open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hisham I d'Al-Ándalus

**Abu al-Walid Hisham** ***al-Rida***  foi'l segundu emir independiente d'al-Ándalus (7 d'ochobre de 788 – abril de 796). Foi fíu y socesor d'Abderramán I y de la so esposa, una antigua esclava visigoda conversa al Islam.

La so designación como emir provocó la sulevación de los sos hermanos Sulaymán, valí de Toledo, y Abd A el·lah, que negábense a reconoce-y, y a quien venció, cola ayuda del muladí Musa ibn Fortún.

Salvo esta sulevación inicial, el so reináu #carauterizar por una relativa paz interior. Dellos movimientos de baturiciu yemenín #producir na parte oriental (Sharq al-Ándalus) y na Marca Cimera, pero nun tuvieron gran algame y fueron reprimíos cola unviada de delles tropes y gracies al sofitu de los Banu Qasi —una potente familia muladí del valle del Ebro—, qu'empezaron per estos años a desempeñar un papel importante nesta rexón nororiental. Per otra parte, una sulevación bereber foi reprimida con fuercia na rexón de Ronda.

Esta relativa paz interior dexó-y entamar la guerra santa contra los reinos cristianos circundantes. Con esti fin dirixó numberoses razias, y al tornar d'una d'elles foi ganáu en Llutos, en 794, polos ástures. Home cultu y piadosu, fomentó los estudios #teolóxicu y #xurídicu, protexendo la escuela malikí, que frente a otres escueles destaca pola so flexibilidá: les normes #afacer a les distintes situaciones de cada país, por eso aplícase na actualidá con ésitu en tan diversos países musulmanes.

Hisham I morrió prematuramente, dexando'l poder al so fíu Alhakén I (796-822).

## Referencies

## Enllaces esternos
Al-Shafi‘i

**Abū ʿAbdullāh Muhammad ibn Idrīs al-Shafiʿī** (n'árabe, **ابو عبدالله محمد بن إدريس الشافعيّ**), xurista musulmán que vivió ente 767 y 820. Les sos enseñances xurídiques llevaron a la formación de la escuela Shafi'i de la *[[Fiqh]]* (or Madh'hab), de la que tomó'l so nome. Por esta razón #llamar usualmente Imán al-Shafi'i. #Considerar el fundador de la xurisprudencia islámica.

## Ver tamién
* Fiqh
* Shafi'i

## Bibliografía
* Ruthven Malise, *Islam in the World.* 3rd edition Granta Books London 2006 ch. 4
* "al-Shafi'i's Risala: Treatise on the Foundation of Islamic Jurisprudence" Majid Khadduri. Orixinal 1961, reprinted 1997. ISBN 0-946621-15-2.
* al-Shafi'i,Muhammad b. Idris,"The Book of the Amalgamation of Knowledge" translated by Aisha Y. Musa in Hadith as Scripture: Discussions on The Authority Of Prophetic Traditions in Islam, New York: Palgrave, 2008

## Referencies
Barbara Tuchman

**Barbara Wertheim Tuchman**  foi una historiadora, periodista y escritora d'Estaos Xuníos.

Fía del banqueru Maurice Wertheim, yera nieta d'Henry Morgenthau, tamién banqueru y embaxador de Woodrow Wilson nel Imperiu otomanu.

Barbara Wertheim recibió la so llicenciatura n'Artes de la Universidá de Radcliffe en 1933.

En 1939 casóse con Lester R. Tuchman, un médicu internista, investigador y profesor de medicina clínica na Escuela de Medicina Monte Sinaí. Tuvieron trés fíos (una d'elles foi Jessica Mathews).

Ente 1934 y 1935 trabayó como asistente d'investigación nel Institutu de Rellaciones del Pacíficu en Nueva York y Tokiu, y depués, antes de dedicase a la escritura, empezó una carrera como periodista como ayudante de redaición de *[[The Nation (Estaos Xuníos)|The Nation]]* y corresponsal d'Estaos Xuníos pal *[[New Statesman]]* de Londres, el Centru de Noticies del Alloñáu Oriente y la Oficina d'Información de Guerra (1944-45).

## Obres
**La política británica perdida: Gran Bretaña y España dende 1700 (1938).
**Biblia y la espada: Inglaterra y Palestina de la Edá del Bronce a Balfour 1956. avera del desempeñu d'Inglaterra en Palestina a lo llargo de los sieglos.
**The Zimmermann Telegram*: La telegrama Zimmerman foi un incidente clave que provocó l'ingresu d'Estaos Xuníos na Primer Guerra Mundial, 1958 
**A Distant Mirror*: El llaceriosu sieglu XIV, un panorama de la Europa medieval. Un bon puntu pa empezar, 1978.
*

*
*

*
* 

## Referencies

## Enllaces esternos

*Barbara Wertheim Tuchman, datos biográficos. En The Jewish Virtual Library 
*torre-del arguyu/ La torre del arguyu
*TV interview with Bill Moyers Sept. 30, 1988
*Biography on ''Kirjasto''
*Author's entry on ''The MacDowell Colony''
*Bibliographical list on GoogleBooks
*Entry on ''Distinguished Women''
Israel ben Eliezer

**Israel (Yisroel) Ben Eliezer** (n'hebréu: רבי ישראל בן אליעזר), tamién conocíu como **Baal Shem Tov** o **Besht**, (c. 1698, Okopy, Ucraína – 22 de mayu de 1760, Medzhybizh, Ucraína), foi un rabín xudíu consideráu fundador del xudaísmu hasídicu.

Besht nació en Okopy, una llocalidá ucraniana pero qu'a lo llargo de la historia foi parte de Polonia, Rusia y Galitzia, fíu de Eliezer y Sara. Morrió en Medzhybizh, ciudá d'Ucraína, pero que formó parte de Lituania, Turquía, Polonia y Rusia.

## Nome
Israel ben Eliezer yera un místicu xudíu ortodoxu, la mayoría de los xudíos relixosos como "el Santu Baal Shem" (*der Heiliger Baal Shem* en yídish), o más comúnmente como Baal Shem Tov (בעל שם טוב). Esti traduzse como "el Maestru del Divín Nome", onde *Tov* significa "Bonu", que xuníu a *Shem* traduciríase como "Nome [Divín]", anque más correutamente sía entendíu como una combinación de Ba'al Shem, " l'Amu (Maestru) del Nome [Divín]", siendo *Tov* un epítetu honoríficu.
El nome *Besht* (בעש"ט), acrónimu de ''bet ayin shin tet", suel usase en medios escritos pero non de forma oral. El nome "Baal Shem" nun yera esclusivu pa Israel ben Eliezer, pero llegó a identificase con ésti por ser el fundador del movimientu espiritual del xudaísmu hasídicu.

