Jane Fonda

**Jane Fonda**  ye una actriz d'Estaos Xuníos de llarga y polifacética trayeutoria, que trabayó tamién como escritora, editora de llibros y realizando videos d'aeróbic, y como activista política y blogger.

Saltó a la fama na década de 1960 al protagonizar películes d'ésitu comercial como *[[Barbarella]]* y *[[Cat Ballou]]*, y a lo llargo de la so carrera enllazó munches reconocíes pola crítica, como *[[Klute]]*, *[[Julia (película de 1977)|Julia]]*, *[[Coming Home (película de 1978)|Coming Home]]*, *[[They Shoot Horses, Don't They?]]*, *[[The China Syndrome]]*, *[[The Chase]]*, *[[On Golden Pond]]*, *[[Nine to Five]]* y *[[Gringo vieyu (película)|Gringo vieyu]]*. Polos sos llogros actorales ganó dos premios Óscar (de siete nominaciones), cuatro Globos d'Oru, dos premios BAFTA y un premiu Emmy. En 1991 anunció'l so retiru del cine, anque tornó a la interpretación catorce años más tarde cola comedia *[[Monster-In-law]]* (*Monster in Law*, 2005) y darréu participó n'otros filmes d'ésitu como *[[The Butler]]* (*El mayordomu*) y *Youth* (*La mocedá*). Tamién produció y publicó dellos videos d'exercicios físicos ente los años 1982 y 1985. Foi unu de los grandes mitos eróticos de los años 60 y 70.

Fonda foi partidaria de delles causes civiles y polítiques. Manifestóse en contra de la Guerra de Vietnam, lo mesmo que de la Guerra d'Iraq. Describióse a sigo mesma como una persona lliberal (nel sentíu americanu del términu, distintu del européu) y feminista. En 2005 publica'l so autobiografía, que conviértese nun ésitu de ventes y crítica. Ye una de les intérpretes femenines más gallardoniaes de tolos tiempos y ta considerada como una lleenda viva de Hollywood.
Ye fía del míticu actor Henry Fonda. La so interpretación en *[[Klute]]* d'Alan J. Pakula ta considerada como una de los meyores de la historia.

## Primeros años y familia
Fía del actor Henry Fonda y de Frances Ford Seymour. Fonda tien ancestros holandeses, anque yeren orixinarios d'Italia, la so madre ye canadiense con ancestros ingleses. Aparentemente, el nome de Jane ta inspiráu por lady Jane Seymour (tercer esposa d'Enrique VIII d'Inglaterra), quien ye una pariente alloñada per parte de la so madre.

El so hermanu, Peter Fonda (nacíu en 1940), y la so sobrina Bridget Fonda (nacida en 1964), tamién son actores. Tien una hermanasca mayor, Frances Brokaw, según una hermana adoptada, Ari Fishman, quien nació en 1953.

## Carrera
### Año sesenta
Fonda debuta nel cine nel añu 1960 cola película *Tall Story* (*Casaré contigo*), so la direición de Joshua Logan. Ellí desempeña'l papel d'una estudiante que caltién un romance con un xugador de baloncestu, interpretáu por Anthony Perkins. A esta presentación síguenlu 039;'Period of Adjustment* (*Reaxuste matrimonial*) y *Walk on the Wild Side* (*La gata negra*), dambes estrenaes en 1962. Nesta última película, dirixida por [[Edward Dmytryk]] y protagonizada por [[Barbara Stanwyck]], Fonda desempeña'l papel d'una [[Prostitución|prostituta]], gracies al cual recibió'l [[Premiu Globu d'Oru|premiu Globu d'Oru]] a la [[Globu d'Oru a la nueva estrella del añu - Actriz|nueva actriz del añu]].

En 1963, Fonda apaez na película *Sunday in New York* (*Domingo en Nueva York*). La so actuación recibe crítiques mistes; el [[periódicu]] *Newsday* describir como "la más encantadora nueva actriz", ente que la revista *Harvard Lampoon* nomar como "la peor actriz del añu". En 1965 protagoniza xunto a [[Lee Marvin]] la [[comedia]] *Cat Ballou* (*Cat Ballou*). La película tien un gran ésitu de crítica y públicu, convertir nuna de les más taquilleres d'esi añu. Dempués de *Cat Ballou*, l'actriz intervién nel drama *The Chase*, dientro d'un estensu repartu con [[Marlon Brando]], [[Angie Dickinson]] y un mozu [[Robert Redford]], y tamién trabaya nes comedies cinematográfiques *Any Wednesday* (*Cualquier miércoles*), de 1966, y *Barefoot in the Park* (*Descalzos nel parque*, 1967), onde vuelve collaborar con [[Robert Redford]].

