open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llista de Swadesh en llingües eslaves

Una vegada el **proto-eslavu** dixebrar del proto-indoeuropéu, esta llingua pudo esistir en forma más o menos reconocible por unos 2000 años. Con posterioridá a esi periodu yá namái seríen reconocibles llingües individuales. Les migraciones eslaves mientres el sieglu VI llevaron a la fragmentación difinitiva de la unidá llingüística eslava.

El proto-eslavu y el so desenvolvimientu posterior hasta les llingües eslaves modernes pue ser reconstruyíu afechiscamente por aciu el métodu comparativu. La llista de Swadesh dexa comparar la diversificación d'una familia de llingües vía la comparanza del so vocabulariu básicu. Nesti artículu emplegará la llista llarga de 207 términos, dados tantu na ortografía orixinal como en trescripción.

## Llista

## Diferenciación dialeutal
Dempués de los trés palatalizaciones del protoeslavu, la variación dialeutal eslava fíxose más patente. delles variantes, tales como proto-eslavu oriental, sufrieron la segunda palatalización regresiva a lo llargo de /*v/ entemedia 
* Rusu: *gwojzda → *gwězda → zvězda →  ('estrella')
* Polacu: *gwojzda → *gwězda → gwiazda →  ('estrella')
Tamién, la estensión de la palatalización de les sibilantes varió ligerentemente ente les distintes variantes eslaves. Belić (1921) argumenta que'l caracter fonéticu de les palatalizaciones foi uniforme nel eslavu común y que les llingües eslaves occidentales desenvolvieron *š darréu por analoxía. En toles variantes (sacante en Lechítico),  se desafricó dadon como resultáu :Channon, 1971, p. 9.

El puntu final del periodu proto-eslavu foi'l cambéu de /*ě/ a /*a/ tres les consonantes palatales y /*j/, que produció la popsición /*ča/-/*ka/. Esto, y l'acurtiamientu o elisión de les yers débiles (*ь/ĭ and *ъ/ŭ) (ver llei de Havlík) que crearon nueves sílabes zarraes acabaron col periodu de sinarmonía silábica carauterística del eslavu común.

## Referencies

### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*
Eslavu eclesiásticu

Conozse como **eslavu**, **eslavón** o **eslavu eclesiásticu** (en búlgaru: църковнославянски език, *tsărkovnoslavyanski ezik*; en rusu: церковнославя́нский язы́к, tserkovnoslavyánskiy yazýk) al idioma llitúrxicu de la Ilesia ortodoxa búlgara, rusa, serbia y otres ilesies ortodoxes eslaves. Históricamente, esta llingua provién del antiguu eslavu eclesiásticu, afaciendo la so pronunciación y ortografía y reemplazando delles pallabres y espresiones difíciles poles sos correspondencies vernácules. 

Con anterioridá al sieglu XVIII, l'eslavu eclesiásticu usábase llargamente como llinguaxe lliterariu en Rusia. Anque nunca se faló *per se* fora de los servicios relixosos, el cleru, los poetes y la xente educao tendía a introducir espresiones provenientes del eslavu eclesiásticu na so fala cotidiana.

El *[[Evangeliario de Ostromir]]* foi manuscritu n'eslavu eclesiásticu sobre pergamín en 1056 o 1057.

Mientres los sieglos  y , foi gradualmente reemplazáu pol rusu modernu na lliteratura seglar, calteniéndose tan solo'l so usu relixosu. Anque Mijaíl Lomonósov defendía en 1760 que l'eslavu eclesiásticu yera l'estilu más eleváu del rusu, dientro de Rusia la mesma idea esmorecer a lo llargo del sieglu. Dalgunos de los elementos del so estilu pueden sobrevivir na fala de los vieyos creyentes, tres el cisma que sufrió la Ilesia Ortodoxa Rusa nel sieglu XVII.

L'eslavu eclesiásticu utilizar con cambeos como llingua llitúrxica y lliteraria n'otros países ortodoxos como Bielorrusia, Ucraína, Rumanía, Serbia, Bulgaria y Macedonia del Norte, hasta que foi sustituyíu poles sos llingües nacionales (anque l'usu llitúrxicu puede siguir anguaño).

## Ver tamién
* Protoeslavu
* Antiguu eslavu eclesiásticu
* Antiguu eslavu oriental

## Referencies

## Enllaces esternos
Árabe estándar modernu

El **Árabe estándar modernu** (MSA;  **, "la más elocuente llingua árabe") ye una variante de la llingua árabe culta común que se desenvolvió a partir de la renacencia lliteraria Nahda que vivió'l Mundu Árabe a partir d'empiezos del sieglu XIX. L'árabe lliterariu o estándar modernu naz del intentu realizáu especialmente na zona oriental del Máshreq de revitalizar la llingua culta (que'l so nivel cayera abondo dende la dómina clásica) y d'evitar la completa fragmentación llingüística de los árabes en comunidaes mutuamente inintelixibles (árabe dialeutal).

Como llingua, l'árabe estándar modernu ye una versión anidiada, más senciella y puesta al día en vocabulariu y espresiones, del árabe clásicu que puede atopase na lliteratura clásica árabe. Esta versión d'árabe cultu modernu ye la que predomina nos medios de comunicación escritos y falaos.

## Referencies

* Holes, Clive (2004) *Modern Arabic: Structures, Functions, and Varieties* Georgetown University Press. ISBN 1-58901-022-1
Idioma pahlavi

El **persa mediu** o **pahlavi**, tamién conocíu como **pahlavi sasánida** o **persa sasánida**, ye una forma de persa medieval, cronológicamente perteneciente al iraniu mediu que'l so orixe remontar al persa aqueménida. Esti idioma foi la llingua oficial d'esti imperiu la dinastía sasánida ( - ) y tamién la llingua llitúrxica del zoroastrismu mientres esi periodu y darréu.

Nun tien de confundir se col "pahlavi arsácida" que ye otra denominación pal idioma parto contemporaneu del persa mediu.

## Clasificación
El persa mediu ye descendiente del persa antiguu usáu mientres el periodu aqueménida, anque tamién tien influencies del partu y otres variedaes d'iraniu mediu. Sicasí, el persa mediu ye bien distintu al persa antiguu, mediando ente dambos una cantidá importante de cambeos fonéticos y una fonda reestructuración de la gramática, carauterizada pola perda de la mayor parte de la flexón nominal y una importante simplificación de la conxugación verbal.

### Fuentes
El persa mediu o pahlavi ta documentáu nun ciertu númberu d'inscripciones según en *[[Ostracon|ostraka]]*, papiros y *bullæ* y *sigla*.

