open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Certhia manipurensis

***Certhia manipurensis*** ye una especie d'ave paseriforme de la familia Certhiidae que vive nel sur d'Asia.

## Distribución
Alcuéntrase na India, Laos, Myanmar, Tailandia y Vietnam.

## Taxonomía
Mientres enforma tiempu foi consideráu subespecie del agateador gorjipardo (*[[Certhia discolor]]*) pero estudio de ADN evidenciaron que teníen de considerase especies distintes. 

Reconócense cuatro subespecies:
* *Certhia manipurensis manipurensis* (Hume, 1881)
* *Certhia manipurensis meridionalis* (Robinson y Kloss, 1919)
* *Certhia manipurensis shanensis* (Baker, 1930)
* *Certhia manipurensis laotiana* (Delacour, 1951)

## Descripción
D'apariencia bien similar al agateador gorjipardo anque'l so gargüelu y pesu son de color canela. Los sos cantares tamién son distintos. 

## Referencies

## Bibliografía
* Harrap and Quinn, *Tits, Nuthatches and Treecreepers* ISBN 0-7136-3964-4

## Enllaces esternos
Chaetorhynchus papuensis

***Chaetorhynchus papuensis*** ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Dicruridae (según delles familia Rhipiduridae). Ye l'únicu miembru del xéneru ***Chaetorhynchus***.

## Distribución y hábitat
Alcuéntrase en Nueva Guinea y na cercana islla Yule. El so hábitat natural son les viesques húmedes de les tierres baxes subtropicales o tropicales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Image at ADW
Chaimarrornis leucocephalus

***Chaimarrornis leucocephalus***  ye una especie d'ave paseriforme de la familia Muscicapidae. Habita en viesques templaes del subcontinente indiu y el Sureste d'Asia, según en delles zones colindantes.

Ye monotípica dientro del xéneru ***Chaimarrornis***. El nome xenéricu d'esta especie deriva del griegu *kheimarrhos* que significa regueru y *ornis* que significa ave. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Chalcoparia singalensis

***Chalcoparia singalensis*** ye una especie d'ave perteneciente a la familia Nectariniidae que ye l'únicu miembru del xéneru ***Chalcoparia***.

## Distribución y hábitat
Alcuéntrase n'Indonesia, Bangladex, Bután, Brunéi, Camboya, China, India, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Tailandia, y Vietnam. El so hábitat natural son les selves húmedes de les tierres baxes, subtropicales o tropicales de manglares, y zones húmedes de monte subtropical o tropical.

## Referencies

* *Syst. Nat.* 1 pt2 p.964

## Enllaces esternos
Chamaeza mollissima

El **tovacá barrado**, **chululú de barres** o **rasconzuelo barreteado**  (*Chamaeza mollissima*) ye una especie d'ave de la familia *[[Formicariidae]]*, que s'atopa 
n'Ecuador, Bolivia, Colombia y Perú. 

## Hábitat
Vive nel nivel inferior del monte montano alto de l'aguada oriental de los Andes, ente los 1.850 y 3.075 m d'altitú. 

## Descripción
Mide 20 a 21 cm de Llargor. El plumaxe de les partes cimeres ye de color castañu, cola grupa acoloratada ablonda; la rexón loral ye blancucia; presenta estríes blanques xaspiaes na cara; les partes inferiores son blanques con trupu barreteado pardu escuru y los lladrales acolorataos ablondos.

## Referencies
Chamaeza nobilis

The **tovacá noble**, **rasconzuelo estriáu** o **chululú estriáu** (*Chamaeza nobilis*) ye una especie d'ave de la familia *[[Formicariidae]]*, que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú.

## Hábitat
Vive na tierra firme del monte húmedu, per debaxo de 1.000 m d'altitú.

## Descripción
Mide 22 a 23 cm de llargor. Partes cimeros color marrón con matices rubescentes, cola corona más escura; presenta llinia posocular y mancha loreal blanques; gargüelu blancuciu; pechu y banduyu color crema blancuciu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Danzenbaker, Mike (1992) Semeya; *AvesPhoto*.
Chamaeza ruficauda

La **tovacá turdino** (***Chamaeza ruficauda***) ye una especie d'ave na familia Formicariidae. 

## Distribución
Ye endémica de la Viesca atlántica nel sureste de Brasil y l'estremu nordeste d'Arxentina (namái na Provincia de Misiones). El chululú de Such y la tovaca común tán presentes na mesma rexón, pero estos atópense principalmente n'altitúes más baxes que la tovacá turdino.

## Referencies

*BirdLife International 2004. Chamaeza ruficauda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Consultáu'l 20 de febreru de 2012.
* Willis, Y. O. (1992). *Three Chamaeza Antthrushes in eastern Brazil (Formicariidae).* Condor 94:110-116
Chamaeza turdina

***Chamaeza turdina***,  tamién denomináu **tovacá mirla**, **formigueru mazamorrero** y **chululú de Schwartz**, ye una especie d'ave paseriforme de la familia Formicariidae endémica de los montes del noroeste d'América del Sur. 

## Descripción
Ye un páxaru gordosu, que mide alredor de 19&nbsp;cm de llargu, cola cola curtia y les pates relativamente llargues. El plumaxe de les sos partes cimeros ye principalmente pardu oliváceo, con tonos castaños nel pileu y el obispillo. Los sos partes inferiores tienen un aspeutu escamau porque les sos plumes son blanques y tienen los cantos pardos. Presenta'l gargüelu, una llista postocular y el lorum blancos. El so picu ye finu, rectu y buxu.

## Distribución y hábitat
Alcuéntrase namái nes selves de monte en dos poblaciones dixuntes, una asitiada nel sur de los Andes de Colombia y la otra na Cordal de la Mariña de Venezuela.

## Taxonomía
La población colombiana pertenez a la subespecie nominal, *C. t. turdina*, y la venezolana a la subespecie *C. t. chionogaster*.  Nel pasáu considerábase al tovacá turdino una subespecie del tovacá colirrufo (*[[Chamaeza ruficauda]]*), hasta qu'en 1992 foi reconocíu como una especie separada. El primeru n'estremar al tovacá turdino del colirrufo poles diferencies de los sos cantares foi l'ornitólogu Paul A. Schwartz. El cantar del tovacá turdino paezse más al tovacá crípticu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Sinonimia (bioloxía)

En taxonomía **sinonimia** refierse a la esistencia de más d'un nome científicu pa un mesmu taxón. L'usu y la terminoloxía de los sinónimos son diferentes pa la Zooloxía y la Botánica.

