Cobreiros

**Cobreiros** (n'español, *Cobreros*) ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

## Allugamientu
Atópase allugáu na contorna de Senabria, al noroeste de la provincia de Zamora. Nel so términu municipal atópense les llocalidaes de: Avediellu, Barriudellomba, Castru, **Cobreiros**, Llimianos, Quintana, Riegu, Samartín de Terrosu, Samiguel, San Román, Santa Colomba, Soutielluy Las Ventas de Terrosu.

### Naturaleza
Cobreiros asítiase en plenu parque natural del Llagu de Senabria, el mayor llagu d'orixe glaciar de la península ibérica, con 318,7 ha y una fondura máxima de 53 m, amás de ser un espaciu natural protexíu de gran curiosu turísticu.

## Historia

### Edá Antigua
Nun tenemos de pasar per alto la posibilidá de dalgún asentamientu prerromanu per estes tierres. Román del Cuetu, basándose nos petroglifos que conocemos como *Buelgues del caballu de Santiago*, asegura qu'estes son d'orixe celta y qu'han de tar asitiaes cerca de dalgún asentamientu prerromanu o, seique, ser un testimoniu de la división territorial d'esa dómina. En Cobreiros esisten buelgues similares a éstes en siquier en dos llugares.

### Edá Media
Pa conocer la historia medieval de Cobreiros, tenemos de remontanos al sieglu IX o seique al X, dómina na que se repoblaron ésti y otros territorios d'oeste peninsular, dientro de los procesos repobladores entamaos polos reis de Lleón. A Sanabria llegaron colonos d'otros llugares que bautizaren los sos asentamientos col nome de la so procedencia: Llimianos, Castellanos o Esturianos. Otros, sicasí, recibieron el nome de los oficios polos que se dieron a conocer, como podría ser el casu de Ferreros o del propiu Cobreiros. Esti postreru, da empiezu asina a la so particular hestoria local, nel que los sos moradores destacaron polos sos trabayos de moldiáu del cobre o, nel so casu, por recibir colonos que llegaron de Galicia o del oeste d'Asturies onde esisten pueblos con nomes bien paecíos: Cobreiro, Cobre o San Cebrián del Cobre.

El primer documentu onde apaez Cobreiros data del añu 1171 y cuenta como Pedro Pérez donó al monesteriu de Samartín el realengu de Santu Refileru de Avediellu que taba asitiáu ente Cubleiros y Santa Columba.

En 1237 Bartolomeo y Rodrigo Roderiguiz, dambos de Cobreiros, roblaron como testigos na donación al monesteriu per parte de Fernando Garsie de delles heredaes, ente elles dalguna en San Román (llibru balto bn). Sicasí, nun apaez en nengún documentu nenguna rellación ente dichu monesteriu y Cobreiros, a pesar de que los monxos teníen propiedaes en toa Senabria. Asina, seique pertenecía a un títulu nobiliariu o yeren llabradores y artesanos llibres, acasu xudíos o una situación mista.

De toes formes ente los años 1474 y 1476, al ser coronada Sabela la Católica como reina de Castiella y de Lleón desaposia a los señores de Senabria de los sos títulos, propiedaes y privilexos, pasando tou al IV conde de Benavente.

### Edá Moderna
En 1590 aplicar na Corona de Castiella y Lleón l'impuestu de millones que *gravaba* (grababa) el vinu, l'aceite, el xabón, el vinagre, la carne y les veles de sebu. Vemos como los pecheros de Cobreiros y Avediellu pagaron de mancomún dichu impuestu. Esta mancomunidá ente Cobreiros y Avediellu va caltener en delles temes hasta los nuesos díes.

Tamién vemos nel censu de 1591 que Cobreiros y Avediellu teníen ente los dos 26 pecheros, la mayoría nel segundu y cuntaben con 66 fidalgos, la mayoría de Cobreiros, en que la so zona dar el más altu porcentaxe de fidalgos de tola provincia y unu de los más altos de la Corona de Castiella y Lleón, llegando inclusive a más del 90 per cientu de la población. La suma de los pecheros y los fidalgos sumaba un total de 93 vecinos, que podríen ser unes 350 persones y un cura. Nel censu anterior de 1530 el númberu de pecheros yera de 15, anque en dichu censo nun se recoyía los númberu de fidalgos. Cobreiros yera entós un grupu de caseríos separaos, formaos por patiu interior (corral) arrodiáu polo que yeren les viviendes, cortes, fornos, talleres etc. L'altu númberu de fidalgos indícanos que de xuru cuasi tola población yera de propietarios llibres, anque fueren fidalgos d'escasa fortuna.

