open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacques Derrida

**Jacques Derrida**  foi un filósofu francés. Derrida foi famosu por aniciar el métodu conocíu como decostrución, que munchos otros filósofos y artistes -él mesmu ente ellos- esploraríen col tiempu. Esti conceutu fai crítica de les presuposiciones nel llinguaxe y les pallabres. El so oxetivu ye atopar el sentíu de la pallabra "nel orixe", dexándola "nidia" ensin les capes de sentíos que la historia y l'usu téngan-y añadío. Morrió en París d'un cáncer nel páncreas. 

Ye, sicasí, el pensador de finales del sieglu XX que más polémica llevantó.

## Llibros escoyíos
* *De la grammatologie* ("De la gramatoloxía"), 1967
* *La dissémination* ("L'espardimientu"), 1972
* *L'écriture et la différence* ("La escritura y la diferencia"), 1979
* *Heidegger et la question* ("Heidegger y la entruga"), 1990
* *Résistances de la psychanalyse* ("Resistencies del sicoanálisis"), 1996
* *Cosmopolites de tous les pays encore un effort* ("Cosmopolites de tolos países, índa un esfuerciu más"), 1997
* *Marx en jeu* ("Marx en xuegu"), con Marc Guillaume, 1997
* *Sur paroles* ("Sobre pallabres"), 1999
* *Le concept du 11 septembre*, charles en Nueva York ente Giovanna Borradori, Jacques Derrida y Jürgen Habermas, 2002

## Referencies

## Enllaces esternos
* , Gianni Vattimo fai crítica de Derrida
* , el filósofo charru Miguel Ángel Quintana Paz fai critica d'esti escritu.

(NOTA: de dellos títulos danse tornes lliterales, el llinguaxe de Derrida ta enllenu de xeitos a los que-yos faríen falta munchos más comentarios).
Fonoloxía

La fonoloxía ye una parte de la llingüística qu'estudia'l sistema sonoru d'una llingua.

Ye un área con mucha rellación cola fonética, inda que les dos tengan focos d'estudiu estremaos, pues la fonética analiza los soníos de la fala (fones) ensin preocuparse del so significáu, y la fonoloxía describe cómo funcionen los soníos d'una llingua determinada. Por exemplu, en asturlleonés /f/ y /n/ son unidaes distintives de soníu (fonemas): facer/nacer. A estes pallabres que sinifiquen coses diverxentes polo que namái s'estremen nun soníu que se los llamen pares mínimos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Tauru

**Tauru**

**Abreviatura**Tau
**Símbolu**
**[[Xenitivu]]**Tauri
**Significáu**el güe**[[Ascensión reuta]]**4 h
**[[declinación (astronomía)|Declinación]]**15°
**Visible pa llatitúes**Entre 90° y -65°
**Meyor visible n**'Xineiru
**Númberu d'estrelles con****[[magnitú aparente]] < 3**3
**Estrella más rellumante**&nbsp;- Magnitú aparenteAldebarán (α Tauri)2.0
**[[Lluvia de meteoritu|Lluvia de meteoritos]]**
* Tauridi 
* Beta Tauridi

**Constelaciones que llendan**

* Perseus
* Áuriga
* Orión
* Cetus
* Aries
* Eridanus
* Xéminis


**Tauru** () ye una de les constelaciones del zodiacu. Ye grande y prominente nel cielu hibernal, ta allugada ente Aries al oeste y Xéminis al este; pal norte alcuéntrase Perséu y l'Áuriga, al suroeste Orión y al sureste Eridanus y Cetus.

## Carauterístiques
En mediu d'esta constelación alcuéntrase una de les poques estrelles de primer magnitú del cielu, Aldebarán. Los cuernos del güe espárdense pal oeste, nuna punta por Elnath (Beta Tauri) y (Zeta Tauri).

## Oxetos
Na rexón este de la constelación alcuéntrase uno de les concentraciones d'estrelles más afamada, les Pléyades, visibles a simple vista. Tras Aldebarán allúguense les Hyades otru enxeme d'estrelles que formen la V que marca nel cielu la tiesta del güe.
Tamién ye visible, con telescopiu, la Nebulosa del Cangrexu (M1), un restu de supernova de Zeta Tauri. La so esplosión foi visible dende la Tierra, el 4 de xunetu de 1054, y foi de tala magnitú qu'en dellos díes yera posible vela en plenu día, como conseñen los rexistros escritos de los historiadores chinos y de los indios d'América.

## Astroloxía
Esta constelación ta asociada col signu astrolóxicu de Tauru (20 d'abril-20 de mayu). Ta rellacionáu col elementu de la Tierra y, poro, ye un signu de tierra, al igual que Virgu y Capricorniu. El so opuestu ye Escuripión.

## Referencies

## Enllaces esternos
Noam Chomsky

**Avram Noam Chomsky**  ye un profesor de llingüística nel Institutu de Teunoloxía de Massachusetts (MIT).

Ye conocíu por formular la teoría llingüística na que se basa la gramática xenerativa. La so otra pasión ye polemizar sobro la política esterior de los Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
* Weblog oficial 
* Páxina nel MIT
Barranquenhu

**Barranquenhu** (**barranqueñu** n'ortografía asturiana) ye un dialeutu portugués con influyencia andaluza (adstratu). Ye faláu por unos 2.500 habitantes de la población portuguesa d'Os Barrancos na raya de Portugal, distritu de Beja, xunto a la provincia de Huelva.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xéminis

**Xéminis**

**Abreviatura**Gem
**Símbolu**
**[[Xenitivu]]**Geminorum
**Significáu**los ximielgos**[[Ascensión reuta]]**7 h
**[[declinación (astronomía)|Declinación]]**20°
**Visible pa llatitúes**Entre 90° y -60°
**Meyor visible n**'Febreiru
**Númberu d'estrelles con****[[magnitú aparente]] < 4**2
**Estrella más rellumante**&nbsp;- Magnitú aparentePólux (β Geminorum)2.0
**[[Lluvia de meteoritu|Lluvia de meteoritos]]**
* Geminidi
* ρ Geminidi

**Constelaciones que llendan**

* Lynx
* Áuriga
* Tauru
* Orión
* Monoceros
* Canis Minor
* Cáncer



**Xéminis** (*Gemini*) ye una de las constelaciones del zodiacu, forman parte del cielu ivernal, allugándose ente Tauru al oeste y Cáncer al este, nel norte l'Áuriga y la casi invisible Lynx, al sur con Monoceros y Canis Minor.

## Carauterísticas
Xéminis contién dos estrelles rellumantes, que tienen el nome de los dos ximielgos mitolóxicos griegos, los Dióscuros: Castor (mitoloxía) o α Geminorum y Pólux o β Geminorum. Ésta ye la más rellumante, amás tamién puede columbrase γ Geminorum o Alehna.

## Oxetos
L'oxetu del fondu cielu más rellumante de Xéminis ye M35 un enxeme d'estrelles de quinta magnitú, a 2.800 años luz de la Tierra. Ta nel noroeste de η Geminorum; averáu al veru la constelación.

