open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haguenau

**Haguenau** en francés, **Hagenau** n'alemán, ye una llocalidá y comuña francesa asitiada nel departamentu de Baxu Rin, na rexón d'Alsacia. Tien una población de 34.406 habitantes (según el censu de 2012) y una densidá de 188 h/km².

Haguenau, asitiada a unos trenta quilómetros al norte d'Estrasburgu a la vera'l ríu Moder, ye la cuarta ciudá más grande d'Alsacia. El so municipiu alberga la mayor de les viesques protexíes de tola rexón, la *forêt de Haguenau*, de 18.259 hectárees de superficie. 


Hagenau-Porte des Chevaliers-18-Marche aux Bestiaux-2019-gje.jpg
Hagenau-200-Grand Rue 183-l'Ours blanc-2019-gje.jpg
Hagenau-Ancien Hopital Bourgeois-08-2019-gje.jpg
Hagenau-Hotel Barth-01b-2021-gje.jpg
Hagenau-St Georg-23-Bienenbrunnen-2019-gje.jpg
Hagenau-St Georg-29a-zum Chor-2021-gje.jpg
Hagenau-St Georg-54-Retabel vom Juengsten Gericht-2019-gje.jpg
Hagenau-St Nikolaus-16-west-2019-gje.jpg
Hagenau-St Nikolaus-46-Chor-2019-gje.jpg
Hagenau-St Nikolaus-62-Orgel-2019-gje.jpg
Hagenau-Marienthal-Notre-Dame-18-nordost-2019-gje.jpg
Hagenau-Marienthal-Kreuzweg im Freien-14a-Der heilige Leichnam Jesu wird ins Grab gelegt-2019-gje.jpg


## Referencies
 

## Enllaces esternos
 

* Sitiu oficial de la "ville de Haguenau" 
* Sitiu de la rexón d'Haguenau
Carlos Sainz

**Carlos Sainz Cenamor**  ye un pilotu profesional de rally. Dos vegaes campeón del mundu de rally en 1990 y 1992 por Toyota y campeón del Rally Dakar en 2010 con Volkswagen, 2018 con Peugeot, 2020 con Mini y en 2024 con Audi.

## Estadístiques

### Títulos

## Referencies

## Enllaces esternos
Íberos

Los **íberos** foi como nomaron los antiguos escritores griegos a les xentes del llevante y sur de la Península Ibérica pa distinguilos de los pueblos de l'interior, cuya cultura y costumes yeren diferentes. D'estos pueblos escribieron Hecateo de Mileto, Heródoto, Estrabón o Rufo Festo Avieno, nomandolos con distintos nomes, polo menos dende'l sieglu VI e.C.

Xeográficamente, Estrabón y Apiano nomaron Iberia al territoriu de la Península Ibérica. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* La cultura ibérica nel Museu de Prehistoria de Valencia 
* Revista d'Estudios Ibéricos 
* Los íberos
* Enllaces a páxines rellacionaes colos Íberos, Universidá de Jaén
Viet Minh

El **Viet Minh** (tamién Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội, "Lliga pa la independencia de Vietnam") foi formáu nuna conferencia en mayu de 1941 p'algamar la independencia de Francia. La lliga foi dirixía por Nguyen Tat Thanh - conocíu como Ho Chi Minh, "El qu'Enseña". Esti, Le Duan, Vo Nguyen Giap y Pham Van Dong formaron parte del grupu fundador.

Durante la Segunda Guerra Mundial, Xapón ocupó la Indochina francesa, afitando bases en 1941. En marzu de 1945 ocuparíen tou el territoriu. Ensin embargu el Viet Minh centrose nos ataques a guarniciones franceses, cayendo la primera n'avientu de 1944, cuando Giap había fecho les primeres brigades. Cola rindición de Xapón n'agostu de 1945, la lliga garró'l control del país y Ho Chi Minh aproclamó la independencia el 2 de setiembre. Tres varies negociaciones fallíes, n'avientu de 1946 l'armada francesa bombardió la ciudá d'Haiphong provocando miles de muertos.

Aquella aición dio entamu a la Guerra d'Indochina. Nel aniciu Ho Chi Minh nun quería utilizar al so exércitu escontra les tropes coloniales; ensin embargu, al vese cuasi ensin apoyos, tuvo d'alcuerdu con Giap en llanzar un ataque.

## Referencies

## Enllaces esternos
Möhlin

**Möhlin** ye una comuña suiza del cantón d'Argovia, nel distritu de Rheinfelden. Llenda al norte coles comuñes de Schwörstadt (DE-BW) y Wehr (DE-BW), al este con Wallbach y Zeiningen, al sur con Magden y Maisprach (BL), y al oeste con Rheinfelden. 

Dende fines de los años 90 del sieglu XX entamaron a fincase equí una gran cantidá d'españoles qu'en xeneral veníen de Basilea y los pueblos de los alredores.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial de la comuña de Möhlin
Centru de Terminoloxía Asturiana

**El Centru de Terminoloxía Asturiana** (TERMAST) ye'l centru encargáu de la coordinación xeneral de les xeres terminolóxiques venceyaes a la llingua asturiana y surde el 15 xineru de 2009 per aciu del pautu robláu ente tres entidaes asturianes: l'asociación Softastur, el Colexu d'Inxenieros n'Informática del Principáu d'Asturies y l'Academia de la Llingua Asturiana. 

La idea cimera de TERMAST ye la ellaboración de propuestes terminolóxiques d'aplicación a los nuevos usos de la llingua asturiana y la disponibilidá de consulta al traviés d'una estaya concreta dientro de la páxina web de l'Academia de la Llingua Asturiana. 

A la escontra d'otros entamos y propuestes normatives de l'Academia, TERMAST quier que seyan iniciatives individuales o grupales concretes les que dean a la conocencia pública la so particular propuesta de solución a los problemes terminolóxicos del asturianu nos estremaos contestos comunicativos: ámbitu científicu, de les nueves teunoloxíes, económicu, sociolóxicu, humanísticu...

Estes propuestes tarán al algame de los usuarios de la llingua asturiana, de mou que sedrán éstos —col so usu o refugu— los que dirán dándo-yos calter de normalidá, de mou que llueu d'ello l'Academia pueda dir inxiriéndolos dientro de los sos calces normativos. 

El primer trabayu del TERMAST ye “Términos básicos d'Economía y Empresa” de Guillermo Ovidio Villa Balbona y Fernanda Valdés Rodríguez, que s'espublizó en papel, anque non tolos trabayos del Centru van espublicen impresos. El segundu trabayu, de momentu tovía non imprentáu, trata sobre terminoloxía xurídica, y cuerre al cargu de Nicolás Bartolomé Pérez.

