Rois

**Rois** ye un conceyu español na provincia d'A Coruña, comunidá autónoma de Galicia. Pertenez a la Contorna del Sar y ta asitiáu nel suroeste de la provincia d'A Coruña.

## Xeografía

### Situación
Nel suroeste de la provincia d'A Coruña, asitiáu nes tierres entemedies que precieden, diendo dende Santiago de Compostela, a la Península del Barbanza, amuésase como un conceyu que, entá siendo interior, ta bien conectáu cola mariña, tantu pola so cercanía a la ría d'Arousa como a la ría de Murios y Noia.

Rois ocupa una superficie de 92,76 km² y estrémase en 12 parroquies. La capital municipal ye Dícesvos, perteneciente a la parroquia de Rois (Rois) y que falta 20 km de Santiago de Compostela. Pertenez a la Contorna del Sar xunto colos conceyos de Padrón y Dodro.

### Llendes




### Descripción xeográfica

Dende'l puntu de vista xeomorfolóxicu, esti conceyu tien dos unidaes estremaes: la superficie d'erosión qu'ocupa la metá occidental y la depresión oriental. La primera correspuende a los montes qu'enllacen cola Sierra del Barbanza, onde tán les mayores altitúes, superando en dellos casos los 600 metros; la otra unidá ta formada pola cuenca del ríu Sar y los sos afluentes, el Liñares y el Rois, que formen un valle de gran fertilidá.

La so proximidá a la mariña, anidia'l clima (11°C de temperatura medio añal) y amonta les precipitaciones (suel superar los 2.000 mm añales).

* **Altitú máxima**: 595 metros sobre'l nivel del mar, nel Monte del Pedregal. 
* **Altitú mínima**: 6 metros sobre'l nivel del mar, nel ríu Sar al so pasu por Seira. 

### Parroquies
* Augasantas (San Vicente)
* Buxán (San Xoán)
* Mariña (San Miguel)
* Ermedelo (San Martiño)
* Herbogo (San Pedro)
* Leroño (Santa María)
* Oín (Santa María)
* Ribasar (Santa Mariña)
* Rois (San Mamede)
* Seira (San Lourenzo)
* Sorribas (San Tomé)
* Urdilde (Santa María)

## Demografía
* La población en 2014 yera de 4.767 persones según l'Institutu Nacional d'Estadística.

## Cultura y patrimoniu
Dalgunos de los monumentos más importantes del conceyu.

### Construcciones civiles
* Los **[[Horru|Horros]]**.
:Ente'l gran númberu d'estes construcciones nel términu municipal, daes les sos carauterístiques, cabo destacar los de Casa do Porto, Campos de Xei, Souto, Liñares y Francelos.

#### [[Palaciu|Palacios]]

* El **Palaciu de Antequeira**, n'Oín.
:Construyíu nel sieglu XVIII sobre una casa del sieglu XV el palaciu de Antequeira, componer de tres cuerpos: dos salientes y unu central con una solana central a la que s'apuerta por una formosa escalera de piedra.
:Al pie de él, restaurada apocayá, atópase la capiya de San Juan Nepomuceno, de gran interés arquiteutónicu, abovedada y con un relieve del santu na so fachada.
:El so xardín, con bones especies como camelies, magnolies, hortensies..., atópase perbién calteníu, al igual que'l mesmu palaciu, propiedá na actualidá de la familia Rengifo.

* El '''Palaciu do Faramello''', en Ribasar.
:Asitiáu xunto a un ríu y construyíu nel sieglu XVIII sobre una antigua fábrica de papel, el palaciu de Faramello, empobináu al poniente sobre una avisiega fastera, cuenta con una formosa balconada que percuerre la so fachada occidental y una magnífica obra de cantería.
:La so capiya, bien senciella, foi construyida nel sieglu XVIII pol señor Cortés en Angueira de Castro.
:El so xardín cunta como elementu destacáu con un curiosu paséu a lo llargo del ríu, que ye cruciáu en distintos puntos por elementales portezuelas de madera.

