open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sierra del Cuera

La **Sierra del Cuera** trátase d'una sierra d'unos 40 km de llonxitú, a unos 6 quilómetros del llitoral y práuticamente paralela a este. Ta asitiada nos conceyos asturianos de Cabrales, Llanes, Peñamellera Alta, Peñamellera Baxa y Ribedeva, sumando una superficie total de 14.994 ha.

La vexetación representativa son encinares y fayeos. La fauna representativa son les rapaces, qu'aprovechen los sos caspios d'atalaya y zona d'añeramientu, y de les que rescamplen la utre, azor, halcón peregrín y alimoche. Ente los mamíferos rescamplen el corzu y xabalín.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina del Sistema d'información ambiental del Principáu d'Asturies .
La Torre Cerréu

**La Torre Cerréu** (2.648 metros) ye'l monte de mayor altitú de los Picos d'Europa, de la Cordelera Cantábrica y tamién de tol noroeste de la Península Ibérica, tando enclavada nel Macizu Central de los Picos d'Europa o macizu los Urrieles, na divisoria de les provincies d'Asturies y Lleón. El so cume, con un desnivel de más de 2.200 metros sobre'l ríu Cares, tien unes perbones vistes del macizu occidental y les canales que vierten sobre la garganta'l Cares.

Foi ascendida pela primer vez por Aymar d'Arlot de Saint Saud, Paul Labrouche, Juan Suárez, de Espinama, y Francois Salles, de Gavarnie, el 30 de xunu de 1882.

La vía más fácil d'ascensión parte dende'l Ḥou de Cerréu y ta catalogada como *Poco Difícil Inferior*, l'últimu tramu d'unos 200 metros ye una esguilada cenciella non siendo necesario l'usu de material d'escalada. Les dos rutes d'aproximación más emplegaes son dende los cercanos refuxos del Ḥou de los Cabrones y de la Vega d'Urriellu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Colexu Mayor América

El **Colexu Mayor América** ye una residencia universitaria asitiada n'Uviéu, construida ente los años 1954 y 1967, concebida inicialmente pa estudiantes hispaonamericanos. L'autor del proyeutu de construción foi l'arquitectu asturianu Joaquín Vaquero Palacios.

Los elementos más destacaos del edificiu son el zócalu y la balconada hacia l'Aramu, que recuerda les retícules d'un caxellu. Igualmente ye carauterística la horizontalidá de la construción.

El propiu Vaquero completó la so aportación al edificiu diseñando muebles, un mural y el panel escultóricu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/70001–70100

*... | [[Llista d'asteroides/69901–70000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/70101–70200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Villaperi

**Villaperi** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Uviéu. Tien una estensión de .

## Xeografía
*Altitú: 153 metros.
*Llatitú: 43° 24' 00" N
*Llonxitú: 5° 49' 59" O

## Demografía

### Llocalidaes
Tien una población de , xebraos ente estes entidaes de población:

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
San Cloyo (parroquia)

**San Cloyo** ye una parroquia del conceyu d'Uviéu que dista trés quilómetros y mediu a la capital. Tien una población de  y ocupa una estensión de .

## Llocalidaes

### Entidaes menores de población

## Parroquies llendantes
* Santa Mariña de Piedramuelle

## Historia
Esistieron afincamientos nesta fastera nel Paleolíticu Mediu de cultura musteriense tardía. 

Santa María de San Cloyo foi un antiguu monesteriu donáu a la ilesia d'Uviéu en 1104. Desapaecíu'l monesteriu pervivió la ilesia hasta los nuesos díes. Demientres la Guerra Civil Española la ilesia perdió la so portada románica, con trés archivoltes de medio puntu rebaxáu y decoraes con moldures en zig-zag y florones.

Foi incendiada en xunetu de 1936. Posteriormente, al tar na llinia de frente y xunto con un emplazamientu artilleru, foi reducida a escombros.

## Economía
***Fábrica de loza inglesa de San Cloyo**, de reconocíu prestixu a nivel estatal, esta fábrica foi fundada en 1901 por D. Senén Ceñal y posteriormente adquirida, depués de la Primer Guerra Mundial, por D. José Fuentes dende cuando s'entama a utilizar arcilla inglesa como materia primero y utilizando la téunica, pionera n'España, de calcomanía baxo esmalte. Nestos momentos vive un procesu d'espardimientu del so mercáu haza países como Italia, Chile, República Dominicana, Marruecos, Polonia, etc.

## Demografía

## Monumentos
*Palaciu de Bobela, güei tresformáu en vivienda.
*Ilesia de Santa María de San Cloyo.

## Cultura
* Biblioteca municipal de San Cloyo
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Gonzalo Peláez

El Conde **Gonzalo Peláez** , fíu de Pelayo Pelaéz (un de los *Infantes de Carrión*) y de Mayor González (*Munia Dona*). Casó cola fía de Pedro González, Señor de Cisneros. El fíu foi Don Rodrigo González.

Según la *[[Chronica Adefonsi Imperatoris]]*, dempués de ser na primer metada del sieglu XII el señor más poderosu d'Asturies, rebelóse delles veces contra'l rei Alfonsu VII.

## Vida
Demientres el reináu d'Alfonsu VII foi nomáu con grandes títulos y honores pa caltener la so llealtá. Los dominios de Gonzalo Peláez comprendíen Astorga, El Bierzu, Ḷḷaciana, Babia, Ḷḷuna, Gauzón y del ríu Eo hasta Cabruñana. Foi Señor de Cisneros y de los castiellos de Buenga, Bozón, Payares y Alba de Quirós.

La crónica d'Alfonsu VII cunta qu'en 1132 Gonzalo Peláez y otros nobles poderosos intentaron llevantase contra'l rei. Al conocer Alfonsu VII la conspiración, consigue prender a estos nobles, menos al propiu Gonzalo Peláez que s'abelluga nos sos dominios d'Asturies. Ya capturáu cuando s'afayaba nel Castiellu de Gauzón. El Rei, ocupáu na guerra contra los almorávides, pauta col conde una tregua de dos años y la entrega por parte de Gonzalo Peláez del estratéxicu Castiellu de Tudela.

Tres estos dos años Alfonsu VII viaxa en persona a Asturies col exércitu pa tratar de reducilu. El rei esixe la rendición, pero Gonzalo Peláez allúgase nel castiellu de Proaza. Alfonsu VII al internar tomar esti castiellu tuvo a piques de morrer na batalla. Alfonsu VII dexa a dos de los condes, Don Suero y Don Pedro Alfonso, al cargu de la llucha contra Gonzalo Peláez mientres qu'él torna a Lleón.

