Ríu Loira

El **ríu Loira** (, , ) ye un llargu ríu européu de l'aguada atlántica qu'escurre namái por Francia. Con un llargor de cuasi  ye'l más llargu del país. La so cuenca tien una superficie de  y drena más d'una quinta parte del territoriu francés. Tien les sos fontes en dellos manantiales del monte Gerbier de Jonc, nel Macizu Central, nel departamentu d'Ardeche y acaba desaguando nun ampliu estuariu nel océanu Atlánticu, nel departamentu del Loira Atlánticu, al oeste de la rexón occidental de los Países de Loira y del Anjou.

Alministrativamente, percuerre cinco rexones franceses —Ródanu-Alpes, Auvernia, Borgoña, Centro-Valle de Loira y Países del Loira— y doce departamentos —Ardèche, Altu Loira, Loira, Saona y Loira, Allier, Nièvre, Cher, Loiret, Loir y Cher, Indre y Loira, Maine y Loira y Loira Atlánticu—, de los que seis lleven el so nome. Traviesa delles grandes ciudaes —Orleans, Tours, Nantes y Saint-Nazaire—, otres de gran tradición histórico-artística —Montsoreau, Nevers, Saumur, Amboise y Blois—, amás d'otres más pequeñes, como Saint-Just-Saint-Rambert, Feurs, Roanne, Digoin, Cosne, Gien, Châteauneuf-sur-Loire, Beaugency, Montlouis-sur-Loire, Saint-Pierre-des-Corps y Chalonnes-sur-Loire.

Hidrográficamente, la so cuenca estrema en delles socuenques socesives:
* «Altu Loira» o «Loira cimeru», hasta Bec d'Allier, en Cuffy, onde s'atopa la confluencia col más importante de tolos sos afluentes, el ríu Allier;
* «Mediu Loira», dende Bec d'Allier a Bec de Vienne, na comuña de Candes-Saint-Martin (Indre-et-Loire), na confluencia col ríu Vienne;
* «Baxu Loira» o «Loira inferior», dende Bec de Vienne al estuariu. La parte del baxu Loira que va dende Ingrandes a Nantes llámase «Valle de Bretaña» (*Val de Bretagne*). y la que va dende Fresne-sur-Loire hasta la boca del estuariu, «Loira bretón» (*Loire bretonne*).

Hasta mediaos del sieglu XIX, el Loira foi la vía principal al traviés de la cual transitaben les mercancíes del interior del país hasta'l puertu de Nantes. La llegada del ferrocarril, que conectó París con Saint-Nazaire al traviés de Le Mans, camudó esa situación.

El valle ye bien conocíu porque nes sos riberes tópense numberosos castiellos y palacios de los sieglos XVI al XVII francés, conocíos nel so conxuntu como «Castiellos del Loira». Dende la , un tramu del ríu foi nomáu Patrimoniu de la humanidá pola Unesco, col nome de «El Valle del Loira ente Sully-sur-Loire y Chalonnes-sur-Loire». En 2002 fundóse *Val De Loire* pa xestionar esti legáu natural.

## Etimoloxía
El nome de Loira (*Loire*) apaez escritu nos testos en forma de *Liger* que deriva probablemente del galu **amiesta*, salíu d'un vieyu **manda*, que designa'l floreru o'l llimón. Esti términu galu pasó a otres llingües romances so la forma del galu-romance *LIA (lenición de [g] intervocálica) y ye l'orixe del vocablu «lie» (fieces de vinu).

## Historia

### Periodu prehistóricu
Estudios paleogeográficos de la rexón suxeren que'l paleo-Loira fluyía escontra'l norte y taba xuníu al Sena, ente que'l Baxu Loira, que tenía la so fonte agües arriba d'Orléans na rexón de Gien, fluyía escontra l'oeste a lo llargo del presente curso. Nun momentu dau mientres la llarga historia de la elevación na cuenca parisina, el Baxu Loira atlánticu prindó'l paleo-Loira o *Loira séquanaise* («Loira-Sena»"), produciendo l'actual ríu. L'antiguu calce del *Loira séquanaise* foi ocupáu pol actual ríu Loing.

El valle del Loira tuvo habitáu dende'l periodu Paleolíticu Mediu ente . Homes de Neanderthal pudieron faer embarcaciones de tueros d'árboles y ferramientes de piedra y saleáu el ríu. L'home modernu habitó'l valle del Loira dende hai unos . Ente -4000&nbsp;e.&nbsp;C. empezaron baltar de montes a lo llargo de les veres de los ríos y el cultivu de les tierres y cría de ganáu. Construyeron megalitos pa honrar a los muertos, especialmente alredor de 3500&nbsp;e.&nbsp;C.. Los galos llegaron al valle ente -500&nbsp;e.&nbsp;C. y los carnutos establecer en Cenabum, no que güei Orléans, y construyeron una ponte sobre'l ríu. Hacia l'añu 600&nbsp;e.&nbsp;C. el Loira yá se convirtiera nuna ruta comercial bien importante ente los celtes y los griegos y convertiríase nuna de les grandes *carreteres* de Francia dende hai más de . Los fenicios y los antiguos griegos utilizaron caballos de carga pal tresporte de mercancíes dende Lyon hasta'l Loira pa llegar dende la cuenca del Mediterraneu a la mariña atlántica.

### Roma antigua y los viquingos

Mientres la dómina romana, éstos sometieron con ésitu a los galos nel 52&nbsp;e.&nbsp;C. y empezaron a desenvolver Cenabum, qu'ellos llamaron Aurelianis, y tamién empezaron la construcción de la ciudá de Caesarodunum, agora Tours, dende  Los romanos utilizaron el Loira hasta Roanne, a apenes  de la fonte. Dempués de , el valle del ríu Loira convertir en parte de la provincia romana d'Aquitania, cola so capital n'Avaricum. Dende'l sieglu III, el cristianismu estendióse al traviés de la cuenca del ríu y munches figures relixoses empezaron a cultivar viñeos nes sos riberes. Nel sieglu V, l'Imperiu romanu tornó y los francos y los alamanes llegaron a la zona dende l'este.

