Sieglu VII e.C.

El **sieglu VII e.C.** empezó'l 1 de xineru del 700 e.C. y terminó’l 31 d'avientu del 601 e.C.

## Fechos
### Grecia
* 670 e.C.-657 e.C. (probablemente): Guerres mesenies d’Esparta.
* 665 e.C.: los xonios funden Estaxira.
* 664 e.C.: en Grecia llíbrase una batalla naval ente Corintu y Córcira.
* 650 e.C.: na costa de Tracia, los griegos funden la colonia d'Abdera (acordies cola información suministrada por Heródotu).
* 621 e.C. (aproximao): Lleis de Dracón n’Atenes.
* 600 e.C.: Esmirna ye escalada y destruyida.
* c. 600 e.C.: na Antigua Grecia termina'l periodu orientalizáu de xarres.
* c. 600 e.C.: na Antigua Grecia empieza'l periodu d'escultura.
* c. 600 e.C.: en Corintu, un alfareru fai'l vasu *([[olpe]])*. Exhibíu anguaño nel Muséu Británicu (en Londres).
* c. 600 e.C.: un artista áticu fai un *[[kuros]]* (estatua de moza) de 1,95&nbsp;m, que anguaño ta nel Muséu Metropolitanu d'Arte (en Nueva York). (Ver semeya y datos)
* c. 600 a 580 e.C.: constrúise'l templu d’Artemisa en Korkyra (Corfú).

### Península Italiana
* 600 e.C.: fundación de Capua (25&nbsp;km al norte de Nápoles).
* 600 e.C.: los celtes fundan Milán (fecha averada).
* c. 600 e.C.: fundación de Pompeya.
* 673 e.C.: Tres la muerte de Numa Pompilio, el tercer rei de Roma ye Tulo Hostilio.
* 667 e.C.: Combate ente Horacios y Curiacios.
* 665 e.C.: Destrucción d'Alba Longa.
* 641 e.C.: Tres la muerte de Tulo Hostilio, el cuartu rei de Roma ye Anco Marcio.
* 616 e.C.: Tres la muerte d'Anco Marcio, el quintu rei de Roma ye Tarquinio Prisco.

### Península Ibérica
* 700 e.C.: Introducción del fierro.
* 700-675 e.C.: Espansión de los fenicios pol sureste, algamando les zones mineres de lo que güei ye Almería y Granada.
* H. 700- h. 550 e.C.: Periodu final de Tartessos, con traces orientalizantes; los xacimientos atópase en tola zona meridional y tamién n'Estremadura.
* Nesti sieglu y el siguiente empieza la escritura tartesia.
* Dende esti sieglu y hasta'l V o'l IV e.C., desenvuélvense les cercos del suroeste de la Península.
* 675-600 (feches averaes): Fase protoibérica.
* 654 e.C.: na islla d'Eivissa, los fenicios fundan la colonia d'Iboshim ('isla de [el dios exipciu] Bes'). Los romanos van trescribir *Ebusus*. Ye la primer colonia de Cartago.
* H. 650 e.C.: Fundación de *[[Sexi]]* (Almuñécar).
* 650-630 e.C.(feches averaes): Viaxe de Coleo de Samos a Tartessos.

### Restu d'Europa
* 600 e.C.: Fecha envalorada del impautu del cráter de Kaali n'Estonia.
* 600 e.C.: los fócidos fundan, dempués d'una batalla contra los cartaxineses, la colonia griega de Massalia.(fecha tradicional).
* 600 e.C.: primeros cabanos en Emain Macha (nel condáu Armagh, Irlanda del Norte). Datáu con radiocarbono.

### Exiptu
* 663 e.C.: Empieza la dinastía XXVI d'Exiptu, que va durar hasta 525 e.C.
* 610 e.C.: el faraón Necao II empieza a gobernar Exiptu.
* 609 e.C.: na batalla de Megido (actual Israel) muerre'l rei Josías del reinu de Xudá contra'l faraón Necao II d'Exiptu, quien taba viaxando al norte p'ayudar al estáu d'asiriu d'Ashur-uballit II.
* 605 e.C.: na batalla de Karkemish, el príncipe herederu Nabucodonosor de Babilonia derrota al exércitu de Necao II d'Exiptu, asegurando la conquista d'Asiria. L'exércitu babiloniu sigue hasta Siria y Xudá, que cai ante los caldeos.

