Guisando

**Guisando** ye un conceyu d'España perteneciente a la provincia d'Ávila, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. La llocalidá, asitiada na zona central de la península ibérica, ta emplazada na cara sur de la sierra de Gredos a una altitú de 760&nbsp;metros. El conceyu tien un clima mediterraneu d'iviernos nidios y branos templaos, con temperatures cimeres a les de la cara norte de la sierra de Gredos; la precipitación media añal, que supera los 1700&nbsp;mm, ye bien elevada. En  cuntaba con una población de  habitantes.

El nucleu de población tuvo d'aniciase a finales de la Edá Media, casi con toa seguridá consistió nun primer momentu nun asentamientu de pastores. Mientres la Baxa Edá Media y casi tola Edá Moderna'l territoriu actual del conceyu formó parte alministrativamente del Señoríu d'Arenas. Foi en 1760 cuando, so reináu de Carlos III, l'aldega consiguió'l títulu de villa independizándose d'Arenas de San Pedro.

El cascu urbanu de la llocalidá, nel que destaquen les viviendes vernácules encaladas, foi declaráu Bien d'Interés Cultural cola categoría de conxuntu-históricu en 1976. Guisando ta incluyíu tamién dientro de la zona de proteición del parque rexonal de la Sierra de Gredos. Les fiestes populares n'honor al so patrón, San Miguel, celébrense'l 29 de setiembre. Na llocalidá predomina'l sector terciariu —sobremanera l'actividá turística—, anque'l sector primariu inda guarda cierta importancia. Si esclúyese la construcción el sector secundariu ye marxinal. L'alcalde del conceyu ye Eduardo Tremezo González, del Partíu Popular.

## Toponimia y gentilicio

El topónimu surde na Edá Media pos en 1274 yá se fala d'un camín ganaderu «en Guisando», nun documentu nel que l'autoridá conceyil d'Ávila concedía diversos permisos a los habitantes d'Arenas; un sieglu más tarde el *[[Llibru de la montería]]* del rei Alfonsu XI anota l'abondosa población d'osos mientres el periodu branizu nel gargüelu de Guisando».
Propúnxose que l'orixe etimolóxicu del topónimu «Guisando» pudiera tener un orixe xermánicu. Sería una composición de los términos *Wis* (sabiu) y *Sanths* o *Sanps* («verdaderu»); depués Guisando podría traducise como «verdá sabia» o «sabiu verdaderu». El xentiliciu de la llocalidá ye «guisanderos».

## Símbolos
La representación heráldica del escudu y la bandera del conceyu aprobar de manera oficial el 30 de xineru de 2001. L'escudu se blasona de la siguiente manera:

El color oro del mantel alude a la riqueza cinexética del conceyu; el rollu del primer cuartel correspuende al rollu de la villa; el monte verde del segundu fai referencia a los montes que configuren el relieve del conceyu.

La descripción de la bandera ye la siguiente:

## Xeografía

### Allugamientu
La llocalidá de Guisando atopar a 760&nbsp;msnm nel sur de la provincia d'Ávila, enclavada nun valle arrodiáu de cumes, ente les que s'atopen la Cabeza del Covacho (un monte de 1566&nbsp;m d'altor), Mirar, Cabeza del Cervunal (2114&nbsp;msnm), Cabeza de Arbillas (1595&nbsp;msnm) o la Cuerda de los Galayos. El valle ta constituyíu pol gargüelu que forma'l ríu Pelayo y los sos cursos tributarios al nacer nes cercaníes de los cumes de Mirar y los Galayos. Atopar a escasos seis quilómetros del conceyu más pobláu y capital de la contorna (Arenas de San Pedro) y a 88&nbsp;km d'Ávila. El puntu más altu del conceyu ye'l picu de Mirar, de 2343&nbsp;m d'altor, que comparte colos conceyos d'Arenas de San Pedro, Hoyos del Espino y El Hornillo.

### Xeoloxía

El Sistema Central, del cual forma parte la sierra de Gredos ye un cordal que los sos materiales provienen de la oroxenia hercínica —hai aproximao 300 millones d'años—. Sicasí'l relieve actual data de la oroxenia alpina —hai aproximao 30 millones d'años—, cuando'l cordal alzóse percima del pandu, formada del mesmu tipu de material. Ta compuesta principalmente de roques metamórfiques y plutóniques. Nel casu particular de Guisando, anque arrodiáu d'un suelu de granitos biotíticos, bona parte del términu municipal —incluyendo la mesma llocalidá asítiase sobre terrenales onde predominen les micacites, les cuarcites y los esquistos del Cambrianu Inferior.