Amás, en 1930, descubríuse nesta constelación Plutón, averáu pa la estrella δ Geminorum ou Wasat.

## Mitoloxía
Esta constelación correspuéndese a los Dióscuros, Cástor y Pólux que dan nome a les dos estrelles más rellumantes. Estos hermanos que nun ximielgos -yá que yeren fíos d'estremaos páis- yera hermanos d'Helena de Troya y di Clitemnestra.

## Astroloxía
Ta asociada al signu astrolóxicu del mesmu nome (21 de mayu-20 de xunu). Rellaciónase col Aire, y poro ye nomáu signu d'aire, xunta Llibra y Acuariu. El so opuestu ye Saxitariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Númberu

Un **númberu** ye una entidá usada pa describir cantidá. Asina yera hasta que s'inventaren los númberos complexos, pa lo qu'hubo que facela mas abierta. Calteniendo les idees de "cantidá" salvo cuando haya orde total, ún puede definir númberu como cualquier elementu de un dominiu d'integridá.

## Tipos de númberos

### Númberos naturales

Son los más familiares. Son infinitos y el so símbolu ye **N**. 
Dellos exemplos:
*1 un 
*2 dos
*3 tres
*4 cuatro
*5 cinco
*6 seis
*7 siete
*8 ocho
*9 nueve
*10 diez
*11 once
*12 dolce
*13 trelce
*14 catorce
*15 quince
*16 selce
*17 diecisiete
*18 dieciocho
*19 diecinueve
...

### Númberos enteros

Son los formaos polos númberos naturales, más los negativus y el cero. El so símbolu ye **Z**

### Númberos racionales

Son tolos númberos que puen expresase como una fraición de enteros, recordando que los enteros tamién son racionales ya que puen ponese como fraición namás que dividiéndolo por 1. El conxuntu de tolos númberos racionales denótase por **Q**.

El soconxuntu de los númberos racionales con un númberu finitu de cifres decimales na representación decimal llamense fraiciones decimales o númberos decimales, raramente puede vese denotao por **D**.

### Númberos reales

Los númberos reales, **R**, puen tener un númberu infinitu y non periódicu de cifres decimales. Los númberos reales que nun son racionales llamense númberos irracionales.

### Otros númberos
De los númberos reales puen obtenese por extensión los númberos complexos **C**, col que ya tenemos un cuerpu alxebraicamente cerráu nel que tou polinómiu con coeficientes complexos puede ser factorizáu.

Tamién se usa pa los conxuntos anteriores la notación:
:\mathbb{N}\sub\mathbb{Z}\sub\mathbb{D}\sub\mathbb{Q}\sub\mathbb{R}\sub\mathbb{C}

Les raíces de los polinómios con númberos racionales lleven a los númberos alxebráicos, y aquellos númberos complexos que nun son alxebráicos llámense númberos trascendentales. 

Coles unidaes imaxinaries de los complexos obtenemos los cuaterniones **H**, perdiendo la commutatividá de la multiplicación, y depués podemos llegar a los octoniones, perdiendo l'asociatividá y amás dexándonos un álxebra de división.

## Numberales y numberación
Hai qu'estremar los númberos de los *[[numberal]]es*, que son los símbolos colos que representamos los númberos. La notación de los númberos como símbolos pue vese en los sistemas numberales.

## Referencies
Hápax

**Hápax** o **hápax legómenon** ye un términu llingüísticu y lexicolóxicu, con orixe nel griegu clásicu: * 'απαξ (λεγόμενον)*, *hapax (legomenon)*, "(díxose) solo una vegada". 

Falando de llingües muertes o clásiques, l'hápax ye una pallabra, forma de pallabra o mou d'espresión qu'apaez solo una vegada nun corpus (el conxuntu de testos del que se tien conocencia). Delles vegaes, l'hápax nun ye más qu'un error na escrita. Esisten, amás, otres formes derivaes pa falar de pallabres que s'atopen poques vegaes: *dis legomenon* (dos), *tris legomenon* (tres) y *tetrakis legomenon* (cuatro). Cinco consíderase yá un númberu abondu de menciones p'asitiar una pallabra ente'l léxicu "normal". Dellos exemplos d'hápax:

**nortelrye* (educación), solo una vegada, nun testu del poeta medieval inglés Chaucer.
*αυτογυος (autogyos), que s'atopa n'Hesíodu, solo una vegada. Sentíu escuru, magar que los llingüistes suxeren "aráu".

Nos estudios clásicos y bíblicos, l'atopada d'hápax ye un mou periportante pal asitiamientu d'un autor, y pa da-y reconocencia d'autoría a un testu o refugá-yla.
 
Nes llingües vives, pue calificase d'hápax al neoloxismu d'un autor que nun emplega más naide. Casu, por exemplu, en *Plusieurs sonnets* de Mallarmé y el términu "ptyx", o un bon númeru de pallabres nel llibru *Pantagruel et Gargantua* de Rabelais.
Gilles Deleuze

**Gilles Deleuze** , filósofu francés.

## Bibliografía esencial
* *Empirisme et subjectivité. Essai sur la nature humaine selon Hume* ("Empirismu y suxetividá. Ensayu su la naturaleza humana según Hume"), 1953.
* *Spinoza et le problème de l'expression* ("Spinoza y el problema la espresión"), 1968.
* *Différence et répétition* ("Diferencia y repitición"), 1968.
* *Logique du sens* ("Lóxica del sentíu"), 1969.

**N'andecha con [[Félix Guattari]]**:

* *L'Anti-Œdipe - Capitalisme et schizophrénie* ("L'anti-Edipu - capitalismu y esquizofrenia"), 1972.
* *Kafka. Pour une littérature mineure* ("Kafka. Por una lliteratura minor"), 1975. 
* *Mille Plateaux - Capitalisme et schizophrénie 2* ("Milenta llanaes - capitalismu y esquizofrenia"), 1980 (el prólogu, "Rizoma", tiense espublizao tamién como llibru y ye quiciás el testu meyor conocíu de Deleuze y Guattari).
* *Qu'est-ce que la philosophie?* ("¿Qué ye la filosofía?"), 1991.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dioses ctónicos

**Ctónicu** (χθονιος *pertenecientes a la tierra*) fai referencia na mitoloxía griega a los dioses o divinidaes del inframundu por oposición a les deidaes celestes; dacuando son nomaos como *telúricos*.

La pallabra griega χθών (khthōn) refiérse típicamente al interior del suelu más qu'a la superficie del mesmu -como lo fairía gaia; ye un xuegu de pallabres por qu'al empar significa abondacia y tumba.

## Cultu
Pa los dioses ctónicos facíase los sacrifícios, d'animales, nel bothros o nel megaron (pozu y cámara fundida respeutivamente, mientres que nel cultu olímpicu facíase nel bomos [altar]). Amás les ofrendes solíen ser dafechu amburaes o soterraes y nun repartíes ente los fieles, como pasaba nel cultu olímpicu.