## Rellación de trabayos asoleyaos

## Ver tamién
* TERMCAT

## Referencies

## Enllaces esternos
Tante Blanco

**Tante Blanco**  ye un músicu, escritor y monologuista asturianu, ex-miembru del grupu Los Berrones.

## Vida
Estudió na so mocedá en varios colexios de cures y más llueu trés años na Universidá Llaboral de Xixón, pa darréu entamar a estudiar filoloxía española na Universidá d'Uviéu.

## Los Berrones
Nel añu 1989 apaeció na escena musical asturiana, xunto colos demás miembros de **[[Los Berrones]]**, con un discu en formatu single que namái llevaba dos temes: *Nun yes tu* y *Tais de yogurt*. Naquellos tiempos foi un éxitu nel panorama musical asturianu, llegando a escosase la edicción de 2000 copies la primer selmana desque s'asoleyó nes tiendes. 

Nel añu 2005 abandona'l grupu pa dedicase a otros llabores.

## Hestories piquiñines

Nel añu 1998, Tante Blanco estrénase como escrritor espublizando **"Hestories piquiñines"**, (ED. TRABE, 1998), del que van feches dos ediciones y anguaño alcuéntrase esgotáu. Dende al añu 2014 ta na cai la 3ª edición. Nos años 2000/2004 intentó sacase alantre un proyeutu audivisual en formatu de serie de dibuxos animaos pa la TV, de la mano de ANIMASTUR, y asentá nos capítulos de esti llibru, pero la falta de fondos y medios económicos, fixo imposible llevar a buen términu esti proyeutu. Pue agüeyase en YouTube y otres plataformes dixitales, el capítulu de presentación de lo que diba a ser la serie.

## Na TPA
Cola llegada de la televisión autonómica d'Asturies, la TPA, Tante B. dedicóse a facer monólogos n'asturianu pal pograma *[[Al Aldu]]* y La Risión, siendo él mesmu guionista ya intérprete de los mesmos.

## Carrera en solitariu
Nel añu 2009, dempués varios años de trabayu, retoma la so carrera musical, agora en solitario. Col nome de **Stroza**, espubliza'l so primer trabayu col títulu de "Música de garrafón" y con temes n'asturianu y tamién en castellanu. Ye tamién reseñable la so composición del Himnu del Centenariu pal club de fútbol de Llaviana, el Real Titanico, asina como utru himnu compuestu pa la la Escuela de fútbol llavianesa ALCAVA.

## Referencies

## Enllaces esternos
Allschwil

**Allschwil** ye una ciudá y comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim. Colos sos cerca de 20.000 habitantes Allschwill ye la ciudá más poblada del cantón de Basel-Landschaft.

Llenda al este cola ciudá de Basilea (BS) y la comuna de Binningen, al sur con Oberwil, al suroeste con Neuwiller (FR-68), al oeste con Schönenbuch, Buschwiller (FR-68) y Hégenheim (FR-68), y al norte con Saint-Louis (FR-68).

## Ciudaes hermaniaes
*  Pfullendorf.
*  Blaj.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial
* Páxina d'Allschwill nel portal de Basilea-Campiña.
Schönenbuch

**Schönenbuch** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu d'Arlesheim.

El municipiu llenda al norte, oeste y sur coles comuñes franceses de Buschwiller, Hagenthal-le-Bas y Neuwiller, namái al este ta coneutada col restu de Suiza al traviés de la comuña d'Allschwil.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Páxina de Schönenbuch nel portal de Basilea-Campiña.
Buschwiller

**Buschwiller** ye una comuña francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.
## Referencies

## Enllaces esternos
* Buschwiller nel Institutu xeograficu nacional 
* Buschwiller nel sitiu quid.fr 
* Planu de Buschwiller en Mapquest
Charles Dickens

**Charles John Huffam Dickens**  foi un famosu novelista inglés, unu de los más conocíos de la lliteratura universal, y el principal de la era victoriana. Supo manexar con maestría'l xéneru narrativu, con humor ya ironía, y una aguda crítica social. Na so obra destaquen les descripciones de xente y llugares, tanto reales como imaxinarios. Utilizó delles vegaes el nomatu *Boz*.

Les sos noveles y rellatos curtios disfrutaron de gran popularidá en vida del escritor, y tovía anguaño s'editen continuamente. Dickens escribió noveles por entregues, el formatu usual na ficción na so dómina, pola simple razón de que non tol mundu tenía los recursos económicos necesarios pa mercar un llibru, y cada nueva entrega de les sos histories yera esperada con gran entusiasmu polos sos llectores, nacionales y internacionales. Dickens foi y sigue siendo veneráu como un ídolu lliterariu por escritores de tol mundu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Obres de Charles Dickens: testu, y llista de frecuencia
* Biografía de Charles Dickens  en MundoLiteratura
Meteoroloxía

La **meteoroloxía** (del griegu μετέωρον *(meteoron):* ‘altu nel cielu’, *meteoro*; y λόγος *(logos):* ‘conocimientu,’) ye la ciencia interdisciplinaria, fundamentalmente una rama de la Física de l'atmósfera, qu'estudia el estáu del tiempu, el mediu atmosféricu, los fenómenos producíos nelli y les lleis que lu dirixen. Ye una de les rames de las ciencies atmosfériques (les otres son la química de l'atmósfera y la física de l'atmósfera), y centra'l so interés na predicción del tiempu. L'estudiu de la meteoroloxía remóntase dellos milenios nel tiempu, magar que los progresos más importantes nun entamaron hasta'l sieglu XVIII. Nel sieglu XIX, de resultes de la formación de redes d'observación del tiempu en delles rexones del mundu, el conocimientu meteorolóxicu conoció un desarrollu, magar que modestu. Los primeros intentos de predicción del tiempu dependíen de los datos históricos conocíos, y nun ha ser hasta'l descubrimientu de les lleis de la física y, especialmente, hasta'l desarrollu del ordenador na segunda metá del sieglu XX, que permitió dar solución automática a les milenta ecuaciones que formen los modelos de predicción del tiempu, que s'algamaran avances importantes na predicción. Una rama importante de la predicción ye la predicción del tiempu nel mar, perimportante pa la seguridá de les fasteres costeres y la navegación, que ye más complicada pola interacción atmosférica coles grandes mases d'agua.

Los fenómenos meteorolóxicos son los socesos rellacionaos col tiempu que pueden ser desplicaos pola meteoroloxía. Estos descríbense y cuantifíquense a partir de delles variables de l'atmósfera terrestre, como la temperatura, la presión del aire, la cantidá de vapor d'agua, les mases de fluxu y les interacciones y variaciones, xeográfiques y temporales, d'eses variables.  

La meteoroloxía, como dixéramos, ye una de les ciencies atmosfériques, y los sos estudios son d'interés y aplicación en diversos campos: militar, de producción d'enerxía, tresporte, agricultura, construcción...

