Elia Kazan

**Elia Kazan** , foi un direutor de cine y escritor d'Estaos Xuníos d'orixe griegu. El so nome griegu ye *Elias Kazanjoglou* (*Ηλίας Καζαντζόγλου*).

## Biografía

### Oríxenes
Nació en Kayseri (Cesarea de Capadocia), nel antiguu Imperiu otomanu (actual Turquía). Yera fíu d'un comerciante d'alfombres griegu, polo que formaba parte de la minoría de llingua griega y relixón cristiana ortodoxa del Imperiu otomanu. 

La so familia abandonó'l so país natal pa treslladase a Berlín cuando Elia solo tenía dos años d'edá. Dempués d'una curtia estancia na capital alemana, que nun ameyoró la so situación económica, en 1913 la familia instalar en Nueva York, onde la cabeza de familia montó un negociu d'alfombres col que consiguió arriquecese con rapidez, hasta que la crisis de 1929 punxo fin a la so prosperidá.

### Actividá teatral
Comenenciudu pol teatru, en 1930 Kazan ingresó na Universidá de Yale, onde cursó Arte Dramático mientres dos años, costeándose los estudios col so trabayu como porteru de nueche d'un edificiu. Montó la so primer obra teatral, *El segundu home*, de Samuel N. Behrman, en 1931, y en 1932 debutó como actor na obra *Chrysalis*, que tenía a Margaret O'Sullivan y Humphrey Bogart como protagonistes. Por eses mesmes feches incorporar al Group Theatre, una formación qu'entendía l'arte escénico d'una manera novedoso y esperimental pa la dómina. Llevó a escena, ente otres obres, *[[La muerte d'un viaxante]]* y *[[Dempués de la cayida]]*, dambes d'Arthur Miller.

Llueu se reveló como unu de los direutores más innovadores del Group Theatre, lo que-y valió en 1943 el premiu de la crítica pola puesta n'escena de *The Skin on our Teeth*, de Thornton Wilder. En 1947 foi, xunto con Cheryl Crawford y Robert Lewis, unu de los fundadores del Actor's Studio, la mítica escuela de formación d'actores. Esta escuela tuvo una influencia decisiva nel teatru d'Estaos Xuníos y della salieron actores de la talla de Marlon Brando, Montgomery Clift, Geraldine Page y Paul Newman.

### Actividá cinematográfica

En 1944 dirixó'l so primer llargumetraxe, *A Tree Grows in Brooklyn* (*[[A Tree Grows in Brooklyn]]*). Siguiéronlu 039;'Bumerán* (*El xusticieru*, 1947) y *The Sea of Grass* (*Mar de yerba*, 1947), que-y valieron dos premios de la crítica; *Gentleman's Agreement* (*La barrera invisible*, 1947) pol que llogró'l so primera Óscar; *Pinky* (1949); *Panic in the Streets* (*Panic in the streets*, 1950); y *A Streetcar Named Desire* (*A Streetcar Named Desire*, 1951), pola que foi nomáu al Óscar. Los años siguientes a estos fechos fueron los más prolíficos de tola so carrera. Ensin desoyer la direición dramática nin l'actividá lliteraria, realizó numberoses y célebres películes: *Viva Zapata!* (1952); *Man on a Tightrope* (*Fuxitivos del terror colorao*, 1952); *On the Waterfront* (*On the Waterfront* / *La llei del silenciu*, 1954) pola que ganó'l so segundu Óscar en [[1955]]; *East of Eden* (*Al este del paraísu* / *East of Eden*, 1955) la so cuarta nominación al Óscar como direutor; *Baby Doll* (1956); *Wild River* (*Ríu Selvaxe*, 1960); *Splendor in the Grass* (*Splendor in the Grass*, 1961).

Más tarde amenorgó la so actividá cinematográfica, hasta que la abandonó pa dedicase dafechu a la producción lliteraria dende finales de los setenta. Les sos últimes realizaciones fueron *America, America* (1963), a partir d'una novela autobiográfica publicada en 1962; *The Arrangement* (*The Arrangement*, 1968); *The Visitors* (*Los visitantes*, 1972); y *The Last Tycoon* (*L'últimu magnate*, 1976).