Nel Cuaternariu l'aguada meridional de la sierra de Gredos —al contrariu que la septentrional— nun sufrió fenómenos glaciares d'importancia; nella son los fenómenos de tipu enchente, influyíos pola importante pluviometría, los que determinaron principalmente'l relieve de l'aguada.

### Hidrografía

El principal cursu que traviesa'l conceyu ye'l ríu Pelayos, afluente del río Arenal, tributariu de la mesma del Tiétar, que pertenez a la cuenca hidrográfica del Tajo. El Pelayos formar a partir de la confluencia de distintes riegues que baxen de la sierra col gargüelu de los Galayos.
El regueru Cobacho crucia'l nucleu urbanu.

El Riocuevas o río Cueves, otru tributariu del río Arenal y qu'enagües embaxo se represa nel banzáu d'Arenas de San Pedro, tamién tien parte del so cursu pol conceyu.

### Clima

Guisando presenta unos niveles de precipitación añal bien alzaos —nel periodu 1960-1996 la estación pluviométrica de Guisando-El Risquillo foi la más «lluviosa» de la provincia—. Asitiada abellugada de los vientos del norte pola sierra de Gredos y el Cabezo del Covacho, la llocalidá tien un réxime térmicu con temperatures más nidies que l'aguada norte qu'incluyiría al conceyu dientro d'un clima de tipu *Csa* según la clasificación climática de Köppen. Los máximos de precipitación recuéyense na seronda ya iviernu.

### Fauna y vexetación

En función de l'altitú puede describise distintos pisos bioclimáticos. Nel primer nivel con un altor máximu nel conceyu alredor de los 800&nbsp;msnm, asitiaríase'l pisu mesomediterráneo onde los árboles predominantes son la encina (*[[Quercus ilex]]*) y la sufrera (*[[Quercus suber]]*), amás del enebro y del majuelo. Tamién tán presentes delles especies relictas propies d'un monte de laurisilva como'l lauroceraso (loru) o'l yérbadu.

Nel pisu darréu cimeru, el supramediterráneo —nel que se enclava la llocalidá y que na zona ta rellacionáu a una precipitación y mugor ambiental bien alzada— la especie dominante anguaño ye'l *[[Pinus pinaster]]*, frutu de les repoblaciones llevaes a cabu mientres el sieglu XIX con oxetu de reforestar la zona. Llegaría hasta los 1600&nbsp;msnm. Enriba d'esti atopa'l pisu oromediterráneo, carauterizáu pol piornal y exemplares esvalixaos de *[[Pinus sylvestris]]*. Percima de los 2200&nbsp;msnm atópase'l pisu criomediterráneo, con temperatures medies añales per debaxo de los 4&nbsp;°C; nésti prodígense'l cervunal y los liquen y mofos de monte.

Esta variopinta flora vese acompañada por una avifauna que presenta rapazos como'l azor o les utres negres y lleonaes; amás d'otres especies como la cigüeña negra, carboneros, herrerillos o glayos. Ente los mamíferos atopen el meloncillo, el xabalín, el corzu, el venáu, la cabra montés y el foín; tocantes a reptiles tán presentes el llagartu ocelado y les llagarteses colilarga y colirroja, ente otres especies.

## Historia
Nun se conocen buelgues qu'indiquen la presencia de los vetonos nel términu municipal, nin tampoco romanos o visigodos. Considérase probable sicasí la población del territoriu por pastores d'orixe bereber.

Dempués de la Reconquista el territoriu del valle del Tiétar repoblar con naturales d'Ávila amás de xentes del norte de la península ibérica, como gallegos o navarros. A partir del sieglu XIII la estensión del conceyu d'Ávila al sur del Sistema Central convertir nun territoriu ricu en recursos naturales que dexaba un aprovechamientu variáu, tantu por aciu la ganadería, la minería de fierro y otres actividaes agraries como l'apicultura y la silvicultura.

