open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conflictu étnicu

Un **conflictu étnicu** ye un términu sociolóxicu pa definir cualquier enfrentamientu de naturaleza violenta, bélica o militar ente dos o más grupos étnicos, esto ye, grupos de persones de distintos oríxenes culturales, relixosos, raciales, o xeográficos.

Un conflictu étnicu pue ser ente grupos raciales distintos, como les resfregones ente blancos y negros n'Estaos Xuníos y Sudáfrica producíos pola segregación racial y el apartheid; ente grupos racialmente homoxéneos pero relixosamente distintos como'l conflictu ente católicos y protestantes n'Irlanda del Norte; ente grupos relixosamente homólogos pero étnicamente disímiles como la masacre ente hutus y tutsis (católicos) en Ruanda; ya inclusive ente grupos étnica y relixosamente distintos como'l conflictu árabe-israelín o chinu-tibetanu. S'estrema d'un xenocidiu en qu'ésti suel ser perpetáu contra una población prisionera ya incapaz de defendese, ente que nun conflictu étnicu dambos bandos suelen tener capacidá bélica pa mancar al otru (anque bien frecuentemente unu de los bandos ye más poderosu qu'él o los otros arreyaos). 

Tamién en dellos casos utiliza'l términu "conflictu relixosu" cuando les motivaciones del enfrentamientu tienen un tinte más relixosu que racial como n'Oriente Mediu, Irlanda del Norte, Sudán o Tíbet. 

Conflictos étnicos esistieron na Humanidá dende'l principiu de los tiempos. Dalgunos antropólogos, por casu, creen que'l neandertal foi estinguíu por una guerra étnica contra los homo sapiens. Los distintos pueblos primitivos tuvieron tamién munchos conflictos étnicos especialmente col pasu de sociedaes nómades y tribales a los grandes imperios de les ciudaes-estáu, y la invasión y dominación d'un pueblu sobre otru. 

Mientres la Edá Media los conflictos étnicos yeren bien frecuentes, siendo les Cruzaes unu de los más grandes de la hestoria. En dómines posteriores amenáronse munchos conflictos étnicos productu de la conquista d'América y el colonialismu de les potencies europees. 

Nel sieglu XX y XXI dalgunos de los conflictos más destacaos fueron:

* Conflictu árabe-israelín
* Conflictu n'Irlanda del Norte
* Conflictu en Darfur, Sudán
* Guerra de Bosnia
* Guerra de Kosovu
* Invasión de Tíbet per parte de China
* Guerra Civil Yibutiana
* Guerra Civil d'El Líbanu
* Guerra Civil de Sri Lanka
* Conflictu ente hindús y musulmanes en Jammu y Caxmir (India y Paquistán)
* Conflictu ente hindús y sijs en Panyab, India
* Conflictu ente hindús y musulmanes en Bangladex
* Xenocidiu ruandés
* Los conflictos na ex Xunión Soviética, en Chechenia, Osetia y Abkhasia por casu.
* El conflictu ente griegos y turcos en Xipre.

## Ver tamién
* Racismu
* Intolerancia relixosa
Guerra convencional

La **guerra convencional** ye un tipu de guerra que se realiza utilizando teoríes, medios, estratexes y táctiques tradicionales, nel contestu d'un conflictu armáu ente dos o más Estaos abiertamente contrarios. Les fuercies de dambos bandos queden bien definíes, suelen combatir en campu de batalla definíos y lluchen con armamentu que'l so oxetivu primordial ye l'exércitu enemigu y les sos infraestructures. De normal, el términu *guerra convencional* esclúi l'usu d'armes de destrucción masiva y específicamente l'usu d'armes nucleares.

Polo xeneral, el propósitu de la guerra convencional ye debilitar o destruyir les fuercies militares del enemigu, pa nega-y la posibilidá de siguir combatiendo y obligar a la so dirigencia política a rindise. Sicasí, puede dase que dalgún de los bandos utilice táctiques non convencionales pa forzar la capitulación. Esti fechu, y l'enorme poder de delles armes convencionales contemporánees, faen que la llende ente guerra convencional y otros tipos de guerra pueda ser difusu.

## Enllaces esternos
Inxeniería del tresporte

La **Inxeniería del tresporte** encargar de la planeación, el diseñu, operación y alministración de les instalaciones de cualesquier manera de tresporte col fin d'aprovir un movimientu seguru, conveniente, económicu y ambientalmente amigable de bienes y persones. La inxeniería de tresporte ye una de les árees de la inxeniería que se rellaciona con otres disciplines, como: tresporte marítimu, aereu y terrestre de cargues, planificación urbana, economía, psicoloxía, diseñu, seguros, comerciu internacional, loxística y supply chain, comunicación social, ciencia política y estadística. 

## Planificación de tresporte

## Árees de la inxeniería de tresporte

### Inxeniería de transito
Esta disciplina aplica la téunica, teunoloxía y principios científicos pa dexar un movimientu eficiente y seguro d'elementos (vehículos o persones) nuna facilidá (cai o carretera). Principalmente esta disciplina encargar d'estudiar (a) el fluxu del tránsitu nuna vía continua y (b) les interseiciones viales.

### Otres árees
* Inxeniería de puerto *
Ingeniería aeronáutica *
Inxeniería ferroviaria *
Inxeniería en Loxística y distribución
* Supply Chain Management
* Comerciu Internacional

Un inxenieru civil especialista n'Inxeniería de Tresporte, usualmente tien de tener conocencies nes siguientes árees:
* Planificación de tresporte
* Economía del tresporte *
Tresporte en maneres actives (peatones y bicicletes)
* Seguridá vial
* Modelización de tresporte
* Xestión de contratos y concesiones
* Inxeniería de tráficu
* Tresporte públicu y masivu
* Operación de sistemes de tresporte *
Diseño de víes
* Abastecimiento y compres internacionales (procurement)
* Xestión de tresporte marítimu, aereu y terrestre (nacional ya internacional)
* Xestión d'Almacenes o Centros de Distribución 
* Alministración de Flotes

## Ver tamién

* Inxeniería de tresporte
* Inxeniería civil

## Referencies

## Enllaces esternos
Teunofobia

La **teunofobia** (de griegu τέχνη - technē , "arte, habilidá, oficiu" y φόβος - phobos , "mieu") ye'l mieu o iñerizu escontra les nueves teunoloxíes o dispositivos complexos, especialmente ordenadores. 