## Sinonimia en botánica

* *[[Acanthocalycium aurantiacum]]* Rausch - 1968
** *[[Echinopsis aurantiaca]]* (Rausch) Friedrich & G.D.Rowley - 1974 
** *[[Lobivia]] thionantha* var. *aurantiaca* (Rausch) Rausch - 1987, un pequeñu y popular cactus.

* *[[Buxus chinensis]]* Link 1836
** *Simmondsia californica* Nutt.
** *Simmondsia chinensis* (Link) C.K.Schneid., la jojoba

## Sinonimia en zooloxía

De vezu, un mesmu taxón tien más d'un nome, lo que puede crear muncha confusión ente la comunidá científica. El Principiu d'autoridá que s'usaba enantes d'apaecer el *Códigu Internacional de Nomenclatura Zoolóxica* contribuyó a l'apaición de nomes ya'l so usu interesáu polos partidarios d'ésti o d'aquél zoólogu.

Tres apaecer el *Códigu*, tolos nomes científicos mándense del Principiu de prioridá según el cuál, el nome válidu d'un taxón ye'l sinónimu más antiguu. Tolos demás nomes d'esi taxón considérense sinónimos más modernos y nun tienen d'usase.

* *Hypercompe* Hübner, 1819
:= *Ecpantheria* Hübner, 1820

Nesti casu, un mesmu autor describió'l mesmu xéneru de lepidópteros árctidos dos veces con diferente nome; tien prioridá'l nome publicáu primero (*Hypercompe*), siendo *Ecpantheria* un sinónimu del anterior.

El siguiente exemplu nun ye exautamente una sinonimia:
* *[[Fregata minor]]* (Gmelin, 1789)
:= *Pelecanus minor* Gmelin 1789

Gmelin describió una especie d'ave y amestóla al xéneru *[[Pelecanus]]* (*Pelecanus minor*); más sero, otro autor consideró que *minor* pertenecía en realidá al xéneru *[[Fregata]]*, y subordinóla a ésti: *[[Fregata minor]]* (Gmelin, 1789); el nome del autor ente paréntesis quier indicar precisamente que Gmelin describió en 1789 esta especie, pero amestóla a un xéneru diferente; cabe destacar que *Pelecanus* nun ye sinónimu de *Fregata*; simplemente significa qu'ente les especies de *Pelecanus* anguaño nun s'incluye *minor* Gmelin, 1789. *Pelecanus minor* y *Fregata minor* son diferentes combinaciones del mesmu nome específicu.

## Notes

## Referencies
Chamaeza campanisona

***Chamaeza campanisona***, ye una especie qu'integra'l xéneru *[[Chamaeza]]*, de la familia Formicariidae. Esta ave distribúise nel centru y norte d'América del Sur. 

## Distribución y hábitat
La so distribución ye notablemente dixunta, con poblaciones nes selves de monte a lo llargo de la rimada oriental de los Andes, dende Venezuela a Bolivia; a les que se suman otres nes aisllaes tierres altes de les selves del nordeste de Brasil; nes selves de la rexón de los tepuis nel sur de Venezuela, Guyana y el norte de Brasil; y na Viesca atlántica del este de Brasil, esti Paraguái y el nordeste de l'Arxentina, nes provincies de Misiones y nordeste de Corrientes. 

Habita na soviesca de selves tropicales y subtropicales, tanto de llanura como de monte.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chamaeza meruloides

Ye l'ave **tovaca crípticu**, o **chululú de Such**, ***Chamaeza meruloides***, ye una especie qu'integra'l xéneru *[[Chamaeza]]*, de la familia Formicariidae. Esta ave distribúyese nel este d'América del Sur. 

## Distribución y hábitat
La so distribución entiende namái a la Viesca atlántica del este del Brasil, dende Badea, l'este de Minas Gerais, y l'oeste d'Espírito Santo, escontra'l sur, hasta'l nordeste de Santa Catarina. 

Habita na soviesca de selves tropicales serranes.

## Taxonomía
Esta especie describióse orixinalmente por Nicholas Aylward Vigors nel añu 1825, sol mesmu nome científicu. Pa describila básase en dos muestres recoyíes por George Such, y este ye'l motivu del nome común. La so llocalidá tipu ye: «Brasil».

Trátase d'una especie endémica de la Viesca atlántica del sureste de Brasil. Magar describióse per primer vegada fai cerca de 200 años, permaneció por llargu tiempu de manera críptica por cuenta del tracamundiu con *[[Chamaeza ruficauda]]* y con *[[Chamaeza campanisona]]*, qu'habiten na mesma rexón. *C. meruloides* alcuéntrase principalmente n'altitúes cimeres a les de *C. campanisona*, pero inferiores a les de *C. ruficauda*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Passeriformes

Los paseriformes (**Passeriformes**) son un gran orde d'aves que toma a más de la metá de les especies d'aves del mundu. Los paseriformes conócense comúnmente como páxaros, y dacuando **aves ''canoras*** o *'páxaros''' cantores. Los páxaros son el grupu de vertebraos terrestres más diversificáu, con más de 5700 especies identificaes, lo qu'aprosimao dobla'l númberu d'especies del orde de mamíferos más abondosu, los royedores (Rodentia). Y contién más de 110 families, ocupando nesti sentíu'l segundu puestu ente los vertebraos (tres los Perciformes). El so ésitu evolutivu débese a delles adautaciones al mediu bien variaes y complexes, qu'abarquen dende la so capacidá pa posase nos árboles, los usos de los sos cantares, la so intelixencia o la complexidá y diversidá de los sos niales.

El grupu bautizóse pol nome llatín del gurrión «Passer», poro, el nome d'esti orde significa «los que tienen forma de gurrión». Ta estremáu en trés subordes: dos principales, Passeri y Tyranni, y un terceru más amenorgáu Acanthisitti.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escala temporal xeolóxica

La **escala temporal xeolóxica**, **escala de tiempu xeolóxico** o **tabla cronoestratigráfica internacional** ye'l marcu de referencia pa representar los eventos de la historia de la Tierra y de la vida ordenaos cronolóxicamente. Afita divisiones y subdivisiones de les roques según la so edá relativa y del tiempu absolutu trescurríu dende la formación de la Tierra hasta l'actualidá, nuna doble dimensión: estratigráfica y cronolóxica. Estes divisiones tán basaes principalmente nos cambeos faunísticos observables nel rexistru fósil y pudieron datase por métodos radiométricos. La escala resume y xunifica los resultaos del trabayu sobre xeoloxía histórica fechu mientres dellos sieglos por naturalistes, xeólogos, paleontólogos y otros munchos especialistes. Dende 1974 la ellaboración formal de la escala ta fecha pola *Comisión Internacional d'Estratigrafía* de la Xunión Internacional de Ciencies Xeolóxiques y los cambeos, tres dellos años d'estudios y deliberaciones por subcomisiones específiques, han de ser ratificaos en congresos mundiales.

