tierra, sobre manera les capes más esternes, y los organismos tán compuestos na so mayor parte por non metales. Dellos, en condiciones normales, son diatómicos n'estáu elemental: H2, N2, O2, F2, Cl2, Br2 y I2.

## Referencies

## Enllaces esternos
Metal de transición

Los **metales de transición** o **metales del bloque d** son los elementos del bloque d, correspondientes a los grupos 3 a 12 de la tabla periódica de los periodos 4 a 7. Formen a lo menos un ión que tenga un orbital *d* parcialmente enllenu d'electrones.

Los elementos d'esta serie química son:

* Periodu 4: escandiu (Sc), titaniu (Ti), vanadiu (V), cromu (Cr), manganesu (Mn), fierro (Fe), cobaltu (Co), níquel (Ni), cobre (Cu) y cinc (Zn).

* Periodu 5: itriu (Y), circoniu (Zr), niobiu (Nb), molibdenu (Mo), tecneciu (Tc), ruteniu (Ru), rodiu (Rh), paladiu (Pd), plata (Ag) y cadmiu (Cd).

* Periodu 6: luteciu (Lu), hafniu (Hf), tantaliu (Ta), wolframiu (W), reniu (Re), osmiu (Os), iridiu (Ir), platín (Pt), oru (Au) y mercuriu (Hg).

* Periodu 7: laurenciu (Lr), rutherfordiu (Rf), dubniu (Db), seaborxu (Sg), bohriu (Bh), hasiu (Hs), meitneriu (Mt), darmstadtiu (Ds), roentxeniu (Rg) y ununbiu (Uub).

Suelen ser maleables, con densidá, puntu de fusión y puntu de bullidura elevaos, y conducen bien la calor y la lletricidá. Puen formar aleaciones ente ellos y presenten estaos d'oxidación bien variaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Burkina Fasu

**Burkina Fasu**, oficialmente ***Burkina Faso***, ye un país d'África occidental que correspuende a l'antigua colonia francesa d'Altu Volta. Llenda con Malí al norte, con Níxer al este, Benín al sureste, Togu y Ghana al sur y Costa de Marfil al suroeste.

En 1984, por decisión del presidente Thomas Sankara recibió'l nome actual, que significa *la tierra de la xente derecho* nuna combinación de les dos llingües principales del país, el more y el bambara. Pa designar al habitante, home o muyer, úsase una pallabra de la llingua fula, *burkinabé* (*burkinés*).

## División alministrativa
El territoriu nacional ta dividíu en 45 provincies, numberaes del 1 al 45, y axuntaes en 13 rexones alministratives dende 2001. Ente paréntesis indícase'l nome de la capital rexonal.

* Boucle du Mouhoun (Dédougou)
* Cascades (Banfora)
* Centru (Uagadugú)
* Centru-Este (Tenkodogo)
* Centru-Norte (Kaya)
* Centru-Oeste (Koudougou)
* Centru-Sur (Manga)
* Este (Fada N'gourma) 
* Rexón Hauts-Bassins (Bobo Dioulasso)
* Norte (Ouahigouya)
* Plateau-Central (Ziniaré)
* Rexón del Sahel (Dori)
* Suroeste (Gaoua)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Fasotour sitiu oficial del turismo (en francés)
* Premier Ministère sitiu oficial del gobiernu (en francés)
Senáu d'España

El **Senáu** ye la cámara alta de les Cortes Xenerales, el muérganu constitucional que representa al pueblu español.

## Composición del Senáu (XIVª Llexislatura)

### Muérganos de direición

#### Mesa'l Senáu




### Grupos parllamentarios
D'alcuerdu col artículu 28.1 del Reglamentu del Senáu, los grupos parllamentarios deben constituise nel términu de cinco díes hábiles dende la sesión constitutiva.

Tres la disolución del Senáu, el Grupu Parllamentariu queda reducíu a aquellos Senadores que son miembros titulares y suplentes de la Diputación Permanente.

