Arcenillas

**Arcenillas** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón.

Asitiáu nun altu a siete quilómetros al sur de Zamora, en Tierra del Vinu, ye conocíu pola ilesia de Nuesa Señora de l'Asunción, declarada Monumentu Históricu Artísticu en 1982, qu'alluga nel so altar la coleición de tables hispanu-flamenques que Fernando Gallego pintó pal retablu de la Catedral de Zamora nel sieglu XV y que foron mercaes al Cabildru Catedraliciu en 1712 xunto cola Custodia.

## Toponimia y xentiliciu

El topónimu Arcenillas ye de direuta interpretación a partir d'una derivación autóctona del llatín vulgar *ilicīna*, que'l so significáu en castellán ye ancina. Consta documentalmente la forma *Herzinas* en referencia a Encinas de abajo en Salamanca y *Ercina* (1259), darréu *Erçina de Sanct Silvestre*, esto ye, Encina de San Silvestre, tamién en Salamanca. La primer mención ye interesante por caltener la *-z-* sonora. En erzina producióse una síncopa de la segunda la *-i-* de *ilicīna*, xunto cola apertura de la vocal inicial y la frecuente fluctuación ente líquides en posición implosiva *l* > *r*. Ye una evolución direuta dende la base llatina, ayena a los procesos d'espardimientu de nasal y falsu analís, como artículu, de la *l-* inicial, qu'espliquen la forma castellana encina 


:Arcenillas asítiase a pocu más de 8 km de la ciudá de Zamora, 62 km de Salamanca, 105 de Valladolid y 258 de Madrid. La so principal vía d'accesu ye la CL-605, carretera que xune Zamora con Segovia, anque tamién dispón d'una carretera asfaltada a Morales del Vino y a Moraleja del Vino. El cascu urbanu, asítiase a una altitú media de 710 m.

## Historia

### Edá Media
La fundación del pueblu remontar a la Edá Media, cuando sería fundáu polos monarques del Reinu de Lleón, quien amás, p'amenar la repoblación, afalaron la implantación de la Ilesia nel territoriu, allugando les paraxes de La Corona y Los Flaires dos conventos.

Asina, la llocalidá apaez citada per primer vegada nun documentu del Archivu Diocesanu de Zamora del añu 1254 col nome de *Arcinielas*. El so conteníu rellata la permuta d'unes tierres que l'Obispu de Zamora Pedru I realiza con Monio Sánchez, dándo-y una tierra que dicen de Santiago en Arcenillas, otra na vega ente Moraleja del Vino y Arcenillas, y otra más "al par del cachu de Pedro de Galego"; ente que l'Obispu recibe una tierra que llamen "Les Mangues" na carretera de Villaralvino (entiendase Villaralbo), amás de dos tierres que salen a La Llaguna y otra nel Pesu. Toos estos topónimos caltener anguaño.

Amás d'en otros tantos documentos del anterior Archivu, el nome de *Arcinielas* apaez nes diverses versiones calteníes del Fueru de Zamora.

### Edá Moderna
Mientres la Edá Moderna, Arcenillas integrar nel Partíu del Vinu de la provincia de Zamora, tal que reflexaba en 1773 Tomás López en *Mapa de la Provincia de Zamora*.

Nos sieglos XV y XVI la principal industria y focu de desarrollu del pueblu foi la fabricación de paños, tando asitiaos nel pueblu varios xastres, pelaires y tundidores. Entós daquella, Arcenillas cuntaba más de 500 habitantes, cifra que baxó nos sieglos posteriores pola decadencia del negociu de los paños y poles crisis demográfiques debíes a epidemies.

### Edá Contemporánea
Cola invasión napoleónica, les fuercies franceses invasores llevaron tol oru y la plata de la parroquia, anque a la fin de la guerra pudo recuperase.
Cola creación de les actuales provincies en 1833, Arcenillas quedó encuadráu na provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, integrándose en 1834 nel Partíu Xudicial de Zamora.

.

## Patrimoniu

La ilesia parroquial de Nuesa Señora de l'Asunción, declarada Monumentu Históricu Artísticu en 1982, ye de los sieglos XV y XVI principalmente, siendo la torre o espadaña del sieglu XIX.

