open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
13

## Fechos
* Testamentu d'Augustu.
* El senáu romanu abuel los Vigintisexviri.
* Tiberiu entra trunfal en Roma, gracies a les campañes que Xermánicu lleva a cabu na *Xermania* (Xermania Magna, Xermania Cimera y Germania Inferior).
* Reinstauración d'Abgaru V d'Edesa nel tronu d'Osroene.

## Arte, Cultura y Ciencia
* Estrabón escribe les sos conocencies sobre la Tierra.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
15

## Fechos
* Fundación d'Emona, güei Liubliana.
* Valerius Gratus ye nomáu prefeutu de Xudea.

## Nacencies
* Drusila, princesa romana, hermana y amiga de Calígula.
* Mesalina, emperatriz romana, esposa del emperador Claudiu.
* 24 de setiembre: Vitelio, emperador romanu en 69 (f. 69).

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
14

:*Esti artículu ye pal *'añu 14**. Pa otros emplegos del númberu **14''', ver Catorce.

## Fechos
*  -

## Nacencies

## Muertes

* 19 d'agostu - César Augustu, emperador romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
16

## Fechos
* Alemaña: última batalla importante ente'l xeneral romanu Xermánicu y el guerreru xermanu Arminio (17 e.C. - 21), con grandes perdes de dambes partes, n'Idistaviso (Angrivarierwall) cerca del ríu Weser.
* Nóricos y panonios invaden Iliria, siendo refugaos pol procónsul Publiu Silu.
* Apaez la obra d'Ovidiu "Epistulae ex Ponto".

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
18

L'añu **18** foi un añu normal entamáu en sábadu del Calendariu Xulianu.

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
* Tiberiu y Xermánicu pasen a ser cónsules.
* Un *[[vexillatio]]* (subunidá) de la III Llexón Augusta ye desaniciada nuna emboscada n'África.
* El xefe xermanu Arminiu destrúi'l reinu de los marcomanos.

#### Asia
* Na India, los indopartos tomen el control de Taxila.

## Nacencies

## Muertes

* Ovidiu,poeta romanu (o nel 17)
* Yang Xiong, filósofu, poeta y autor chinu

## Referencies

## Enllaces esternos
17

L'añu **17** foi un añu normal entamao en vienres del calendariu xulianu.

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
* Xermánicu lidera campañes militares n'Oriente. 
* Capadocia (n'Asia Menor) conviértese en provincia romana. 
* Luciu Eliu Sexanu cinviértese en prefectu pretorianu.

#### Europa
* Entamu d'una guerra civil en Xermania.

#### Asia Menor
* Un terremotu n'Anatolia destrúi la ciudá de Sardis.

### Por tema

#### Artes y ciencies
* Publicación del llibru Ab Urbe condita ("Hestory de Roma Dende la so Fundación") en 142 volúmenes por Livi.

## Nacencies

## Muertes

* Ovidiu, poeta romanu (o nel 18)
* Livi, historiador romanu
* Gayu Xuliu Hixinu, autor romanu

## Referencies

## Enllaces esternos
20

L'añu **20** foi un añu bisiestu entamao en llunes del calendariu Xulianu.

## Fechos

### Por sitiu

#### Imperiu Romanu
* Galba conviértese en pretor del Imperiu.
* Marcu Valeriu Messala Barbatu conviértese en cónsul.

#### Asia
* Primer añu de la era *Dihuang* de la dinastía china Xin.

### Por tema

#### Artes y ciencies
* Filón d'Alexandría define la filosofía como la criada de la teoloxía.

## Nacencies

## Muertes

* Hillel, eruditu del Talmud, la so escuela y les sos enseñances llegaron a ser les más importantes ya influyentes sobre'l Talmud.
* Vipsania Agripina, muyer de Gayu Asiniu Gallu y anterior muyer de Tiberiu. (nacía'l 36 e.C.)

## Referencies

## Enllaces esternos
19

L'añu **19** foi un añu normal entamáu en Domingu del Calendariu Xulianu

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
* Marbod, rei de los marcomanos, ya depuestu por Catualda. Estu da por finada la menacia de les tribus xermanes haza los romanos fasta'l reináu de Marcu Aureliu. Roma sitúalos baxu la so proteición.
* Xuliu César Xermánicu (33), comandante romanu de les llexones del Rin y el príncipe romanu más queríu, muerre envenenáu. Nel so llechu de muerte acusa a Pisu, gobernador de Siria, d'envenenalu.
* Tiberiu espulsa a los exipcios de Roma, y deporta 4,000 xudíos de Sicilia.
* Agripina la Mayor acusa a Gnéu Calpurni Pisu, gobernador de Siria, d'asesinar a so maríu Xermánicu n'Antioquía. Pisu suicídase en Roma. 
* Un Arcu del Trunfu ye construyíu por Xermánicu en Saintes.