## Descripción llingüística
En persa mediu nun esisten marques morfolóxiques de casu gramatical siendo la marca de plural (*-ān*) l'únicu afixu de flexón nominal, marcándose les rellaciones gramaticales por aciu preposiciones o postposiciones.

### Fonoloxía
L'inventariu consonánticu pal persa mediu que s'amuesa de siguío básase principalmente na propuesta de MacKenzie (1971) modificáu por D. Weber (1997):
:
Los fonemes ente paréntesis referir a soníos que'l so estatus fonémico ye aldericada polos especialistes y alternativamente podríen considerase variantes alofóniques d'otros fonemes.

Per otra parte n'inventariu vocálicu:
:
El contraste ente vocales curtios  y llargues  sume a final de pallabra, una y bones toles pallabres acabaes en vocal acaben en vocal llarga:
:**-ā** *fīlāsōfā*' 'filosofía', **tā** 'asina que'
:**-ē** *aɣrē*' '(el) peraltu'
:**-ī** *sī*' 'gansu', **stī** 'esistencia'

### Gramática
El persa antiguu tien marques de casu, similares a les atopaes a otres llingües indoeuropees antigües como'l griegu antiguu, el llatín o'l sánscritu, pero dende'l final del periodu aqueménida hasta'l periodu sasánida produciéronse una serie de casos fonéticos qu'influyeron na perda de casu gramatical na llingua. Asina'l persa mediu marca les rellaciones gramaticales por aciu preposiciones o postposiciones, de manera similar a como les Llingües romániques difieren del llatín clásicu.

Les marques flexón verbal en persa mediu amenorgar a marques de trés persones distintos pal singular y el plural. El presente nun tien marques esplícites aparte de les de persona. El pasáu espresar de forma analítica formada por una forma flexionada del verbu 'ser' xunto con una forma invariante derivada del antiguu participiu.

## Referencies

### Bibliografía
*
Persa antiguu

El **persa antiguu** o **persa aqueménida** ye una llingua irania suroccidental falada hai más de dos mil años nel antiguu Irán que ye l'antecesor direutu del persa mediu o persa sasánida (*pahlavi*). El persa antiguu reflexa arcaismos y estructures gramaticales típiques del antiguu iraniu, tamién atestiguaes n'antiguu avésticu (iraniu nororiental).

## Aspeutos históricos, sociales y culturales

### Fontes
El persa conozse principalmente poles inscripciones sobre tablillas de folla y sellos reales del periodu aqueménida (ente'l 600&nbsp;e.&nbsp;C. y el 300&nbsp;e.&nbsp;C.). Atopáronse esi tipu d'inscripciones n'Irán, Iraq, Turquía y Exiptu. Unu de los testos más importantes ye la inscripción de Behistun, datada nel añu 525&nbsp;e.&nbsp;C.

### Uso
El persa antiguu yera la llingua coloquial usada en Persépolis, la capital del imperiu aqueménida, y probablemente una rexón amplia al so alredor, pero nun yera usada en toles partes del imperiu y pa tolos fines. Anque apocayá (2007) atopáronse delles tablillas escaecíes, nos archivos del Institutu d'Oriente (*Oriental Institute*) de la Universidá de Chicago, que al ser estudiaes suxirieron que la llingua usar pa munchos propósitos comunes muncho más de lo que s'había creyíu.

### Orixe y panorama
Como llingua escrita, l'antiguu persa ta atestiguáu nes inscripciones reales del imperiu aqueménida. L'estudiu de diches fontes amuesa que se trata d'una llingua irania, y por tanto una llingua indoeuropea la subfamilia indoirania. El testu más antiguu escritu en persa antigua ye'l testu en persa conteníu na inscripción multillingüe de Behistun. La fecha d'esi testu asitia al antiguu persa ente les llingües indoeuropees antigües más tempranamente documentaes con testos escritos.

D'alcuerdu a la tradición aqueménida el persa antiguu yera natural de Fārs, n'Irán suroccidental, la rexón d'onde procedíen los reis aqueménidas. El persa antiguu anicióse como llingua étnica de los *parsuwaš* que llegaren dende'l meseta iranina, a onde llegaren nel I mileniu e.C. Los rexistros asirios, qu'apurren les primeres referencies de la presencia de los antiguos iranios (perses y medos) nel meseta iranina, apurren una bona cronoloxía anque son imprecisos con al respective de l'allugamientu xeográficu de los antiguos perses. D'alcuerdu a los rexistros asirios del sieglu IX e.C., los *parsuwaš* (xunto colos matai y los medos) asitiar nel área del llagu Urmia acordies coles cróniques de Salmanasar III. La identidá exacta de los *parsuwaš* inda nun foi determinada con exactitú, anque dende'l puntu de vista llingüísticu paez encaxar col términu *pārsa* usáu en persa antiguu, esti términu reconstruyóse como **pārćwa*, colo cual paez ser l'orixe de *parsuwaš*. El fechu de que l'antiguu persa tenga incorporaos numberosos préstamos del medo, suxer acordies con P. O. Skjærvø qu'hai falárase na parte occidental antes de la formación del imperiu aqueménida y mientres la primer metá del primer mileniu e.C.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
* 
* : páxs. 238-245
* : páxs. 56–85
* 
* 
* 

### Llectures adicionales
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 

## Enllaces esternos
Escritura pahlaví

**Pahlaví**, **Pahlevi**, **Pehlvi** o **Pelvi**, términos que provienen de *pahlawīg* (parto), referir a una forma escrita del idioma persa, principalmente de la dómina sasánida, coles siguientes carauterístiques esenciales:
* usu del alfabetu araméu, 
* gran incidencia del idioma araméu espresáu como logogrames y ideogrames.

Les composiciones en pahlaví topáronse pa dialeutos del partu, persa, sogdiano, escita y saka. Independientemente de la variante llingüística pa la que s'use, la forma escrita namái califica como Pahlavi si dan les carauterístiques yá indicaes.

Pahalavi ye en consecuencia un amiestu de:
* Escritura aramea, de la que deriven el so alfabetu, ideogrames y daqué del so vocabulariu.
* Fala irania, de la que deriven les sos terminaciones, regles simbóliques y la mayor parte del so vocabulariu.

## Referencies

### Bibliografía

*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
*
Logograma

Un **logograma** (del griegu *logos*, pallabra, y *grama*, escritura) ye un grafema, unidá mínima d'un sistema d'escritura que por sigo sola representa una pallabra, lexema o morfema. Esto oldea con otros sistemes de representación non llingüísticos como los pictogrames o ideogrames, qu'afiguren mensaxes, o fonéticos como los alfabetos, los abjads o los silabarios, onde cada símbolu representa en primer términu un fonema (soníu) o combinación d'ellos y non pallabres enteres, lexemes o morfemes.