Tres dos años de llucha y una dura represión contra los rebeldes por parte de los condes, l'Obispu de Lleón, Don Arias, consigue mediar en 1135 ente Alfonsu VII y Gonzalo Peláez. Gonzalo Peláez consigue'l perdón del rei a cambiu de que nun tornare p'Asturies y de la entrega de los castiellos d'Alba, Quirós, Proaza y Buango.

Gonzalo Pelaez frañe'l pactu y entama otra rebelión. Cuando taba fortificando los castiellos n'Asturies príndalu Pedro Alfonso, que lu presenta énte Alfonsu VII encadenáu. El rei manda enzarralu nel Castiellu d'Aguilar dende onde, depués d'unos díes, marcha esllarigáu pa Portugal a la corte d'Alfonso Enríquez.

Morrió en Portugal, hacia marzu de 1138 por unes fiebres, cuando preparaba un nuevu exércitu pa retomar la llucha. Los restos foron llevaos polos sos caballeros a Uviéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Castiellu de Tudela

El **castiellu de Tudela** ye un castiellu asturianu que s'afaya na parroquia de Santianes, nel conceyu d'Uviéu.

Ye una fortaleza llevantada sobro les ruines d'un castru qu'Alfonsu III mandara reformar nel sieglu IX pa usalu como fortaleza pa defender Uviéu. Foi baltiáu por mandáu del rei Xuan I de Castiella en 1383.

El Castiellu de Tudela foi del conde Gonzalo Peláez. La crónica d'Alfonsu VII cunta qu'en 1132 Gonzalo Peláez y dellos nobles más se rebelaron escontra'l Rei. Enteráu ésti de la conspiración consigue prindalos a toos menos a Gonzalo, que se refuxa nos sos dominios d'Asturies. Ye capturáu cuando s'afayaba nel Castiellu de Gauzón. El Rei, ocupáu na guerra contra los almorávides, pacta col conde una tregua de dos años y la entrega por parte de Gonzalo Peláez del estratéxicu Castiellu de Tudela. 

Foi declaráu monumentu históricu el 22 de mayu de 1965. Anguaño ta dafechamente ruinosu: malapenes se conserven los restos d'un torruxón y el trazáu del fosu doble que lu arrodiaba, dataos polos especialistas nos sieglos XIII-XIV.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llei orgánica

Una **Llei Orgánica**, a la escontra qu'una Llei ordinaria, ye aquella que s'alcuentra nun nivel xerárquicu superior, o que requierse constitucionalmente pa regular delles materies. Son ñecesarios unos requisitos estraordinarios pa la so aprobación (por exemplu, mayoría absoluta o cualificada, en llugar de mayoría ordinaria).

Nos países nos qu'esiste esti escalón ente la Llei y la Constitución ye normal que la so aplicación tea llimitada a delles materies concretes (a esto denómaselo tamién *reserva de Llei orgánica*). El fundamentu d'esta llimitación ye doble:
* Fai que seya ñecesaria una mayoría amplio en delles materies persensibles.
* Evitar esa regulación, que ye muncho más lluendio de camudar, notra clas de materies más mudables y que ñecesiten de más flesivilidá na so regulación

## Regulación por estaos
### España
Nel ordenamientu xurídicu español, la rellación de les Lleis orgániques coles Lleis Ordinaries nun ye de calter xerárquicu, como sí ye nes rellaciones ente Llei y Reglamentu, sinón que ye una rellación por mor de la materia. Esto ye, que les materies reservaes a les Lleis Orgániques nun puen ser regulaes al traviés d'una Llei Ordinaria, estableciéndose asina una rellación ente dambes lleis de calter material, de tala forma que los sos ámbitos competenciales tean dafechamente estremaos. Esa idea ye importante pa considerar qué clas de Llei ha prevalecer nun casu determináu y non una supuesta xerarquía ente dambos tipos de Llei

## Ver tamién
*Llei ordinaria

## Referencies

## Enllaces esternos
Llei ordinaria

La **Llei Ordinaria** constitúi, xeneralmente, el tercer escalón na xerarquía xurídica d'un Estáu (sicasí, consultar Llei Orgánica tocántenes a la rellación xerárquica de les lleis), tres de la Constitución y les lleis orgániques.

La so aprobación correspuénde-y al poder llexislativu, les más de les vueltes, por mayoría simple. Nos sistemes democráticos el poder llexislatiuota nel parllamentu escoyíu por sufraxu universal. L'aprobación de les lleis pue facese por votación nel Plenu de la Cámara, o por dalguna de les Comisiones Llexislatives que pue tener.

Les lleis ordinaries entamen la so tramitación, bien seya a instancies de la propia cámara, o por iniciativa'l poder executivu. En dellos sistemes, amás, almítese que seya al travié d'una iniciativa popular.

Son tamién lleis ordinaries les dictaes polos órganos llexislativos de los estaos federaos, territorios o comunidaes autónomes que, dientro d'un Estáu federal, rexonal o d'autonomíes, tienen esta capacidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Iniciativa popular

La **iniciativa popular**, tamién conocida col nome d**'iniciativa ciudadana** refierse a la posibilidá de que un determináu númberu de persones presente una pitición, avalada poles sos robles, pa que se tome en consideración un asuntu públicu determináu de calter llegal..

Polo xeneral, les iniciatives llexislatives llévense énte'l parllamentu del estáu o territoriu, que garra'l determín d'almitila a trámite o non. Y ye esti parllamentu l'encargáu de da-y forma de lleis a la iniciativa, corrixendo, enmendando y finalmente aprobando'l testu unviáu polos ciudadanos..

El procedimientu ordinariu d'ellaboración y aprobación de les lleis, establecíu na Constitución española,"pa la iniciativa popular van ser ñecesaries 500.000 firmes acreditaes. Nestos casos la comisión promotora ha presentar a la Mesa'l Congresu la "proposición de llei". Esclúise d'esta iniciativa, respeutu de materiers con reserva de llei orgánica, tributaries o de calter internacional, prerrogativa de gracia y reforma constitucional."

Nel Principáu d'Asturies, requierse la presentación de 10.000 firmes acreditaes y esclúyense temes como la reforma l'estatutu y los de calter económicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cámara Santa

La **Cámara Santa** ye una capiella palatina que s'alcuentra adosada a la Torre de San Miguel, restu del Palaciu de Fruela y qu'anguaño alcuéntrase integrada na Catedral d'Uviéu d'estilu góticu. Dende'l sieglu IX guardense nella les Ayalgues y Reliquies de la Catedral.

