Cantillana

**Cantillana** ye un conceyu español de la provincia de Sevilla, Andalucía. Nel añu 2016 cuntaba con 10645 habitantes. La so estensión superficial ye de 107,70 km² y tien una densidá de 100,67 hab/km². Los sos coordenaes xeográfiques son 37º 36' N, 5º 49' O.

## Símbolos
L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron inscritos de manera oficial nel Rexistru Andaluz d'Entidaes Llocales el 22 d'ochobre de 2014. L'escudu definir a partir del siguiente blasón:

La descripción testual de la bandera ye la siguiente:

## Situación

Asítiase a una altitú de 34 metros y a 31 quilómetros de la capital de provincia, Sevilla.
Cantillana atopar nel ángulu que formen la desaguada del ríu Viar col ríu Guadalquivir. Ta asitiada dientro de la Vega Alta del Guadalquivir, atestando pel norte coles estribaciones de Sierra Morena.

## Delimitación
El términu municipal de Cantillana llinda'l Norte col Pedroso y Castilblanco de los Arroyos. Al este con Tocina y Villanueva del Río y Minas. Al Sur con Brenes, Carmona y Villanueva del Río y Minas. Al oeste con Villaverde del Río.

## Relieves y suelos
El términu municipal de Cantillana queda estremada en dos zones bien estremaes:

- La primera inclúi'l nucleu urbanu y tol Sur a partir del Regueru Valsequillo, Ricache y Carretera de Córdoba.
Los ríos, nel so descensu dende la sierra, abasnaron magres (depósitos aluviales), formando una llanura que se conoz col nome de Vega del Guadalquivir.

- La segunda zona correspuende al norte del términu y tien un relieve más variáu, alternando llanos y montes. La so altitú media varia dende los 50 a los 150 metros, xubiendo nel vértiz occidental onde s'algamar los mayores altores, siendo la Llomba de Enmedio con 316 metros el picu más altu. Son tierres resistentes a la erosión, formaes por delles clases de roques: cayueles y tremaos nes zones más baxes. Granitos y basaltos de colores escuros nos mayores altores del Norte.

## Demografía

## Edificios destacaos
* Ilesia parroquial de La nuesa Señora de l'Asunción, el templu data del sieglu XVI, foi construyíu gracies al patronatu de los Condes de Cantillana.
* Ermita de San Bartolomé.
* Ermita de la Misericordia.
* Ermita de La Nuesa Señora de la Soledá (Antigua ermita de San Sebastian).
* Ermita de la Divina Pastora de les Almes, empezó la so construcción en febreru de 1957, so proyeutu del arquiteutu sevillanu Aurelio Gómez Millán.
* Antiguu conventu franciscanu del que namái queden restos y delles partes del vieyu recintu, más una moderna capiya que foi mientres dellos años conventu y colexu de les MM. Teatines.
* Hospital de Tolos Santos, del que resta la vieya sala d'agospéu, con arquiteutura popular del sieglu XV-XVI, güei sala d'esposiciones municipal. D'igual estilu popular, l'antigua sede del pósito municipal, anguaño oficina d'Estensión Agraria. * De les vieyes muralles árabes queden dellos llenzos de muriu embutíos nes medianeres y llindes de cases del vecinderu, según una torre, la Torre del Reló, rematada nel sieglu XIX con espadaña pa les campanes del reló de la villa.

#### La Torre del Reló

- Torre del reló: Nel sieglu XII yá hai noticies d'una fortaleza con una función militar y defensivo, que controlaba la ruta de Córdoba a Sevilla pol Guadalquivir. A la conquista de la ciudá en 1247 el pueblu atopábase arrodiáu per una muralla d'argamasa y lladriyu que circulaba'l puexu sobre'l que s'asitia. L'analís urbanísticu de la zona amuesa un caleyeru irregular, típicamente medieval.

- Nel sieglu XV l'alcázar d'accesu a la ciudá por esti sector ye esmanteláu y sustituyíu per una puerta simple flanqueada por una torre. L'allugamientu de l'actual Torre del Reló asítiase pos na puerta sur del recintu cercáu que daba accesu a la ciudá dende la vega, tando la torre asitiada sobre la mancha” de dicha puerta d'ingresu a la ciudá y sobre el mesmu llenzu de muralla. Foi construyida con lladriyu macizu, recubiertu con un enfoscáu de dos centímetros, compuestu de paya, arena y poco cal, tintado d'ocre. Al interior de la torre aportábase al traviés d'una puerta adintelada dende'l paséu de ronda de la muralla por un vanu asitiáu na cara oeste, xubiendo trés gradies.

- Un finxu cronolóxicu importante pal edificiu ye'l monumentu nel que la torre sufre un esbarrumbe con al respective de la vertical por cuenta de los problemes de cimentación, precisamente na parte que nun ta sofitada sobre la muralla.