Nun tienen de confundir se los logogramas colos ideogrames o xeroglíficos; los ideogrames representen direutamente idees más que meres pallabres o morfemes y nengún sistema logográfico ye dafechu ideográficu.

Los logogramas componer d'elementos visuales ordenaos de distintes maneres en cuenta de recurrir a la segmentación de fonemes, principiu de construcción de los alfabetos. Como resultáu d'ello, puede dicise en términos xenerales que ye relativamente más fácil recordar o suponer el soníu d'una pallabra escrita con un alfabetu, pero que ye relativamente más senciellu recordar o imaxinar el significáu d'un logograma. Otra carauterística d'estos símbolos ye que, por acomuñar más a significaos qu'a soníos, idiomes bien distintos pueden compartilos pa espresar significaos asemeyaos.

Los sistemes logográficos fueron les primeres formes verdaderes d'escritura del mundu: tienen dellos componentes logográficos los xeroglíficos del antiguu Exiptu, los caráuteres chinos, les escritures mesoamericanes y les escritures cuneiformes d'Asia Menor, ente otros, pero entá con abondosos restos de sistemes pictográficos ya ideográficos anteriores. Les primeres etapes de la escritura Shümom, desenvuelta nel sieglu XIX en Camerún tamién fueron logográficas. Nos sistemes qu'usen l'alfabetu llatín, tamién esisten símbolos con función logográfica, principalmente en notación matemática, como por casu el signu **%** qu'implica porcentaxe.

Nengún de los sistemes antes mentaos o los otros qu'esisten son puramente logográficos, pos toos ellos recurren d'una o otra forma a símbolos auxiliares qu'esclarien la so pronunciación o añaden flexones gramaticales. Por casu, na escritura china esisten logogramas "puros", pero la mayor parte de los caráuteres son "fonogrames" que tán compuestos d'un elementu que da una idea averada de la pallabra y d'otru que marca cómo tien de pronunciase.

## Ver tamién
* Escritura pictográfico
* Clasificación de caráuteres chinos
* Fonograma (n'inglés)

## Referencies

## Enllaces esternos
Ortografía

La **ortografía** (del llatín *orthographia* y del griegu ὀρθογραφία *orthographía* 'escritura correcto') ye'l conxuntu de regles y convenciones que rixen el sistema d'escritura habitual establecíu pa una llingua estándar.

La ortografía frecuentemente protagonizó alderiques, la reforma de la ortografía alemana de 1996 llevó a un ampliu alderique, y finalmente nun foi aplicada nin n'Austria nin en Suiza. Igualmente la propuesta de reforma ortográfica del francés de 1988 foi llargamente contestada ente 1988 y 1991, llegando dellos periódicos a boicotiar la reforma.

## Ortografía téunica
Según Martínez de Sousa, la ortografía téunica entiende:

* La ortografía especializada: ocupar de les regles d'escritura gráfico aplicaes a tou aquello que nun son puramente lletres, como los signos, los símbolos, l'ordenamientu alfabéticu, etc.
* La ortografía tipográfica: La ortografía ye'l conxuntu d'usos y convenciones particulares coles que se rixe la escritura per mediu d'elementos tipográficos en cada llingua. Ocupar de la combinación de la ortografía y la tipografía ysobremanera, de la forma en que la primera aplicar nes obres impreses. Martínez de Sousa define la ortotipografía como «el conxuntu de regles d'estética y escritura tipográfico que s'apliquen a la presentación de los elementos gráficos como les bibliografíes, cuadros, poesíes, índices, notes de pies de páxina, cites, cites bibliográfiques, obres teatrales, aplicación de los distintos estilos de lletra (redonda, cursiva, versalines, según les combinaciones d'unes y otres), etc.». Estes regles, sicasí, suelen ser parte de lo que se llama más puramente estilu editorial, según del diseñu editorial, yá que pueden variar d'una publicación a otra; la ortotipografía concreta la so aplicación dende un puntu de vista ortográficu y tipográficu.
* La ortografía publicitaria: ye l'aplicación de la ortografía y de la ortotipografía a la publicidá, na que s'usa la ortografía en publicidaes de radiu, prensa escrita y televisión.

## Ver tamién
* Caligrafía
* Innovaciones na ortografía española (2010)
* Lectoescritura inicial
* Normes d'acentuación
* Ortografía de Bello
* Ortotipografía

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ortografía 2010, *Ortografía de la llingua española*, de la Real Academia Española.
* Versión pdf de la ''Orthographia española'' de 1741 nel sitiu oficial de la Real Academia Española
Llingües paleobalcániques

Les **llingües paleobalcániques** son puramente un grupu de llingües indoeuropees falaes na rexón de los Balcanes. Cuando s'inclúin tamién los descendientes modernos de diches llingües falar de **llingües balcániques**. 

* Llingües paleobalcániques:
** Daciu
** Frigio
** Antiguu macedoniu, la llingua del reinu helenizado de Macedonia.
** Peonio
** Ilirio
** Mesapio
** Venético
* Descendientes modernos:
** Albanés
** Armeniu

## Clasificación

Puramente diches llingües nun formen una subfamilia llingüística yá que presenten traces distintes y ye dudosa la esistencia d'un proto-balcánicu como descendiente estremáu del proto-indoeuropéu. Comúnmente acéptase que les llingües paleobalcániques formen siquier tres subfamilies indoeuropees menores.

* **Subfamilia Traco-Iliria**, ye una agrupación tentativa. El modernu albanés amuesa que ta emparentáu col sustratu del rumanu que ye básicamente daciu. El traciu conocíu namái por cuatro inscripciones curties paez más cercanu al daciu qu'a les otres llingües balcániques. Esta subfamilia incluyiría con bastante seguridá al:
** Daciu
** Traciu
** Llingües ilíricas
** Albanés
* **Subfamilia Frigio-Armenia**, ye una agrupación tentativa basada na evolución compartida de munchos soníos del proto-indoeuropéu n'armeniu y les inscripciones frigias conocíes, sicasí, dambos difieren nel tratamientu de les aspiraes sonores indoeuropees. Esta subfamilia incluyiría siquier:
** Frigio
** Armeniu
* **Subfamilia Greco-Macedonia**, ye una agrupación meyor establecida, basada nes correspondencies atopaes nos pocos testimonios disponibles del antiguu macedoniu y l'abondosu material del griegu. Esta subfamilia incluyiría por tantu:
** Antiguu macedoniu
** Variedaes de griegu
Diversos autores consideren qu'esiste evidencia pa considerar que l'armeniu y, posiblemente'l frigio, tean emparentaos col greco-madecedonio. Y, por tanto, falaríen d'una **[[hipótesis grecoarmenia|subfamilia greco-armenia]]**.