La Cámara Santa foi construyida por Alfonsu II a entamos del sieglu IX cuando reconstruyó la ilesia d'estilu prerrománicu dedicada a San Salvador y que fuera irguía por Fruela nel sieglu VIII y posteriormente destruyía polos musulmanes.

La Cámara Santa ta construyía en dos plantes: la cripta (embaxu) y la capiella superior (San Miguel). La cripta ta abellugada por una bóveda de lladrillu en forma cañón dedicada a Santa Leocadia. La capiella superior ta baxu la advocación de San Miguel y contién les reliquies. Esta tien dos naves amestándose-y la bóveda de la nave y l'Apostoláu escultóricu románicu.
## Cripta de Santa Leocadia
La cripta foi parte d'un conxuntu de dos santuarios superpuestos, pero ensin comunicación ente ellos, la cripta ye'l santuariu d'embaxu y el d'enrriba ye la **cámara Santa**.

El llevantamientu de la cripta entámase tres el traslláu de los restos de los santos mártires cordobeses Eulogio y Leocricia dende l'emiratu de Muhammad por Dulcidio. La primer noticia de la cripta aparez nel añu 908.

### Arquiteutura
La crpta ye de forma rectangular abellugada con una bóveda de cañón d'un altor de 2.30 metros. L'espaciu ta dividíu en dos, na entrada ta situao la nave y al fondu el prebisteriu nel que ta colocáu l'altar. La nave ta asitiada al principiu de la cripta, nella alcuéntrase les dos entraes esistentes pa la cripta, situadas una al norte y otra al sur. El suelu tien tres tumbes escavaes na tierra y perpendiculaes a les entraes polo que la so orientación ye este-oeste.

Dos d'estes tumbes tan cubiertes por lápides enteramente llabraes, la tercera carez de cualesquier tipu de llosa. El prebisteriu al fondu conserva'l pavimentu orixinal. Nesta zona alcuéntrase l'altar mayor, consistente nun gran boque de piedra que descansa enrriba la tumba de Dulcidio. Na paré alcuéntrase una ventana cola cruz griega.

## Capiella de San Miguel
Ye una capiella asitiada na parte d'enrriba la cripta de Santa Leocadia. La capiella ye contemporánea la cripta y de la torre vieya de San Salvador, anque fasta'l sieglu XII nun se llamó d'esta forma siendo dafechu independiente la cripta.

Nel sieglu XIII la capiella entamóse a usar pa guardar les importantes reliquies que taben depositaes na catedral, función que güei sigue faciendo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estáu de derechu

L**'Estáu de Drechu** ye una clas d'Estáu. L'estáu de drechu ye un conceutu de teoría política, xurídica y moral y sostién que l'autoridá del gobiernu namái que pue desendolcase acordies cola lleis escrite, qu'han ser adoptaes al traviés del procedimientu establecíu. Non tolos estaos nin tolos derechos faen un Estáu de Drechu; namái qu'aquellos estaos controlaos pol drechu y aquel drechu llexítimu. La principal carauterística del Estáu de Drechu ye l'entamu de llegalidá tamién conocíu como Imperiu de la llei.

L'Estáu de Drechu, amás, ye un estáu nel que'l so drechu defende y garantiza determinaos derechos y llibertaes qu'hestóricamente considérense fundamentales. Otru rasgu carauterísticu habitual nun Estáu de Drechu ye que, dientro de sí, caltién una separtación de les funciones llecislativa, executiva y xudicial. 

El términu Estáu de Drechu tien el so orixe na doctrina alemana (Rechtsstaat). El primeru que lu emplegó foi Robert von Mohl nel so llibru *Die deutsche Polizeiwissenschaft nach den Grundsätzen des Rechtsstaates *. 

## Historia
ye un conceutu xurídicu políticu lligáu a la Modernidá. La separtación de poderes ñaz de les idees de Montesquieu na Revolución Francesa de 1789 y na Guerra de la Independencia d'Estaos Xuníos, y adulces estiéndese pel restu los países d'Europa y aquellos que taben embaxo la so influencia. Ente los precursores ideolóxicos del Estáu de Drechu y los sos componentes básicos tán los pensadores que vienen darréu:

*Premodernos
**Jean Bodin
**Thomas Hobbes
**Maquiavelo

*Modernos
**Montesquieu
**John Locke
**Jean-Jacques Rousseau
**Constant
**Madison
**Hamilton

*Post-Modernos (O contemporáneos):
**Hans Kelsen
**Carl Schmitt

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/72201–72300

*... | [[Llista d'asteroides/72101–72200|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/72301–72400|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Mustélidos

Los **mustélidos** son una familia de mamíferos (familia mustelidae), carnívoros o carroñeros. Puén vese tanto nel mediu terrestre como nel acuáticu. Asitiense en tolos continentes. Esisten más de cincuenta especies dixebraes en cuatro subfamilies:

* Mustelinae (mostadielles, armiños, glotones, grisones, furones, fuines, visones, mofetes)
* Mellivorinae (rateles)
* Melinae (melandros)
* Lutrinae (llundries)

## Referencies

## Enllaces esternos
Onde la ñublina posa

**Onde la ñublina posa** ye'l títulu d'un discu grabáu pola cantante de tonada Mari Luz Cristóbal Caunedo, editáu pola discográfica Fonoastur.

Trátase d'un discu importante dientro del mundu de la tonada pola so innovación y nel que collaboren bien de músicos de la escena folk d'Asturies: Xel Pereda, Ramón Prada, Simon Bradley, Horacio Huerta, Vicente Prado *El Pravianu*, Marcos Llope, Elías García, Héctor Braga ... Too esto dio al discu un aire novedosu que va dende la música más tradicional al folk acústicu o incluso'l jazz.

## Llista de canciones
Los cantares conteníos nel discu son:
* Onde la ñublina posa 
* La Cabraliega 
* Debaxo d'una panera 
* Caleyuca, caleyuca 
* A La Pipiona 
* Diendo camín de La Pola 
* La Soberana 
* Leandra 
* Coyí d'un Artu una Flor
* Vas pa Uviéu 
* Vo a Uviéu 
* Al Pasar pol Puertu
* Llabraora 
* Yá va cayendo la tarde 
* De la llende los pastores 
* Pastor 
* Arboleda bien plantada
* Toca la gaita, gaiteru
* Tu nun vuelvas (La Facienda) - Kyrie

**Onde la ñublina posa**, como cantar, pero col títulu en castellano (*Donde la neblina posa*) yá foi grabáu por Quin el Pescador y por Agustín Argüelles, acompañáu a la gaita pol Gaiteru de Veriña.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escobiu de les Xanes

**El Regueiru les Xanes** allúgase ente los conceyos de Santo Adriano, Quirós y Proaza. Tien una llongura de dos quilómetros y percuerre una sienda escavada nel monte. Ésta yera un vieyu proyeutu pa coneutar los pueblos de Pedroveya, La Rebollá y Dosango col valle del Trubia.