Xeneralmente los dioses ctónicos teníen rellación cola fertilidá, malque compartíen dicha función colos dioses olímpicos (como Deméter y la so fía Perséfone que tutelaben l'Agricultura, de forma olímpica la primera y ctónica la segunda). Amás yera tan poco clara la xebra que, davezu, dambes yeren oraes nel mesmu altar y col mesmu ritual.

Del mesmu xeitu, había dioses olímpicos que tamién lo yeren ctónicos, talos como Zeus y Hermes; esistíen divinidaes como Asclepiu o Heracles que, dependiendo de la rexón, yeren dioses olímpicos o héroes ctónicos.

Na relixosidá antigua griega hai divinidaes de difícil ascripción, Hécate, que siguía un ritual propiu y que nun yera siempre designada como ctónica pero enxamás como divinidá olímpica; nestos casos dependiendo de las fontes queden ensin categoría na mitoloxía griega.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cáncer (constelación)

**Cáncer** (el cámbaru) ye una de les doce constelaciones del zodiacu. Cáncer ye pequeñu y pocu rellumante, y pa munches persones nun s'asemeya un res a un cámbaru. Allúgase ente Xéminis al oeste y Leo al este. Nel norte allúgase Lynx y al sur Canis Minor y Hidra.

## Carauterísticas
La estrella más rellumante ye β Cancri; nomada Al Tarf (el fin de la pinza del cámbaru), nuna distancia averada a 200 años lluz. Otres estrelles son Acubens (&alfa; Cancri) y las Asellis (los burros), Asellus Borealis (γ Cancri) y Australis δ Cancri que se correspuenden colos burros que Bacu y Silenu montaron na batalla.
Amás la estrella 55 Cancri tien un sistema planetariu con dos planetes, en referencia a Xúpiter el primeru ye 0,84 vegaes y el segundu cinco vegaes la masa d'aquél.

## Oxetos
Ye perafamada por tener la *Praesepe* (M44), un enxame estelar de forma carauterística, que contién a η Cancri. Ta a 520 años lluz y ye de sesta magnitú. Tamién ta l'enxame estelar de M67, ún de los más vieyos y ta a 2.700 años lluz y ye de sétima magnitú.

## Mitoloxía
Yera un pequeñu cangrexu qu'unvió la diosa Hera p'acabar cola vida d'Heracles mentanto esti lluchaba escontra la Hidra.

## Astroloxía
Ta rellacionada col signu astrolóxicu de Cáncer (21 de xunu-22 de xunetu). Ta asociáu al elementu de l'Agua, xunta Escuripión y Piscis. El so opuestu ye Capricorniu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma bielorrusu

El **bielorrusu** (*беларуская мова*) ye una llingua eslava oriental falada en Bielorrusia por dos cuartes partes de la población y na redolada de Bialystok en Polonia xunto al polacu. N'antigüedá yera conocida pol nome de rutenu o rusu blancu.

Emplega l'alfabetu cirílicu y l'alfabetu llatín.

## Dialeutos
El bielorrusu ye una llingua dialeutalmente mui estremada que forma l'enllaz direutu ente ll'ucraín y el rusu:

* Dialeutos nororientales
** Bielorrusu polacu
** Dialeutu de Vicebsk-Mahilëu
* Dialeutu central
* Dialeutos surorientales
** Suroriental occidental
** Palesiu (disputao ente bielorrusólogos ya ucrainólogos) 
** Dialeutu de Sluck-Babrujsk-Mazyr

## Frases corrientes
* **Вітаю** (Vitaju) - Hola (formal)
* **Прывітаньне** (Pryvitańnie) - Hola (informal)
* **Добрай раніцы** (Dobraj ranicy) - Bonos díes (ceo pela mañana)
* **Добры дзень** (Dobry dzień) - Bonos díes 
* **Добры вечар** (Dobry viečar) - Bones tardes
* **Дабранач** (Dabranač) - Bones nueches
* **Дзякуй** (Dziakuj) - Gracies
* **Як маесься?** (Jak majeśsia?) - Qué tal
* **Добра, дзякуй.** (Dobra, dziakuj) - Bien, gracies
* **Да пабачэньня!** (Da pabačeńnia) - Adiós (formal)
* **Пакуль!** (Pakul) - Adiós (informal)
* **Так** (Tak) - Sí
* **Не** (Nie) - Non

## Referencies

## Enllaces esternos
* Padlaska cyberwioska (alfabetu llatín)
Llingües eslaves orientales

**Eslavu Oriental** ye'l nome dau al sogreyu de les llingües eslaves falaes na Europa más oriental. Ye'l grupu de llingües eslaves con mayor númberu de falantes, y inclúi el rusu, el bielorrusu y l'ucraín., amás d'otres llingües menores. Ente elles destaca'l rusínicu, que ye consideráu por dalgunos como un dialeutu del ucraín y por otros como una llingua aparte.

Les llingües del grupu eslavu oriental ñacieron d'un tueru común, que ye la llingua falada nel Rus de Kiev (sieglos IX-XIII). Les diferenciaciones rexonales d'esa llingua yeren consideraes, na Rusia zarista (sieglu XVI-1917), dialeutos del rusu. Ansina, nel censu imperial de 1897 l'idioma rusu (*Russkij*) taba sodividíu en *Vjelikorusskij* (Gran Rusu), *Malorusskij* (Rusu Pequeñu) y *Bjelorusskij* (Rusu Blancu). A lo llargo del sieglu XX el primero d'esos dialeutos pasó a ser conocíu como rusu, el segundu como ucraín y el terceru como bielorrusu.

Clasificación:

* Indoeuropéu
** Llingües Satem
*** Baltoeslavu
**** Llingües eslaves
***** Eslavu oriental antiguu
****** Rusu
****** Rutenu
******* Ucraín
******* Bielorrusu
******* Rusínicu

## Referencies
Sistema temporal

El **sistema temporal** ye un conxuntu d'elementos que contribúin direuta o indireutamente a espresar tiempu nuna llingua. Estos elementos tán organizaos al rodiu les formes verbales finites, que son les qu'espresen primermente tiempu.

Otros elementos qu'espresen tiempu son la persona, el númberu, el mou, l'aspeutu verbal, los alverbios y les conxunciones.
Mou d'aición

El **mou d'aición** ye la medición del procesu verbal nel tiempu. Pue dir implícitu nel propiu lexema del verbu o depender de los complementos oracionales. Estrémase del aspeutu verbal.

## Referencies
Cáncer (dixebra)

Esti términu fai referencia a:
* Cáncer, constelación celeste y al so sinu zodiacal rellacionáu.
* Cáncer o cáncanu, amalecimientu dexenerativu.
* Trópicu de Cáncer

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma galó

El **galó** o britorromance (*galo* o *brito-romaen* en galó, gallo o britto-roman en francés) ye una llingua románica, que se fala na fastera oriental de Bretaña. Pertenez al grupu de les llingües d'Oil. 

