Conflictu Turquía-Partíu de los Trabayadores del Curdistán

El **conflictu ente Turquía y el Partíu de los Trabayadores del Curdistán**, tamién llamáu'l **conflictu curdu en Turquía**, el **conflictu curdu**, la **insurxencia curda**, la **rebelión curda** o **terrorismu del PKK**. Ye descritu como un levantamiento o inclusive una guerra civil, ye un conflictu ente Turquía y los insurxentes curdos qu'esixen la independencia del Curdistán o gociar de cierta autonomía y mayores derechos políticos y culturales pa los curdos dientro de la República de Turquía. 

El principal grupu rebalbu ye'l Partíu de los Trabayadores del Curdistán o PKK (en curdu: *Partiya Karkerên Kurdistan*) que ye consideráu una organización terrorista per Turquía, Estaos Xuníos y la Xunión Europea. Anque los insurxentes llevaron a cabu ataques nel oeste de Turquía, la insurxencia opera principalmente nel este y sureste del país . La fuerte presencia militar del PKK na rexón del Curdistán iraquín, rexón qu'utiliza como plataforma de llanzamientu p'ataques contra Turquía, llevó a que l'exércitu turcu lleve a cabu frecuentes incursiones de tierra y ataques aéreos y d'artillería na rexón. Sicasí, el Gobiernu Rexonal del Curdistán iraquín afirmó que les fuercies turques nun tienen abonda fuercia militar pa torgar que'l PKK siga activu. El conflictu afectó particularmente a la industria turístico de Turquía.

Desque'l PKK foi fundáu'l 27 de payares de 1978, participó n'enfrentamientos armaos coles fuercies de seguridá turques. La insurxencia a gran escala, sicasí, nun empezar hasta'l 15 d'agostu de 1984, cuando'l PKK anunció un llevantamientu curdu. La primer insurxencia estender hasta'l 1 de setiembre de 1999, cuando'l PKK declaró un unillateral alto'l fueu. El conflictu armáu volver# a entamar más tarde el 1 de xunu de 2004, cuando'l PKK declaró'l fin del so alto'l fueu.

Los curdos remontáronse tamién en Irán ente 1962-1970 y 1974-1975 y n'Iraq en 1991, reprimíos pol réxime de Sadam Husein y obligaos a fuxir a Turquía más d'un millón de curdos, provocando una crisis humanitaria, que llevó a la ONX a intervenir nel norte d'aquel país ente 1992 y 1995.

## Cronoloxía de les negociaciones de paz (2012-2015)
N'avientu de 2012 conocióse públicamente que'l gobiernu de Turquía caltenía conversaciones empuestes a empecipiar un procesu de paz al traviés de los servicios d'intelixencia col líder del PKK Abdullah Öcalan na cárcel.

El 21 de marzu de 2013, Öcalan anunció'l *fin de la llucha armada* y l'altu el fueu. 

El PKK esixó pa empecipiar la so retirada de suelu turcu escontra les sos bases nos montes Kandil, nel norte d'Iraq, la creación d'un *Comité de Sabios*, una comisión parllamentaria de supervisión del procesu y la creación d'un marcu llegal pa regular el repliegue de los guerrilleros pa evitar lo asocedío en 1999 cuando soldaos turcos atacaron a militantes curdos qu'intentaben cruciar al llau iraquín.

N'abril de 2013 el primer ministru turcu, Recep Tayyip Erdoğan, anuncia la so intención de crear un comité de sabios» con un papel consultivu pa supervisar el procesu de diálogu cola guerrilla curda del Partíu de los Trabayadores del Curdistán (PKK) encargáu d'informar al públicu sobre les negociaciones y d'impulsar el procesu de paz. El comité ta formáu 63 miembros: académicos, intelectuales y espertos na cuestión curda, pero tamién por cantantes, artistes, homes de negocios y periodistes conocíos pol gran públicu. Voces crítiques llamentaron que nun se trató de grandes espertos, con mayor edá y esperiencia política, como asocedió n'otros países. El primer ministru Erdoğan quier que los guerrilleros desármense antes de cruciar la frontera y amuésase contrariu a modificar o crear lleis nesti sentíu. 

Tamién n'abril de 2013 el Gobiernu turcu y el Parllamentu de Ankara aprobaron la propuesta del Partíu de la Xusticia y el Desarrollu (AKP) de crear una Comisión d'Evaluación” p'avanzar nel procesu de paz colos guerrilleros del Partíu de los Trabayadores del Curdistán (PKK). Aprobar colos votos favorables del AKP y el Partíu Paz y Democracia (BDP). La sesión plenaria foi tirante y terminó cola retirada de los dos principales partíos de la oposición, el Partíu Republicanu del Pueblu (CHP) y el Partíu Aición Nacional (MHP). 