Nesta zona hai una bayura de vexetación importante, onde rescampla: l'ablanu, el fresnu, la teya, el pláganu, el carbayu y la llamera.

Dientro la fauna podemos falar de la llóndriga, asina como aves de ribera.

Foi declarada monumentu natural nel añu 2002.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Semeya del esfiladeru 
*Imaxe de la sienda
L'agobiante imperfeción de les coses

**L'agobiante imperfeción de les coses** ye la tercer novela del escritor xixonés Quique Faes. Nella cunta la historia d'un pueblu abandonáu sobre'l que se ciernen escuros fines especulativos. La bayura de personaxes complétase cola riqueza de narradores que van describiendo l'aición (dende una vaca hasta un calamar fritu), que completen un orixinal exerciciu narrativu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Quique Faes

**Quique Faes**  ye un periodista y escritor asturianu. Por edá pertenez a esa que se vien por llamar Tercer Xeneración del Surdimientu, siendo una de les sos figures más prolífiques. Llicenciáu en Ciencies de la Información pola Universidá Complutense de Madrid, trabayó pa dellos medios de comunicación rexonales de prensa escrita, asina como periódicos dixitales como Asturnews. 

Nel planu lliterariu ye autor de cuatro noveles: *Memoria* (1998), *Malena fecha de sol y de fresa* (2000) *L'agobiante imperfeción de les coses* (2002) y *La vida increíble*, cola qu'algamó'l Premiu Xosefa Xovellanos 2012. Asinamesmo, ye autor de dellos cuentos espublizaos en revistes lliteraries y recopilaciones. Cuenta amás con una bayura de premios na modalidá de cuentu curtiu (Tertulia cultural El Garrapiellu, Concursu de cuentos pola Oficialidá, etc.).

Destaca la orixinalidá de la so narrativa, qu'entemez los elementos absurdos o estraordinarios cola denuncia social. En tou casu dende una perspeutiva novedosa y d'un cuidáu usu del llinguax averáu, de xemes en cuando, a la prosa poética.

## Obres
* *Memoria* (1998)
* *Malena fecha de sol y de fresa* (2000)
* *L'agobiante imperfeción de les coses* (2002)
* *La vida increíble* (Premiu Xosefa Xovellanos de 2012)

## Referencies

## Enllaces esternos
El Adelantado

**El Adelantado** foi un selmanariu informativu d'intereses xenerales, espublizáu n'Avilés en 1932 y fundáu por Julián G.Orbón. Nelli collaboraron Horacio Álvarez Mesa, Luis M. Somines y J. Martínez Fernández.

## Referencies

## Enllaces esternos
¡Adelante!

**¡Adelante!** foi una espublización clandestina de periocidá irregular, que trataba de teoría política y tenía como temes principales el sindicalismu y el movimientu obreru. Foi editada pol Secretariu Provincial d'Asturies de la UGT hasta l'añu 1976.

## Referencies

## Enllaces esternos
L'Alborá de los Malvises

**L'Alborá de los Malvises** ye l'únicu llibru de poemes de Constantino Cabal. En 1959 asoléyase un segundu númberu aumentáu que tien dos partes: *Los madrigales del bable* y *Les roses de la quintana*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Faru de Lluces

El **faru de Lluces** ta asitiáu na aldea de Lluces, parroquia de Llastres, conceyu de Colunga, Principáu d'Asturies, na meseta del cabu de Llastres.

## Historia
En funcionamientu dende 1993, ye l'últimu faru construyíu n'Asturies. En setiembre de 2001 instalóse una nueva óptica, p'algamar la carauterística actual de 5 destellos blancos cada 25 segundos.

El faru alcuéntrase nun tarrén de 1200 metros cuadraos, zarráu con muria de piedra y alambrada metálica. Trátase d'un edificiu de mampostería de planta cuadrada nel centru del que naz una torre cilíndrica blanca. L'altura sobre'l nivel del mar ye de 117 metros y de 15 metros sobre'l terrén.

El so algame ye de 23 milles marines y les sos coordenaes son: 43º32,029 N y 05º18,042 W.

## Bibliografía
* Menéndez Solar, Belén, *Faros del litoral asturiano*. Uviéu, Conseyería de Fomentu del Principáu d'Asturies, 1997.
* Sanz, Eduardo, *Faros de Asturias*. Xixón, Silverio Cañada Editor, 1990.

## Referencies

## Enllaces esternos

*El faru na web de turismu del Conceyu de Colunga
* Faru de Lluces en Faros de Asturias
Les Wampas

**Les Wampas** son un grupu punk francés. Ellos definen la so música como «Yéyé-punk». Formáu en 1983, na rexón parisina d'Ille de France, el grupu reposa esencialmente na figura del so cantante, Didier Wampas. Anguaño, el grupu ta formáu por Jean-Mi Lejoux (Baxu), Jo Dahan (Guitarra), Niko Wampas (Batería) y Phil Almosino (Guitarra).

Les Wampas son conocíos polos testos humorísticos de Didier Wampas, que canta con una voz voluntariamente falso. Sobro escena, Didier abonda d'enerxía, percorriendo'l llugar d'un llau a otru o nun duldando en xubise sobro una siella llevantada pol públicu. La so conexón col públicu ye ilustrada pola canción «Kiss» (del discu *Kiss*, de 2000). Dende entós, el públicu de Les Wampas entra nel xuegu del cantante: al comienzu de ca conciertu reclama al grupu cantando a «Didier Wampas ye'l rei», pallabres estrayíes de la canción «Oï».
## Historia
El grupu fórmase en 1983, con Didier Wampas a la tella del conxuntu**[...]**
## Trivia
* El videu la banda "Comme un ange"(1992) tuvo dirixíu por Michel Gondry.
* **Simple et Tendre**(1993) foi grabáu nos estudios *London's Roundhouse* y n*'Abbey Road* y acompañáu pola *London Session Orchestra*.
* Les Wampas viaxaron pelos más de los países europeos del oeste, tamién per Québec, Xapón, India y La Réunion. Nunca cantaron n'inglés, sacante una vez n'Estaos Xuníos (concretamente n'Austin, Texas, el 1 d'abril de 1995).
* Les Wampas fueron candidatos pa actuar n'Eurovisión representando a Francia nel añu 2007.

