Xeografía de la República Dominicana

La República Dominicana llinda al norte col Océanu Atlánticu a lo llargo de 586&nbsp;km, al sur col mar Caribe nuna distancia de 545&nbsp;km, al oeste con Haití en 276&nbsp;km de frontera y al este cola canal de la Mona, dixebrándola de la islla de Puertu Ricu. Ocupa'l 74 % del terrén de la Isla de Santu Domingu:
: 19º00'N,70º40'W 
; Área :*
Total: 48,730 km²
:* Agua: 350 km²
; Fronteres
:* Total: 275 km
:* Con otros países: Haití: 275 km
; Llinia de mariña :

: 1.288 km
; Zona marítima :*
Zona allegante: 24 mn (milles náutiques)
:* Placa continental: 200 mn (hasta'l cantu de la placa continental)
:* Zona económica esclusiva: 200 mn
:* Agües territoriales: 12 mn

El país tien tres sistemes montascosos principales: la Cordal Central, travesando tola zona central y muerre na parte sur (San Cristóbal), nesti sistema montascosu ta allugáu'l picu más altu de les Antilles, el Picu Duarte (3.087 m d'altor); la sierra Septentrional, que cuerre paralela a la Central dixebrando'l Valle del Cibao de la Llanura Costera del Atlánticu, siendo'l picu Diego de Ocampo el más altu de les sos elevaciones; y la Cordal Oriental, la más curtia y la de menor altor de los trés, na zona este de la isla. Otres cadenes montascoses d'importancia son les sierres de Bahoruco y de Neyba, na rexón Suroeste. Puede dicise que la xeografía componer de montascosos montes y fértiles valles entemecíos. El puntu más baxu del país atopar nel Llagu Enriquillo, a unos 46&nbsp;m sol nivel del mar. 

El país cunta con abondosos ríos, munchos d'ellos navegables, tales como'l Soco, el Higuamo, el Romana, el Yaque del Norte, el Yaque del Sur, el Yuna, el Yuma, el Bajabonico y el Ozama (navegable per partes).

**Relieve:**

La islla de Santu Domingu forma parte d'una unidá xeolóxica: l'arcu antillanu que parte d'América del Norte y llega a la del Sur. Los xeólogos almiten que del continente parten tres hilera de montes, agora somorguiaes. 

Estes crucien per debaxo de la canal de Yucatán y la Canal del Vientu y lleguen a Santu Domingu. La primera, parte de la península de Yucatán y algama a Cuba. La segunda parte un pocu más al sur de Yucatán, esto ye de Belice, cuerre paralela a la islla de Cuba y remata na Sierra Maestra. 

La tercera empecipiar en Nicaragua, pasa per Xamaica y llega a la Isla de Santu Domingu. Les tres cadenes de montes somorguiaos que parten d'América Central amenorgar a dos, pa llegar a la nuesa isla. 

Una d'eses cadenes remanez al llegar a Haití y enfusa pola península de San Nicolás, nun sigue escontra l'este francu, sinón que tuerci al sureste y forma el nuesu cordal Central. 

La otra cadena de montes que vien d'América Central pasa per Xamaica y enfusa a la Isla de Santu Domingu, remanez na península de Tiburón y remata nos montes la Horte y la Salle, que son les más elevaos montes d'Haití. 

Esti cordal tamién s'esvia un pocu escontra'l Sur al llegar a la República Dominicana. Ye conocida nel llugar como la Sierra de Bahoruco. Llega hasta la mesma mariña na provincia de Barahona. La Sierra de Neiba nun paez integrase con esti sistema montascosa qu'enfusa pola península de Tiburón. 

La Sierra de Neiba paez un sistema montascosu más bien aislláu. Tien, sicasí, ramificaciones que la xunen a la Cordal Central. Estes ramificaciones son visibles más allá del encruz de la carretera d'Azua, San Juan de la Maguana y Barahona. 

