Archipiélagu malayu

L**'archipiélagu malayu** o rexón de **Insulindia** ye una rexón que constitúi la parte insular del sureste d'Asia, ye un gran archipiélagu asitiáu ente los océanos Índicu y Pacíficu. El grupu, con más de 25.000 islles, ye l'archipiélagu más grande del mundu per área. Inclúi los países d'Indonesia, Filipines, Singapur, Brunéi, Malasia (la zona oriental), Timor Oriental y dacuando la mayoría de Papúa Nueva Guinea. La islla de Nueva Guinea non siempres s'inclúi nes definiciones del archipiélagu malayu.

El nome basar nel conceutu de raza malaya». La rexón tamién se refier dacuando como les Indies Orientales (en particular dende una perspeutiva histórica) y del Sureste Asiáticu Marítimu (*Maritime Southeast Asia*).
L'archipiélagu, col nome d'Insulindia, foi una vegada consideráu una de les trés partes d'Oceanía, cola Melanesia y la Polinesia. Anguaño, considérase más de cutiu parte d'Asia, específicamente parte del sureste d'Asia. Culturalmente, falar d'Asia «insular-peninsular» pa incluyir a la península de Malaca y, por tanto tomar la totalidá de Malasia. Alfred Wallace llamó a la zona l'archipiélagu de la India» (*Indian Archipelago*) y tamién «archipiélagu indo-australianu» (*Indo-Australian Archipelago*).

Magar toos estos nomes distintos del archipiélagu describen la mesma zona xeneral, l'área a la que s'aplicó foi mayor o menor a lo llargo de la historia.

## Terminoloxía

Insulindia (del llatín *insula*, "islla", y *[[India]]*) ye l'antiguu nome col cual conozse l'archipiélagu allugáu ente la península de Malaca y Australia, ocupáu anguaño pelos países d'Indonesia, Filipines, Brunéi, la zona insular de Malasia, Timor Oriental y Papúa Nueva Guinea; denominar tamién **archipiélagu malayu**. Antes de la llegada de los europeos, en Insulindia esistieron delles civilizaciones ya imperios, como l'Imperiu Srivijaya y l'Imperiu Majapahit, sultanatos como'l sultanatu de Ternate, de Mataram o de Malaca, o civilizaciones neolítiques como'l complexu cultural lapita.

L'antiguu conceutu de raza malaya», qu'incluyiría los pueblos d'Indonesia, Malasia y les Filipines, foi presentáu polos colonialistes europeos por cuenta de les sos observaciones alrodiu de la influyencia del imperiu malayu, Srivijaya. Alfred Russel Wallace, un naturalista del sieglu XIX, utilizó'l términu «archipiélagu Malayu» como títulu del so influyente llibru, *[[The Malay Archipelago]]*, que documentaba los sos estudios na rexón. 

Como él mesmu Wallace señaló esisten argumentos pa escluyir a la islla de Nueva Guinea por razones culturales y xeográfiques: Nueva Guinea ye culturalmente bien distinta de los demás países de la rexón, y, xeolóxicamente, la islla de Nueva Guinea nun forma parte del continente asiáticu, como sí lo son les islles de la plataforma de la Sonda (ver Australia). 

Esta rexón ye llamada tamién **[[Insulindia]]**, nome muncho más antiguu; y mientres la colonización europea tamién se-y llamó **[[Indies Orientales]]**, anque les definiciones más amplies de les Indies Orientales» incluyíen tamién Indochina, el subcontinente indiu ya inclusive, al oeste, les zones hasta'l Baluchistán iranín.

## Xeografía y xeoloxía

La tierra y la zona marítima del archipiélagu supera los 2 millones de km². Les 25.000 islles del archipiélagu entienden munchos pequeños archipiélagos. Los principales grupos son: 

* Les islles de la Sonda, qu'abarca les islles mayores de la Sonda y les islles menores de la Sonda.
* Les islles Moluques.
* Les islla Filipines. 

L'archipiélagu puede considerase estremáu en dos grupos: al sur, l'arcu de Malasia, qu'incluyiría les islles Coco, les islles Andaman y Nicobar y les islles de la Sonda (Sumatra, Xava, Bali, Lombok, Sumbawa y Flores); al este, les islles Filipines, Célebes y les islles Moluques formen otru arcu. Ente dambos arcos atopa la gran islla de Borneo.

Les seis islles más grandes son Nueva Guinea, Sumatra, Borneo, Célebes, Xava y Luzón. 

Xeolóxicamente, l'archipiélagu ye una de les rexones volcániques más actives del mundu. Los llevantamientos teutónicos producieron grandes montes, incluyida la más alta nel Monte Kinabalu, en Sabah, con un altor de 4 095.2 metros, y Puncak Jaya, en Papúa, de 4 884 m. El clima en tol archipiélagu, por cuenta de la so posición sobre l'ecuador, ye tropical. 

### Bioxeografía

Yá en 1521, Antonio Pigafetta —mientres la continuación del viaxe de Fernando de Magallanes (dempués de que'l mesmu Magallanes morriera en Mactan)— alvirtiera los contrastes biolóxicos ente les islles Filipines y les islles Moluques (islles de les Especies) (asitiaes a entrambos llaos de la llinia)

Alfred Russel Wallace, naturalista del sieglu XIX, propunxo la esistencia d'una frontera que dixebraba la flora y la fauna d'Asia y Australia, conocida agora como llinia de Wallace. La llinia traviesa los estrechos d'agües fondes nel archipiélagu malayu ente les islles de Borneo y Célebes, y pol estrechu de Lombok ente Bali (nel oeste) y Lombok (al este). Esta llinia considérase agora la frontera occidental de la zona de transición Wallacea ente les rexones zooxeográficos d'Asia y Australia. La zona tien un amiestu d'especies d'orixe asiáticu y australianu, amás de les sos propies especies reinales.

## Demografía
La población del archipiélagu ye de más de 380 millones, destacar les islles de Xava (140 millones), Luzón (53 millones), Sumatra (50 millones), Taiwán (23 million), Mindanao (22 millones) y Sri Lanka (20 millones).

En contraste, de les 17.500 islles que s'envalora esisten n'Indonesia, por casu, solamente cerca de 6.000 islles tán habitaes. La población del archipiélagu ta formada predominantemente de subgrupos de pueblos austronesios y, arriendes d'ello, de llingües malayu-polinesia occidentales. Esta rexón del sureste asiáticu caltuvo rellaciones sociales y culturales más con otros pueblos austronesios nel Pacíficu, que colos pueblos continentales del sureste asiáticu. 

La rexón de la Malasia Peninsular ta incluyida nel Sureste Asiáticu Marítimu (*Maritime Southeast Asia*) de tal manera que tolos pueblos austronésicos de fuera d'Oceanía arrexuntar nuna única rexón cultural. 

Les principales relixones d'esta rexón son l'Islam, el cristianismu, el budismu, el hinduismu y el animismu tradicional.

## Ver tamién
* Malesia
* Sureste d'Asia
* Indies Orientales
* Sondalandia
* Estremu Oriente

## Referencies

: L'artículu de la Wikipedia inglesa cita como referencies:
:* Wallace, Alfred Russel. ''The Malay Archipelago'', Volume I.

## Enllaces esternos