## Referencies

## Enllaces esternos
Papa Ceferín

**Ceferín**, (* Roma, ¿? – † 20 d'avientu de 217). Papa númberu 15 de la Ilesia católica de 199 a 217.
 
Fíu d'Abundiu, al aniciar el so pontificáu nomó a Calistu, que sería'l so socesor, archidiáconu de Roma, cargu equivalente al actual de Secretariu d'Estáu, y que supunxo convertilu nel so principal conseyeru, que, xunto a la escasa formación teolóxica, lu fixo depender totalmente d'aquelli.

Conocemos muncho más de Ceferín que de cualquier otru pontífiz de los primeros años de la Ilesia, anque esta información ta posiblemente sesgada al proceder del teólogu romanu Hipólitu, el que, na so obra *Philosopheumena*, acusaba al papa de siguidor del monarquianismu modalísticu o modalismu, doctrina que negaba la Trinidá y que posiblemente aceutó Ceferín, baxo la influyencia del so conseyeru Calistu, como rempuesta al montanismu. Na avandicha obra, Hipólitu describe a Ceferín como torpe y inorante, lo que pue ser ciertu, yá que nun gozaba de la conocencia teolóxica del so archidiáconu y conseyeru. 

Ceferín estableció que los mozos, cumplíos los 14 años, fixeren la comunión per Pascua y que los cálices nun foren de madera. Introdució, amás, l'usu de la patena. Tamién escomulgó a Tertulianu.

Nel so pontificáu, aniciáu baxo'l gobiernu del emperador Septimiu Severu, volvieren a escomenzar les persecuciones contra los cristianos, persecuciones qu'amenorgaron tres la so muerte y nel gobiernu del so socesor, Caracalla, pero que se reactivaron al xubir, en 217, al tronu del imperiu Macrín, lo que fai afirmar a ciertes fontes que Ceferín morrió nesi mesmu añu tres sufrir martiriu, anque, al nun esistir pruebes documentales d'esta afirmación, lo más probable ye que finara de muerte natural.

## Referencies

## Enllaces esternos
Duggingen

**Duggingen** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Laufen. Lenda al norte cola comuna de Dornach (cantón de Solothurn), al este con Hochwald (cantón de Solothurn) y Seewen (cantón de Solothurn), al sureste con Himmelried (cantón de Solothurn), al suroeste con Grellingen, y al oeste con Pfeffingen y Aesch.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial
Himmelried

**Himmelried** ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, que s'alcuentra nel distritu de Thierstein.Llenda al norte coles comuñes de Grellingen (BL) y Duggingen (BL), al este con Seewen, al sur con Nunningen y Breitenbach y al oeste con Brislach (BL).

## Referencies

## Enllaces esternos
Nunningen

**Nunningen** ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, allugada nel distritu de Thierstein. Llenda al norte coles comuñes de Himmelried y Seewen, al este con Bretzwil (BL) y Lauwil (BL), al sur con Beinwil, al suroeste con Meltingen, al oeste con Zullwil y Fehren, y al noroeste con Breitenbach.

## Semeyes

Archivu:2009-11-22 Nunningen view.jpg
Archivu:Nunningen 769.JPG


## Referencies

## Enllaces esternos

* Sitiu oficial de la comuña de Nunningen
Titterten

**Titterten** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuna d'Arboldswil, al este con Niederdorf y Oberdorf, al sur con Liedertswil, y al oeste con Reigoldswil.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Sitiu oficial
Läufelfingen

**Läufelfingen** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, capital del distritu de Sissach. Llenda al norte coles comuñes de Känerkinden, Buckten y Häfelfingen, al este con Wisen (SO), al sur con Hauenstein-Ifenthal (SO), y al oeste con Eptingen y Diegten.

## Referencies

## Enllaces esternos
*
Caminos y Rondes

**Caminos y Rondes**, presentáu por Xurde Morán, ye un de los programes históricos de la televisión n'asturianu. Tuvo emitiéndose cuasi una década en Televisión Local Gijón, siendo ún de los programes más vistos de la canal xixonesa, con porcentaxes de más del 20% de cuota de pantalla. 

A finales de 2007, Morán pasa a Canal 10 col programa asemeyáu “L’andariegu” y nel so llugar y a principios de 2008 entama Alberto Álvarez Peña un nuevu programa n'asturianu. El formatu lleva a los telespeutadores a conocer la realidá rural d'Asturies de la mano de les charres del presentador colos vecinos de cada llugar, apoyáu por datos históricos y culturales de toa triba. 

Nun entamu, l'espaciu diba dientro d'otros programes, tuvo ésitu y planteóse facer un programa más llargu ya independiente. Asina ñació "Caminos y Rondes" nel mes d'ochobre de 1998. A lo primero duraba 25 minutos, xunto con un coloquiu que presentaba otra presentadora. A les poques selmanes los datos señalaron que yera un programa de máxima audiencia y decidióse amplialu, primero a los 40 minutos y depués a los 50, saltando les fronteres del conceyu. Sacóse un videu resume que se presentó na Feria Muestres de Xixón nel añu 2000 y del que se fixeron dos ediciones, agotaes en mui pocos meses. Fízose ún de los programes emblemáticos de la cadena, con bien de premios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Reigoldswil

**Reigoldswil** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte coles comuñes de Seewen (SO) y Ziefen, al este con Arboldswil, Titterten y Liedertswil, al sureste con Waldenburg, al sur con Mümliswil-Ramiswil (SO), y al oeste con Lauwil y Bretzwil.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Oficial
Bretzwil

**Bretzwil** ye una comuña suiza del cantón de Basel-Landschaft, asitiada nel distritu de Waldenburg. Llenda al norte cola comuña de Seewen (SO), al este con Reigoldswil, al sureste y sur con Lauwil, y al oeste con Nunningen (SO).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tours

**Tours** ye una ciudá francesa, capital del departamentu d'Indre-et-Loire. La so población ye de , y la población del conxuntu de la so área metropolitana ye de 297.631 habitantes.

Los sos habitantes llámanse los *Tourangeaux* y les *Tourangelles* (antiguamente los *Turons* y les *Turonnes*). La rexón ye davezu llamada "El xardín de Francia". Tours ye clasificada comu "Ciudá d'Arte y d'Historia". Ye atravesada por el ríu Loira.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Sandino

**Augusto Nicolás Calderón Sandino** (* Niquinohomo, 1895 - Managua, 1934), más conocíu como **Augusto C. Sandino**, foi un campesín, patriota y revolucionariu nicaraguanu. Nomáu «*Xeneral de los Homes Llibres*».