### Construcciones relixoses

* Les **ilesies** de les 12 parroquies.
:D'ente elles, dos, la de Leroño y la de San Miguel de Mariña caltienen entá elementos d'arquiteutura románica, destacando que la primera foi empezada a construyir a finales del sieglu XII.
:La mayor parte de les ilesies del conceyu fueron, sicasí, construyíes nel sieglu XVIII.

* Tamién esisten 3 **[[capiya|capiyes]]** asitiaes nos llugares d'O Aido, Ferreiros y O Soutullo.

* Hai numberosos **[[Cruceru (monumentu)|cruceros]]**, dalgunos de gran interés, distribuyíos por diversos llugares y aldegues, como ye habitual en Galicia.

* El Calvariu (**Vía Crucis**) de Sorribas. Ye un conxuntu de catorce crucies y un *cruceiro* ellaboraes en granitu que formen un camín de procesión na redoma de la ilesia. Según la inscripción del pedestal data de 1698.

### Xacimientos arqueolóxicos
* **[[Castru (fortificación)|Castru]] Lupario**.
:Asitiáu na parroquia de Ribasar na carretera N-550, ente los quilómetros 10 y 11, pertenez a los conceyos de Rois y Brión siendo unu de los más importantes xacimientos arqueolóxicos del área de Santiago.

* **Castru de Socastro**.
:Asitiáu na parroquia d'Herbogo a solu 150 metros del llugar de Socastro, ocupa un pequeñu pandu, cuntando con una planta ovalada tendiendo a triangular.

* **Castru de Picadizo**.
:Asitiáu na parroquia de Buxán, a unos 500 metros del llugar de Picadizo, ta emplazado nel cantu Norte d'un pequeñu pandu formáu ente'l ríu Rois y un regatu.
:Ta cerráu pelos llaos Norte, Este y Oeste con un terremplén sobre'l qu'apaecen restos del parapetu de piedra.
:Atópase en bon estáu de caltenimientu.

## Política

Llinia de tiempu de los partíos políticos nel gobiernu de Rois dende l'aprobación de la Constitución de 1978.


#Toes los llargores midir en píxeles
ImageSize = width:640 height:130 #Tamañu de la imaxe: anchu, alto
PlotArea = width:600 height:90 left:20 bottom:20 #Tamañu de la gráfica en sí dientro de la imaxe: anchu, alto, marxe esquierdu, marxe derechu
DateFormat = yyyy #Formatu de feches= y-cifra d'añu, m-cifra de mes, d-cifra de día.
Period = from:1979 till:2009 #Periodu representáu: dende, hasta
TimeAxis = orientation:horizontal #Orientación de la exa de tiempos: horizontal o vertical
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1979 #Escala

# Nun se da cuenta de cuándo topeten dos frases, asina qu'hai
# que moveles a mano cola variable $dx

Define $dx = 0 # shift text to right side of bar
Define $dy = 20

PlotData=
#barra, color, anchu, ?, alliniadura, tamañu de fonte (XS,S,M,L,XL)
 bar:Líderes color:red width:30 mark:(line,white) align:center fontsize:M

#dende hasta desplazamientu($dx, píxeles) testu y enllaz
 from:start till:1983 shift:($dx,$dy) text:UCD
 from:1983 till:1987 shift:($dx,$dy) text:PSOE
 from:1987 till:1991 shift:($dx,$dy) text:AP
 from:1991 till:1995 shift:($dx,$dy) text:PNG-PG
 from:1995 till:1999 shift:($dx,$dy) text:PP
 from:1999 till:2003 shift:($dx,$dy) text:PP
 from:2003 till:2007 shift:($dx,$dy) text: BNG-PSOE
 from:2007 till:end shift:($dx,$dy) text:PP


* 1979 **Alcalde**: Antonio Sóñora Pardal - (UCD)

* 1983 **Alcalde**: Florentino Cabo Seaxe - (PSOE)

* 1987 **Alcalde**: Xosé R. Quintáns Trenco - (AP)

* 1991 **Alcalde**: Francisco Eiras Leis - (PNG-PG)

* 1995 **Alcalde**: Enrique José Tojo Blanco - (PP)

* 1999 **Alcalde**: Enrique José Tojo Blanco - (PP)

* 2003 **Alcalde**: Xosé Manuel Penes Patiño - (BNG)

* 2007 **Alcalde**: Ramón Tojo Lens - (PP)

* 2011 **Alcalde**: Ramón Tojo Lens - (PP)

Corporaciones democrátiques en Rois dende l'aprobación da la Constitución de 1978.