**Grupos parllamentarios del Senáu**



## Ver tamién
*Congresu de los Diputaos

## Referencies

## Enllaces esternos
*Senáu d'España (en castellanu)
El Wendigo

**El Wendigo** ye una revista de crítica de cómic que s'edita en Xixón. Entamó a asoleyase nel añu 1974 de la mano de dos estudiantes: Ramón Fermín Pérez Meana y Ignacio de Loyola Sánchez Vicente.

El númberu cero taba formáu por nueve folios fotocopiaos que se vendíen al preciu de 30 pesetes. Posteriormente fueron amestándose más firmes d'otros aficionaos al cómic asturianos. Destaca la incorporación nos primeros númberos de Faustino Rodríguez Arbesú que la sigue dirixendo anguaño y que ye unu de los más prestixosos críticos de cómic d'España.

La revista, no tocante a los conteníos, pasó por varies etapes, alternando crítica y sofitu a los creadores más mozos del panorama tebeísticu asturianu.

Otra de les carauterístiques que presenta El Wendigo ye la so portada fecha, polo xeneral, a partir d'un dibuxu orixinal fechu por dalgunu de los artistes que participen nel Salón Internacional del Cómic del Principáu d'Asturies, que la propia revista entama en Xixón tolos años.

A partir del númberu 76, El Wendigo entamó a asoleyar, de la mano de Faustino Rodríguez Arbesú, *La Historieta Asturiana* que fai un repasu dafechu al mundu del cómic nel Principáu a lo llargo del Sieglu XX.

A pesar de les dificultaes económiques coles que tien qu'arrecostinar, El Wendigo sigue editándose tovía güei, pasando yá de los cien númberos. Igualmente los conteníos de la revista puen consultase na so páxina *web*, que cuenta con un archivo colos artículos de númberos anteriores.

Anguaño, arriendes de los trabayos del direutor de la revista, rescamplen los artículos de Florentino Flórez nos que s'analicen les novedaes editoriales o sobre'l llinguaxe del cómic.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina de la revista
Lantánidu

Los **lantánidos** o **tierres rares** (nomaos asina por atopase en forma d'óxidos) son una serie química que formen parte del periodu 6 de la tabla periódica. Xunto colos actínidos formen el grupu de los *elementos de transición interna*.

El nome vien-y del elementu químicu lantanu, que suel inxerise dientro d'esti grupu, magar que nun tenga electrones ocupando nengún orbital *f* como'l restu de los elementos d'esta serie. Estos son:

* Lantanu (57)

* Ceriu (58)

* Praseodimiu (59)

* Neodimiu (60)

* Prometiu (61)

* Samariu (62)

* Europiu (63)

* Gadoliniu (64)

* Terbiu(65)

* Disprosiu (66)

* Holmiu (67)

* Erbiu (68)

* Tuliu (69)

* Iterbiu (70)

* Luteciu (71)

Estos elementos son químicamente bastante apaecíos ente sigo pol mor de que los electrones allugaos n'orbitales *f* son poco importantes nos enllaces que se formen, en comparanza colos *p* y *d*. Tamién son bastante apaecíos a estos l'itriu y l'escandiu, del grupu 3, yá que tienen un radiu asemeyáu y el so estáu d'oxidación más importante tamién ye'l +3. Los lantánidos amás presenten los estaos +2 y +4.

L'abondanza d'estos elementos na corteya terrestre ye relativamente alta, en minerales como por exemplu la monazita, nel que s'atopen distintos lantánidos y itriu.

El radiu de los lantánidos va amenorgando según aumenta'l númberu atómicu; nun son variances grandes, pero van acumulándose. Esto fai que los elementos del bloque d de la segunda y tercer serie de transición presenten radios asemeyaos dientro d'un grupu: habríen aumentar al baxar nel grupu, pero al tar intercalaos los lantánidos, esti aumentu nel radiu vese contrarrestáu pol amenorgamientu'l radiu per aciu de los lantánidos. Esti fenómenu conozse como *contraición de los lantánidos*.