En 1649 construyóse la ilesia y asina lo diz la inscripción interior: *"hizose esta obra añu de 1649 siendo cura'l Pedro Blanco*. Pero nun ye una obra nueva sinón que ye la reforma y ampliación d'otra ilesia anterior que según diz nes fachaes norte y oeste databa de 1574: *faciv-set-anno 1574*. Pa esta obra y otres posteriores que se fixeron na ilesia, cunta la tradición que s'utilizaron les piedres de les ermites de San Roque y El Benditu Cristu, que los sos cimientos perduraron hasta hai unos trenta años. La torre, qu'en principiu taba dixebrada de la ilesia, ta fecha en tres tramos, el primeru de los cualos yera civil y paez ser que n'ocasiones foi utilizada como cuartón. Los otros tramos, yá adosaos a la ilesia como campanariu, fueron claramente llevantaos y camudaes les campanes hasta l'altor actual. La sacristía ta fechada en 1688 y según diz la inscripción foi fecha por un particular que la pagu y dotar: *esta alcoba fixo Amaor Velloso a sv mariña doto*.

En 1752 Cobreiros tenía cincuenta y dos vecinos (unes 200 persones), cuntando viudes y moces solteres (que formaben cabeza de familia) y cuntaba con setenta cases habitables y nueve arruinaes, tamién había seis probes de solemnidá de dambos sexos (que nun faíen cabeza de casa y vivíen de la llimosna). Los impuestos de alcabalas que pagaben al conde de Benavente xubíen a trescientos diez reales (censu 1752) a lo qu'había qu'añader otros cargos como'l diezmu que cobraba'l cura o l'autoridá eclesiástica pertinente.

### Edá Contemporánea
El sieglu XIX empezó cola Guerra d'Independencia, habiendo llegáu a la zona contingentes franceses, que los sos soldaos coceríen pan en dalgún de los fornos qu'había los Cobreiros dalgunu de los cualos inda perduren.

Cola creación de les actuales provincies na división provincial de 1833, Cobreiros quedó encuadráu na provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, que, como toles rexones españoles de la dómina, escarecía de competencies alministratives. 

Tres la desamortización de Mendizábal y el nuevu ordenamientu territorial Cobreiros pasó a ser conceyu, al que se xunieron Quintana, Soutiellu, San Román y Riegu. Asina, na estadística xeográficu-histórica de 1845 el conceyu de Cobreiros tenía 5 anexos. Coles mesmes, el pueblu en sí tenía 41 cases onde vivíen 25 vecinos con un total de 107 almes, escuela de primeres lletres por temporada y una dotación de 100 reales a la qu'asisten 16 neños. La ilesia (San Vicente) yera matriz de Avediellu con cura de primer ascensu y llibre provisión. Les enfermedaes más comunes yeren, dolor de banda y reumes, los caminos (de ferradura y carreteros) taben en medianu estáu y ensin salida nin entrada fixos. Amás de lo agrícola que producía, destacaba guardar corzos, xabalinos, y venados. El terrén yera de 2ª y 3ª clase regada en parte pol regueru tituláu la madera (la Mondeira), l'arriería yera la industria principal, a la que se dedicaben una cuarta parte de los vecinos, traficando en fierro de Galicia y granu de tierra de Campos. Los llenderos yeren los actuales y el capital producíu yera de 40994 reales; unos impuestos de 4255 reales. Y una contribución de 1895 reales Y 31 maravedinos. El presupuestu municipal yera de 4240 cubiertu por repartu de los vecinos. Había siete fuentes de bones agües, dos d'elles ferriales. Nun se mentaba'l balneariu que según Jesús C. Pérez taba abiertu dende'l sieglu XVII, anque pue que nun tuviera entós nin l'aspeutu nin la fama que tuvo a finales del sieglu XIX y principios del XX.