Dempués d'esto hubo una belixerancia permanente ente los francos y los visigodos. Nel sieglu IX, los viquingos empezaron la invasión de la mariña oeste de Francia y utilizaron llargos barcos pa navegar pol Loira. En 853 arruinaron Tours y la so famosa abadía, y dempués afararon Angers, en 854 y 872. En 877 Carlos el Calvo morrió, marcando'l fin de la dinastía carolinxa. Dempués d'un considerable conflictu na rexón, en 898 Foulques -y Roux d'Anjou ganó poder.

### Periodu medieval
Mientres la Guerra de los Cien Años, de 1337 a 1453, el ríu Loira marcaba la frontera ente los franceses y los ingleses. Una tercer parte de los habitantes morrieron por causa de la peste negro de 1348–1349. Los ingleses ganaron a los franceses en 1356 y Aquitania convertir n'inglesa en 1360. En 1429, Xuana d'Arcu persuadió a Charles VII pa desterrar a los ingleses del país. El so ésitu nel sitiu d'Orleans, sobre'l Loira, foi'l puntu d'inflexón de la guerra. En 1477, la primera imprenta de Francia foi establecida en Angers, y esi momentu construyó'l castiellu de Langeais. Mientres el reináu de Francisco I, de 1515 a 1547, el Renacimientu italianu tuviera un fondu impautu na rexón, y convirtióse en fondamente enraigonáu na arquiteutura y la cultura de la rexón, sobremanera ente la élite y les sos châteaus. Na década de 1530, les idees de la Reforma llegaron al valle del Loira, y en 1560 los católicos afogaron a dellos cientos de protestantes nel ríu. Mientres les guerres de relixón, de 1562 a 1598, Orléans sirvió como un bastión importante de los hugonotes, pero en 1568 la catedral d'Orleans foi volada polos protestantes. En 1572, la masacre de San Bartolomé vio a unos 3.000 hugonotes asesinaos en París, siguíos pol afogamientu de cientos d'ellos polos católicos nel ríu Loira.

### 1600

Mientres sieglos fixeron intentos pa caltener una canal navegable abiertu por aciu l'usu de diques de madera y del dragáu. El tráficu fluvial aumentó gradualmente, siendo utilizáu un sistema de peaxe yá na dómina medieval. Anguaño dalgunos d'estes pontes de peaxe siguen de pies, dataos hai más de 800 años. Mientres el sieglu XVII, Jean-Baptiste Colbert instituyó murios de contención de piedra y muelles dende Roanne a Nantes, lo qu'ayudó a que'l ríu fora más fiable, pero la navegación detener con frecuencia por hinchentes y seques. En 1707, díxose que los hinchentes afogaríen unes 50.000 persones, xubiendo l'agua más de  en dos hores en Orléans. Un viaxe de pasaxeros típicu dende Orléans a Nantes tomaba ocho díes, y catorce díes si'l viaxe faíase ríu arriba contra la corriente.

Los barcos de pasaxeros a vapor apaecieron pocu dempués del empiezu del sieglu XIX, derrompiendo'l ríu ente Nantes y Orléans; en 1843,  taben tresportándose añalmente nel Baxu Loira y  nel Altu Loira. Sicasí, cola introducción del ferrocarril na década de 1840, el comerciu nel ríu amenorgar de manera constante y les propuestes pa construyir un ríu totalmente navegable hasta Briare quedaron en nada. L'apertura de la canal llateral al Loira en 1838 dexó que la navegación ente Digoin y Briare siguiera, pero'l pasu a nivel del ríu en Briare siguió siendo un problema hasta la construcción del acueductu de Briare en 1896, que coles sos  foi la estructura más llarga del mundu mientres bastante tiempu.

La canal de Roanne a Digoin tamién foi inauguráu en 1838 y tuvo a puntu de cerrar en 1971, pero inda apurre un navegación más arriba nel valle del Loira hasta Digoin. Sicasí, les  de la canal de Berry —una estrecha canal con esclusas de namái  d'anchu, que foi inauguráu na década de 1820 y que conectaba la canal llateral al Loira en Marseilles-lès-Aubigny col ríu Cher en Noyers y de vuelta al Loira cerca de Tours—, foi cerráu en 1955. Güei el ríu ye namái oficialmente navegable hasta Bouchemaine, onde'l ríu Maine xúnese-y cerca de Angers, xunto con un curtiu tramu muncho más enriba en Decize, onde un pasu a nivel del ríu crucia dende la canal llateral al Loira pa coneutar cola canal du Nivernais.

; Cronoloxía

La monarquía de Francia gobernó nel valle del Loira mientres dellos sieglos, y como resultáu la rexón llogró'l títulu de «El Valle de los Reis». A partir de los galos, siguíos polos romanos, depués la dinastía de los francos que fueron asocedíos polos reis de Francia, que gobernaron dende finales del sieglu XIV hasta la Revolución Francesa, tolos gobernantes fueron responsables del desenvolvimientu del valle. La cronoloxía de los gobernantes presentar na siguiente tabla.

## Descripción del cursu

 
Delles constataciones xenerales merecen ser destacada en rellación a tol Loira. El perfil xeneral del so llechu, en toa'l so llargor, ye'l d'una escalera, con rellanos cuasi horizontales que s'asoceden, coneutaos ente sigo, por aciu sópitos desniveles. Por ello'l cursu ta fechu de *mouilles* [moyaos], redolaes abondo fondes pa tar siempres somorguiaos, y de *seuils* [estragales] pocu fondos, cuasi a puntu de quedar descubiertos en dómina d'agües baxes, onde la corriente ye rápida y los bancos de sable o quixarros son numberosos. Los *seuils* son travesaos polos *jards*, canales más o menos fondes según les estaciones. Estes canales escasamente tán nel mesmu llugar d'un añu a otru: en dómina de crecíes (xeneralmente en febreru y n'ochobre, en dellos periodos d'unos pocos díes cada unu) el Loira ocupa, sinón la totalidá del so calce mayor, siquier una gran parte d'él, remocicándolo en fondura. El fondu del ríu ta asina marcáu por una inestabilidá crónica.