## Infancia

La escasa información biográfica conocida sobre él ta tan enxareyada con lleendes y milagros que na mayoría de los casos ye difícil pescudar cuálos son los verdaderos acontecimientos históricos. De les numberoses lleendes rellacionaes cola so nacencia puede estrayese que los sos padres yeren probes, honraos, y piadosos. Cuando Israel Ben Eliezer quedó güérfanu, el so comunidá fixo cargu d'él. Na escuela estremóse namái poles sos desapaiciones frecuentes, siendo siempres atopáu nos solitarios montes qu'arrodien el llugar, esfrutando con entusiasmu de la guapura de la naturaleza. Munchos de los sos discípulos creíen que pertenecía a la Casa de David y a la familia del Mesíes.

## Referencies
Lleón I el Magnu

**Lleón I el Magnu** o **el Grande**  foi'l papa nᵘ 45 de la Ilesia católica, dende 440 hasta 461.
 
Primero de los trés papes moteyaos «El Grande», Lleón yera fíu de Quintianus y los datos históricos más antiguos asitiar como diáconu en Roma sol pontificáu de Celestín I convirtiéndose nun destacáu diplomáticu col papa Sixto III quien, a pidimientu del emperador Valentiniano III, unviar a la Galia cola misión de resolver l'enfrentamientu ente Aecio, el comandante militar de la provincia, y el maxistráu Albín.

Nesta misión atopaba Lleón cuando en finando'l papa Sixto III, el 19 de xunetu de 440, conoz la so eleición como nuevu pontífiz. Diríxese entós a Roma onde ye consagráu'l 29 de setiembre.

Combatió exitosamente, por aciu la celebración de dellos conceyos, el maniqueísmu que dende África s'estendió per Italia, el pelagianismo que viltara en Aquilea, y el priscilianismo que se caltenía n'España. 

Mientres el so pontificáu celebróse, en 451, el Conceyu de Calcedonia que proclamó la divinidá y la humanidá de Cristu, «consustancial al Padre pola so divinidá, consustancial a nós pola so humanidá». Ante les afirmaciones de les herexíes que sosteníen la separación ente'l Padre y el Fíu, consideráu como inferior al Padre, Lleón restableció la tradición ortodoxa na so célebre carta dogmática a Flaviano, *Tomus Leonis*, y que foi aprobada pol conceyu coles pallabres: «Pedro faló al traviés de Lleón».

L'episodiu más conocíu del so pontificáu foi'l so alcuentru, en 452 na ciudá de Mantua, con Atila, el rei de los hunos, quien invadiera'l norte d'Italia obligando al emperador Valentiniano III a abandonar la corte de Rávena y abellugase en Roma.

Lleón convenz a Atila por que nun cole sobre Roma llogrando la retirada del so exércitu tres la firma d'un tratáu de paz col Imperiu Romanu a cambéu del pagu d'un tributu. Otra teoría baraxada ye que Atila retirar d'Italia por cuenta de la fame y epidemies que sufría'l so exércitu.

Esti fechu tuvo una gran importancia simbólica yá que, anque'l Imperiu romanu siguiría esistiendo hasta 476, asitiaba como principal fuercia política d'Europa a la Ilesia y non l'Imperiu.

Unos años más tarde, en 455, nuna situación similar, los vándalos de Genserico escalaron Roma, pero'l papa consiguió que se respetara la vida de los sos habitantes y que nun fuera amburada.

Como papa, asumió'l títulu de *[[pontifex maximus]]*, qu'abandonaren los emperadores romanos dende'l 382.

Foi canonizáu en 1574, y la so festividá celébrase'l 10 de payares, día de la so muerte en 461.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía de San Lleón Magno en Santoral Católicu de ''divinavoluntad.net''
* Benedicto XVI remembra la figura del Papa san Lleón Magno
* Obres
Kumarajiva

**Kumarajiva** (*Skt; Jpn Kumaraju*) (344-413 dc.) foi un estudiosu y traductor d'escritures budistes al chinu. 

## Biografía
El so padre, Kumarayana, fíu d'un ministru d'unu de los reinos de la India, arrenunció al so derechu a la posición hereditaria como ministru pa faese monxu. La so madre foi Jivaka, la hermana más nueva del rei kushana n'unu de los reinos d'Asia Central. Cuando Kumarajiva tenía siete años, la so madre arrenunció a la vida secular pa entrar al sacerdociu y percorrió xunto a él India y otros países afondando nes sos conocencies sobre budismu. Primero estudió budismu Hinayana y más tarde recibió instrucción en budismu Mahāyāna teniendo como maestru a Shuryasoma. Cuando tornó a la so casa, empezó a arrobinar el budismu Mahayana, y la so reputación estender hasta China.

Nel añu 328 Fu Chien, gobernante de la dinastía Jin, ordenó al xeneral Li Kuang invadir Kushana y otros países, y que traxera nel so regresu a la capital Chang-an a Kumarajiva. Li Kuang tomó a Kumarajiva prisioneru, pero nel camín de regresu enterar de la cayida de la dinastía Jin. Li Kuang decidió permanecer en Liang-chou onde caltuvo a Kumarajiva prisioneru mientres dieciséis años. Finalmente, Kumarajiva terminó'l so camín a Chang-an nel añu 401&nbsp;d.&nbsp;C. a invitación de Yao Hsing gobernante de la dinastía Jin tardía. Ellí ye nomáu maestru de la nación y somórguiase na traducción d'escritures budistes.

## Traducciones
D'alcuerdu a la coleición de testos tocantes a los Tripitaka, tradució 35 obres en 294 volúmenes, llogrando esto en namái diez años. Prominentes ente les sos traducciones son aquelles del Sutra del Lotu, el *Sutra Gran Sabiduría*, el *Sutra Pequeña Sabiduría*, el *Sutra Vimalikirti*, el *Sutra Rei Benevolente*, el *Sutra Amida*, Les *Diez Divisiones de Regles Monástiques*, *Los Trataos de Gran Perfeición y Sabiduría*, *Los Trataos del camín del Mediu*, *El Tratáu de Cien Verso*, *El Tratáu de los Venti Portones* y *El Tratáu d'Establecimientu de la Verdá*.

Les traducciones de Kumarajiva fueron allabaes por xeneraciones posteriores, pola so excelencia y claridá. Estes influyeron fondamente'l subsiguiente desendolque del budismu en China y Xapón. Kumarajiva tamién dexó munchos discípulos, más de trescientos según delles fontes.

## Ver tamién
* Sutra de les Grandes Ayalgues Acumulaes

## Bibliografía
* The Soka Gakkai Dictionary of Budhism ISBN 4-412-01205-0

## Referencies

## Enllaces esternos
* Budismu Nichiren
Esdres

**Esdres** (hebréu: עזרא, *Ezra*; fl. 480–440 BC), tamién llamáu **Esdres la escriba** (hebréu: עזרא הסופר, *Ezra hai-Sofer*) y Esdres el sacerdote nel *[[Llibru d'Esdres]]*. Según la Biblia hebrea, volvió del cautiverio de Babilonia y reintrodució la Torá en Xerusalén (Esdres 7–10 y Neh 8). Según I Esdres, una traducción griega del Llibru de Esdres, inda n'usu na Ilesia ortodoxa, yera tamién sumu sacerdote.

