Aconcagua

L**'Aconcagua** ye un monte allugáu na provincia de Mendoza, nel oeste d'Arxentina. Integra la Cordal Principal, que ye un componente de la cordal de los Andes. Con una altitú de 6960,8&nbsp;msnm, ye'l picu más eminente de los hemisferios meridional y occidental, el más altu de la Tierra dempués del sistema de los Himalayes (Asia) y, poro, el visu más eleváu n'América.

## Toponimia

L'orixe del términu *Aconcagua* ye inciertu, anque se postulen diverses procedencies; la primer ye que provién del mapudungun *aconca* *hue,* que significa 'que vien del otru llau'; la segunda ye que provién del quechua *ackon* y *cahuak* del verbu *cahua*, que significa 'mirar' o 'el que mira'; seique 'la gran roca que mira la so contorna', o 'centinela de piedra'. Sicasí, na llingua aimara los vocablos *kon* *kawa* podríen ser traducíos como 'centinela blancu' o 'monte neváu'. Posiblemente'l nome orixinal ye *Janq'o Q'awa*, 'quebrada blanca'.

Otra alternativa, tamién del quechua, «acon» de *aquun*: 'el so arenal'; «cagua» de *qawaq*: 'oteador', 'que ve'. Depués podría denotar «oteador del arenal».

Otra alternativa vien del mapudungún, onde *konka /konka/* ye 'ataos de paya pa techar' y *wa /wa/* significa 'llugar onde hai daqué'.

## Carauterístiques xenerales

### Descripción
L'Aconcagua allúgase dafechu nel departamentu Las Heras de la provincia de Mendoza —nel noroeste provincial—, al centro-oeste de la República Arxentina. Atópase dientro del parque provincial Aconcagua.

L'Aconcagua ye'l cume más altu de los hemisferios sur y occidental; tamién ye'l monte más eleváu de la Tierra ente les asitiaes fuera del sistema de los Himalayes. Tien dos picos principales: el cume norte, de 6960,8&nbsp;msnm (22&nbsp;837&nbsp;ft), coordenaes: S32 39.11 W70.00. 42; y el cume sur, de 6930&nbsp;msnm. Mientres décades figuró nes publicaciones l'altor de 6959,60&nbsp;msnm, y darréu la de 6962&nbsp;msnm.

Nesti sector de la frontera d'Arxentina y Chile la llende ente los dos países establecer pola llinia de *divisories d'agües* y los cuetos Catedral y Tolosa torguen que los destemples que nacen nel Aconcagua emponer escontra l'océanu Pacíficu, siendo tributarios del Atlánticu. Amás les agües d'estos dos últimos cuetos tampoco van al Pacíficu, polo que la frontera cuerre a 14&nbsp;km escontra l'occidente del Aconcagua, hasta'l cerro Caracoles, sobre'l Gordón de los Deos, dexando al Aconcagua dafechu en territoriu arxentín.

Al norte y al este llenda col valle de les Vaques y al oeste y al sur col valle de los Forcones inferior. Dellos glaciares traviesen les sos fasteres; los más importantes son el glaciar Nororiental o Glaciar de los Polacos Polacu y el del Este o Inglés.

Estudios xeolóxicos asitien la elevación del Aconcagua na edá Permotriásica, unos 200 a 280&nbsp;millones d'años tres El monte foi creada pola subducción de la placa de Naza debaxo de la placa Suramericana mientres la oroxenia andina (terciaria, polo tanto xeolóxicamente recién).

Mientres los entamos de la so esploración pensóse que yera un volcán, pos unu de los sos esploradores, Paul Güssfeldt, comprobó que les roques que la conformaben yeren d'orixe volcánicu, pero'l profesor Walter Schiller, investigador xeólogu del Muséu de La Plata, publicó n'unu de los sos trabayos, qu'estes roques volcániques fueron depositaes nel llugar por fuertes eventos teutónicos y que non s'evidenciaba nengún furu o cráter nel visu del mesmu.

