Carlos Arroyo del Río

**Carlos Alberto Arroyo del Río**  foi'l ventenu octavu presidente de la República del Ecuador. Foi derrocáu pola revolución del 28 de mayu de 1944.

## Biografía
Nació en Guayaquil el 27 de payares de 1893 y morrió a los 75 años d'edá na so ciudá natal el 31 d'ochobre de 1969. Fíu de Manuel María Arroyo y de la de Guayaquil Aurora del Río, vivió la niñez y adolescencia na probeza. Graduar d'abogáu antes de cumplir los 21 años d'edá; a los 22 yera diputáu suplente pol Guayas y pudo trabayar como secretariu particular del presidente Alfredo Baquerizo Moreno, ufierta que tornó por acompañar a la so madre. A los 25 empezó a rexentar les cátedres de Derechu Civil y Socioloxía na Universidá de Guayaquil, xera na que perseveró mientres 22 años; a los 27 nun aceptó'l ministeriu de Gobiernu per falta de la edá riquida, pero rexentó'l gabinete xurídicu priváu de José Luis Tamayo mientres ésti exercía la presidencia de la República; a los 29 presidió'l Conceyu Cantonal de Guayaquil y representó a Guayas como diputáu; a los 31 tuvo nel Senáu; a los 33 nel decanatu de la Facultá de Xurisprudencia y na Xunta Suprema del Partíu Lliberal; a los 39 rixó la universidá y terció de volao como candidatu a la presidencia.

Llegáu a los 40 d'edá, yera'l líder indiscutido del lliberalismu. Ocupó dos veces la presidencia del Congresu y dende ella encabezó la oposición a Velasco Ibarra, reunificó el partíu y empecipió la torna al Poder. Vivía del so trabayu xurídicu bien cotizáu yá poles empreses estranxeres qu'invertíen y producíen nel Ecuador. En 1939 exerció la presidencia de forma interina por menos d'un mes. Arroyo gobernó mientres 23 díes nos cualos reorganizó los padrones pa la eleición de presidente de la República y aceptó la candidatura única que-y ufiertaba'l Partíu Lliberal polo qu'arrenunció al Mandu'l 10 d'avientu de 1939. "Negárase cuantes vegaes recibió la ufierta. -y aterraba la posibilidá de ser derrotáu. Yera un home arguyosu y la derrota causaríalu enforma dañu", diz el so amigu Andrés F. Córdova. "Sicasí", sigue, "la situación política tornóse favorable. Arroyo modificó'l so criteriu, aceptó la postulación y empeñóse nel trunfu como yera natural". Presentó la so candidatura oficial pa les eleiciones presidenciales de 1940, que ganó y se posesionó el 1 de setiembre de 1940. Se asiló en Bogotá, Colombia. Nel so asilu colombianu (1944- 1946) escribió los dos volúmenes de "Sol imperiu del odiu" en defensa de la so xestión presidencial, y delles entregues de "En plena voráxine" contra Velasco Ibarra. En 1947 vivió del so trabayu d'abogáu en Nueva York. Tornó a Guayaquil en 1948, onde, especialmente a partir de 1959 en que dio forma a l'Autoridá Portuaria de Guayaquil.

### Matrimoniu y descendencia
El 31 de mayu de 1922 casóse na Catedral de Guayaquil cola heredera y aristócrata Elena Yerovi Mateus, quien-y dio dos fíos:
*Elena Arroyo Yerovi (n.1923)
*Carlos Agustín Arroyo Yerovi (n.1925)

## Presidencia
Catalogáu como representante políticu del lliberalismu plutocráticu de la mariña del Ecuador, en decadencia de la so influencia políticu-económica nel Estáu. Foi'l postreru representante de los intereses del lliberalismu de tipu agroindustrial y bancariu. El Gobiernu nació impopular magar qu'intentó consolidase buscando un entendimientu cola derecha: el mesmu nunciu apostólicu primió por que los conservadores "sacrificárense" collaborando nos ministerios. Julio Tobar Donoso, ideólogu de prestíu y católicu lleal, aceptó la Cancillería. Orador bien afamáu 

cuerpu de Carabineros recibió más atención que les Fuercies Armaes. Gobernó los primeros meses en relativu aselu; pero yá'l 12 de xineru de 1941 sufrió'l refugo popular nel Estadiu de "L'Arbolín", na capital. El pueblu pidió a Arroyo la llibertá de los aviadores velasquistas presos nel Panóptico pola sulevación del 11 de xineru de 1940 na Base Simón Bolívar. Arroyo gobernara apenes 11 meses cuando'l cinco de xunetu de 1941 les tropes peruanes invadieron el territoriu ecuatorianu. Perú nin siquier declarara la guerra. El Congresu ecuatorianu concedió al presidente 'facultaes omnímodes'. Arroyo exercer a cabalidad pa caltener l'orde internu hasta que foi derrocáu pola roxura del pueblu'l 28 de mayu de 1944. 

En Rio de Janeiro los países mediadores primieron por un arreglu definitivu. Quien más aportunaron, inclusive con rudez, fueron los representantes de Brasil y Estaos Xuníos. El canciller ecuatorianu Julio Tobar Donoso llogró dellos cambeos nel sector occidental de la frontera p'afaela a la llinia del "statu quo" de 1936. Llogró que'l Perú dexáralu 2.481 quilómetros cuadraos ente la boca del Aguarico y el trapeciu de Sucumbíos. El 29 de xineru de 1942 Tobar Donoso robló'l Protocolu, suscritu polos cancilleres d'Arxentina, Brasil, Chile y Estaos Xuníos, en calidá de garantes d'esi preséu. Ecuador perdió 278.000 quilómetros cuadraos d'un territoriu que reclamara a lo llargo de la so historia. El canciller ecuatorianu nun pronunció siquier un discursu de protesta. Según el mesmu Tobar Donoso, él robló'l Protocolu porque había peligru de que sumiera la mediación, única manera de compensar la invalidez militar del Ecuador.

Y tamién porque esistía'l seriu peligru de que Perú ocupara Guayaquil y con ello sumiera la nacionalidá ecuatoriana. Y, amás, porque pa oldease al Perú y espulsar al invasor, Ecuador debiera armar un Exércitu de 14 mil soldaos, lo qu'esixiría 350 millones de sucres, ensin cuntar col costu del armamentu, inasequible entós pola guerra mundial y la unidá del Continente impuesta polos Estaos Xuníos. El Senáu ecuatorianu aprobó'l Protocolu'l 23 de febreru; la Cámara de Diputaos, el 26, y Arroyo del Río ratificar el 28 de febreru de 1942 dientro del plazu axustáu nel documentu. Salvaron l'honor ecuatoriano la victoria del vieyu patrulleru "Calderón" -construyíu en 1872- sobre'l destructor peruanu "Almirante Villar" y la resistencia de los soldaos mientres 25 díes. Unos soldaos mal forníos, esfamiaos y peor comunicaos. Pero los carabineros negar en Guayaquil a colar a la frontera y yá nella subleváronse na llinia de combate'l 25 de xunu de 1941. La responsabilidá de la mutilación territorial nun anicia nin na real perfidia peruana nin nel real oportunismu colombianu nin nel real imperialismu de los Estaos Xuníos. 

La causa del desastre recái en parte sobre'l presidente que nun supo oyer a tiempu los informes del comandante cimeru del Exércitu, coronel Francisco Urrutia Suárez, y sobre los partíos lliberal y conservador qu'entós gobernaben. Pero'l gruesu de la culpa recái puramente sobre los ecuatorianos y en particular sobre la so clase dirixente a lo llargo de la historia. Clase dedicada al canibalismu políticu dende los empiezos de la República, estremada por un feroz rexonalismu. 

Arroyo del Río taba obligáu a arrenunciar y nun lo fixo. Más bien reprimió'l descontentu del pueblu con cuenta de terminar el mandatu. Nin un día más nin un día menos. En payares de 1942 aceptó un viaxe, a los Estaos Xuníos, Méxicu, Cuba, Venezuela y Colombia nel que llució la so oratoria y del que tornó col nimbu d'apóstol del panamericanismu. El pueblu indignar con esta instrumentación de la traxedia y cola cesión de bases militares a los Estaos Xuníos na península de Santa Elena y los Galápagos causada pol rompimientu de rellaciones diplomátiques coles potencies de la Exa. Amás, collaborar colos intereses de los EEXX, perxudicando a ciudadanos ecuatorianos, descendientes d'alemanes ya italianos, favoreciendo la confiscación de los sos bienes y patrimonios, apurriéndolos a grupos económicos d'EEXX, les fábriques como la Universal, de los Segale, La Roma de los Nozziglia y Valazza, tuvieron en manes d'estauxunidenses per trés años. Inclusive , llevantáronse campos de prisioneros en Cuenca, pa éstos ciudadanos ecuatorianos. Ye una faceta pocu conocida del dictador constitucional.