El ríu, cargáu d'ábanos na so parte natal montascosa, depositar depués a lo llargo del so cursu, en cuanto la rimada faise más nidia. Acumulaos, esos ábanos aterrazan el so cursu, espulsando al Loira del so propiu calce y alzándolo, y causando infiltraciones nes capes de terrenes permeables. Vese entós que los sos afluentes, menos impetuosos, lleguen a la confluencia nun nivel más baxu que'l Loira; y deben entós siguir en paralelu hasta algamar la so altitú agües abaxo. Un exemplu ta en Touraine, el país del Véron ente'l Loira y el Vienne; o inclusive nel Loiret, qu'agora se considera una resurgemcia y que se sume n'árees pantanoses antes de la confluencia. Ye tamién la causa de los munchos *étangs* (llagunes), carrizales, marismas, *[[bras mort|boires]]* (antiguos brazos del Loira), llagunes y otres güelgues que bordien el Loira nun área de gran estensión a entrambos llaos del so cursu. A lo último, esta configuración ye la responsable de dellos colapsos nel calce mesmu (sables moventibles, causa de munchos afogamientos) o a nivel de les sos veres (*bîmes*). Esti llevantamientu y toles sos consecuencies, empiecen dende la salida del Macizu Central y persisten hasta que s'atopa'l macizu armoricano.

### Les fontes
El Loira tien la so fonte a  nel Vivarais, al este del Macizu Central, na falda sur del monte Gerbier de Jonc, na comuña d'Ardèche de Sainte-Eulalie (Ardèche). Nel so orixe nun ye más qu'un simple filo d'agua, y sería más exactu falar de les fontes del Loira, una y bones el ríu, primeramente, nun ye más qu'un ensame de pequeños regueros que converxen gradualmente. La presencia d'agües soterrañes sol monte Gerbier causa la nacencia de múltiples fontes, trés de les cualos, asitiaes a los pies del monte, considérense les fontes del ríu. Los trés regueros xúnense llueu pa formar el Loira, que baxa aína al valle asitiáu al sur del monte travesando'l pueblu de Sainte-Eulalie. Son:

* la fonte xeográfica», qu'arrama nun bebederu en piedra del establu d'una antigua granxa («la ferme de la Loire») nel teyáu de cayueles que reemplazó a un techu de paya;
* la fonte auténtica», la fonte del Loira, simbolizada por un monumentu alzáu en 1938 pol Touring club de France;
* la fonte verdadera» que correspuende a la fonte oficial indicada nel planu catastral nᵘ 87; flúi nuna redolada natural y sale de la tierra nun prau, so una cayuela cola inscripción «ici commence ma course vers l'Océan...» [Equí empieza'l mio viaxe escontra l'Océanu...].

 

Ficheru:Gerbier de jonc 2006 06 14.JPG|El monte Gerbier de Jonc, al pie del que naz el Loira
Ficheru:Loiresourceauthentique.jpg| La fonte auténtica» 
Ficheru:Sourceloire.JPG| La fonte xeográfica»
Ficheru:La « source véritable » de la Loire.jpg| La fonte verdadera»


### El Loira cimeru

El Loira ye inda un regueru de monte de caudal rápidu cuando s'atopa col so primer afluente, l'Aigue Nègre, que lu enceta pela esquierda dempués de namái  y que podría considerase la fonte verdadera, yá que na confluencia yá percorrió . Nes sos primeros , el ríu naciente flúi en direición sur, acompañáu nel valle pela carretera departamental D-116. Llueu llega a Sainte-Eulalie ( en 2008). Llegáu a Rieutord, na comuña d'Usclades-et-Rieutord ( en 2010), el ríu algama'l so puntu más al sur, a apenes unos 130 km del Mediterraneu, cuando vira escontra l'oeste dispuestu a entamar un cursu de cuasi  antes de llegar al Atlánticu. Algama llueu la cola d'un pequeñu banzáu de monte, el del llagu de La Palisse y l'entá pequeñu Loira volver escontra'l noroeste, bordiando pel sur el pequeñu llagu de Issarlès, asitiáu a unes  d'altitú. Al pasar al poco pol pueblecinu d'Issarlès () el ríu abandona'l departamentu d'Ardèche y enfusar nel departamentu d'Altu Loira, yá na rexón d'Auvernia.

### En Auvernia
Pasa depués el Loira cerca de Lafarre ( en 2009) y Salettes (), pequeñes llocalidaes asitiaes nes fasteres del valle, más altes que'l ríu. Llega dempués a Arlempdes ( en 2008), consideráu unu de *[[Les Plus Beaux Villages de France]]* y onde ta'l primeru de los castiellos construyíos sobre'l ríu y que na parte baxa de los sos cursu darán-y tanta fama. El Loira empónse de siguío en direición xeneral norte pa remontar pela parte oriental el Macizu Central, serpentando a lo llargo de gargüelos y escobios. Nesta primer zona de gargüelos el Loira pasa por Goudet () —onde ta'l castiellu de Beaufort, el so segundu castiellu— y depués cerca de Chadron (), onde recibe al curtiu ríu Gazeille (). Continua la so avanzar nortizu, pasando próximu a Cussac-sur-Loire, onde vira momentáneamente al este describiendo un zarráu meandro p'algamar Coubon (), el primer pueblu d'importancia nel so cursu. Sigue dempués al norte, llegando a Brives-Charensac (), onde'l vieya ponte romana de la Chartreuse entá lo crucia, y recibir, pela esquierda, al ríu Borne (), xusto a los pies de Chadrac (). Prosigue'l so escurrir por un estrechu valle, pasando por Lavoûte-sur-Loire (725 hab.) —onde se llevanta'l castiellu de Lavoûte-Polignac— y Vorey (), onde recibe al ríu Arzon ().


Ficheru:Arlempdes2.jpg| El pueblu d'Arlempdes, sobre unos peñascos, asomándose al ríu Ficheru:Goudet,
Goudet, la Loire et le château de Beaufort.JPG | Goudet y el château de Beaufort
Ficheru:Brives-Charensac (Haute-Loire, Fr), vieux pont sur la Loire.JPG | Ponte romana de la Chartreuse, en Brives-Charensac
Ficheru: Lavoûte-sur-Loire - Château de Lavoûte-Polignac -1.jpg |El castiellu de Lavoûte-Polignac
Ficheru:Le Chambon - Pont -1.jpg | La ponte de Vorey (1897)


Vuélvese de volao depués el Loira nun curtiu tramu escontra l'este, pasando por Chamalières-sur-Loire () y Retournac (), onde empezaba a ser navegable, anque anguaño la presa de Grangent, construyida na década de 1950 a unes  agües enriba de Saint-Rambert, bloquia definitivamente toa navegabilidad de gran percorríu. (A  agües embaxo de Retignac, cerca de Saint-Rambert, el caudal vuélvese suficiente pa «porter bateau» ['llevar barcu']. Sicasí hasta Roanne la navegación ye desaxeradamente peligrosa en dellos llugares.) El Loira reemprende direición norte y recibe, pela marxe derecha, en Pont de Lignon, al ríu Lignon du Velay (), y pocu dempués, pola otra mano, al ríu Ance (). Tolos ríos que desagüen nel Loira nesti tramu del Macizu Central carauterizar polos escesos de la hidrografía del Velay: son cursos empinaos y de caudales rápidos, con desniveles repentinos ya importantes cascaes d'agua.