La fundación del nucleu actual de Guisando como tal nun ta tan clara. Propónse que tuvo de fundase a empiezos del sieglu XV —sobre un asentamientu ganaderu orixinal— anque ye en 1576 cuando s'anota per primer vegada l'aldega nun documentu, una partida bautismal. L'actual territoriu nel que s'asitia'l pueblu formó parte del señoríu y arciprestalgu d'Arenas de San Pedro, en poder del ducáu del Infantado, que tuvo nel sur de l'actual provincia d'Ávila importantes posesiones tantu nel territoriu d'Arenas como alredor de San Martín de Valdeiglesias.

Guisando, de nuevu como aldega del señoríu d'Arenas de San Pedro, pasó a pertenecer por cuenta de los avatares del poder señorial y non el criteriu xeográficu de la provincia d'Ávila a la provincia de Guadalaxara en 1587. D'alcuerdu al censu del Marqués de la Ensenada de 1752, Guisando cuntaba con 110 vecinos, 445 habitantes y 120 viviendes entós daquella. So reináu de Fernandu VI, la llocalidá —como otres aldegues del señoríu y la mesma Arenas— pasó a formar parte del partíu de Talavera en 1752 por cuenta de la división alministrativa del *Repertoriu de la Renta del Tabacu*. Nesos mesmos años, nel catastru del marqués de la Ensenada informar d'una población de 445 vecinos.

El censu de Floridablanca confirma l'aumentu poblacional de la llocalidá, pos señalaba una población de 588 individuos pa 1782. El 6 d'agostu de 1760 la llocalidá consiguió la declaración de villa col sofitu de la titular del ducáu del Infantado, Francisca Hurtado de Mendoza— nun procesu paralelu al qu'esperimentaron otra aldegues del señoríu como El Arenal, El Hornillo y Poyales del Hoyo ente los sieglos XVII y XVIII—. Consiguir por aciu la concesión d'una *Carta de Villazgo* per parte del rei Carlos III en favor de la so independencia alministrativa d'Arenas de San Pedro nuna disposición roblada pol monarca del 29 de xunetu d'esi mesmu añu. Entós daquella la llocalidá cuntaba con 441 habitantes.

Cerca de la plaza del Conceyu atopa'l rollu, un monumentu de piedra que fai referencia a esta separación. En 1834, cola organización territorial de Javier de Burgos y les nueves provincies, Guisando volvió como'l restu de llocalidaes de l'actual contorna del valle del Tiétar a la provincia d'Ávila. Mientres los sieglos XVIII y XIX tuvo importancia como actividá económica la industria del viérbene de seda.

Pascual Madoz describir nel so diccionariu xeográficu-estadísticu-históricu de 1850 como una llocalidá asitiada nuna fonda fondalada, en terrén aspru y llenu d'altos cuetos, abellugada de los vientos del norte, sur y oeste». Tamién indica que cuntaba nesa dómina con ente 200 a 240 cases de dos pisos, una plaza nel centru de la población con portalaes de madera (na que taba la casa del conceyu), cárcel y la escuela d'instrucción primaria compartida ente dambos sexos (de 80 alumnos).

Ye reseñable la diferencia neta positiva ente la población de fechu y la de derechu mientres el final del sieglu XIX y los empiezos del sieglu XX. Esti déficit» de guisanderos qu'en realidá nun habitaben nel conceyu deber a que'l predominiu del pinu como especie forestal obligó a los pastores de caprino a buscar camperes fuera del conceyu. Delles llocalidaes del valle del Tiétar recibieron a estos habitantes dientro de los sos términos.
Nes eleiciones municipales del 12 d'abril de 1931 salió escoyíu como alcalde de la llocalidá'l conservador Demetrio García Serrano, qu'en 1932 presentó la so dimisión y foi sustituyíu pol tamién conservador Fermín Fraile Fernández.

Nel cursu de la Guerra Civil Española, el 11 de setiembre de 1936 producióse tomar pacífica de la llocalidá poles tropes sublevaes montaes del Reximientu Farnesio, acompañaes darréu de soldaos d'infantería y de falanxistes. Los líderes del comité llocal pa la defensa de la República nomaos pol xeneral Julio Mangada fuxeren al monte con anterioridá o se despintaren en viviendes. Dalgunos d'ellos llograron 10 meses más tarde fuxir a la zona republicana ya incorporase al exércitu republicanu.