#### Asia
* Caberu añu (sestu) de la era *Tianfeng* de la Dinastía Xin china.
* Primer máquina voladora, según el Llibru de Han.
* Gondofares conviértese en rei de los saces.

## Nacencies
* 10 d'ochobre — Tiberiu Xemelu, nietu de Tiberiu.

## Muertes
* 10 d'ochobre — Xermánicu, xeneral romanu (nacíu l'añu 15 e.C.).
* Vonones I de Partia.

## Referencies

## Enllaces esternos
21

L'añu **21** foi un añu non bisiestu entamáu en miércoles del Calendariu Xulianu.

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
* Revuelta de los Aeduii baxo Xuliu Floru y Xuliu Sacrovir, y suprimida por Gayu Siliu.
* Tiberiu ye elixíu cónsul por cuarta vegada.
* Entamu de la revuelta n'África liderada por Tacfarinas.
* Los romanos creen un estáu "amortiguador" nel territoriu los Cuados, nel sur d'Eslovaquia.
* Un cuartel ye construyíu pa la Guardia Pretoriana nel monte Quirinal.

#### Asia
* El rei Daeso de Dongbuyeo, en Corea, cai muertu en combate escontra l'exércitu de Goguryeo, lideráu pol so tercer soberanu, el rei Daemusin.

### Por tema

#### Artes y ciencies
* Fabricación de ferramientes d'escritura metáliques en Roma.

## Nacencies

## Muertes

* Publiu Sulpiciu Quiriniu, gobernador romanu de Siria
* Marcu Valeriu Messalla Barbatu, Cónsul Romanu (o nel añu 20)
* Arminiu, líder xermanu qu'arrasó a tres llexones romanes na Batalla del monte Teutoburg
* Emperatriz Wang

## Referencies

## Enllaces esternos
22

L'añu **22** foi un añu non bisiestu entamáu en xueves nel Calendariu Xulianu

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
* Gayu Sulpiciu Galba conviértese en cónsul.
* La llei romana sustitúi a los vezos celtes na Galia.

#### Asia
* Entamu de la Dinastía Han en China.

## Nacencies

## Muertes

* Valeria Mesalina, tercera muyer del emperador romanu Claudiu.
* Xunia Tertia, muyer de Gayu Casiu Lonxinu y hermana de Marcu Xunu Brutu.

## Referencies

## Enllaces esternos
23

**23** (**XXIII**) foi un añu común entamáu en vienres del calendariu xulianu. Nesa dómina, nel Imperiu romanu, foi conocíu como añu del consuláu de Pollio y Vetus, y tamién como añu *776 [[Ab urbe condita]]*. La so denomación como añu 23 remóntase al entamu de la Edá Media, cuando quedó establecíu l'Anno Domini como forma avezada de dar nome a los años.

## Fechos
* Entama'l reináu del rei Ptolomeo de Mauritania.
* Estrabón espubliza la so *[[Xeografía d'Estrabón|Xeografía]]*, compendiu del saber cartográficu clásicu que ye l'únicu llibru d'esa temática que se conserva del mundu antiguu.
* Cayo Asiniu Poliu y Cayu Antistiu Vetu son cónsules en Roma.
* El gobernador de la Bética, C. Vibiu Sele, ye acusáu de corrupción y desterráu.
* Liu Xuan, descendiente de la familia real de la dinastía Han y cabezaleru de los solevaos escontra la dinastía Xin, proclámase emperador y restaura la dinastía Han dempués de que, en xunetu, derrotara, al frente de 19.000 rebeldes, al exércitu de Wang Mang, de 450.000 homes, na batalla de Kunyang.

## Nacencies
* Pliniu'l Vieyu, historiador romanu (m. 79).

## Muertes

* 6 d'ochobre - Wang Mang, emperador chinu, fundador de la Dinastía Xin.
* 14 de setiembre - Drusu Xuliu César, fíu del emperador de Tiberiu, envelenáu (n. 13 e.C.).
* Juba II, rei of Mauritania (n. c. 50 e.C.).