En setiembre de 2013 detúvose la retirada del PKK y ésti acusó al gobiernu nun cumplir la so parte de les negociaciones. Los partíos prokurdos aportunaron en que yera necesariu establecer un marcu llegal pa les negociaciones.

En xunu de 2014 el gobiernu turcu presentó nel parllamentu un proyeutu de llei que daría un marcu llegal a les actuales negociaciones de paz col PKK. Esta propuesta de llei yera riquida polos partíos prokurdos pa siguir les negociaciones. Cola nueva llei l'executivu llevaría tola iniciativa del procesu de paz y designaría direutamente a individuos o instituciones que tendríen inmunidá llegal, por que participaren nes negociaciones. La propuesta plantegóse unos díes primero que Erdoğan presentara la so candidatura nes eleiciones presidenciales.

Tres la presentación d'esta iniciativa llegal representantes de los partíos prokurdos axuntar na prisión de Imrali con Öcalan p'aldericar la propuesta. 

N'agostu de 2014 celebráronse eleiciones presidenciales en Turquía y Erdoğan gana los comicios col 51,8 % de los votos. Nes sos primeres declaraciones menta l'oxetivu d'avanzar nel procesu de negociación. El líder políticu curdu Selahattin Demirtas llogra'l 9,7 % de los votos. Ye la primer vegada que la ciudadanía escueye direutamente al Presidente.

El 17 de febreru de 2015 el PKK pide “pasos concretos” nel procesu de paz al gobiernu turcu nun comunicáu publicáu na so web. «El nuesu movimientu ta nuna fase de pensar de forma seria y crítica y d'adoptar decisiones» El partíu considera que la pelota ta nel teyáu del Executivu turcu de AKP *el procesu de paz atopar nuna fase bien crítica y peligrosa y cerca del final* añade'l comunicáu.

El 28 de febreru'l Partíu Democráticu de los Pueblos (HDP) aconceyáu col partíu gobernante, el AKP, fixo pública una declaración con 10 puntos mínimos pal desenvolvimientu del procesu en habiéndose aconceyáu con Öcalan y con executivos del PKK nos montes onde tien les sos bases la guerrilla curda:
*La política democrática, la so definición y conteníu
*Resolución Democráticu y la reconocencia de les dimensiones nacionales y locales de resolución *Les
garantíes xurídicu y democráticu de la ciudadanía llibre *Les
llinies relatives a la rellación de la polítiques democrátiques respectu al Estáu y la sociedá y la institucionalización d'esta *Les
dimensiones socioeconómicos del procesu de resolución *El
tratamientu de la rellación ente la democracia y la seguridá nel procesu d'una manera que protexa l'orde y les llibertaes públiques
*Les soluciones llegales y garantíes pa los problemes de les muyeres, la cultura y la ecoloxía
*Desenvuelvo d'una comprensión pluralista del conceutu d'identidá, la so definición y reconocencia
*La reconocencia d'una república democrática, patria común y los pueblos con criterios democráticos, dientro d'un sistema democráticu pluralista con garantíes llegales y constitucionales. Una nueva constitución col fin de internalizar toa esti tresformamientu democráticu. 

El 21 de marzu de 2015 Öcalan fai un llamamientu p'acabar con 40 años d'enfrentamientu col Estáu turcu y aboga por una "solución democrática" redefiniendo una ciudadanía "llibre, igualitaria y constitucional nel marcu de la República de Turquía" y pide un Congresu Estraordinariu del PKK “p'acabar con 40 años de llucha”. Facer por carta que ye lleida'l día de la festividá del Noruz, añu nuevu curdu, na principal ciudá curda de Turquía: Diyarbakir.

El 22 de marzu de 2015 el gobiernu turcu critica al presidente del país Erdoğan por opinar sobre la xestión del procesu de paz cola guerrilla del PKK. El vizprimer ministru Bülent Arinç recuérda-y que ye'l gobiernu quien ye responsable del procesu. El desencuentro llega tres l'anunciu per parte del gobiernu de que va establecer una comisión de siguimientu del procesu. Erdoğan ta en contra porque quier que sían los servicios secretos turcos quien asuman esti papel de siguimientu.

En xunu de 2015 celébrense eleiciones llexislatives en Turquía y per primer vegada un partíu prokurdo el Partíu Democráticu del Pueblu (HDP) llogra superar l'estragal del 10 % que marca la llei y apuerta como grupu al Parllamentu. El partíu del gobiernu pierde la mayoría absoluta.

## Referencies

## Bibliografía
* Schmid, Alex, & Jongman, Albert. *Political Terrorism: A new guide to actors, authors, concepts, data bases, theories and literature*. Amsterdam ; New York : North-Holland ; New Brunswick: Transaction Books, 1988 (edición de 2005).