**Cordal Central** 

El Cordal Central ye una tierra del periodu Cretáceo. Nel so orixe foi una cadena de volcanes. Esti cordal proyeutar nel mapa en direición Noroeste-Sureste. Partiendo de la Península de San Nicolás, n'Haití, estender en territoriu dominicanu dende Restauración y Llomba de Cabrera hasta la redoma de Bani y San Cristóbal. 

El Cordal Central algama'l so culminación nel picu Duarte, con 3.087 metros. Síguen-y n'orde de menor categoría La Pelona, con 3.085 m; La Rusilla, con 3.029 m; Monte Miyu, 2.200 m; y Monte Tina, 2.059 m. 

Un fechu xeográficu bastante desconocíu ye que la exa principal del Cordal Central pasa al norte de Restauración y Constanza. Estos dos poblaciones, anque políticamente pertenecen a les provincies del Cibao, xeográficamente tán allugaes na aguada Sur del Cordal Central. 

Al respective de la orientación del Cordal Central hai opiniones contradictories. Pa dellos xeógrafos esti cordal estender na direición este-oeste, dende cabu Engaño hasta la frontera. Pa otros, la so orientación ye noroeste-suroeste, y prefieren llamala Cordal Oriental o del El Seibo, al ramal del Cordal Central que s'estiende escontra l'este. 

**Sierra de Yamasa**

El ramal del Cordal Central que se dirixe al Este nun tien de ser consideráu en tola so estensión como formando parte del Cordal Oriental. Na bifurcación escontra l'este del Cordal Central apaez la Sierra de Yamasa, que remata na llomba de Siete pico o Siete Cabeces, con 853 m. 

Esta Sierra de Yamasa ye, al igual que toa'l Cordal Central, bien antigua, y compónse de roques del periodu Cretáceo. Pero por cuenta de les agües intenses que cayen nesta rexón montascosa, según les elevaes temperatures del trópicu, les roques madres hanse desintegráu. 

**Sierra del Seibo - Cordal Oriental**

Asina se llama al conxuntu de sierres que cuerren na direición oeste-este, dende Cotuí hasta más allá de Higuey. Nel so estremu occidental, esto ye, de Cotui escontra l'este, la Sierra d'El Seibo ye de topografía carsica, nome que vien de la so paecencia con una rexón oriental del mar Adriáticu, n'Europa. 

Esta rexón, llamada Los Haitises, ye escabrosa y malo d'habitar. En Los Haitises les agües son bien abondoses, pero nun se reparen ríos na superficie. El drenaxe efeutuar en forma soterraña. Les agües, al eslleir la roca caliar, realizaron un fuerte trabayu d'erosión interna. 

Esta rexón cársica incluyir como formando parte del Cordal Oriental. En verdá estrémense tantu pola so edá como topografía. Los Haitises son de formación miocena, ente que la Sierra d'El Seibo o Cordal Oriental ye cretácea. 

Na Sierra d'El Seibo hai bastante ocupación humana. Les agües son abondoses y el terrén ta dedicáu a la crianza de ganáu vacuno, principalmente nes aguaes Sur y Este. 

**Sierra de Samana**

Casi toles roques son metamórfiques. El mármol ye abondosu. Casi tola península ta formada d'esti mineral, y tol que s'industrializa nel país ye estrayíu de Samana. 

El relieve del cordal nun ye serrapatosu. Namái hai dos montes de 500 metros o más. Son Pan d'Azucre, 493 m., y el Monte Mesa, de 606 metros. Samana ye la tierra dominicana que mayormente sufrió los efeutos de movimientos sísmicos. 

**[[Cordal Septentrional]]** 

Esti cordal ye conocida tamién como Sierra de Montecristi. Estender en direición Noroeste-Sureste dende la vecindaes de la ciudá de Montecristi hasta un pocu más al este de les Aldegues d'Arenosu y Rincón Molenillos, en Villa Riva. 

Esti cordal ta dixebrada de la de Samaná por una franxa pantanosa d'unos 12 quilómetros d'anchu, conocida col nome de Banzaos del Gran Esteru. La Cordal Septentrional ye relativamente nuevu. Toes, o casi toles sos formaciones xeolóxiques daten del Terciariu, esto ye de 1 a 60 millones d'años. 