A pesar de que son numberoses les interpretaciones realizaes sobre esti conceutu, paez ser más complexa yá que la teunoloxía sigue evolucionando a un ritmu imparable. El términu utilízase xeneralmente nel sentíu d'un mieu irracional, pero otros sostienen medranes xustificaes. Rellacionar cola ciberfobia y el so contrariu, la tecnofilia.

El Dr. Larry Rosen, psicólogu, investigador, educador y profesor de la Universidá Estatal de California, suxer qu'hai trés subcategorías dominantes de los tecnófobos: los "usuarios incómodos", los "tecnófóbicos cognitivos" y "tecnófóbicos ansiosos".

Non necesariamente trátase d'un mieu irracional, la tecnofobia tamién se refier principalmente al refugu de nueves teunoloxíes, xeneralmente ta xustificáu y nun precisa ser curáu como otres fobias. La esistencia de la tecnofobia ye un factor por qu'esistan analfabetos teunolóxicos (persones incapaces de remanar un ordenador o un caxeru automáticu).

## Ver tamién
* Síndrome de fatiga informativa
* Ludita
* Neoludismu

## Referencies
Converxencia teunolóxica

La **converxencia teunolóxica** ye l'enclín de distintos sistemes teunolóxicos na evolución escontra la realización de xeres similares.

Converxencia puede faer referencia a teunoloxíes primeramente dixebraes como la voz datos (y aplicaciones de productividá) qu'agora comparten recursos y interactúan ente sigo sinérgicamente, creando nueves posibilidaes.

Anguaño tamos arrodiaos per un mundu multimedia converxente en munchos niveles, con nodos de comunicación ya información de cutio afaciéndose pa satisfaer a demandes creaes pola mesma teunoloxía y camudando la forma de crear, consumir, aprender a crear una con otres.

La converxencia defínese como la interconexón de teunoloxíes de la computación ya información, conteníu multimedia y redes de comunicaciones que llegaron como resultáu de la evolución y popularización d'internet, tanto como d'actividaes, productos y servicios que remanecieron dende l'espaciu dixital.

Munchos espertos ven tou eso como la punta del iceber, una y bones toles facetes de la vida social o institucional como negocios, gobiernu, arte, periodismu, salú o educación traen consigo una medría de los espacios dixitales al traviés de redes crecientes de dispositivos TICs.

La base de la converxencia teunolóxica tal que se plantega, topeta con una sociedá na que prima'l consumismu como espresión del ser humanu. Por ello, y magar que pueda apreciase la conversión de dispositivos teunolóxicos (celulares, *[[smartphone]]s*, readers, tabletas...), la so producción nun se vio amenorgada, sinón tou lo contrario, yá que respuende a la premisa consumista imperante.

## Ver tamién
*VoIP
*Rede de siguiente xeneración
*Singularidá teunolóxica
*Triple play

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Technology Convergence Update with Bob Brown Videu
Productu agrícola

**Productu agrícola** ye la denominación xenérica de cada unu de los productos de l'agricultura, l'actividá humana que llogra materies primes d'orixe vexetal al traviés del **cultivu**. Nun se consideren productos agrícoles puramente los procedentes de la esplotación forestal. Menos habitual ye la distinción colos productos procedentes de la recoyida, qu'en dellos casos ye inda una actividá económica estimable (por casu, la recoyida de cogordes –que puramente nun son vexetales, sinón fungos–).

Según el destín que se da al productu, puede faese una división ente productos agrícoles alimenticios y productos agrícoles industriales. De los alimenticios, los más importantes (por ser la base de l'alimentación humano y de la ganadería), destaquen los ceberes (trigu, arroz, maíz, etc.); la pataca y otros tubérculos; llegumes; les plantes oleaxinoses (olivar, xirasol, soya, colza); la vide y otres plantes susceptibles de producir distintes bébores alcohóliques; les plantes azucreres; y los productos hortofrutícoles. De los industriales, imprescindibles pa munchos procesos industriales, destaquen les materies primes pa la industria testil, como'l algodón, el llinu, l'espartu, etc.; y otros de gran importancia económica, como'l cauchu y el tabacu. Les plantes tintóreas, que fueron de gran importancia hasta la Revolución Industrial, fueron sustituyíes por tintes químicos. La producción de biocombustibles a partir de restos vexetales o cultivaos espresamente pa ello foi oxetu de gran desenvolvimientu nos últimos años.

Nun tien de confundir se **producción agrícola** con producción agraria, qu'inclúi, amás de los productos de l'agricultura, los de les demás actividaes agrarias, especialmente la ganadería. Otru conceutu confluyente ye'l de la totalidá de los productos del campu o productos rurales (lo rural). Puramente, la producción rural tamién inclúi los productos de la industria rural, especialmente los de la industria alimentaria local o tradicional y los de l'artesanía rural.

Tampoco se debe confundir cola aportación del sector primariu a la producción total (PIB o PNB según cómo se considere), que suel estremase nos trés sectores de la economía, yá que el sector primariu inclúi, amás, la pesca.Por que los llabradores puedan producir alimentos faen usu de dos recursos naturales importantes: 
el suelu y l'agua. Esti llabor de cutiu realizar, n'árees onde la topografía ye montascosa con altes pendientes onde se riquir práutiques pal manexu de la escorrentía y control d'erosión. El suelu y l'agua son tamién recursos vitales pa toa actividá humana. Por tal razón el llabrador tien de conocer les práutiques encamentaes pal usu efectivu y el caltenimientu d'éstos recursos esenciales.

## Ver tamién
* Materia primero

## Referencies

## Bibliografía
* Jasper Womach, ''Report for Congress: Agriculture: A Glossary of Terms, Programs, and Laws, 2005 Edition''.
Agricultura estensiva

L**'agricultura estensiva** o **esplotación agropecuaria estensiva** (opuesta a l'agricultura intensiva) ye un sistema de producción agrícola que non maximiza la productividá al curtiu plazu del suelu col usu de productos químicos, el riego o los drenaxes, sinón más bien, faciendo usu de los recursos naturales presentes nel llugar. 