## Ver tamién
* Xeoloxía histórica 
* Historia de la Tierra
* Escala de tiempu xeolóxicu llunar
* Escala de tiempu xeolóxica de Marte
* Seición y puntu d'estratotipu de llende global

## Referencies
Nieru

Un **nieru**, **ñeru** o **nial** ye un llugar d'abellugu usáu por animales pa procrear y criar a la so descendencia. Los ovíparos (aves, reptiles, inseutos, peces) depositen los sos güevos y guarien nos niales, mentanto que los mamíferos paren nellos, pero toos críen dempués a la so prole nos niales.

## Descripción
Los ñeros suelen ser de material orgánico (ramines, yerba y fueyes), y pueden tar sobre les cañes o nel buecu d'un árbol, nun resquiebru o entrante de roca, sobre'l suelu o ente carba. Polo xeneral, cada especie tien unos estilos propios de ñeros, tanto n'allugamientu, como en forma y materiales, magar qu'esisten especies que comparten los mesmos niales y, inclusive, delles especies roben los niales d'otres. Na actualidá, arriendes, el ser humanu asitia caxes de madera pa favorecer la nidificación de distintes especies.

## Galería

Great horned owl chick 3w.jpg|Ñeru de Curuxa real.
redwing_nest.jpg|Ñeru nel suelu, de mierlu común.
Nido de Pajaro.JPG|Nial de cenzontle tropical.
Golondrina comun.jpg|Nieru d'andolina común, a bas de barro y rames.
Nido-Remiz pendulinus.JPG|Nieru de páxaru moscón


## Referencies

*Esti artículu contién material del diccionariu enciclopédicu popular ilustráu Salvat de los años 1906 a 1914 que s'atopa nel dominiu públicu.*

## Enllaces esternos
Viesca atlántica

La **viesca atlántica** ye una formación vexetal neotropical, presente en Brasil, Paraguái y Arxentina. En Brasil, acompañaba la zona mariniega del país dende Rio Grande do Norte a Rio Grande do Sul, llegando pel interior hasta la Provincia de Misiones nel nordeste de l'Arxentina, y l'este del Paraguái. Ye ún de los tipos de selva tropical más amenazaos del globu, pos la so superficie quedó desaxeradamente amenorgada a pocos fragmentos, na so mayoría discontinuos, por causa de la so desforestación, principalmente a partir del sieglu XX. Entá abriga una de les mayores biodiversidaes del planeta. Cubría importantes trechos de sierres y escarpies de la Meseta Brasilano, y yera la continuación de la selva amazónico. Foi la segunda mayor selva tropical n'estensión en Suramérica. La mayor superficie continua de selva orixinal sobreviviente, y de la mesma la meyor caltenida d'esti ecosistema, céntrase na provincia arxentina de Misiones, magar que con una biodiversidá bien inferior a les selves costeres del Brasil.

## Referencies

## Enllaces esternos
Clodomiru

**Clodomiru** (fráncicu: Clodo*mer*, de *chlod*, «gloria», y mir o mer, «grande»), nacíu hacia l'añu 495, foi'l segundu de los cuatro fíos de Clodovéu I y de Clotilde. A la muerte del so padre nel añu 511, estremóse'l reinu de los francos colos otros trés hermanos: Teodoricu I, Childebertu I y Clotariu I

Clodomiru (rei ) casó con Gunteuca que-y dío-y fíos: Teodobaldu, Gunthar y Clodoaldu (el futuru Saint Cloud).

## Referencies

## Enllaces esternos
Tabladieḷḷu

**Tabladieḷḷu** ye una aldea de la parroquia de Samartín de Sierra, nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.

Alcuéntrase a 28,00 km de Cangas del Narcea, la capital del conceyu, a una altitú media de 820 msnm, y tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
Pedral de Tereñes

La **Sablera de Tereñes**, ye una pedregal asitiáu nel llugar de Tereñes, na parroquia de San Esteban, nel conceyu de Ribeseya, Asturies. allúgase nes sableres de la Costa Verde Asturiana y ta considerada paisaxe protexíu, dende'l puntu de vista medioambiental. Poro intégrase, según información del Ministeriu d'Agricultura, Alimentación y Mediu Ambiente, nel Paisaxe Protexíu de la Costa Oriental d'Asturies.

## Descripción
El pedral de Terreñes, neto que pasa coles sableres d'Arbidel, Portiellu y en menor midida Arra, ye realmente un pedreru; presenta forma triangular asitiáu nuna zona virxe con un altu grau de peligrosidá, en parte por presentar roques con verdín, nun tando recomendada pal bañu, a nun ser que se tea ún de bañase en pedrales. Tien valir como zona de pesca submarina y recreativa.

El pedral alcuéntrase escondíu ente les roques que definen tola ensenada d'El Peñón del Fornu, al llau del puexu d'El Cuetu. Encuádrase dientro de la conocida como “*Costa Xurásica*” y cerca d'ella, nos conocíos como "Cantiles de Tereñes" pueden vese buelgues de dinosaurios, dalgunes de les que son unes de los meyores buelgues tridáctiles.

Esta sablera nun ufierta nengún tipu de serviciu.

## Enllaces esternos
* Muséu Xurásicu d'Asturies http://www.museojurasicoasturias.com/9/la_costa_de_los_dinosaurios/12/lugares_para_visitar/15/acantilado_de_terenes.html 
* La Costa Verde 
* El Camín Real http://www.el-caminoreal.com/geo/playas/acantiladostere%C3%B1es.htm 

## Referencies
Cabrichanes

**Cabrichanes**  en llionés (n'español oficialmente, *Cabrillanes*) ye un conceyu y llocalidá de la provincia de Llión, en Castiella y Lleón (España). Pertenez a la contorna de Babia. Llenda al norte col Principáu d'Asturies; al sur los conceyos de Murias de Parés y Riello; al oeste col conceyu de Viḷḷablinu; y al este col conceyu de Santu Michanu.

Por cuenta de la so altitú,1.249 msnm, tratase del conceyu más altu de la provincia de Llión.

Esplotación minera de Mineru Siderúrxica de Ponferrada.

Esplotaciones yá zarraes, Mina Mora1bis, Esplotaciones Mineres de Caboalles, Minera Ordoño, Santa Bárbara, Alemana de Mines, Hullas La Mora, Industrial Carfema.