A finales del sieglu XIX el conceyu yá tenía 11 anexos que se-y fueron xuniendo mientres la segunda metá del citáu sieglu. En 1919 los sos vecinos nomaron una comisión pa la compra de la sierra, y un añu dempués (1920) mercar a Ignacia Bernal de Quirós, condesa de Benavente, fía del marqués de Campu Sagrao.

La guerra civil dexó en Cobreiros víctimes tantu nel frente como por fusilamientos o n'estrañes circunstancies y la posguerra tuvo condicionada pol mieu y el silenciu de les xentes. En 1972 Cobreiros absorbió'l conceyu de Terrosu pasando a tener 13 anexos que son los que tien na actualidá. Tres la constitución de 1978, esti conceyu pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón, xunto col restu de conceyos de la provincia de Zamora.

## Demografía
A partir de 1950 empezó la despoblación de la zona, que foise amontando hasta l'actualidá. principios del sieglu XX el conceyu de Cobreiros tenía cuasi 3000 censaos y a principios del XXI quedóse en menos de 800. En 1921 F. Kruger menta a Cobreiros nel so llibru (la cultura tradicional de Sanabria) magar son intereses más que fechos históricos.

### Nucleos de población
El conceyu estremar en trece nucleos de población, que teníen la siguiente población en 2016 según l'INE.

## El Conceyu de Cobreiros

### El Conceyu na Monarquía Constitucional
Tres les eleiciones municipales de mayu de 2015, el Conceyu de Cobreiros quedó compuestu por 4 conceyales de Sanabria Verde (SaVer), 2 de PP y 1 de l'Agrupación Popular Independiente de Cobreiros (APIC). D'esta miente, Sanabria Verde revalidó l'alcaldía, yá que nes eleiciones de 2011 llogró 4 conceyales, frente a los 3 que llogró'l PP, mesma resultancia que'l socedíu nes eleiciones municipales de mayu de 2007, nes que s'estrenó'l partíu Sanabria Verde tomando l'alcaldía. Esti partíu foi fundáu pol entós alcalde del conceyu Ángel López Amigu. Primeramente, nes eleiciones llocales celebraes en 2003, el partíu Zamora Xunida (ZU) resultó ganador col 42,69% de los votos, lo que-y reportó trés conceyales. En segundu llugar quedó'l Partíu Popular, que col 38'01% de los votos válidu llogró igualmente trés conceyales. Finalmente, el PSOE llogró'l 17,93% de los votos, lo que-y reportó un conceyal. Enantes, nes eleiciones llocales celebraes en 1999, el Partíu Popular resultó ganador col 42,45% de los votos, lo que-y reportó la mayoría absoluta al faese con cuatro conceyales. Na oposición quedaron el PSOE, que col 19'89% de los votos válidu llogró un conceyal, el Partíu Rexonalista del País Lleonés (PREPAL), que col 15,28% llogró tamién un conceyal y, finalmente, l'Agrupación de Mozos Independientes de Cobreiros, que llogró un conceyal al faese col 13,5% de los votos.

### El Conceyu de Cobreiros mientres la IIª República
* **Entronización de Cristu Rei**
:El mesmu día en qu'en toa España celebrábense les Eleiciones municipales del 12 d'abril de 1931, qu'aniciaron la instauración de la Segunda República Española, nel Conceyu de Cobreiros dar# en entronizar el Sagráu Corazón de Xesús nel salón de sesiones del Conceyu, donáu pol alcalde Nicolás Rodríguez Arias. Esi día nun se celebraron eleiciones el conceyu porque, acordies con l'artículu 29 de la entós vixente Llei Eleutoral de 1907, cuando nuna circunscripción, seya distritu o conceyu, namái se presentara una candidatura, nun yera precisa la votación y esa candidatura quedaba proclamada automáticamente.
* **Nuevu Conceyu**
:El 21 d'abril de 1931 constituyóse'l nuevu conceyu, siendo escoyíu alcalde Antonio San Román Arias.
* **Comisión Xestora**
:En trés de febreru de 1933 formar nel Conceyu una Comisión xestora pa preparar les eleiciones municipales que tendríen llugar n'abril d'esi mesmu añu. La comisión axuntar so la presidencia del delegáu gubernativu Antonio González de Dios, home naquellos momentos d'Ángel Galarza na tierra de Sanabria. En representación del Estáu forma la Comisión Xestora'l maestru de Quintana Angel Rebollo Pachón, ente qu'en representación de los *llabradores contribuyentes* facer Salvador Fernández Sanromán, ente que José Montero Elena ye nomáu en representación del *cuerpu obreru* de la llocalidá. Por dos votos a unu sale escoyíu alcalde Ángel Rebollo Pachón.
* **Eleiciones d'abril de 1933**
:Finalmente, el 23 d'abril de 1933 tienen llugar les eleiciones llocales nel conceyu. El gran vencedor ye'l Partíu Agrariu, al que se adscriben cinco de los conceyales escoyíos. En segundu llugar queda Aición Popular, con trés conceyales, llogrando un conceyal el Partíu Republicanu Radical y otru conceyal l'Aición Republicana de Manuel Azaña. El 10 de mayu de 1933, fecha na que toma posesión el nuevu conceyu, ye nomáu alcalde Manuel Sánchez Fernández, d'Aición Popular.