### Santuariu inca

A 5300&nbsp;m atopóse un enterratorio ritual inca nel que practicárase el "Capac Cocha", consistente nel sacrificiu d'un neñu de 7 a 8 años d'edá mientres el Periodu Inca (1400 a 1532 d.C.); el so cuerpu anguaño atópase abellugáu nel llaboratoriu del Centru Científicu Teunolóxicu (ex Cricyt). Xunto al neñu atopáronse diversos oxetos fechos d'oru, plata y *[[Spondylus]]* (una cáscara del océanu Pacíficu). Estos afayos confirmen al monte Aconcagua como unu de los más grandes *[[Apu (divinidá)|apu]]* del Imperiu inca nel Collasuyu.

El Neñu del Aconcagua” volvió revelar daqué más de sigo. A partir d'un estudiu d'ADN destináu a secuenciar el so xenoma mitocondrial, un equipu de científicos españoles y arxentinos llogró establecer que la momia pertenecía a un llinaxe que nun fuera detectáu hasta agora en poblaciones contemporánees y que se remonta a los tiempos en que l'home llegó a América per primer vegada.

### Infraestructura rexonal

A namái 3 quilómetros ta un caserío llamáu Ponte del Inca, onde entá esiste una fonte d'agües termales, una feria d'artesaníes, y un hostal de 2 estrelles del mesmu nome.

A la fin del Parque Aconcagua ta la Ponte confluencia», llugar onde delles pareyes realizaron el ritual de compromisu y que da entamu al ascensu al Monte Aconcagua.

Un nuevu centru d'asistencia foi inauguráu en xineru de 2011 a una altitú de 5975&nbsp;msnm: el Refugio Elena, nel Aconcagua (considérase dica agora l'abellugu estable de monte más altu de la Tierra), gracies a la donación que realizaron familiares de l'andinista italiana Elena Senín, quien perdió la vida depués de llegar al cume en xineru de 2009. L'abellugu destináu a emerxencies y operativos de rescate— ta allugáu nel campamentu Plaza Cólera, na bifurcación de les dos rutes más transitaes d'ascensu al Aconcagua, el Norte y la del Glaciar de los Polacos.

#### Centros d'esquí más cercanos
Los centros pa la práutica d'esquí más próximos a esti monte son:
* Los Penitentes
* Los Puquios
* Vallinos
* Portillo
* Ski Arpa

## Ascensos

### Víes

Ye un monte bien frecuentáu por alpinistes de tol mundu, con una entrada de 6000 a 7000&nbsp;visitantes per temporada, que s'estiende ente avientu y marzu.

En términos d'escalada l'Aconcagua ye téunicamente senciellu dende la cara norte, al traviés de la vía normal» del noroeste, na que nun ye necesariu l'usu de téuniques d'esguilada. Los efeutos de l'altitú son bien severos (la presión atmosférica ye'l 40 % de la esistente a nivel del mar) provocando xeneralmente apunamiento nos escaladores. Les condiciones climatolóxiques pueden camudar bruscamente dende un clima sele y diáfano a, en pocos minutos, un clima tempestuoso o producise'l vientu blancu del Aconcagua.

La so ascensión nun suel riquir l'usu d'osíxenu artificial.

Na vía normal» xúbese al traviés de campamentos d'altor colos sos correspondientes díes de descansu. Los finxos más significativos de la vía son: Campo Base (Plaza de Mules) (4300&nbsp;msnm), El Semáforu (4350&nbsp;msnm), Piedres Conway, Plaza Canadá, Piedra de 5000, Cambéu de Pendiente, Nial de Cóndores (5250&nbsp;msnm), Berlín, Piedras Blancas, Piedras Negras, Independencia, Portezuelo de los Vientos, Gran Travesía, La Canaleta y Cume del Aconcagua (siguiendo l'orde creciente de dificultá).

La segunda vía, muncho más peligrosa que l'anterior, ye la del glaciar de los Polacos. Ésta avérase al monte al traviés del valle de les Vaques, xube hasta la base del glaciar de los Polacos y crucia la vía normal hasta la xubida final al cume.