Amás de la capital, el conceyu inclúi otres 13 llocalidaes rurales:
* La Cueta
* Güergas (*Huergas de Babia*)
* Ḷḷau (*Lago de Babia*)
* Mena (*Mena de Babia*)
* Meirói (*Meroy*)
* Las Murias de Babia
* Penalba (*Peñalba de Cilleros*)
* Piedrafita (*Piedrafita de Babia*)
* Quintanieḷḷa (*Quintanilla de Babia*)
* Riera (*Riera de Babia*)
* San Felis (*San Félix de Arce*)
* Torre (*Torre de Babia*)
* La Veiga de Viechos (*Vega de Viejos*)

## Llingüística
El llionés ye la llingua propia del territoriu, con una importante presencia tantu nel usu a nivel oral como na producción bibliográfica.

## Referencies
Xuegos Olímpicos de Rio de Janeiro 2016

Los **[[Xuegos Olímpicos]] de Rio de Janeiro 2016**, oficialmente conocíos como los **Xuegos de la XXXI Olimpiada**, o a cencielles como **Rio 2016**, fueron un eventu multideportivu internacional, celebráu ente'l 5 y el 21 d'agostu de 2016 na ciudá de Rio de Janeiro, Brasil. De manera conxunta van realizar en dicha ciudá los XV Xuegos Paralímpicos, ente'l 7 y el 18 de setiembre del mesmu añu.

Siete ciudaes presentaron oficialmente ante'l Comité Olímpicu Internacional los sos deseos d'acoyer esti eventu deportivu, pero tres una primer etapa d'evaluación, la llista foi amenorgada a cuatro ciudaes: Chicago, Rio de Janeiro, Madrid y Tokiu. D'estes, la ciudá brasilana de Rio de Janeiro foi escoyida'l 2 d'ochobre de 2009 a les 18:50 CEST, na 121ª Sesión del COI, celebrada en Copenḥague (Dinamarca).

La elección de Rio marcó la primer vegada en que dichu país foi designáu como sede de los Xuegos Olímpicos. Amás, ye la primer vegada que se va realizar un eventu olímpicu n'América del Sur, la primera nun país de fala portuguesa, la segunda nun país de Llatinoamérica (la primer edición foi Méxicu 1968), la tercer vegada que van asoceder nel Hemisferiu Sur (primeramente fueron Melbourne 1956 y Sydney 2000) y la séptima nun país del continente América (primeramente fueron Saint Louis 1904, Los Angeles 1932, Méxicu 1968, Montreal 1976, Los Angeles 1984 y Atlanta 1996). El logotipu definitivu foi diseñáu pola axencia brasilana de diseñu Tátil y foi presentáu en Copacabana enantes del fin d'añu de 2010, ante un gran ensame.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Rio de Janeiro 2016 nel sitiu web del Comité Olímpicu Internacional. (n'inglés)
* Rio 2016 . Páxina oficial de los Xuegos de la XXXI Olimpiada. (en portugués y n'inglés).
Vanna

**Ivana Vrdoljak-Vanna**  ye una cantante croata. 

## Discografía
*1997 "I to sam ja"
*1998 "Ispod istog neba"
*1999 "Vanna remixes" 
*2000 "24 sata"
*2001 "Vanna u Lisinskom"
*2003 "Hrabra kao prije"
*2005 "Vanna s prijateljima u Lisinskom"
*2007 "Ledeno doba"
*2008 "Platinum collection"
*2010 "Sjaj"

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina oficial de Vanna
Xuegos Olímpicos de Tokiu 2020

Los , oficialmente conocíos como los **Xuegos de la XXXII Olimpiada**, van tener llugar del 24 de xunetu al 9 d'agostu de 2020 en Tokiu, Xapón. El Comité Olímpicu Internacional escoyó a Tokyo, una de les ciudaes que se postularen, el 7 de setiembre de 2013 mientres la 125ª Sesión del Comité Olímpicu Internacional celebrada en Buenos Aires, Arxentina.

Van ser los segundos Xuegos Olímpicos en Tokyo. La primer vegada realizar en 1964 na era Showa, cuando Hirohito, padre del actual emperador, yera quien ostentaba esi cargu, y la segunda va facer na era Heisei del actual emperador Akihito, (si l'Emperador Akihito nun fina o abdica).

El 24 de xineru de 2014, establecióse formalmente'l Comité Organizador de los Xuegos Olímpicos y Paralímpicos de Tokyo 2020.

## Ver tamién
* Xuegos Olímpicos de Rio de Janeiro 2016

## Referencies

## Enllaces esternos

* Tokyo 2020 Páxina oficial del Comité Olímpicu Internacional (n'inglés).
* Sitiu oficial de la candidatura de Tokiu (en xaponés).
Xuegos Olímpicos de Londres 2012

Los **[[Xuegos Olímpicos]] de Londres 2012**, oficialmente conocíos como los **Xuegos de la XXX Olimpiada**, fueron un eventu multideportivu internacional, celebráu na ciudá de Londres, Reinu Xuníu, ente'l 27 de xunetu y el 12 d'agostu de 2012. Nestos Xuegos, los terceros celebraos na capital británica,
 participaron un total de 10 568 atletes (5892 homes y 4676 muyeres) de 204 países.

El 27 de xunetu, la reina Sabela II inauguró los Xuegos Olímpicos a les 12:21 a.m. -hora llocal- mientres la ceremonia d'apertura —llamada orixinalmente «Islles of Wonder», y «Islles Maraviyoses» n'asturianu—. Sicasí, la fase de grupos del tornéu de fútbol femenín, empezó dos díes antes, el 25 de xunetu de 2012 nel Millennium Stadium de Cardiff.

El 6 de xunetu de 2005, mientres la 117ª Sesión del Comité Olímpicu Internacional celebrada en Singapur, la ciudá de Londres venció a París, Madrid, Nueva York y Moscú en cuatro rondes de votación. La candidatura de Londres foi dirixida por Sebastian Coe —presidente del Comité de Candidatura y posterior presidente del Comité Organizador— y Ken Livingstone —alcalde de la ciudá nesa dómina—. 

Los Xuegos de Londres planeáronse pa crear sedes ya infraestructura d'una «manera sustentable». Amás de buscar la meyora y ampliación d'infraestructures urbanes y d'un real aprovechamientu d'instalaciones olímpiques, y sobremanera el tresformamientu y rexeneración —per mediu de la creación del Parque Olímpicu de Londres— del East End de Londres. Según usar los Xuegos en forma de catalizador pa la inclusión social y como concientizador avera del problema medioambiental.

Arabia Saudita, Qatar y Brunéi incluyeron nel so equipu —per vegada primera— atletes femenines, polo que Londres 2012 convirtióse na primer edición de los Xuegos Olímpicos na que participaron muyeres de toles delegaciones. Michael Phelps convirtióse nel atleta más condecoráu con seis medalles —cuatro oros y dos plates—, al igual qu'Estaos Xuníos con un total de 104. Incluyóse'l boxéu femenín per primer vegada, polo que nestos Xuegos les muyeres participaron en tolos deportes olímpicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Abéu (San Esteban)

**Abéu** ye un llugar de la parroquia asturiana de San Esteban, nel conceyu de Ribeseya.

Tien una población de , repartíos ente los barrios de L'Almadera, El Cuetu, La Desa, El Palaciu los Argüelles, Piñeres, Priesca, La Rocina y La Viña y dalguna vivienda aisllada.

Ta asitiáu na rasa marina, alloñáu a una distancia pocu más de 1 km de la llinia de costa, a una altitú de 80 m.

Alcuéntrase al este de la nacencia del regueru de San Pedru y del llugar de San Pedro. Ye accesible per carretera dende'l llugar de San Esteban, a 5 km de la capital del conceyu.

D'ente los sos edificios destaca'l Palaciu de los Argüelles. Esti sobeyosu edificiu construyóse en Caravia l'Alta y darréu treslladóse a esta población piedra a piedra. El palaciu tien una capiya, xuníos dambos edificios por una socesión d'arcos de mediu puntu.

Abéu yera llugar de camín del Camín de Santiagu de la costa. Los pelegrinos llegaben a Abéu, dende la capital, Ribeseya, siguiendo'l cursu del regueru de San Pedru hasta la Venta del Mansu, anguaño en ruines. 

## Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista Bermeya de la UICN

La **Llista Roxa d'Especies Amenazaes de la** **[[Xunión Internacional pa la Conservación de la Natura|UICN]]** (tamién denominada en delles ocasiones como'l **Llibru Coloráu**), creada en 1963, ye l'inventariu más completu del Estáu de caltenimientu d'especies d'animales y plantes a nivel mundial. La llista ye ellaborada pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (UICN), la principal autoridá mundial na materia. Munchos gobiernos y organizaciones faen les sos propies *llistes coloraes* rexonales basaes xeneralmente na ellaborada pola UICN, nel que clasifiquen a les especies de la so rexón que s'atopen so amenaza.

## Referencies
Escudu de Ribeseya

L**'escudu de [[Ribeseya]]** (Asturies) tien por enseña un escudu partíu en dos partes.

:* Nel primer cuartel partíu, amuésanos una representación de la Cruz Asturiana de la Victoria.

:* Nel segundu cuartel partíu, represéntanos una embarcación, n'alcordanza d'aquellos barcos que salíen antaño del puertu.
Al timbre corona real, abierta.

Esti escudu foi'l que representaron pal conceyu los historiadores Bellmunt y Canella pa la realización de la so obra "Asturies", usándolu anguaño la corporación municipal, col únicu cambéu de la sustitución de la cartela por llambrequines, tando timbrao too ello por una corona real abierta. 

## Ver tamién
*Escudos d'Asturies

## Referencies

## Enllaces esternos
Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura

La **Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura** (**UICN**, n'inglés: IUCN) ye una organización internacional dedicada al caltenimientu de los recursos naturales.

Fundóse n'ochobre de 1948, nel marcu d'una conferencia internacional celebrada en Fontainebleau, Francia. Tien la so sede en Gland, Suiza. La UICN ye la organización medioambiental más antigua y más grande del mundu, con más de 1200 miembros gubernamentales y non gubernamentales, amás d'unos 11.000 espertos voluntarios en cerca de 160 países. Pal so llabor, la UICN cuenta col sofitu d'un personal compuestu por más de 1000 emplegaos, partíos en 45 oficines, y cientos d'asociaos de los sectores público, non gubernamental y priváu de tol mundu.

## Misión
La misión de UICN ye influyir, afalar y ayudar a les sociedaes de tol mundu a caltener la integridá y diversidá de la naturaleza y asegurar que tou usu de los recursos naturales seya equitativu y ecolóxicamente sostenible.

## Referencies
Calendariu hindú

El términu calendariu **hindú** refierse tanto al calendariu nacional indiu como al conxuntu de **calendarios** rexonales que s'utilicen na India.

## Estructura del calendariu nacional d'India
En 1957, por decretu publicáu na *[[Gazette of India]]*, establecióse'l Indian National Calender (‘calendariu nacional indiu’), que ye de tipu calculáu y solar, y que la so dómina ye la saka.**Estaciones y meses nel calendariu indiu**

El calendariu nacional indiu úsase por exemplu nos espardimientos de noticies de la *All India Radio*, y nos calendarios y les comunicaciones publicaes pol gobiernu d'India. Al marxe de tales propósitos formales, el calendariu indiu trocóse pol calendariu gregorianu (que s'usa nel restu del mundu).

## Dómines
Na India tamién s'utilicen delles dómines:
El 21 de marzu de 2000 (según el calendariu gregorianu) empezó:
* l'añu 1922 de la dómina saka

* l'añu 2057 de la dómina vikram
* l'añu 5103 de la dómina kali.
Díes de la selmana nel calendariu indiu (según los nomes hindis):
* Llunes: सोमवार somawar
* Martes: मंगलवार mangalwar
* Miércoles: बुधवार buddwar
* Xueves: गुरुवार o बृहसपितवार guruwar
* Vienres: शुक्रवार sukrawar
* Sábadu: शनिवार shaniwar
* Domingu : रविवार o इतवार raviwar

## Referencies

## Ver tamién
* Vikram Samvat
Calendariu persa

El **calendariu persa** o **calendariu iranín** ye un calendariu solar nel que l'añu empieza col equinociu de primavera. En marzu de 2015 empezó l'añu 1394 del calendariu persa. Ye'l calendariu oficial n'Irán y Afganistán.

## Historia
El rei **Djemchyd** nel añu 800 e.C. constituyó'l calendariu persa, ya instituyó la fiesta de Newruz o del añu nuevu, única fiesta civil que conocíen los perses. Dalgunos atribúyenlu al xefe de los Karismios perses, *Djelaleddin*, la institución nel sieglu XIII d'un calendariu que dicen preferible al gregorianu, nel que ta afitada la fecha de la renovación del añu solar nel día del equinocciu de primavera. De toes formes ye ciertu que los perses tomaron el calendariu de los caldeos, col añu de 360 díes, y amestaron otros 5 o 6 complementarios, y asina resulta nel antiguu añu persa, llamáu inda *Yesdedjirdique*, yera'l que se trataba d'establecer en Francia en 1793 col nome d'era republicana.

Na so forma actual, el calendariu foi adoptáu en 1925 n'Irán y considérase más precisu que'l calendariu gregorianu, yá que nel gregorianu hai un fallu d'un día cada 3320 años, ente que nel persa'l mesmu fallu apaecería cada 3.5 millones d'años. Afganistán adoptó'l calendariu persa na forma yalalí (جلالی), más antigua, en 1922.

## Descripción
El calendariu persa tien seis meses con 31 díes, los cinco meses siguientes con 30 díes y el postreru con 29 o 30 díes según seya bisiestu o non. L'añu empieza en *Nowruz* que coincide col 21 de marzu del gregorianu.
; Los díes y la so denominación son les siguientes
* Sábadu: *shambé* (شنبه).
* Domingu: *yekshambé* (یک‌شنبه).
* Llunes: *doshambé* (دوشنبه).
* Martes *seshambé* (سه‌شنبه).
* Miércoles: *chaharshambé* (چهارشنبه).
* Xueves: *panchshanbé* (پنج‌شنبه).
* Vienres: *yom'é* (جمعه).
; Los meses

## Referencies

## Bibliografía
* Mateo Domingo, Alfredo. *El Calendario*, Editorial Oriente, Santiago de Cuba, 1988, pg 22-23.

## Enllaces esternos
* An online Persian/Gregorian date convertor, Persian calendar for mobile (j2me)
Cayáu

Un **cayáu** o **cayada** ye una vara de madera (xeneralmente) con agarradera curva o n'ángulu reutu p'afitase al andar.

Un cayáu tien un altor específicu pa cada persona (l'altor normal ye'l de la moñeca n'estáu de reposu) y úsase como sofitu na pierna contrallateral a la dañada.

Anguaño, los cayaos modernos puen ser d'otros materiales, y pue tener delles carauterístiques, como'l ser regulable y plegable, el ser cuatrípode (con cuatro pates, pa una mayor estabilidá), y sirvir puntualmente d'asientu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Calendariu rúnicu

Los **calendarios rúnicos** (o cayaos rúnicos) foron presuntamente una invención medieval sueca. Yeren escritos en pergaminos o tallaos en blagos de madera, güesu, cuernu o piedra.

El calendariu rúnicu ye un calendariu perpetuu basáu nel ciclu metónicu. Caún de los 19 años del ciclu represéntase con un númberu aureu o una de les 16 runes del Futhark (o alfabetu rúnicu) más trés runes adicionales especiales: Arlaug (númberu aureu 17), Tvimadur (númberu aureu 18) y Belgthor (númberu áureu 19).

Los díes del añu preséntense nuna llarga llinia usando 52 repeticiones de les primeres siete runes del *Futhark* pa representar 52 selmanes de 7 díes caúna.

Nuna segunda llinia, una de les 19 runes representa cada añu del ciclu y marca la dalguna fecha, indicando que la lluna nueva cai nesa fecha d'esi añu. Por exemplu, nel decimoctavu añu del ciclu, les llunes nueves cayeríen nes feches marcaes con *Tvimadur*, el símbolu pal añu 18.

Solsticios, equinocios y celebraciones (y eventualmente fiestes cristianes) con llinies y símbolos adicionales.

L'almanaque conocíu más antiguu, el cayáu Nyköping, ta datáu nel sieglu XIII, pero varios cientos de calendarios de madera tán dataos ente los sieglos XVI y XVII.

## Referencies

## Enllaces esternos
Blagu

Un **blagu**, ye un *[[cayáu]]* o bastón que ye símbolu d'un cargu xerárquicu. Puen usase como adornu, (blagu de mandu) o signu de dignidá. Nesti casu, puen tar fechos de marfil, plata, oru, etc. Asina asocede colos mandos, sobre tou nel ámbitu militar.

N'Exiptu, cuando un pueblu o un soberanu escoyía un oficial pa representa-y nel mandu de los exércitos, en dalguna embaxada o na alministración de xusticia, esti nomamientu facíase pola entrega d'una sortía o aniellu o d'un blagu que yera'l distintivu de la so dignidá.

Na antigua Roma, el blagu yera cierta insinia que los emperadores daben a los gladiadores vieyos que fueren munches vegaes vencedores nos combates de circu. 

Anguaño, los alcaldes eleutos nes Cases conceyu, reciben un blagu como símbolu d'autoridá de mandu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xelimer

**Xelimer** (posiblemente escritu como *Geilamir*; 480-553) foi rei de los vándalos y los alanos ente 530 y 534. Usurpó'l tronu al so primu Hildericu, pero derrotáronlu los bizantinos, dirixíos por Belisariu, en Cartago (Batalla de Ad Decimum el 13 de setiembre del 533) y Bulla (Numidia), siendo prindáu y lleváu a Constantinopla. Eso significó'l fin del Reinu Vándalu.

## Historia
L'emperador romanu Xustinianu I declaró aína la guerra a los vándalos pa restaurar a Hildericu, pero sobremanera pa recuperar el norte d'África al Imperiu romanu. En xunu de 533, Xustinianu unvió una fuercia espedicionario mandada por Belisariu, que -procedente de Constantinopla- desembarcó en xunu, llegando finalmente a África a principios de setiembre. Mentanto, en Cerdeña, que formaba parte del dominiu vándalu, Goddas, un visigodu que Godder unviara a recaldar impuestos, empezó a tratar con Xustinianu como si fuera un soberanu independiente. Xelimer, ensin conocer los planes del emperador, unvió un gran exércitu a les órdenes del so hermanu Tzazu a apangar la rebelión. Esti foi'l primer y únicu gran fallu de Xelimer, polo que Belisariu entró en Cartago casi ensin topar resistencia. Dempués ésti asesinó a Hildericu y fuxó a los montes del Atles, onde s'entregó en marzu del añu siguiente. Al depuestu rei vándalu lleváronlu a Constantinopla, onde figuró nel desfile trunfal de Belisariu y depués presentáronlu al emperador, énte'l que dixo los versos del Eclesiastés: *¡Vanidá de vanidaes, tou ye vanidá!*. Pocu dempués, Xustinianu nomólu *patricius*, distinción que Xelimer refugó, y dio-y unos dominios en Galacia, au se retiró a vivir cola so familia. El llugar y la data de la so muerte aína nun tán determinaos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hildericu

**Hildericu** (c. 460-533) foi rei de los vándalos y los alanos ente 523 y 530. Fíu d'Hunericu y Eudoxa, nietu de Xensericu y de Valentinianu III y Licinia Eudoxa, primu y socesor de Trasamundu.

## Biografía
Heredó un reinu en fonda decadencia que nun se podía comparar militarmente col del so güelu Xensericu. Nel so reináu diéronse'l frañe de rellaciones colos ostrogodos darréu del asesinatu de la hermana de Teodoricu'l Grande, les derrotes frente a les tribus bereberes que tomaron casi tol reinu vándalu, les guerres escontra la nobleza y los afrorromanos deseosos de quitase d'enriba a los opresores vándalos. Recordando'l so heriedu romanu, al ser fíu de la fía de Valentinianu III, romanizó'l so reinu y caltuvo una política d'acercamientu a Constantinopla. Tamién favoreció a los católicos, pero esto consideróse un fallu polos vándalos conservadores, que lu llevó a enemistarse cola nobleza. Foi destronáu pol so primu Xelimer y muertu trés años dempués. 