El galó ye, xunto al bretón (llingua céltica) y al francés una de les llingües que se fala güei en Bretaña. Les rellaciones ente les tres llingües son bastante estreches y pue dicise que'l galó sirvió de ponte pa la introducción de dellos empriestos del francés en bretón. Per otra parte la influencia mutua ente'l bretón y el galó foi bastante importante a lo llargo de la historia.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Galorrománicu
****** Oïl
******* Galó

## Dialeutos

El galó divídese en tres dialeutos: galó del norte, galó central y galó del sur.

## Enseñanza
Dende 1977 el galó ta presente na enseñanza primaria y secundaria como opción facultativa. Ye tamién una opción nos diplomes d'estudios xenerales de la Universidá de Rennes dende 1996.

## Escritores en galó
*Patrice Dreano
*Jacqueline Rebours
*Christian Learay
*Laurent Motrot
*Albert Meslay
Llingües d'oïl

El términu **llingües d'oïl** refierse, pa estremales del occitanu o grupu de llingües d'oc, a les llingües del norte del dominiu galorrománicu. Amás del francés, llingua que s'impunxo a les otres como oficial, nesti grupu atópense:

* angevin-mayenés (angevin-mayennais)
* berrichón (berrichon)
* borgoñón-morvandés (bourguignon-morvandiau)
* champanés (champenois)
* franco-comtés (franc-comtois)
* galó (gal)
* lorenés (lorrain)
* normandu (normand)
* picardu (picard)
* pictavín-santonxés (poitevin-saintongeais)
* valón (wallon)

En Francia, les llingües d'oïl, como'l restu les llingües minoritaries, nun tienen una reconocencia oficial de les instituciones polítiques. Dellos dialeutos del normandu fálense nes Islles Normandes de la canal de la Mancha, onde tienen una cierta proteición, lo mesmo que'l valón en (Bélxica).
Belgráu

**Belgráu** (en serbiu: Beograd; la Ciudá Blanca; escritu n'alfabetu cirílicu: Беoград, ) ye la capital de la República de Serbia, amás de la ciudá más grande y poblada del territoriu de l'antigua Yugoslavia. 

Asitiada na confluencia del ríu Sava col Danubiu y na llende de la Llanura Panónica cola Península Balcánica, Belgrado estiéndese sobro una superficie de 3222,68 km², qu'ocupen el 3,6 % del territoriu de la República. L'área metropolitana alluga a una población de 1 756 534 habitantes​ que representa'l 21 % de la población serbia, siendo por ello tamién la cuarta ciudá más poblada del sureste d'Europa, dempués d'Istambul, Atenes y Bucarest.

Belgrado dispón, d'alcuerdu a la Constitución serbia, d'un estatus especial dientro de la organización territorial del país, pol que s'articula la representación ciudadana por aciu un sistema de gobiernu autónomu estremáu en dellos cuerpos que son l'Asamblea de la Ciudá, l'Alcaldía y el Conseyu, siendo cada unu de los 17 conceyos nos que s'estrema alministráu por un conseyu propiu.

Como capital de Serbia, Belgrado ye sede de los principales organismos ya instituciones del so Estáu, lo mesmo que de les universidaes y establecimientos d'investigación más importantes. Ye tamién el motor económicu del país, con un sector agrariu singular, y principal centru pal espardimientu de la cultura de Serbia. Ye una de les ciudaes más antigües d'Europa, con una historia que se remonta a casi 7000 años, con frecuencia sopelexada al ser escenariu d'enfrentamientos ente les potencies que s'apoderaron socesivamente la rexón.

Los primeros asentamientos apaecieron cola cultura prehistórica de Vinča escontra'l 4800 e. C. Nel sieglu III e. C. asitiáronse les celtes, y más tarde, los romanos fundaron la ciudá de Singidunum. Los primeros documentos onde consta'l nome eslavu Beligrad daten del añu 878. En 1284 pasa a manos de los serbios de Sirmia, y a partir de 1403, del Despotado de Serbia. Más tarde tamién foi capital del Principáu de Serbia, convertíu en Reinu de Serbia en 1882, lo mesmo que de les distintes variaciones estatales de Yugoslavia ente 1918 y 2003, lo mesmo que de la Confederación de Serbia y Montenegru hasta la so disolución en 2006.​ 

## Historia moderna

* Bombardéu alemán na Segunda Guerra Mundial con millares de víctimes civiles.
* Fin de la ocupación alemana en 1944.
* 1945-1991 Capital de Yugoslavia
* Manifestación duramente reprimida escontra Milošević. Dos muertos.
* Bombardéu de la OTAN na Guerra de Kosovu en 1999. Esbarrumbe del hotel "Jugoslavija" y d'estaciones de radio y televisión (17 muertos nel edificiu de la Televisión RTS)

## Referencies
Leo

**Leo** (lleón en llatín) ye una constelación del zodiacu; allúgase ente Cáncer al oeste y Virgo al este.

## Carauterístiques
Esta constelación contién munches estrelles rellumantes, como Regulus (α Leonis) que ta señalada como'l corazón del lleón, Denébola (β Leonis) o Algieba (γ Leonis).
Regulus, η Leonis y Algieba xunto a les débiles ζ Leonis, μ Leonis y υ Leonis; representa la tiesta y la clina del lleón.
Por embargu, la cola del lleón ta representada por otra constelación, Coma Berenices.

## Oxetos
Leo contién munches galaxes rellumantes como M65, M66, M95 y M96.

## Mitoloxía
Representa al lleón de Nemea que, na mitoloxía griega, Heracles tuvo de matar nún de los sos trabayos; asinamesmo los exipcianos adoraben esta constelación porque na so presencia nel cielu coincidía col periodu de mayor abondanza d'agua nel Nilu.

## Astroloxía
Esta constelación ta asociada col signu de Leo (23 de xunetu-22 d'agostu); rellaciónase col elementu del fueu xunto a Aries y Saxitariu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sofía

**Sofía** (en búlgaru **София**) ye la capital y el centru industrial y cultural de Bulgaria. Ta allugada nel oeste del país. 

## Historia
Sofía ye la tercera capital más vieya d'Europa, habitada dende'l sieglu XVIII e.C. Orixinalmente foi un asentamientu traciu. Los romanos diéron-y el nome de Serdica, faciéndola la capial de la Dacia Mediterránea.

Foi destruyida polos hunos en 447 y reconstruyida pol emperador bizantín Xustinianu I col nome de Triadica. Tres la invasión de los pueblos búlgaros el nome pasó a ser "Sredec", camudándolu pol definitivu Sofía en 1376.

En 1382 cayó baxo poder otomanu. Pasó a formar parte del pueblu búlgaru en 1878, convirtiéndose na capital del estáu modernu de Bulgaria.

## Referencies

## Enllaces esternos
Joseph Brodsky

**Joseph Brodsky** () foi un poeta rusu, nacionalizáu nos Estaos Xuníos d'América que recibió'l Premiu Nobel de Lliteratura de 1987.