Les víes dende les crestes asitiaes al sur y suroeste son les más dures, considerándose la *Pared Sur* como la más difícil. Trátase d'una esguilada bien comprometida y d'alta dificultá nuna de les mayores parés del mundu (3000&nbsp;m de paré aprox.) La primer ascensión de la Paré Sur foi realizada'l 25 de febreru de 1954 polos franceses Pierre Lesueuer, Adrien Dagory, Edmond Denis, Robert Paragot, Lucien Berardini y Guy Poulet. El xefe de la espedición yera René Ferlet.

### Ascensiones históriques

La primer ascensión al Aconcagua realizar en 1897 por una espedición liderada pol británicu Edward Fitzgerald (1871-1931). El cume foi algamada pol suizu Matthias Zurbriggen el 14 de xineru y por otros dos miembros de la espedición unos díes dempués.

El primer arxentín en faer cume foi Nicolás Plantamura, perteneciente al Exércitu Arxentín, el 8 de marzu de 1934; nesta mesma espedición tamién participó l'arrieru Mariano Pastén, quien se convirtió nel primer chilenu n'algamar el cume. La primer muyer foi la francesa Adriana Bance, el 7 de marzu de 1940, quien xubió acompañada por miembros del Club Andinista de Mendoza.

En 1952, los miembros del Club Alemán Andín o DAV Santiago, Eberhard Meier, Ludwig Krahl y Wolfgang Förster completaron l'ascensu pola llamada ruta chilena o de Güssfeldt. Esta ruta naz en territoriu chilenu y xube pol valle del ríu Colorado pa cruciar por dalgunos de los pasos escontra territoriu arxentín y al traviés del glaciar de Güssfeldt coneutar cola ruta normal nel so últimu tramu. Esta ruta yá fuera intentada en 1883 pol científicu alemán Paul Güssfeldt, quien debíu al mal tiempu fracasó nel so intentu de faer cume a poca distancia d'ella, algamando los 6600&nbsp;msnm.

En setiembre de 1953, los arxentinos Emiliano Huerta, H. Vasalla y F. Godoy llogren la primer ascensión iverniza al Aconcagua, utilizando la ruta normal. Por esta fazaña, la cai principal de la llocalidá de Ponte del Inca lleva'l nome d'Huerta.

La Variante Altoaragonesa»: esguilada en 1995, una serie de corredores que salen del glaciar de lo Polacos, con un enclín de 75° y pasos d'IV+; tres un llargu flanqueo a los 6500&nbsp;msnm xunir de nuevu cola Direuta, abierta polos aragoneses Javier Subias, José Antonio Hidalgo, Javier Alvira y José Vilalta.

La persona más nueva n'esguilar y llegar al visu del Aconcagua ye l'estauxunidense Tyler Armstrong a la curtia edá de 9 años el 25 d'avientu de 2013. Al pie del so padre y guíes andinistes tomaron la ruta central del Glaciar de los Polacos. Hai de solliñar que'l mozu Armstrong batió un récor mundial al faer esta fazaña.

N'avientu de 2014, el corredor español de trail running Kilian Jornet estableció un nuevu récor de velocidá de xubida y baxada al Aconcagua, al marcar un tiempu de 12 hores y 49 minutos.

Karl Egloff ye un deportista suizu-ecuatorianu que se desempeñó nel ciclismu y el alpinismu. El 19 de febreru de 2015 rompió'l récor mundial d'engatada en velocidá con un tiempu d'ascensu y descensu de 11 hores y 52 minutos.

## Ver tamién
* Árees naturales protexíes d'Arxentina
* Estremos na Tierra
* Montes de l'Arxentina
* Montes más altos de la Tierra

## Notes y referencies
;Referencies

;Notes aclaratories

## Enllaces esternos

* Datos del Aconcagua
* Descripción del Aconcagua en Andeshandbook 
* MUERTE-Aconcagua-ebook/dp/B00GXCZRV6 Romance cola muerte - La mio "aventura" nel Aconcagua
* Llogren identificar un antiguu llinaxe inca