Pasa dempués el Loira por Bas-en-Basset () —onde tán les ruines del Château de Rochebaron—, una llocalidá distante malapenes un par de quilómetros de Monistrol-sur-Loire (), la segunda ciudá n'importancia del Velay y tamién d'Altu Loira. Sigue'l ríu por Aurec-sur-Loire () y depués recibe, pela derecha, al ríu Semène, na llocalidá homónima, abandonando'l departamentu d'Altu Loira pa entrar nel departamentu de Loira, de nuevu na rexón de Ródanu-Alpes.


Ficheru:Chamalières-sur-Loire Vue générale2.JPG | Vista de Chamalières-sur-Loire
Ficheru:Retournac Vue générale4.JPG | Vista de Retournac
Ficheru:Bas-en-Basset Rochebaron1.JPG | Ruina del Château de Rochebaron
Ficheru:Aurec sur Loire-Remparts-20110406.jpg | Les muralles de Aurec sur Loire
Ficheru:Château de Saint Paul en Cornillon-20110406.jpg | El castiellu de Saint Paul en Cornillon (yá Ródanu-Alpes)


### En Ródanu-Alpes
El Loira algama aína Saint-Paul-en-Cornillon () y depués recibe, pola mesma mano derecha, en Unieux (), al ríu Ondaine (), yá na cola del banzáu de la presa de Grangent, de daqué menos de 20 km.

La presa de Grangent, de 54 m d'altor y alcontrada a una altitú de 420 m, foi construyida en 1955-1957 y tien una superficie de solamente , dau lo estrecho del valle. Esta zona ta protexida dende 1988 como parte de la Reserva natural rexonal Saint-Étienne - Gorges de la Loire, que'l so fin ye llindar la crecedera de les zones urbanes escontra los gargüelos del Loira. En estre tramu embalsado atópense tres castillos más: el de Essalois, el de Grangent y el de Saint Victor-sur-Loire.

Pasada la presa'l Loira entra na llanura del Forez, una amplia cuenca que ye la primera de les fueses tectóniques rellenes d'ábanos qu'entecorten el so percorríu nesta parte alta (depués va pasar pola llanura del Puy y la de Roanne, más estenses, y por otres más pequeñes, como la de Emblavès (cuenca de Lavoûte-sur-Loire y Chalignac, tamién llamada Emblavez) y Feurs)

El Loira algama nesta llanura Saint-Just-Saint-Rambert () y depués, en recibiendo pola mano derecha al ríu Furan (), llega a la pequeña ciudá d'Andrézieux-Bouthéon (), onde s'atopa'l castiellu de Bouthéon y l'Aeropuertu de Saint-Étienne - Bouthéon. Sigue dempués por Saint-Cyprien (), Veauche (), Craintilleux ( en 2008) y Montrond-les-Bains (), onde recibe, primero pela esquierda al ríu Mare () y depués pela derecha al ríu Coise () y onde ta'l castiellu de Montrond. Sigue'l ríu'l so escurrir en direición norte, algamando llueu la ciudá de Feurs (), verdaderu centru de la llanura del Forez. En toa ta zona'l ríu foi dexáu a entrambos llaos regueros de pequeños étangs que son manifestación de lo cambiante del so cursu. Sigue'l Loira escontra'l norte, y en pasando cerca de Balbigny () y recibir pela esquierda al ríu Aix (), sale de la llanura y entra n'otra zona de pequeños montes.

Llega de nuevu a lo cabero d'otru banzáu, esta vegada'l de Villerest, de daqué más de 30 km de llargor y  de superficie, que somorguió los gargüelos del Loira. Nes fasteres d'esti banzáu caltiénense pequeñes llocalidaes, como Saint-Jean-Saint-Maurice-sur-Loire (), Commelle-Vernay () y Villerest (), onde ta'l castiellu de la Roche.

#### El Gargüelu de les Roques (escobiu de Neulise), l'estrechu de Pinay y el saltu del Perron
Llamada'l gargüelu de les Roques polos inxenieros de mines, esti escobiu selvaxe estiéndese  dende Saint-Priest-la-Roche, al sur (agües enriba), hasta Villerest, al norte (agües embaxo). Antes de la puesta en serviciu de la presa de Villerest yera la parte más impresionante de los gargüelos del Loira. Foi descrita en 1837 como «estrecha, fonda, severa, con parés serrapatoses y picudes roques avesees, con formes abruptas y acoradaes, amenaciando desprendimientu polos sos grandes quebres». El fondu del gargüelu, dafechu ocupáu pol Loira en munchos llugares estrechos, nun dexa más que dacuando llugar a un estrechu senderu nuna ribera o la otra. El ríu tien equí un fluxu aturbolinao, salvu rares y curties esceiciones. Los dos pasaxes que teníen peor reputación yeren: l'estrechu de Pinay, xustu antes de les  de pórfido del escobiu de Neulise, ente Feurs y Roanne; y l'estrechu de Perron ("saltu del Perron") a la fin del escobiu de Neulise.

Nel estrechu de Pinay, grandes roques bloquiaben una parte del calce que provocaben grandes vórtices nun pasaxe de menos de  d'anchu; nel saltu del Perron (Saint-Jean-Saint-Maurice-sur-Loire), xustu antes de Villerest, el ríu se arremolinaba fuertemente en calce apertada nuna revuelta, con roques a flor d'agua y un aguaxe bien fuerte. Un peñascu plantáu metanes la corriente en Saint-Maurice-du-Dézert, tamién inspiraba enforma mieu a los navegantes. La presa de Villerest, qu'entró en serviciu en 1985, somorguió la cuasi totalidá del llargor del gargüelu de Neulise.