Foi un líder de la resistencia nicaraguana escontra l'exércitu d'ocupación de los Estaos Xuníos en Nicaragua. Tres la retirada de les fuercies de los Estaos Xuníos, foi asesináu a traición pol Xeneral Anastasio Somoza García, xefe de la Guardia Nacional fecha polos EE.XX., que tenía un proyeutu políticu personal pal que Sandino yera un entueyu. Foi asesináu xunto col so hermanu por miembros de la Guardia Nacional el 21 de febreru de 1934 en Managua. Les sos aiciones y enseñances foron la base ideolóxica pa la fundación, años dempués, del Frente Sandinista de Lliberación Nacional. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* partidomrs.com (sitiu del Movimientu Renovador Sandinista).
* FACS.org.ni  (Fundación Augusto César Sandino).
* FSLN-Nicaragua.com (sitiu del Frente Sandinista de Lliberación Nacional).
* LaVozDelSandinismo.com (noticies del FSLN y de Nicaragua)
Vacíu

El **vacíu** (del llatín *vacīvus*) ye l'ausencia total de materia nun determináu espaciu o llugar, o la falta de conteníu nel interior d'un recipiente. Por estensión, nómase tamién vacíu a la condición d'una rexón onde la densidá de partícules ye mui baxa, como por exemplu l'espaciu interestelar; o la d'una cavidá pesllada onde la presión d'aire u otros gases ye menor que l'atmosférica.

Pue esistir naturalmente o ser provocáu en forma artificial, pa usos teunolóxicos o científicos, o na vida diaria. Utilízase en delles industries, como l'alimentaria, l'automovilística o la farmacéutica.

## Referencies

## Enllaces esternos
* La Web del Vacíu
Luis Alberto Ordiales

**Luis Alberto Ordiales**  ye un ciclista asturianu retiráu que foi profesional ente 1976 y 1981. Algamó los sos mayores éxitos deportivos na Vuelta a España donde conquistó una victoria d'etapa na edición del añu 1977.

**Ordiales** destacó especialmente como *sprinter*.

Nel añu 1978 algamó'l subcampeonatu d'España de ruta, ocupando la tercera plaza otru asturianu, Antonio Menéndez.

## Equipos
* 1976 - Novostil - Transmallorca
* 1977 - Novostil - Gios
* 1978 - Transmallorca - Flavia
* 1979 - Transmallorca - Flavia
* 1980 - Henninger - Aquila Rosa
* 1981 - Reynolds

## Palmarés
**1976**
*G.P. Llodio

**1977**
* 1 etapa na Vuelta a España

**1978**
* Subcampeón d'España de ciclismu en ruta 

## Referencies

## Enllaces esternos
Eugène Pottier

**Eugène Pottier**, nació'l 4 d'ochobre de 1816 en París onde morrió'l 6 de payares de 1887, foi un poeta y revolucionariu francés, autor de la lletra de *[[La Internacional]]*.

## Biografía
Eugène Pottier compuso'l so primer cantar, *Vive la Liberté*, en 1830. En 1840, asoleyó *Il est bien temps que chacun ait sa part*. Participó na Revolución de 1848. Baxo'l Segundu Imperiu, creó una casa d'impresión sobre teles y, en 1864, ta ente los fundadores de la cámara sindical de dibuxantes, que s'amesta darréu a l'Primera Internacional.

Foi miembru de la Guardia Nacional, y participó nos combates nel situiu de París de 1870, más sero tomó parte activa na Comuña de París onde foi elixíu miembru pol segundu *arrondisement*. Ocupó un escañu na comisión de Servicios Públicos. Participó nos combates de la Selmana Sangrieta. En xunu de 1871, escondíu en París, compuso'l so poema *La Internacional* y tien qu'exiliase n'Inglaterra. Condenáu a muerte por rebeldía el 17 de mayu de 1873, exilióse nos Estaos Xuníos, onde organiza la solidaridá colos *communards* deportaos. Ye nesi momentu cuando s'axunta a la masonería, y depués al Partíu Obreru Socialista d'América. Arruináu y medio paralizáu, torna a Francia depués de l'amnistía de 1880. Continúa asoleyando los sos poemes por más que siga viviendo na miseria. 

Pottier algamó sonadía un añu depués de la so muerte, en 1888, depués de que-y pusiera música al so poema *L'Internationale* (*La Internacional*) el músicu Pierre Degeyter. El testu foi escritu en xunu de 1871, en París, en plena represión de la *Commune*.

## Enllaces esternos

* Nota biográfica 
* Textos d'Eugène Pottier musicaos
* Cantares d'Eugène Pottier  por dellos intérpretes 
* ''Chants révolutionnaires'', éd. Dentu, 1887.

## Referencies
Adolf Eichmann

**Otto Adolf Eichmann**  foi Obersturmbannführer (teniente coronel) de les SS nazi. Responsable direutu de la solución final en Polonia y los tresportes de deportaos a los Campos de Concentración alemanes mientres la Segunda Guerra Mundial.

## Promociones nes SS
* SS Mann (Soldau rasu) - 1 d'ochobre de 1932
* SS Scharführer (Cabo) - 24 d'avientu de 1933
* SS Hauptführer (Suboficial Superior) - 23 d'ochobre de 1937
* SS Untersturmführer (Subteniente) - 26 d'agostu de 1938 
* SS Obersturmführer (Teniente) - 2 de febreru de 1939
* SS Hauptsturmführer (Capitán) - 1 d'agostu de 1940
* SS Sturmbannführer (Mayor/Comandante) - 1941
* SS Obersturmbannführer (Teniente Coronel)- 9 de payares de 1941
* SS Standartenführer (Coronel) - 20 d'abril de 1945 (según les Memories d'Eichmann)

## Referencies

## Enllaces esternos
* (n'inglés) Eichmann Prosecutor Interview: A Conversation with Justice Gabriel Bach, Senior Prosecutor in the Adolf Eichmann Trial
* Eichmann, l'alministrador del estermín
Ibrox Stadium

L' **Ibrox Stadium**, orixinalmente nomáu **Ibrox Park**, ye un estadiu de fútbol asitiáu al sur del ríu Clyde nel distritu d'Ibrox de la ciudá de Glasgow n'Escocia. Ye la sede del Rangers y so direición ye Edmiston Drive 150 Glasgow G51.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina oficial del Rangers F.C.
BayArena

El **BayArena** ye un estadiu de fútbol asitiau na ciudá alemana de Leverkusen. Ye sede del club Bayer 04 Leverkusen de la 1. Bundesliga dende 1958.

## Historia
A finales de 2007 l'estadiu tresformóse p'ampliar so capacidá hasta 30.000 espectadores. Les obres finaron en 2009 y el campu inauguróse de nuevu col partíu amistosu ente  y .

## Referencies

## Enllaces esternos

* BayArena
Primer República Española

La **Primer República Española** foi'l réxime políticu n'España dende so aproclamación poles Cortes, el 11 de febreru de 1873, fasta'l 29 d'avientu de 1874, cuando'l pronunciamientu del xeneral Martínez Campos dio entamu a la Restauración borbónica n'España.