## Discografía
* *Tutti frutti* (1986).
* *Chauds, sales et humides* (1988)
* *... Vous aiment* (1990)
* *Simple et tendre* (1993)
* *Trop précieux* (1996)
* *Chicoutimi* (1998)
* *Kiss* (2000)
* *Never trust a guy who after having been a punk, is now playing electro* (2003)
* *Rock'n'Roll Part 9* (2006)
* *Les Wampas sont la preuve que Dieu existe* (2009)
* *Les Wampas font la gueule* (2014)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Web oficial
* Myspace de Les Wampas
* Les Wampas na All Music Guide
Cesaropapismu

El **cesaropapismu** ye un tipu de teocracia nel que'l poder ye compartíu ente un líder secular (un emperador, un César) y un líder relixosu (un Papa).

## Ver tamién
* Teocracia
* Monarquía constitucional
* Oligarquía
* Agustinismu políticu

## Referencies

## Enllaces esternos
Santa Cruz (parroquia de Mieres)

**Santa Cruz** ye una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. Allúgase na fastera meridional del conceyu, y llenda al norte cola parroquia de Figareo, al este y sureste col conceyu d'Ayer, al suroeste col conceyu de Ḷḷena y al oeste cola parroquia d'Uxo. Tien una estensión de  y una población de .

Los vecinos d'esta parroquia votaron por unanimidá, de la que'l conceyu de Mieres se dixebró del de Ḷḷena, en 1837, pertenecer al conceyu recién formáu.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Gaḷḷegos (parroquia)

**Gaḷḷegos** ye una aldea y una parroquia del conceyu asturianu de Mieres. La parroquia, asitiada nel valle de Cuna y Cenera, tien una estensión de  y llenda coles parroquies de Siana al norte, al oeste con Uxo y con Cuna, cola que conforma'l Vaḷḷe de Cuna. Al este llenda col conceyu de Riosa y al sur col de Ḷḷena. Tien una población de , que se reparten ente'l llugar homónimu (allugáu a unos 9,3 km de la capital del conceyu y con una población de 31 habitantes) y los de Canga Cimera, Canga Fondera, Cenera, Los Fornieḷḷos, Foz, Gaḷḷegos, Vistrimir, Viḷḷar, La Fariega y Ḷḷandegustio.

El so nome debese a que'l so orixe rellaciónase con un grupu de monxes gallegos que s'abellugaron nel llugar nel sieglu XVII.

Destaquen los horros y la Casa de Miranda.

Cunta dende hai años con un muséu etnográficu, instaláu dende'l día 3 d'abril de 2009 (enantes taba na antigua escuela del pueblu) na casa más antigua del pueblu. Na antoxana tien un grabáu del añu 1666, que posiblemente seya l'añu de la so fundación.

Foi declaráu Pueblu más guapu d'Asturies nel añu 1974.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Xosé Nel Riesgo

**Xosé Nel Riesgo**  ye un escritor asturianu.

## Biografía
Llicenciáu en Xeografía pola Universidá d'Uviéu y Máster Superior en Desarrollu Llocal. 

Con Adolfo Camilo Díaz trabayó en dellos proyeutos, com por exemplu la revista Al bellume. A finales de los años 80 del pasáu sieglu xontóse a la corriente qu'empezó a cultivar la novela negra como un xéneru más na llingua asturiana. 

Con "El Cai nunca duerme" algamó en 1988 el Premiu de Novela Curtia de l'Academia de la Llingua, premiu que repetiría nel 2006 cola novela Escrito na ceniza (ALLA, 2007), acabante d'espublizar. Xose Nel fala na so primer novela de los ambientes de la marxinalidá, la droga y la delincuencia del so Avilés natal. En Parque Temáticu ufiértase una crítica a la sociedá asturiana centrada nel so caciquismu políticu y urbanísticu. Dempues de Parque Temáticu, Xose Nel presenta en 2014 la continuación de Parque Temáticu "Venti Negrinos"

Tamién ye autor de varios rellatos, parte d'ellos recoyíos nel llibru "Cuentos de la nevera" (1997), y diversos poemes apaecíos en revistes lliteraries asturianes. 

Aparte, Riesgo ye ganador de tres premios "Fernandez Lema" entamando el primero en 1999 (la fiebre del Dock), el segundu en 2009 (regresu ensin fin) y l'últimu en 2013 (Tres cierves psicopompes). Algamando asína'l mayor númberu de Fernandez Lema.

Como xeógrafu foi responsable d'un de los fascículos de la Xeografía d'Asturies, editada por La Nueva España, amás d'una publicación sobre'l conceyu de Muros (2003). 

Asina mesmo ye miembru de la Fundación Belenos y del Conseyu Editorial de la revista: Asturies, memoria encesa d'un país, amás de vocal de l'Arribada, asociación que fundara con Humberto Gonzali, Alberto Álvarez Peña y David M. Rivas.

Nel añu 2011 foi nomáu direutor de la Fundación Municipal de Cultura, Educación y Universidad Popular del Conceyu de Xixón

## Obres
Ye autor de les noveles: 

*
*
*
*
*

## Referencies

## Enllaces esternos
Ría de Villaviciosa

La **Ría de [[Villaviciosa]]** ye un estuariu natural que desemboca nel Mar Cantábricu asitiada n'Asturies entre las sableres del Puntal y de Rodiles. 

Esta ría gracies a la so riqueza ecolóxica foi declarada reserva natural parcial nel añu 1995. Nella desemboque dellos pequeños regatos costeros polo que'l caudal d' agua dulce ye baxu lo que-y da a la ría una alta salinidá que se ve reflexada tanto na fauna como na flora, ente estos ríos pue destacase el Valdediós ó el Valdebárcena como más importantes.

## Bibliografía
*** Arce, Luis Mario** "La ría de Villaviciosa, guía de la naturaleza". Ediciones Trea, Xixón, 1996 ISBN 8489427054

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina oficial de la Ría
Carbayón de Llavandera

El **[[carbayu|Carbayón]] de Llavandera** ye un árbol milenariu asitiáu na carretera, xunto a la Ilesia de San Xulián del sieglu XVIII, nel pueblu de Tueya-Llavandera, nel conceyu de Xixón (Asturies).

Tien unes midíes de 25 metros de copa, 21 d'altor y 6,7 m de perímetru de tueru.

Foi declaráu Monumentu Natural el 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluyíu nel plan de recursos naturales d'Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conxuntu llacustre de Somiedo

El **conxuntu llacustre de [[Somiedo]]** ta formáu polos llagos de Saliencia (estos son: *Calabazosa* o *Llagu Negru*, *Cerveriz*, *Llaguna d'Almagrera* o *La Mina* y *La Cueva*), el Llagu del Vaḷḷe y el terrén qu'hai ente ellos.

La formación del conxuntu básase en llagos d'orixe glaciar coles sos correspondientes comunicaciones por valles glaciales. Xeolóxicamente trátase d'una fastera con toles carauterístiques d'abrasión glaciar. 

La vexetación tamién ye la típica acuática de los llagos na que destaca pol so interés la *xenciana*. Dientru la fauna podríamos atopanos col osu pardu nel Parque Natural y nel Llagu del Vaḷḷe: llóndriga, frangüesu y águila. Ente los anfibios esiste'l tritón, la sacavera, el sapu y la xaronca.

Esti conxuntu ta incluyíu nel Parque Natural de Somiedo. Foi declaráu monumentu natural el 22 de mayu de 2003.

## Ver tamién
* Llagos de Saliencia
* Parque Natural de Somiedo

## Referencies

## Enllaces esternos

* Échai una güeyada al conxuntu llagos dende Google Maps.
Santa Cruz

Col nome de **Santa Cruz** podemos referinos a:

*Santa Cruz, una parroquia del conceyu asturianu de Mieres.
*Santa Cruz, una parroquia del conceyu asturianu de Llanera.
**Santa Cruz, un llugar de la parroquia anterior.
*Santa Cruz, un llugar de la parroquia de Los Campos, nel conceyu asturianu de Corvera.
*Santa Cruz de Tenerife, capital de la provincia de Santa Cruz de Tenerife, España.
*Santa Cruz de Tenerife, la provincia oriental de les dos nes que se dividen les Islles Canaries, España.
*Santa Cruz de Yanguas, conceyu de la provincia de Soria, España.
*Santa Cruz d'Abranes, llocalidá de la provincia de Zamora, España.
*Santa Cruz, llocalidá na provincia arxentina de Catamarca.
*Islla de Santa Cruz, nel archipiélagu de les Islles Galápagos.

## Referencies
Llista d'asteroides/76201–76300

*... | [[Llista d'asteroides/76101–76200|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/76301–76400|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Luciano Floridi

**Luciano Floridi** (16 de payares de 1964 - Roma), filósofu italianu.

## Obres
* *Augmented Intelligence — A Guide to IT for Philosophers*. Roma: Armando, 1996.
* *Scepticism and the Foundation of Epistemology - A Study in the Metalogical Fallacies*. Leiden: Brill, 1996. 
* *Internet - An Epistemological Essay*. Milano: Il Saggiatore, 1997.
* *Philosophy and Computing: An Introduction*. London/New York: Routledge, 1999. 
* *Sextus Empiricus, The Recovery and Transmission of Pyrrhonism*. Oxford: Oxford University Press, 2002.
* *The Blackwell Guide to the Philosophy of Computing and Information*. Oxford: Blackwell, 2003.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Home page and articles online
*Interview for the American Philosophical Association — ''Philosophy And Computing Newsletter'' 
*Biography, in English 
*Biography, in Italian, from ''Cervelli in Fuga'' (Roma: Accenti, 2001) 
*Where are we in the philosophy of information? The Bergen podcast 
*Floridi's Information Ethics, video of a workshop at NA-CAP
Iniciativa Socialista d'Izquierdes

**Iniciativa Socialista d'Izquierdes** (ISI) ye un partíu socialista democráticu d'España, integráu formalmente n'Izquierda Xunida, si bien admite afiliaos nun adscritos a esti movimientu.

## Historia

## Antecedentes
Los orixenes del partíu encuentrense nel VII Congresu Federal del Partíu d'Aición Socialista (PASOC), celebráu en Madrid n'abril de 2001. A iniciativa d'Alonso Puerta, los delegaos aprobaron la so salida de la estructura orgánica d'Izquierda Xunida y el recobramientu de la so soberanía, col encontu del 63,5% de los votos emitios -61-, frente al 32,2% -31 votos- qu'abogaba por siguir organicamente n'Izquierda Xunida.

Estos últimos, contrarios al abandonu, viéronse na tesitura de desligase del PASOC y construir corrientes internes socialistes dentro d'Izquierda Xunida. Así, na comunidad de Marid nació la *Corriente Socialista*, liderada por Inés Sabanés y Franco González. N'Andalucía fundariase la corriente *Izquierda Socialista d'Andalucía* (Izquierda Socialista d'Andalucía), cuyu portavoz sería Antonio Criado Barbero.

En 2002 constituiríase en partíu políticu, con una estructura federal y baxo la definitiva denominación como *Iniciativa Socialista de Izquierdas (ISI)*, siendo elixíu Antonio Criado el so Secretariu Xeneral.

En 2007, construyóse la federación d'ISI n'Asturies: Iniciativa Socialista Asturiana. Los sos miembros yeren fundamentalmente xente moza que, ante la falta de recursos y la escasa ayuda d'ISI federal, terminaron por disolver la organización, integrándose dalgunos d'ellos n'Izquierda Xunida d'Asturies.

## Rasgos ideolóxicos
* Socialismu, democráticu vinculáu a la tradición de Pablo Iglesias.
* Organización asamblearia y federal.
* Profundización na democracia participativa.
* Reivindicación de los derechos sociales y económicos: vivienda digna, tresporte públicu, emplegu de calidá, educación y sanidá público, dignificación de les persones mayores.
* Desarrollu sostenible y endóxenu.
* Republicanismu federal.
* Pacifismu, ecoloxismu y feminismu.
* Mantenimientu de la ética socialista.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina web d'Inicitaiva Socialista de'Izquierdes y de Iniciativa Socialista d'Andalucía
* agora.ya.com: Iniciativa Socialista de Izquierdas
* Páxina web d'Iniciativa Socialista d'Asturies (Organización inactiva)
* Iniciativa Socialista de Izquierdas
Quark

Un **quark** ye una partícula elemental de la que se componen, ente otros, los protones y los neutrones: un protón tien dos quark up y un down, el neutrón tien dos down y un up.

Hai seis clases distintes de quarks, con diferentes mases y diferentes cargues: *up*, *down*, *strange*, *charm*, *bottom* y *top*.

Los quarks nunca apaecen aislaos, porque tan muy atraíos ente ellos pola fuercia nuclear fuerte (que les sos partícules son los gluones), y formen los hadrones (bariones, como'l protón o el neutrón; o mesones, que tienen un quark y el su antiquark). Pa explicar los enllaces entre quarks, los científicos ficieron un convenio de colores y los hadrones que se formen tienen que tener el blancu, a partir de los colores de los quarks que los componen (encarnáu, azul y verde).

Los dos quarks más llixeros y más frecuentes son los up y down. Los quarks up tienen carga positiva igual en módulo a dos tercios de la carga elemental (la del electrón). Los down tiénenla negativa y ye na más un terciu de la elemental.

Por eso, en un protón:

2/3 + 2/3 - 1/3 = 1

Y en un neutrón:

2/3 - 1/3 - 1/3 = 0

La masa de los quarks down ye un poco mayor que la de los up. Entós, la del neutrón tamién ye un poco mayor que la del protón.

El resto de hadrones suelen ser bastante inestables y son difíciles de consiguir, aunque seguramente lleguen en los rayos cósmicos que impacten escontra l'atmósfera.

## Referencies

## Enllaces esternos
*The particle adventure .
Puntu Llibra

N'astronomía denómase **Puntu Llibra** al puntu diametralmente opuestu al Puntu Aries. Ye'l puntu nel que'l Sol pasa del Hemisferiu Norte al Sur, cosa qu'asocede haza'l 21 de setiembre, aniciándose la seronda nel Hemisferiu Norte y la primavera nel Hemisferiu Sur.

La so ascensión recta ye de 12 hores y la so declinación ye nula. 

Por mor de la precesión de los equinoccios esti puntu retrocede 50,25segundos al añu, polo qu'anguaño'l puntu Llibra dexó de tar na constelación Llibra, pasando a tar na so vecina Virgo.

## Ver tamién
* Equinocciu
* Eclíptica
* Puntu Aries

## Referencies

## Enllaces esternos
Hemisferiu sur

L**'hemisferiu sur** (austral) ye una de les divisiones clásiques nes que se divide'l planeta Tierra. Correspuende a la metá'l globu terráqueo asitiáu al sur de la llinia del Ecuador, que la dixebra del Hemisferiu Norte.

La mayor parte del Hemisferiu correspuende a océanos, qu'inclúi la mayor parte del Pacíficu y del Índicu, la totalidá del Océanu Glacial Antárticu y la metá meridional del Atlánticu. Les mases terrestres concentrense principalmente nel continente antárticu, en Sudamérica, gran parte d'Oceanía, la parte austral d'África y algunes islles menores d'Asia.

Chile ye'l país más austral del continente Americanu.

Les estaciones asocedense en forma inversa al Hemisferiu Norte. El branu estiéndese ente avientu y marzu, mentanto l'iviernu faelo ente xunu y setiembre. Cerca del 10% de la población mundial habita nesti hemisferiu (especialmente en Brasil y la islla de Xava, Indonesia).

Históricamente, esti hemisferiu foi consideráu como un hemisferiu probe en comparanza col so contraparte septentrional. Por mor de la baxa industrialización y a la relativa poca población esistente, los niveles de contaminación son considerablemente más baxos que nel Hemisferiu Norte.

## Ver tamién
* Hemisferiu norte

## Referencies

## Enllaces esternos
La Calzada (Xixón)

**La Calzada** ye ún de los barrios más habitaos de tola ciudá de Xixón. El barriu cunta con una de les mayores actividaes comerciales de la ciudá de Xixón. Nel barriu pueden atopase delles infraestructures interesantes como la playa l'Arbeyal y el parque del Lauredal.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Arroes

**Arroes** ye una parroquia del conceyu asturianu de Villaviciosa. Tien una estensión de , y una población de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Clemente Domínguez Gómez

**Clemente Domínguez Gómez** . Autoproclamóse Papa en 1978 col nome de Gregoriu XVII. Foi ordenáu obispu en 1976 y en 1978 al apecer tuvo una visión de la virxe que-y ordenó autoproclamase Papa. En 1978 santificó a Carrero Blanco, muertu años antes.

A la so muerte sucediólu na Ilesia Católica Palmariana Manuel Alonso Corral col nome de 'Pedru II'. La 'Ilesia Católica Palmariana' canonizó, ente otros, a Franco, José Antonio Primo de Rivera, Pelayo y a Cristóbal Colón.

Carlos Cano dedicó-y el cantar *El milagro del Palmar*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anthony Blake

**Anthony Blake**, de nome real **José Luis González Panizo**  ye un mentalista asturianu conocíu en tol ámbitu español. Estudió la carrera de medicina na Universidá d'Uviéu.

## Obres
* 2001 - *Tu Poder Intuitivo*. ISBN 978842702674.
* 2006 - *Lo que sé del más allá*. ISBN 9788448047405.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina personal de Anthony Blake
Estación del añu

Les **estaciones** son los periodos del añu nos que les condiciones climátiques imperantes se caltienen, nuna determinada rexón, dientro d'un ciertu rangu. Estos periodos duren aproximao trés meses y denómense iviernu, primavera, branu y seronda, anque nes rexones de la tierra averaes al ecuador les estaciones son namái dos, la estación seca y la lluviosa yá que nelles varia drásticamente'l réxime de lluvies, pero non la temperatura.

Ciertes cultures como les indíxenes d'Australia dividen l'añu en seis estaciones. 

Les cuatro estaciones tradicionales tienen el so entamu y final marcaos por asocedíos astronómicos (equinoccios y solsticios).

* Primavera (ente l'equinocciu de primavera y el solsticiu de branu)
* Branu (ente'l solsticiu de branu y l'equinocciu de la seronda)
* Seronda (ente l'equinocciu de la seronda y el solsticiu d'iviernu)
* Iviernu (ente'l solsticiu d'iviernu y l'equinocciu de primavera). 

Por mor de la inercia térmica de l'atmósfera terrestre y los sos océanos el clima de cada rexón ta desfasáu llixeramente con respeutu a los periodos de mayor y menor insolación solar.


Image:Urban spring blooms.jpg|Primavera.
Image:The Chase Wood - Newbury.jpg|Branu.
Image:Czechia, Jicin, Wallenstein's alley.jpg|Seronda.
Image:Schneelandschaft_Furx.JPG|Iviernu.


## Referencies

## Enllaces esternos
La Collá (Siero)

**La Collá** ye una de les ventinueve parroquies del conceyu de Siero, asitiada al nordeste del mesmu, tien llinde al norte cola parroquia de Valdornón y Fano, del conceyu de Xixón, al este colos conceyos de Villaviciosa (parroquia de Candanal) y Sariegu (parroquia de Narzana), al sur coles parroquies de Samartino y Marcenao y al oeste cola parroquia de Muñó (compartiendo la zona de La Peña les dos parroquies). 

La Collá ta asitiada a ocho quilómetros de La Pola Siero, la capital del conceyu. Tien una estensión de , y una población de , repartíos nunes 105 cases. Poro, la densidá de la parroquia ye de 32,53 habitantes/km². La cota máxima ye de 737 metros (Picu Cima o El Picu los Soldaos).

La parroquia ta formada polos barrios de Fresno, La Collátras, Ceñal, Güergu, El Pibidal y La Braña.

La fala de La Collá pertenez al dialeutu centro-oriental de la llingua asturiana.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
República

**República** (del llatín *res publica*, «la cosa pública, lo público»), nun sentíu ampliu, ye un sistema políticu carauterizáu por basase na representación de tola so cadarma per aciu del drechu a votu, l'eleutoráu, que constitúi la raíz cabera de la so llexitimidá y soberanía. Munches definiciones, como la de la *[[Encyclopædia Britannica]]* de 1911 rescamplen la importancia tamién de l'autonomía y del Derechu (incluyendo los derechos humanos) como partes fundamentales pa una república. Por estensión, se suel denomar asina al Estáu que tien dicha organización, anque munches otres formes de gobiernu autodenomense repúbliques siendo en realidá estaos totalitarios.

## Ver tamién
* Republicanismu

## Referencies

## Enllaces esternos
Maurice de Broglie

**Louis-César-Victor-''Maurice'', duque de Broglie** , fíu de Victor de Broglie (1846-1906), foi un físicu francés. Casó con Camille Bernou de Rochetaillée en París.

Enseñó náutica na Marina Nacional, foi elixíu miembru de l'Academia de Ciencies de Francia en 1924 y de l'Académie française en 1934. Los sos trabayos sobre los espectros de Rayos X valiéron-y la *medaya Hughes* en 1928 y el *Premiu Félix Robin* de la Société française de physique en 1922. Convirtióse en miembru estranxeru de la Royal Society británica en 1940.

Durante la Primer Guerra Mundial trabayó nes comunicaciones de radio de l'Armada. Ocasionalmente collaboró col so hermanu más xoven Louis.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Nota biográfica de l'Académie française
Xeodesia

El términu **Xeodesia**, del griegu γη ("tierra") y δαιζω ("divisiones" o "yo divido") foi emplegáu nun entamu por Aristóteles (384-322 e.C.) y pue significar, tanto "divisiones xeográfiques de la tierra", como tamién l'actu de "dixebrar la tierra", por exemplu, ente propietarios.

La Xeodesia ye, al empar, una rama de les Xeociencies y una Inxeniería. Trata del llevantamientu y de la representación de la forma y de la superficie de la Tierra, global y parcial, coles sos formes naturales y artificiales.

La Xeodesia tamién ye emplegada en matemátiques pa la midida y el cálculu sobre superficies curves. Úsense métodos asemeyaos a aquellos emplegaos na superficie curva de la Tierra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Topografía

La **topografía** ye la ciencia xeográfica qu'estudia'l conxuntu de procedimientos pa determinar la posición d'un puntu sobre la superficie de la Tierra, tantu en planimetría como n'altimetría.

El términu suel aplicase a árees relativamente pequeñes, un área menor a 55 km², emplegando'l denomatu de xeodesia cuando se pretende relevar o cubrir espacios mayores.

Pa eso empléguense coordenaes que pueden ser dos distancies y una elevación, o una distancia, una direición y una elevación.

Los mapes topográficos amuesen la elevación del tarrén sobre'l nivel del mar utilizando llinies que coneuten los puntos cola mesma cota, denomaes curves de nivel o isohipses, n'esti casu se diz que'l mapa ye *hipsográficu*.

## Campu d'aición
La **Topografía** ye d'aida en varios trabayos como pueden ser:
:* Minería
:* Inxeniería civil
:* Agronomía
:* Xeodesia

## Referencies

## Enllaces esternos
Agustín Ibarrola

**Agustín Ibarrola Goichoechea**  foi un pintor y escultor vascu.

## Biografía
A los 16 años fai la so primera esposición. En 1948 la Diputación de Vizcaya y l'Ayuntamientu de Bilbao concéden-y una beca pa estudiar en Madrid, treslladándose a la capital hasta 1955.

Realiza delles esposiciones n'España y nel añu 1955 treslládase a París, fundando en 1957 el grupu *[[Equipo 57]]* xunto a Ángel Duarte, José Duarte, Juan Serrano y Jorge de Oteiza, ente otros. Ésta ye la dómina del constructivismu. L*'Equipo 57* disuélvese a finales del añu 1961 pola diversidá de criterios de los sos componentes, asina como pol encarcelamientu d'Ibarrola.

Deteníu pola so militancia comunista, permanez varios años na prisión de Burgos. En 1963, celébrase una esposición de la so obra en Londres onde los sos trabayos merecen que la crítica lu compare col papel que desarrolló Goya na so obra Desastres de la Guerra.

Na década de los 80 entama la so actividá escultórica y la so singular visión de la obra pictórica cola Viesca d'Oma (*Omako Basoa*), cerca de Gernika, quiciás el so trabayu más conocíu.

Siguiendo'l "formatu" elixíu n'Oma,Ibarrola realiza en Salamanca la conocida como "Viesca Encantada". Trátase d'un llugar, a orielles del ríu Tormes, onde se llantaron una riestra d'húmeros secos, por mor de la enfermedá de la grafiosis, propia d'estos árboles. Con ellos, Ibarrola, xunto con dellos alumnos de la Facultá de Belles Artes de la Universidá de Salamanca creó la citada viesca, decorando los húmeros con motivos de pintura de vivos colores.

La so obra conxuga l'espíritu vascu col compromisu social coos trabayadores, les xentes más humildes y tiende hacia l'espresionismu.

Una de les sos últimes y espectaculares obres son Los Cubos de la Memoria, nel puertu de Llanes, nel que decoró col so estilu carauterísticu los bloques de proteición del espigón del puertu. Nesta obra collaboraron dellos artistes llaniscos y pueden vese representaos dellos símbolos del conceyu como l'ídolu del Peñatú, la emigración, la mar...

Nos últimos años tuvo venceyáu, como fundador, a la plataforma ¡Basta Ya! de llucha cívica contra'l terrorismu nel País Vascu, siendo conocío qu'Ibarrola ta perseguíu por ETA.

Taba en posesión del Gallardón de la Orde del Méritu Constitucional.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ibicencu

**Ibicencu** (*eivissenc*) ye'l subdialeutu balear de la llingua catalana que se fala nes islles Pitiuses. Esisten trés variedaes: la propia de la ciudá d'Ibiza, la que se fala na parte occidental de la islla y la falada na parte oriental y na islla de Formentera. En Formentera se noma tamién *formenterenc*.

Tamién s'emplega pa denomar a les persones que viven n'Ibiza (*Eivissa*).

## Ver tamién
* Catalán balear
* Catalán
* Menorquín
* Mallorquín

## Referencies

## Enllaces esternos