En dexando tras la presa'l ríu enfusar nuna nueva llanura, ta vegada la de Roanne (), la ciudá prefeutura que'l Loira algama aína y que ye la mayor nel so percorríu hasta esi momentu. La ciudá cunta con un destacáu puertu fluvial nel que s'ensobien gabarras y embarcaciones deportives. D'equí sale la canal llateral de Roanne a Digoin, una canal con 13 esclusas construyíu ente 1832-1838 p'asegurar el tresporte fluvial y que va siguir al Loira, pela marxe esquierda, mientres un percorríu de .

Dempués de Roanne la rimada del ríu mengua sensiblemente yá que l'altitú baxa. Escava'l so llechu escontra'l norte nuna capa d'escombros y ábanos, de sables y magres. El so cursu modérase y ralentiza, la so velocidá dexa de ser una torga importante pa los navegantes. Cuando sale del Macizu Central, xustu antes del nivernais, dobla escontra'l noroeste y empieza a rellenar el so calce. Este ye'l principiu d'esta particularidá liguriana: la elevación del llechu, que ye la causa direuta de dellos fenómenos particulares nel Loira.


Ficheru:Grangent-1.JPG | La presa de Grangent
Ficheru:Château de Grangent 01.jpg | Vista del castiellu de Grangent
Ficheru: Tour-st-maurice2.jpg | Torre de Saint-Maurice
Ficheru:Barrage de Villerest -4.JPG | Presa de Villerest
Ficheru:Le Port de Roanne (1).jpg | Vista del puertu de Roanne


El Loira sigue'l so pausáu camín pasando cerca de les pequeñes llocalidaes de Pouilly-sous-Charlieu (), Briennon () y Saint-Pierre-la-Noaille (), y en recibiendo al Teysonne (), internar nel departamentu de Saona y Loira, na rexón de Borgoña.

### En Borgoña
Continua'l Loira por Iguerande (), Artaix (), onde desagua el ríu Arçon (), Chambilly () y Baugy (), recibiendo dempués pela esquierda les agües del pequeñu ríu Urbise . A partir d'equí'l Loira va pasar a ser mientres un bon entamo frontera departamental: a la izquierda, el departamentu auvernés de Allier y, a la derecha, el borgoñón de Saona y Loira. En pasando mui cerca del Aeropuertu de Charolais recibe al Arconce () y llega depués a la ciudá de Digoin (), onde tamién recibe al Arroux (). En Digoin naz otra canal, la Canal llateral al Loira, que va xunir col anterior y qu'acompañara de nuevu al ríu  y que va garantizar un tresporte fluvial fiable.


Ficheru:Château de la Roche - Vue.jpg | Vista del Château de la Roche
Ficheru:Digoin vue loire.jpg | El ríu al so pasu por Digoin
Ficheru:KanalbrueckeDigoin.jpg | Ponte canal en Digoin
Ficheru:Nevers - Vue depuis la rive sud de la Loire.jpg | El Loira al so pasu por Never


El Loira va volviéndose adulces escontra'l noroeste, recibiendo al Vouzance () y pasando por Diou (). Depués encétalu aína'l ríu Besbre (), y en dexando tras Saint-Aubin-sur-Loire (), recibe al Somme () y al Engièvre (), cuasi en Saint-Martin-des-Lais (). En siendo mientres un curtiu tramu llende departamental ente Nièvre y Allier (apenes 4,5 km), el Loira entra nel departamentu de Nièvre y torna a la Borgoña. Llega a Decize () y Saint-Léger-des-Vignes (), onde recibe pela derecha al Aron (). El Loira yá lleva direición noroeste y n'algamando Imphy () llega a Nevers (), la capital departamental de Nièvre y la primera gran ciudá del so cursu, emplazada na confluencia col ríu Nièvre ().

Mui cerca de Nevers, en Bec d'Allier (comuña de Cuffy) atópase la confluencia col más importante de tolos sos afluentes, el ríu Allier (), que lu enceta llegando dende'l sur, pela marxe esquierda, y que va dexar al Loira doblar el so tamañu, yá que según los sos caudales respeutivos, el Allier podría inclusive ser el cursu principal y el Loira, el so afluente. Nes  que siguen a la confluencia col Allier, el Loira solamente va recibir al Cosson y al Beuvron, que'l so pequeñu caudal mediu acumuláu ye de solamente . Va Tener qu'esperar hasta pasáu Tours pa recibir otros afluentes tan caudalosos como'l Allier. Coles mesmes qu'empieza a rellenar el so calce, el Loira vira escontra'l noroeste.

### El Mediu Loira
Dempués de Bec d'Allier, el Loira reemprende aldu norte y va ser nuevamente mientres un tramu llende departamental, esta vegada ente Nièvre (dcha.) y Cher (izqda). El Loira llega llueu a Fourchambault () y dempués a Marseilles-lès-Aubigny (), onde recibe al Aubois (). Pasa cerca de Germigny-sur-Loire (), Beffes (), Tronsanges (), Colar () y algama La Charité-sur-Loire (), una de les etapes del Camín de Santiago y una de les Villes et pays d'art et d'histoire de Francia.

Dende equí empieza un tramu de ríu protexíu, el de la Reserva Natural Valle del Loira, establecida en 1995. Pasa depués por Mesves-sur-Loire () y llega a Pouilly-sur-Loire (), que'l so ponte atopar a mediu camín ente la fonte y la boca. Sigue por Tracy-sur-Loire (), Sancerre () y Cosne-sur-Loire (), la ciudá prefeutura onde ensin dulda el ríu volver escontra l'oeste. El rellenu del calce acentuar a partir de Cosne. Sigue por Myennes (), La Celle-sur-Loire () y Neuvy-sur-Loire (), onde ta la Central nuclear de Bellevile, construyida ente 1980 y 1989. En recibiendo pela marxe derecha al curtiu ríu Vrille (), remata'l tramu en que'l ríu ye llende departamental ente Nièvre y Cher, para tres un curtiu tramu en que ye llende ente Nièvre y Loiret (d'unes ), entrar nel departamentu de Loiret.

Continua depués por Bonny-sur-Loire (), Ousson-sur-Loire (), Châtillon-sur-Loire (), Saint-Firmin-sur-Loire () y Briare (), onde recibe al Trézée () y dende onde sale la canal de Briare, una nueva canal de 57 km, parte de la ruta de canales del Borbonado.


