Oliver Stone

**Oliver Stone**  ye un direutor de cine y guionista d'Estaos Xuníos. Ganó trés Óscar y cinco Globu d'oru polos sos trabayos.

## Biografía
William Oliver Stone nació en Nueva York. El so padre yera un axente de bolsa xudíu y la so madre, francesa y católica; él más palantre convertiríase al budismu. Estudió nes universidaes de Yale y de Nueva York. Participó como soldáu na guerra de Vietnam, na que foi mancáu dos veces, llogrando la condecoración del Corazón Púrpura. Esti fechu marcó la so vida y ye protagonista de dalgunos de los sos meyores trabayos.

La so producción cinematográfica inspirar en fechos reales. Los sos primeros contactos cola industria del cine (ensin cuntar los trabayos de guión y/o direición en películes menos conocíes) fueron como guionista de gran ésitu. Sos son los guiones de *[[L'espresu de medianueche]]*, d'Alan Parker (1978), de *[[Conan the Barbarian (película de 1982)|Conan the Barbarian]]*, de John Milius (1982), y de *[[Scarface (película de 1983)|Scarface, el preciu del poder]]*, de Brian De Palma (1983).

## Carrera profesional

### Años 1970 y 1980
Filmo dos películes nos setentas, primero un curtiumetraxe sobre Vietnam en 1971 y una de terror "Seizure" (1974). El pasu al primer planu de l'actualidá cinematográfica producir al recibir l'Óscar en 1979 al meyor guión adautáu por *[[L'espresu de medianueche]]*, despues filmaría un thriller psicolóxicu "The Hand" (1981). Depués vendría un añu bien entamanáu 1986, empezando l'añu estrénase *[[Salvador]]*, pero ye cola direición de la gallardoniada *[[Platoon]]* esi añu, cola que se consagra y llograría l'Óscar a la meyor direición, amás de meyor película, con un total de 4 óscar de l'academia. En 1987 realizó *[[Wall Street (película)|Wall Street]]*, una de les sos meyores películes, y na que narraba les peripecies d'un tiburón de les finances, bien interpretáu por Michael Douglas, que ganó un Óscar por esti papel.

Tres una curtia posa cola menos ambiciosa *[[Talk Radio]]*, Stone tornó cola so segunda película sobre Vietnam, que sería bien distinta n'enfoque y oxetivos al respective de *[[Platoon]]*. *[[Born on the Fourth of July (película)|Born on the Fourth of July]]*, protagonizada pol ascendente Tom Cruise, quien sería nomáu al Óscar, ye la historia real de Ron Kovic un veteranu del conflictu, discapacitáu poles sos firíes de guerra, quien va pasar de ser un fervorosu soldáu a un activista en contra de la guerra. Sería'l segundu y hasta agora últimu Óscar como direutor pa Oliver Stone.

### Años 1990
Imparable, y bien trabayador, al añu siguiente (1990) realizaría *[[The Doors]]*, una pocu valorada recreación de la vida del famosu grupu, y fundamentalmente del so líder, Jim Morrison, encarnáu por Val Kilmer, y un añu dempués realizaría la que pa munchos ye la so película más importante como cineasta: **'.

El so rellatu sobre la investigación que'l fiscal Jim Garrison desenvolvió nos años 60 sobre l'asesinatu de [[John F. Kennedy]] causó una enorme movición debida al [[teoríes sobre l'asesinatu de Kennedy|planteamientu d'una combalechadura]] y contribuyó a faer crecer la so imaxe (bien autofomentada) de prevocador.

Dos años dempués estrenó la so tercer película sobre Vietnam, ''[[Heaven & Earth]]'', protagonizada por [[Tommy Lee Jones]] que, magar nun tener l'impautu de los dos anteriores, certificó'l so versatilidad y les poques facilidaes que se dio narrando una historia d'amor ente un veteranu y una vietnamita, y siendo capaz coles mesmes de tornar al conflictu con una tercera óptica.

Al añu siguiente, 1994, afai y camuda llibremente un llibretu de [[Quentin Tarantino]], pa encarar una de les sos películes más provocadores y atacaes pola crítica, ''[[Natural Born Killers]]'' ''(Natural Born Killers'' o ''Asesinos por naturaleza)'', que narra les peripecies de dos asesinos [[sociopatía|sociópatas]] que dexen un inefable rastru de sangre al so pasu. Combinando tou tipu d'oxetivos de cámara, negativos en color y en blancu y negru, inclusive animación, con un montaxe allocao y demencial, Stone intentó llamar l'atención por tolos medios posibles, llogrando un notable ésitu de taquilla.

En 1995 tornaría al melodrama cola semeya d'unu de los líderes más revesosos de la historia de los Estaos Xuníos, [[Richard Nixon]], col so ''[[biopic]]'' ''[[Nixon (película)|Nixon]]''. Interpretáu con gran solidez por [[Anthony Hopkins]], la película llogró una respuesta fría de públicu y crítica negativa.