- Nel sieglu XVIII yá se-y denomina Torre del Reló, por cuenta de la esistencia d'un reló de sol nel so cara sur. Tien por blasón un escudu na fachada principal en que se ve una águila imperial en que'l so someru vese un castiellu y nel so visu un armáu con una bandera, y faciendo orla lleen estos versos: *Baslipo Clara Vetis qu'a vandalis olim: Cantiliana vero Cesara numcipata. Arripanis demun Cantillana profertum*.

- Ye nel sieglu XIX cuando la torre sufre los mayores tresformamientos arquiteutónicos. Rematar con una espadaña que sirve de campanariu, construyida a plombu respetando la so verticalidá, lo cual acentúa entá más l'esbarrumbe que yá tenía'l primer cuerpu. La nueva espadaña apaecía enfoscada y tintada con almagra, presentando un esgrafiado en negru alredor de los arcos, asonsañando la disposición de los lladriyos. Les cornises que rematen la espadaña fueron en principiu pintaes de añil y darréu tiñíes de almagra pa homogeneizar el conxuntu. Asitiáronse dos campanes. Na mayor apaez la fecha de la so fundación, datada en 1889 y la menor tien una inscripción que diz “Ave María Purísima”. A este mesmu momentu constructivu correspuende la llocalización del reló de peses na cara sur de la torre.

- Nel sieglu XX añader, al altor del primer cuerpu, unes almenes de tipu rexonalista, que constitúin la última intervención habida sobre l'edificiu hasta'l momentu.

* Restauración de la Torre del Reló municipal

- Dende va bastantes años la Torre presentaba un deterioru visible, con un enclín cada vez más acusada,siendo munches les voces que ciscaben la so puesta restauración.

- Una vegada que'l Conceyu interesar pol asuntu, pidió informes a los Servicios d'Arquiteutura de la Diputación de Sevilla, informe que foi emitíu pola arquiteuta Isabel Ceballos Chávez, nel que se punxo de relieve, dempués d'una inspeición téunica, que la torre atopábase escalzada, al perder los sos cimientos.

- Realizóse un ampliu estudiu arqueolóxicu lleváu a cabu poles arqueólogues Elena Vera Cruz, Inmaculada Carrasco Gómez y Carmen Romero Paredes, nel que se marcaron les pautes d'actuación, tres l'estudiu pormenorizáu del monumentu.

- Les obres fueron empuestes principalmente a garantizar la estabilidá de la torre y pallo haise hormigonado la base, rellenando los cimientos hasta l'altor en qu'arrinquen los murios de lladriyos orixinales y introducióse-y una especie de percha metálica onde fuelguen los citaos murios. Esti rellenu de formigón ocupó l'espaciu onde descolgaban les peses del reló primitivu y de resultes d'ello foi necesariu sustituyilo por unu llétricu, que non precisa peses y que nun apurre nenguna carga suplementaria a la estructura. El restu de les obres llevaes a cabu llindáronse a la llimpieza del enfoscáu, retirando los restos del mesmu que esteban desprendíos, restauración d'elementos de lladriyos que faltaben y enfoscáu completu de tol conxuntu.

- Tolos datos téunicos y detalles pormenorizaos de les actuaciones realizaes atopar nesti Conceyu, a disposición de toles persones que sientan interés o s'interesen pol so estudiu más completu d'esta emblemática torre.

**Xacimientu arqueolóxicu de Naeva**

Nel trescursu d'unes obres na pavimentación de callar Sacristán José Díaz Hidalgo mientres payares de 2017, nuna cota de 2 metros per debaxo del nivel del suelu, apaeció un perinteresante conxuntu d'un pozu, mosaicos y columnes d'una casa romana. La Naeva romana (actual Cantillana) foi una notable ciudá asitiada nel estratéxicu llugar de la talaya qu'apodera'l Guadalquivir xunto a la desaguada del Viar, ente'l valle del Guadalquivir y la Sierra, cuntando con un importante puertu fluvial.

De la riqueza del pasáu romanu de Cantillana cuntar con dellos afayos nel conceyu, ente ellos una inscripción topada pela redolada de la llocalidá, alcontrada nel Muséu Arqueolóxicu de Sevilla y la Dama Romana, pero lo más destacao hasta'l momentu ye esti importante xacimientu que causó gran espectación sobremanera nel mundu de l'arqueoloxía.

La escavación arqueolóxica atopar a pocos metros de la torre del reló y de la Parroquia, lo mesmo que de la muralla. El mosaicu llama l'atención pola so estelante calidá y l'escelente estáu de caltenimientu, forma una superficie cuadrangular bordiada d'una guardilla decorativa y nel centru motivos de pexes, siendo escasos los exemplos d'esta temática caltenida anguaño, polo qu'amonta'l valor del mesmu. 