Ficheru:Canal Latéral a la Loire Marseilles les Aubigny.jpg | La canal Llateral en Marseilles les Aubigny
Ficheru: Charite loire.jpg | La ponte de Charite sur Loire
Ficheru: Cosne-Cours-sur-Loire le pont.jpg | a Ponte en Cosne-Cours-sur-Loire
Ficheru:Centrale nucléaire de belleville.jpg | a Central nuclear de Blleville, a veres del Loira
Ficheru:Pont de Bonny-sur-Loire.JPG | Ponte en Bonny-sur-Loire


Pasa de siguío por Saint-Brisson-sur-Loire () —onde ta'l castiellu de Saint-Brisson, un castiellu que ye'l primeru de los incluyíos nel Valle del Loira ente Sully-sur-Loire y Chalonnes-sur-Loire patrimoniu de la Humanidá dende 2000—, Saint-Martin-sur-Ocre () y algama Gien (), onde hai tres puente, unu d'ellos del sieglu XVIII con 12 arcos en mampostería de piedra. Sigue poles pequeñes llocalidaes de Poilly-lez-Gien (), Saint-Gondon () y Lion-en-Sullias (), onde ta la segunda central nuclear del so cursu, la de Dampierre, en funconamiento dende 1980.

Dempués algama Sully-sur-Loire () —onde ta'l castiellu de Sully-sur-Loire—, Saint-Benoît-sur-Loire () —onde ta l'abadía benedictina de Benoît-sur-Loire—, Sigloy (), Châteauneuf-sur-Loire (), Jargeau (), Bou () y Orleans (), la ciudá más al norte qu'algamara'l ríu, yá que a partir d'equí empónse al oeste, cada vegada diendo daqué escontra'l sur. Nesta ciudá hai un importante puertu fluvial, yá conocíu dende la dómina de Xuliu César, alcontráu nuna privilexada encruciada: la parte alta de la rexón del Loira, que coneuta col valle del Ródano, dende onde llegaben los productos d'orixe mediterraneu; la so parte inferior que coneuta cola mariña atlántica, d'onde veníen los productos del Atlánticu; y finalmente la carretera natural de tierra escontra'l norte que lu conectaba cola capital, complementáu dende finales del sieglu XVII pela canal d'Orleans.

Nesta zona de piedra caliar sedada, el caudal de estiaje discure na so mayoría so tierra; el ríu Loiret ye, en realidá, nun ye más qu'un resurgencia del ríu Loira. Otra consecuencia de la elevación constante del calce del Loira Mediu, ye que tien un calce menor o pequeñu Loira (*lit mineur* o *petite Loire*), corriendo nel calce mayor o Gran Loira '(*lit majeur* o *grande Loire*). La llanura d'hinchente utilizar p'absorber l'escesu d'agua. Ye'l calce menor en que los homes trataron de canaizar por aciu *duits* (o *dhuis*), diques sumergibles paralelos a la corriente. Munchos, llantaos con árboles, tán agora en ruines.


Ficheru:Loire Loiret Briare1 tango7174.jpg | Puertu deportivu en Briare
Ficheru:Gien.jpg | Ponte en Gien
Ficheru:DampierreNuclearPowerPlant-2.JPG | Central nuclear de Dampierre
Ficheru:Castle sully france.jpg| Castillo de Sully-sur-Loire
Ficheru:Jargeau depuis la rive droite de la Loire.JPG | Jargeau vistu dende'l ríu 

#### El valle del Loira

Dempués d'Orleans el Loira va percorrer un valle de , más o menos empobináu esti oeste, ampliu hasta Rochefort-sur-Loire, a la salida d'Anjou. Ye'l valle del Loira y como tal inscribir en 2000 na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO, una apelación que se refier a la parte del valle del Loira ente Sully-sur-Loire (nel departamentu de Loiret) y Chalonnes-sur-Loire (en Maine-et-Loire). Constitúi un sitiu escepcional pola so diversidá biolóxica, según pol so patrimoniu históricu y cultural (parques, castiellos y ciudaes).

Dempués de la confluencia del ríu Loiret, el Loira repon el caudal qu'esi pseudo-afluente fixéra-y perder. De les  en Blois, el so caudal mediu aumenta hasta les  en Montjean en Anjou. Pasáu Tours, recibe al Cher, al Indre y al Vienne (reforzáu pol Creuse), toos ellos con aportaciones sustanciales. El Indre en réxime regular non drena más qu'una cuenca estrecha na que 9/10 partes son llanures de suelu permeable. Pero'l Cher, que nun s'asela hasta un pocu dempués de Montluçon y los gargüelos de Lavault-Sainte-Anne, apúrre-y tou la so puxanza.

Ente Orléans y Angers, el valle tien un anchor de  y de cutiu ta bordiáu per pandos nes que'l calce ta talláu, formando pequeñes cornises y cantiles de tuffeau y piedra caliar. Numberosos castros y bancos de sable o de grava chisquen el cursu principal del ríu. La fondura y anchor del calce varien considerablemente d'una estación a otra y d'añu n'añu. Les crecíes del Loira tienen xeneralmente llugar pel hibiernu, anque gracies a la construcción de numberoses preses polo xeneral nun tienen yá graves consecuencies.

##### De Orleans a Tours
Nes contornes d'Orleans, nel so área urbana, ta la La Chapelle-Saint-Mesmin (), onde na confluencia col Loiret () protexóse dende 1975 una islla como reserva ornitolóxica, la Reserva natural nacional de Saint-Mesmin, onde viven 226 especies de páxaros, d'elles 65 anidadoras y 190 migrantes. Depués el ríu pasa por Saint-Ai (), Meung-sur-Loire () —onde ta'l castiellu de Meung— y Beaugency (), onde ta'l castiellu de Beaugency y onde se dirimió ente ingleses y franceses, en 1429, la batalla de Beaugency. Al poco el ríu ye nun curtiu tramu llende departamental (unos ) ente Loiret y Loir-et-Cher, y dempués enfusar nesti postreru.