## Referencies

## Enllaces esternos
* USGS Rare Earths Statistics and Information  (n'inglés)
Actínidu

Los **actínidos** son una serie química que formen parte del periodu 7 de la tabla periódica. Xunto colos lantánidos formen el grupu de los *elementos de transición interna*.

El nome vien-y del elementu químicu actiniu, que suel inxerise dientro d'esti grupu, magar que nun tenga electrones ocupando nengún orbital *f* como'l restu de los elementos d'esta serie. Estos son:

* Actiniu (89)

* Toriu (90)

* Protactiniu (91)

* Uraniu (92)

* Neptuniu (93)

* Plutoniu (94)

* Americiu (95)

* Curiu (96)

* Berkeliu(97)

* Californiu (98)

* Einsteniu (99)

* Fermiu (100)

* Mendeleviu (101)

* Nobeliu (102)

* Laurenciu (103)

## Referencies

## Enllaces esternos
* USGS Rare Earths Statistics and Information  (n'inglés)
Bloque de la tabla periódica

La tabla periódica pue dixebrase en **bloques** d'elementos según l'orbital que tengan ocupando los electrones más esternos. 

Los bloques nómense según la lletra que fai referencia al orbital más esternu: *s*, *p*, *d* y *f*. Podría haber más elementos qu'enllenaríen otros orbitales, pero inda nun se sintetizaron o descubrieron; nesti casu continuaríase col orde alfabéticu pa nomalos. Nel diagrama amuésense los bloques nos que ta dixebrada la tabla periódica estándar.


bloque s – bloque p – bloque d – bloque f – bloque g




.

## Referencies

## Enllaces esternos
Carlos Tartiere

**Carlos Tartiere de las Alas Pumariño**  foi un empresariu asturianu, fundador del Real Uviéu. 

Foi presidente del Real Uviéu dende la so fundación en 1926 hasta que morrió en 1950.

## Ver tamién
* Presidentes del Real Uviéu

## Referencies
The Yellow Kid

**Mickey Dugan**, más conocíu como **The Yellow Kid**, yera un personaxe qu'apaecía na serie ***At the Circus in Hogan's Alley***, una de les primeres tires diaries apaecíes na prensa d'Estaos Xuníos. L'escenariu yera una cai siniestra na que vivíen personaxes curiosos, de poca fachenda, confundíos ente una brañada de xente cosmopolita y anónima. Nesta tira describíase la probitú del barriu nel que se desarrollaba l'acción y eso escandalizaba a la sociedá bienpensante neoyorquina. Ente estos personaxes destacaba un rapaz asiáticu, calvu dafechu, con un mandilón azul (al poco pasaría a ser amariellu) y que s'asemeyaba a un monxu budista. Esti neñu, a les poques selmanes, convertiríase nel verdaderu *mocín* de les histories. Nel camisón escribíase-y siempre una frase impertinente que camudaba tolos díes y na que s'emplegaba l'argot del barriu.

La tira foi dibuxada pol artista Richard Felton Outcault. La so primera aparición tuvo llugar nel magazine *Truth* (1894-1895), en blanco y negro, pero algamó mayor popularidá en Nueva York en 1895 cuando entamó a asoleyase nel New York World a partir del 17 de febreru. Foi a partir del 5 de mayu de 1895 cuando s'entamó la edición en color. Outcault foi contratáu pol *[[New York Journal American]]*, del magnate William Randolph Hearst, en 1897, y con él llevó a Yellow Kid. Ante esti fechu Joseph Pulitzer, editor del New York World, encargó a George Luks dibuxar una segunda versión de la tira pal periódicu y, a partir d'entós, Yellow Kid entamó a apaecer simultaneamente en dos periódicos competidores. Les dos versiones finalizaron la so publicación nel añu 1898.

Pola repetición del personaxe y la utilización de los primeros bocadiellos, considérase que Richard Outcault ye'l creador del cómic actual.