El primer intentu republicanu na Historia d'España foi una esperiencia corta, carauterizada pola fonda inestabilidá política y social y la violencia. La República foi gobernada por cuatro presidentes distintos hasta que, once meses dempués de la so proclamación, prodúxose'l güelpe d'Estau del xeneral Pavía y l'afitamientu d'una república unitaria dominada pol Duque de la Torre.

El periodu tuvo marcáu por tres guerres civiles simultánees: la Tercer Guerra Carlista, la sulevación cantonal na península Ibérica y la Guerra de los Diez Años en Cuba. Los problemes más graves pa la consolidación del réxime foron la falta de verdaderos republicanos, la división d'éstos ente federalistes y unitarios y la falta d'aida popular.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Nacencia, y muerte de la Primer República Española .
* «Emilio Castelar y el golpe de Pavía» , artículu d'Eduardo Barriobero.
René Descartes

**René Descartes**, nacíu en La Haye en Touraine (Indre et Loira, Francia; el llugar recibe güei el nome de Descartes nel so honor) el 31 de marzu de 1596 y muertu n'Estocolmu (Suecia) el 11 de febreru de 1650, foi un filósofu, matemáticu y físicu francés. Magar que yera francés, pasó venti años (1629-1649) nes Provincies Xuníes tres de sirvir un tiempu nel exércitu de Mauriciu de Nassáu, príncipe d'Orange y cabezaleru d'esti país. Poro, ye consideráu ún de los principales representantes del nomáu Sieglu d'Oru neerlandés.

La so obra *[[Meditaciones metafísiques]]* (1641) sigue siendo anguaño un testu de referencia na mayoría de los departamentos universitarios de filosofía. La so influyencia nel campu de les matemátiques ye igual d'importante: ye consideráu'l pa de la xeometría analítica, que fai de ponte ente l'álxebra y la xeometría, que foi clave pal descubrimientu del cálculu ya l'análís infinitesimal. Descartes foi, tamién, una de les figures principales de la Revolución científica.

Descartes refugó aceptar l'autoridá de los filósofos anteriores a elli, y munches vegaes adoptó puntos de vista perestremaos de los de los sos predecesores. Asina, na introducción de *[[Les passions de l'âme]]*, un tratáu de les emociones, llega a dicir que va escribir sobro esta materia *"como si dengún tuviera escrito sobre ello primero"*. El so principal asertu filosóficu ye *"Pienso, eso ye qu'esisto"*, qu'apaez nel so *[[Discursu del métodu]]* (1637) y nos sos *[[Principios de la filosofía]]* (1644).

Munchos de los elementos del so pensamientu filosóficu pueden rastrexase nel aristotelismu tardíu, nos neoestoicos del sieglu XVI y en filósofos como Agustín d'Hipona. No que cinca a la filosofía natural, el so pensamientu dixébrase de les escueles que lu precedieron en dos puntos principales: primeru, él niega la dixebra de la sustancia corporal en cuerpu y alma; y segundu, niégase a aceptar denguna xustificación al traviés de destinos finales, seyan d'orixe relixosu o natural, na esplicación de los fenómenos naturales. Na so teoloxía insiste na absoluta llibertá del actu divinu de la creación.

Descartes punxo los finxos pa l'apaición, nel sieglu XVII, del nomáu racionalismu continental, dempués defendíu por Baruch Spinoza y Gottfried Leibniz y opuestu al empirismu de Thomas Hobbes, John Locke, George Berkeley y David Hume. Neto Leibniz y Spinoza que Descartes foron toos ellos matemáticos amás de filósofos, y Descartes y Leibniz ficieron tamién destacaes contribuciones al desarrollu de la ciencia.

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Pierre Degeyter

**Pierre Degeyter** o **De Geyter**  foi un obreru y músicu belxicanu qu'algamó sonadía por tener compuesta la música de *[[La Internacional]]*.

So padre, Adrien, y so madre, Rosa, tamién yeren obreros y emigraron a Lille (Francia) buscando trabayu na industria testil. Electricista na industria ferroviaria, Pierre Degeyter interésase pola música y a los dieciséis años entama los cursos nocturnos na academia de música, na qu'algama'l primer premiu a los 38 años. En xunetu de 1888, al mesmu tiempu que ye'l primer direutor de la sociadá musical *la Lyre des travailleurs*, recibe un encargu de Gustave Delory, del Parti Ouvrier Français: pone-y música a un poema d'Eugène Pottier de 1871 pa facer un cantar de llucha del partíu. Compunxo esta música na sede de la Lyre, el café La Liberté, *rue de la Vignette*.

La música ye firmada col nome de la familia de Degeyter, lo que nun impedierá que'l compositor tenga que dexar Lille, ciudá na que los patronos lu clasificaron como revolucionariu peligrosu.

Tres morrer en Saint-Denis, cerca de París, acudieron al entierru más de 50.000 trabayadores.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Sobre la Internacional.
Lemoiz

**Lemoiz** (n'español *Lemóniz*) ye un conceyu de la provincia de Bizkaia, País Vascu, perteneciendo na contorna d'Uribe. Llenda al norte col mar Cantábricu; al oeste con Gorliz y Plentzia, al sur con Gatika, al sureste con Jatabe y al nordeste con Bakio. Mientres la década de 1970 fíxose famosu pola so eleición pa la instalación d'una central nuclear que nun se llegó a rematar. Esta central nuclear causó un grave conflictu político-social, especialmente pola intervención del terrorismu d'ETA.

## Topónimu
Lemoiz pertenez a la serie de topónimos vascos que tienen una terminación en -iz. Julio Caro Baroja defendía que la mayor parte d'estos topónimos proveníen d'un nome propiu xuníu al sufixu llatín -icus tornáu. Na zona vasconavarra Caro Baroja consideraba que los sufixos -oz, -ez y -iz aplicaos a la toponimia indicaben que na antigüedá'l llugar fora propiedá de la persona'l nome de la qu'apaecía xuníu al sufixu, pudiéndose remontar el so aniciu dende la Edá Media hasta la dómina del imperiu Romanu. Nel casu de Lemoiz, Caro Baroja propunxo qu'esti nome podría ser Lemonius, un nome llatín documentáu. Asina, si al nome Lemonius se-y añade'l sufixu llatín -icus qu'indica'l que ye perteneciente a esti, llógrase *Lemonicus. *Lemonicus podría ser tamién un fíu de Lemonius. El mesmu de *Lemonicus y de los sos descendentes sería *Lemonici (xenitivu de singular y nominativu de plural). D'esti *Lemonici podríase derivar el topónimu *Lemoniz. Esti mesmu nome esconderíase tamién nel topónimu d'otra llocalidá bizkaína, Lemoa. D'una evolución asemeyada d'esti sufixu llatín -icus daríense aniciu a los patronímicos utilizaos nos idiomes llatinos de la Península Ibérica. Lemoniz quedó afitáu como forma escrita del nome. Sicasí en vascu'l nome siguió evolucionando oralmente y dio llugar a Lemoiz al perdese la n intervocálica, un fenómenu común del vascu nos últimos sieglos. L'actual nome de la llocalidá en vascu ye frutu d'esta evolución. Nel 1991 el conceyu decidió oficializar la forma vasca del nome y dende entós ye oficial Lemoiz.