Yá acabada la Guerra Civil, en 1945 se produjó la cesión d'una pequeña parcela a la Real Sociedá d'Alpinismu Peñalara pa la construcción del Abellugu Victory de monte  y l'apaición de grupos de maquis —guerrilleros antifranquistes— na sierra de Gredos y nel conceyu, que cuntaron cola ayuda de parte de la población.

La segunda metá del sieglu XX carauterizar pol fuerte cayente poblacional, rellacionáu tamién cola emigración d'un importante númberu de guisanderos a otros puntos del estáu y al estranxeru. La menor rentabilidá de les actividaes madereres, debida a la depreciación de la resina y de la mesma madera provocaron —al pie de l'amenorgamientu de la ganadería— un decrecimiento xeneral de l'actividá económica. El turismu foi l'únicu sector que consiguió exercer un efeutu positivu sobre la economía llocal.

## Economía

El principal sector económicu del conceyu ye'l terciariu (42,7&nbsp;% de los trabayadores en 2007) con una gran importancia del turismu.En 2011, en plena crisis económica, el númberu total de paraos yera de 39 persones (12,2&nbsp;% sobre la población activa).

### Sector primariu
El sector primariu entá guarda cierta importancia na economía municipal. Según datos de 2007 l'agricultura y la ganadería ocupaben el 25,2&nbsp;% de la población activa (26 persones). El 50,56&nbsp;% de la superficie de les esplotaciones agrícola y ganaderu (1866,9&nbsp;ha) dedicar a les camperes. Un 3,64&nbsp;% de la superficie de les esplotaciones (13,5&nbsp;hai) dedicar a cultivos maderizos, siendo'l 55,3&nbsp;% d'éstos olivares (74,7&nbsp;hai) y el 42,73&nbsp;% frutales (57,5&nbsp;hai). El 40,27&nbsp;% de la superficie de les esplotaciones (1487,0&nbsp;hai) yeren dedicaes al aprovechamientu forestal, destacando una importante actividá silvocultural.

### Sector secundariu
El sector secundariu, si escluyir a la construcción, tien una implantación práuticamente nula nel texíu granible. En 2007, en plena puxanza de la burbuya inmobiliaria, la construcción ocupaba al 31,1&nbsp;% de los trabayadores (32 persones). Nesi mesmu periodu la industria concentraba al 1,0&nbsp;% del mercáu llaboral (un únicu trabayador).

### Sector terciariu
Ye'l principal sector económicu del conceyu ocupando'l 42,7&nbsp;% (44 persones) de los trabayadores, con una gran importancia del turismu. En 2011 el conceyu cuntaba con siete establecimientos comerciales (con un descensu de dos respectos al 2010), dos restoranes, 10 chigres (con un aumentu de trés al respective de 2010), una farmacia y un hostal.

## Patrimoniu históricu artísticu

* **Conxuntu históricu artísticu de Guisando**
L'arquiteutura tradicional de Guisando —que presenta un bon grau de caltenimientu—, xunida a la redolada natural nel que ta allugáu'l pueblu, tien un notable valor monumental. Arriendes d'ello, la llocalidá foi declarada por aciu Real Decretu Conxuntu Históricu Artísticu nel añu 1976 nomando como méritos «el perfectu estáu de caltenimientu y l'harmoniosa axuntadura ente les construcciones y el paisaxe, pola singularidá de la so arquiteutura popular». El decretu de declaración destaca tamién la uniformidá del estilu urbanísticu y les chimenees y balconaes de les viviendes, de fachada blanca principalmente.

L'escritor Camilo José Cela espresó d'esta manera nel so llibru *Xudíos, moros y cristianos* la so almiración pola redolada de Guisando:

* **Ilesia de la Purísima Concepción**.
La ilesia de la llocalidá ye moderna. Sustituyó a l'antigua ilesia, construyida nel sieglu XV y d'estilu góticu tardíu, baltada definitivamente na década de 1970, xustu antes de la declaración del cascu urbanu como conxuntu históricu en 1976. Foi reconstruyida, xunto col so restauráu retablu, na década de 1980.

* **Rollu**
Símbolu del privilexu de villazgo, atópase protexíu pol decretu xenéricu de proteición de rollos y picotas del 14 de marzu de 1963. El senciellu monolitu, construyíu a partir de la independencia de la llocalidá del señoríu d'Arenas en 1760, ta formáu por trés tambores remataos por una picota.