Pal restu de llingües nun esisten datos fayadizos pa una clasificación convincente. El venético tradicionalmente consideráu una llingua itálica por razones xeográfiques nun comparte ciertes traces que sí tienen eses otres llingües y tien de ser clasificáu aparte. El mesapio y el ilirio podríen tar emparentaos ente sigo pero la cantidá d'información sobre ellos ye bien fragmentaria, anque paecen ser llingües *centum* non emparentaes col restu de llingües balcániques.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Cuadru comparativu de traces balcániques
Mesapiu

El **mesapio** o **mesápico** ye una llingua muerta atestiguada epigráficamente nunes 300 inscripciones. Foi falada no qu'anguaño ye la rexón de Puglia (n'italianu *Puglia*), nel sureste d'Italia.

L'ilirio y el mesapio supónse que son espacialmente cercanos, basándose tantu en testimonios históricos como arqueolóxicos que falen del orixe ilirio de los mesapios. A pesar d'ello la evidencia lingüísica ye bastante escasa, por cuenta de que al nun esistir inscripciones ilirias ésta tien de basase en nomes de persona (epónimos) y nomes de llugares (topónimos). 

## Ver tamién
*Llingües ilirias
*Idioma albanés

## Referencies

## Enllaces esternos

* *Los monumentos de la llingua mesápica y los problemes de la edición d'inscripciones en llingües fragmentariamente atestiguaes*. Universidá Complutense de Madrid. 
** Testu  en *[[PDF]]*.

* Mesapio

* Civiltà messapica

* Archaeologists find western world's oldest map. Telegraph Newspaper Online, 19 de payares de 2005.

* Unclassified Indo-European, Messapian
Llingües sículo-calabro-salentines

Les **llingües sículo-calabro-salentinas**, tamién llamaes **llingües extremomeridionales** son un conxuntu de llingües italianes centromeridionales falaes nel sur de la península itálica y na Isla de Sicilia. Tradicionalmente suelse usar la denominación xenérica d'idioma sicilianu pa referise a estes llingües. Sicasí dellos autores prefieren acutar l'usu del términu "sicilianu" solamente al conxuntu de dialeutos falaos na Isla.

## Clasificación

Esti grupu ta formáu por:
*El sicilianu
*El calabrés
*El saletino

Dientro de les llingües romances estes llingües formen parte de les llingües italianes centromeridionales dacuando llamaes italorromances.

## Referencies

### Enllaces esternos
* Dizziunariu illustratu sicilianu-spagnolu
* Grammatica siciliana n spagnolu
* (en francés) Sicilianu ya Italianu
ISO 639-1

**ISO 639-1** ye la primer parte del códigu ISO 639. Consiste en 204 códigos de dos lletres usaos pa identificar los idiomes principales del mundu. Estos códigos son una taquigrafía internacional bien útil pa indicar idiomes. Por casu:
* L'inglés ta representáu por en
* L'alemán ta representáu por de (del endónimu Deutsch)
* El xaponés ta representáu por ja (anque'l so endónimu ye Nihongo)

La llista de códigos ISO 639-1 aportó a una norma oficial nel 2002, pero esistió en formatu borrador años tras. L'últimu códigu añadíu foi ht, representando al creole haitianu'l 26 de febreru de 2003. L'usu de la norma foi sofitáu por IETF language tags, introducíu por RFC 1766 en marzu de 1995, y siguíu por RFC 3066 en xineru de 2001 y por RFC 4646 en setiembre de 2006.

Nun s'añaden nuevos códigos ISO 639-1 a les llingües que tengan códigu ISO 639-2 propiu. Los sistemes qu'usen códigos ISO 639-1 y 639-2 con códigu 639-1 preferíu, nun tienen que camudar los sos códigos.

Si un códigu ISO 639-2 que cubre un grupu de llingües ye usáu, puede volvese obsoletu por un códigu ISO 639-1 pa dellos datos.

## Llista idiomes
De siguío, la llista de llingües ordenaes alfabéticamente siguiendo l'estándar **ISO 639-1**

### Tabla de códigos asignaos o acutaos
La siguiente tabla amuesa una de les trés partes de la norma ISO 639-1. Tamién dexa que, faciendo clic nun elementu de códigu, vaya a la páxina de la enciclopedia que detalla la información de los códigos **ISO 639-1** correspondientes a cada país.

## Ver tamién
* Idioma
* ISO 639-2
* ISO 639-3
* Organización Internacional de Normalización

## Referencies

## Enllaces esternos
* ISO 639-1/RA.
* ISO 639-1:2002 standard.
ISO 639-5

**ISO 639-5** ye la quinta parte del códigu ISO 639 que constitúi les normes internacionales de códigos de llingua. Foi publicada en 2008 ya inclúi códigos de tres lletres (*alfa-3*) pa 114 families de llingües y grupos. La Biblioteca del Congresu d'Estaos Xuníos ye l'axente rexistrador d'esta parte de les normes.

ISO 639-5 inclúi y estiende el grupu de códigos "collectivos" d'ISO 639-2. Desígnense dos tipos d'estos códigos de ISO 639-2 qu'esisten tamién en ISO 639-5. Dalgunos signifiquen "grupos de llinguaxes" y tienen el mesmu significáu en dambes normes. Los otros signifiquen "grupos de llinguaxes restantes" en ISO 639-2 pero en ISO 639-5 signifiquen los grupos enteros. Por casu, en 639-2 el códigu `afa` (un "grupu de llinguaxes restantes") significa solamente "Llinguaxes Afro-Asiáticos (Otros)", pero en 639-5 significa toos "Llinguaxes Afro-Asiáticos".

## Ver tamién
*ISO 639
*ISO 639-1
*ISO 639-2
*ISO 639-3
*ISO 639-4

## Referencies

## Enllaces esternos
*ISO 639-5 axente rexistrador La Biblioteca del Congresu d'Estaos Xuníos]
**Llista de códigos
ISO 639-2

**ISO 639-2** ye la segunda parte del códigu ISO 639, por que constitúi les normes internacionales de códigos de llingua. Foi publicada a fines de 1998 ya inclúi códigos de tres lletres pa 460 llingües.

Ta pensada pa les necesidaes terminolóxiques, pero tamién se dirixe a aplicaciones bibliográfiques.

La norma ISO 639-2 inclúi toles carauterizaciones de la so antecesora, ISO 639-1, pero espandir. Sicasí, añade una subdivisión (en ISO 639-2/T pa terminoloxía y ISO 639-2/B pa usos bibliográficos) que busca resolver el problema plantegáu pol usu xeneralizáu, non totalmente compatible con ISO 639-1, de la norma MARC 21 na comunidá bibliográfica. 

En total esisten 23 diferencies nos códigos de llingües si tomamos en cuenta l'anterior subdivisión.

## Referencies

## Ver tamién
* ISO 639
* ISO 639-1
* ISO 639-3
* ISO 639-4
* ISO 639-5

## Enllaces esternos
* Byrum, John D. (1999), ISO 639-1 y ISO 639-2: normes internacionales de códigos de llingua. ISO 15924: norma internacional de nomes d'escritures, URL aportada'l 8 de xunu de 2006.
Idioma sículu

L'idioma **sículo** ye una llingua indoeuropea antigua del grupu itálicu falada antes de la romanización de Sicilia na parte oriental de la isla.

## Inscripciones
Los testimonios direutos de sículo son pocos, pero dexen conxeturar una rellación coles llingües indoeuropees itáliques. Ente les inscripciones importantes tán la "inscripción de Centuripe" que ye la inscripción sícula más llarga y que data del sieglu V&nbsp;e.&nbsp;C. y foi atopada en Centuripe. Esta inscripción ta grabada sobre un *[[askos]]* (fragmentu de vasía) que güei se caltién nel muséu arquelógico de Karlsruhe n'Alemaña, o de la famosa inscripción practicada sobre un bloque d'arenisca nel llau este del vanu d'ingresu del portal meridional de la ciudá de Mendolito y dispuestu en dos llinies de derecha a esquierda. Esti últimu epígrafe, que data de la segunda metá del sieglu VI&nbsp;e.&nbsp;C., ye l'únicu de calter públicu conocíu hasta agora y el so testu inda xenera discutinios na so interpretación. 

## Referencies
Galoitalianu de Sicilia

Les **variedaes llingüístiques galoitalianes de Sicilia** son un grupu de variedaes romances galoitalianes, falaes en Sicilia. Ye dicir ye un enclave emparentáu col "italianu del norte" pero faláu en Sicilia.

En Sicilia esisten dellos enclaves de llingües galoitalianes nel centru y este de la isla. Estos enclaves son la resultancia de la imigración dende'l norte d'Italia mientres les décades que siguieron a la invasión normanda de Sicilia (ente 1080 y 1120). Los falantes d'estes llingües históricamente fueron denominaos como "lombardos de Sicilia". Dáu'l gran ralu de tiempu y la influyencia del idioma sicilianu la llingua difieren notablemente del lombardu orixinal del norte. Les principales llocalidaes onde inda güei se caltienen les variedaes galoitalianes inclúi Piazza Armerina, Aidone, Sperlinga, San Fratello, Nicosia y Novara di Sicilia. N'otros enclaves de la provincia de Catania onde esistieron importantes comunidaes lombardes la llingua nun se caltuvo. La llingua de San Fratello paez tener orixinalmente más elementos del francu provenzal, que del lombardu puramente dichu.

## Ver tamién
* Italianu del Norte
* Llingües romániques

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingües yi

Les **llingües yi** (tamién llamaes **lolo** o **ngwi**) constitúin una de les dos cañes del grupu lolo-birmanu falaes polos pueblos yi en China. Tamién ye conocíu como *Moso, Lolo, Noso*, etc. Ye faláu por 6 millones de persones, y tien un alfabetu especial d'escritura, llamáu escritura yi.

## Referencies

### Bibliografía

*van Driem, George (2001) *Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.* Brill.
*Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), *Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages*, thesis, University of Texas at Arlington (archived)
Idioma afar

L**'idioma afar** () ye una llingua cushita falada n'Etiopía, Eritrea y Xibuti. Créese que ye faláu por 1,5 millones de persones pertenecientes a la etnia afar. El so pariente más cercanu ye l'idioma saho.

L'orde básicu de les pallabres, como n'otros idiomes cushites, ye Suxetu Oxetu Verbu.

## Sistema d'escritura
El afar puede escribise usando tanto l'alfabetu llatín como'l ge'ez.

Llingüistes del *Institut des Langues de Djibouti*, el Ministeriu d'Educación d'Eritrea y el *Ethiopian Afar Language Studies & Enrichment Center* tán trabayando en desenvolver una versión escrita estandarizada del idioma afar pa facilitar l'alfabetización de los sos falantes.

### Alfabetu llatín

**[[A]], [[B]], [[T]], [[S]], [[Y]], [[C]], [[K]], [[X]], [[I]], [[D]], [[Q]], [[R]], [[F]], [[G]], [[O]], [[L]], [[M]], [[N]], [[O]], [[W]], [[H]], [[Y]]**

**a, ba, ta, sa, y, ca, ka, xa, i, da, qa, ra, fa, ga, o, la, ma, na, o, wa, hai, yá**

## Ver tamién
*Pueblu afar

## Referencies

*
Llingües cushites orientales

Les **llingües cushites orientales** ye un subgrupu de les llingües cushites, perteneciente a les llingües afro-asiátiques, qu'inclúi más de trenta llinguas. Les llingües son falaes principalmente n'Etiopía, pero tamién en Somalia y Kenia.

La llingua más importante ye'l oromo con unos 21 millones de falantes, siguíu pol somalín faláu por 15 millones de persones en Somalia Etiopía, Xibuti y Kenia, el sidamo faláu por 2 millones de persones n'Etiopía y l'afaro o afar faláu por un millón y mediu de persones n'Eritrea, Etiopía y Xibuti.

La clasificación interna del cusita oriental faise davezu ente les de les tierres altes y les de les tierra baxes. El omo-tana occidental ye una caña propia, según les dos cañes representaes poles llingües yaaku (llingua muerta) y boon (en peligru de desapaición).