Pero lo realmente estelante ye'l perinteresante pozu que s'asitia próximu a un Angulo del mosaicu, y que ye l'únicu pozu romanu que se conoz, con decoración de mosaicu nel so esterior. Nesti casu, la temática ye distinta, son ninfes y faunos&nbsp; los que confieren la ornamentación del pozu, del que se caltién tola superficie, sacante una parte del brocal, pudiéndose ser un homenaxe al dios baco. Cabo la posibilidá de que'l pozu formara parte d'una fonte decorativa.

Debíu al enclave históricu de les obres a efectuar, el Conceyu cuntó con&nbsp; l'arqueólogu José Antonio Valiente de Santis pa revisar los trabayos, siendo díes dempués cuando sorprendió l'afayu, primero del brocal del pozu y darréu tol mosaicu, y bases de columnes. La espectación causada nel conceyu poner de manifiestu con un enorme espardimientu nes redes sociales, tantu pol conceyu, páxines d'arqueoloxía y medios de comunicación, como por particulares. La prensa tamién se fixo ecu del afayu y de les novedaes que cuasi a diariu foi deparando, y en poco tiempu, esti importante afayu fixo de Cantillana el puntu de mira de los amantes de l'arqueoloxía y del mundu romanu.

Dau l'interés amenáu, el conceyu entamó unes xornaes de puertes abiertes pa los alumnos de los colexos del pueblu y darréu pal públicu polo xeneral, los díes 16 y 17 d'avientu, siendo masiva l'arribación de visitantes, devasando'l millar de personar.

## Artesanía
Ye típica de Cantillana l'artesanía de los mantones de Manila por iguase a mano poles muyeres cantillaneras los llabores del anoyáu y enrexáu de los flecos de seda de los mantones dende'l sieglu XIX. Gran parte de la producción nacional d'estes prendes ellaborar en Cantillana, gracies a dellos talleres que se dediquen a la manufactura y venta d'estes prendes.

Tamién ye típica la guarnicionería, que por cuenta de la importante afición al mundu del caballu y a les numberoses feries y fiestes tanto de la zona como d'otres provincies mueven la economía llocal.

Al igual que les anteriores tien gran importancia l'alfarería, llegando a tener el pueblu, a finales del XX, cinco 5 fornos obradores, dalgunos d'ellos tuvieron n'activu hasta principiu de la década de 1980.

## Hermandaes
D'entamos del sieglu XVIII ye la dedicada a la Divina Pastora de les Almes (1720), fundada por Frai Isidoro de Sevilla, siendo esti mesmu, el que al paecer encarga la realización de la talla de la Virxe y d'empiezos del sieglu XIX ye la hermandá dedicada a La Nuesa Señora de l'Asunción (1805).

La hestoria de dambes ta llena d'episodios de rivalidá popular, que dieron al pueblo notoriedá, con especial fama polos sos brillantes cultos y celebraciones. Na actualidá, les fiestes llocales coinciden colos actos convocaos por estes dos hermandaes, el 15 d'agostu (La Nuesa Señora de l'Asunción) y el 8 de setiembre (Divina Pastora de les Almes). Particularmente celebraes son les Fiestes de la Xubida de l'Asunción (selmana y penúltimu domingu de setiembre) y la romería al Santuariu de la Divina Pastora (selmana y últimu fin de selmana de setiembre).

Son tamién antigües fundaciones piadoses la Archicofradía del Santísimu Sacramentu, la de La Nuesa Señora de la Soledá, Patrona y Alcaldesa Mayor Perpetua de la Villa, la d'El Nuesu Padre Xesús Nazarenu y la de La Nuesa Señora del Consuelu. De fundación moderna, la del Santísimu Cristu de la Misericordia (xunida anguaño a la Sacramental), la de la Entrada en Xerusalén, y la de San Benitu Abá.

## Cantillana y l'himnu d'Andalucía
L'actual Himnu d'Andalucía apuerta d'un antiguu cantar piadoso popular, el *Santu Dios*, que se cantaba en Cantillana como plegaria de rogativas pa pidir l'agua, siendo cantáu polos llabradores nes sos xeres agrícoles. Blas Infante conoció esta copla relixosa nos años en que foi notariu de Cantillana, 1910-1923, siendo la melodía base sobre la qu'afadría la lletra que compunxo pal himnu andaluz. La lletra orixinal del *Santu Dios* que se canta en Cantillana ye esta:

En Cantillana cantar mientres la Cuaresma, nos cultos de les Hermandaes de Penitencia, mientres la Selmana Santa, y pa les rogativas d'agua.