## Biografía
* "и жизнь течет, как текила" (*Y la vida flui como tequila*)

Brodsky pasó la infancia y mocedá en Leningráu (güei San Petersburgu), nun pisu compartíu colos pas (el pá yera un fotógrafu d'orixe xudíu, la ma yera rusa) y otres families; de fechu, esto reducía'l pisu de los Brodsky a un cuartu, como'l poeta desplicara nun artículu del so llibru *Less than one* (*Menos qu'ún*, 1986). Depués del octavu cursu, a los 15 años, Brodsky dexó la escuela y entamó a trabayar. Ente los sos llugares de llabor cuéntense un hospital, una morgue y una espedición xeolóxica. Enfotáu pol conseyu positivu de la poeta Anna Akhmatova y pol so interés nes artes, Brodsky adicaba tol tiempu a la llectura y la escrita.

En 1963, foi xulgáu pol cargu de "parasitismu pa la sociedá" ("тунеядство"). Les actes del xuiciu, espublizaes años depués, tán enllenes de situaciones qu'al llector-y seríen cómiques si nun foren reales, imáxenes de la represión nel sistema soviéticu:

Xuez: ¿En qué trabayes?

Brodsky: Escribo poemes. Faigo tornes. Creyo...

Xuez: Nun queremos les tos creyencies...

...

Xuez: Nun mos interesen les tos creyencies. Respuéndeme, ¿por qué nun trabayabes? 

Brodsky: Trabayaba. Escribía poemes.

Xuez: Eso nun mos interesa...

...

Xuez: ¿Quién te dixo que yeres poeta? ¿Quién te diera'l llugar de poeta? ¿Fixisti un cursu de poesía nuna institución? ¿Preparástite na universidá pa deprender a escribila?

Brodsky: Nun creyo que la poesía se deprienda. 

Xuez: Bon, ¿d'ú vien entós? 

Brodsky: Creyo que vien de Dios.

...

Xuez: Va ser meyor que nos despliques como puen andechar les tos contribuciones al gran camín alantre del Comunismu...

Brodsky: Construyir el comunismu nun ye sole trabayar nun tornu o col aráu nel campu. Tamién hai un trabayu del espíritu, y...

Xuez: ¡Otra vuelta! ¡Nun entames con frases inflaes! Prestaríanos oyer sobre la to vida trabayadora nel futuru.

Brodsky: Petecíame escribir poemes y facer tornes. Pero si eso ye contrario a les normes sociales, atoparé un trabayu y caltendré la poesía.

Abogáu Tiagli: Tol mundu trabaya nesta sociedá. ¿Cómo dibes pasate tou esi tiempu ensin facer nada?

Foi condenáu a cinco años nun campu de trabayos forzaos na fastera d'Arkhangelsk, pero tuvo ellí namás que 18 meses, gracies a les protestes de dellos intelectuales soviéticos y d'otros países, como'l mesmu Jean Paul Sartre. Los sos problemes políticos, por embargu, nun terminaran entovía, ya que'l 4 de xunu de 1972 foi desiliáu. Caleyó por dellos países de Europa hasta qu'escoyó dir pa los Estaos Xuníos, onde atopó'l padrinazgu del poeta W.H. Auden y un puestu de profesor na Universidá de Mount Holyoke. En 1977 nacionalizóse nesti país.

Morrió en Nueva York, (EE.XX.), magar que lu sotierraron nel cemeteriu d'Isola di San Michele, Venecia, la ciudá na que tuvo vivío munchos iviernos y a la que-y dedicara'l llibru en prosa *Watermark* (*Marca d'agua*, 1992).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Poemes, tornes, entrevistes y ensayos (en rusu)
* 24 poemes (en inglés)
Aspeutu verbal

L'aspeutu verbal ye una categoría verbal enllazada cola de tiempu. Procede de la gramática de las llinguas eslavas, ú ye una categoría llesicalizada que nas llinguas románicas cinca al desendoldu d'una aición verbal sometida al tiempu. 

Dixébrase en dous aspeutos: aspeutu perfeutivu y aspeutu imperfeutivu.

## Referencies
Vreme na nasilie

***Vreme na nasilie*** (, *Tiempu de violencia* n'asturianu) ye una película búlgara del direutor Lyudmil Staykov premiada col premiu de la Federación Internacional de Clubes de Cine en 1988.

Narra la vida d'un valle de la rexón de los Rodopes na dómina del imperiu otomanu, el recrutamientu de mozos búlgaros cristianos qu'han de sirvir y lluchar de por vida al llau del enemigu turcu escontra la so propia xente (xenízaros) y los escesos daquella.

## Repartu

## Referencies

## Enllaces esternos
Mila Rodino

**Mila Rodino** ye, dende 1964, l'himnu oficial de Bulgaria. Foi escritu y compuestu por Tsvetan Tsvetkov Radoslavov enantes de dir a la Guerra Serbo-Búlgara en 1885. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sociollingüística

La **[[sociollingüística]]** ye un subgrupu de la llingüística y de la socioloxía, y como tal de caráuter interdisciplinar.

Estudia la rellación ente la llingua y la sociedá o l'efeutu de caún de los aspeutos de la sociedá nel xeitu nel que s'usa'l llinguaxe. Inclúi les normes culturales y el contestu cultural.

El primer llingüista decatase de la importancia de la sociollingüística foi Labov nos años 1960.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües uráliques

Les **llingües uráliques** son una familia de llingües con cerca de 20 millones de falantes n'Europa y n'Asia. Les llingües uráliques con más falantes son l'húngaru, l'estoniu y el finlandés.

## Clasificación
Estrémanse dos grandes tueros, les llingües fino-ugries y les llingües samoyedes:

* Llingües fino-ugries
** Finopérmicu
*** Cheremí
*** Permianu
**** Komi
**** Udmurtu
*** Llingües fino-mordvines
**** Estoniu
**** Finlandés
**** Careliu
**** Livoniu
**** Vepsiu
**** Mordvinu
*** Llingües saami
** Llingües ugries
*** Húngaru
*** Janty
*** Mansi
* Llingües samoyedes
** Nenets
** Selkup

## Tipoloxía
Ente les carauterístiques estructurales d'esti grupu de llingües rescamplen les vinientes:
* Aglutinación
* Declinación nominal (estonianu 14 casos, finlandés 15, húngaru 24)
* Harmonía vocálica
* 
* falta'l xéneru gramatical

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ethnologue: clasificación filoxenética del urálicu (n'inglés)
Llingües d'África

Les llingües africanes formen un grupu de llingües xeográfiques que pertenecen a una familia llingüística única.

Sacante les indoeuropees falaes n'África comu l'inglés, el francés, l'español, el portugués o l'afrikaans, les llingües que se consideren como realmente "africanes" son:
* Llingües afroasiátiques (árabe, bereber, etc.)
* Llingües nilo-saḥarianes (turcana, masai, etc.)
* Llingües del Níxer y el Congo (bantú, mandés, etc.)
* Llingües khoisan (xhosa, zulú, etc.)
* Llingües ensin clasificación (lufu, oropom, etc.)
Skopie

**Skopie** ye la capital y el centru comercial y cultural de Macedonia del Norte. 

## Historia
Skopie foi dundada nel tercer sieglu e.C. polos dardanianos. Denomada "Skopidia" polos griegos y *Justiniana Prima* polos romanos foi afarada por un terremotu en 518. En 1392 pasó a tar baxo poder turcu y pasó a denomase Üsküb.