## Referencies

## Enllaces esternos
* Hilderico en Biografíes y vides
Basidiomycota

Los **Basidiomycota** o **basidiomicetos** son una división del reinu Fungi qu'inclúi los fungos que producen basidios con basidiospores. Contién a les clásiques setes y fungos con sombreru.

## Carauterístiques
Esti filu ye'l más evolucionáu y el más conocíu pos entiende numberosos y variaos tipos de fungos. Cuando son de calter heterotálicu, el miceliu primariu sufre dicariotizacion (somatogamia o espermatización) produciendo hifes dicariótiques que correspuenden al miceliu secundariu. Nos fungos de calter homotálicu una basidiospora produz el miceliu dicarióticu. Hai presencia de quitina nes parés celulares, y apaecen unes estructures llamaes fíbules, bien paecíes a los uncínulos de los ascomicetos.

## Reproducción
La reproducción asexual, produzse per aciu espores conocíes como conidios o oidios.

Na reproducción sexual hai plasmogamia (somatogamia y espermatización), esti ye l'entamu nes especies heterotáliques, los gametanxos son esclusivos de les royes (fungos imperfectos). Hai hifes + y -, preséntase la dicariotización por espermatización de los espermacios d'una hifa a otra (monocarióticos). Pa tal somatogamia esiste una complexa compatibilidá, yá seya por bipolaridá, que se da en factores A (A x a), o por tetrapolaridá, que tien llugar en factores A y B (AB x ab), amás de que puede xenerar cuatro tipos d'espores.

Nos basidios hai esterigmes y espícules, un mecanismu d'abstricción sírvelu pa eyeutar les basidiospores, cuando estes tienen simetría billateral formen un ángulu col estroma.

### Tipos
* Heterobasidiomycetes. Cuando los basidios tán septaos y bien estremaos. Les espores son resistentes por tener una paré bien gruesa. Presenten más d'un tipu de conidiu.

* Homobasidiomycetes. Cuando los basidios son más uniformes y non septaos con forma claviforme. Nestos la basidiospora grana formando la hifa. Los órdenes son tremelales, uredinales y ustilaxinales.

## Clasificación
Basidiomycota ye una división qu'alluga trés clases:

* Clas Hymenomycetes
* Clas Urediniomycetes
* Clas Ustilaginomycetes

Que, de la mesma, contién los siguientes órdenes:

* Agaricales
* Auriculariales
* Boletales
* Bondarzewiales
* Cantharellales
* Cortinariales
* Dacrymycetales
* Fistulinales
* Ganodermatales
* Gomphales
* Hericiales
* Hymenochaetales
* Lachnocladiales
* Lycoperdales
* Melanogastrales
* Nidulariales
* Phallales
* Poriales
* Russulales
* Schizophyllales
* Sclerodermatales
* Stereales
* Thelephorales
* Tremellales
* Tulostomatales

## Referencies

## Enllaces esternos

* Clasificación de delles especies de la división Basidiomycota
Malassezia furfur

La ***Malassezia furfur*** ye una especie de fongu que ye flora normal na piel de les persones y ye la causa de la caspa y d'una enfermedá infeiciosa y non contaxosa de la piel llamada Pitiriasis versicolor. Esiste en dos formes morfolóxiques: un estáu de lleldu que foi llamáu una vegada *Pityrosporum ovale* y una fase micelial que ye la forma patóxena. 
El nome d'esti microorganismu provién del científicu francés Louis-Charles Malassez.

## Carauterístiques de cultivu

Carauterístiques macroscópiques

Les colonies de Malassezia xorrecen rápido y maurecen en 5 díes a temperatures d'ente 30ºC y 37°C. La crecedera ye feble al guarar a 25°C. Les colonies son abuitaes y llises primeramente, y tórnense seques y engurriaes col tiempu. El color de les colonies de Malassezia furfur mariellu-marrón, ente que les de Malassezia pachydermatis son color crema, y tórnense naranxa-beige col tiempu.

## Referencies
Agaricomycotina

**Agaricomycotina** ye ún de los trés *[[clados]]* principales de fungos basidiomicetos, ya inclúi a la mayoría de les setes comestibles. Contién 20.000 especies, el 98% de les qu'atópense nel taxón Agaricomycetes.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Tree of Life Agaricomycotina
Pucciniomycetes

**Pucciniomycetes** ye una clas de fungi (hongos) de la división Basidiomycota, inclúi unes 1000 especies dividíes en 63 xéneros, conocíes xeneralmente como royes. Usualmente patóxenos de plantes.
## Xéneros

## Referencies

## Enllaces esternos

*Tree of Life - Urediniomycotina (n'inglés)
*Classificación (n'inglés)
*Dickinson, M. *Molecular Plant Pathology*. 2003.
Roya

**Roya** pue referise a:

* La clase de fungos '''Pucciniomycetes;
* El ríu Roya.

## Referencies

## Enllaces esternos
Anthracoideaceae

**Anthracoideaceae** ye una familia del fungu *[[tizón]]* del orde Ustilaxinales. Consta de 20 xéneros y 198 especies.
## Xéneros

## Referencies
Candida glabrata

***Candida glabrata*** ye una especie de lleldu haploide, enantes conocíu como *Torulopsis glabrata*. Esta especie de lleldu nun ye dimórficu y nun s'observó actividá d'apareamientu. Hasta hai poco, camentábase que C. glabrata yera un organismu non patoxénicu. De toes formes, cola población creciente d'individuos inmunodeficientes, viose que *C. glabrata* presenta tendencia a ser un patóxenu oportunista del tractu uroxenital y del torrente sanguineu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Chahuistle

En Méxicu, llámase **chahuiztle** a una plaga producida por un fungu microscópicu qu'afeuta a los cultivos de maíz. 

En delles rexones de Méxicu central, llámase **chahuiztle** al escarabayu gris identificáu como *[[Macrodactylus uniformis]]* o *[[Macrodactylus mexicanus]]* (Scarabaeidae).

## Referencies
Clamidospora

Una ** clamidospora** ye un tipu d'espora de parés grueses de delles clases de los fungos. Ye una etapa del ciclu vital del organismu que sobrevive en condiciones desfavorables, tales como estaciones seques o templaes. 

Les clamidospores ye xeneralmente de color escuru, esférica y una superficie llisa (ensin adornos). Son multicelulares, coles célules coneutaes ente elles por poros interiores. 

Les clamidospores son la resultancia de la reproducción asexual (por aciu los conidios denomaos **clamidoconidios**) o (raramente) por reproducción sexual. La teliospora ye una clase especial de clamidospora de los fungos Urediniomycetes. 

## Ver tamién
* Teliospora 
* Conidiu
* Espora
* Zoospora
* Oospora
* Oomycetes
* Phytophthora

## Referencies

## Enllaces esternos
Miami

**Miami** ye una ciudá d'Estaos Xuníos d'América allugada na parte sureste de Florida alredor del ríu Miami, ente los Everglades y l'océanu Atlánticu. Ye la sede del condáu de Miami-Dade. Foi fundada'l 28 de xunetu de 1896 y según el censu de 2009 cuenta con una población de 433.136; la so área metropolitana engloba a más de 5,4 millones d'habitantes, lo que la convierte na séptima más grande de los Estaos Xuníos. Les Naciones Xuníes calcularon que Miami se convirtió na novena área metropolitana más grande del país, detrás de Los Angeles, Nueva York, Chicago, Washington D.C., Filadelfia, Boston, San Francisco y Dallas.

Ye considerada una ciudá global d'importancia nes finance], el comerciu, los medios de comunicación, entretenimientu, artes y comerciu internacional. Ye sede de numberoses oficines centrales de compañíes, bancos y estudios de televisión. Ye, tamién, centru internacional del entretenimientu popular en televisión, música, moda, cine y artes escéniques. El puertu de Miami ye consideráu'l puertu qu'alluga'l mayor volume de cruceros del mundiu y ye sede, tamién, de delles compañíes de llinies de cruceros. Amás, la ciudá tien la mayor concentración de bancos internacionales de too Estaos Xuníos.

En 2008, foi gallardoniada col títulu "Ciudá más llimpia d'Estaos Xuníos" de la revista Forbes pel so añu trabayando pola calidá del aire, grandes espacios verdes, les sos llimpies agües potables y cais, y diversos programes de reciclaje. Nesi mesmu añu, Miami asitióse como la tercer ciudá d'Estaos Xuníos más rica y la ventena segunda del mundu, según un estudiu d'UBS AG.

## Referencies
Francoprovenzal

El **francoprovenzal** o **arpitanu** ye una llingua románica falada en delles partes de Francia, Italia y Suiza. La so zona de distribución autóctona ye conocida como Arpitania.

## Referencies

## Enllaces esternos
Conidióforu

En ciertos fungos, la **conidiófora** o **conidióforu** (del griegu koni- κόνι-ς/-ος *polvu* + -idio *pequeñu* + -phor(o)- -φορος *que lleva*) ye una estructura microscópica especializada na producción asexual de miles d'espores denomaes conidios. Alcuéntrense nel estremu d'hifes que llevanten la conidiofora nel aire col fin d'esparder les espores con más eficiencia. Delles conidiofores (nel *[[Geotrichum candidum]]*, por exemplu) son d'un filamentu, ente qu'otres (nel *[[Trichoderma viride]]*, por casu) son ramificaes. 

Los conidióforos alcuéntrense aisllaos o en conidiomes siendo la morfoloxía d'éstos (picnidios, acérvulos, sinemes o esporodoquios) un calter taxonómicu importante en fungos imperfeutos. 

## Referencies
Chiroxiphia boliviana

***Chiroxiphia boliviana*** ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru *[[Chiroxiphia]]* qu'integra la familia Pipridae. Ye endémicu de Bolivia y Perú.

## Descripción
El machu paezse enforma col **saltarín dorsiazul** (*[[Chiroxiphia pareola]]*), col so clásicu envés azul, pero ensin les llargues plumes centrales de la cola carauterístiques d'otres especies del xéneru. Ostenta una cola notablemente llarga, una corona coloráu escuru y el tarsu ye escuru (y non mariellu-anaranxao). La fema ye verdosu uniforme y abondo inconspicua. 

## Distribución y hábitat
Distribuyir nos faldeos orientales de los Andes dende'l sur de Perú (al sur dende Cuzco) hasta'l centru sur de Bolivia (al sur hasta Chuquisaca).
Habita en florestas tropicales y subtropicales húmedes de baxa altitú y montiegues ente los 600&nbsp;y los 2200&nbsp;msnm.

## Comportamientu

### Alimentación
Presumiblemente aliméntase de frutos, que busca nel baxu y mediu estratu, anque nun ta estudiáu.

### Vocalización
El so llamáu común de contautu ye como un azote “tuiu...tuiu...tuiu”, de cutiu dobláu y dacuando triplicáu. Cuando executa la exhibición completa típica de les especies del xéneru emite un runfíu, como'l trinado d'un inseutu, que paez ser producíu poles ales. Nótese que los trés primaries esternes possuen interesaos fustes gruesos con barbes amenorgaes.

## Sistemática
### Descripción orixinal
La especie *C. boliviana* describióse per primer vegada pol ornitólogu d'Estaos Xuníos Joel Asaph Allen en 1889 como subespecie sol nome científicu *Chiroxiphia pareola boliviana*; llocalidá tipo «Apolo, La Paz, Bolivia». 

### Taxonomía
Ye monotípica. El presente xéneru ta cercanamente rellacionáu con *[[Antilophia]]*. Dellos autores suxeren que tolos miembros del presente xéneru formen una superespecie. Hasta apocayá yera considerada una subespecie de *[[Chiroxiphia pareola]]*, pero agora reconocida como distinta con base na ecoloxía y la vocalización.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Videos, semeyes y soníos de '''''Chiroxiphia boliviana''''' en The Internet Bird Collection.
* Soníos y mapa de distribución de '''''''''' en xeno-canto.
Chiroxiphia pareola

***Chiroxiphia pareola***, tamién denomináu **saltarín de llombu azul**, **saltarín llombu azul** (Venezuela) o **tangará falsu** (Brasil),  ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru *[[Chiroxiphia]]* qu'integra la familia Pipridae. Puebla les selves d'América del Sur.

## Distribución
Alcuéntrase en Venezuela, Guyana, Surinam, Guayana francesa, Trinidá y Tobagu, Brasil, Colombia, Ecuador, Bolivia y Perú.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chlamydera cerviniventris

***Chlamydera cerviniventris*** ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Ptilonorhynchidae, perteneciente al xéneru Chlamydera. El so nome común ye "Ave del Paraiso de Pechu leonau".

## Llocalización
Ye una ave qu'Habita nos montes tropicales, manglares, montes de sabana y los cantos de los montes de Nueva Guinea y norte d'Australia. 

## Referencies

## Enllaces esternos