Orhan Pamuk

**Ferit Orhan Pamuk**  ye un escritor turcu, Premiu Nobel de Lliteratura en 2006.

## Biografía
Nació nel senu d'una familia acomodada (el so padre yera inxenieru), residente nel occidentalizado barriu de Ninşalceşı d'Istambul, similar a los que describe en delles de les sos noveles. Cursó la secundaria nel norteamericanu Robert College de la so ciudá natal y dempués empezó a estudiar arquiteutura, pero trés años más tarde abandona la carrera pa dedicase a la lliteratura a tiempu completu. En 1977 graduar nel Institutu de periodismu de la Universidá d'Istambul, anque nunca exerció l'oficiu. Ente 1985 y 1988 moró en Nueva York y trabayó como profesor visitante na Universidá de Columbia mientres la so esposa, la historiadora Aylin Türegün, estudiaba ellí mesmu. Darréu tornó a Istambul. Pamuk ye musulmán cultural. El matrimoniu con Türegün estender dende 1982 hasta 2001; en 1991 nació la so fía, Rüya. 

Sobre la so vocación dixo: "Alcuérdome perfectamente del momentu en que quixi ser escritor. Foi una tarde de marzu o abril, na primavera de 1973. Garré un papel y un bolígrafu y punxi a escribir. Asina foi. Alcordanza lleer *[[L'estranxeru]]*, de Camus, y a pesar de que nun influyó na mio escritura pensé que me diba a ayudar a ser escritor". Y sobre el momentu en qu'abandonó arquiteutura: "Yo tendría 23 años y díxi-y a la mio familia y a los mios amigos que nun diba ser l'arquiteutu o pintor que toos ellos queríen, sinón un novelista. Toos dixéronme que nun lo fixera, que yo nun tenía nin idea de la vida. Creo que pensaben que diba escribir una sola novela. Pero díxi-yos qu'esistíen Borges y Kafka, y qu'ellos tampoco teníen nin idea de la vida... Les noveles, paezme, son una forma inédita de ver la vida. Solo agora, dempués de too esti tiempu, confieso que cuando la mio familia díxome que yo nun sabía nada de la vida, teníen razón. Nesi momentu nun sabía nada".

Anque la so carrera como escritor empecipiar a finales de los años 70, y la so primer novela publicar en 1982, la so obra empezó a tener repercusión internacional cola novela *L'astrólogu y el sultán* (*Beyaz Kale*, 1985), allabada pol estauxunidense John Updike, y algamó la so consagración definitiva con *[[Llámome Coloráu]]* (*Benim Adım Kırmızı*, 1998), una novela que combina la narración de misteriu, la hestoria d'amor y la reflexón filosófica, ambientada nel Istambul del sieglu XVI, sol reináu del sultán Murad III.

Pamuk foi lleváu a xuiciu n'avientu de 2004 por «faltar y debilitar la identidá turca» (artículu 301 del códigu penal), nuna entrevista a un periódicu suizu na que pronunció la siguiente frase: «En Turquía mataron a un millón d'armenios y a 30&nbsp;000 curdos. Naide fala d'ello y a mi ódienme por faelo». La primera sentencia impúnxo-y una condena condicional de seis meses, mientres los cualos tenía d'abstenese de cometer delitos pa poder caltener la so llibertá. Reafitar nes sos pallabres n'ochobre de 2005. En xineru de 2006 un tribunal abandonó'l procesu xudicial.

La posición cívica de Pamuk ante los derechos humanos, particularmente ante los problemes armenio y curdo en Turquía, convertir nun personaxe que xenera discutiniu na so patria, y mientres ellí unos almirar otros considerar un traidor. El gobiernu turcu negóse a almitir que cometió un xenocidiu contra los armenios en 1915. La campaña d'odiu desamarrada nel so contra en Turquía dempués d'aquella entrevista obligar a abandonar el país por un tiempu. Yá antes, en 1995, tuvo ente'l grupu d'escritores xulgaos polos sos ensayos nos que criticaben al gobiernu pola so política colos curdos.

Tres l'asesinatu del periodista turcu-armeniu Hrant Dink, asocedíu en xineru de 2007, y les amenaces de muerte que recibió, Pamuk abandonó nuevamente la so patria. Dellos medios turcos, como'l diariu *Aksam*, acusáronlu d'utilizar l'asesinatu de Dink como una sida pa dir a Estaos Xuníos a ganar dineru dando conferencies na Universidá de Columbia. Les acusaciones fueron negaes por *Fatih Altayli*, direutor del diariu *[[Sabah]]*, calificándoles de "chisme". Pamuk tornó a la so ciudá natal n'abril d'esi mesmu añu pa escribir la so siguiente novela, *Masumiyet Muzesi* (*Muséu de la inocencia*).

Nuna entrevista concedida al selmanariu alemán *[[Der Spiegel]]*, al entamu d'una xira de llectures de la so obra por Alemaña, menta que tres la muerte de Dink, munchos intelectuales cayeron nuna depresión fonda y que pa él personalmente foi un choque tarrecible. Por eso prefirió alloñase de los fechos, allegando a les cátedres na Universidá de Columbia de Nueva York. La cancelación repentina de llectures de la so obra n'Alemaña en febreru de 2007 deber a que, polo recién de los fechos, diba táse-y cuestionando constantemente; amás, les amenaces de muerte otorgaría-yos una relevancia qu'él nun pensaba da-yos. Aseguró qu'aquella cancelación nun se debió a que duldara de la eficacia de los cuerpos policiacos alemanes pa prevenir los posibles ataques de grupos islamistes residentes n'Alemaña.

Les sos estancies académiques n'Estaos Xuníos fueron siempres granibles. Ellí concluyó'l so más recién novela (*El muséu de la inocencia*) y en 1990 *[[El llibru negru (novela de Orhan Pamuk)|El llibru negru]]*, el so primer ésitu internacional. Per otru llau, anque esistieron amenaces de muerte de turcos fundamentalistes, Pamuk considera que nada nin naide obligar al exiliu.

El 12 d'ochobre de 2006 Pamuk ganó'l Premiu Nobel de Lliteratura como un escritor que, «en busca de l'alma murnia de la so ciudá natal, atopó nuevos símbolos pa reflexar el choque y la interconexón de les cultures», según diz el veredictu de l'Academia Sueca. Ye'l primer turcu que recibe esti gallardón. Les sos obres fueron traducíes a más de 40 idiomes.

El 28 d'abril de 2012 abre les sos puertes n'Istambul el Muséu de la Inocencia basáu na so novela homónima (*El muséu de la inocencia*, Mondadori, 2009) nel barriu de Cihangir, en Beyoglu.

## Obres

### Noveles
* 1982 - *Cevdet Bey ve Oğulları* (*Cevdet Bey y fíos*, Mondadori, 2013). La novela, col títulu de *Karanlık ve Işık* (*Escuridá y lluz*), compartiera'l premiu de la editorial Milliyet 3 años antes col escritor Mehmet Eroğlu 
* 1983 - *Sessiz Ev* (*La casa del silenciu*, Metáfora Ediciones, 2001)
* 1985 - *[[El castiellu Blanco|Beyaz Kale]]* (*[[El castiellu Blanco|L'astrólogu y el sultán]]*, Edhasa, 1994; *[[El castiellu Blanco]]*, Mondadori, 2007)
* 1990 - *[[El llibru negru (novela de Orhan Pamuk)|Kara Kitap]]* (*El llibru negru*, Alfaguara, 2001)
* 1995 - *Yeni Hayat* (*La vida nueva*, Alfaguara, 2002)
* 1998 - *[[Llámome Coloráu|Benim Adım Kırmızı]]* (*[[Llámome Coloráu]]*, Alfaguara, 2003)
* 2001 - *Kar* (Nieve*, Alfaguara, 2005)
* [[2008]] - *Masumiyet Müzesi* (*El muséu de la inocencia*, Mondadori, 2009)
* [[2014]] - *Kafamda Bir Tuhaflık* (*Una sensación estraña*, Lliteratura Random House, 2015)