## Historia
Foi fundada polos turdetanos, col nome de Llia o Hipalia; los primeros asentamientos remontar al Neolíticu de que'l so periodu atopar abondosos restos na zona. 

Na dómina romana foi denomada Naeva, mentada por Plinio, perteneciendo al conceyu romanu de Munigua, instalándose un importante puertu fluvial sobre'l Guadalquivir, llegando a acuñar inclusive moneda propia onde apaez una cabeza de muyer y un sépalo con atributos agrícoles. Caltiénense restos arqueolóxicos del puertu y de la ciudá romana, con numberoses inscripciones, xunto a muertes d'un acueductu, antiguos enterramientos. En payares de 2017 afayóse un brocal d'un pozu decoráu nes sos parés con figures en movimientu, como sátiros escorriendo ninfes y un mosaicu pavimental con motivos marinos del sieglu II. Mientres el Baxu Imperiu Romanu, el so nome camuda, derivándolo d'una antigua familia romana denomada Cantillus a la que se-y añader el sufixu "*ana*". Nes *[[Etimoloxíes]]* (627–630) de san Isidoro de Sevilla apaez como *Catiliana*.

Na dómina árabe sigue la importancia de Cantillana, reaprovechando l'antigua muralla romana, denomada Catineao Catinana, del que deriva la so actual denominación. Constituyó una importante fortaleza nel camín ente Córdoba y Sevilla. 

Dempués d'un tarrecible asediu foi conquistada por Fernandu III nel mes d'abril de 1247. Col títulu de Villa, foi donada por Fernandu III nel repartimientu de Sevilla, a la Orde de Santiago en 1248, pero pasó en 1252 al señoríu de la ilesia de Sevilla. La villa contribuyó en distintes ocasiones a los gastos de la Corona en tiempu de los Reis Católicos; nel Conceyu caltién una carta de privilexu que dieron los Reis a la villa. El primer Conde de Cantillana fundó cinco capellaníes. El rei Felipe II ayenar en 1.574 a los Vicentelos de Leca, Condes de Cantillana, que'l so palaciu esistió xunto a la Ilesia. D'antiguo fueron famosos los barqueros y pescadores de Cantillana.

## Hidrografía
* Guadalquivir
Destaca'l ríu Guadalquivir que traviesa'l términu d'este a oeste.

La naturaleza magriza del suelu sobre'l qu'escurre'l ríu, fai que les agües trabayen sobre la so vera constantemente, produciéndose esa enorme curva que describe'l ríu al so pasu por esta villa. Nel sieglu XIX la compañía del Guadalquivir, aprovechando una riada, fixo una curtia, pola cual se dirigío la corriente, abandonando, les agües el so calce primitivu.

El Guadalquivir recibe pel so marxe derechu les agües del ríu Víar ( de 165 km.), y del trujillo. que la so vegada recueye les agües de numberosos regueros procedentes de les sierres cercanes, ente ellos del regueru de les Culiebres, de los Molinos, el Fondu, Valsequillo, etc.

Tolos ríos na dómina veraniega sufren un importante amenorgamientu del so caudal, llegando inclusive a ensugase o dexar de correr, como-y asocedió al ríu Viar na sequia de los años 1981-1982.

* Ríu Viar
Naz fora de les llendes d'Andalucía, concretamente na Sierra de Tentudía, mui cerca de Monesterio (Badayoz), desaguando nes proximidaes de Cantillana y Villaverde del Río.

## Rutes saludables
- Les Viñes
- El palmitero
- La cenahoria -
Los carrizos
- Los molinos que percuerre cantillana per montes a fin del términu de Cantillana
- Nacencia del Ríu Viar

## Clima

* El clima de Cantillana ye mediterraneu con influencia continental, con precipitaciones variables, branos secos bien templaos ya iviernos nidios ensin nevaes. Según la clasificación climática de Köppen, correspuende a un clima Csa. La temperatura medio añal ye de 18,6&nbsp;°C, unes de les mayores d'Europa. Xineru ye'l mes más fríu, con una media de temperatures mínimes de 5,2&nbsp;°C; y xunetu ye'l mes más calorosu, con una media de temperatures máximes diaries de 35,3&nbsp;°C.

* Les precipitaciones bazcuyen de 500 a 600&nbsp; mm al añu, concentraes d'ochobre a abril; avientu ye'l mes más lluviosu, con 95 mm. Ha un permediu de 52 díes d'agua al añu, 2.898 hores de sol y dellos díes de xelaes — que difícilmente s'enllarguen más de 3 ó 4 díes siguíos —, nos que la temperatura mínimo ye menor a los 0&nbsp;°C y les máximes nun pasen de los 8 ó 10&nbsp;°C.

## Superficie de los distintos cultivos
(Datos referíu al añu 1986)

## Referencies

## Enllaces esternos

* Cantillana - Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía