Poseidón

ye'l dios de los mares y, como «Agitador de la Tierra», de los terremotos na mitoloxía griega. El nome del dios marín etruscu Nethuns foi adoptáu en llatín pa **[[Neptunu (mitoloxía)|Neptunu]]** (*Neptunus*) na mitoloxía romana, siendo dambos dioses del mar análogos a Poseidón. Les tablillas en llinial B amuesen que Poseidón foi veneráu en Pilos y Tebas na Grecia micénica de finales de la Edá del Bronce, pero foi integráu nel panteón olímpicu posterior como hermanu de Zeus y Hades. Poseidón tuvo munchos fíos y foi proteutor de munches ciudaes helenes, anque perdió'l concursu por Atenes contra Atenea. Foi-y dedicáu un himnu homéricu.

## Cultu

Poseidón yera un importante dios municipal de delles ciudaes: n'Atenes, yera'l segundu n'importancia por detrás namái d'Atenea, mientres en Corinto y en munches ciudaes de la Magna Grecia yera'l dios xefe de la polis.

Nel so aspeutu benignu, Poseidón concebíase creando nueves islles y ufiertando mares n'aselu. Cuando s'enoxar o yera ignoráu, fendía'l suelu col so tridente y provocaba manantiales caóticos, terremotos, fundimientos y naufraxos. Na *[[Odisea]]*, la so rensía escontra Odiseo torgó a ésti tornar al so llar en Ítaca. Los marineros oraben a Poseidón pa tener un viaxe seguru, dacuando afogando caballos como sacrificiu; d'esta forma, según un papiru fragmentariu, Alexandru Magnu detener na mariña griega antes de la Batalla de Issos y recurrió a les oraciones, «invocando al dios del mar Poseidón, pa lo qu'ordenó qu'un carro de cuatro caballos fuera llanzáu a les foles.»

Según Pausanias, Poseidón foi, xunto con Gea y Temis, una de les divinidaes a les que pertenecía'l oráculu de Delfos primero que l'olímpicu Apolo sustituyir. Apolo y Poseidón collaboraben estrechamente en munchos ámbitos: na colonización, por casu, Apolo Délfico daba l'autorización pa partir y asitiase, mientres Poseidón curiaba de los colonizadores nel so viaxe y apurría l'agua purificador pal sacrificiu fundacional. Nel so *[[Anábasis de Xenofonte|Anábasis]]*, Xenofonte describe a un grupu de soldaos espartanos en 400–399&nbsp;e.&nbsp;C. cantando un peán a Poseidón, un tipu d'himnu destináu de normal a Apolo.

Como Dioniso, que enfervorizaba a les Ménades, Poseidón tamién provocaba ciertes formes de perturbación mental. Un testu hipocráticu de *c.* 400&nbsp;e.&nbsp;C., *Sobre la enfermedá sagrada*, afirma que yera consideráu culpable de ciertos tipos d'epilepsia.

## Etimoloxía

La primer idea caltenida del nome, escritu en llinial B, ye *Po-dase-o* o *Po-dase-wo-ne*, que correspuenden a *Poseidaōn* y *Poseidawonos* en griegu micénicu; en griegu homéricu apaez como Ποσειδάων (*Poseidaōn*); n'eólicu como Ποτειδάων (*Poteidaōn*); y en dóricu como Ποτειδάν (*Poteidan*), Ποτειδάων (*Poteidaōn*) y Ποτειδᾶς (*Poteidas*). Un epítetu común de Poseidón ye Γαιήοχος *Gaiēochos*, ‘agitador de la Tierra', epítetu que tamién s'identifica en tablillas en llinial B.

Los oríxenes del nome «Poseidón» nun tán bien claros. Una teoría estremar nun elementu que significa ‘home' o ‘señor' (πόσις *posis*, del pie **pótis*) y otru que significa ‘tierra' (δᾶ *da*, dóricu pa γῆ *gē*), llogrando daqué como ‘señor o maríu de la Tierra', lo que lo rellacionaría con Deméter, ‘madre de la Tierra'. Walter Burkert considera que «el segundu elementu *da* permanez desesperadamente ambiguu» y atopa la interpretación ‘consorte de la Tierra' «abondo imposible de demostrar». Otra teoría interpreta'l segundu elementu como rellacionáu cola pallabra *dawon*, ‘agua' en dalgunos idiomes indoeuropeos (por casu sánscritu, *df'nu:dew*); esto fadría que *Posei-dawōn* fora'l señor de les agües'. Ta tamién la posibilidá de que la pallabra tenga un orixe pre-griegu.

## Prehistoria griega

Si da creitu a les tablillas en llinial B que se caltienen, el nome *po-dase-wo-ne* (Poseidón) apaez con mayor frecuencia que *di-o-ja* (Zeus). Tamién apaez una variante femenina, *po-se-de-ia*, lo qu'indica la esistencia d'una diosa consorte escaecida, de fechu precursora d'Anfítrite. Les tablillas de Pilos rexistren mercancíes destinaes a sacrificios pa «los Dos Reines y Poseidón» y «los Dos Reines y el Rei». La identificación más obvia pa los Dos Reines» ye con Deméter y Perséfone o les sos precursores, dioses que nun quedaron acomuñaes con Poseidón en periodos posteriores. Nel Cnosos micénicu Poseidón ye tamién identificáu como *y-ne-si-da-o-ne* (‘agitador de la tierra'), un poderosu atributu (los terremotos acompañaren al colapsu de la cultura palaciega minoica). Na cultura micénica, fuertemente dependiente del mar, nun aprució entá rellación dalguna ente Poseidón y el mar; ente los olímpicos decidir tres echalos a suertes que gobernaría'l mar: el dios yera anterior al so reinu.

Los nomes de Deméter y Poseidón tán rellacionaos nuna tablilla de Pilos, onde apaecen como *po-dase-wo-ne* y *da-ma-te*, nel contestu sagráu d'echar a suertes.

Dada la rellación de Poseidón colos caballos según col mar, y l'alloñada situación respeuto al mar del probable territoriu orixinal indoeuropéu, dellos investigadores propunxeron que Poseidón yera orixinalmente un aristocráticu dios-caballu que foi darréu asimiláu coles deidaes acuátiques d'Oriente Próximu cuando la base del sustentu griegu camudó de la tierra al mar.

Sía que non, la enorme importancia inicial de Poseidón puede entá entevese na *Odisea* de Homero, onde ye él y non Zeus el principal causante de los sucesos.

## Mitoloxía

### Nacencia ya infancia

Poseidón yera un fíu de Crono y Rea. Na versión más antigua, rellatada por Hesíodo na *[[Teogonía]]*, yera tragáu por Crono al nacer pero depués yera salváu, xunto colos sos demás hermanos, por Zeus.

Sicasí, n'otres versiones del mitu, Poseidón, como'l so hermanu Zeus, evitó'l destín de los sos demás hermanos al ser salváu pola so madre Rea, que lo despintó nun fatáu de corderos asemeyando parir un potru, que dio a Crono por que lo taramiara. Según Tzetzes la curótrofa o neñera de Poseidón foi Arne, quien negó selo cuando Crono apaeció buscándola. Según Diodoro Sículo, Poseidón foi criáu polos Telquines en Rodes, igual que Zeus fuera criáu polos Coribantes en Creta.

Según una única referencia na *[[Ilíada]]*, cuando'l mundu foi estremáu en trés, Zeus recibió la tierra y el cielu, Hades el inframundu y **Poseidón** los mares. Según nárrase na *[[Odisea]]*, Poseidón tenía un palaciu en Egas, anque yá na Antigüedá aldericaba si tratar de la ciudá asitiada en Acaya o d'otra del mesmu nome allugada en Eubea.

### La fundación d'Atenes

Atenea convertir na diosa patrona de la ciudá d'Atenes en compitiendo con Poseidón, magar ésti siguió siendo una presencia numinosa na Acrópolis so la forma del so sustitutu, Erecteo. Na fiesta de disolución a la fin del añu nel calendariu ateniense, les Esciroforias, los sacerdotes d'Atenea y el de Poseidón diben en procesión baxu paliu hasta Eleusis.

Nesta disputa pola posesión d'un cultu especial n'Atenes, Poseidón cutió'l suelu col so tridente y fixo brotar una fonte d'agua salao, ente que Atenea ufiertó una olivar.

Zeus, o los doce dioses olímpicos, o unu de los primeros reis del Ática, (Cécrope, Erisictón o Cránao) xulgaron que'l olivo fuera llantáu en primer llugar y con ello Atenea consiguió'l patronalgu d'Atenes. Otra versión d'esti mitu ye que los atenienses escoyeron por votación a unu de los dos dioses por que diera nome a la so ciudá. Toles muyeres votaron por Atenea y tolos homes por Poseidón. Ganó Atenea por un solu votu y Poseidón anubrió la rexón. P'aselar la roxura de Poseidón dende entós les muyeres dexaron de tener derechu al votu y los fíos nun podríen tener nomes derivaos del nome de la madre.

Tres esto, enfurecido pola so derrota, Poseidón unvió un monstruosu hinchente a la llanura ática, castigando asina a los atenienses. La depresión fecha pol tridente de Poseidón y llena d'agua marino taba arrodiada pola entrada norte del Erecteión, permaneciendo abierta al cielu. «Nos cultos, Poseidón yera identificáu con Erecteo», señaló Burkert. «El mitu tresforma esto nuna secuencia temporal-causal: nel so enfadu pola derrota, Poseidón dirixó al so fíu Eumolpo contra Atenes y mató a Erecteo.»

El concursu d'Atenea y Poseidón foi la tema de relieves nel frontón oeste del Partenón, la primer vista que tenía'l visitante cuando llegaba. Esti mitu ye consideráu por Graves y otros autores como'l reflexu d'un enfrentamientu ente los habitantes de la dómina micénica y los inmigrantes posteriores. Resulta interesante señalar que nel so culmen Atenes foi una importante potencia marítima, llegando a ganar a la flota persa na batalla de Salamina.

### Les muralles de Troya

Poseidón y Apolo, ofendiendo a Zeus, fueron unviaos a sirvir al rei Laomedonte. Ésti pidió-yos construyir enormes muralles alredor de la ciudá y prometió compensa-yos generosamente, promesa que depués se negó a cumplir. En vengación, antes de la Guerra de Troya Poseidón unvió a una bisarma marina a atacar Troya (que depués foi ganáu por Heracles).

### Xenealoxía ===.

#### Güelos, padres, tíos y hermanos

#### Consortes y descendencia
La so esposa yera Anfítrite, una ninfa y antigua diosa del mar, fía de Nereo y Doris, cola que tuvo a Rodo y Tritón. Poseidón foi padre de munchos héroes, ente ellos l'afamáu Teseo.

Una muyer mortal llamada Tiru taba casada con Creteo (con quien tenía un fíu, Aesón) pero amaba a Enipeo, un dios-ríu. Tiru escorría a Enipeo, que rehuía les sos meyores. Un día Poseidón, llenu de deséu escontra Tiru, amarutóse como Enipeo y de la so unión con ella nacieron los héroes Pelias y Neleo. Poseidón tamién tuvo una aventura con Álope, la so nieta por Cerción, de la que nació l'héroe áticu Hipotoonte. Cerción soterró viva a la so fía pero Poseidón convertir nuna fonte cerca d'Eleusis.

Poseidón rescató a Amimone d'un sátiru luxuriosu y entós tuvo un fíu con ella, Naupliu. En violando a Céneo, Poseidón concedió-y el deséu de convertise n'home.

Non tolos fíos de Poseidón fueron humanos. Nun mitu arcaicu, Poseidón escorrió una vegada a Deméter. Ésta refugó les sos meyores, tresformándose nuna yegua pa poder escondese nun fatáu de caballos, pero Poseidón alvirtió l'engañu, convertir nun semental y violar. El fíu de dambos foi un caballu, Arión, que tenía'l don de la pallabra. Tamién ye'l so descendiente'l Vellocino d'Oru, que naz de la rellación de Poseidón con Teófane, en convirtiendo a ésta nuna oveya y tresformase él nun carneru. Poseidón tamién violó a Aguamala nel suelu d'un templu consagráu a Atenea. Aguamala foi entós tresformada nun bisarma por ésta. Cuando más tarde foi degollada por Perseo, Crisaor y Pegasu remanecieron del so pescuezu. Otros descendientes de Poseidón fueron el cíclope Polifemo y los Alóadas.

## Epítetos

Poseidón yera conocíu so delles formes, denotadas por epítetos. Na ciudá d'Egas en Eubea foi conocíu como **Poseidón Exéu** y tuvo un magníficu templu sobre una llomba.

Poseidón tamién tuvo una estrecha rellación colos caballos, siendo conocíu sol epítetu **Poseidón Hipio**.

Nel periodu históricu, yera frecuente referise a Poseidón polos epítetos *Enosichthon*, *Seischthon* y *Ennosigeo*, significando toos ‘agitador de la tierra' y aludiendo al so papel como causante de terremotos.

## Na lliteratura y l'arte

Nel arte griego, Poseidón conduz un carru tiráu por un Hipocampu o por caballos que podíen acaballar sobre'l mar. Taba acomuñáu colos delfines y les llances de pescar de tres dientes (tridentes). Vivía nun palaciu no fondero del océanu fechu de coral y xemes.

Na *[[Ilíada]]* Poseidón ayuda a los griegos, y en delles ocasiones toma parte activa na batalla contra les fuercies troyanes. Sicasí, nel Llibru XX rescata a Eneas dempués de que'l príncipe troyanu rindiérase ante Aquiles.

Na *[[Odisea]]*, Poseidón destaca pol so odiu escontra Odiseo, por cuenta de que ésti cegara al so fíu, el cíclope Polifemo. La enemistá del dios torga a Odiseo volver al so llar en Ítaca mientres munchos años. Inclusive se diz a Odiseo, a pesar de la so definitiva vuelta segura, qu'aselar la roxura de Poseidón va precisar más d'un viaxe pela so parte.

Na *[[Eneida]]*, Neptunu sigue resentíu colos errantes troyanos, pero nun ye tan vengatible como Juno, y nel Llibru I rescata a la flota troyana de los intentos de la diosa por fundila, anque'l so principal motivación sía'l so disgustu pola intromisión de Juno nos sos dominios.

L'himnu a Poseidón incluyíu ente los himnos homéricos ye una curtia invocación, una introducción de siete llinies que se dirixe al dios tanto como «el que mueve la tierra y el baldío mar, dios de les fondures que ye tamién señor del Helicón y de la estensa Egas», y especifica la so doble naturaleza como olímpicu: «un domador de caballos y salvador de barcos».

## Ver tamién
* Fonte de Neptunu (Madrid)
* Dioses olímpicos
* Dioses del mar de la mitoloxía griega

## Referencies

## Enllaces esternos

* 

* 

* *Mycenaean Divinities* (*Deidaes [[Civilización micénica #Relixón|micéniques]]*), tabla ellaborada por Michael Ventris y John Chadwick; en *Documentos en [[griegu micénicu]]*, 2ª ed. (Cambridge, 1973).
** Tabla n'inglés nel sitio de la Universidá del Estáu de California en Northridge.

* Fundación y destrucción de Troya; en *[[Les metamorfosis]]*, d'Ovidio: Llibru XI, 194 - 220. Testu español en Wikisource.
** Testu llatín.

* *[[Himnu homéricu]] (XXII) a Poseidon* (*Εἲς Ποσειδῶνα*). 
** Texto español en Scribd; páx. 75 de la reproducción electrónica.
*** Testu inglés con índiz electrónicu nel Proyeutu Perseus; na parte cimera derecha atopen los rótulos activos "*focus*" (pa camudar al testu griegu) y "*load*" (pal testu billingüe).
*** Testu billingüe griegu - inglés n'Internet Archive; facsímil electrónicu de la ed. de 1914 de Hugh Gerard Evelyn-White d'obres de Hesíodo y de Homero na Loeb Classical Library.
**** Testu griegu en Wikisource.
** Comentarios n'inglés, con índiz electrónicu, nel Proyeutu Perseus.

* *[[Himnos órficos|Himnos]] [[Orfismo|órficos]]*, 16: *A Poseidón*.
** Testu inglés nel sitio Theoi; trad. de 1792 de Thomas Taylor (1758-1835).
** Testu inglés: otra edición, nel sitio Sacred Texts.

* Eratóstenes: *Catasterismos* (*Καταστερισμοί*). 
** 31: Delfín (Δελφί��; *Délphin*, *Delphīnus*): el delfín qu'atopó a la nereida Anfítrite y llevar a Poseidón.
*** Testu llatín en Google Books; facsímil electrónicu. 
**** Testu griegu n'Internet Archive; facsímil electrónicu.

* Higino: *Astronomía poética* (*Astronomica*).
** 17: *Delfín*. 
*** Testu inglés nel sitio Theoi; trad. de 1960 de Mary Grant.

* Higino: *Fábules* (*Fabulae*). 
** 157: *Los fíos de [[Neptunu (mitoloxía)|Neptunu]]* (*Neptuni filii*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitio de la Bibliotheca Augustana (Augsburgu).
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 164: *[[Poseidón #La fundación d'Atenes|Atenes]]* (*Athens*). 
*** Testu inglés en Theoi. **** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.