### El Conceyu mientres la Restauración
En xunu de 1896, cuando'l conceyu cuntaba con 1987 habitantes, l'alcalde yera Andrés Villasante

## Rutes
Dispón de delles rutes, con distintos niveles de dificultá que s'anicien dende'l mesmu pueblu. Sienda de baxa dificultá pel estensu campu de la contorna del pueblu, rutes de nivel mediu como l'ascensu al monte del propiu pueblu, o dir a la famosa "Cascada de Soutiellu", o inclusive a "Peña Cueva" , onde s'atopa un abellugu de pastores, apocayá rehabilitáu.

Tamién hai rutes de más de dos hores, como ye l'ascensu a "La matanza" llugar onde pasa'l ganáu'l branu en busca de comida y onde ye un espectáculu ver a los cientos de vaques de distintes ganaderíes, convivir mientres dellos meses de branu, dende mayu hasta setiembre. Tamién puede dise a la llaguna de Soutiellu, que se trata d'una llaguna d'orixe glaciar, con una estensión de cuasi 100 m. nel llau más estensu.

## Fíos pernomaos
* *Ángel Rodríguez de Prada*: nacíu en Cobreiros (1859), foi sacerdote, teólogu, y llicenciáu en físicu-matemátiques en 1873. El papa Lleón XIII nomó-y direutor del Observatoriu Vaticanu (specola vaticana). Publicó dellos llibros y morrió en Aldaz (Navarra) el 21 d'ochobre de 1935.
* *Manuel San Román Elena*: Nació en Cobreiros el 27 d'abril de 1867. Sacerdote, llicenciáu derechu canónicu en Salamanca, doctor en teoloxía, que aportó a consagráu Obispu de Calahorra el 17 de xineru de 1909. Enantes, foi cura en Justel, profesor del seminariu d'Astorga, en 1902 Canónigu Doctoral Catedral de Calahorra, vicariu y Gobernador Eclesiásticu de Calahorra y Santo Domingo de la Calzada. En 1904 foi nomáu preláu domésticu de Pio X, en 1907 Predicador Real. Morrió en Cobreiros el 28 d'agostu 1911. Les sos coraes fueron soterraes en Cobreiros y el cuerpu embalsamao y soterrao en Calahorra.
**Federico Elena San Román*: nació en Cobreiros el 17 de xunetu de 1869, fíu de los entós dueños del balneariu. Sacerdote, doctor en derechu canónicu, llogrando dellos cargos eclesiásticos en Astorga y Toledo, foi abogáu, fiscal y xuez eclesiásticu en Tarragona y Rota. Coles mesmes, foi profesor de matemátiques, lliteratura y derechu civil. El 12 d'abril de 1903 foi nomáu Capellán Real y Confesor de la reina María Cristina. En 1918 foi propuestu pa obispu, anque nun foi aceptáu por enfermedá, morriendo'l 6 d'agostu de 1925 nel palaciu de la Madalena de Santander y soterráu en Madrid.

## Árboles exemplares
En San Román hai un exemplar centenariu de castañu, que mide alredor de 5 metros de diámetru, y unos 16 metros de circunferencia.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos