Imperiu asante

L**'Imperiu Asante**, **Imperiu Ashanti** o ***Asanteman*** foi un Estáu creáu polos ashanti, etnia perteneciente al grupu de los akan. Ocupó les tierres cercanes a la Mariña d'Oru, n'África Occidental.

## Historia
Los akan crearon el so primer Estáu nel sieglu XIII. Nel sieglu XVII los akan fundaron tres reinos nel interior de lo que güei ye Ghana: Denkyra, Akyem y Akwamu. Estos reinos, enfrentaos ente sigo, faíen frontera colos pequeños Estaos ashanti, llamaos *oman*, que taben dirixíos por un xefe o *hene*. 

La presencia europea na rexón empezó cola ereición del fuerte de San Jorge de la Mina, construyíu na mariña polos portugueses en 1482, a la que siguió la del de Santo António de Axim (actual Axim) en 1486. Los holandeses, pela so parte, en 1612, depués de llograr el permisu de los xefes llocales nel Tratáu de Asebu, llevantaron el fuerte Nasáu, cerca de Mouri; en 1637 apoderáronse tamién del fuerte portugués y caltuvieron la so influencia na zona por aciu nuevos alcuerdos como'l Tratáu de Butre de 1656. Los suecos empezaron a faer actu de presencia en 1653 cola construcción de Fort Christiansborg y los daneses, en 1658.

### Sieglu XVIII
#### Política expansionista
A finales del XVII los *oman* confederar sol *hene* Osei Tutu, que gobernaba'l *oman* de Kumasi. En Akwamu, Osei Tutu consiguió armes de fueu européu, coles que s'enfrentó a Denkyra en 1700. Depués de la batalla de Feyiase (1701), la confederación asante reemplazó a Denkyira como potencia dominante na rexón, y el neerlandeses empezaron a pagar tributu a los asante pola so colonia d'Elmina. Los neerlandeses de normal pagaben dos onza d'oru al mes al Estáu asante como tributu. Osei Tutu morrió en redol a 1717, empezaos los combates colos otros dos reinos, que vencieron na década de 1730, naciendo l'imperiu de los ashanti (o asante).

L'imperiu siguió espandiéndose escontra'l norte, coles mires de controlar les rutes comerciales. En 1724 acabara yá con Bono, otru reinu de los akan, dempués de lo que los asante enfrentar a Gonja y Dagomba, reinos rexíos por otros grupos étnicos. Vencieron gracies al poder que-yos otorgaben el so armes de fueu, teunoloxía desconocida na rexón. Sicasí, en 1765 l'imperiu foi ganáu polos reinos de los fanti, mercé al sofitu británicu.

### Sieglu XIX
#### Máxima espansión asante
Los asantes teníen un gran exércitu, compuestu por unos cuarenta o cincuenta mil infantes a mediaos del sieglu XVIII. D'estos, solo'l 20 o 30 % proveníen de Kumasi y el restu apurrir les tribus vencíes y aliaes (*amantoo*). Taben armaos con mosquetes obsoletos, anque cuntaben con una estructura de mandu eficiente y centralizada (*asanthene*).

Ente 1806 y 1807, l'Imperiu asante volvió enfrentase a los fanti, absorbiéndolos, lo que se consolidaría tres un posterior enfrentamientu en 1811; l'imperiu llogró una nueva victoria nel enfrentamientu contra l'alianza akim-akwapim de 1814-16. Esti fechu dexó-y entrar en contautu coles potencies coloniales europees. A partir d'entós asocediéronse una serie de conflictos ente los británicos, los daneses, los holandeses y los asante, con resultaos diverses. En 1817 la Compañía Africana de Comerciantes del Reinu Xuníu robló un tratáu d'amistá que reconocía la soberanía asante sobre gran parte de la mariña. Joseph Dupuis, exerció como primer cónsul británicu en Kumasia partir de marzu de 1820. Sicasí, les disputes sobre les fronteres ente l'Imperiu asante y la colonia británica dieron llugar a la primer guerra anglu-asante, que se llibró ente 1823 y 1831; les partes algamaron finalmente un alcuerdu pol aceptaron afitar la frontera nel cursu del ríu Pra. En 1867 el Gobiernu británicu abolió la Compañía de Comerciantes Africanos y apoderóse de les tierres que tenía a lo llargo de la mariña. Darréu apostáronse nueves guerres ente los asante y los británicos: la segunda guerra anglu-asante (1863-1864) y na tercer (1873-1874). Nesta postrera, les tropes asante trataron d'apoderase de la ciudá d'Elmina, allugada na antigua Mariña d'Oru neerlandés y qu'en 1872 pasara de manes holandeses a britániques, y que yera reclamada polos asante. En xineru de 1874, la resultancia de les batalles de de Amoaful y Ordashu dexó-yos a los británicos apoderase de la zona; terminaron per entrar na capital asante, Kumasi, escalar y establecieron nella una guarnición.