Sigue dempués el Loira por Saint-Laurent-Nouan () y Avaray (), frente a la que se construyó, nuna islla del ríu, otra central, la central nuclear de Saint-Laurent-des-Eaux, operativa dende 1969. Sigue escontra'l suroeste, pasando por Muides-sur-Loire (), Saint-Dyé-sur-Loire (), Cour-sur-Loire (), Menars () —onde ta'l castiellu de Menars— y Saint-Denis-sur-Loire (), p'algamar finalmente Blois (), col so magníficu castiellu.

Llega depués el Loira a Chouzy-sur-Cisse () y Candé-sur-Beuvron (), onde recibe al Beuvron (), qu'acaba de recibir de la mesma al Cosson (), onde ta'l famosísimo castiellu de Chambord. Sigue'l ríu por Chaumont-sur-Loire () —onde ta'l castiellu de Chaumont—, Rilly-sur-Loire y Veuves (), pasada la cual el Loira entra nel departamentu de Indre-et-Loire.

Sigue por Mosnes (), Chargé () y algama Amboise (), con otru magníficu castiellu, onde se-y xune'l ríu Amasse (). En Amboise, que se desenvuelve en dambes márxenes del Loira, hai una islla nel centru del ríu, Île d'Or, que ta urbanizada y ocupada pela ciudá y a la que'l xune una ponte que xunen dambes riberes pasando pel estremu occidental de la isla.

Dexa depués tras Lussault-sur-Loire (), Montlouis-sur-Loire (), onde recibe al ríu Cisse (), y algama l'área metropolitana de Tours, pasando por Vouvray (), La Ville-aux-Dames (), Rochecorbon (), Saint-Pierre-des-Corps () y finalmente Tours (, con  nel área metropolitana), la capital departamental de Indre-et-Loire, onde en 732 se dirimió ente francos y árabes la famosa batalla de Tours.


Ficheru:Beaugency view.jpg | Vista de Beaugency
Ficheru:Blois, vu de la rive gauche (rive sud) de la Loire.jpg | El ríu na ciudá de Blois
Ficheru:Chambord1.jpg | El castiellu de Chambord, a veres del Cosson
Ficheru:Amboise01.jpg | Vista d'Amboise
Ficheru:Tourswilson.jpg | Vista de Tours


##### De Tours a Angers
Sigue'l Loira por Saint-Genouph (), Saint-Étienne-de-Chigny () y Cinq-Mars-la-Pile (), onde al poco se -y xune pela marxe esquierda'l ríu Cher () y onde entá permanez de pies una sobeyosa pila funeraria romana, del sieglu II o III, construyida en lladriyu qu'algama los 29.50 m. Pasa por La Chapelle-aux-Naux (), Langeais () —onde ta'l castiellu de Langeais—, Saint-Michel-sur-Loire (), Bréhémont (), Saint-Patrice () y La Chapelle-sur-Loire (), pasada la cual vuelve haber nuevamente otra central en mediu del ríu, nuna isla, la Central nuclear de Chinon, operativa dende 1957, xusto na confluencia col ríu Indre (). Na ribera del Indre, non lloñe de la desaguada, ta unu de los más famosos castiellos del Loira, el castiellu de Azay-le-Rideau.

Llega a Chouzé-sur-Loire () —onde ta'l castiellu des Réaux— y Candes-Saint-Martin (), otru de los pueblecitos consideraos Les Plus Beaux Villages de France, onde'l Loira recibe pola manzorga al caudalosu ríu Vienne ) y el Loira internar nel departamentu de Maine-et-Loire, na rexón de Países del Loira.

Dexa tras el ríu Montsoreau (), otru pueblecito consideráu *Beaux Villages*, col castiellu de Montsoreau, Varennes-sur-Loire (), Turquant (), Parnay (), Souzay-Champigny (), Villebernier () y llega a Saumur (), otra de les *Villes d'art et d'histoire* con una islla habitada en mediu del ríu y el sobeyosu castiellu medieval de Saumur, alzáu ente'l sieglu X y el XIV. Al poco de Saumur, pela marxe esquierda, acométe-y el ríu Thouet ().

Sigue por Chênehutte-Trèves-Cunault (), Saint-Martin-de Prestar (), Saint-Clément-des-Levées (), Les Rosiers-sur-Loire (), Gennes (), -y Thoureil (), La Ménitré (), onde ta l'abadía Saint-Maur de Glanfeuil, Saint-Rémy-la-Varenne (), Saint-Mathurin-sur-Loire (), La Bohalle (), La Daguenière () y Les Ponts-de-Cé (), yá un suburbiu de Angers (, con  nel área metropolitana). En bordiando la capital angevina pel sur, conflúi en Saint-Jean-de-la-Croix (), a unos 8 km, col Maine () —formáu pola confluencia del ríu Mayenne () y el ríu Sarthe ()—.


Ficheru:Pont suspendu de langeais.JPG | Ponte colgante de Langeais
Ficheru:Centrale nucléaire de Chinon 2.JPG | La central de Chinon, nuna islla del ríu Ficheru:Candes09.jpg
| Vista del pueblecito de Candes
Ficheru:Panorama of Saumur.JPG | Vista de Saumur
Ficheru:Angers vue generale.jpg | Vista de Angers asomando al Maine


### El Baxu Loira

Dende la confluencia col Maine, incluyendo los cuasi  del estuariu, el cursu del Loira alterna ente los abruptos cortes serrapatosos, dacuando impresionante, tallaos nes roques hercínianas del macizu Armoricano, y los escalonamientos en múltiples brazos chiscaos d'islles y de castros. El sable adulces ye reemplazada gradualmente pola trolla depositáu pol refluxu de les marees, que pueden, con vientu del oeste en delles ocasiones, remontar hasta más allá del Mauves. Ente Angers y Nantes les *[[brazu muertu|boires]]*, brazos muertos, bordien el cursu del ríu. Tán inscritos como zones naturales d'interés ecolóxicu, faunistico y florístico, cuantimás la boire de Champtocé, en Maine-et-Loire, y la boire Torse (d'un llargor de ), en Loira Atlánticu.

#### De Angers a Nantes
Sigue'l Loire el so avanzar en direición oeste, pasando por Béhuard (), Savennières (), La Possonnière (), Rochefort-sur-Loire () y Chalonnes-sur-Loire (), onde empieza una gran islla despoblada de más de 10 km que remata en Montjean-sur-Loire (). Llega dempués el ríu a Ingrandes (), onde'l Loira vuelve ser llende departamental, esta vegada ente Maine-et-Loire y Loira Atlánticu. Dende equí'l ríu conozse como «Loira bretón» (*Loire bretonne*).