=== Actividá lliteraria ===
Como autor lliterariu tamién llogró la reconocencia de públicu y crítica. Amás de *America, America*, publicó *The Assassins* ([[1972]]); *The Understudy* ([[1974]]); *Acts of Love* ([[1978]]); *The Anatolian* ([[1982]]); y *Elia Kazan: a Life* ([[1989]]), minucioses memories poles que desfilen numberosos personaxes de [[Hollywood]]. N'España publicaron seis noveles sos colos títulos: *Los asesinos, América, América, El doble, The Arrangement, L'home d'Anatolia* y *Actos d'amor*. Tamién se publicar la so autobiografía titulada *La mio vida*.

=== Gallardones ===
Consiguió dos [[Premios Óscar|Óscar]], dambos como [[Óscar al meyor direutor|meyor direutor]]. Tamién recibió en [[1999]] un [[Óscar Honoríficu|Honoríficu]] al conxuntu de la so carrera. Amás de los Óscar poles sos películes, Kazan recibió numberosos gallardones como'l Premiu de Maestros del Cine, dau pol diariu 'Times' en [[1989]] y, en febreru de [[1996]], l'Osu d'Oru especial pol conxuntu de la so obra nel [[Festival de Berlín]].

=== Matrimoniu ===
Casóse en trés causes. Con Molly Day Thacher en [[1932]], cola que tuvo dos fíos y dos fíos, y cola actriz Barbara Loden en [[1967]], cola que tuvo dos fíos más, dambes finaes. En [[1982]] cásase con Frances Rudge cola que tuvo hasta la muerte del direutor. 



=== Testimoniu na caza de bruxes ===
Consiguió una cierta notoriedá tres el so testimoniu ante'l [[Comité d'Actividaes Antinorteamericanas]] na dómina del [[mccarthismo]] y la [[caza de bruxes]]. Testificó contra los sos antiguos compañeros del [[Partíu Comunista de los Estaos Xuníos|Partíu Comunista]], [[delación]] cola que consiguió caltener la so estatus pero que nun escaecieron dellos actores y demás colegues del so oficiu. Al recibir el so [[Óscar honoríficu]], dellos d'ellos negáronse a aplaudi-y y a ponese de pies, pa dexar asina patente'l so refugu.

Kazan trató de xustificar les sos delaciones. Na so novela *El Anatolio* y na so película *America, America*, esplica que la so almiración pola manera de vida americanu llevólu a velar pel so país. Estes obres autobiográfiques cunten los avatares d'un mozu griegu anatolio que, como otros millones d'emigrantes, dexa la so tierra natal contraria p'aportar al nuevu paraísu. Tampoco foi casual que Kazan deformara la historia de la llucha de los obreros portuarios de [[Nueva York]] en *La llei del silenciu*. Los sindicatos d'obreros portuarios, que na realidá teníen mayoría de comunistes, apaecen apoderaos pola [[Mafia]]. El protagonista, representáu por [[Marlon Brando]], fai una auténtica apoloxía de la delación.

== Filmografía ==
* [[1937]]: *The People of the Cumberlands* (curtiumetraxe)
* [[1940]]: *It's Up to You* (documental)
* [[1945]]: *A Tree Grows in Brooklyn* (A Tree Grows in Brooklyn)
* [[1946]]: *The Sea of Grass (Mar de yerba)*
* [[1947]]: *Bumerán (El xusticieru)*
* [[1947]]: *Gentleman's Agreement (La barrera invisible)*
* [[1949]]: *Pinky*
* [[1950]]: *Panic in the Streets (Panic in the streets)*
* [[1951]]: *A Streetcar Named Desire (A Streetcar Named Desire)*
* [[1952]]: *¡Viva Zapata!*
* [[1953]]: *Man on a Tightrope (Fuxitivos del terror colorao)*
* [[1954]]: *On the Waterfront (On the Waterfront / La llei del silenciu)*
* [[1955]]: *East of Eden (East of Eden / Al este del paraísu)*
* [[1956]]: *Baby Doll*
* [[1957]]: *A Face in the Crowd (A Face in the Crowd)*
* [[1960]]: *Wild River (Ríu selvaxe)*
* [[1961]]: *Splendor in the Grass (Splendor in the Grass)*
* [[1963]]: *América, América*
* [[1969]]: *The Arrangement (The Arrangement)*
* [[1972]]: *The Visitors (Los visitantes)*
* [[1976]]: *The Last Tycoon (L'últimu magnate)*

== Teatru (obres empobinaes en Broadway) ==


== Premios ==
*'Premiu Óscar:'''

## Referencies

## Enllaces esternos