Calbuco

:*Pal volcán, allugáu nes comuñes de Puertu Vares y Puerto Montt, vease [[Volcán Calbuco]].


*'Calbuco** ye una [[Ciudá de Chile|ciudá]] y [[comuña de Chile|comuña]] de la [[rexón de Los Lagos]] de [[Chile]]. El so centru urbanu asítiase na islla del mesmu nome, anque la crecedera de la población espandió la urbanización escontra territoriu continental, al que s'atopa conectáu por un [[pedraplén]].

Ye la ciudá más antigua de la [[provincia de Llanquihue]], y comparte venceyos históricos cola vecina [[provincia de Chiloé]], a la que perteneció ente los años [[1602]] y [[1861]].

== Etimoloxía ==
El nome Calbuco provién del [[idioma mapuche|mapudungún]] ''kallvü ko/kallfü ko'' ‘agua azul'; anque otru raigañu podría ser ''kallvü'' ‘azul' y ''koyam'' ‘carbayu', carbayu azul.

== Alministración ==
Calbuco pertenez al [[División eleutoral de Chile|Distritu Eleutoral]] Nᵘ57 y a la XVII [[División eleutoral de chile|Circunscripción Senatorial]]. Ye representada na [[Cámara de Diputaos de Chile|Cámara de Diputaos]] del [[Congresu Nacional de Chile|Congresu Nacional]] polos diputaos [[Marisol Turres]] de la [[Unión Demócrata Independiente|UDI]] y [[Patriciu Vallespín]] de la [[Partíu Demócrata Cristianu (Chile)|DC]]. De la mesma ye representada nel [[Senáu de Chile|Senáu]] polos senadores [[Rabindranath Quinteros]] del [[Partíu Socialista de Chile|PS]] y [[Ivan Moreira]] d'[[union demócrata independiente|UDI]].

Nes eleiciones municipales del 2016, [[Rubén Cárdenas Gómez]] impúnxose sobre l'independiente Felipe Maluenda.

=== Alcalde ===
L'alcalde ye Rubén Cárdenas Gómez del [[PRSD (Chile)|PRSD]]

=== Conceyu Comunal ===
Los [[Conceyal|conceyales]] municipales de Calbuco son:
* Pedro Yáñez Uribe ([[Partíu Rexonalista Independiente|PRI]]) 
* Juan Francisco Calbucoy Guerrero ([[Partíu Socialista de Chile|PS]])
* [[Oscar González Almonacid]] ([[Partíu Socialista de Chile|PS]])
* Sergio García Álvarez (Ind-[[UDI (Chile)|UDI]])
* Iván Vásquez Gómez ([[Partíu Radical Socialdemócrata|PRSD]]) 
* Manuel Oyarzo Barría ([[Partíu Progresista (Chile)|PRO]])

== Xeografía ==
La comuña tien una superficie de 590,8 quilómetros cuadraos. Orográficamente estremar ente una zona en tierra firme y otra insular. La so principal carauterística de la zona insular ye la presencia del [[archipiélagu de Calbuco]], que ta compuestu por 16 islles: [[Islla Huar|Huar]], [[Islla Puluqui|Puluqui]], Calbuco, [[Islla Chidhuapi|Chidhuapi]], Tabón, Lín, Polmallelhue, Llanquinelhue, Malliña, Quenu, Quihua, [[Huapi Abtao]], Chaullín, Caicué o Llagartesa, Tautil y [[Islla Queullín|Queullín]], la postrera una de les islles más alloñaes y maraviyosa arriquecida polos sos habitantes y esquisitos productos del mar. 

La principal de les cuales, la Islla Calbuco, dende [[1965]] atópase xunida al continente por un piedraplen de 240 m de llargu, sobre'l cual estiéndese un camín.

=== Clima ===
El clima de Calbuco ye [[Clima oceánicu|templáu lluviosu templáu]], con un alta oscilación térmica mientres la xornada y una elevada pluviosidá mientres tol añu. Al igual que tola zona climática de Chiloé, rexistra en promedio precipitaciones en redol a los 2.660 milímetros al añu. La temperatura máximo permediu ye de 13,5° y la mínima permediu de 9,6°.

== Historia ==

=== Fundación ===

La espedición de [[García Hurtado de Mendoza]], integrada tamién por [[Alonso de Ercilla]], nel so intentu d'algamar del estrechu de Magallanes, afayó les islles archipiélagu de Calbuco.