Al empecipiase cerca de Montecristi, empieza nuna serie de llombes baxes, que van xubiendo a midida que avánzase escontra l'este. Primero apaez el picu Murazo o Jicome, frente a la población d'Esperanza y al central azucreru d'esa población. 

Esti nun ye'l picu más altu d'esi cordal, pero ye de los mayores, yá que tien 1.020 m d'altor. Siempres viaxando escontra l'este, el cordal remata nel monte de Diego de Ocampo. Esta ye l'altor de mayor categoría nesti cordal, con 1.250 m. Esti monte destácase, majestuosamente, frente a Santiago de los Caballeros. 

Dempués del Diego de Ocampo apaez nel cordal El Peñón, frente a la población de Tamboril, con 1.100 m. Na so redoma atópase ambar, una resina fósil de pinos qu'esistieron nel cordal nel Miocenu. 

Más al Este, frente a la ciudá de Moca, el cordal presenta El Mogote, con 970 metros. Na so redoma hai grandes plantíos de café. Finalmente, atopamos la llomba Quita Espuela, frente a San Francisco de Macorís, con 943 m d'elevación. 

A partir d'esti monte'l cordal empieza a baxar hasta sumir en baxes llombes al llegar a los banzaos del Gran Esteru, que s'alcuentra nel ismu de Samana. 

Citamos equí'l monte Isabel de Torres, con 800 m d'altor, a pesar de qu'esti picu paez nun pertenecer al sistema montascosu de la Cordal Septentrional. A lo menos ta bien alloñáu de la exa principal del cordal estudiáu.

**Sierra de Bahoruco**

Esta sierra representa l'estremu Este del cordal somorguiáu que parte d'América Central, pasa per Xamaica, crucia la canal del vientu y remanez n'Haití. Yá en La Española cuerre a tou lo llargo de la península del Tiburón y llega a la República Dominicana, onde toma'l nome "Bahoruco".

Esta sierra ye abrupta y malo de poblar. En sentíu xeneral atopamos montes de más de 2,000 m. d'altor. La mayor ye l'Aguacate, qu'algama 2,100 m. y alcuéntrase na mesma llinia fronteriza. 

La sierra de Bahoruco ye rica en minerales. Na fastera Norte tán los grandes depósitos de sal y yelsu. Na fastera Sur d'esta sierra hai fondes capes de tierres coloraes, riques n'alúmina d'onde s'estrayi la bauxita. 

Lo más impresionante dende'l puntu de vista de relieve, ye una serie de terraces d'orixe marín que parte de la mariña, cerca de Cabu Falsu, hasta algamar la sierra. Dalgunes d'estes terraces atopar a más de 300 metros d'altor, según O. Cucurullo. 

**Sierra de Neiba**

Esta sierra ta dixebrada del Cordal Central pol Valle de San Juan , y separada de la Sierra de Bahoruco pol valle de Neiba. La so estensión en territoriu dominicanu ye d'unos 100 quilómetros aproximao. N'Haití se continua nes sierres de Trou de Eau. 

Como casi toles sierres y cordales dominicanos, la so orientación ye de Noroeste-Sureste, pero nel so estremu oriental fai um viraje escontra'l Sur y forma la Sierra de Martin García, que se funde nel Mar Caribe. 

Nel relieve de la Sierra de Neiba reparar fenómenos cársicos, los qu'anicien un drenaxe soterrañu. Igualmente, cuando se mira esta sierra dende'l llau Sur del valle de Neiba, afayar conos de deyección, esto ye, acumuladures de materiales aluvionales y escombros que baxaron de la sierra dende edaes bien remotes. 

El so mayor altor ye'l Monte Neiba, con 2.260 m, que s'alcuentra nel mesmu puntu de división de les provincies independencia, Baoruco, San Rafael, y San Juan.

## Clima y otros factores

La República Dominicana tien un clima tropical na so mayoría, pero en zones de gran altitú tien un clima dende'l templáu oceánicu hasta semifrio húmedu. Na mariña'l permediu de temperatures ye d'unos 25&nbsp;°C, nos montes más altos de -10&nbsp;°C a 15&nbsp;°C, y n'otros llugares como los grandes valles 20&nbsp;°C. Les estaciones nun camuden enforma, pero puede atopase cambeos significativos como, la primavera ye seca, pero verde, floria tol país, les temperatures suelen ser fresques de primeres y llixeramente templaes a la fin. El branu ye húmedu, lluviosu y calorosu. La seronda en dellos arboles tórnense un pocu amarellentaos y otros como'l nozal y l'almendral suelen camudar les sos fueyes, de primeres ye calorosu y a la fin llixeramente frescu. L'iviernu ye bien tostó en zones de gran altitú y frescu na mariña, a parte de qu'empieza la temporada seca. Dellos arboles tienes fueyes seques y otros siguen verdes, el mes más tostó ye xineru. La temperatura más alto foi en mayu d'unos 40&nbsp;°C, y la más baxa d'unos -12&nbsp;°C en Valle Nuevu, lo cual fai qu'esta sía la más baxa del Caribe insular. N'árees como'l Valle del Cibao y el noroeste del país pueden volvese comunes los tornaos, especialmente pel branu, y n'árees como Pedernales y la Hoya de Enriquillo son comunes les seques y altes temperatures. Los vientos alisios ayuden a apangar el calor nos meses de branu y ayuden a traer aire frío dende'l norte pel hibiernu.

## Ver tamién
* Furacán George.

## Área y posición de Santu Domingu
L'área de la islla Santu Domingu ye d'unos 77.000 quilómetros, de los cualos 48.442 km² pertenecen a la República Dominicana, incluyendo les islles axacentes.

Tamién se dan como cifres de llargor y anchor: la primera, dende Cabu Engaño, al este, al estremu más occidental de la llinia fronteriza; Los Llábanos, 390 quilómetros y d'anchu: de Cabu Isabela al norte a Cabu Beata al sur, 261 km .

r Londres, como referencia, la República Dominicana ta asitiada ente los meridianos 68o y 72o. Más esautamente, ente 68 graos 20 minutos y 72 graos y 01 minutu, longitud Oeste. 

Como'l meridianu 70° pasa por Haina, cerca de Santu Domingu, esi tendría de ser el que se tomara p'afitar la hora oficial en tol territoriu. Pero, por alcuerdu internacional, adoptóse'l meridianu 75°, que pasa pel oeste d'Haití.

## Biodiversidá

### [[Flora]]
* Árboles Nativos
** Almácigo
** Baitoa
** Caimito
** Caoba
** Ceiba
** Guayacán
** Guáyiga (yerba)
** Jagua
** Mamey
** Carbayu
** Uva de Sablera
** Mangle blancu
** Mangle botón
** Mangle prieto
** Mangle coloráu
* Especies Reinales
** Aceituno
** Canelilla d'Uviéu
** Cotoperí
** Ébanu verde
** Palma cana
** Palma real
** Pereskia quisqueyana (arbustu)
** Pinu criollu
** Sabina

### [[Fauna]]
* Aves
** Natives
*** Canariu del manglar
*** Flamencu
*** Garza Real
*** Gavilueta
** Reinales
*** Barrancolí
*** Carpinteru
*** Cigua mariella
*** Cigua colaverde
*** Cigua palmera
*** Cotorra
*** Cuatro güeyos
*** Cuervu
*** Chi-Cuí
*** Maroíta
*** Páxaru Bobu
* Reptiles
** Reinales
*** Culiebra verde
*** Iguana de Ricord
*** Iguana rinoceronte
*** Llagartu de Cabu Coloráu
*** Llagartu terrestre (xaronca)
*** Sphaerodactylus ariasae
** Nativos
*** Boa de la Hispaniola (*culiebra jabá*)
*** Cocodrilu americanu (*caimán*, nome indíxena)
* Tortúes
** Reinales
*** Jicotea
** Gran Caribe ***
Caguamo
*** Carey
*** Tinglar
*** Verde
* Mamíferos 
** Esperteyos
*** Reinales
**** Phyllops haitiensis
*** Nativos
**** Artibeus jamaicensis
**** Noctilio leporinus
* Otros mamíferos Reinales
*** Jutía
*** Solenodonte
** Gran Caribe ***
Delfín pico de botella
*** Manatí
** Migratoria ***
Ballena gorrumba'''

## Recursos Hídricos

El territoriu dominicanu cuenta con numberosos ríos, ente los cualos atópense los de la llista inferior. Otru aspeutu interesante de la xeografía de la islla ye la rexón suroeste, onde s'alcuentra'l llagu Enriquillo, a 30 metros per debaxo del nivel del mar. O, na Isla Cabritos, onde, según los especialistes, atópase la mayor reserva mundial de cocodrilu americanu.

* Ríos de l'Aguada Norte (ó del Atlánticu):
** Ríu Yabón
** Río Yaque del Norte
** Ríu Bajabonico
** Ríu Yásica
** Ríu Yuna
** Ríu Nagua
** Ríu Dajabón
** Ríu Chacuey
** Ríu Camu del Norte
** Río San Juan
** Ríu Boba
** Ríu Joba
* Ríos de l'Aguada Sur (ó del Caribe):
** Ríu Yaque del Sur
** Ríu Ozama
** Ríu Haina
** Ríu Chavón
** Ríu Soco
** Ríu Nizao
** Ríu Baní
** Ríu Nigua
** Ríu Yuma
** Ríu Duce
** Ríu Macorís
** Ríu Ocoa
** Ríu Mahoma
** Ríu Mahomita
** Ríu Via
** Ríu Tabara
** Ríu Artibonito
** Ríu Biran
** Ríu los coríos
** Río San rafael
** Ríu Bahoruco
* Llagos y llagunes
** Llaguna Redonda
** Laguna Limón
** Llagu Enriquillo
** Llaguna de Rincón
** Llaguna d'Uviéu

## Recursos naturales

### Recursos minerales
Nel país esisten mines ente elles: níquel, bauxita, oru, ámbare, gas natural, plata, titaniu, petroleu, cobre, fierro, sal, yelsu. Tamién s'esplota'l larimar, una pectolita de color azul que s'atopa namái na República Dominicana y que s'utiliza en xoyería. Dalgunos d'éstos siguen ensin ser esplotaos por presiones internacionales, como'l petroleo .

### Usu de la tierra
La República Dominicana tien un terrén montascosu con fértiles valles esvalixaos, y l'usu de la tierra ye de la siguiente manera: 
21% de les tierres son cultivables, 9% 
son tierres que tienen cultivos permanentes, 43%
son de camperes permanentes, 12% 
de montes y el 
15% restante n'otros tipos de terrén.

; Tierra de regadío:
: 2.300 km² (estimación de 1993)

; Peligros naturales:
: Ta nel mediu del cinturón de furacanes, y ta suxeta a severes nubes dende xunu a ochobre; ocasionales hinchentes y periódiques seques. 

Cordal septentrional

Los sos paisaxes, los sos árboles.etc..

## Reserves naturales
* Parques nacionales: 
** Parque nacional Los Haitises
** Parque nacional Monte Cristi
** Parque nacional Isla Cabritos
*** Llagu Enriquillo
** Parque nacional Sierra de Bahoruco
** Parque nacional Jaragua
** Parque nacional José Armando Bermúdez
** Parque nacional José del Carmen Ramírez
** Parque nacional Juan Bautista Pérez Rancier (Valle Nuevu)
* Reserves científiques:
** Reserva Científica Ébanu Verde
** Saltu d'Agües Blanques
** Llomba Quita Espuela

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina de José Marcano sobre la República Dominicana
* Xeografía Dominicana de Santiago de la Fuente sj.
* Xeografía Dominicana (pa Bachilleratu)de Santiago de la Fuente sj.