## Referencies

## Enllaces esternos
26

## Fechos
* Ponciu Pilatu ye unviáu a Xudea.
* Tiberiu retírase a Capri.

## Nacencies
* Nerva, emperador romanu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
24

## Fechos
* Fin de la dinastía Xin en China. La dinastía Han vuelve al poder.
* Fin de la guerra qu'enfrentaba a Roma con Numidia y Mauritania.
* Serviu Corneliu Cetegu y Lucu Viseliu Varru son cónsules.
* Charmides ye arconte d'Atenes.

## Nacencies

## Muertes

* Posible muerte d'Estrabón (tamién pue ser nel 19)
* Muerte d'Agamenón

## Referencies

## Enllaces esternos
25

## Fechos
* Cuesu Corneliu Léntulu y Marcu Asiniu Agripa exercen el consuláu.
* L'emperador Tiberiu resuelve una disputa ente Mesenia y Esparta sobre'l *Ager Dentheliales* nel monte Taigetu, reconociendo la tierra a Mesenia.
* Luciu Eliu Sexanu intenta ensin ésitu casase cola vilba de Drusu'l Mozu.

## Nacencies
*Cayu Xuliu Civil, xefe xermanu.

## Muertes

*Liu Xuan, príncipe de la dinastía Han

## Referencies

## Enllaces esternos
27

## Fechos
* Luciu Calpurniu Pisón y Marcu Liciniu Crasu Fruxi asumen como cónsules romanos.
* Un anfiteatru na ciudá de Fidenes derrúmbase. El númberu de finaos llegaría a los 20.000 d'un total de 50.000 espectadores, según Tácitu.
* L'emperador Tiberiu treslládase a la islla de Capri dende onde gobernó hasta la so muerte, diez años dempués.
* Posible fecha del bautismu de Xesús de Nazaré y entamu del so ministeriu, según delles cronoloxíes cristianes.
* Los Ceyes coloraes lleales a Liu Penzi son derrotaos y ríndense énte l'emperador Liu Xiu.

## Nacencies
*Herodes Agripa II, rei de Xudea.
*Wang Chong, filósofu chinu.

## Muertes

*Marcu Asiniu Agripa, cónsul romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
29

## Fechos
* Los romanos tomen Serdica (moderna Sofía), denomada asina pola tribu celta de los *[[Serdi]]*. 
* Agripina la Mayor exíliase a la islla de Pandataria, y los sos fíos (sacante Calígula) son prindaos por Luciu Eliu Sexanu.

## Nacencies

## Muertes
* Livia Drusila.
*Livia, esposa d'Augustu y madre de Tiberiu.

## Referencies

## Enllaces esternos
28

## Fechos
* Les lexones romanes en Xermania son tresportaes pola flota a la fortaleza de ''Flevum'' nel Rin pa operar escontra los rebeldes frisones.
* Los frisios roblen un tratáu colos romanos nel ríu Rin, evitando la conquista.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
30

L'añu **30** foi un añu común entamáu en domingu del Calendariu Xulianu.

## Fechos

### Per llugar

#### Imperiu Romanu
* Los romanos funden la ciudá de Tournai en Bélxica.

### Por tema

#### Relixón
* El Sermón nel Monte (acordies coles propuestes de la teoría 33, pese a que los años 27 ó 28 son más plausibles)
* 7 d'abril — Crucifixón de Xesús (dómina suxerida, pero tamién ye suxerida la muerte'l 3 d'abril del añu 33)http://www.johnpratt.com/items/docs/newton.html
* Probatible entamu del pontificáu de San Pedru (en cálculos católicos, fasta'l 64).

#### Artes y Ciencies
* Fedru torna la Fábula d'Esopu, y compón dalgunes propies.
* Marcu Veleyu Paterculu escribe la historia xeneral de los países conocíos na antigüedá.

