Bien públicu

Un **bien públicu** ye, dende'l puntu de vista xurídicu, aquel que pertenez o ye provistu pol Estáu a cualquier nivel al traviés de toos aquellos organismos que formen parte del sector públicu. Dende'l puntu de vista económicu, ye un bien que ta disponible a toos y del cual l'usu por una persona non substrae del usu por otru.

## Conceutu xurídicu
Esta concepción remontar al Derechu romanu, nel cual la *[[Res publica]]* ('cosa pública' o 'alministración', asuntos políticos polo xeneral) faía referencies a les propiedaes de l'Antigua Roma o de los sos ciudadanos en xunto (tales como les fontes d'agua de la ciudá, les cais, etc.). La influyencia d'esta acepción estendióse con dellos cambeos hasta'l presente; por casu, Andrés Bello escribi (en rellación a los bienes nacionales”): *“Si amás el so usu pertenez a tolos habitantes de la nación, como'l de les cais, places, pontes y caminos, el mar axacente y les sos sableres, llámense bienes nacionales d'usu públicu o bienes públicos”*. Nótese que nesa definición Bello utiliza dos criterios: la propiedá ye estatal, el usufructu ye xeneral a los habitantes.

Nel presente, esta concepción perdura principalmente na tradición llegal, la de la ciencia política y la de la economía política. Asina, neses árees polo xeneral entiéndese por dominiu públicu el conxuntu de bienes y derechos de titularidá pública, destinaos al usu públicu.

## Conceutu económicu
Na economía contemporanea'l significáu del términu ye distintu. Una definición que correspuende al sentíu xeneralmente aceptáu de bien públicu o **bien públicu puru** (James M. Buchanan) nesa disciplina, ye ufiertada por Elinor Ostrom: "*Un bien que ta disponible a toos y que'l so uso por una persona non substrae del usu a otros*."

Pa identificar la naturaleza de los bienes públicos puede considerase que tolos individuos somos capaces de faenos de dellos bienes al traviés de medios privaos pa satisfaer dalguna necesidá, tal como vistíu, alimentu o tresporte. Estos son bienes que pueden estremase pa ser proporcionaos o consumíos. Pero hai otru tipu de bienes que nun se pueden asegurar per medios privaos, yá seya polos altos costos qu'implicaríen o pola imposibilidá d'estremalos, tales como los sistemes de pesos y midíes, el valor de la moneda, la seguridá d'una población, los servicios comuñales, el gobiernu d'una sociedá o la conocencia collaborativa.

En términos económicos, un **bien** o **[[bien económicu]]** ye tou aquello que'l so consumu xenera utilidá o beneficiu a los individuos. Un bien priváu ye divisible y excluible, esto ye, puede fraccionase y apostrar a les persones de la so esfrute. P'aprovechar una casa, un platu de comida o un dispositivu electrónicu, ríquese pagar el costu de dichu bien. Pero los bienes públicos por definición son compartíos, polo que'l costu de la so producción y distribución nun puede ser cubiertu polos particulares (siquier en grupos grandes), por cuenta de les implicaciones que tendría pa una persona cubrir los costos de producción y caltenimientu de dichu bien.

Esto esprésase en términos téunicos diciendo que'l bien públicu en cuestión ye un bien económicu que la so naturaleza implica que nun ye divisible, nun ye rivalizable, nin excluible. Un bien ye **non divisible** cuando pa producilo y distribuyilo nun puede fraccionase en partes pal so usu o esfrute. Ye **non rival** cuando'l so usu por una persona en particular nun perxudica o torga l'usu simultáneu per parte d'otros individuos, por casu, una señal de radio (mediu de comunicación), y ye **non escluyente** cuando nun puede torgar el so usufructu por usuarios potenciales o reales.

Munchos economistes clasificaríen los bienes públicos como un casu especial o subcategoría de los bienes comunes, sicasí, convién notar que la definición nun fai referencia puramente al sistema de propiedá: un bien va ser d'usu públicu -nesta concepción- independientemente de quién lo tener, siempres y cuando'l so usu "tea disponible a toos y que'l so uso por una persona non substraiga del uso respectos d'otros". Por casu (inda cuando non el meyor) la señal de radio mentada ta disponible a quien seya que tenga accesu a un receptor, pero la propiedá de la empresa emisora nun ye necesariamente nin comunal nin estatal.

Un exemplu típicu de bien públicu ye la defensa nacional, yá que tolos ciudadanos tán protexíos y el fechu qu'un individuu d'un país tea protexíu nun amenorga la proteición pa otru ciudadanu. Estremar de los bienes llibres, como l'aire llimpio, en qu'estos postreros nun son bienes económicos.

Otros exemplos son los fueos artificiales que brinda'l gobiernu en feches patries, la lluz d'un faru qu'indica la distancia a la vera la mar, places públiques, monumentos públicos, etc.

James Tobin suxer que'l dineru modernu ye una institución social y un *bien públicu* (ver Chartalismo).

### Principiu de non división
El principiu de non división implica la imposibilidá de fraccionar un bien públicu pal so consumu personal. El politólogu de orogen catalán **[[Josep M. Colomer]]**, señala que los bienes públicos “son los que nun pueden estremase en porciones o partes separaes por que les usen individuos distintos”. Recursos naturales como'l calor del sol o la defensa d'una nación, nun puede ser partíos por que ser consumíos en proporciones polos miembros d'una comunidá.