#### Tratáu de Fomena

Tres esta victoria británica, el monarca asante robló con el vencedores el Tratáu de Fomena el 13 de febreru de 1874, pol que se comprometía a caltener la paz ente'l Reinu asante y l'Imperiu británicu, a compensar económicamente polos gastos causaos poles anteriores guerres y a cesar d'atacar los intereses británicos na rexón. A partir d'esi momentu, l'imperiu perdió parte del control políticu y dalgunos de los sos territorios independizáronse.

En 1888 el *hene* Kwaku Dua Prempeh trató por aciu distintes iniciatives de restablecer la influencia política del imperiu, más allá de los términos del Tratáu, pero foi en devanéu. El 29 de xunu de 1895 el secretariu d'Estáu británicu pa les colonies Joseph Chamberlain xulgó que la independencia de Asante yera una molestia intolerable», nun momentu de riesgu de guerra con Francia, que complicaba la xera d'asegurar el dominiu británicu sobre la Mariña d'Oru, mientres los franceses aumentaben la so presencia al oeste del Reinu asante. Francia buscaba una alianza con Kwaku Dua Prempeh, pero esti nun taba interesáu nella, pos solamente quería la paz colos británicos por que estos ayudaren na prosperidá de los asante. Sicasí, Chamberlain amenació con ordenar una incursión militar el 21 de payares de 1895 pa sometelos si nun cumplíen colos pagos del Tratáu de Fomena. Finalmente, esto asocedió dempués de que Premeh I unviara una comitiva de paz p'axustar col Reinu Xuníu. La delegación, unviada a parlamentar cola reina Victoria del Reinu Xuníu, permaneció seis meses n'Inglaterra ensin que'l Gobiernu británicu concediéra-yos audiencia. En 1896, tres la llamada cuarta guerra anglu-asante, l'imperiu rindióse, cesó la resistencia y Prempeh I foi arrestáu. El 1 de xineru de 1897, Prempeh I y parte de la so Corte fueron deportaos a Sierra Lleona y más tarde a les Seixeles.

### Sieglu XX
#### Guerra del Tronu d'Oru

El 25 de marzu de 1900, el representante británicu, Frederick Mitchell Hodgson, anunció que'l país asante siguía debiéndo-y a la Corona británica la compensación económica del Tratáu de Fomena, y que, tando'l rei nel exiliu, l'autoridá británica pasaba a exercer el poder. La Corte asante, que nun fuera exiliada a les Seixeles, entamó una ofensiva contra les fuercies britániques instalaes en Kumasi. L'ataque encabezar la reina asante Yaa Asantewaa, reina-madre del *oman* d'Ejisu. Dende'l 28 de marzu de 1900 hasta setiembre d'esi mesmu añu, los enfrentamientos ente les tropes britániques y asante asocediéronse, dando llugar a la llamada guerra del Tronu d'Oru. La victoria británica concluyó cola deportación a les Seixeles de Asantewaa y otros dirixentes asante.

#### Disolución
En xineru de 1902, los británicos finalmente amestaron el territoriu asante a la so colonia de la Mariña d'Oru británico, dexando la continuidá de la nación asante so la forma del Protectoráu asante. Yaa Asantewaa morrió nel exiliu nes Seixeles el 17 d'ochobre de 1921. El rei Premeh I pudo tornar del exiliu n'avientu de 1924, en entamándose iniciatives por que se dexara'l so regresu, como l'Asante Kotoko Union; finó sicasí'l 12 de mayu de 1931. El so socesor, Prempeh II, consiguió restablecer el conseyu real asante en 1933 y recuperó nominalmente el tronu'l 31 de xineru de 1935. En 1937 les autoridaes coloniales concediéron-y la Orde del Imperiu Británicu. El país foi integráu en Ghana en 1957 sol mandatu del rei Prempeh II, xunto al restu de los territorios de la Mariña d'Oru británico y la Togolandia británica.

## Referencies

## Enllaces esternos