## Patrimoniu natural

Bona parte del términu municipal tópase enclaváu dientro del parque rexonal de la Sierra de Gredos. Esa situación constitúi un motivu d'interés turísticu que se ve reforzáu poles distintes instalaciones esistentes nel conceyu pa esplotar esti curiosu natural. Dellos exemplos d'estes instalaciones y llugares específicos d'interés son:

* **Nozal del Ribayu**.
Engaramáu na parte elevada del gargüelu de los Galayos percima del conceyu, atópase l'aparcamientu de la Nozal del Ribayu. Constitúi un importante puntu d'accesu al parque rexonal y supón l'empiezu de la ruta a cuerpu escontra Mirar y Los Galayos. El Galayar ye un allugamientu de primer orde de la práutica de la esguilada clásica nel centru peninsular.

* **Casa del parque del Risquillo**.
Nel conceyu llevanta una de les dos cases del parque rexonal de la Sierra de Gredos (la otra ta asitiada en Hoyos del Espino). Incorpora un centru d'interpretación de la naturaleza de l'aguada sur de la sierra. Al pie de ella atopa'l parque d'aventures n'árboles del Risquillo.

* **Pinos singulares**.
Destaquen ente los árboles del conceyu una pareya d'exemplares singulares: el conocíu como «Pinu Bartolo» —un exemplar tricentenario de *[[Pinus nigra]]* de 41&nbsp;m d'altor— y el Pinu de la Víbora», un *[[Pinus pinaster]]* de más de doscientos años d'edá y 31,5&nbsp;m d'altor.

* **Coto de Pesca del ríu Pelayo**.
En cuanto la pesca, el ríu Pelayo constitúi un coto ricu en truches.

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 37,38&nbsp;km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de &nbsp;hab./km². La perda d'habitantes del conceyu foi continua a lo llargo de los sieglos XX y XXI y ta enmarcada dientro del fenómenu de la despoblación rural.





## Alministración y política

Macario Blázquez García, d'UCD, foi escoyíu como alcalde nes eleiciones municipales de 1979 —les primeres na vuelta de la democracia—. L'alcalde actual del conceyu ye Ana Isabel Fernández Blázquez, perteneciente al Partíu Popular.

## Equipamientu social
Pa la impartición de la Educación Primaria el conceyu cunta con un Colexu Rural Arrexuntáu nomáu CRA Camilo José Cela que tamién dispón d'instalaciones nos conceyos d'El Arenal y El Hornillo. Los institutos d'Enseñanza Secundaria acomuñaos (IES Valle del Tiétar y IES Juana de Pimentel) atopar nel conceyu d'Arenas de San Pedro. La llocalidá dispón tamién d'un consultoriu médicu local, dependiente del serviciu de sanidá de Castiella y Lleón (Sacyl).

## Comunicaciones
;Rede de carreteres:
La única carretera d'importancia dientro del términu municipal ye la carretera de la rede llocal denomada AV-P-713. Comunica a la llocalidá con Arenas de San Pedro.





;Aeropuertos y ferrocarriles:
El conceyu nun cunta con nengún aeropuertu. La ruta más curtia en tiempu al aeropuertu internacional de Madrid-Barajas tien un percorríu de 185&nbsp;km per carretera. Guisando tampoco dispón de nenguna vía ferrial.

## Fiestes populares

Les fiestes patronales n'honor a San Miguel celébrense'l 29 de setiembre; tiense constancia de la so celebración a lo menos dende 1750. Tamién son importantes les fiestes de San Pedro, el 29 de xunu. Nes fiestes pueden reparase en delles ocasiones el costume de los locales de vistir traxes tradicionales de serranos. Mientres el Antroxu realízase una celebración na ermita de San José. El 1 de payares, Día de Tolos Santos, marca la celebración de la moragá o calbotada, que consiste na salida al campu y l'asáu de castañes.

## Ver tamién

* Conceyos de la provincia d'Ávila
* Sierra de Gredos
* Valle del Tiétar
* Parque rexonal de la Sierra de Gredos

## Notes


## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bibliografía adicional
* 

## Enllaces esternos

*  Páxina web oficial del conceyu