## Clasificación
* **[[llingües cushites orientales de les tierres altes|De les tierres altes]]**
** Idioma alaaba
** Idioma buryí (*Burji*; unos 15.000 falantes)
** Idioma gedeo
** Idioma hadiyya (*Hadiya*; unos 700.000 falantes)
** Idioma kambaata
** Idioma libido
** Idioma sidamo (unos 2 millones de falantes n'Etiopía)
* **De les tierres baxes**
** **[[Llingües rendille-boni]]**
*** Idioma rendille (o *rendile*)
*** Idioma boni
** Idioma somalín (unos 15 millones de falantes n'Etiopía, Kenia, Somalia, Yeme y Xibuti)
** **[[Llingües afar-saho]]** (unos 375.000 falantes n'Etiopía y Somalia)
*** Idioma saho
*** Idioma afar
** **[[llingües konsoides|Llingües konso-gidole]]**
*** Idioma konso (*Komso*; 60.000 falantes n'Etiopía)
*** Idioma dirasha o gidole, kidole, diraytata
** Idioma oromo (unos 21 millones de falantes n'Etiopía y Kenia; tamién llamáu *galla*, pero'l nome ye refugáu polos falantes)
** **[[Llingües dullay]]**
*** Idioma bussa (en peligru)
*** Idioma gawwada
*** Idioma tsamai
** **[[Llingües Omo-Tana occidentales]]**
*** Idioma arbore
*** Idioma baiso
*** Idioma daasanach
*** Idioma'l molo o elmolo (escastáu; tolos falantes pasáronse al elmolo-samburu)
* Idioma yaaku (escastáu; tolos falantes pasáronse al mukogodo-maasai)
* Idioma boon (en peligru, posiblemente sumíu)

### Semeyanza léxica
El proyeutu ASJP basáu na distancia léxica d'un conxuntu de cognados establez un árbol cladístico pa les semeyances léxiques como'l siguiente:

Que nun coincide dafechu cola clasificación enantes propuesta (basada n'innovaciones fonolóxiques y gramaticales compartíes) avérase abondo.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes cañes de cushíticu oriental son:
:

## Referencies

### Bibliografía
* Moreno Cabrera, Juan Carlos. *Llingües del Mundu* Visor. Madrid. 1990. ISBN 84-7774-856-X
*  (Ph.D.-thesis)
Llingües cushites orientales de les tierres altes

Les **llingües cushíticas de les tierres altes** o **burji-sidámicas** son un subgrupu de llingües del grupu cushita oriental de les llingües afroasiátiques falaes nel centru y sur d'Etiopía. La llingua demográficamente más importante ye'l sidamo, con cerca de dos millones falantes.

## Clasificación
Frecuentemente consideráronse rellacionaes dientro del cushita coles llingües cushites cnetrales de les tierres baxes (Oromo-Komso, Somalín-Rendile, Afar-Saho), les llingües dullay y el yaaku, formando una agrupación llamada llingües cushites orientales que como grupu filoxenéticu ye dudosu.

Les llingües cushites orientales de les tierres baxes son:
* Burji (llingua diverxente)
* Llingües sidámicas (puramente diches)
**Sidamo
**Gedeo
**Hadiyya–Libido **Kambaata–Alaba-K'abeena.

Sacante pol burji, les otres llingües tán estrechamente emparentaes. El hadiyya y la libido son especialmene cercanes al igual que'l kambaata y l'allaba.

### Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües cushíticas orietnales de les tierres altes son:
:

## Referencies

### Bibliografía
*Hudson, Grover. 1981. The Highland East Cushitic family vini. *Sprache und Geschichte in Afrika* 3.97-124.
*Hudson, Grover. 1988. The Highland Cushitic hypothesis. *Proceedings of the Eighth International Conference of Ethiopian Studies* (Addis Ababa, 1984), Taddese Beyene, ed., 693-696. Birmingham, England: Elm Press.
*Hudson, Grover. 1989. *Highland East Cushitic Dictionary* (Kuschitische Sprachstudien 7). Hamburg: Buske.
*Hudson, Grover. 2005. Highland East Cushitic languages, *Encyclopedia of Language and Linguistics*, 2nd ed., Keith Brown, ed., 294-298. Elsevier: Oxford.
*Hudson, Grover. 2007a. Highland East Cushitic morphology, *Morphologies of Asian and African Languages*, vol. 1, Alan S. Kaye, ed., 529-545. Winona Lake, IN: Eisenbrauns.
*Wedekind, Klaus. 1980. Sidamo, Gedeo (Derasa), Burji: Phonological differences and likenesses.‭ *Journal of Ethiopian Studies* 14: 131-76.
*Wedekind, Klaus. 1990. *Generating narratives: interrelations of knowledge, text variants, and Cushitic focus strategies*.‭ Trends in Linguistics. Studies and Monographs, 52. Berlin: Mouton de Gruyter.

### Enllaces esternos
* Ethnologue entry for Highland East Cushitic languages
Llingües dullay

Les **llingües duallay** constitúin un subgrupu del grupu cushíticu de les llingües afroasiátiques falaes n'Etiopía. El subgrupu dullay ye un continuu geolectal formáu poles variedaes de gawwada y tsamai. Blench (2006) considera la mayor parte del bussa ente les llingües konsoides, y estrema numberoses variedaes de gawwada como llingües distintes.

:Gawwada, Tsamai, Dihina, Dobase (Lohu, Mashole), Gaba (?), Gergere, Gollango, Gorrose, Harso.

El términu dullay provién de los grupos falantes de variedaes dullay que viven na cuenca del ríu Weito. Otros términos usaos pa estes llingües qu'apaecen na lliteratura son **werizoide** (a partir del antiguu nome de la rexón alministrativa habitada polos falantes de variedaes dullay) y **qawko** (del términu pa "home" en llingües dullay).

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües dullay son:
:

## Referencies
### Notes

### Bibliografía
* Gunter Minker, Herrmann Amborn, Hans-Jürgen Sasse: *Das Dullay: Materialien zu einer ostkuschitischen Sprachgruppe*, Dietrich Reimer Verlag, Berlin 1980, ISBN 978-3-496-00105-8 (German)
* Mauro Toscu: *Gawwada Morphology*, in: Alan S. Kaye (ed.): *Morphologies of Asia and Africa*, 2007, ISBN 978-1-57506-109-2
Llingües konsoides

Les **llingües konsoides** son un subgrupu del grupu cushita oriental de les tierres baxes, que la so clasificación dientro del mesmu ye aldericada. Estes llingües inclúin:

Konso, Dirasha (Gidole), Bussa (Mossiya), Mashile, Turo, Gato

## Comparanza léxica
Los numberales pa distintes llingües konsoides son:
:

Pal numberal '10' la mayor parte de les llingües cushites orientales tienen formes basaes nel raigañu **tam-*, ente que les llingües omótiques del grupu mao tienen pa '10' formes basaes nel raigañu **kunsu-*, eso fai plausible que'l raigañu del proto-konsoide pa '10' de fechu sía un préstamu omóticu.