El so nome puede ser una abreviación de *Azaryahu*, "Dios ayuda". Na Septuaginta *Ezra* convertir en *Esdres* (Ἔσδρας), lo mesmo qu'en llatín.

El *Llibru d'Esdres* describe cómo condució a un grupu xudíos exiliaos dende Babilonia hasta'l so llar en Xerusalén (Esdres 8.2-14), onde se diz que-yos obligó a la observancia de la *Torá*, y a llimpiar la comunidá de matrimonios mistos.

Esdres ye una figura altamente respetada nel xudaísmu.

## Na Biblia hebrea
Los llibros canónicos *[[Llibru d'Esdres]]* y *[[Llibru de Nehemías]]* son les fontes más antigües sobre l'actividá de Esdres, ente que munchos de los otros llibros escritos sobre Esdres son trabayos lliterarios posteriores, dependientes de los canónicos.

;Llibru d'Esdres-Nehemíes
Los llibros de Esdres y Nehemíes formaben orixinariamente un solu rollu Más tarde, los xudíos estremaron esti rollu y llamar Esdres I y II. Les Biblies hebrees modernes llamen a los dos llibros, «Esdres y Nehemíes», como tamién lo faen otres traducciones modernes de la Biblia. Delles partes del Llibru d'Esdres (4:8 a 6:18 y 7:12-26) fueron escrites n'araméu, pero la mayoría ta en idioma hebréu. Esdres yera espertu en dambes llingües. Esdres, un descendiente de Seraiah, el sumu sacerdote, taba viviendo en Babilonia, cuando nel séptimu añu d'Artaxerxes I (~ 457 e.C.), rei de Persia, el rei unviólu a Xerusalén a enseñar les lleis de Dios a cualesquier que nun les conociera. Esdres condució a un gran númberu de exiliaos, de vuelta a Xerusalén, onde afayó que los xudíos casárense con muyeres non-xudíes. Al ver esto, rompió les sos vestidures y confesó los pecaos d'Israel ante Dios, y depués enfrentóse a la oposición de dalgunos de los sos compatriotes pa purificar a la comunidá y eslleir los *matrimonios pecaminosos*. Dellos años dempués, Artaxerxes unvió a Nehemías (un noble xudíu del so serviciu personal) a Xerusalén, como gobernador, cola xera de reedificar les muralles de la ciudá. Una vegada que foi completada esta xera, Esdres lleó la Llei de Moisés a l'asamblea de los israelites, y el pueblu y los sacerdotes entraron nun pactu pa caltener la llei y dixebrase de los restantes pueblos.

## Ver tamién
* Llibru d'Esdres

## Enllaces esternos

## Referencies
Nikón

**Nikita Mínov** o **Nikita Minin**, más conocíu como **Nikon** (Veldemánovo  foi un Patriarca de Moscú y toa Rusia, reformador de los cánones de la lliturxa ortodoxa rusa, p'averala a los cánones griegos; diches reformes defendíen la idea del distanciamientu de la Ilesia y el Estáu, faciendo qu'esti postreru reconociera la superioridá de los xerarques ya instituciones eclesiástiques, lo que provocó l'importante cisma na ilesia ortodoxa rusa o *raskol*. Al grupu opositor de les reformes de Nikon conocer como *staroviery* (vieyos creyentes) o *raskólniki* (cismáticos), quien defenden l'usu de les oraciones antigües.

Foi un amigu cercanu del zar Alejo I de Rusia, tuvo casáu mientres 10 años y fíxose monxu en morriendo los sos fíos, esguiló posiciones dientro de la ilesia y en 1649 xubió al cargu d'Obispu metropolitanu de Nóvgorod (el Grande), y en 1652 
al de patriarca de Moscú. Dos años más tarde en 1654 convocó un conceyu nel qu'obligó a los sos sacerdotes a aceptar una revisión completa de los testos sagraos, qu'él tradució y afaigo de los testos griegos; construyó y reformó monesterios y dotar de pervalibles coleiciones, el so emisarios percorrieron l'Oriente Mediu y Rusia buscando manuscritos, tanto profanos como sagraos, que pudieren averar la ilesia Rusa a los sos oríxenes griegos, creyó que Rusia se convertiría nel centru espiritual y políticu de la Ilesia ortodoxa.

 
La reforma amenó la violenta reacción del protopope Avvakum, xefe de los vieyos creyentes. Nikon facer deportar a Siberia y someter a tortura. En 1656 alloñar del zar quien nun aceptaba la primacía del poder espiritual sobre lo temporal. En 1658 Nikon retirar al Monesteriu de la Resurrección de la Nueva Xerusalén qu'él fundara nes proximidaes d'Istra dos años antes. Darréu en 1664 intentó recuperar les sos funciones, pero'l conceyu de 1666, que marcó'l trunfu del Estáu sobre la Ilesia, estremar de forma definitiva, culpándolo de insubordinado y desaposiándolo de les sos funciones sacerdotales, reconociéndolo namái como *Nikon, el monxu*.

Nikon foi desterráu al Monesteriu de Ferapóntov na rexón de Vólogda. Pero, a la muerte del zar Alejo I de Rusia, el so fíu y socesor el zar Teodoro III (Fiódor Alekséievich) mandó traer a Nikon al Monesteriu de la Resurrección de la Nueva Xerusalén, más cercanu a Moscú. El septuaxenariu monxu nun pudo sobrevivir al llargu viaxe finando na Ilesia Nikolo-Trópinskaia nes proximidaes de Yaroslavl. Por espresu deseyo del zar y a pesar de les protestes del patriarca Joaquín de Moscú (Патриарх Иоахим), Nikon foi soterráu colos honores de patriarca nel so queríu monesteriu de Istra. En 1682 el zar consiguió la devolución *post mortem* del títulu de patriarca a Nikon.

## Enllaces esternos
* Vieyos Creyentes  testu n'Español

## Referencies
Ahmad bin Hanbal

**Ahmad ibn Hanbal**  foi un destacáu teólogu, sabiu del hadiz y xurista musulmán.

Empezó a estudiar el Hadiz (tradiciones profétiques) a la edá de 15 años. Viaxó estensamente pa cultivase colos grandes maestros de les ciencies islámiques y fixo cinco peregrinaje a La Meca.

El so apellíu ye l'epónimu de la escuela de xurisprudencia hanbalí, la más conservadora de los cuatro corrientes de llei islámica ortodoxes. Opuestu a la codificación de la llei, Ibn Hanbal creía que los xuristes precisaben la llibertá de deducir soluciones llegales a partir del Corán y la sunna. 