Polo xeneral ta alcontrada sobre grandes terrenes, en rexones con baxa densidá de población y caracterízase por unos rendimiento por hectárea relativamente baxos pero qu'en xunto resulten aceptables (campos de trigu n'Arxentina, EE.XX., Canadá), y un mayor númberu d'empleos por cantidá producida, con ingresos bien baxos, especialmente nos países probes. Ye una agricultura que de cutiu dexa una certificación de «agricultura ecolóxica» cuando va acompañada del non usu de productos químicos, pero non tolos productores apreciar.

N'Europa, la zona d'agricultura estensiva correspuende a les zones onde l'agricultura caltién una mayor naturalidá, ellí onde fueron identificaos «sistemes agrícoles con altu valor natural» (*High nature value farmland* pola comisión Europea).

Agricultura estensiva oponer a l'agricultura intensiva, que se caracteriza por rendimientos por hectárea bien elevaos y que la so forma estrema ye l'agricultura ensin suelu.

## Tipos
Desfavorecidas tocantes a les condiciones naturales: l'agricultura de monte, l'agricultura tradicional en ciertes rexones del Mediterraneu. La política agrícola común, que fomentó nos sos empiezos, la intensificación de l'agricultura ta empobinándose dende la so recién reforma, aprobada en 2003, a una neta desintensificación, como'l desacoplamiento de les subvenciones a la producción.

## Ver tamién
* Agricultura
* Agricultura ecolóxica
* Concentración parcelaria
* Agricultura integrada
* Agricultura sostenible
* Agricultura biodinámica
* Etiqueta Demeter

## Referencies

## Enllaces esternos
* Un estudiu académicu provoca un discutiniu: plus-ecologique. ¿Y si l'agricultura intensiva fuera más respetuosa col mediu ambiente?
Agricultura industrial

L**'agricultura industrial** ye aquella agricultura que se centra na producción masiva de productos fechos pal prestu del home y lleva un altu nivel de tecnificación y precisa una alta inversión de capital, enerxía y otros recursos, riquiendo de normal trabayu esternu y ayuda d'especialistes. Ye dudosu que seya sostenible n'ausencia d'una fonte masiva d'enerxía barata como la llograda, con altu costu ambiental, de los combustibles fósiles pal ser humanu.

Una carauterística esencial ye la orientación nes esplotaciones agrícoles y ganaderes escontra un productu determináu, y esto da llugar a los monocultivo.

A diferencia de l'Agricultura agroecológica≫ ésta estrayi una mayor producción al cultivu, de manera que'l negociu faise más rentable. 
Estes son les principales ventayes de l'agricultura industrial:
* Puede sacase -como yá se dixo enantes- un mayor provechu al cultivu industrial
* Hai más diversidá d'alimentos
* Puede estrayese una gran cantidá de cultivu algamadizu al respective de la producción de vexetales,alimentos y etc.Munches d'estes son importantes pa la vida cotidiana y el bienestar del ser humanu.

Ye la postrera etapa del procesu de intensificación de l'agricultura que lleva a un desplazamientu de l'agricultura de mediana escala pa dar pasu a la gran industria del campu, integrada a los agru negocios y a les cadenes d'esportación.

## Referencies

## Ver tamién
*Revolución verde
Güertu frutal

Un **güertu frutal** ye un área de terrén dedicáu al cultivu d'árboles o arbustos que producen frutos pa la producción d'alimentos. 

Pa la creación d'un güertu frutal ye necesariu esaminar les carauterístiques del terrén, teniendo en cuenta les carauterístiques del suelu, la orografía y el clima de la rexón, pa poder cultivar los árboles o arbustos más afechos a la zona pa llograr la máxima productividá.

Los árboles y arbustos son especies perennes y maderices, estremándose en dos grandes grupos de fueyes caduques y de fueyes perennes, caúna con un ciclu biolóxicu distintu.

A efeutos de productividá de la plantíu, tien de tenese en cuenta la preparación del suelu y, si fora necesariu, dependiendo de la zona de cultivu, la preparación d'un sistema de riego, en función de les sos necesidaes hídriques. L'estudiu de la polinización tamién xuega un papel central nel desenvolvimientu del güertu frutal.

L'estudiu del clima nel que tien de desenvolvese'l güertu tien de tener en cuenta les sos variaciones, pa dotase de les téuniques que pueden lluchar contra'l cambéu repentín del mesmu. Los güertos frutales tienen de combinar instalaciones fayadices pa protexer les flores y la maduración de los frutos. En zones templaes nun son rares les xelaes tardíes que pueden afectar al floriamientu de los árboles, según mientres el branu, nun se debe subestimar el riesgu de xarazo repentín que puede estropiar la maduración de la fruta. En zones de clima fríu, pueden llindase los riesgos por aciu la seleición de variedaes más resistentes a les xelaes, como plantes más rústiques o de floriamientu más tardía.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Home Orchard Society. (n'inglés). Consultáu'l 17 de xunu de 2012.
Ruempefoles

Un **ruempefoles** ye una estructura costera que tien por finalidá principal protexer la mariña o un puertu de l'acción de les foles del mar o del clima. Son calculaos, de normal, pa un determináu altor de fola con un periodu de torna especificada. El cálculu y diseñu d'una estructura marítima d'esti porte, lo mesmo que de diques, molles o muelles, y otres estructures marítimes, ye diseñáu por inxenieros oceánicos o especialistes n'inxeniería hidráulica.

Tamién se llamen cortaolas a una parte de les pilastres d'una ponte, que tien la finalidá de sofitar la presión de l'agua.

## Grandes malecones del mundu
* Malecón de Santu Domingu, República Dominicana
* Malecón de Puerto Vallarta, Jalisco, Méxicu
* Malecón de Campeche, Campeche, Méxicu
* Malecón de Mazatlán, Sinaloa, Méxicu
* Malecón de Zarautz, España
* Malecón de Lima, Perú
* Malecón habaneru, Cuba
* Malecón de Yuscarán, Hondures

## Ver tamién
* Espigón

## Referencies

## Enllaces esternos
Edificiu

Un **edificiu** (del llatín *aedificĭum*) ye una construcción dedicada a allugar distintes actividaes humanes: vivienda, templu, teatru, comerciu, etc.

El maxín humanu foi ameyorando les téuniques de construcción y decoración de los sos partes, hasta faer de l'actividá d'edificar una de les belles artes: l'arquiteutura.

## Historia

## Tipos d'edificios

## Instalaciones de los edificios

## Ver tamién
* Apartamentu
* Construcción
* Glosario d'edificios
* Inmueble

## Referencies

## Enllaces esternos
Infraestructura

Denominar **infraestructura** **[[Ciudá|urbana]]** (etimoloxía: *infra* = *debaxo*) a aquella realización humana diseñada y empobinada por profesionales d'Arquiteutura, Inxeniería Civil, Urbanistes, etc., que sirven de soporte pal desenvolvimientu d'otres actividaes y el so funcionamientu, necesariu na organización estructural de les ciudaes y empreses.

El vocablu, utilizáu davezu como sinónimu de **obra pública** por ser l'Estáu l'encargáu de la so construcción y caltenimientu, en razón de la utilidá pública y de los costos d'execución, xeneralmente elevaos, entiende:

Les infraestructures de **[[tresporte]]**.
* Terrestre: cais, carreteres nos sos distintos tipos, llinies de ferrocarril y pontes).
* Marítimu: puertos y canales.
* Aereu: aeropuertos.

Les infraestructures **[[Tecnoloxía enerxética|enerxétiques]]**.
* Redes d'electricidá: alta tensión, media tensión, baxa tensión, tresformamientu, distribución y Allumáu públicu.
* Redes de distribución de calor: Calefacción urbana.
* Redes de combustibles: oleoducto, gasoducto, concentradoras, distribución.
* Otres fontes d'enerxía: preses, eóliques, térmiques, nucleares, etc.

Les infraestructures **[[Obra hidráulica|hidráuliques]]**.
* Redes d'agua potable: banzaos, depósito, tratamientu y distribución.
* Redes de desaguadoriu: Alcantarelláu o saneamientu y Estaciones depuradores.
* Redes de reciclaje: Recoyida de basura, vertideros, incineradores...

Les infraestructures de **[[Telecomunicación|telecomunicaciones]]**.
* Redes de telefonía fixa.
* Redes de televisión de señal zarrada.
* Repetidores.
* Centralitas.
* Fibra óptica.
* Celdes de telefonía móvil.

Les infraestructures de **[[Edificación]]**.
* Vivienda.
* Comerciu.
* Industria.
* Salú: Hospitales, centros de salú...
* Educación: Colegio, institutos y universidaes.
* Recreación: Parques y xardinos.
* etc.

Les grandes obres d'infraestructura, munches vegaes xeneren impautos sociales y ambientales, poniendo en riesgu la salú y bienestar de les comunidaes afeutaes, polo que precisen de refechos estudios d'impautu ambiental previos a la so realización.

Coles mesmes, tamién se denomina col nome d'infraestructura a la "infraestructura verde", que se compón principalmente de vexetación y suelos, y que tien l'oxetivu d'ameyorar la xestión de l'agua d'agua de los ambientes construyíos, con beneficios llaterales tales como ameyora na calidá del aire, amenorgamientu del efeutu "isla de calor", etc. 

## Ver tamién
* Xestión d'infraestructures
* Infraestructura verde
* Obra pública
* Plan de xestión d'activos
* Serviciu públicu
* Tresporte

## Referencies

## Enllaces esternos

* Información sobre impautos d'infraestructures y enerxía en Suramérica 
*
Albañilería

L**albañilería** ye l'arte de construyir edificaciones o otres obres emplegando, según los casos, piedra, lladriyu, cal, yelsu, cementu o otros materiales asemeyaos.

## Materiales y ferramientes
Pa les obres d'albañilería (tamién conocíes a cencielles como *albañilería*) utilícense principalmente materiales pedreses, tales como: Lladriyos de magre, bloques de morteru de cementu, piedres y otros similares d'igual o asemeyáu orixe a los yá mentaos.

La persona que realiza obres d'albañilería conocer col nome d'albañil.
L'albañil, pa realizar el so llabor, utiliza como ferramientes un recipiente nel cual prepara l'amiestu de morteru, otru nel cual cura los lladriyos col fin d'utilizalos enchíos d'agua, una plana de madera, un xuegu de maestres, lienza y clavos.

## Tipos d'albañilería
Esisten tres tipos d'albañilería, que la so usu ta determinada pol destín de la edificación y los proyeutos de cálculu y arquiteutura respeutivos. Estos tipos son: albañilería simple, albañilería armada y albañilería reforzao.

### Albañilería simple
Usada de manera tradicional y desenvuelta por aciu esperimentación. Ye na cual l'albañilería nun tener más elementos que'l lladriyu y el morteru o argamasa, siendo éstos los elementos estructurales encargaos d'aguantar toles potenciales cargues qu'afecten la construcción. Esto llógrase por aciu la disposición de los elementos de la estructura de cuenta que les fuercies actuantes sían preferentemente de compresión.

### Albañilería armada
Conozse con esti nome a aquella albañilería na que s'utiliza aceru como refuerzu nos murios que se constrúin.

Principalmente estos refuerzos consisten en tensores (como refuerzos verticales) y estribos (como refuerzos horizontales), refuerzos que van empotradures nos cimiento o nes pilastres de la construcción, respeutivamente.

Suel preferise l'usu de lladriyos mecanizados, que'l so diseñu estructural facilita l'insertamientu de los tensores pa da-y mayor flexibilidá a la estructura.

### Albañilería reforzao
Albañilería reforzao con elementos de refuerzu horizontales y verticales, que la so función ye ameyorar la durabilidá del conxuntu. Amás ayuda a caltener más fuerte tou lo que seya construyíu con esti material y previén accidentes yá que ye reforzada.

## Referencies

## Enllaces esternos
Techu

En construcción conocer por **techu** (del llatín *tectum* y esti de la mesma del verbu *tegere* con significáu d'anubrir, cubrir, protexer) a la superficie interior, xeneralmente horizontal, percima de les llendes cimeres de les parés d'una habitación; anque tamién se-y conoz como *cielu* a la parte interior y techu a la parte esterior. Polo xeneral nun ye un elementu estructural, sinón más bien un acabáu de superficie que despinta la parte inferior del pisu o del techu qu'esiste percima de la estructura.

Dependiendo del fin y tipu de construcción, el techu puede ser diseñáu y construyíu de diverses formes y con una variedá de materiales.

## Bibliografía
* Vocabulario básicu de construcción arquitectónica. Palaia Pérez, Liliana. Ed. Univ. Politéc. Valencia. 2005. ISBN 84-97058844.

## Ver tamién
*Bóveda
*Bóveda catalana
*Falsu techu
*Techu tradicional
*Cubierta

## Referencies

## Enllaces esternos
Pisu

**Pisu** ye la superficie inferior horizontal d'un espaciu arquiteutónicu, el "llugar que se tría". Tamién, en llinguaxe coloquial, los distintos niveles d'un edificiu son llamaos pisos. Amás n'España denominar pisu a les viviendes. N'ocasiones utilízase, equivocadamente, pisu en cuenta de forxáu, que ye l'elementu estructural horizontal d'una planta.

En arquiteutura, los distintos niveles denominar plantes y los materiales que conformen la superficie cimera de cada planta llámense pavimentos, inclusive los de les zones esteriores a la edificación. Tanto la pallabra planta como pisu, son términos homónimos.

En calzáu, pisu tamién fai referencia a soler del zapatu.

## Pisu como sinónimu de vivienda
Amás del usu tradicional del términu *pisu*, ésti puede tener otres connotaciones dependiendo del usu en distintes rexones.

N'Arxentina, Paraguái y Uruguái dizse que daquién tien o vive nun *pisu* d'un edificiu cuando la vivienda ocupa tola planta, o pisu. Nesti tipu d'edificios, cada pisu ye una vivienda (nestos países les viviendes son xeneralmente denominaes *departamentos*).

N'España, *pisu* ye usáu nel llinguaxe coloquial y comercial como sinónimu de vivienda o de planta.

## Numberación de pisos (o plantes) n'edificios
Hai discrepancies nes costumes de numberar los pisos, o les plantes de los edificios, ente los distintos países.

Na mayor parte d'Europa, Iberoamérica y na Mancomunidá Británica de Naciones, el pisu asitiáu nel nivel del terrén ye la planta baxa, y el pisu d'enriba ye la primer planta, calteniéndose l'empléu continental européu que pasa de moda a partir de la construcción de palacios.

En Francia, por casu, el términu pa la planta baxa ye *rez de chaussée*. N'Estaos Xuníos y Canadá (sacante en Quebec), el pisu nel nivel del terrén ye, polo xeneral, la primer planta y el pisu d'enriba ye'l segundu pisu. Esti sistema tamién ye usáu en Chile, Rusia y otros países de la ex Xunión Soviética. China sigue'l sistema d'Estaos Xuníos.

En dellos edificios nun esiste llantar númberu trelce, pasando la numberación de llantar dolce a 12A, o'l catorce. Deber a la medrana irracional al númberu 13, llamáu triscaidecafobia. Asocede en dellos hoteles, pa intentar evitar qu'afecte a persones que carecen esta zuna.

## Ver tamién
*Planta (arquiteutura)
*Vivienda
*Forxáu
*Pavimentu

## Referencies
Apartamentu

Un **apartamentu**, tamién llamáu **pisu** ye una unidá de vivienda qu'abarca una o más habitaciones diseñaes p'apurrir instalaciones completes pa un individuu o una pequeña familia. La principal diferencia esistente ente esti tipu de viviendes y otres, como cases, cortixos, etc., son la superficie qu'ocupa, de normal menor que les anteriores, y el so posible usu, munches vegaes vacacional o temporal.

Un edificiu d'apartamentos ye una solución económica, que se realiza por aciu l'aprovechamientu de mancomún de zones de circulación, tanto verticales como horizontales. Tamién se verifica esta economía nes instalaciones complementaries d'agua, drenaxe y lluz llétrico. La estructura, con elementos comunes, supón otra economía. Puede tamién llograse meyor serviciu y economía, por aciu calderes, incinerador, etc. La solución coleutiva d'un edificiu d'apartamentos dexa tener otros elementos comunes, como cocheres, cuartos de serviciu, llavaderos, tendales, espacios pa xuegos de neños, etc.

## Historia
En 1802, Benito Bails nel so *Diccionariu d'arquiteutura civil* definía *apartamientu* como'l conxuntu de pieces que formen una habitación cabal, dientro de les cualos estremábense:

* El *apartamentu servicial*, referíu al usu diariu 
* El *apartamentu de decencia*, referíu al decoro.
* El *apartamentu d'aparatu*, referíu a la ostentación.

Amás estremaba:

* *Apartamentu doble*. El que cueye tol fondu d'un edificiu o cuerpu so principal y ta estremáu cuasi per mediu na direición del so llargor en dos cuartus siendo les pieces del unu cuasi iguales a les del otru.
* *Apartamentu semidoble*. El que ta estremo en dos cuartos siendo les pieces del unu, grandes y pequeñes les del otru.
* *Apartamentu senciellu*. El que cueye tol fondu del edificiu ente les dos parés de fachada ensin paré dalguna de traviesa na direición del so llargor.

## Carauterístiques
*Son unidaes qu'ocupen un espaciu establecíu per cada planta d'un edificiu.
*Por regla xeneral nun suelen tener más de tres dormitorios y dos o trés sales de bañu.
*Les divisiones típiques residenciales suelen fundise, asina se tienen sala de tar-comedor nuna mesma unidá, según cocina-llavaderu.
*Son ideales pa families amenorgaes (d'hasta cuatro persones).
*Nun tener patiu a diferencia de les cases.
*Esisten unes unidaes más pequeñes que funden namái un cuartu cola sala de tar ya inclusive funden la cocina col comedor. Conózse-yos como *apartamentu individual* o *apartamentu tipu estudio* (en Venezuela y España). Polo xeneral, ye l'indicáu pa persones solteres. Pol so amenorgáu espaciu rique menor cantidá de moblame.

## Ver tamién
* Áticu (vivienda)
* Panelák

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuartu de tar

El **cuartu de tar**, **sala de tar**, **sala**, **salón** o **living** (del inglés *living room*) ye una habitación dedicada a recibir visites, lleer, ver la televisión o realizar otres actividaes.

Nos llares y apartamentos modernos el cuartu de tar sustituyó al vieyu salón. El términu marca l'esfuerzu de los arquiteutos y constructores del sieglu XX por sacar al salón de les sos connotaciones formales y convertilo nuna habitación alcontradiza amás d'atopadiza. El cuartu de tar concentra agora l'actividá familiar al tratase d'un espaciu ampliu qu'axunta comodidaes y/o un equipu de música, estanteríes, según otros muebles. 

Un cuartu de tar nel Reinu Xuníu tendría tradicionalmente una chimenea abierta, anque agora munchos hanse convertíu a la calefacción de gas n'años más recién.

En munchos llares, el cuartu de tar ta acutáu pa un entretenimientu más sele y reserváu ente que un cuartu separáu d'entretenimientu o cuartu familiar utilizar p'actividaes más ocasionales.

En dellos llares, la sala ta nel área social, xeneralmente al llau del comedor, y ta acutada pa ocasiones y visites especiales.

El moblame de la mesma consta xeneralmente d'un sofá, sillones o poltrones y una mesa de centru onde s'asitien oxetos de decoración (adornos) que'l so fin ye puramente estéticu. Tamién ye bien común asitiar cuadros pictóricos con cuenta de da-y vida.

## Referencies

## Enllaces esternos
Despensa

Una **despensa** ye una estancia fresca onde s'almacenen los alimentos antes d'utilizalos. Les despensas yeren corrientes en cases antes del usu estensivu de la nevera.

Una despensa tien de ser:
*Tan fresca como seya posible *Cercana a les
árees de preparación d'alimentos Construyida pa evitar la entrada de mosques y bichos
*Fácil de caltener llimpia *Fornida d'estantes
y armarios apropiaos al alimentu que ye almacenáu

Nel hemisferiu norte, la mayoría de les cases solíen tener la so despensa y cocina nel llau Norte o Este de la casa onde recibía menos sol. N'Australia y Nueva Zelanda les despensas yeren asitiaes nos llaos Sur o Oeste de la casa pola mesma razón.

Munches despensas tienen pequeñes ventanes ensin vidriu cola abertura cubierta por una malla fina. Esto dexa la circulación llibre del aire ensin dexar qu'entren les mosques. Munches despensas hanse alicatado o se pintaron les parés pa simplificar la llimpieza. Les despensas más vieyes y especialmente les de les cases más grandes teníen gabitos nel techu pa colgar pieces de carne o de caza. Otres teníen envases aislantes pal xelu, antemanando'l desenvolvimientu futuru de los frigoríficos. Una despensa puede contener una llosa o un estante de piedra usáu pa caltener l'alimentu fresco nos tiempos anteriores al espardimientu de les neveres y conxeladores. 

Nuna casa moderadamente grande del sieglu XIX, toos estos cuartos poníense tan embaxo nel edificiu como fuera posible y conveniente pa utilizar la masa de la tierra pa caltenelos a baxa temperatura mientres el branu. 

Bien poques cases modernes tienen despensas nel sentíu antiguu llamándose asina agora a los armarios o habitaciones pequeñes asitiaes de normal xunto a la cocina, onde se guarden les bébores y alimentos envasados. 

## Ver tamién
* Alacena
* Almacén o bodega (d'edificiu), espaciu destináu al almacenamientu de distintos bienes
* Celleru (arquiteutura)

## Referencies

## Enllaces esternos
Campus

Un **campus** ye'l conxuntu de terrenes y edificios que pertenecen a una universidá. El términu provién del inglés *campus*, y ésti de la mesma del llatín *campus*, llanura.El términu ye invariable en plural. Tamién formalmente llamáu "cortil universitaria".

El Campus inclúi toles propiedaes d'una universidá, incluyíu'l conxuntu d'edificios que la formen. Xeneralmente un campus inclúi les biblioteques, les facultaes y escueles, les aules, les residencies pa los estudiantes, les zones deportives y les árees d'esparcimientu como cafeteríes, tiendes, xardinos y parques.

La pallabra empezar a utilizar mientres les primeres décades del sieglu XVIII pa describir un espaciu urbanu particular del *College of New Jersey* (actual Universidá de Princeton), siguiendo la tradición medieval de los colexos mayores europeos d'estudiar, vivir y trabayar en claustros esclusivos. Otres universidaes adoptaron depués el términu pa describir terrenes concretos nes sos propies instituciones, pero inda la pallabra campus nun describía la totalidá de les propiedaes universitaries. Ye nel sieglu XX cuando'l significáu espándese realmente, pa englobar el conxuntu d'edificios universitarios de servicios, docencia ya investigación y los terrenes que los engloban.

Unu de los primeros campus modernos d'España foi'l de la Ciudá Universitaria de Madrid, creáu pa la entós Universidá Central (l'actual Universidá Complutense de Madrid), promovíu pol rei Alfonsu XIII a semeyanza de los campus británicos que s'atopaben en plena puxanza.

Por estensión, en delles universidaes, los servicios d'intranet o Internet, que completen la infraestructura docente, axuntar nos llamaos campus virtuales.

## Ver tamién
*Campus virtual

## Referencies

## Enllaces esternos
Enllaz fixu de Fehmarn

El** Enllaz Fixu de Fehmarn** (danés: , alemán: ) ye un túnel submarín que va dexar coneutar la islla danesa de Lolland cola islla de Fehmarn. Va Cruciar l'estrechu de Fehmarn nel Mar Bálticu alredor de 18 km, apurriendo un enllaz direutu per ferrocarril y carretera ente'l norte d'Alemaña y Lolland, y amás contectando la islla de Zealand y Copenḥague. Esta ruta ye conocida n'alemán como'l *Vogelfluglinie* y en danés como'l *Fugleflugtslinjen* (lliteralmente, "llinia de vuelu del páxaru", indicando esta ruta de migración de páxaru importante).

## Referencies

## Enllaces esternos
Ponte George Washington

El **puente George Washington** , conocíu informalmente como'l **GW Bridge**, el **GWB**, el **GW**, o'l **George** ye una ponte colgante que s'estiende sobre'l ríu Hudson pa coneutar Washington Heights col borough de Manhattan na ciudá de Nueva York y Fort Llei en Nueva Jersey per mediu de la Interestatal 95, la US 1/US 9/US 46, que s'atopen dafechu en Nueva Jersey y terminen a la metá de la ponte na frontera estatal. 

El GWB ye consideráu unu de les pontes más transitaes del mundu en términos de tráficu vehicular. En 2007, la ponte soportó'l tránsitu de 107.912.000 vehículos, según l'Autoridá Portuaria de Nueva York y Nueva Jersey, l'axencia gubernamental biestatal que ye propietaria y opera delles pontes, túneles y aeropuertos del área.

## Ver tamién
* Les pontes colgantes más llargos del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Port Authority of New York and New Jersey George Washington Bridge Official Site 
* NYCRoads.com: George Washington Bridge
* George Washington Bridge Webcam 
* Fort Lee Online 
* Library of Congress "Local Legacies"
* Official site of Transportation Alternatives, New York
Zonificación

**Zonificación**, en sentíu ampliu, indica la división d'un área xeográfica en sectores heteroxéneos yá que conforme a ciertos criterios. Por casu: capacidá granible, tipu de construcciones dexaes, intensidá d'una amenaza, grau de riesgu, etc. 

Si referímonos a recursos naturales anovables, la **zonificación**, ye la clasificación d'usos que se realiza dientro de les unidaes territoriales nun distritu de manexu integráu de los mesmos, conforme a un analís previu de les sos aptitúes, carauterístiques y cualidaes abióticas, bióticas y antrópicas.

Tipos de zonificación:
* **[[Zonificación de cultivos]]**: Determinación de los cultivos que tienen d'establecese en determinaes árees.
* **[[Zonificación de les llanures d'hinchente]]**: Planu que define les zones principales d'árees con hinchentes potenciales, usualmente acompañáu por encamientos o restricciones tendientes a prevenir daños por hinchentes.
* **[[Clasificación ecolóxica de tierres|Zonificación ecolóxica económica]]**: La zonificación ecolóxica económica, tamién denomada zonificación ecolóxica, puede definise como un procesu de sectorización d'un área complexa, n'árees relativamente homoxénees, caracterizaes d'alcuerdu a factores físicos, biolóxicos y socioeconómicos y evaluaos tocantes al so potencial d'usu sostenible y restricciones ambientales. Vista asina, la zonificación económica ecolóxica constitúi un preséu pa plantegar la ocupación racional de los espacios, redireccionando les actividaes humanes non compatibles cola ufierta ambiental del ámbitu en cuestión. Les sos resultancies pueden utilizase pa diversos fines, como: la planificación d'árees naturales protexíes, desenvolvimientu d'una agricultura sostenible, determinación de l'aptitú de les tierres pa determinaos usos, desenvolvimientu de planes d'ordenamientu territorial, etc.
* **[[Zonificación urbana]]**: La zonificación urbana ye la práutica d'estremar una ciudá o conceyu en seiciones acutaos pa usos específicos, yá sían residenciales, comerciales ya industriales. La zonificación tien como propósitu encauzar la crecedera y desenvolvimientu ordenáu d'un área. Zonificar ye un poder de gobiernu. Nun se compensa por restricciones o llimitaciones que la zonificación imponga sobre les propiedaes.

## Referencies

*Material II - UN-International Decade for Natural Disaster Reduction (IDNDR), 1992.
Estudiu d'ordenamientu territorial sur del llagu añu 2011 PDUL Casigua el cubu realizáu nel añu 2016
Bang Na Expressway

**Bang Na Expressway** (nome completu: Bang Na - Bang Pli - Bang Pakong Expressway y oficialmente Burapha withi Expressway (en tailandés: ทางพิเศษบูรพาวิถี) ye un viaductu de carretera de 54 km de llongura de seis carriles allugada na ciudá de Bangkok, en Tailandia. Trátase d'una autopista de peaxe paralela a la ruta de la Carretera Nacional 34 (Carretera Bang Na-Bang Pakong).

Este foi'l viaductu más llargu del mundu antes de la construcción del Gran viaductu de Weinan Weihe. 

## Llocalización

Esta carretera atopar al sureste de Bangkok. Xune'l centru de la ciudá col segundu aeropuertu internacional de Bangkok, el puertu d'agües fondes Laem Chabang y la rexón industrial de la mariña este. 

## Descripción

La exa principal ye de 55 km de llargu y ocupa un tableru a un altor de 18,60 m. Trátase d'una ponte de viga cajón, de 27 d'anchu, con un llargor mediu de los tramos de 41.85 m. Les ramples y cruces representen un llargor total de 40 km. 

## Construcción

L'autopista de Bang Na foi construyida por un consorciu de tipu joint venture, BBCD, constituyíu por Bauaktiengesellschaft Bilfinger et Berger d'Alemaña y Ch. Karnchang Plc, Tailandia.

Empecipiada en 1996, los trabayos completar en marzu de 2000. La construcción de la ponte demandó 1,8 millones de metros cúbicos de formigón.

El diseñu de la estructura foi realizáu poles oficines de Jean Muller International allugada en San Diego, Estaos Xuníos.

Dos estaciones de peaxe tán asitiaes na estructura elevada, onde s'enancha pa dar cabida a doce carriles.

## Ver tamién
* Pontes más llargues del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos
Ponte del Gran Belt

La **ponte del Gran Belt** (en danés: *Storebæltsforbindelsen*) coneuta les islles daneses Selandia y Fionia. La ponte forma parte de toa una estructura d'unión ente diches islles, cruciando tol estrechu del Gran Belt, con alredor de 16 km ente dambos estremos de la ponte, y pasando por una pequeña islla denomada Sprogo. El tramu colgante, de 1,62 km, conocíu como la *Ponte d'Oriente*, atopar nel centru del tramu ente Sprogo y Selandia. Ye la tercer ponte colgante más llarga del mundu por detrás de la Gran Ponte d'Akashi Kaikyō y de la ponte de Xihoumen de la provincia de Zhejiang en China, programáu pa concluyise n'ochobre de 2009. Foi diseñáu pol estudiu d'arquiteutura danesa Dissing + Weitling.

La ponte reemplazó'l serviciu de tresbordador o *ferry* que fuera'l principal mediu pa cruzar el Gran Belt mientres más de 100 años. La ponte foi abierta al tráficu rodáu en xunetu de 1998, según al tresporte ferroviariu, que cunta con doble vía. A un costu envaloráu en 21,4 mil millones de corones daneses (precios de 1988), ye'l mayor proyeutu de construcción na hestoria de Dinamarca. La so operación y caltenimientu llevar a cabu por A/S Storebælt so Sund & Bælt. La so construcción y caltenimientu son financiaos polos peaxes de vehículos y trenes.

La ponte amenorgó significativamente los tiempos de viaxe: antes el ferry tomaba alredor d'una hora y agora el Gran Belt puede cruciase nunos 10 minutos. La construcción de la Ponte del Gran Belt y de la ponte d'Øresund que, en xunto, dexaron la unión del continente européu con Suecia y el restu d'Escandinavia al traviés de Dinamarca, encurtiando en gran midida'l camín alternativu per tierra al traviés de Finlandia.

## Historia
Les idees pa la construcción d'una estructura que coneutara les islles surdieron en 1850. En 1934, el gobiernu danés manifestó'l so interés na construcción d'esta ponte, en 1948 el Ministeriu danés de Tresportes (Transportministeriet) empezó a estudiar les condiciones pa empezar les obres nel estrechu. La primer llei qu'autorizaba la construcción foi promulgada en 1973, pero'l proyeutu namái aportó a destacáu de nuevu en 1978 y nuevamente en 1986. Aprobáu oficialmente en 1987, los trabayos empezaron en 1988. 

En 1991, el gobiernu de Finlandia recurrió ante la Corte Internacional de Xusticia, atayando la construcción al afirmar que la ponte estropiaría'l tráficu marítimu nel estrechu. Dinamarca y Finlandia axustaron alredor de 90 millones de corones daneses por que'l gobiernu finlandés retirara la denuncia y la construcción fuera finalmente completada.

Mientres la construcción, informar de 479 accidentes de trabayu, de los cualos 53 fueron mancadures graves o mortales. Siquier siete trabayadores morrieron de resultes d'accidentes rellacionaos col trabayu.

## Panorama

## Ver tamién
* Les pontes colgantes más llargos del mundu
* Les pontes más llargues del mundu

## Referencies

## Enllaces esternos

* Great Belt Bridge
* Great Belt bridge on en.broer.non
* Image 
* Great Belt Fixed Link is at coordinates 
* 
* 
*
Ponte de Verrazano-Narrows

La **ponte de Verrazano-Narrows** ye una ponte colgante que coneuta los distritos de Staten Island y Brooklyn na ciudá de Nueva York al traviés de the Narrows, l'estrechu que coneuta les partes cimera ya inferior de la badea de Nueva York. El so nome deriva del esplorador italianu Giovanni da Verrazzano, el primer navegante européu que se sabe entró na badea de Nueva York y el ríu Hudson. Ye obra del inxenieru civil Othmar Ammann.

El llargor del so tramu central ye de 1298 m, lo que lo convirtió na ponte colgante más llarga del mundu dende'l términu de la so construcción en 1964 hasta 1981. Güei ocupa'l séptimu puestu ente les pontes colgantes más llargos del mundu, pero inda sigue siendo la más llarga de los Estaos Xuníos. Les sos altes torres pueden ser vistes dende gran parte del área metropolitana de Nueva York, incluyendo zones de tolos 5 distritos de la ciudá. La ponte constitúi un nexu críticu nel sistema vial local y rexonal. Ye llargamente conocíu como'l puntu de partida de la Maratón de la Ciudá de Nueva York. La mayor parte del tráficu marítimu con destín a los puertos de Nueva York y Nueva Jersey tien de pasar so la ponte.

Esta ponte tamién foi ayudáu a construyir pol boxeador y campeón de los pesos pesaos de mediaos de los años 30 James Walker Braddock, más conocíu como'l *Cinderella Man* de New Jersey.

## Referencies

## Enllaces esternos

* bridge-info.org: Verrazano-Narrows Bridge
Producción en cadena

La **producción en cadena**, **producción en masa**, **producción en serie** o **fabricación en serie** foi un procesu revolucionariu na producción industrial que la so base ye la **cadena de montaxe** o **llinia de ensamblado** o **llinia de producción**; una forma d'organización de la producción que delega a cada trabayador una función específico y especializao en máquines tamién más desenvueltes.

## Historia
La so idea teórica naz col taylorismo y quien tuviera la idea de ponela en práutica, foi Ransom Olds, quien inauguró la so cadena de montaxe en 1901 construyendo'l so prototipu denomináu Curved Dash. Sicasí, el sistema de cadena de montaxe tomó popularidá unos años dempués, gracies a Henry Ford, quien tomando la idea de Olds, desenvolvió una cadena de montaxe con una capacidá de producción cimera y de la cual el so productu emblemáticu, foi'l Ford T. Sicasí, esta evolución llograda a la cadena de montaxe, provocaría que'l públicu atribuya equivocadamente la so invención a Ford, en llugar de Olds. A finales del sieglu XX ye superada por una nuevu forma d'organización industrial llamada toyotismo que s'afondó nel sieglu XXI.

La disciplina del trabayu y la busca del control coetaneu, de los tiempos de producción del obreru teníen una llende oxetiva nel sieglu XIX. Este yera que'l día tien 24 hores y la forma en que l'obreru trabayaba tenía una velocidá determinada entá en gran parte pol tiempu dedicáu a fabricar dalgún oxetu. La división del trabayu nun bastó p'aumentar la velocidá na producción polo que Frederick Taylor trabayó la idea de cronómetru coles mires d'esaniciar esi "tiempu inútil" o esbardiáu nel procesu granible.

La *organización del trabayu* taylorista amenorgó efeutivamente los costos de les fábriques pero desabrir del salariu de los obreros. Eso dio entamu a numberoses fuelgues y descontentu xeneralizáu del proletariáu col modelu, cosa que Henry Ford corrixó y con esto llogró tamién un visible tresformamientu social.
El taylorismo recibió crítiques y, tamién, foi bien valoráu.
La evolución d'esti modelu granible siguir nel toyotismo.

## Ver tamién
* Toyotismo
* Caltenimientu granible total
* Monozukuri
* Lean manufacturing
* Sistema de producción

## Referencies

## Enllaces esternos
*https://web.archive.org/web/20150116084219/http://www.ganttproject.biz/download.php