## Referencies
Llingües rendille-boni

Les **llingües rendille-boni** (tamién **rendile-boni** o **boni-rendille**) son un subgrupu de llingües del grupu cushita oriental, falaes en Kenia

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües boni-rendile son:
:

## Referencies
### Notes

### Enllaces esternos
* Ethnologue entry for Rendille–Boni languages
Llingües afar-saho

Les **llingües afar-saho** o **saho-afar** constitúin un subgrupu de llingües del grupu cushita oriental de les llingües afroasiátiques, falaes n'Eritrea, Etiopía y Xibuti.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües afar-saho son:
:

## Referencies

### Notes

### Enllaces esternos
*
Idioma saho

L**'idioma saho** ye una llingua cushita falada na parte central d'Eritrea y na rexón Tigray d'Etiopía por más de 200.000 persones y qu'integra, xunto col idioma afar, el grupu saho-afaro, subdivisión de les llingües cushites orientales.

Nel territoriu saho, llindáu pola badea de Arafali al este, los valles de Laasi Ghedé al sur y les Torres Altes eritrees al oeste, estrémense cuatro variedaes dialeutales principales: la *assaorta*, la *irob* (puramente etiopie), el *minifero* y el *toroa*.

## Bibliografía
* Welmers, William Y. (1952) "Notes on the structure of Saho", *Word* 8: 145-162.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Llingües Omo-Tana occidentales

Les **llingües Omo-Tana [occidentales]** constitúin un subgrupu formáu por cuatro llingües del grupu cushita oriental de les llingües afroasiátiques, falaes n'Etiopía y Kenia. El idioma'l molo de Kenia ta práuticamente exinto El restu de llingües nun tán amenaciaes. Esti subgrupu llingüísticu recibe'l so nome los ríos Omo y Tana.

## Comparanza léxica
Los numberales para distintes llingües del grupu Omo-Tana occidentales son:
:

## Referencies

### Bibliografía
## Enllaces esternos
*
Llingües gã-dangme

Les **llingües gã-dangme** o **gã-daŋme** constitúin una caña de les llingües kwa, formada por namái dos llingües: el gã y el adangme. Estos dos llingües tán estrechamente rellacionaes y dacuando consideráronse como dos dialeutos de la mesma llingua. Esisten munches similaridades nel vocabulariu de dambes llingües, anque hai munches pallabres distintes, diferencies gramaticales, particularmente nel sintagma verbal. Cuando esisten diferencies, el adangme ye polo xeneral más cercanu al proto-ga-dangme polo que se considera la llingua más conservadora de los dos.

## Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes de llingües ga-dangme son:
:

## Referencies

### Bibliografía
*
Llingües Na-Togo

Les **llingües Na-Togo** constitúin una caña de les llingües kwa, formada por daqué más de media docena de llingües, falaes principalmente na rexón montascosa asitiada ente Ghana y Togo. Esta agrupación ye una de les dos cañes en que Heine (1968) estrema les llingües de los montes ente Togo y Ghana.

## Clasificación
Les llingües Na-Togo son unu de los dos subgrupos en que B. Heine estremó les llingües kwa de los cordal que dixebra Ghana y Togo. En 1912, Bernhard Struck foi'l primeru n'arrexuntar xuntes toes estes llingües a les que llamó *Semibantu von Mitteltogo*. Westermann, nel so clasificaión de les llingües sudániques (darréu reclasificadas como llingua Níxer-Congu), adoptó pa toes estes llingües el términu "caxón-de-xastre" *Togorestsprachen*, que nun yera otra cosa qu'una agrupación xeográficu-tipolóxica ensin basar nel métodu comparativu. El primer trabayu qu'emplegó'l métodu comparativu foi llevada a cabu por Bernd Heine (1968) qu'estableció dos grupos distintos: el *Ka-Togo* y el *Na-Togo* basándose na forma pa 'carne' nestes llingües. Dakubu y Ford (1988) renombraron al agregáu de llingua Ka-Togo y Na-Togo como **llingua Togo centrales**, un términu entá usáu por dellos autores (e.g. Blench 2001). Dellos autores consideren que les llingües Ka-Togo xunto coles llingües Na-Togo formen un grupu, pero la opinión mayoritaria ye tratales como dos rames independientes dientro del grupu kwa.

### Llingües del grupu

## Descripción llingüística
Les llingües Na-Togo, según les llingües Ka-Togo, tienen carauterístiques típiques de les llingües Níxer-Congu como la presencia de clases nominales, esta retención del sistema ye orixinal yá que munches llingües circundantes perdieron o erosinado en gran midida dichu sistema qu'anguaño ye solu residual. Toles llingües Na-Togo son llingües tonales y la mayoría tienen sistemes vocálicos formaos por nueve o diez unidaes fonolóxicamente distintives, qu'entren en xuegos de sinarmonía vocálica basada nel traza ATR. Tanto'l ewe como'l twi, les llingües principales de la rexón influyeron notablemente nestes llingües.

## Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües Na-Togo son:
:

## Referencies

### Bibliografía
Llingües potou-tano

Les **llingües potou-tano** constitúin la principal división de les llingües kwa (caña de les llingua Níxer-Congu), tantu demográficamente, como por númberu de llingües.

## Clasificación
Stewart (1989) llevó a cabu una reconstrucción del proto-potou-tano polo que la fonoloxía d'esta protollingua conozse aproximao. La comparanza col restu de llingües kwa atopó dificultaes p'atopar cognaos ente'l proto-potou-tano y otros grupos de llingües consideraes dentrl de les llingües kwa, como les llingües gbè. De fechu llevó a suxerir a dellos autores que les llingües kwa nun formen una unidá filoxenética válida, y que por casu el grupu potou-tano ye más cercanu al bantú qu'a les llingües gbè.

### Llingües de la familia
Usualmente les llingües potou-tano clasificar en dos rames. La caña potou consiste en dos llingües menores falaes en Costa de Marfil, el ebrié y el mbato. Les llingües tano inclúin llingües demográficamente más importantes, como'l baoulé y l'akan falaes nel sureste de Costa de Marfil y el suoreste de Ghana.

***Potou** (Potou): ebrié, mbato.
***Tano**
**Krobu
**Llingües tano occidentales: abure, eotile.
**Llingües tano centrales: llingües bia y llingües akánicas.
**Llingües guang

## Descripción llingüística
### Fonoloxía
El trabayu comparativu de Stewart (1989, 2002) dexó reconstruyir aproximao la fonoloxía del proto-potou-tano. Stewart (2002) apurre una reconstrucción del proto-potou-tano que'l so inventariu consonánticu sería'l siguiente:
:
L'inventariu vocálicu taría formáu por siete vocales orales  y siete vocales nasales .

### Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües tano son:
:

:

## Referencies

### Bibliografía
Idioma avar

L**'idioma avar** (autónimo: , ) ye una llingua falada polos ávaros caucásicos, unes 600&nbsp;000 persones en Daguestán, Azerbaixán, Kazakstán y Turquía. Dende'l sieglu XV al sieglu XVII usóse l'alfabetu xeorxanu, darréu foi usáu un alfabetu árabe modificáu hasta 1924 en que s'empezó a usar l'alfabetu llatín. En 1938 adóptase l'alfabetu cirílicu, amestando la palochka () como lletra.

Esta llingua nun tien de confundir se col ávaro faláu na península balcánica polos ávaros, una tribu d'orixe probablemente túrquico, que nun ta rellacionada col avar caucásicu.

## Fonoloxía
L'inventariu consonánticu del avar vien dau por:

## Referencies
Cherquesos

Los **circasianos**, **cherquesos** o **cherqueses** son un grupu étnicu del noroeste del Cáucasu, Circasia, que viven principalmente na república rusa de Karacháyevo-Cherkesia, onde componen el 11% de la población. El so idioma ye'l circasiano, que pertenez a la familia abkhaso-adiguea, tamién llamada familia caucásica noroccidental de les llingües caucásiques.

Los circasianos emigraron dende Cabardia (na actual república rusa de Kabardino-Balkaria) ente 1780 y 1825, estableciéndose nos valles altos de los ríos Zelenchuk y Urup. En 1785, el norte del Cáucasu convirtiérase nuna provincia rusa. Nes grandes guerres territoriales subsiguientes ente Rusia, Persia y Turquía, llibráronse numberosos ya intensos combates na rexón del Cáucasu. Los circasianos opunxeron una llarga resistencia a la dominación rusa y cuando fueron finalmente ganaos en 1864, unos cuatrocientos mil resultaron muertos. Más d'un millón de circasianos tuvieron que fuxir de la tierra de los sos antepasaos y dir a Turquía con tan solo la esperanza de tornar dalgún día (vease Muhayir (Cáucasu)). Según les afirmaciones de munchos historiadores, namái la metá d'ellos llegó a Turquía. Munchos convirtiéronse al islam.

## Referencies

## Enllaces esternos
Temirgóyevtsy

Los **temirgóyevtsy** o **kemirgóyevtsy** ( o кемиргоевцы, autodenominación: адыгэ, кIэмгуй *adyge*, *klemgui*) son una subetnia de los adigué o circasianos. Viven mayoritariamente nel este de la república de Adiguesia, en Rusia y tamién tán esvalixaos pel mundu (diáspora). Nel sieglu XIV los temirgoyevtsy emigraron de la mariña del mar negru al norte del Cáucasu.

## Enllaces esternos y referencies

* *Esti artículu ye una traducción parcial del so correspondiente na edición rusa de Wikipedia, [[:ru:Темиргоевцы|Темиргоевцы]].*
Bzhedug

Los ***bzhedug*** () son una de los dolce divisiones tribales de los adigué. Nel sieglu XIX yeren consideraos un grupu étnicu aparte. Munchos d'ellos emigraron al Imperiu otomanu na década de 1860, anque inda esistía una comunidá de *bzhedug* na vera izquierda del ríu Kubán, na república de Adiguesia, cerca de Krasnodar, na década de 1980.

## Personalidaes

*Margarita Mamsirova, sopranu rusa.

## Ver tamién

* Muhayir (Cáucasu)

## Referencies

*
Shapsug

Los ***shapsug*** (en idioma adigué (autodenominación): Шапсыгъ-адыгэ, *shapsig-adigé*; ) son un pueblu dientro de la etnia adigué, que vive en Rusia: nel raión de Tuapsé, nel distritu de Lázarevskoye de Sochi nel krai de Krasnodar, na república de Adiguesia (principalmente nel raión de Tajtamukái y nel de Teuchezh), en Rusia. Tamién habiten fora d'estos territorios, sobremanera en Turquía, Siria y Xordania.

Practiquen na so mayoría la relixón musulmana sunnita.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Sitiu oficial de la comunidá shapsug (Rusu/Adigué)
*Journal of a residence in Circassia during the years 1837, 1838, and 1839 - Bell, James Stanislaus (inglés)
Llingües circasianes

Les **llingües circasianas** o **llingües abkhaso-adigué** referir a un conxuntu de llingües pertenecientes a la familia de llingües caucásiques del noroeste, procedentes de la rexón del Cáucasu entendida ente'l mar Negru y el mar Caspiu.

## Llingües de la familia
Esta familia de llingües inclúi dos subgrupos: l'occidental o adigué y l'oriental o cabardiano.

El primeru, al que s'alude como adigué y que ta formáu polos dialeutos: *bzheduj* (el más complexu en términos consonánticos, con 66 fonemes), *shapsugh*, *temirgoy* y *abadkej* (abzajo). Esti postreru foi'l predominante na Caucasia anterior a 1864 y quiciabes el más estendíu de tolos dialeutos de la diáspora, anque na actualidá namái un pequeñu pueblu, Shovgenovskij, permanez n'El Cáucasu.

El circasiano oriental, más conocíu como cabardiano, cuenta con dos dialeutos: el mesmu cabardiano, el más senciellu fonolóxicamente de tola familia caucásica noroccidental (45 fonemes consonánticos na so forma lliteraria) y la bes(-y)ney. El sistema utilizáu pa escribir el cabardiano ye l'alfabetu cirílicu más la lletra I y l'orde de la oración ye suxetu, complementu y verbu.

Na actualidá esti conxuntu de llingües utilizar en países como Xeorxa y otres antigües repúbliques soviétiques amás de pequeñes comunidaes en Turquía, Xordania o Siria.

## Ver tamién
* Idiomes oficiales en Rusia
* Pueblu circasiano
Idioma abaza

**Abaza** ye una llingua perteneciente a la caña septentrional de la familia caucásica. Tien alredor de 30&nbsp;000 falantes na República Autónoma de Karacháyevo-Cherkesia, n'El Cáucasu rusu.

Trátase d'un idioma bien paecíu al abkhasu (que se fala na cercana Abkhasia). Dalgunos cunten que se trata d'una variedá del abkhasu. Escríbese con carácteres cirílicos, anque antes de 1930 facíase con carácteres llatinos.

## Ver tamién
* Idiomes oficiales en Rusia

## Referencies