## Nacencies
* Nerva, emperador romanu
* Quintu Petiliu Cerialis, hermanascu de Vespasianu

## Muertes

* 7 d'abril — Xudas Iscariote, discípulu de Xesús, quien suicidóse poco enantes de la muerte del so maestru
* 7 d'abril/Vienres Santu — Xesús (nacíu aproximadamente sobre l'añu 4 e.C.) — dómina más ampliamente aceutada polos estudiosos modernos (tradicionalmente nel añu 33)
* Shammai, presidente del Sanedrín y estudiosu del Talmud
* San Xuan Bautista (ver http://www.catholic-forum.com/saints/year0030.htm)

## Referencies

## Enllaces esternos
31

## Fechos
* Luciu Eliu Sexanu ye nomáu cónsul xunto col emperador Tiberiu. Sicasí, Tiberiu descubre la traición de Sexanu y fai que lu arresten y executen.
* 6 d'abril: Vienres Santu, crucifixón de Xesús (según una de les teoríes de datación d'esti eventu).
* Neviu Sutoriu Macru conviértese en líder de la guardia pretoriana dempués de la execución de Sexanu.
* Tiberiu torna a Roma dende Capri.

## Nacencies
* Musoniu Ablondu, filósofu romanu.

## Muertes

* 18 d'ochobre - Sexanu, políticu romanu (executáu por orde de Tiberiu).
* Marcu Veleyu Patérculu, historiador romanu (posiblemente executáu como cómpliz de Sexanu)
* Livila, sobrina y nuera del emperador Tiberiu (d'inanición pol so papel nel complot pa destronar a Tiberiu col so amante Sexanu) zarrada y dexada morrer pola so propia madre, Antonia la Menor
* San Esteban, por llapidación.

## Referencies

## Enllaces esternos
34

## Fechos
* Paulu Fabiu Pérsicu y Luciou Viteliou exercen el consuláu. 
* Construcción d'un aguaductu romanu qu'empieza en Nîmes y percuerre 269 milles.
* Neviu Sutoriu Macru dizse que gana'l favor nel imperiu prostituyendo a la so esposa Euniu con Calígula.
* Pablu y Bernabé empiecen a predicar l'evanxeliu a los Xentiles.
* Intervención romana n'Armenia (34–37).

## Nacencies
* Persiu
* Mariamna.
* 4 d'avientu - Aulu Persiu Flacu (0034–0062).

## Muertes

* Herodes Filipu, Tetrarca de Batanea, Gaulanítide, Traconítide y Auranítide, fíu d'Herodes I, el Grande.-

## Referencies

## Enllaces esternos
35

## Fechos
* 6 d'avientu, Guatemala: primeros documentos escritos d'América n'esteles de dómina Olmeca tardía.

## Nacencies
* 8 de payares - Nerva, emperador romanu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
36

## Fechos
* Según la tradición tocante a esti añu, Pablu de Tarsu convíertese al cristianismu.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
32

## Fechos
* 3 de setiembre - Méxicu: primeros documentos escritos d'América n'esteles de dómina Olmeca tardía (ver Trés Zapotes)
* Nomen a San Pedru'l primer papa

## Nacencies
* 25 d'abril: Otón, emperador romanu en 69 (f. 69)...

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
33

## Fechos
* Sestu Mariu, un home d'inmensa riqueza, ye acusáu d'incestu, condergáu a muerte y allanciáu dende la roca Tarpeya baxo'l mandatu del emperador Tiberiu, que deseaba les sos riqueces. Ente elles taben les mines de Sierra Morena.

* Según la tradición de la Ilesia Católica, l'apóstol Simón Pedru conviértise nel primer Papa.

## Nacencies
* Cayu Rubeliu Plautu, fíu de Cayu Rubeliu Blandu y Xulia.

## Muertes

* Según la tradición cristiana, Xesús de Nazaré muerre nun maderu. Según les creencies cristianes, resucita. Ver tamién añu 30.

## Referencies

## Enllaces esternos
39

## Fechos
* Calígula crea la Legio XXII Primixenia.
* La lexón IV Macedonia dexa Hispania, siendo unviada a *[[Germania Inferior]]*.

## Nacencies
* 30 d'avientu - Titu, emperador de Roma (79-81).

## Muertes

* Séneca'l Vieyu, retóricu cordobés, autor de les *Suasories* y *Discutinios*.

## Referencies

## Enllaces esternos
40

## Fechos
* Introducción del cristianismu n'Exiptu.

## Nacencies
* Dioscórides, médicu, farmacólogu y botánicu griegu.
* Sestu Xuliu Frontín, políticu del Imperiu romanu, unu de los más importantes aristócrates de finales del sieglu I.
* 1 de marzu - Marcu Valeriu Marcial, poeta llatín.
* 13 de xunetu - Cneu Xuliu Agrícola, xeneral y políticu romanu.