Cinco sieglos dempués, en 1913, la ciudá, un fervideru de tensiones étniques ente eslavos, albaneses, turcos, xitanos y griegos, foi conquistada polos serbios.

En 1991 convirtióse na capital de Macedonia del Norte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Montenegru

La **República de Montenegru** ye un estáu montañosu de la rexón de los Balcanes, a la vera la mar Adriática, y qu'anguaño ta dixebráu del Estáu de Serbia. Ente 1945 y 2003 foi parte de la república de Yugoslavia.

La xunión con Serbia foi consideráda un error por gran parte de la población, que sufrió les sanciones impuestes pola ONX por mor de les violaciones de derechos humanos atribuyíes a Serbia en Bosnia y Herzegovina y pola guerra de Kosovu. Asina, tres de planteáse una dixebra del país en dos estaos (Serbia y Montenegru), en febreru de 2003 camúdase'l nome del Estáu yugoslavu reconociendo una peramplia autonomía pa les dos repúbliques del Estáu. Nel referendu celebráu'l 21 de mayu de 2006, los montenegrinos aprobaron la so dixebra de Serbia con un 55,5% de los votos. El 28 de xunu pasó a ser el miembru númberu 192 de la ONX.

## Historia

## Xeografía

Alministrativamente, Montenegru dixébrase en 23 conceyos (*opština*)

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial  (en montenegrín y n'inglés)
Pragmática

La **pragmática** ye un subgreyu de la llingüística que tien l'envís d'estudiar el mou en que'l contestu inflúi na interpretación del significáu de las pallabras.

Deben s'estremare nesti campu los siguientes conceutos:

* Autu de fala
* Deisis
* Implicatura
* Presuposición
* Principios de la facendeira de Grice
* Referencia/inferencia
Arkhánguelsk

**Arkhánguelsk** () ye una ciudá de Rusia, na oriella del ríu Dbina Norte, cerca del Mar Blancu, na frontera con Finlandia. El so puertu, na Edá Media, foi'l mayor de Rusia y sigue siendo anguaño ún de los más importantes del país.

En 2002 tenía una población de 335.500 habitantes.

## Ver tamién
* Puertu d'Arkhánguelsk
* Óblast d'Arkhánguelsk

## Referencies

## Enllaces esternos
Escila

**Escila** yera un monstruu marín de la mitoloxía griega. Fíu d'Hécate y Forcis habitaba nuna gruta frente al peligrosu torbolín Charybdis. Tenía seis tiestes y dolce piernes coles qu'atrapaba a los marinos nes sos naves, cuando al evitar el torbolín, empobinábense pal so abellugu. Según la tradición, la rapaza enforma fermosa yera amada por Poseidón, pero Anfitrite celosa, envenenó l'agua onde nalaba y tresformola nesa horrible criatura.

Paez ser que la so gruta allúgase nel estrechu de Messina y que, quiciabes, esti monstruu yera la personificación del pulpu que vive nestes agües mediterranees.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ganímedes (mitoloxía)

**Ganímedes**, ye un personaxe de la mitoloxía griega, fíu d'Eritoniu

Homeru cunta na Ilida que Zeus se namora de la formosura del mozu, ta'l puntu de raptalu, ufiertando al pai una pareya de caballos divinos en compensación. Nun tradición posterior dizse que Zeus tresformóuse nuna águila pa llevalu al Olimpu, y ellí convertise nel coperu de los dioses, sustituyendo a la espulsada Hebe.

## Referencies

## Enllaces esternos
Elena Paparizou

**Elena** o **Helena Paparizou**, (en griegu *Έλενα Παπαρίζου*)  ye una cantante sueca d'orixe griegu famosa pol cantar ganador nel Festival d'Eurovisión de 2005.

## Biografía
Nacióu en Gotemburgu (Suecia) el 31 de xineru de 1982, fía de padres griegos. 

Foi cantante del grupu Antique, y en nadal de 2003 sacóu'l so primer single en solitariu.

## Discografía
### Álbumes
* *Protereotita* (2004)
* *My number one* (2005)
* *Protereotita: euro edition* (2005)
* *Yparhi Logos* (2006)
* *The game of love* (2006)

### Singles
* *Anapantiteis kliseis* (2004)
* *My number one* (2005)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial
Hiroshima

**Hiroshima** (広島市) ye una ciudá xaponesa asitiada na provincia del mesmu nome. 

Tien una población de  nun área total de 741,75 km².

Volvióse conocida pel tol mundiu tres l'ataque atómicu norteamericanu el 6 d'agostu de 1945, que dexó cientos de millares de muertos.

## Xeografía
Hiroshima ta dixebrada n'ocho barrios:

## Clima
Climatoloxía na ciudá d'Hiroshima ente los años 1971-2000

## Referencies

## Enllaces esternos
Virgu

**Virgu** (*Virgo*) ye una constelación del zodiacu. Allúgase ente Leo al oeste y Llibra al este, y ye una de les más grandes constelaciones del cielu. Alcuéntrase fácil por mor de la so rellumante estrella α Virginis o Spical.

## Carauterísticas

La estrella más prominente ye &alpha Virginis, que representa una espiega de trigu na manu de la virxn, esta llocalizase siguiendo la curva de la Osa Mayor p'Arturu y continuando la mesma curva.
Otres estrelles rellumantes en Virgu son :Zavijah (β Virginis), Porrima (γ Virginis), Auva (δ Virginis) e Vindemiatrix (ε Virginix). Outras estrelles más débiles son: Heze (ζ Virginis), Zaniah (η Virginis), Syrma (ι Virginis) e Rijl al Awwa (μ Virginis).

La estrella 70 Virginis tien un sistema planetariu con un planeta confirmáu, con una masa de 6,6 vgadas la de Xúpiter

## Oxetos nel cielu fondu
Esta constelación ye enforma rica en galaxes, gracies a la presencia al Enxeme de Virgu, el más averáu cúmulu de galaxes. 
Ente les más prominentes tan: M49, M58, M59, M60, M61, M84, M86, M87, y M90.
Hai otra galaxa que nun fai parte d'esti enxeme pero que ye notable ye la Galaxa Sombreru.

## Mitoloxía
En nengún casu representa a la figura de la Virxe María; sinón que dependiendo de la cultura tuvo rellacionada con una u otra diosa principal d'eses cultures, Ishtar, Atenea, Isis, Deméter o Cibeles.

Según una versión clásica de la mitoloxía griega representa a la titánide Astrea; que yera una de les divinidaes alegóriques de la Xusticia, y poro ye Llibra la viniente que ta representada cola balancia que xulga los pecaos. Según la llenda ella alministraba'l mundiu de la forma más xusta. Davezu tamién ye rellacionada con Perséfone pues la constelación ye principalmente en primavera, cuando se creyía que la diosa salía del Hades pa visitar a la so má, Deméter.