En 1968, Fonda desempeña'l papel principal de la película de [[ciencia ficción]] *Barbarella*, de [[Roger Vadim]], que convertir nun [[símbolu sexual]] a nivel internacional. Nel mesmu añu protagoniza'l [[Drama (cine)|drama]] de [[Sydney Pollack]] *They Shoot Horses, Don't They?* (*They Shoot Horses, Don't They?* o *El baille interminable*); ellí comparte escena con [[Gig Young]], [[Rede Buttons]], [[Bonnie Bedelia]] y [[Bruce Dern]]. La so interpretación recibe una gran acoyida per parte de la [[Crítica cinematográfica|crítica de cine]] y vale la so primer nominación al premiu Óscar por meyor actriz. A finales d'esa década, recibe la ufierta de protagonizar los llargumetraxes *Rosemary's Baby* (*Rosemary's Baby*) y *Bonnie and Clyde*, pero refuga dambes propuestes.

=== Años setenta ===
En 1971, Fonda protagoniza xunto a [[Donald Sutherland]] la película *Klute* (*El mio pasáu condérgame*), onde vuelve interpretar el papel d'una [[Prostitución|prostituta]]. La so actuación ye bien recibida pola crítica; gana'l [[Óscar a la meyor actriz]] y el [[Globu d'Oru a la meyor actriz - Drama|Globu d'Oru a la meyor actriz de drama]]. Tamién recibe una nominación al [[premiu BAFTA]] como meyor actriz. En 1972 actúa xunto a [[Yves Montand]] na película *Tout va bien* (*Tou va bien*), onde ye dirixida por [[Jean-Luc Godard]] y [[Jean-Pierre Gorin]]. Les sos siguientes películes son namái fracasos comerciales, como *Steelyard Blues* (*Material americano*) de 1973; especialmente sonáu ye la llombada de la fantasía infantil *The Blue Bird* (*The Blue Bird*, 1976), dirixida por [[George Cukor]] y onde Fonda trabayó con [[Ava Gardner]] y [[Elizabeth Taylor]].

Al traviés de la so propia compañía de cine, IPC Films, Fonda produz una serie de películes coles que vuelve al mandu de la escena internacional. En 1977 protagoniza dos películes: la [[comedia]] *Fun with Dick and Jane* (*Fun With Dick and Jane*), de la cual rodaríase un *remake* con [[Jim Carrey]]; y el [[Drama (cine)|drama]] *Julia*, onde Fonda tien por compañeru a [[Vanessa Redgrave]]. Por esta postrera, gana'l [[Globu d'Oru a la meyor actriz - Drama|Globu d'Oru a la meyor actriz de drama]] y ye nomada al [[Óscar a la meyor actriz]]; premiu que gana Redgrave.

Depués participa en dos filmes de denuncia qu'algamen l'ésitu: *Coming Home* (o *Regresu ensin gloria*), alegatu antibelicista con [[John Voight]], y *The China Syndrome*, filme sobre un [[accidente nuclear]] con [[Jack Lemmon]] y [[Michael Douglas]].

=== Años ochenta ===
En 1980, Fonda protagoniza la [[comedia]] *Nine to Five* xunto a [[Lily Tomlin]] y [[Dolly Parton]]. La película recibe una gran acoyida per parte de la [[Crítica cinematográfica|crítica]] y llogra ser una de les de mayor ésitu comercial d'esi añu. Dempués, l'actriz y el so padre, [[Henry Fonda]], adquieren los derechos de la [[obra teatral]] *On Golden Pond* (*On Golden Pond*) col fin de llevala al cine. [[On Golden Pond|La película]], que cunta amás cola actuación de [[Katharine Hepburn]], apúrre-y al actor el so únicu [[premiu Óscar]] na categoría de meyor actor. Na entrega de dichos gallardones, ye Jane quien lo recibe en nome del so padre yá qu'él nun s'atopa en bones condiciones de salú p'asistir al eventu. Él muerre cinco meses dempués.

Fonda desempeña'l papel de la Dra. Martha Livingston nel polémicu llargumetraxe *Agnes of God*, de 1984. En 1987 consigue una nueva nominación al [[premiu Óscar]] como meyor actriz por interpretar a una muyer [[Alcoholismu|alcohólico]] nel [[Suspense (xéneru)|thriller]] *A la mañana siguiente*, gallardón que finalmente nun gana. A finales de la década de 1980, apaez en *Gringo vieyu* xunto a [[Gregory Peck]]. En 1990 protagoniza'l [[drama románticu]] *Stanley & Iris* (*Cartes a Iris*) xunto a [[Robert De Niro]].

Como interés, tuvo l'honor y el cargu de ser la co-presentadora de la gala de los [[Premios Óscar]] dos veces: en 1977, xunto colos actores [[Warren Beatty]], [[Ellen Burstyn]] y [[Richard Pryor]]; y en 1986, xunto con [[Alan Alda]] y [[Robin Williams]].

=== Retiru y remanecimientu ===

En 1991, dempués de trabayar mientres más de tres décades como [[actriz]], Fonda anuncia'l so retiru de la [[cine|industria cinematográfica]]. Sicasí, torna a l'actuación en 2005 cola película risible *Monster-in-Law* (*Monster-In-law*), xunto a [[Jennifer Lopez]]; tuvo un gran ésitu comercial, anque nun recibió bones crítiques. En 2007 apaeció na película del cineasta [[Garry Marshall]], *Georgia Rule*. Ellí comparte escena con [[Felicity Huffman]] y [[Lindsay Lohan]].

Se rumoreó que mercara los derechos pa un [[remake]] de *Mujeres al borde de un ataque de nervios*, el gran ésitu de [[Pedro Almodóvar]], que podría cuntar con [[Julia Roberts]] y otres estrelles, pero nun trescendió nada d'esti proyeutu. En 2009 díxose que se grabaría una adautación en formatu teleserie, ensin Jane Fonda, y finalmente l'argumentu foi afechu al teatru.

Nos últimos años Jane Fonda amontó la so presencia nel cine. Encarnó a [[Nancy Reagan]] en *The Butler* (*El mayordomu*), participó na comedia *This Is Where I Leave You* (*Ende quedáis*) y tamién tuvo un papel na multipremiada *Youth* (*La mocedá*) de [[Paolo Sorrentino]], xaciándose con [[Michael Caine]] y [[Harvey Keitel]].

== Política y *aerobic* ==
Mientres la década de [[Años 1960|1960]], Jane Fonda dedicar al activismu político en sofitu al [[Movimientu polos Derechos Civiles n'Estaos Xuníos|movimientu polos derechos civiles]] y a la oposición a la [[guerra del Vietnam]]. Sofitó la ocupación de la [[Prisión d'Alcatraz|isla d'Alcatraz]] lo que foi vistu como un intentu de llamar l'atención poles temes de los [[Amerindiu|nativos americanos]]. Por cuenta de la so feroz oposición a la guerra del Vietnam, mientres años foi conocida col nomatu de Hanoi Jane.

Mientres munchos años tamién foi partidaria de les causes [[Feminismu|feministes]], pero de la mesma foi unu de los primeros iconos d'Estaos Xuníos en promover el cuidu del cuerpu por aciu la práutica d'exerciciu en casa. Espublizó l*'aeróbic*, editando videos sobre rutines d'exercicios, ya inda anguaño promociona productos de guapura pa la muyer mayor. Inda na actualidá, con casi 80 años d'edá, caltién una figura espodada que lluz con vistosos paxellos, polo cual ye reconocida como una de les estrelles más elegantes.

== Matrimonios ==
Jane Fonda tuvo casada tres veces. Primero col direutor [[francia|francés]] [[Roger Vadim]], dende [[1965]] hasta [[1973]], y col que tuvo una fía llamada Vanessa. Poco dempués casóse con [[Tom Hayden]], autor y políticu. El segundu matrimoniu duró dende 1973 hasta 1990 y tuvieron un fíu llamáu [[Troy Garity]], nacíu en 1973, quien tamién ye actor. El so tercer matrimoniu foi con [[Ted Turner]], un magnate de la televisión per cable y fundador de la [[CNN]]. Duró dende [[1991]] hasta [[2001]].

== Filmografía ==


== Televisión ==


== Premios y nomamientos ==
=== [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] ===



=== [[Premios BAFTA]] ===


=== [[Premios Globos d'Oru]] ===


=== [[Premios Primetime Emmy]] ===


== Autobiografía ==
En [[2005]], Fonda punxo a la venta la so autobiografía, *My Life So Far''. El llibru describe la so vida como una serie de tres actos, cada unu de 30 años de duración, y declara que'l so tercer actu foi para ella'l más significante, en gran parte por cuenta de la so devoción a Cristu, y esto va determinar les coses polo qu'ella va ser recordada. Fonda tamién diz que la so autobiografía amuesa que «ella ye daqué más que lo QUE América conozlu».

La so autobiografía recibió les allabancies de Los Angeles Times, The New York Times, y bastantes más periódicos. Fonda caltuvo eventos pa roblar exemplares por tolos Estaos Xuníos desque publicó'l so llibru.

## Referencies

## Enllaces esternos

* 
* Ficha nel sitio Cinearchivo; n'español.