=== Memories ===
* [[2005]] - *İstanbul: Hatıralar ve Şehir* (*Istambul. Ciudá y alcordances*, Mondadori, 2006)

=== Ensayos ===
* [[1999]] - *Öteki Renkler* (*Otru colores*, Mondadori, 2008)
* [[2007]] - *Babamın Bavulu* (*La maleta del mio padre*, Mondadori, 2007)
* [[2010]] - *The Naive and Sentimental Novelist* (*El novelista inocente y el sentimental*, Mondadori, 2011; primero foi publicáu por Harvard Press en 2010 y al añu siguiente en turcu *Saf ve Düşünceli Romancı*)



== Premios y distinciones ==
* 1979 Milliyet Yayınları Roman Yarışması (Certame de novela Milliyet; Turquía) por *Karanlık ve Işık* ([[ex aequo]] col escritor Mehmet Eroğlu), publicada en 1982 col títulu de *Cevdet Bey ve Oğulları*
* 1982 Premiu Orhan Kemal por *Cevdet Bey ve Oğulları*
* 1984 Madaralı Roman Ödülü (Premiu novelísticu Madarali; Turquía) por *Sessiz Ev*
* 1990 Independent Foreign Fiction Prize (Reinu Xuníu) pola so novela *Beyaz Kale*
* 1991 Prix de la Découverte Européenne (Francia) pola traducción al francés de *Sessiz Ev*
* 1995 Premiu France-Culture
* 2002 [[Prix du Meilleur Livre Etranger]] (Francia) pola so novela *Benim Adım Kırmızı* 
* 2002 Premiu Grinzane Cavour (Italia) por *Benim Adım Kırmızı*
* 2003 International IMPAC Dublin Literary Award (Irlanda) por *Benim Adım Kırmızı *
* 2004 Premiu del *New York Times* al meyor llibru estranxeru * 
2005 [[Premiu de la Paz del Comerciu Llibreru Alemán]] 
* 2005 [[Premiu Médicis]] Estranxeru (Francia) pola so novela *Kar*
* 2006 [[Premiu Nobel de Lliteratura]]
* 2006 Medaya Distinguished Humanist ([[Universidá Washington en San Luis]])
* 2006 [[Orde de les Artes y les Lletres]] (Francia)
* 2007 [[Doctor honoris causa]] pola [[Universidá Llibre de Berlín]]
* 2007 Doctor Humane Letters [[honoris causa]] por [[Universidá de Georgetown]]
* 2007 [[Doctor honoris causa]] pola [[Universidá Complutense de Madrid]]
* 2008 Premiu [[Ovidio]] (Rumanía)
* 2010 Premiu [[Norman Mailer]] (Estaos Xuníos)

== Referencies ==


== Enllaces esternos ==


* [http://www.lecturalia.com/autor/277/orhan-pamuk Pamuk en Lecturalia]
* [https://elpais.com/tag/orhan_pamuk/a/ Pamuk nel diariu *El País*] 
* [http://www.lamaletapamuk.blogspot.com Llectura d'aceptación del Premiu Nobel de Lliteratura 2006]
* [http://www.orhanpamuk.net Sitio dedicáu al escritor] (n'inglés)
* [https://web.archive.org/web/20070310235751/http://www.the-ledge.com/flash/ledge.php?prsn=348&lan=UK 'Bookweb' de Orhan Pamuk] (n'inglés)
* [https://web.archive.org/web/20070913010818/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=568 Semeyes de Pamuk] por Mathieu Bourgois
* [http://www.otrocanal.cl/?video=2996 Entrevista a Pamuk en Santiago de Chile], nel programa *Una guapura nueva'' de Cristián Warnken, video (60:03 min; Pamuk contesta n'inglés; subtítulos en castellán); Otra Canal; accesu 18.04.2012
* Páxina del muséu de la inocencia n'Istambul (n'inglés y turcu)