Ye bien conocíu por haber coleccionáu los Hadices del Profeta compilados nel llibru Al Musnad, que contién ente 28 a 29 mil hadices. Dizse que Ibn Hanbal memorizaba un millón de Hadices.

## Persecución

Foi escorríu y torturáu mientres el califatu d'Al-Mâ'mûn Ibn Hârun Ar-Rashid por negase a reconocer que "el Corán yera creáu" introducida pola secta Mu'tazila. Sicasí caltúvose firme mientres les adversidaes y foi un ferrial lluchador contra los pensamientos de la secta Mu'tazila. Foi la víctima principal de les persecuciones y el que permaneció más firme ente tolos sabios de la so dómina. 
 

## Referencies

## Enllaces esternos
Abu Hanifah

**Abū Ḥanīfah al-Nuʽmān ibn Thābit**  foi un teólogu y xurista musulmán.

Fíu d'un comerciante de Kufa, fizo fortuna nel negociu de la seda y estudió derechu a cargu del afamáu xurista Ḥammād. Dempués de la muerte del so maestru (738), Abū Ḥanīfah volvióse'l so socesor. Foi'l primeru en desenvolver doctrines llegales sistemátiques a partir de la tradición xurídica islámica acumulada. 

Foi principalmente un home de lletres, nun aceptó una judicatura nin tampoco tomó parte activa na política de los tribunales; sofitó a los herederos d'Ali Ibn Abi Talib percima de les gobernantes dinastíes Omeya y Abbāsid.

El so sistema doctrinal volvióse una de les cuatro escueles de xurisprudencia de la llei islámica (Xaria), la hanafí, y ye inda obedecíu llargamente na India, Paquistán, Turquía, Asia Central y los países árabes. Güei la so escuela ye la más siguida de los cuatro madhahab sunnitas.

## Abu Hanifah y los imames chiitas

Ye bien sabíu qu'Abu Hanifa foi unu de los alumnos destacaos de Muhammad Al-baqir y de Yá´far As-sadiq (consideraos como'l quintu y sestu imam chiita, respeutivamente) na universidá d'esti postreru, na qu'estudiaron tamién renombraes personalidaes como Jābir ibn Hayyān, consideráu'l fundador de la Química moderna.

## Dalgunes de les sos obres
* *Kitaab-ul-Aathar* - compilado de 70,000 hadiz
* *Kitabul Assar*
* *Aalim wa'l-muta‘allim*
* *Fiqh al-Akbar*
* *Jaami’ul Masaneed*
* *Kitaabul Rad alal Qaadiriyah*

## Referencies

## Enllaces esternos
Hastings Kamuzu Banda

**Hastings Kamuzu Banda**  foi un médicu y políticu que aportó a el primer presidente de Malaui. Gobernó dende'l 6 de xunetu de 1966 hasta mayu de 1994. Finó'l 25 de payares de 1997. Tamién foi primer ministru del país ente 1964 y 1966.

Banda realizó gran parte de los sos estudios nel esterior y volvió al so país en 1958, denunciando'l colonialismu. Dempués de conflictos de partidarios de la independencia y autoridaes coloniales, Banda foi encarceláu en 1959. Esi mesmu añu funda'l Partíu del Congresu de Malawi (*Malawi Congress Party* - MCP).

Cola independencia del país el 6 de xunetu de 1964, Banda convertir nel primer ministru mientres los dos primeros años. En 1966 llega a presidente, y a partir de 1971, presidente vitaliciu. Banda suprime tola oposición y encarcela a los sos líderes.

Banda morrió nun hospital de Sudáfrica el 25 de payares de 1997. Envalórase que la fortuna personal qu'atropó mientres los años que gobernó como dictador superaba los 320 millones de dólares d'Estaos Xuníos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Currículu

**Currículu** (y el so étimu llatín *curriculum*; plural *curricula*) puede referise a:

* Currículum o *curriculum vitae*, conxuntu d'esperiencies llaborales que s'axunta nun documentu.
* Currículu (educación), diseñu educativu que dexa planiar les actividaes académiques.
* Currículu ocultu, aprendizaxes incorporaos polos estudiantes, anque dichos aspeutos nun figuren nel currículu oficial.
* **currículu**, ye un conxuntos d'esperiencies o documentos. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Estudiante

La pallabra **estudiante** ye un sustantivu masculín o femenín que se refier al alumnu o alumna dientro del ámbitu académicu. Y que se dedica a esta actividá como la so ocupación principal.

## Etimoloxía
L'usu actual de la pallabra estudiante provién de la edá media. Ye resultáu d'una deformación del significáu de la pallabra llatina "studere" y el so sustantivu “studium”.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Beca (subvención)

Una **beca** ye un apurra económicu que se concede a aquellos estudiantes o investigadores col fin de llevar a cabu los sos estudios o investigaciones. 

Les aportaciones económiques pueden provenir d'organismos oficiales (n'España, beca MEC del Ministeriu d'Educación y Cultura, beques de les alministraciones autonómiques, etc.) o d'organismos privaos, yá sían bancos y caxes d'aforru, fundaciones, empreses, etc.

Les beques pueden ser xenerales, pa realizar los estudios ordinarios, o pueden pertenecer a programes específicos, pa intercambios nel estranxeru, o ente distintes universidaes dientro d'un mesmu país, como les beques seneca pa financiar la movilidá d'estudiantes dientro del programa SICUE o ente diversos países europeos (les llamaes Erasmus, o del restu del mundu, por casu), pa práutiques n'empresa, etc.

Les beques pa práutiques abondaron nos últimos años, en gran midida sustituyendo otru tipu de contratos que riquiríen meyores condiciones de trabayu y mayores sueldos, surdiendo asina la figura del becariu.

L'oxetivu d'estes principalmente ye'l de dar la oportunidá a un alumnu o grupu d'alumnos que nun tienen la posibilidá de financiar los sos estudios y que aquel que-y da la beca considera que tien capacidaes destacaes y que nun tendría de perder la oportunidá de formase.

## Tipos de beques
Les beques más comunes pueden clasificase como:

### Basaes en méritos
Estes beques tán basaes en premiar habilidaes académiques, artístiques, deportives o otres d'un estudiante. De cutiu tómense en cuenta les actividaes y servicios extracurorganizaciones privaes o direutamente pola universidá, onde se reconocen llogros académicos o puntuaciones altes en pruebes estandarizadas. La mayoría d'estes beques basaes nel méritu son pagaos direutamente pola institución a la que l'estudiante asisti.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Beques Bicentenariu  Programa de beques n'Arxentina 
*
Oficina Internacional de Peses y Midíes

La **Oficina Internacional de Peses y Midíes** (**BIPM**, poles sos sigles en francés, ***Bureau International des Poids et Mesures***; de cutiu traducíu tamién como **Oficina Internacional de Pesos y Midíes** y **Buró Internacional de Pesos y Midíes**) ye'l coordinador mundial de la metroloxía. La so sede ta allugada en Sèvres, suburbiu de París. Ye la depositaria del kilogramu patrón internacional, única unidá materializada del sistema internacional d'unidaes (SI) n'usu, procedente del vieyu Sistema métricu decimal.

## Funciones
Históricamente la metroloxía pasó por distintes etapes; primeramente la so máxima esmolición y l'oxetu del so estudiu foi l'analís de los sistemes de peses y midíes antiguos. Sicasí, dende mediaos del sieglu XVI l'interés pola determinación de la midida del globu terrestre y los trabayos correspondientes punxeron de manifiestu la necesidá d'un sistema de peses y midíes universal, procesu que se vio apináu mientres la revolución industrial y remató cola creación de la Oficina Internacional de Pesos y Midíes, y la construcción de patrones pal metro y el kilogramu'l 20 de mayu de 1875, como unidaes básiques del que, llamóse entós, Sistema métricu decimal. La Oficina define que'l so cometíu ye *"asegurar en tol Mundu la uniformidá de les midíes y la so [[trazabilidad]] al Sistema Internacional d'Unidaes"*.

## Direutores del BIPM
Dende la so creación, los direutores del BIMP fueron:
* 1875–1877 Gilbert Govi (Italia) 
* 1877–1879 J. Pernet (Suiza) 
* 1879–1889 Ole Jacob Broch (Noruega) 
* 1889–1915 J.-René Benoît (Francia) 
* 1915–1936 Charles Edouard Guillaume (Suiza) 
* 1936–1951 Albert Pérard (Francia) 
* 1951–1961 Charles Volet (Suiza) 
* 1962–1977 Jean Terrien (Francia) 
* 1978–1988 Pierre Giacomo (Francia) 
* 1988–2003 Terry J. Quinn, CBE FRS (Reinu Xuníu)
* 2004–2010 Andrew J. Wallard (Reinu Xuníu) 
* 2011–2012 Michael Kühne (Alemaña)
* 2013– Martin J.T. Milton (Reinu Xuníu).

## Ver tamién
* Convención del Metro
* Conferencia Xeneral de Peses y Midíes
* Comité Internacional de Pesos y Midíes
* Sistema Interamericano de Metroloxía

## Referencies

## Enllaces esternos
* BIPM páxina oficial
* Bureau International des Poids et Mesures (BIPM) - The International System of Mesures
Organización Hidrográfica Internacional

La **Organización Hidrográfica Internacional** (inglés: *International Hydrographic Organization*, francés: *Organisation hydrographique internationale*) ye una organización intergubernamental consultiva y téunica de hidrografía, que foi establecida en 1921 como Bureau Hidrográficu Internacional. El nome actual foi adoptáu tres un alcuerdu robláu en Mónacu el 3 de mayu de 1967, qu'entró a valir en 1970. 

La **OHI** concreta una cooperación empezada de primeres del sieglu XX ente los Estaos que disponíen d'una capacidá de realizar llevantamientos hidrográficos y de publicar les sos propies cartes marines. En 2006, la OHI, con sede central en Mónaco, componer de 77 miembros.

La OHI ye tamién la encargada de publicar dellos estándares, incluyendo'l S-57 de tresferencia pa datos hidrográficos dixitales, un estándar de codificación emplegáu pa cartes de navegación electróniques.

## Oxetivos
Ye l'organismu coordinador de los Servicios Hidrográficos oficialmente acreditaos polos sos respeutivos gobiernos y los sos oxetivos son:
* Coordinar les actividaes de les Oficines Hidrográfiques nacionales.
* Llograr la estandarización de les publicaciones náutiques y cartográfiques polo xeneral.
* Adoptar métodos fiables y eficientes nel desenvolvimientu de llevantamientos hidrográficos.
* Promover el desenvolvimientu de les ciencies nel campu de la hidrografía y de les téuniques usaes na oceanografía física.

## Especificaciones Cartográfiques

* Marcos, graduaciones, reticúlos y escales gráfiques.

## Ver tamién
* Allugamientu de los mares del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos
* International Hydrographic Organization (inglés o francés). Consultáu'l 1 d'abril de 2014.
* Llendes de los mares y océanos, 1953
Xunión Matemática Internacional

La **Xunión Matemática Internacional** (**IMU** poles sos sigles n'inglés) y fundada en 1920 ye una organización internacional non gubernamental que'l so propósitu ye fomentar la cooperación internacional en matemátiques. 

Los sos miembros son organizaciones nacionales matemátiques de 77 países. La so misión ye aguiyar la collaboración internacional en toles árees de la matemática. 

En febreru de 2011 la Xunión Matemática Internacional (IMU) inauguró la primer sede permanente de les sos casi 100 años d'historia, en Berlín. 

## Premios
La IMU ye miembru del Conseyu Internacional pa la Ciencia (ICSU), les distinciones daes considérense les más altes en matemátiques: la Medaya Fields (dos a cuatro medayes dende 1936), el Premiu Nevanlinna (dende 1986), el premiu Premiu Carl Friedrich Gauss (dende 2006) y la Medaya Chern (dende 2010).

## Presidentes

Llista de presidentes de la Unión Matemática Internacional dende 1952 hasta l'actualidá:

1952–1954:  Marshall Harvey Stone (vice:  Émile Borel,  Erich Kamke)

1955–1958:  Heinz Hopf (vice:  Arnaud Denjoy,  W. V. D. Hodge)

1959–1962:  Rolf Nevanlinna (vice:  Pavel Alexandrov,  Marston Morse)

1963–1966:  Georges de Rham (vice:  Henri Cartan,  Kazimierz Kuratowski)

1967–1970:  Henri Cartan (vice:  Mikhail Lavrentyev,  Deane Montgomery)

1971–1974:  Komaravolu Chandrasekhar (vice:  Abraham Adrian Albert,  Lev Pontryagin)

1975–1978:  Deane Montgomery (vice:  J. W. S. Cassels,  Miron Nicolescu,  Gheorghe Vrânceanu)

1979–1982:  Lennart Carleson (vice:  Masayoshi Nagata,  Yuri Vasilyevich Prokhorov)

1983–1986:  Jürgen Moser (vice:  Ludvig Faddeev,  Jean-Pierre Serre)

1987–1990:  Ludvig Faddeev (vice:  Walter Feit,  Lars Hörmander)

1991–1994:  Jacques-Louis Lions (vice:  John H. Coates,  David Mumford)

1995–1998:  David Mumford (vice:  Vladimir Arnold,  Albrecht Dold)

1999–2002:  Jacob Palis (vice:  Simon Donaldson,  Shigefumi Mori)

2003–2006:  John M. Ball (vice:  Jean-Michel Bismut,  Masaki Kashiwara)

2007–2010:  László Lovász (vice:  Zhi-Ming Ma,  Claudio Procesi)

2011–2014:  Ingrid Daubechies (vice:  Christiane Rousseau,  Marcelo Viana)

2015–2018:  Shigefumi Mori (vice:  Alicia Dickenstein,  Vaughan Jones)

2019–2022:  Carlos Kenig (vice:  Nalini Joshi,  Loyiso Nongxa)

2023–2026:  Hiraku Nakajima (vice:  Ulrike Tillmann,  Tatiana Toro)

## Referencies

## Enllaces esternos
*La Xunión Matemática pp. Internacional inaugura la so primer sede permanente, en Berlín, EL PAÍS - Madrid - 01/02/2011
Organización de les Naciones Xuníes pal Desenvolvimientu Industrial

La **Organización de les Naciones Xuníes pal Desenvolvimientu Industrial**, **ONUDI**, (N'inglés: *United Nations Industrial Development Organisation*) foi establecida pola Asamblea Xeneral en 1966 como órganu encargáu de promover y acelerar la industrialización nos países en desenvolvimientu. Tamién ye conocida na so sigles n'inglés: XUNÍU.

La condición d'organismu especializáu concretar en 1979 pero pasó a ser un organismu dafechu autónomu'l 1 de xineru de 1986. 

La ONUDI fomenta la cooperación ente los países industrializaos y los países en desenvolvimientu p'acelerar el desenvolvimientu industrial, aguiyando actividaes de fomentu de les inversiones y tresferencia de teunoloxía. 

Los países industrializaos y en desenvolvimientu esaminen conxuntamente los medios p'acelerar la industrialización, afalando la participación del gobiernu y del sector industrial. Sobre la base d'encuestes y estudios, la ONUDI crea y perfecciona conceutos y enfoques de desenvolvimientu; contribúi a formular los planes de los sectores públicu, cooperativu y priváu, incluyíu'l fomentu a la cooperación ente les empreses comenenciudes nesos sectores. 

Amás, entama programes de capacitación industrial, ufierta servicios d'asesoramientu y ayuda a los países a llograr financiamiento esternu en condiciones equitativas y xustes, y axunta, analiza, publica, normaliza y perfecciona les estadístiques industriales.

La sede d'esta entidá perteneciente al sistema de les Naciones Xuníes atópase en Viena.

## Organización
La estructura orgánica de la ONUDI ye la siguiente:

* Conferencia Xeneral: participen nella tolos Estaos miembros y axúntase cada dos años p'aprobar el presupuestu y el programa de trabayu, y escoyer a un Direutor Xeneral (cada cuatro años). 

* Xunta de Desenvolvimientu Industrial: axúntase una vegada nos años en que se celebra la Conferencia Xeneral y dos veces los años alternos; ta compuesta por 53 representantes de los Estaos miembros escoyíos por un periodu de cuatro años pola Conferencia n'atención a criterios de distribución xeográfica equitativa y ocúpase de faer encamientos a la Conferencia Xeneral y de revisar la execución del programa y presupuestu.

* Comité de Programa y de Presupuestu: axúntase una vegada al añu y la so xera ye ayudar a la Xunta a preparar el programa, el presupuestu y otres cuestiones financieres.

* Secretaría: ta encabezada por un Direutor Xeneral escoyíu por un periodu de cuatro años (dende 2013, Li Yong, de la República Popular China) y ocúpase de toles cuestiones alministratives de la Organización.

## Ver tamién
* Organización de les Naciones Xuníes
* Conseyu Económicu y Social (ECOSOC)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial de ONUDI 
* Organigrama de la ONX n'español
Colonización británica

L'Imperiu británicu empezó a tomar forma a principios del sieglu XVII, por aciu l'establecimientu de la colonia de Jamestown en 1607, en Virginia per parte d'Inglaterra, lo que sería l'empiezu de les Trece Colonies en Norteamérica, que fueron l'orixe d'Estaos Xuníos lo mesmo que de les provincies marítimes del Canadá. Tamién se produció la colonización de pequeñes islles nel mar Caribe como Xamaica y Barbados.

Les colonies productores d'azucre del Caribe, onde la esclavitú convertir na base de la economía, yeren les colonies más importantes y codaloses pa Inglaterra. Les colonies americanes producíen tabacu, algodón y arroz nel sur, y material naval y pieles d'animales nel norte.

L'imperiu d'Inglaterra n'América diba espandiéndose gradualmente por aciu guerres y colonies. Inglaterra consiguió controlar Nueva Ámsterdam (dempués llamada Nueva York) tres les guerres anglo-holandeses. Les colonies americanes estender escontra l'oeste en busca de nueves tierres pa l'agricultura. Mientres la Guerra de los Siete Años, los ingleses vencieron a los franceses y quedáronse con Nueva Francia, en 1760, lo que convertía a Inglaterra en dueña de cuasi toa América del Norte. 

Dempués, los asentamientos n'Australia (qu'empezaron coles colonies penales en 1788) y Nueva Zelanda (sol dominiu de la Corona dende 1840) crearon una nueva zona pa la migración dende les Islles Britániques, anque les poblaciones indíxenes tuvieron que sufrir guerres desiguales -en dellos casos, xenocidiu, como na Guerra negra- y tamién enfermedaes. 
Como efeutos de les guerres, el xenocidiu, la represión y la mala alimentación foi amenorgándose'l so tamañu n'alredor d'un 60–70% en daqué menos d'un sieglu. Estes colonies, yá en manes de los nuevos colonos d'orixe británicu, van acabar llogrando l'autogobiernu.

## Ver tamién
* Xenocidiu de Tasmania
* Colonización d'Estaos Xuníos

## Referencies

## Enllaces esternos
Ávaros

Los **ávaros** (llamaos polos chinos: *joujan* o *you-yan*) fueron un pueblu nómada d'Eurasia qu'emigró escontra Europa central y oriental nel sieglu VI. Apoderaron la llanura panónica hasta principios del sieglu IX. Magar yeren orixinarios d'Asia occidental, nun tienen de confundir se colos ávaros caucásicos. Los antiguos ávaros yeren un pueblu de llingua túrquica del grupu oghur.

## Historia

Los ávaros dirixir escontra l'oeste a mediaos del sieglu VI, tres la derrota de los heftalites (hunos blancos) polos Köktürks (turcos azules). Anque de primeres dirixéronse al Imperiu romanu d'Oriente, fueron sobornaos pol emperador Xustinianu I y coláronse escontra'l norte, internándose na actual Alemaña, como fixera Atila un sieglu antes. Ellí atopáronse cola dura oposición de los francos, y el llugar nun-yos paeció afechu pal so estilu de vida nómada, polo que se treslladaron escontra la llanura panónica, habitada na dómina por dos pueblos xermánicos, los lombardos y los gépidos. Aliaos colos lombardos, destruyeron a los gépidos en 567 y establecieron un estáu nel área del ríu Danubiu. De siguío empezaron a hostigar a los lombardos, quien se vieron obligaos a emigrar escontra'l norte de la península itálica. El xefe de los ávaros nesta dómina llamábase Bayan, y gobernó aproximao ente 565 y 600.