### Cartago
* 600 e.C.: Cartago espandir por África del Norte.

### Asia
* 700 e.C.: nel sur del actual El Líbanu, la ciudá de Tiro remontar contra Asiria y forma un estáu independiente.
* 691 e.C.: Batalla de Jalule ente l'asiriu Senaquerib y Mushezib-Marduk de Babilonia.
* 689 e.C.: na actual Iraq, el rei Senaquerib d'Asiria escala Babilonia.
* 676 e.C.: Tiro convertir en provincia d'Asiria.
* 667 e.C.: na actual Turquía, colonos griegos de Megara fundan Bizanciu.
* 11 de febreru del 660 e.C.: fecha tradicional en que l'emperador Jinmu fundó Xapón.
* 650 e.C.: Asiria espándese.
* 646 e.C.: Batalla ente l'asiriu Asurbanipal y Khumma-Khaldash III d'Elam.
* 645 e.C.: Asiria y Media conquisten Elam.
* 640 e.C.: na actual Iraq, el rei asiriu Ashurbanipal funda la so biblioteca, que inclúi la nuesa copia más antigua del *[[Poema de Gilgamesh]]*.
* 639 o 624 e.C.: en Mileto (Aydín, Turquía) naz el filósofu y físicu Tales (m. 547 e.C.).
* 628 e.C.: naz el profeta Zoroastru.
* 626 e.C.: muerre Asurbanipal, postreru gran rei asiriu
* 625 e.C.: medos y babilonios reafiten la so independencia d'Asiria y ataquen Nínive.
* Nel actual Uzbequistán fúndase l'aldega de Samarcanda.
* 622 o 621 e.C.: nel templu deXerusalén alcuéntrase'l testu del *[[Deuteronomiu]]*.
* 614 e.C.: Nabopolasar de Babilonia toma Assur cola ayuda del medo Ciáxares.
* 612 e.C.: Nínive, la capital asiria, cai ante los babilonios y los medos.
* 609 e.C.: los babilonios ganen al exércitu asiriu d'Asurubalit II y prinden Harrán. Ashur-uballit, l'últimu rei asiriu, sume de la historia.
* 609 e.C.: Joacaz asocede al so padre Josías como rei de Xudá, pero rápido'l faraón Nekao deponer, ya instala a Joaquim (hermanu de Joacaz).
* 607 e.C.: en China muerri Zhou Kuangwang (rei de la dinastía Zhou).
* 606 e.C.: en China, Zhou Dingwang vuélvese rei de la dinastía Zhou.
* 609 e.C.: Invasiones de cimerios en Frixa, probablemente rellacionaes cola cayida del Imperiu Hitita.
* 605 e.C.: Nabopolasar de Babilonia toma Karkemish.
* 605 e.C.: Nabucodonosor II asocede al so padre Nabopolasar como rei de Babilonia.
* 604 e.C.: Babilonia consigue tener mariña nel Mediterraneu.
* 600 e.C.: espedición fenicia mandada pol faraón Necho II. Primer circunnavegación d'África.
* 600 e.C.: Nabucodonosor II constrúi los Xardinos colgantes de Babilonia.
* 600 e.C.: fundación del reinu d'Armenia.
* c. 600 e.C.: en Persia vuélvese popular el zoroastrismu.

### América
* En Méxicu desenvuélvese la cultura Olmeca.
* Na actual Oaxaca de Juárez (Méxicu), los zapotecos fundan l'aldega de Monte Albán.

### Ciencia y Teunoloxía
* En Lidia (Turquía) introdúcense l'usu de monedes d'oru y plata y les tiendas de cambéu.
* El 6 d'abril de 648 e.C. Produzse'l eclís solar más antiguu documentáu polos griegos.

## Persones relevantes

* Licurgo, llexislador llexendariu d'Esparta.
* Dracón de Tesalia.
*Giges de Lidia
* Anaximandro (610-546 e.C.), filósofu griegu.
* Senaquerib (704-681 e.C.), rei d'Asiria.
* Asarhaddón (680-669 e.C.), rei d'Asiria.
* Asurbanipal (668-631 e.C.), el postreru gran rei d'Asiria.
* Psamético I
* Ciáxares
* Nabopolasar (625-605 e.C.), rei caldéu de Babilonia, fundador del Imperiu Neobabilónicu y artífiz de la cayida del Imperiu Asiriu.
* Nabucodonosor II
* Tales de Miletu (625 e.C.-547 e.C.), filósofu griegu.
* Tirtéu, poeta espartanu.
* Zaratustra (en griegu Zoroastru)

## Referencies

## Enllaces esternos