Psidium

Les **guayabes **(***Psidium***) son un xéneru d'unos cien especies d'árboles tropicales y árboles pequeños na familia Myrtaceae, natives del Caribe, América Central, América del Norte y América del Sur. Les fueyes son opuestes, simples, elíptiques a ovalaes, de 5 a 15 centímetros de llargu. Les flores son blanques, con cinco pétalos y numberosos estambres.

La fruta ye comestible, redonda o en forma de pera, ente 3 a 10 cm de diámetru (hasta 12 cm en cultivos selectos). Tien una corteza delgao y delicao, color verde maciu a mariellu na etapa madura en delles especies, rosa a colloráu n'otres, magaya blanca cremosa o anaranxada con munches semillitas dures y un fuerte arume carauterístico. Ye rica en vitamines C, A, B, amás tien beneficios nutritivos una y bones la so magaya ye considerada aceda y mengua los niveles de LDL (tresportáu por VLDL).

## Composición química
Permediu por 100: agua 78; proteínes 0.9; grasa 0.40; azucres 7.70; hidratos de carbonu 2.70; fibra bruta 8.50; acidez n'ácidu tánico 1.00; ceniza 0.80; caloríes 43.24; la guayaba contién grandes cantidaes de vitamina C, A y B1. La guayaba tamién ye una fonte escepcional de licopenu, apurriendo aproximao de 5200 μg cada 100 g.

Por cada 100 gramos de guayabes hai alredor de 0,5 gramos de sustancies antioxidantes, según un estudiu realizáu na India, proporción tres vegaes mayor que n'otres frutes.

## Cultivos y usos

Les guayabes cultivar en munchos países de la zona intertropical subtropical polos sos frutos comestibles. Delles especies cultívense comercialmente. Los más importantes tán nel cuadru a la derecha. La fruta come toa, como una mazana, o rebanada y sirvida con azucre y crema como postre. N'Asia, la guayaba cruda somorguiar en sal o polvu de ciruela pasa. La guayaba fervida tamién ye usada extensivamente pa faer dulces, auries, mermelaes (*goiabada*) y zusmios. Ye una de les frutes con mayores niveles de vitamina C, por gramu contién unes 4 vegaes más que la naranxa, lo que la convierte nun antigripal natural. Les fueyes y la corteza son astringentes intestinales, especialmente nes fories de los neños, pos son riques en tanín, 30 g de fueyes por 150 ml d'agua, el cocimientu ye emplegáu pa llavar úlceras. La corteza y el raigañu del guayabo son un bon reconstituyente que cura l'anemia y debilidaes nervioses, tomando'l cocimientu con frecuencia. El so conteníu natural de productu frescu son 273 unidaes en 100 g (vease tamién vitamina A).

Les plantes son sensibles a les xelaes. En delles rexones tropicales, incluyendo Ḥawai, delles especies convirtiéronse en arbustos invasivos. Tamién ye d'interés pa los cultivadores domésticos n'árees de clima templáu, como una de les poques frutes tropicales que pueden desenvolvese hasta que dean fruta en tiestos dientro de la casa.

### España

Les guayabes cultívense comercialmente na Costa del Sol malagueña, siendo introducíes a mediaos del sieglu XX. Les guayabes tán abondando anguaño, una y bones siendo cultivos d'altos beneficios tán sustituyendo adulces los cultivos tradicionales como'l chirimoyo o los cultivos cítricos.

### Colombia
La guayaba ye una fruta bien apreciada comercialmente en Colombia yá que puede utilizase n'ensame de preparaciones, como zusmios, duces y néctares siendo parte importante de la gastronomía y cultura colombianes. Colombia ye unu de los mayores productores de guayaba del mundu, sicasí la so producción nun ye esportada por cuenta de la enorme demanda interna d'esta fruta. Esto motivó a dellos productores a realizar inxertos con pera, pa producir la famosa guayaba-pera, de tamañu más grande, pulgu más gruesu y de color verde, magaya amarellentada y más dura, anque'l sabor nun varia demasiáu. En Colombia ye bien común consumir esta fruta en zusmiu o direutamente ensin pulgar (quitar el pulgu).

El «bocáu» ye un dulce que se preparar con guayaba bien madura y panela (de caña d'azucre), a base de cocer dambos n'agua a poco fueu y removiendo, hasta que l'agua se evapore (similar a la preparación de arequipe y de carambelu). Termina siendo de contextura gruesa un pocu chiclosa, un pocu asemeyáu al dulce de marmiellu. El so sabor ye bien duce y prestosu y color coloráu; el color, consistencia y el sabor pueden variar acordies con diversos factores como la variedá de guayaba y el métodu de preparación. Tien la particularidá de ser cortáu en rectángulos gruesos y envueltu en fueyes de bijao seques color castañu claro, lo que-y da una presentación bien étnica, prestosa ya inconfundible, anque en delles rexones ye envolubráu de fueyes verdes de plátanu como un tamal.

Les principales ciudaes productores de bocáu son Cali (Valle del Cauca), Moniquirá (Boyacá), Barbosa y Vélez (Santander), anque ye nesta postrera onde se caltién como tradición de dellos sieglos, polo cual tien una reconocencia nacional, yá que se diz que nun hai bocáu como'l veleño. La capital mundial de la guayaba ye guavata (Santander) un conceyu bien aledaño a velez, que ye unos de los mayores productores de guayaba por cuenta de los grandes plantíos de guayaba esistentes na rexón.