Coles conquistes de [[Archipiélagu de Chiloé|Chiloé]] en [[1567]] y la fundación de les villes de [[Castro (Chile)|Santiago de Castro]] y [[Chacao (Chile)|San Antonio de Chacao]] la zona de Calbuco pasaron a formar parte de la xurisdicción de Chiloé. El 23 d'avientu de [[1598]] españa una gran [[Rebelión mapuche de 1598|insurrección]] indíxena que, en menos de trés años, [[Destrucción de les siete ciudaes|destrúi]] toles ciudaes españoles construyíes ente'l [[Ríu Biobío|Bíu-Bíu]] y [[Osorno (Chile)|Osorno]]. D'esta forma, los postreros pobladores de Osorno vense obligaos a fuxir al sur sol comandu de [[Francisco Hernández Ortiz Pizarro]], comisionado pol Gobernador [[Alonso de Rivera]] como gobernador de la ciudá. Unvió les muyeres y neños a Castro y Chacao, y colos sos soldaos instaló los fuertes de San Miguel en Calbuco y San Antonio de la Rivera en [[Carelmapu]] en 1602 o 1603. Poco dempués decide treslladase el [[fuerte de San Miguel de Calbuco|fuerte de San Miguel]] a la islla de Caicaén onde'l fuerte foi edificáu definitivamente nel cerrito La Picuta allugáu na parte N.Y. de la isla, onde permaneció hasta la so baltadera na década de [[1830]]. 

Magar que nun se conoz con certidume la fecha exacta de fundación, tradicionalmente les instituciones locales adoptaron la fecha del 4 de mayu de 1602.

=== Dómina colonial ===

Ente [[1610]] y [[1612]] llegaron al fuerte de Calbuco los xesuites Melchor Venegas y Matías Rufino. Dende Calbuco partíen les espediciones militares y relixoses escontra la zona de [[Llagu Nahuel Huapi|Nahuelhuapi]], por casu, la espedición del Padre [[Nicolás Mascardi]] de 1680. Col pasar de los años, en redol al fuerte fuéronse asitiando soldaos coles sos families, construyóse una [[Ilesia San Miguel Arcánxel de Calbuco|ilesia]] en 1620 y escontra fines del sieglu [[Sieglu XVII|XVII]] yá se consolidara'l pueblu, con una guarnición de cerca de 70 soldaos. 


Mientres el [[sieglu XVII]], los españoles y vecinos de Chiloé que siempres vieron la so estensa frontera norte continental como una tierra por “pacificar” y recuperar, por tar dientro de la so xurisdicción; realizaron dende los puestos de [[Carelmapu]] y Calbuco aiciones militares de [[Maloca (espedición armada)|malocas]] contra los [[Huilliche]]s; enfusando l'espaciu con fines punitivos mientres bona parte del sieglu XVII. Les malocas españoles darréu dexaron de realizase namái porque la Capitanía Xeneral ordenar. De resultes d'estes malocas los Huilliches terminaron per abandonar los terrenes vecinos a los fuertes chilotes, de tal manera que nel sieglu XVIII considerábase despobláu el territoriu montiegu que mira a Chiloé.

En [[1675]] Trenta [[Pica (arma)|piques]] d'[[indios reyunos]] -soldaos de Calbuco- acompañaron al capitán [[Antonio de Vea]] a una espedición más allá del [[Golfu de Penes Golfu de les Penes]] en busca d'una población de blancos, supuestamente asitiaos eses llatitúes: los [[Ciudá de los Césares míticos Cesares]].

En [[1721]] el Cabildru de Castro unvió un memorial al rei solicitando que los indios de Calbuco y Abtao emplegar en construyir una fragata de 16 a 18 vares de quilla pa conducir tables, tributos, llevar l'Asitiáu y dar avisos al gobernador del reinu. Na espedición que s'efectúo p'abrir el [[Camín Real (Chile)|Camín Real]] a Osorno en [[1791]], el ciruxanu [[Isidro Zapata]] escribió nel so diariu qu'integraba'l conxuntu un grupu de “trabayadores de Calbuco, que afeutaos d'una fuerte desintería causaron mientres la espedición una serie de molesties”.

Mientres el [[sieglu XVIII]] consolídase como base militar. Escontra [[1766]] esistíen 3 Compañíes d'Infantería con 50 homes caúna, y una Compañía de Caballería con 57 homes; a fines de sieglu hai una compañía de 8 artilleros. Paralelamente empieza una sostenida crecedera del númberu de los sos habitantes. Escontra [[1785]] había tres concentraciones de pobladores na isla: Calbuco, onde vivíen 150 españoles y criollos; Caycaén, 84 españoles y 250 [[Huilliche|huilliches]]; y Men-Men con 358 españoles y 80 huilliches.

=== Dómina republicana ===
Tres el [[Tratáu de Tantauco]] los partidarios d'O Higgins apoderar de la guarnición de la Islla Grande y espulsaron al gobernador Aldunate, conato que produció atopaes reaiciones nel pueblu de Chiloé, la tropa calbucana caltúvose lleal a les autoridaes chilenes y cuando Aldunate tornó del Norte con 300 soldaos, presentar en Chacao el comandante Téllez con cientu cuarenta homes a ponese so les órdenes de Aldunate, quien terminó per ganar a los usurpadores.