Alluga nel so interior una conxuntu de catorce tables de l'autoría de Fernando Gallego y el so taller, fechaes ente los años 1490 a 1494, constituyendo la coleición más importante d'esti autor. Formaron parte nel so día d'un gran retablu de siquier 35 tables que foi adquiríu pola Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción a la Catedral de Zamora en 1712, xunto cola Custodia. Esti retablu en tronu al añu 1820 foi desmontáu pa la realización d'unes obres de construcción de la bóveda del ábside, siendo entós cuando sumieron un mínimu de 19 tables. Una más sumió a finales del sieglu XIX.

Na nueche del 22 al 23 de payares de 1993, aprovechando un andamiu de rehabilitación del esterior de la ilesia, fueron robaes cuatro tables, hasta güei en paradoriu desconocíu. Na actualidá esíbense les once tables orixinales y cuatro réplica de les robaes.

**Llistáu de tables catalogaes anguaño:**
* L'Anunciación.
* La Nacencia.
* L'Adoración de los Magos. Sumida nel sieglu XIX, recuperada darréu. Anguaño exhíbese nel Muséu de Belles Artes d'Asturies.
* Les Bodes de Caná.
* La Entrada Trunfal de Jesús en Xerusalén.
* La Última Cena.
* La Oración nel Güertu.
* La Flagelación.Camín del Calvariu.
* La Crucifixón.
* El Descendimiento. Robada en 1993, güei en paradoriu desconocíu. Exhíbese una copia.
*El Santu Entierru. Robada en 1993, güei en paradoriu desconocíu. Exhíbese una copia.
* La Resurrección. Robada en 1993, güei en paradoriu desconocíu. Exhíbese una copia.
* Jesús apaecer a María Madalena. Sumida nel s. XIX, recuperada darréu. Anguaño exhíbese nel Muséu Catedraliciu de Zamora.
* Les duldes de Santu Tomás. Robada en 1993, güei en paradoriu desconocíu. Exhíbese una copia.
* L'Ascensión.
* Pentecostés. Sumida nel s. XIX, recuperada darréu. Anguaño exhíbese nel Muséu Catedraliciu de Zamora.

## Infraestructures y servicios

Esta llocalidá cunta nel so nucleu de población con infraestructures tales como tres parques y xardinos, dos depósitos d'agua, un cuartel de la Guardia Civil, un gran frontón, un salón de baille, etc.

Esisten cuatro locales abiertos al públicu, que son un chigre, una farmacia, una panadería-pastelería y un taller de vehículos.
Nel términu municipal asiéntanse otres industries, como delles esplotaciones ganaderes, un almacén de productos de droguería, una fábrica de muebles de cocina, un hospital pa caballos, etc.

## El Conceyu

El Plenu del Conceyu de Arcenillas ta integráu por siete conceyales, siendo l'alcalde D. Enrique A. Rodríguez García, cabeza de la llista de (Agrupación d'Electores Independientes Zamoranos), que resultó la más votada nes postreres eleiciones municipales, cuntando con trés conceyales, los mesmos que la llista del (Partíu Popular). L'únicu conceyal del (Partíu Socialista Obreru Español) forma parte del Equipu de Gobiernu xunto a los trés conceyales de ADEIZA.

## Demografía
Na actualidá la población ta xubiendo por cuenta de la construcción de delles urbanizaciones de xalés.

## Gastronomía
El cocíu, les llegumes, el corderu guisáu, según productos de matanza y quesos conformen la dieta básica de la zona.

## Fiestes
El 15 de mayu festexen San Isidro Llabrador, con actos relixosos y procesión arreglaos con un variáu programa d'ociu. Pel branu destaca la Fiesta de la Tinaja (antes del pepinillo), en xineru San Antón, y tamién hai fiestes de quintos ,anque sobresal la de calter patronal el 15 d'agostu n'honor de la Virxe de l'Asunción. El programa respuende a l'habitual combinación de xuegos infantiles, tradicionales, deportes, bailles, música, folclor y otros espectáculos.

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Zamora

## Referencies

## Enllaces esternos