## Población y sociedá
L'alcalde del conceyu ye Unai Andraka del PNV. A les eleiciones nel Parllamentu Vascu de 2005, la candidatura más votada foi la coalición nacionalista PNV-EA col 72,1% de los votos, siguíu de EHAK que llogró'l 15,5%.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xulín de Lluza

**Julio Gómez** , conocíu col alcuñu de **Xulín de Lluza** (anque tamién robla con "El Malvís de Proaza" y "El Xuglar d'Entepenes") foi un escritor asturianu que naz nel conceyu de Proaza pelos años 30 del sieglu XX.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Llistáu completu d'obres de Xulín de Lluza
Jesús Evaristo Casariego

**Jesús Evaristo Casariego** , foi profesor de derechu na Universidá d'Uviéu, direutor del periódicu español El Alcázar, políticu carlista, presidente del RIDEA de 1978 a la so muerte y escritor de dellos cuentos n'asturianu na so variante occidental.

Mientres la Segunda República perteneció al sector cruzadista del carlismu. Na guerra civil lluchó nel Requeté. Nos años 1940 foi militante de la carloctavista Comunión Católico Monárquica (1943), tornó a la Comunión Tradicionalista, nos años 1970 formó parte de la sixtina Comunión Tradicionalista (1975), y nos años 1980 de la Comunión Tradicionalista Carlista.

Anque fizo obra n'asturianu taba a la escontra de la normalización social de la llingua, fundando Amigos de los Bables nel 88 xunto Emilio Alarcos Llorach, Jesús Neira y el filósofu Gustavo Bueno.

## Referencies

## Enllaces esternos
Teoloxía de la Lliberación

La **Teoloxía de la Lliberación** ye una corriente teolóxica que entama n'Iberoamérica dempués del Conceyu Vaticanu II y la Conferencia de Medellín (Colombia, 1968). Los sos representantes más destacaos son los sacerdotes Gustavo Gutiérrez Merino, (peruanu), que nel 73 espubliza'l primer llibru alrodiu d*'Historia, política y salvación de una teología de liberación*, Leonardo Boff (brasilanu) y el guerrilleru marxista Camilo Torres Restrepo.

La Teoloxía de la Lliberación intenta dar rempuesta a la entruga que los cristianos d'América Llatina se planteguen cómo ser cristianu nun continente oprimíu. Ún de los sos máximos esponentes, el xesuita Ignacio Ellacuría, foi asesináu. Munchos sacerdotes prautiquen y aceuten esta teoloxía, amás d'América Llatina, per tola Ilesia católica.

## Principales idees
Delles de les idees de la Teoloxía de la Lliberación son:
# La salvación cristiana nun pue ser ensin la lliberación económica, política, social y ideolóxica, pola dignidá del home.
# Esaniciu de la esplotación, de les inxusticies d'esti mundu.
# Accesu a la educación y la salú.
# La lliberación como conciencia énte la realidá socioeconómica.
# La probitú ye un pecáu social.
Leonardo Boff

**Leonardo Boff**  ye un teólogu, filósofu, escritor, profesor y ecoloxista brasilanu.

El so nome ye Genésio Darci Boff, pero como relixosu usa'l nome de Leonardo. El so hermanu, Clodovis Boff, ye un teólogu católicu de la orden de los Siervos de María, cercanu a la Teoloxía de la Lliberación.

## Obres
* *Evangelio del Cristo cósmico*. 2009. ISBN 978-84-9879-087-0 
* *El águila y la gallina. Una metáfora de la condición humana*. Cuarta edición 2006. ISBN 978-84-8164-514-9 
* *Ecología: grito de la Tierra, grito de los pobres*. Cuarta edición 2006. ISBN 978-84-8164-104-2 
* *Femenino y masculino. Una nueva conciencia para el encuentro de las diferencias*. 2004. ISBN 978-84-8164-689-4 
* *La voz del arco iris*. 2003. ISBN 978-84-8164-589-7 
* *El cuidado esencial. Ética de lo humano, compasión por la Tierra*. 2002. ISBN 978-84-8164-517-0 
* *Mística y espiritualidad*, junto a Frei Betto. Tercera edición 2002. ISBN 978-84-8164-102-8
* *Ética planetaria desde el Gran Sur*. 2001. ISBN 978-84-8164-412-8
* *Gracia y experiencia humana*. 2001. ISBN 978-84-8164-498-2
* *El despertar del águila*. 2000. ISBN 978-84-8164-409-8 
* *La dignidad de la Tierra. Ecología, mundialización, espiritualidad*. 2000. ISBN 978-84-8164-363-3

## Referencies

## Enllaces esternos

* leonardoboff.com
* La columna selmanal de Leonardo Boff
Antolín de la Fuente

**Antolín de la Fuente Cla**  foi un músicu asturianu. Fíu de Francisca Cla y Alberto de la Fuente. Del so pá que foi músicu militar y direutor de la Banda de L'Infiestu herieda la so pasión, la música, tocando'l saxo enantes de la Guerra Civil Española embaxo la batuta del so pá nesti conceyu. 

Na Guerra Civil Española taría del llau republicanu de cornetín d'órdenes. El so curtiu pasáu republicanu pieslla-y, nun entamu, poder ser direutor de banda militar, anque yá nel 68 algama'l so oxetivu. Nel 72 xubílase del Exércitu tornando p'Asturies.

Foi direutor de la Banda Música de Xixón de 1978 hasta'l 94. Morrió tres años dempués (1997) n'Uviéu. Tien una cai col so nome nel barriu xixonés de Contrueces

## Obra
Tien una bayurosa obra, dalguna d'elles que pasa pal cancioneru popular como «Mocina, dame un besín» y otres igües a música tradicional. Delles de les sos obres son:
**Mocina dame un besín* 
**La Xana* 
**Suenen campanes* 
**La flor de l'agua* 
**Tríptico andaluz* 
**Canto a Gijón*

## Noticies
Conciertu Homenaxe a Antolín de la Fuente
** http://www.elcomerciodigital.com/gijon/20081121/cultura/antolin-fuente-vuelve-concierto-20081121.html*
** http://www.lavozdeasturias.es/noticias/noticia.asp?pkid=325606*

## Referencies
Enerxía eólico

**Enerxía eólica** ye la enerxía llograda del vientu, esto ye, la enerxía cinética xenerada por efeutu de les corrientes d'aire, y que se tresforma n'otres formes útiles pa les actividaes humanes. El términu *eólicu* remanez del llatín *Aeolicus*, perteneciente o relativu a Eolo, dios de los vientos na mitoloxía griega. La enerxía eólica aprovechóse dende l'antigüedá pa mover los barcos impulsaos por veles o faer funcionar la maquinaria de molinos al mover les sos aspes. Anguaño, la enerxía eólica úsase principalmente pa producir enerxía llétrica per duana d'aeroxeneradores. A finales de 2007, la capacidá mundial de los xeneradores eólicos foi de 94.1 gigavatios. Mientres la eólica xenera alredor del 1% del consumu d'electricidá mundial, representa alredor del 19% de la producción llétrica en Dinamarca, 9% n'España y Portugal, y un 6% n'Alemaña ya Irlanda (Datos del 2007). Nel añu 2008 el porcentaxe apurríu pola enerxía eólica n'España aumentó hasta'l 11%. La enerxía eólica ye un recursu abondosu, anovable, llimpiu y ayuda a amenorgar les emisiones de gases d'efeutu ivernaderu al trocar termoeléctriques a base de combustibles fósiles, lo que conviértela nún tipu d'enerxía verde. Sicasí, el principal inconveniente ye la so intermitencia.

## Referencies
Escandinavia

**Escandinavia** ye una rexón del norte d'Europa. El términu «Escandinavia» o l'antiguu términu «Scandia», utilizáu en mapes romanos, puede faer referencia a dellos significaos:

* La Península Escandinava: Noruega y Suecia.
* Los estaos continentales de llingua mayoritariamente escandinava: Noruega, Suecia y Dinamarca.
* Los estaos continentales de llingua mayoritariamente escandinava xunto con Finlandia.
* Tolos territorios de llingua mayoritariamente escandinava: Noruega, Suecia, Dinamarca (coles Islles Feroe) ya Islandia.

Coles mesmes, la perceición esterna ye tamién variada:
* Dende'l puntu de vista alemán, Noruega, Suecia y Finlandia conformen Escandinavia, pero Dinamarca nun ye parte d'ella. N'ocasiones en Dinamarca nun se sienten parte d'Escandinavia, al nun tener tradiciones culturales como esquiar na ñeve, y al tar más cerca del continente. 
* Dende'l puntu de vista británicu, Noruega y Suecia conformen Escandinavia, que dacuando considérase parte de la rexón báltica.
* Ente los falantes de llingua española, el significáu más estendíu ye quiciabes, anque incorreutu tanto dende'l puntu de vista xeográficu como cultural la tercer aceición, incluyendo Finlandia (que magar mayoritariamente ye de llingua non escandinava, tien tamién el suecu como llingua cooficial, anque namái tien a ésti como llingua materna el 5,6% de la población).
* Interesante notar, qu'informalmente dende'l puntu de vista de Dinamarca, Suecia y Noruega nun consideren a Finlandia, d'etnia, llingua y cultura mayoritariamente urálica, parte de los países escandinavos.

Pa les llingües de los países escandinavos, estos usos considérense incorreutos, ya inclusive delles persones pueden sentise ofendíes por dichos usos.

Sía que non, tolos territorios que se puedan incluyir tán representaos nel Conseyu Nórdico, qu'inclúi árees como Groenlandia, que magar foi colonizada por escandinavos (y aínda depende políticamente, en forma de posesión, de Dinamarca), tien cultura y población propies y nun se suel considerar parte d'Escandinavia. De toes toes, toos ellos son *nórdicos*.

El términu emplegóse per primer vegada pol historiador romanu Pliniu el Vieyu (23-79) baxu la forma 'Scandia' a la tierra central según a les islles 'Scadinauia' y ta formáu dablemente poles antigües pallabres xermániques 'skadin' (dañu, peligru) y 'auio' (islla). L'aniciu d'esta pallabra permaneció en nomes llocales como por casu Skåne (o Escania). 

La espresión *[[países nórdicos]]* refierse, ensin tracamundiu dengún, a Noruega, Suecia, Dinamarca, Finlandia ya Islandia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llorienzu Novo Mier

**Llorienzu Novo Mier** , foi un escritor asturianu. 

Llorienzu Novo naz n'Uviéu estudiando nel colexu de los hermanos Maristes d'Uviéu. En 1934 acaba'l bachirellatu y estudia maxisteriu. Trabaya como maestru de escuela hasta 1947 qu'algama trabayu de funcionariu nel Institutu Nacional de Previsión nuna oposición.

## Carrera Lliteraria
Llorienzu escomienza a collaborar nel periódicu La Voz de Asturias baxo l'alcuñu de *«Leonzor»*. En 1950 xunto a Alfonso Iglesias entama'l Día d'América n'Asturies. 

Nos 70 funda xunto a José León Delestal l'asociación d'Amigos del Bable.

Foi miembru fundacional de l'Academia de la Llingua Asturiana.

## Obres

* *Hores ; Cantares y asturianaes* --  Uviéu: Trabe, 2011.
* *Cuentos y lleendes* --  Uviéu: Trabe, 2010.
* *Obra asturiana completa* -- Uviéu: Conseyería d'Educación, Cultura y Deportes, 1991.
* *La Santa Misa* / versión en llingua asturiana de Lorenzo Novo Mier --  Oviedo: Asturlibros, 1984.
* *Diccionario general español-asturiano*.  --  Oviedo: Asturlibros, 1983.
* *El habla de Asturias: comparada con las otras lenguas vernáculas hispánicas: (estudio histórico-lingüístico)* --  Oviedo: Asturlibros, 1980.
* *Asturianaes* -- Asturias, 1980.
* *Dicionariu xeneral de la llingua asturiana* --  Oviedo: Asturlibros, 1979.
* *Métodu de llingua asturiana: (cursu elemental)* --  Asturias: Luciano García Editor, 1979.
* *Una historia vulgar: (novela)* -- Mieres, 1979. Obra finalista nel Premiu Tigre Juan.

## Referencies

* *El trabayu y los díes de Llorienzu Novo Mier: (1917-1990)* / selección de textos y fotografíes, Consuelo Vega y Antón García --  Uviéu: Conseyería d'Educación, Cultura y Deportes, 1991.

## Enllaces esternos
Gustavo Gutiérrez Merino

**Gustavo Gutiérrez Merino**  foi un filósofu y teólogu peruanu, sacerdote dende 1959 y dominicu dende 1998, entamador de la Teoloxía de la Lliberación. Foi'l fundador del Institutu Bartolomé de las Casas de Lima. Nos sos llibros critica'l marcu político-social que perpetúa la pobritú n'América Llatina.

Algamó'l Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes nel añu 2003.

La Universidá de Yale, en xunu de 2009, dio-y un doctoráu honoris causa en Teoloxía, por mor del so trabayu social nos barrios de Lima y el so estudiu de la medicina y la Teoloxía.