Continua'l ríu por Varades () y Saint-Florent-le-Vieil (), onde recibe al ríu Èvre () que llega del sur. Equí'l ríu empieza a tener nel so calce grandes islles, como la islla Batailleuse (más de  de llargor) (y más palantre, hasta Nantes, les de Mocquart (), aux Moines (), Neuve-Macrière () o Dorelle-Moron (), Buzay (), de La Chenaie () y Heron ()). Depués el ríu sigue por -y Marillais (), Anetz () —onde ta'l castiellu del Plessis de Vair— y Ancenis () —onde ta'l castiellu de Ancenis. En Ancenis, a más de  de la desaguada, yá se siente la variación de la marea, que puede faer camudar el nivel del ríu en más d'un metro. Llega dempués a Champtoceaux(), Oudon (), La Varenne () y -y Cellier () —onde ta'l castiellu de Clermont —, pasáu'l cual intérnase'l ríu nel departamentu de Loira Atlánticu.

Sigue'l Loira por Mauves-sur-Loire () y llega al área metropolitana de Nantes, pasando por Thouaré-sur-Loire (), Sainte-Lluz-sur-Loire () —onde ta'l castiellu de Chassay—, Basse-Goulaine (), Saint-Sébastien-sur-Loire () y Nantes (), con  nel área metropolitana). En Nantes hai una terminal portuaria —capaz pa cruceros y l'embarque d'automóviles, ceberes, maderes y sables— que forma parte del «Grand port maritime de Nantes-Saint-Nazaire».

Inda na aglomeración nantesa, tán Rezé () —frente a la isla de Nantes, na confluencia col ríu Sèvre nantaise ()—, Bouguenais (), Indre (), La Montagne (), Couëron (), Saint-Jean-de-Boiseau () y Le Pellerin (), saliendo yá de l'aglomeración urbana, onde hai una terminal portuaria d'arreglos navales.


Ficheru:BridgeMontjeanSurLoire.jpg | Ponte colgante de Montjean-sur-Loire
Ficheru:Ingrandes49.jpg | Vista de Ingrandes
Ficheru:Pont d'Ancenis (1).jpg | Ponte colgante de Ancenis
Ficheru:LoireAChamptoceaux.jpg | La islla de Neuve dende'l paséu de Champalud a Champtoceaux
Ficheru:Ile de Nantes.JPG | Isla de Nantes


#### L'estuariu

L'estuariu —el llugar onde l'agua marino atopar cola agua duce baxando'l llechu del ríu— va dende Nantes hasta la so desaguada nel océanu Atlánticu. L'estuariu del Loira compónse de canales, chiscaos d'islles y bordiáu per árees pantanoses. Constitúi unu de les principales güelgues na fachada del océanu Atlánticu y ye un eslabón importante nel ecosistema d'estuariu col llagu de Grand-Place, les marismas de Brière y les de Guérande. La onda de la marea estiende agües enriba de Nantes. Los últimos cien quilómetros del Loira tán sometíos a les marees, entemeciéndose a diariu los dos cuerpos d'agua. La diferencia nel nivel d'agua ente la marea baxo y alto mar algama les , tantu en Saint-Nazaire como en Nantes, ya inclusive llega a un altor de  en Ancenis, 50 km agües enriba de Nantes. El caudal mediu del ríu ye de , con un réxime irregular que va de menos de  n'estiaxe a más de  na crecida. L'anchu del ríu puede llegar a cuasi un quilómetru ente los dos orielles opuestes.

En dexando tras el puertu de Le Pellerin , el Loira recibe al Buzay y empieza a enanchase, pasando d'alredor de 300 m hasta los 600 m. Nesti yá'l so últimu tramu pasa por Cordemais (), onde hai una central térmica de carbón d'EDP, Lavau-sur-Loire (), Paimbœuf (), Corsept () y Donges (), onde hai un puertu con refinería de petroleu, bien próxima a les marismas de Brière, que son drenadas pol postreru de los afluentes del Loira: el Brivet. Les marismas tán protexíes como parque natural rexonal de Brière.

Llega finalmente'l Loira al Atlánticu, teniendo na marxe esquierda, a Saint-Brevin-les-Pins (), y na marxe derecha Saint-Nazaire (), col so terminal de cargues pesaes, frigorífica, agroporturaria, frutera, y d'arreglu naval.

El Loira desagua nel océanu al traviés de la boca del estuariu qu'empieza a enanchase a nivel de Saint-Nazaire (Loira Atlánticu). Nesti estuariu, la presencia d'un castru remanecíu, el «Banc du Billot», allugáu frente al puertu de Montoir-de-Bretagne enzanca la remontada de los buques en Loira marítima (seición Nantes-Saint-Nazaire) bien delicada. Una canal de  de fondura caltener de forma permanente.

L'estuariu agospia los famosos chantiers de l'Atlantique, unos estelleros reputaos n'especial na construcción de tresatlánticos (*[[SS Normandie|Normandie]]*, *[[SS France|France]]*...) y de cruceros (*[[Sovereign of the Seas]]*, *[[Queen Mary 2]]*...). La ponte de Saint-Nazaire, una ponte atirantada multicable n'abanicu, traviesa l'estuariu del Loira


Ficheru:Le Pellerin-port.jpg | Vista del puertu de Le Pellerin
Ficheru: Pont de Saint-Nazaire depuis Saint-Brévin.jpg | La Ponte de Saint-Nazaire vistu dende Saint-Brevin-les-Pins
Ficheru:Saint-Nazaire le pont puis le chantier naval.JPG | La ponte de Saint-Nazaire y l'estelleru naval
Ficheru:Pont-Mindin.jpg | La ponte de Saint-Nazaire
Ficheru:Silver Whisper7.JPG | Cruceru d'escala en Nantes


## El sistema fluvial del ríu Loira
Los principales afluentes del Loira recoyer na tabla que sigue. Los afluentes ordenar xeográficamente, siguiendo'l ríu dende la so nacencia hasta la desaguada, y la direición na que desagüen los afluentes, esquierda-derecha, considérense tamién agües embaxo.

## Notes

## Enllaces esternos