Islla Malaita

La **islla Malaita** () ye la islla más grande de la provincia de Malaita nes Islles Salomón. Trátase d'una islla tropical y montascosa, con una serie de ríos y montes tropicales que nun fueron esplotaos. Malaita ye la islla más poblada de les Islles Salomón, con 140.000 habitantes o más d'un terciu de la población nacional.

La ciudá más grande y capital provincial ye Auki, allugada na mariña noroeste.

## Historia
El nome de Malaita o *Malayta* apaez nel diariu de navegación de los esploradores españoles que nel  visitaron les islles y afirmaron qu'esi yera'l nome real de la islla. Cuando foi vista per primer vegada dende la islla de Santa Isabel, llamóse-y "*Mala*". L'obispu George Augustus Selwyn refierse a ella como *Malanta* en 1850.

Mala yera'l nome utilizáu so control británicu, sicasí Malaita utilizábase con fines oficiales. El nome Gran Malaita tamién s'usa para estremala de la pequeña islla Malaita Sur.

Malaita foi afayada pol el marín español Álvaro de Mendaña de Neira en 1568. Hernando Gallego, dixo qu'ellos llamaron a la islla Malaita pol so nome indíxena y esploraron gran parte de la mariña, anque non el llau norte. Pensaron que'l Pasaxe Maramasiki yera un ríu.

En 1886, Gran Bretaña definió la so área d'interés nes Islles Salomón, incluyendo Malaita, y el control del gobiernu central de Malaita empecipió en 1893, cola proclamación del Protectoráu británicu de les Islles Salomón, que coincidió cola alquisición de los territorios alemanes al oeste y al interés de Francia nos del este.

Auki foi establecida como una estación de gobiernu en 1909, como sede del distritu alministrativu de Malaita. A les Islles Salomón concedióse-yos la independencia en 1978. Les provincies reorganizáronse en 1981, y Malaita convirtióse na principal islla de la provincia del mesmu nome.

## Xeografía

Malaita ye una islla delgada, d'alredor de 164 quilómetros de llargu y 37 km d'anchu nel so puntu más anchu. El so llargor estímase nuna dirección noroeste a sureste, pero la costume llocal y oficial utilizada polo xeneral xira en redol a la orientación escontra'l norte-sur, y xeneralmente refiérense a la mariña "este" o "estremu norte", cuando los términos nordeste o noroeste, seríen más precisos.

Al suroeste ta l'Estrechu Indispensable (*Indispensable Strait*), que la dixebra de la islla de Guadalcanal y de les islles Florida. Escontra'l nordeste y l'este atópase abierta al océanu Pacíficu, sacante los pequeños atolones llamaos *Sikaiana*, parte de la mesma provincia a 212 quilómetros al nordeste. 

Al noroeste de esta la islla de Malaita sur (tamién llamada *Pequeña Malaita* o Maramasike), dixebraes pol estrechu pasu de *Maramasike*. Más allá d'eso esta Makira, la gran islla más meridional nel archipiélagu de Salomón.

## Referencies

## Bibliografía
* Harold M. Ross. Baegu: Social and Ecological Organization in Malaita, Solomon Islands. Chicago: University of Illinois Press, 1973.

## Enllaces esternos

*2020 La islla vecina Malaita amenaza con dixebrase del país, el plan de referéndum produzse dempués d'un añu de tensiones entre el gobiernu provincial de Suidani, primer ministru de Malaita, que sofita a Taiwán, y el gobiernu nacional de les Islles Salomón, qu'adoptó una postura pro-Beijing.