Edificiu Flatiron

El **edificiu Flatiron**, orixinalmente **edificiu Fuller**, ye un rascacielos centenariu asitiáu en Manhattan. Yera unu de los edificios más altos de Nueva York cuando remató la so construcción nel añu 1902. Recibió'l so nome oficial de George A. Fuller, fundador de la empresa constructora que financió la obra y que finara en 1900.

El Flatiron atopar nuna mazana triangular, llindada al sur pela Cai 22, al oeste pola Quinta Avenida y al este por Broadway. Estos dos últimes cais conflúin delantre del edificiu cola Cai 23, al altor de Madison Square. El vecinderu que lu arrodia recibe'l nome de distritu Flatiron nel so honor.

El Fuller ye un fitu históricu nacional de los Estaos Xuníos dende'l 29 de xunu de 1989.

## Arquiteutura

L'edificiu d'estilu Beaux Arts foi diseñáu pol arquiteutu de la escuela de Chicago, Daniel Burnham. Al igual qu'una columna clásica griega, la so fachada de caliar y terracota ta estremada horizontalmente en trés partes. L'usu del aceru na so construcción dexó que la obra algamara los 87 m d'altor, lo que sería bien difícil emplegando les téuniques habituales de la dómina.

El diseñu inicial de Burnham yera similar al del edificiu que se llevantó, pero muncho más ellaboráu na parte cimera y coles fachaes dotaes de numberosos pasos cerca del pináculo. Tamién s'estrema la esfera d'un reló, que d'igual manera foi esaniciada del diseñu final.

Nel so estremu arrondáu, la torre triangular tien namái 2 metros d'anchu. Dende una vista cenital, les fachaes que se xunten nesi vértiz tomen tan solo un ángulu de 25 graos. L'edificiu Flatiron, colos sos 22 pisos y 87 metros, ye consideráu equivocadamente como'l rascacielos de Manhattan más antiguu entá de pies, anque lo cierto ye que'l Park Row Building (1899) ye anterior y de mayor altor.

El Flatiron de Nueva York nun foi'l primer edificiu con planta en forma de cuña: tanto l'edificiu Gooderham de Toronto (1892) como l'edificiu Flatiron d'Atlanta (1897) son anteriores, anque dambos escarecen del altor del so homólogu neoyorquín.

## Impautu

Los neoyorquinos emprestaron un inmediatu interés al edificiu, faciendo apuestes sobre qué lloñe llegaríen los escombros cuando'l vientu baltar y moteyándolo "the ", debíu a la paecencia del edificiu con planchar de la dómina. 

La forma aerodinámica del edificiu produció nel vientu un efeutu túnel calles enriba d'onde taba asitiáu. A principios de los años diez, cuando la visión de les pantorríes desnudes d'una muyer yera daqué escitante, el mirones asitiar a lo llargo de la cera pa poder echar una güeyada, cuando'l vientu llevantaba les faldes de les transeúntes. La Policía tener qu'espulsar de la cai 23 (a esto llamar «23-skidoo»). Venti años dempués esta espresión convertir nuna espresión de burlla de los aficionaos deportivos escontra los equipos rivales.

L'edificiu Flatiron apaeció n'ensame de películes ambientaes en Nueva York, como Hitch, Shark Tale, Spiderman, o Armageddon. Una de les escenes más memorables que trescurren na azotea del Flatiron ye'l besu que Kim Novak da a James Stewart nel llargumetraxe *[[Bell, Book and Candle]]* (Richard Quine, 1958). Foi asonsañáu nos videoxuegos: Gta III,  y GTA IV y los sos episodios dientro de Liberty City

## Otres vistes

Ficheru:Edificio Fuller (Flatiron).jpg|Añu 2010.
Ficheru:Edificio Fuller (Flatiron) en 2010.jpg|Vistu por detrás, dende la cai Broadway.
Ficheru:Flatiron Vista Aérea.JPG|El Flatiron vistu dende'l Empire State Building en 2010.
Ficheru:Edificio Fuller (Flatiron) Fachada Broadway.jpg|Fachada de la cai Broadway.
File:USA-NYC-Flatiron Building.JPG|Vista dende la Quinta Avenida.
File:USA-NYC-Flatiron Building3.JPG|Detalle de la fachada.


## Referencies

## Enllaces esternos