### Principiu de non esclusión
El principiu de non esclusión tien que ver cola imposibilidá d'escluyir del consumu d'un bien a determinaes persones; les razones de la imposibilidá pueden ser físiques o económiques. La baxa capacidá d'esclusión implica que ye imposible o bien difícil prohibir el consumu d'un bien a otros individuos (alegóse que tou bien ye excluible, si tase dispuestu a tomar les midíes necesaries y costearlas; esto enfatiza que'l conceutu ye relativu a considerancies llegales y sociales). La esclusión de los bienes públicos tien que ver cola rivalidá del mesmu.

### Principiu de non rivalidá
La rivalidá nel consumu d'un productu implica que'l consumu per parte d'un individuu torga l'usu por otros. Por casu, l'usu d'un martiellu por daquién torga que seya usáu coles mesmes por dalgún otru (a pesar de qu'esi otru lo podría usar nel futuru). Dellos bienes rivales son, adicionalmente, consumibles; asina, si un individuu come un pastel, non queda pastel pa nengún otru. En dambos sentíos, l'usu d'un bien rival amenorga la disponibilidad pa otros.

Dizse que nun esiste rivalidá nel consumu d'un productu o serviciu, cuando'l consumu qu'un individuu realiza d'esi bien nun torgar nin amenorga la cantidá disponible pal consumu d'otres persones. Por tanto, de manera simultánea o non, dellos individuos pueden consumir les mesmes unidaes del bien ensin que se resienta'l consumu de los otros. La Defensa nacional constitúi l'exemplu más claru d'ausencia de rivalidá nel consumu d'un productu. La *defensa nacional* entendida como garantía y proteición frente a un hipotéticu enemigu esterior, ye un bien qu'ufierta l'Estáu a la ciudadanía y algama por igual a tolos ciudadanos del territoriu y el fechu de qu'un individuu d'un país tea protexíu pola *defensa nacional*, nun implica menores garantía pa otru ciudadanu. La non rivalidá nel consumu de la defensa nacional nun implica que toles persones valoren internamente por igual el serviciu, de fechu ye bien probable que les demandes de defensa nacional sían bien variaes ente los habitantes d'un territoriu. La non rivalidá significa que la esistencia d'un exércitu forníu significa una garantía igual pa toos ciudadanos del país.

Hai dellos bienes non rivales que presenten un puntu de saturación, esto ye, un puntu nel cual el consumu aumenta y perxudícase a los otros consumidores. Cuando se pasa'l puntu de saturación el bien dexa de ser puru. Un exemplu son les autopistes, cuando lleguen a tar congestionadas los conductores vense perxudicaos.

### Bienes mistos
Obviamente, estes definiciones teóriques dacuando son difíciles d'aplicar al mundu real, yá que puramente nun hai nengún bien que nun pueda ser deriváu a dalgún nivel de producción o consumu mercantil; una cai, ponte, etc, pueden ser construyíos y/o alministraos de manera privada (por casu, con pagos de peaxe).

### El problema del polizón

La consecuencia más importante de que nos bienes públicos alleguen los dos carauterístiques citaes (la non rivalidá del so consumu y la imposibilidá d'aplicar el principiu d'esclusión) ye que la producción o suministru d'estos bienes enfrentar col denomináu *problema del polizón* o de los *consumidores llibres de carga* (free riders n'inglés). Al nun ser facederu la esclusión, la producción de los bienes públicos beneficia por igual a aquel consumidores que cooperen nel so financiamientu, y a aquel consumidores que nun lo faigan. El polizones son, a última hora, aquellos miembros d'un coleutivu qu'amparaos nes carauterístiques de los bienes públicos, beneficiar de la producción de los mesmos ensin contribuyir al so financiamientu.

La esistencia d'estos consumidores *polizones* inhabilita al mercáu pa la asignación de los bienes públicos y constitúi una manifestación de fallu de mercáu.

## Ver tamién
* Bien económicu
*Bien preferente
* Bien común (Economía política)
* Bien común (Economía)
* Externalidad
* Empresa pública
* Monopoliu natural
* Pagu per usu
* Recursos comunes
* Teorema de Coase
* Traxedia de los comunes
* Teoría de la eleición pública

## Referencies

## Bibliografía
* Buchanan, James M.: *Demanda y ufierta de bienes públicos*, 1968. (e-book n'inglés)
* Colomer, Josep M.: *Ciencia de la política*. Ariel, Barcelona, 2009. ISBN 9788434418363
* Hardin, Garrett: "La traxedia de los comunes", Gaceta Ecolóxica, núm. 37, Institutu Nacional d'Ecoloxía, Méxicu, 1995. Traducción de Horacio Bonfil Sánchez del orixinal: "The Tragedy of Commons" en Science, v. 162 (1968), páxs. 1243-1248.
* Stiglitz, Joseph E.: *La economía del sector públicu*, Ed. Antoni Bosch Editor, 2003. ISBN 84-95348-05-5

## Enllaces esternos
*  por Garrett Hardin
* Los bienes públicos, Manual básicu d'Economía de Mercáu, en Eumed.net
* La traxedia de los comunes y la traxedia de los anticomunes: una reinterpretación, por Germán Coloma
* Bienes públicos: fallu del mercáu o coartada del Estáu, por Albert Esplugas