ImageSize = width:720 height:475
PlotArea = width:600 height:300 left:50 bottom:150
Legend = columns:1 left:52 top:100 columnwidth:100

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:13
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:0
Colors=
 id:AO value:black
 id:PPdeG value:rgb(0,0,0.8) legend:PPdeG
 id:PSdeG value:red legend:PSdeG-PSOE
 id:BNG value:rgb(0,0.8,0.8) legend:BNG
 id:AP value:rgb(0,0,0.8) legend:AP
 id:CDS value:rgb(0,0.8,0) legend:CDS
 id:PNG value:rgb(0,0.8,0.8) legend:PNG
 id:CNG value:rgb(0,0.8,0.8) legend:CNG
 id:DIR value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend:DIR
 id:BNPG value:rgb(0,0.8,0.8) legend:BNPG
 id:UCD value:rgb(0,0.8,0) legend:UCD
 id:INDEP value:rgb(0.9,0.9,0.9) legend:INDEP
 id:AP-PDP-UL value:rgb(0,0,0.8) legend:AP-PDP-UL

PlotData=
 width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7

 bar:Total_13

#1979
 bar:1979
 from:0 till:6 color:UCD text:UCD (6)
 from:6 till:12 color:INDEP text:INDEP (6)
 from:12 till:13 color:BNPG text:BNPG (1)

#1983
 bar:1983
 from:0 till:5 color:INDEP text:INDEP (5)
 from:5 till:10 color:AP-PDP-UL text:AP-PDP-UL (5)
 from:10 till:13 color:PSdeG text:PSdeG (3)

#1987
 bar:1987
 from:0 till:6 color:AP text:AP (6)
 from:6 till:10 color:PSdeG text:PSdeG (4)
 from:10 till:12 color:CDS text:CDS (2)
 from:12 till:13 color:PNGtext:PNG (1)

#1991
 bar:1991
 from:0 till:8 color:PPdeG text:PPdeG (8)
 from:8 till:12 color:PSdeG text:PSdeG (4)
 from:12 till:13 color:CNG text:CNG (1)

#1995
 bar:1995
 from:0 till:8 color:PPdeG text:PPdeG (8)
 from:8 till:11 color:PSdeG text:PSdeG (3)
 from:11 till:12 color:BNG text:BNG (1)
 from:12 till:13 color:DIR text:DIR (1)

#1999
 bar:1999
 from:0 till:7 color:PPdeG text:PPdeG (7)
 from:7 till:10 color:PSdeG text:PSdeG (3)
 from:10 till:13 color:BNG text:BNG (3)

#2003
 bar:2003
 from:0 till:6 color:PPdeG text:PPdeG (6)
 from:6 till:10 color:BNG text:BNG (4)
 from:10 till:13 color:PSdeG text:PSdeG (3)

#2007
 bar:2007
 from:0 till:7 color:PPdeG text:PPdeG (7)
 from:7 till:10 color:BNG text:BNG (3)
 from:10 till:13 color:PSdeG text:PSdeG (3)

#2011
 bar:2011
 from:0 till:7 color:PPdeG text:PPdeG (7)
 from:7 till:10 color:BNG text:BNG (3)
 from:10 till:11 color:PSdeG text:PSdeG (1)

TextData=
 pos:(250,25) text:"Distribución de conceyales en Rois"
 pos:(250,0) text:"nes eleiciones municipales."


### Eleiciones municipales 2007

## Personaxes célebres
* Jesús Blanco Villar, ciclista profesional retiráu.
* Martín Bouzas Rey, ciclista profesional n'activu.

## Referencies

## Enllaces esternos