A empiezos del sieglu VII los ávaros aliar colos perses contra l'Imperiu bizantín y en 626 punxeron sitiu a Constantinopla, anque la denodada resistencia de los sos habitantes obligó-yos a retirase ensin consiguir el so oxetivu y a tornar a Panonia.

La dinastía Onogur foi fundada en redol al añu 630 por Kubrat, un home d'orixe ávaro-protobúlgaru perteneciente al clan protobúlgaru Dulio. Xunió a los ávaros, los protobúlgaros y probablemente tamién a los heftalitas Uar nun poderosu jaganato, el jaganato ávaro, qu'apoderó coles mesmes estenses árees de l'actual Ucraína. Tres la muerte de Kubrat, los caudiellos protobúlgaros rompieron la so alianza colos ávaros. L'estáu ávaro subsistió en Panonia mientres los sieglos VII y VIII; créese qu'apoderaron a los eslavos qu'habitaben na zona dende unes poques décades antes de la llegada de los maxares.

A empiezos del sieglu IX, les discordias internes y les presiones esteriores empezaron a minar l'estáu ávaro, que foi dafechu destruyíu na década de 810 polos francos de Carlomagno y los búlgaros, mandaos por Krum. Sábese qu'inda s'atopaben en Panonia nel añu 871, pero dende entós el so nome nun vuelve ser mentáu polos cronistes. Paecen entemecese colos eslavos, que formaren nuevos estaos na rexón: el principáu de Nitra, nel norte (más tarde: Gran Moravia), y el Principáu de Balatón, nel centru de Panonia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Archivu

**Archivu** puede referise a:

* **[[Archivu de documentos]]**, el llugar onde estos s'almacenen.
* **[[Archivu (informática)]]**, conxuntu de bits almacenaos nun ficheru periféricu (archivu binariu).
** **[[Sistema d'archivos]]**.
** **[[Alministrador d'archivos]]**.

## Referencies
Albania caucásica

:*Esta rexón nun tien de ser confundida cola moderna [[Albania]], nin colos [[Idioma albanés|albaneses]] (shqiptare)*.

**Albania** (tamién **Aghbania**) yera'l nome d'un antiguu reinu que cubrió'l sur de l'actual República de Daguestán y gran parte d'Azerbaixán. Utilízase'l términu **Albania caucásica** pa evitar tracamundios cola actual Albania balcánica.

## Historia
El reinu de l'Albania caucásica foi fundáu a la fin del sieglu IV y empiezos del III e.C. La so capital foi primeramente Gabala allugada nel actual distritu de Qabala, enantes denominára-ylo como Kabalaka, Shabala y Tabala. Dempués d'un tiempu, sería treslladada al sur sobre l'actual territoriu de Barda sol nome de Partaw.

### Dominación armenia
Partes del reinu incluyendo la rexón d'Uti, sobre les veres del ríu Kura, y Artsakh, fueron conquistaes polos armenios procedentes del Urartu, mientres el sieglu II e.C.

Nel añu 66 e.C. dempués de la derrota del Rei armeniu Tigranes II contra los romanos, Armenia pierde gran parte del so territoriu. Esti acontecimientu foi aprovecháu polos albanos del Cáucasu pa recuperar les zones perdíes so la conquista armenia.

### Invasión árabe y selyúcida
Nel sieglu VII, el reinu foi invadíu polos árabes y como toles conquistes islámiques d'esi tiempu foi incluyíu al califatu. A partir del sieglu VIII, l'Albania caucásica esistió como los principaos de Aranshahs y Khachin, xunto a otros principaos iranínes y árabes tales como Shirvan y Derbent.

De resultes de la estensión de los selchucos (turcos) sobre'l territoriu actual d'Azerbaixán mientres el sieglu XI, la población indíxena albana foi asimilada. Los albanos cumplieron un rol significativu na etnogénesis de los actuales azerbaixanos.

## Población
Les antigües tribus qu'habitaron Albania caucásica fueron los ávaros del Cáucasu, los sabiros, los caspios, los uties, ente otros. Según Estrabón el númberu de les tribus de Aghbania algamaba les 26, caúna col so propiu idioma.

## Relixón
Albania foi unu de los primeros países n'adoptar el cristianismu, alredor del sieglu IV, cuando la Ilesia apostólica albana foi fundada.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Alrodiu de l'Albania caucásica (n'inglés)
Media

**Media** fai referencia a dellos artículos:

## Matemática
N'aritmética, *media* ye la forma femenina de la fracción **[[un mediu]]**.

### Estadística
**[[Media (matemátiques)]]**, media estadística: permediu d'un conxuntu de númberos. Esisten dellos tipos distintos de medies:
* **[[media aritmética]]**
* **[[media harmónica]]**
* **[[media cuadrática]]**
* **[[media xeométrica]]**
* **[[media heroniana]]**
* **[[media ponderada]]**

## Toponimia
* **[[Media (Cercanu Oriente)]]**, rexón histórica del Mediu Oriente poblada polos medos; que güei día ye parte d'Irán, Turquía, Siria ya Iraq.
* **[[Media (Illinois)]]**, llocalidá nel estáu norteamericanu d'Illinois.
* **[[Media (Pennsylvania)]]**, llocalidá nel estáu norteamericanu de Pennsylvania.

## Amás
* **[[Media (música)]]**, palu flamencu.
* **Media**: Mediu de comunicación, órganu destináu a la información pública.
* **[[Medies]]**, prenda de ropa que cubre les piernes;

## Historia
* Imperiu Meda o Media (Cercanu Oriente), antiguu imperiu que foi conquistáu y anexáu a Persia.

## Llinguaxe
* Femenín de mediu. 
*Convién tener en cuenta que *media* ye una forma conxugada del verbu **[[mediación|mediar]]**.
*Convién nun confundir con *midía*, forma conxugada del verbu **[[Midida|midir]]**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Saques

**Saques** puede facer referencia a:
* Los **[[pueblos escites]]**. 
* A les "saques" de presos na Guerra Civil Española.
* A les saques de cartes

## Referencies

## Enllaces esternos
Periodu Yayoi

El  ye la era de la historia xaponesa que sigue al periodu Jōmon y que toma unos 550 años, dende l'añu 300&nbsp;e.&nbsp;C. al 250. Débese esti nome al llugar onde fueron atopaes les primeres cerámicu que caractericen la so dómina, Yayoi en Tokiu.

Desenvolvieron el metal, y la cerámica, a diferencia del periodu Jōmon, más ellaborada, con dellos estampaos. Tien llugar l'entamu del cultivu d'arroz, bien importante pal desenvolvimientu xaponés. A finales del periodu preséntense los primeros signos de la introducción del sintoísmu.

## Ver tamién
*Periodos de Xapón
*Historia de Xapón

## Referencies

## Enllaces esternos
Reinu d'Armenia

El **Reinu d'Armenia**, **Gran Armenia** o **Armenia Mayor**, foi un reinu independiente ente'l 190&nbsp;e.&nbsp;C. y el 165&nbsp;d.&nbsp;C., y un protectoráu del Imperiu romanu ente'l 165 y el 428. Foi creáu de les cenices de l'antigua satrapía d'Armenia, que yera parte del imperiu aqueménida. Aportó nun reinu independiente so la dinastía oróntida, gracies al apoxéu del Reinu de Macedonia. 

Tres la cayida del Imperiu seléucida, una de les monarquía que nacieron de les ruines del imperiu d'Alexandru Magnu, un estáu helenísticu armeniu foi fundáu en 190&nbsp;e.&nbsp;C. por Artaxias I. Na so máxima rellumanza, ente los años 95&nbsp;e.&nbsp;C. y 66&nbsp;e.&nbsp;C., Armenia estendió los sos dominios sobre partes d'El Cáucasu y l'área qu'anguaño correspuende al este de Turquía, Siria y El Líbanu. Por un tiempu, Armenia foi unu de los estaos más poderosos de la rexón, hasta que foi algamada pola esfera d'influencia romana nel 66&nbsp;e.&nbsp;C.

Darréu, Armenia foi un frecuente focu de contención ente Roma y l'Imperiu persa. Los partos forzaron a Armenia a sometese ente los años 37 y 47, cuando los romanos retomaron el control del reinu.

Sol mandatu de Nerón, los romanos entamaron una campaña (55–63) contra l'Imperiu parto, que invadiera'l reinu d'Armenia, aliáu de Roma. En ganando (60) y perder (62) Armenia, l'imperiu romanu unvió a la XV lexón *Apollinaris*, encabezada pol xeneral Gnaeus Domitius Córbulo, dende Panonia a Siria. Córbulo entró a los territorios de Vologases I, quien tornó'l reinu d'Armenia a Tiridates I. 

L'Imperiu sasánida ocupó Armenia en 252 hasta que los romanos recuperar en 287. En 384 el reinu foi estremáu ente l'Imperiu romanu d'Oriente y los perses. Armenia Occidental prontamente incorporóse como provincia romana col nome d*'[[Armenia Inferior]]* (ente Pontus y Capadocia); Armenia Oriental caltúvose como reino dientro de Persia, hasta qu'en 428 la nobleza local derrocó al rei, y los sasánides instalaron a un gobernador nel so llugar.

## Referencies

* Aram, Proudian H.: *The Armenians in past and present*. Los Angeles, 1896.
* Chahin, M.: *The Kingdom of Armenia*, 1987.
* Kurkjian, Vahan: *Tigran the Great*, 1958.
* Kalantar, Ashkharbek:  Civilisations du Proche Orient, Serie 1, vol. 2, París: Recherches et Publications, 1994.
* Kalantar, Ashkharbek:  Civilisations du Proche-Orient: Series 4 - Hors Série - CPOHS 3. París, 2004.
* Kalantar, Ashkharbek:
Elisa Mouliaá

**Elisa Mouliaá Ruiz de Elvira**  ye una actriz española de teatru, cine y televisión y presentadora de televisión.

## Filmografía
### Series de televisión

### Cine

### Teatru

### Programes de televisión

### Premios

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
*
*
Ralphie May

**Ralph Duren** , conocíu como **Ralphie May**, foi un actor y cómicu d'Estaos Xuníos d'América.

## Referencies

## Enllaces esternos
Homo erectus erectus

El **home de Java** (***Homo erectus erectus***), foi'l primer representante de *[[Homo erectus]]* en ser descubiertu. Foi atopáu y descritu orixinalmente en Java pol científicu Eugène Dubois quien lo nomó *Pithecanthropus erectus*. La pallabra *pithecantropus* deriva de raigaños griegos y signifiquen ‘home monu'.

## Trinil
Dubois atopó los restos nel llugar de Trinil na Isla de Java en 1891. L'afayu consistió de la calota o tapa d'un craniu. Un añu dempués fueron afayaos un fémur y dos muelas a dieciséis metros d'onde s'atopó la tapa de la calavera. Dubois consideró que toles pieces proveníen del mesmu individuu y fechar con una antigüedá de mediu millón d'años. Amás, calculó la capacidá craneana en 855 cm³.

## Sangiran
Na década de 1930 el paleontólogu alemán Ralph von Koenigswald llogró nuevos fósiles, tantu cerca de Trinil como en nueves llocalidaes como Sangiran (a unos 75 km), y, en 1938, von Koenigswald identificó claramente'l magníficu craniu de Sangiran 17, como *Pithecanthropus*.

En 1939 von Koenigswald y Franz Wiedenreich trabayaron pa definir una rellación precisa ente los fósiles de Trinill y Sangiran colos del Home de Beixín denomináu daquella *[[Sinanthropus|Sinanthropus pekinensis]]* y concluyeron destacando les semeyances claves ente ellos que demuestren que representen una mesma forma humana antigua.

En 1940 Weidenreich reinterpretó los restos de Trinil y Java como *Homo erectus iavanensis*, pero se renombraron definitivamente por Dobzhansky (1944) como ***Homo erectus erectus***.

## Carauterístiques
Tenía una capacidá cranial d'unos 940 ml, Entemedia ente los 1200-1500 del home modernu y los 600 ml del gorila. L'home de Java tenía la porción del celebru que controla'l llinguaxe, anque s'ignora si efeutivamente falaba. El celebru del home de Java yera muncho más grande y con un mayor númberu de circunvoluciones que'l del cualesquier de los monos primitivos o vivientes, y tenía más carauterístiques humanes que simiesques. L'home de Java adultu midía alredor de 1.70 metros, pesaba cerca de 70 kilogramos y caminaba en posición erecta. Posiblemente movíase en pequeños grupos familiares, vivía en covarones y cazaba nos montes.
 

## Datación
Nuevos métodos de datación suxeren que'l *Homo erectus* de Java ye bien anterior a lo primeramente establecío, cuntando con unos 1.8 millones d'años d'antigüedá.

## Alderiques
Dubois nunca aceptó que los fósiles qu'atopó en Trinil pudieren rellacionase como una mesma especie o forma humana colos de Trinil y Sangiran. Tamién Dubois había atopáu dos calaveres obviamente humanes a 100 km en Wadjak un xacimientu de fecháu dudosu calculáu en 50&nbsp;000 años AP, qu'anguaño se consideren más recién. Los detractores de la evolución acusaron a Dubois de despintar esta información pa dar más credibilidá a los sos otros descubrimientos. Nueves pruebes sobre la fauna del mesmu estratu marquen qu'estos cranios llamaos Wadjak 1 y 2— son del Holocenu, lo que los desvenceya dafechu del *Homo erectus*.

## Referencies

## Enllaces esternos