## Astroloxía
Esta constellación ta rellacionada col signu astrolóxicu de Virgu (23 d'agostu-22 de setiembre). El so elementu ye la Tierra, xunto a Tauru y a Capricorniu. El so opuestu ye Piscis.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llibra (constelación)

**Llibra** (*balanza*) ye una constelación del zodiacu; ye de pequeñu tamañu, y nun contién estrelles de magnitú aparente. Allúgase ente Virgu al oeste y Escuripión. Esta constelación fou, nuna dómina, considerada parte d'Escuripión como facen referencia los sous nomes.

## Carauterísticas
Las siete estrelles más rellumantes de Llibra forman un rectángulu:
* α Librae, Zubenelgenubi ("pincia del sur");
* β Librae, Zubeneschamali ("pincia del norte"); 
* γ Librae, Zubenelakrab ("pincia del escuripión");
* δ Librae.

α y β Librae son el fiel de la balanza mientres que γ e δ son los dous platos.

## Mitoloxía
Esta constelación que, n'orixe, facía parte de las pincias del Escuripión, ye la más nueva del Zodiacu, amás ye la única que nun representa a un ser vivu. Esta balanza yera la qu'emplegaba Astrea como divinidá de la xusticia.

## Astroloxía
Constelación ta rellacionada col signu astrolóxicu de Llibra (23 de setiembre – 22 d'ochobre. Ye un signu de d'Aire, por ser esti elementu'l que-y rixe, xunta Xéminis y a Acuariu. El so opuestu ye Aries.

## Referencies

## Enllaces esternos
Triceratops

El **triceratops** (*Triceratops horridus*) foi una especie de dinosauriu yerbívoru y cuadrúpedu. Vivió pal acabu'l periodu cretácicu no qu'anguaño ye América del Norte. El so nome, significa "cara con tres cuernos"

Midía por vuelta de 9 metros y pesaba prietu de 6 tonelaes.

 
* **Individualmente:** Los *triceratops* cuntaben cola placa ósea que-yos cubría'l cárniu y la nuca, y d'ella salíen dos cuernos de considerable tamañu, amás de tener otru menor nel focicu. Créyese que la corona de placa ósea de los machos valía-yos p'atrayer a les femes na época de celu. Quiciabes tamién podía morder col so denamen, pues esti yera perparecía a la de les aves.

* **En grupu:** Les manaes de *triceratops* taben compuestes por adultos y críes. Investigando los comportamientos de los animales actuales, considérase que los adultos de les manaes rodiaben les sos críes en llegando los depredadores.

Los machos lluchaben ente sí pol control des femes, pero nestos combates los cuernos taben al marxe, pues namái s'emplegaben emburriones y lluches colos cuernos trabaos. Poro, ta demostráu qu'estes lluches llegaben a una gran violencia, pues los paleontólogos atoparon numberoses plaques ósees de triceraptos francíes.
Llibra

***Llibra*** puede referise a:
* Llibra, una de les doce constelaciones del zodiacu.
* Llibra, unidá de midida emplegada en dalgunos países.
* Llibra, divisa oficial de dalgunos estaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía física d'Europa

Xeográficamente Europa ye parte de la zona continental conocida pol nome d'Eurasia. Europa espárdese dafeche per 43 países (o 49 según criterios políticos) nuna estensión de 10.532.000 km². La orografía europea ye mui variada. Nesti continente viven 700 millones de persones.

Les llendes ente Europa y Asia defínense xeográficamente polos Montes Urales nel este y l'Océanu Atlánticu nel oeste.

Les fasteres xeográfiques principales d'Europa son de norte a sur:
* Península Escandinava
* Depresión xermano-polaco-rusa
* Alpes
* Península Balcánica
* Península Itálica
* Península Ibérica

## Clima
El clima d'Europa ye moderáu. Nes fasteres occidentales correspuenden al dominiu atlánticu, con una temperatura media añal de 10&nbsp;°C, amenorgando col altor, y perabundantes precipitaciones, de ñeve n'altura mentanto l'iviernu en bona parte de la Europa Setentrional. Nes fasteres allugaes alredor del Mar Mediterraneu'l clima ye mediterráneo, suave n'iviernu y calorosu en branu con escases precipitaciones n'iviernu, primavera y seronda. 

## Flora y fauna
N'Europa hai una gran bayura d'especies vexetales y animales.
Ente las vexetales domeñan nel norte, centru y norleste d'Europa los carbayos, arces, bidules, teixos, acebales y pinos, xunta a pastos de montaña y praderes alpines nes rexones de los Alpes. Nel sur d'Europa atópense enzineos, sufreirales y árboles frutales comu zrezales, piescales y naranxales.

La riqueza del reinu vexetal trae consigu una gran variedá de fauna. Dende los animales domésticos, pasando poles vaques, oveyes, cabres, caballos o gües amás d'otres especies salvaxes en peligru d'estinción comu l'osu, el llobu, el xabaril, l'esguilu, la llóndriga, l'argaille, el venáu o'l robezu.

## Ríos y llagos
Los ríos más llargos d'Europa son:

# Volga 3,690 km
# Danubiu 2,860 km
# Ural 2,428 km
# Dnieper 2,290 km
# Don 1,950 km
# Pechora 1,809 km
# Kama 1,805 km
# Oka 1,500 km
# Belaya 1,430 km
# Nistru 1,352 km
# Rin 1,320 km
# Elba 1,165 km
# Vístula 1,047 km
# ríu Sava, 933 km

Los llagos más grandes son:

# Llagu de Costanza
# Llagu Doiran
# Llagu de Llemán
# Llagu de Lugano
# Llagu Maggiore
# Llagu d'Ohrid
# Llagu Peipus

## Montes y cordales
La orografía europea ta domeñada polos Urales nel este, los Alpes en Centroeuropa y los cordales de les penínsules balcánica, itálica ya ibérica nel sur. 

Ente los cordales máis importantes d'Europa tán:
# Alpes
# Apeninos
# Cárpatos
# Cáucasu
# Cordal Balcánicu
# Macizu Central
# Pirineos
# Urales

## Referencies

## Enllaces esternos
Xeografía humana d'Europa

La población europea ye de color blancu, estremándose ente dos grandes grupos étnicos: pueblos indoeuropeos y pueblos non-indoeuropeos.

Ente los pueblos indoeuropeos estrémense los nórdicos cola piel blanco nidio y pelo roxo y los mediterráneos que puen tener la piel blanco nidio hasta la piel moreno prieto, pelo castaño o prieto. El pelo ye ondalao nos dos grupos.