Ensin película en 1996, l'añu 1997 va ver el so regresu col thriller ''[[O-Turn]]'', qu'incluyó a [[Sean Penn]], a [[Jennifer Lopez]], a [[Nick Nolte]] y a [[Billy Bob Thornton]]. Hermana de ''[[Natural Born Killers]]'', equí'l direutor relaxó un pocu'l ritmu del montaxe pa ufiertar un rellatu de turbia atmósfera d'un tonu casi humorísticu.

En 1999 daría una sorpresa a los sos siguidores con ''[[Any Given Sunday]]'' ''(Un domingu cualesquier)'', sobre'l mundu del [[fútbol americanu]].

=== Años 2000 ===
En [[cine en 2003|2003]] estrenó ''[[Comandante (película)|Comandante]]'', en redol a la figura del presidente cubanu [[Fidel Castro]], na que se garrasti a una estensa ''entrevista-río''. El documentu tuvo detractores, que-y reprocharon ser aquiescente coles respuestes del entrevistáu. El mesmu añu estrenó'l documental sobre'l [[conflictu palestino-israelín]], ''[[Persona non prestosa]]''. En [[cine en 2004|2004]] tornaría a [[Cuba]], pa montar una segunda parte de ''[[Comandante (película)|Comandante]]'', titulada ''[[Looking for Fidel]]'', por cuenta de la execución, per parte del gobiernu cubanu, de trés supuestos disidentes o terroristes.

En 2004 dirixó ''[[Alexandru Magnu (película)|Alexander]]'', sobre la vida d'[[Alexandru Magnu]], protagonizada por [[Colin Farrell]], que rellata en clave historicista, épica y llírica el viaxe emocional d'Alejandro a lo llargo de los sos años de conquista, encetando de forma esplícita la [[bisexualidá]] del conquistador y de la so rellación con [[Hefestión]].

En [[cine en 2006|2006]] encetó la destrucción de les [[World Trade Center|Torres Ximielgues]] de [[Nueva York]] en ''[[World Trade Center (película)|World Trade Center]]'', que narra la historia verídica de dos axentes de la policía portuaria, unu d'ellos interpretáu por [[Nicolas Cage]], que sobrevivieron milagrosamente al derrumbe de la estructura que mató a mamplén de bomberos y policías. Anguaño fixo un pequeñu [[caméu]] na película de [[Santiago Segura]] ''[[Torrente 3: El protector]]''.

En [[cine en 2008|2008]] dirixó un ''[[biopic]]'' sobre [[George W. Bush]], llamada ''[[W. (película)|W.]]'', na que narra la revesosa infancia del presidente, la so rellación col [[George H. W. Bush|so padre]], la so llucha contra'l [[alcoholismu]], el redescubrimientu de la so fe cristiana, la so carrera política y el so mandatu presidencial mientres la invasión d'[[Iraq]] de 2003. La película basar nun guión del propiu Stone y de [[Stanley Weiser]], con quien tamién escribiera ''[[Wall Street (película)|Wall Street]]''.

Prepara una nueva incursión na vieya tema de Vietnam con ''Pinkville'', protagonizada por [[Bruce Willis]], y que s'avera a la [[masacre de My Lai]], onde cientos de vietnamites fueron asesinaos polos soldaos norteamericanos. Al empar realizó'l documental llamáu ''[[Al sur de la frontera]]'', ésta vegada sobre'l resurdir de la [[izquierda política|izquierda]] n'América Llatina, cuantimás en [[Venezuela]] col so presidente [[Hugo Chávez]].

== Discutinios ==
N'avientu de 2007 Stone viaxó a [[Colombia]] pa participar, como observador y como documentalista, na lliberación de trés rehenes del grupu guerrilleru de les [[FARC]], nuna operación humanitaria nomada [[Operación Emmanuel]]. El grupu de les FARC foi incluyíu na llista de grupos terroristes per parte del gobiernu d'Estaos Xuníos y la [[Xunión Europea]], dempués del fallíu procesu d'entrega de los rehenes, por cuenta de la imposibilidá d'entrega d'un menor d'edá, fíu de [[Clara Rojas]] (una de les rehenes) y al fechu de que foi concebíu en cautiverio, y a que yá s'atopaba nuna institución de proteición del Estáu colombianu. Stone fai referencies frente a la posibilidá de que'l gobiernu colombianu ye'l responsable del fracasu de la misión, lo cual xeneró la inconformidad d'ésti, según la d'amplios sectores de la sociedá colombiana.

Les declaraciones de Stone diéronse primero que'l grupu guerrilleru reconociera que nun tenía al neñu nel so poder, o de que confirmaren la so identidá les autoridaes colombianes. El testu de la entrevista completa atopar n'Internet.

En xunu de 2010 Stone declaró que consideraba que la guerrilla colombiana les [[Fuerces Armaes Revolucionaries de Colombia|FARC]] yeren heroiques. Esi mesmu mes, tamién declaró que "El [[golpe d'Estáu n'Hondures de 2009|golpe d'estáu n'Hondures]] foi una vergüenza pa los [[Estaos Xuníos]]" y criticó que'l presidente norteamericanu [[Barack Obama]] "nun movió un deu" mientres los acontecimientos.

En 2010 declaró, nuna entrevista col [[prensa escrita|diariu]] ''[[Sunday Times]]'', que la so serie documental ''[[Oliver Stone's Secret History of America]]'' (en castellán: [[La historia ensin cuntar d'EEXX]]) yera una reacción ante la "dominación [[xudía]] de los medios". Estes pallabres fueron denunciaes como [[antisemita|antisemites]] pola [[Lliga Antidifamación]]. Darréu Stone, quien a empiezos d'esi añu declarara que "[[Adolf Hitler|Hitler]] ye'l [[chivu espiatoriu]] de la [[historia]]", esculpar por estes declaraciones.

El [[12 de mayu]] de [[2014]], Oliver Stone, xunto cola irlandesa [[Mairead Maguire]] y l'arxentín [[Adolfo Pérez Esquivel]] ―dambos [[Premiu Nobel de la Paz|premios nobel de la paz]]―, y un centenar de profesores d'Estaos Xuníos y Canadá, solicitaron a Human Rights Watch que tomara «midíes concretes p'afitar la independencia» de la organización, yá que les sos más altos direutivos teníen rellación direuta col Partíu Demócrata, col gobiernu d'Estaos Xuníos y tamién cola [[Axencia Central d'Intelixencia|CIA]] (Axencia Central d'Intelixencia). La carta dirixir al direutor de Human Rights Watch, Kenneth Roth, y solicitábase el fin de les puertes xiratories» ente diches instituciones y Human Rights Watch.
Human Rights Watch ye la única ONG importante qu'acusa al Gobiernu de Venezuela d'antidemocráticu.

== Filmografía ==


* 1971: ''[[Últimu añu en Vietnam]] ''(Last Year in Vietnam'', [[curtiumetraxe|curtiu]])''
* 1974: ''[[Reina del Mal]]'' ''(Seizure)''
* 1979: ''[[Llocu de Martinique]] ''(Madman of Martinique'', [[curtiumetraxe|curtiu]])''
* 1981: ''[[La mano (película)|La mano]]'' ''(The Hand)''
* 1986: ''[[Salvador (1986)|Salvador]]''
* 1986: ''[[Platoon]]''
* 1987: ''[[Wall Street (película)|Wall Street]]''
* 1988: ''[[Falando cola muerte]]'' ''(Talk Radio)''
* 1988: ''[[Born on the Fourth of July (película)|Born on the Fourth of July]]''
* 1991: ''[[The Doors (película)|The Doors]]''
* 1991: **' *(JFK)*
* 1993: *[[Heaven & Earth]]* *(Heaven & Earth)*
* 1994: *[[Natural Born Killers]]*
* 1995: *[[Nixon (película)|Nixon]]*
* 1997: *[[O-Turn, xiru al infiernu]]* *([[O Turn]])*
* 1999: *[[Un domingu cualesquier]]* *(Any Given Sunday)*
* 2003: *[[Comandante (película)|Comandante]]*
* 2003: *[[Persona non prestosa (película)|Persona non prestosa]]*
* 2004: *[[Alexandru Magnu (película)|Alexandru Magnu]]* *(Alexander)*
* 2004: *[[Looking for Fidel]]*
* 2006: *[[World Trade Center (película)|World Trade Center]]*
* 2008: *[[W. (película)|W.]]*
* 2009: *[[Al sur de la frontera]]* *(South of the Border)*
* 2010: *[[Wall Street 2: Money Never Sleeps]]* (protagonizada por Michael Douglas, Shia LaBeouf, Charlie Sheen y otros), la secuela de *Wall Street*.
* 2012: *[[Savages]]* (protagonizada por Aaron Johnson, Taylor Kitsch, Blake Lively, John Travolta, Benicio del Toro, Salma Hayek, Emile Hirsch, Demian Bichir).
* 2012: *[[The Untold History of the United States]]* (La historia ensin cuntar d'EEXX)
*2014: El mio Amigu Hugo* *(Protagonizada por Hugo Chávez)** N'homenaxe pol so primer aniversariu de muerte.

## Premios

### Premios Óscar

### Premiu Globu d'Oru

## Referencies

## Enllaces esternos

* STONE, Oliver: *Break*, guión de 1969; nun se llegó a rodar película.
** Testu inglés en *[[PDF]]*.