### Méxicu
La producción guayabera en Méxicu dase fuertemente ente Calvillo y Cañones, que s'alluguen ente los estaos d'Aguascalientes y Zacatecas respeutivamente; tamién se produz nel oriente de Michoacán, ye dicir en Zitácuaro, Jungapeo, Juárez, Tuxpan y Tuzantla, y na rexón sur del Estáu de Méxicu Coatepec Farines, Temascaltepec y Zumpahuacán, Sinaloa en tol estáu en forma llocal. Tamién s'atopen al sur del país nel estáu de Chiapas, nos conceyos de Tonalá, Tuxtla Gutierrez y Pijijiapan. 

### Cuba
Acostuma consumísela como fruta y tamién en postres, tales como los casquitos de guayaba, mermelada y en dulce o pasta, esti últimu postre algamó gran popularidá en mercaos internacionales.

Tamién s'utiliza una variedá de guayaba en miniatura (Psidium salutare (Kunth) O. Berg) que crez a les márxenes del ríu Cuyaguateje na provincia de Pinar del Río na ellaboración de vinu y llicores bien conocida como "Guayabita del Pinar".

## Taxonomía
El xéneru foi descritu por Nicholas Edward Brown y publicáu en *[[Journal of Botany, British and Foreign]]* 66: 141. 1928. 
;Etimoloxía:
***Psidium***: nome xenéricu que deriva del llatín y significa "granada".
## Especies
**[[Psidium acutangulum]]* 
**[[Psidium alatum]]*
**[[Psidium albidum]]* 
**[[Psidium anceps]]*
**[[Psidium anthomega]]*
**[[Psidium apiculatum]]*
**[[Psidium appendiculatum]]*
**[[Psidium apricum]]*
**[[Psidium araucanum]]*
**[[Psidium arboreum]]*
**[[Psidium argenteum]]*
**[[Psidium bahianum]]*
**[[Psidium canum]]*
**[[Psidium cattleianum]]* 
**[[Psidium cinereum]]* 
**[[Psidium coriaceum]]*
**[[Psidium cuneatum]]*
**[[Psidium cupreum]]*
**[[Psidium densicomum]]*
**[[Psidium donianum]]*
**[[Psidium dumetorum]]*
**[[Psidium elegans]]*
**[[Psidium firmum]]*
**[[Psidium friedrichsthalium]]*
**[[Psidium fruticosum]]*
**[[Psidium gardnerianum]]*
**[[Psidium giganteum]]*
**[[Psidium glaziovianum]]*
**[[Psidium guajava]]* 
**[[Psidium guazumifolium]]*
**[[Psidium guineense]]* 
**[[Psidium hagelundianum]]*
**[[Psidium herbaceum]]*
**[[Psidium humile]]*
**[[Psidium imaruinense]]*
**[[Psidium inaequilaterum]]*
**[[Psidium itanareense]]*
**[[Psidium jacquinianum]]*
**[[Psidium lagoense]]*
**[[Psidium langsdorffii]]*
**[[Psidium laruotteanum]]*
**[[Psidium leptocladum]]*
**[[Psidium luridum]]*
**[[Psidium macahense]]*
**[[Psidium macrochlamys]]*
**[[Psidium macrospermum]]*
**[[Psidium mediterraneum]]*
**[[Psidium mengahiense]]*
**[[Psidium minense]]*
**[[Psidium multiflorum]]*
**[[Psidium myrsinoides]]*
**[[Psidium myrtoides]]* 
**[[Psidium nigrum]]*
**[[Psidium nutans]]*
**[[Psidium oblongatum]]*
**[[Psidium oblongifolium]]*
**[[Psidium ooideum]]*
**[[Psidium paranense]]*
**[[Psidium persicifolium]]*
**[[Psidium pigmeum]]*
**[[Psidium pilosum]]*
**[[Psidium racemosa]]*
**[[Psidium racemosum]]*
**[[Psidium radicans]]*
**[[Psidium ramboanum]]*
**[[Psidium refractum]]*
**[[Psidium riedelianum]]*
**[[Psidium riparium]]*
**[[Psidium robustum]]*
**[[Psidium roraimense]]*
**[[Psidium rubescens]]*
**[[Psidium rufum]]* 
**[[Psidium salutare]]* 
**[[Psidium sartorianum]]* 
**[[Psidium schenckianum]]*
**[[Psidium sorocabense]]*
**[[Psidium spathulatum]]*
**[[Psidium stictophyllum]]*
**[[Psidium subrostrifolium]]*
**[[Psidium suffruticosum]]*
**[[Psidium terminale]]*
**[[Psidium ternatifolium]]*
**[[Psidium transalpinum]]*
**[[Psidium turbinatum]]*
**[[Psidium ubatubense]]*
**[[Psidium velutinum]]*
**[[Psidium widgrenianum]]*
**[[Psidium ypanamense]]*
*Llista completa

## Ver tamién
* Feijoa (*Acca sellowiana*)
* Mangu
* Papaya

## Referencies

### Bibliografía
* "Manual de Cultivos Orgánicos y alelopatía" Editor: Grupu Llatín LTDA. páx.563

## Enllaces esternos