La tinta amariella cola que se colloreaba'l camisón de The Yellow Kid acababa tiñendo el resto del papel del periódicu. Por eso, el periodismu sensacionalista lleváu a cabu por esos dos “periódicos amariellos” dio llugar al términu prensa amariella.

## Referencies

## Enllaces esternos
*The R. F. Outcault Society's Yellow Kid Site
*Un detalláu artículu que cuenta los anicios, el conteníu, la popularidá y la historia de The Yellow Kid 
*Yellow Kid Pinbacks
Copa Mundial de Fútbol de 2006

La **Copa Mundial de la [[FIFA]] Alemaña 2006™** (*FIFA Fußball-Weltmeisterschaft Deutschland 2006™*, n'alemán) ye la XVIII edición de la Copa Mundial de Fútbol y tuvo llugar n'Alemaña, ente'l 9 de xunu y el 9 de xunetu del 2006. Ésta ye la segunda vez que'l país, campeón en tres oportunidaes, organiza'l tornéu, darréu que yá lo fixera en 1974.

## Equipos participantes



## Sedes




Image:Berlin Olympiastadion nach Umbau.jpg|Berlín

Image:080110 schalke arena germany.JPG|Gelsenkirchen
Image:AOL-Arena.jpg|Hamburgu
Image:RheinEnergieStadion Innenansicht.jpg|Colonia

Image:Allianzinnenraum.jpg|Munich
Image:Frankenstadion 1.JPG|Núremberg



## Árbitros
Hai 21 árbitros designaos pal mundial.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina Oficial del Mundial de la FIFA Alemaña 2006
* Federación Internacional de Fútbol Asociación - FIFA
Oklahoma

**Oklahoma** (pronunciáu /oʊkləhoʊmə/ n'inglés) ye un estáu de los Estaos Xuníos d'América. Asitiáu na rexón conocida como South Central, tien una estensión de  km² y una población de . Ye, poro, el 28º estáu más pobláu, y el 20º mayor del país. El so nome deriva de les pallabres Chocktaw *okla* y *huma*, que signifiquen "xente de piel colorada", magar que ye tamién conocíu pol so alcuñu, *The Sooner State*. Formáu a partir de la xuntura de tierres del Territoriu d'Oklahoma con otres del Indian Territory el 16 de payares de 1907, foi'l 46º estáu n'incorporase a los Estaos Xuníos. Los sos habitantes son nomaos Oklahomans, Okies o Sooners. L'estáu divide'l so territoriu en 77 condaos, y la so capital, que ye tamién la ciudá más grande, ye Oklahoma City.

L'estáu produz bien de gas natural, petroleu y alimentos, y tien una economía basada nos sectores de la enerxía, l'aviación, les telecomunicaciones y la bioteunoloxía. Gracies a too ello ye ún de los estaos que crez más rápidu del país, especialmente nes árees metropolitanes d'Oklahoma City y Tulsa, qu'axunten cuasi'l 60% de la población del estáu.

La mayoría del territoriu del estáu ta asitiada ente les Grandes Llanures y les Tierres Altes, con un paisaxe nel que dominen los praos, con pequeñes cordilleres y bayuroso n'arboleda, y tien un clima duru. No que cinca a la so población, la blanca abunda en xente d'orixe alemán, irlandés y británicu. La indíxena ye tamién bayurosa y con gran riqueza cultural: nel so territoriu fálense 25 llingües indíxenes, más qu'en cualesquier otru estáu de la Xunión. En cuantes a les creyencies relixoses, forma parte de lo que se conoz como Bible Belt (el cinturón de la Biblia), con bien de cristianos evanxélicos que faen del estáu ún de los más conservadores políticamente. Sicasí, hai nelli más votantes rexistraos del Partíu Demócrata que de cualesquier otru.

## Ver tamién
* John Michael Talbot

## Referencies

## Enllaces esternos

*Estadístiques de población d'Oklahoma na páxina web del U.S. Census Bureau