El 28 de mayu de 1942 el mayor Leónidas Plaza Lasso y el políticu Luis Felipe Borja del Alcázar encabezaron tomar del Palaciu de Gobiernu pa deponer al presidente. Pero l'intentu fracasó. Nesi añu formó L'Alianza Democrática Ecuatoriana (ADE), una coalición opositora constituyida por conservadores, comunistes, lliberales independientes y socialistes, y polos movimientos Vanguardia Revolucionaria Socialista y Frente Democráticu. Tamién nació'l movimientu CONDOR (Compañíes Entamaes Nacionales d'Ofensives Revolucionaries), que se tresformaría nel Partíu Políticu Aición Nacionalista Revolucionaria Ecuatoriana (ARNE), d'inspiración de cruzada franquista. 

En 1943 Arroyo convocó a eleiciones xenerales. El Partíu Lliberal candidatizó a Miguel Ángel Albornoz, presidente del Congresu, y ADE a Velasco Ibarra. Rondaba de nuevu la pantasma del fraude. La situación económica volvíase crítica pa quien vivíen d'entraes fixes. Favorecíes pola demanda de la guerra mundial, les esportaciones pasaron de 10 a 23 millones de dólares ente 1942 y 1943, mientres los precios del consumu internu doblárense ente 1940 y 1944 y los salarios permanecieren práuticamente estancaos. "Pero hai que reconocer", anota Alfredo Pareja Diezcanseco, "que, amás de los sos errores políticos, el presidente foi eficaz nel manexu de los problemes económicos. A lo menos, acoyó les suxestiones del Bancu Central y tomó midíes afeches cuando ... atropáronse cuantiosas reserves de dólares qu'obraben sobre la espansión inflacionario de la moneda". Arroyo del Río impulsó la producción, creó'l Bancu Nacional de Fomentu en 1943, emburrió la vialidad ente Cuenca y Loja y Baños y El Puyo, fundó la Universidá de Loja y el colexu Juan Pío Montúfar en Quito, aprovió de fondos a la inconclusa catedral nueva de Cuenca y fundó en payares de 1943 l'Institutu Cultural Ecuatorianu, qu'empezó a publicar la "Coleición de Clásicos Ecuatorianos". Pero la cultura popular yera nesos díes de baturiciu revolucionariu. Abondaben les manifestaciones antigubernamentales malamente reprimíes pol cuerpu de Carabineros. 

Impidíu por Arroyo del Río d'ingresar al Ecuador pa la campaña, Velasco Ibarra treslladar de Chile a Campera, Colombia, onde lo visitaben delegaciones de too l'Ecuador. La movilización yera xeneral. Había entusiasmu ente los estudiantes y los obreros. Faltaben pocos díes pa les eleiciones, que se tarrecíen fraudulentas, cuando españó la sulevación del pueblu en Guayaquil el 28 de mayu de 1944. 
Mientres el so Gobiernu, producióse la guerra col Perú de 1941 y la firma del Protocolu de Rio de Janeiro. Depués d'esta perda militar y diplomático y, nel intentu de salvar tantu los intereses de la burguesía agroindustrial de la mariña como'l so propiu mandatu, reforzó los sos poderes sobre la Constitución y fortaleció el poder armamentístico de la Policía Nacional, conocida entós como los Carabineros, llegando a establecer un Estáu policial pa enfrentar el descontentu de gran parte de la población. Dichu descontentu depués foi refugáu nuna gran rebelión popular qu'incluyó a dellos sectores, inclusive enfrentaos ente sigo na que se conoz como la Revolución del 28 de mayu de 1944 o *La Gloriosa* que terminó acabando col so mandatu.

### Ministros d'Estáu

**Fonte:**

## Referencies

* Biografía de Carlos A. Arroyo del Río por Simón Espinosa Cordero.
* Pérez Pimentel, Rodolfo: Diccionariu Biográficu del Ecuador, tomu 1 – Carlos Alberto Arroyo del Río 

## Enllaces esternos
* Artículu "Interinazgo del Dr. Carlos Alberto Arroyo del Río  n'Ecuador On line.