El meyor criteriu pa estremar la etnicidá de los pueblos europeos ye la llingua que falen

## Pueblos europeos indoeuropeos

* De fala xermánica: 

Daneses
 
Alemanes 

Ingleses

Frisios

Holandeses

Flamencos

Noruegos

Feroeses

Islandeses

Suecos

* De fala eslava:

Búlgaros/Macedonios

Serbios/Croates/Bosnios

Eslovenos

Checos/Eslovacos

Polacos/Cachubos

Sorbios

Rusos/Bielorrusos/Ucraínos

* De fala báltica:

Letonios

Lituanos

* De fala románica:

Asturianos/Lleoneses

Gallegos/Portugueses

Españoles/Castellanos

Aragoneses

Catalanes/Provenzales

Franceses

Italianos

Sardos

Rumanos

Arrumanos

Retorromanos

* De fala céltica:

Bretones

Irlandeses

Maneses

Escoceses

Galeses

* D'otres fales:

Griegos

Albanos

Osetos

## Pueblos europeos non-indoeuropeos

* De fala fino-úgrica:

Estonianos

Finlandeses

Carelios

Húngaros

Komi

Mordvinos

Sami

Udmutos

Vepsos

Votos

* De fala túrcica:

Turcos

Gaugasianos

Tártaros de Crimea

Chuvashianos

Bashkirios

* D'otres fales:

Kalmucos

Malteses

Vascos
Dinosauriu

**Dinosauriu** ye'l nome de cualesquier miembru d'un grupu d'arcosaurios surdíu nel caberu periodu del Triásicu (hai cerca de 230 millones d'años). Foi la especie dominante de la fauna terrestre pente'l mayor tiempu de la era mesozoica, dende l'aniciu del Xurásicu hasta l'acabu del periodu Cretácicu (hai cuasi 65 millones d'años). 

El registru fósil indica que les aves evolucionaron a partir de dinosaurios teropodos pequeños del Xurásicu, hai 150-200 millones d'años, y son, los únicos dinosaurios que sobrevivieron a la estinción masiva producida a la fin del Mesozoicu. La so evolución dio llugar, tres una fuerte radiación, a les más de 18 000 especies actuales​.

## Taxonomía

***'Orde [[Saurischia]]***'

* **Sub-orde [[Theropoda]]**
*** Clau Aves
** Infra-orde CERATOSAURIA
*** Familia Abelisauridae
**** *[[Abelisaurus]]*
**** *[[Carnotaurus]]*
*** Familia Ceratosauridae
**** *[[Ceratosaurus]]*
*** Familia Coelophysidae
**** *[[Coelophysis]]*
*** Familia Podokesauridae
**** *[[Dilophosaurus]]*
**** *[[Syntarsus]]*
*** Familia Megalosauridae
**** *[[Megalosaurus]]*
**** *[[Monolophosaurus]]*
**** *[[Torvosaurus]]*
**** *[[Yangchuanosaurus]]*

** Infra-orde TETANURAE*'
*** Micro-ordem [[Carnosauria]]
**** Familia [[Allosauridae]]
***** *Acrocanthosaurus*
***** *Allosaurus*
***** *Carcharodontosaurus*
***** *Giganotosaurus*
**** Familia [[Baryonychidae]]
***** *Baryonyx*
**** Familia [[Megalosauridae]]
***** *Megalosaurus*
***** *Monolophosaurus*
**** Familia [[Spinosauridae]]
***** *Spinosaurus*
***** *Suchomimus*
**** Familia [[Tyrannosauridae]]
***** *Albertosaurus*
***** *Alectrosaurus*
***** *Daspletosaurus*
***** *Gorgosaurus*
***** *Tarbosaurus*
***** *Tyrannossaurus*
**** *Incerta sedis*
***** *Afrovenator*
***** *Cryolophosaurus*
*** Micro-orde [[Deinonychosauria]]
**** Familia [[Dromeosauridae]]
***** *Bambiraptor*
***** *Deinonychus*
***** *Dromeosaurus*
***** *Velociraptor*
***** *Utahraptor*
**** Familia [[Therizinosauridae]]
***** *Alxasaurus*
***** *Segnosaurus*
***** *Therizinosaurus*
**** Familia [[Troodontidae]]
***** *Saurornithoides*
***** *Troodon*
*** Micro-orde [[Coelurosauria]]
**** Familia [[Coeluridae]]
***** *Archaeopteryx*
***** *Coelurus*
***** *Ornitholestes*
**** Familia [[Compsognathidae]]
***** *Compsognathus*
**** Familia [[Noasauridae]]
***** *Noasaurus*
**** *Incerta sedis*
***** *Microvenator*
*** Micro-ordem [[Ornithomimosauria]]
**** Familia [[Ornithomimidae]]
***** *Anserimimus*
***** *Dromiceiomimus*
***** *Gallimimus*
***** *Ornithomimus*
***** *Struthiomimus*
*** Micro-orde [[Oviraptorosauria]]
**** Familia [[Caegnathidae]]
***** *Chirostenotes*
**** Familia [[Oviraptoridae]]
***** *Conchoraptor*
***** *Oviraptor*

** Infra-orde [[Herrerasauria|HERREROSAURIA]]
*** Familia [[Herrerasauridae]]
**** *Chindesaurus*
**** *Eoraptor*
**** *Herrerasaurus*
**** *Staurikisaurus*
*** *Incerta sedis*
**** *Saltopus''

* Sub-orde Sauropodomorpha

## Ordem [[Ornithischia]]

## Ver tamién
* Paleontoloxía
* Fósil

## Referencies

## Enllaces esternos
Balcanes

Los **Balcanes** o **península Balcánica** ye una rexón del sureste d'Europa. 

Ta separada d'Asia pelos estrechos de Dardanelos y Bósforu, ente los mares Negru, Adriáticu, Xónicu y Exéu, Mármara, el Danubiu y el Mediterraneu. 

Los países incluíos na rexón, xunto cola parte europea de Turquía (Estambul), son:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Rumanía, Croacia y Eslovenia delles vegaes tamién se tomen como parte d'esta llista.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Balkanalysis.com (n'inglés)
* Historia de los Balcanes por Steven W. Sowards  (n'ingles)
Martín de Braga

**San Martín de Braga** fo obispu de Braga y santu pola Ilesia Católica. Nació en Panonia en 520 y morrió l'añu 579. Vieno a la Península Ibérica en 550. En 561 foi proclamáu obispu de Braga, dende u lluchó escontra'l paganismu de los suevos, que daquella ocupaben el norte de Portugal, Galicia y grandes partes d'Asturies y Llión.

Ye famosu pol so llibru *De correctione rusticorum*, u espón les dificultaes que tien la Ilesia Católica pa implantase nel oeste peninsular, especialmente nel ocidente asturianu, nes fasteres del Cordal Cantábricu y nel este del Macizu Galaico-portugués (anguaño El Bierzu, La Cabreira, Senabria y redolada de Bragança).

Según él los degorrios espulsaos del cielu inda se sienten "nos ríos, nes fontes, nes viesques, y entovía hai xentes inorantes del Señor que los consideren dioses y que na mar adoren a Neptunu, nos ríos a les llamies, nes fontes a les ninfes y nes viesques a les dianes".

## Obres
* *Pro Repellenda Iactantia* 
* *Item de superbia* 
* *Exhortatio humilitatis*
* Sententiae Patrum Aegyptiorum 
* *De ira* 
* *De correctione rusticorum* 
* *Formula vitae honestae*

## Referencies

## Enllaces esternos
Obres de Martín de Braga (n'orixinal)
Orión

Col nome d**'Orión** podemos referinos a:

* Orión, una constelación.
* Orión, un presonaxe de la mitoloxía griega.