En [[1834]], la [[provincia de Chiloé]] foi estremada en 10 departamentos, unu de les cualos yera [[Departamentu de Calbuco|Calbuco]]. Darréu pasó a formar parte del [[Departamentu de Carelmapu]], que entendía los curatos de Calbuco y Carelmapu. El 22 d'ochobre de [[1861]] creóse la [[Provincia de Llanquihue]] con tres departamento y cuatro municipalidad. Esta llei segregó'l [[Departamentu de Carelmapu]] de la [[Provincia de Chiloé]], y Calbuco pasó a depender de la [[Provincia de Llanquihue|Intendencia de Llanquihue]]. En 1866, nomar a Calbuco como Puertu Mayor y en 1874 crear a Gobernación Marítima. 

Nel añu 1866, mientres la [[Guerra hispanu-suramericana]], producir na zona'l [[Combate naval de Abtao]]; onde combatieron les fuercies aliaes chilenu-peruanes contra la escuadra española.

El 22 d'avientu de [[1891]] crear nel [[Departamentu de Carelmapu]], la municipalidá de Abtao, que foi suprimida'l 11 d'ochobre de [[1922]], y la municipalidá de Maullín. Col DFL 8582 del 30 d'avientu de [[1927]] xunióse la provincia de Llanquihue cola de Chiloé. Col DFL 8583, suprímese'l [[Departamentu de Carelmapu]], amestándose al nuevu [[Departamentu de Llanquihue]]. Depués el 12 de febreru de [[1937]] dictóse la llei 6.027. Estremóse la Provincia de Chiloé en 2, estableciéndose la Provincia de Llanquihue con cuatro departamento: [[Departamentu de Puertu Vares|Puertu Vares]], [[Departamentu de Llanquihue|Llanquihue]], [[Departamentu de Maullín|Maullín]] y [[Departamentu de Calbuco|Calbuco]]. El departamentu ye suprimíu na década de [[1970]]. El 13 de payares de [[1980]] otorgar el títulu de Comuña de Calbuco.

El 15 de mayu de [[1966]] inaugúrase, depués de dos años de trabayu, el [[pedraplén]] d'accesu a la isla, coneutando dende entós a Calbuco col continente. Esti cambéu contribuyó a ameyorar la conectividad de la llocalidá cola rexón, pero col costu de cortar la canal Calbuco al navegación.

== Demografía ==
La comuña tien una población envalorada al 2006 de 33.881, de los cualos un 51,6% ye masculina y un 48,4% femenina; con una densidá de 57,35 habitantes per quilómetru cuadráu. Constitúi una comuña con un baxu índiz d'urbanización, con tan solo un 36,5% de población urbana y un 63,5% de población rural.

== Medios de comunicación ==

=== Radioemisoras ===
* 90.3 Radio Calbuco 
* 94.3 Radiu MAZ FM
* 95.7 Radio Dos puntos Cero 
* 100.7 Radio Amiga 
* 107.1 Radio La Sureñita de Puluqui

== Llocalidaes ==


== Curiosos turísticos ==
Calbuco cuenta con dellos eventos d'interés turísticu mientres l'añu, xeneralmente acomuñaos a les sos tradiciones d'orixe colonial. Ente estos cunten la [[Fiesta de los Indios Caciques]], que se celebra 40 díes dempués del [[Domingo de Resurección]] ente los meses de mayu y xunu, la [[Fiesta de les Lluminaries]], que se celebra'l día 28 de setiembre de cada añu, y la [[Fiesta de San Xuan]], celebrada'l día 23 de xunu.

Nel ámbitu patrimonial, destaca la [[Ilesia de San Miguel Arcánxel (Calbuco)|Ilesia de San Miguel Arcánxel]], construyida en [[1935]] y que caltién un iconu del arcánxel Miguel del [[sieglu XVII]]. Esta construcción allúgase frente a la Plaza d'armes de la ciudá, que ye un mirador natural escontra les islles del archipiélagu y al [[Volcán Yates]]. Tamién dientro del espaciu urbanu atópase'l Muséu Municipal de Calbuco, que xira en redol a la hestoria ya identidá de la comuña, y el sector de La Picuta, sitiu fundador de la comuña del sieglu XVII, y onde s'alluga un cañón de tiempos coloniales y un torrexón simbólicu construyíu en [[1982]] onde se viende artesanía local. Nesti ámbitu tamién ye popular el Mercáu Municipal, onde tolos sábados forma una amplia feria con productos tradicionales del área cultural de Chiloé, y onde puede apreciase l'antigua tradición de venta n'[[Almud|almudes]].

Nel ámbitu rural, la comuña cunta col monumentu nacional [[Campusantu Indíxena de Caicaén]], que data del sieglu XVII, y les distintes escursiones a les islles del archipiélagu, onde destaquen la Islla Helvecia y el so monte de arrayanes, y la [[Islla Llagartesa-Kaikué]], cola so colonia de [[Spheniscus magellanicus|pingüinos de Magallanes]] y d'otres aves.

== Deportes ==
L'equipu de [[rugbi]] representativu de la comuña correspuende a [[Camahuetos RC]].

== Ciudaes hermaniaes ==
*  **Villacastín''' (España). El protocolu de hermanamiento roblóse'l 24 d'abril de 2014.

## Referencies y notes de pies

## Enllaces esternos
* I. Municipalidá de Calbuco
*