Algamó'l Premiu Capri San Michele nel añu 2014

## Obres
**Líneas pastorales de la Iglesia en América Latina* (Montevidéu, 1969)
**Teología de la liberación* (Lima, 1971, traducida a vente idiomes)
**La fuercia histórica de los pobres* (Lima, 1979)
**Beber un su propio pozo. En el itinerario espiritual de un pueblo*' (Lima, 1983).
**Hablar de Dios desde el sufrimiento del inocente. Una reflexión sobre el libro de Job* (Lima, 1986)
**La verdad los hará libres* (Lima, 1986)
**Dios o el oro de las Indias* (Lima, 1989).
**El Dios de la vida* (Lima, 1989).
**Entre las calandrias. Un ensayo sobre José María Arguedas* (Lima, 1990)
**En busca de los pobre de Jesucristo, el pensamiento de Bartolomé de Las Casas* (Lima, 1992).
**Gustavo Guitérrez. Textos esenciales. Acordarse de los pobres* (Lima, 2004, seleición de testos de Gustavo Gutiérrez).

## Referencies

## Enllaces esternos

*Biografía na Fundación Príncipe d'Asturies
*Gustavo Gutiérrez en ensayistas.org
*Frases de Gustavo Gutiérrez
*Entrevista a Gustavo Gutiérrez
Asteroidea

Los **asteroideos** (*Asteroidea*, **estrelles de mar** o **roncheles**) son una clas del filu Echinodermata (equinodermos) de simetría pentaradial, cuerpu apandáu formáu por un discu pentagonal con cinco brazos o más. Conócense unes 2.000 especies vivientes.

## Carauterístiques
Tienen una cadarma interna calcárea, que funcionalmente ye equivalente a una esterna anque queda per debaxo de la epidermis. Arriendes, y lo mesmo que tolos equinodermos, tienen un sistema ambulacral, que-yos sirvi pa la llocomoción, la captura d'alimentos y la respiración. Esti sistema funciona col mesmu sistema que les cadarmes hidrostátiques (hidroesqueletu): toma agua del mediu esternu per aciu del madreporitu y la presión xenerada nel sistema internu de cuévanos sirvi pa mover los pequeños pies que salen al esterior ente les plaques esquelétiques. Estos pies móviles denómense pies ambulacrales.

L'estremu dixestivu consta, principalmente, d'una boca en posición ventral, un estómadu que puede evertise, faciendo que la so superficie interior pase a ser esterior, y un intestín curtiu, reutu, qu'acaba nun cursu, que puede nun esistir.

## Referencies

## Enllaces esternos
Stam1na

**Stam1na** (pronunciao *Stamina*) ye un grupu Finlandés de metal de la ciudá de Lemi, Carelia del Sur. La so musica ye quiciabes meyor descrita comu metal progresivu xunto con algo de thrash, death y alternativu comu influyencies, y los sos cancios son en Finlandés.

## Discografía
* *[[Stam1na (album)|Stam1na]]* (2005)
* *[[Uudet kymmenen käskyä]]* (2006)
* *[[Raja (album)|Raja (Limit)]]* (2008)
* *[[Viimeinen Atlantis|Viimeinen Atlantis (The Last Atlantis)]]* (2010)
* *[[Nocebo]]* (2012)
* *[[SLK]]* (2014)
* *[[Elokuutio]]* (2016)
* *[[Taival]]* (2018)
* *[[Novus Ordo Mundi]]* (2021)

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu Oficial
* Sakara Records
* Stam1na en Myspace.com
Talca

**Talca** ye una ciudá y comuna de Chile, capital de la Séptima Rexón del Maule y de la provincia homónima. Centru alministrativu, económicu y cultural de la rexón, ye la ciudá más importante del Valle llonxitudinal o Central chilenu. Axunta'l Distritu Eleutoral Nᵘ37 y pertenez a la Circunscripción Senatorial 10ª Norte. Allúgase nuna posición equidistante de les dos mayores aglomeraciones urbanes del país, Santiago y Concepción. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Portal d'Empreses 
* Municipiu de Talca
* Museu O'Higginiano y de Belles Artes de Talca
Bernardo O'Higgins

**Bernardo O'Higgins Riquelme**  foi un políticu y militar chilenu. Ye considerau el Pa de la Patria en Chile y foi una de les figures militares fundamentales de la independencia de so país y de Llatinoamérica. Foi'l primer Xefe d'Estau de Chile independiente baxo'l títulu de Direutor Supremu ente 1817 y 1823, cuando arrenunció al cargu pa evitar una guerra civil, exiliándose nel Perú hasta so muerte. Foi Capitán Xeneral de l'Exércitu de Chile, Brigadier de les Provincies Xuníes del Ríu de la Plata, Xeneral de la Gran Colombia y Organizador de la Espedición Llibertadora de Perú.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Institutu O'Higginiano de Chile 
* Institutu O'Higginiano de Rancagua 
* Institutu O'Higginiano de Chillán Vieyu 
* Biografía nel sitiu de l'Exércitu de Chile
* Biografía nel sitiu de l'Armada de Chile
Aniellos d'Uranu

Los **aniellos d'[[Uranu (planeta)|Uranu]]** son un sistema d'aniellos planetarios qu'arrodien a dichu planeta. Tienen una complexidá entemedia ente los estensos aniellos de Saturnu y los sistemes más cenciellos qu'arredolen a Xúpiter y Neptunu. Foron afayaos el 10 de marzu de 1977 por James L. Elliot, Edward W. Dunham, y Douglas J. Mink. Hai más de 200 años, William Herschel tamién anunció la observación d'aniellos, pero los astrónomos modernos amuésense escéuticos énte'l fechu de que realmente pudiera agüeyalos pol fechu de que son muy escuros y febles. Afayáronse dos aniellos más en 1986 en semeyes tomaes pola sonda espacial Voyager 2, y en 2003–2005 atopáronse dos aniellos más esternos pente medies de semeyes del Telescopiu Espacial Hubble.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Aniellos d'Uranu por NASA: Esploración del Sistema Solar. *n'inglés*.
* Datos de la nasa sobre los aniellos d'Uranu  *n'inglés*
Hagenthal-le-Bas

**Hagenthal-le-Bas** ye una llocalidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu d'Altu Rin, na rexón d'Alsacia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Hagenthal-le-Bas nel Institutu xeograficu nacional 
* Hagenthal-le-Bas nel sitiu d'informaciones xenerales quid.fr 
* Planu de Hagenthal-le-Bas en Mapquest
Altu Rin

L' **Altu Rin** (en francés *Haut-Rhin*, n'alsacianu *Oww'relsass*) ye un departamentu de Francia, identificau col númberu 68, asitiau na rexón d'Alsacia, con capital alministrativa en Colmar y económica en Mulhouse.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Conseyu xeneral
* A la découverte des villes et villages du Haut-Rhin
* Portal de Mulhouse y de l'Altu Rin