## Muertes

* Drusila, hermana y amiga de Calígula.
* Ptoloméu, últimu rei de Mauritania

## Referencies

## Enllaces esternos
41

## Fechos
* 24 de xineru - Claudiu asocede a Calígula como emperador de Roma.

* Claudiu fai diosa a Livia, la "Madre de la Nación".

## Nacencies

## Muertes

* 24 de xineru - Ye asesináu l'emperador romanu Calígula

## Referencies

## Enllaces esternos
37

## Fechos
* 18 de marzu - El Senáu Romanu proclama a Calígula Emperador.

## Nacencies
* 15 d'avientu - Nerón, Emperador romanu

## Muertes

* 16 de marzu - Tiberiu, emperador de Roma.

## Referencies

## Enllaces esternos
38

## Fechos
* Añu probable del matrimoniu ente Claudiu y Mesalina.
* Apion encabeza una embaxada a Calígula pa quexase de los xudíos d'Alexandría.
* Revueltes anti-xudíes españen n'Alexandría mentanto una visita de Herodes Agripa I: la xente quier asitiar estatues de Calígula en cada sinagoga.

## Nacencies

## Muertes

*San Andrés l'apóstol.
*10 de xunu - Drusilla (hermana de Calígula).

## Referencies

## Enllaces esternos
42

## Fechos
* Conquista romana de Ceuta.
* Posible data de composición de la obra *[[De Re rustica]]* de Columela, en 12 tomos; otres fontes dicen el 65.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
43

## Fechos
* Roma: el xeneral Aulu Plauciu ye unviáu pol emperador Claudiu pa conquistar Britania.
* Fundación de Londinium.
* La lexón *[[Legio IIII Macedonica|IV Macedonica]]* abandona Hispania y marcha al *[[limes]]* (*llende*) del Rin.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
44

## Fechos

* Claudiu torna de Britania tres la so conquista.
* En Roma, el cartógrafu hispanorromanu (d'Alxecires) Pomponiu Mela (f. 45) escribe'l *De situ orbis*, una xeografía de la Tierra.

## Nacencies

## Muertes

* Herodes Agripa I, rei de Xudea (n. 10 e.C..).
* Wu Han, xeneral chinu, de la dinastía Han

## Referencies

## Enllaces esternos
45

## Fechos
* Galba: faise col control de la tercera lexón.
* L'emperador romanu Claudiu espulsa los xudío de Roma.

## Nacencies
* Plutarcu: historiador grecorromanu.
* Estaciu: poeta llatín.

## Muertes

* Claudia Julia: nieta del emperador Claudiu y Mesalina.

## Referencies

## Enllaces esternos
46

## Fechos
* En Mauritania españa la revuelta d'Edemón.
* 23 d'ochobre: en Nanyang (Henán, China)  rexístrase un terremotu de 6,5&nbsp;graos na escala sismolóxica de Richter, y VIII&nbsp;graos d'intensidá na escala de Mercalli. Desconozse'l númberu de muertos.

## Nacencies
*Plutarcu, historiador griegu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
47

## Fechos
*Los romanos constrúin una fortificación que más tarde convertiráse na ciudá d'Utrecht.
* Pliniu'l Vieyu, so les órdenes de Corbulón, toma parte na campaña militar escontra Xermania.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
48

## Fechos
*Termina de construyise'l fuerte Isca Dumnoniorum (actual Exeter), bas de la Legio II Augusta en Britania
*El Templum Bellonae, hasta entós llugar de xunta del Senáu romanu, queda afaráu por una quema.
*Los *hsiung-nu* (hunos) dixébrense en dos rames, una d'elles ponse al serviciu de los Han.

## Nacencies

## Muertes

*Mesalina, tercer esposa del Emperador Romanu Claudiu

## Referencies

## Enllaces esternos
49

## Fechos
*Redaición de la Epístola a los Gálates de San Pablu. 
*Séneca tutor de Nerón.
*Espulsión de los xudíos de Roma.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
50

## Fechos
*Entama, cerca Bueinás (Miranda), la esplotación de les mines de oru polos romanos.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
51

## Fechos
* L'emperador Claudiu y T. Flaviu Vespasianu exercen el consuláu.
* Na Britania romana, el gobernador Publiu Ostoriu Escápula derrota a Caratacu y los siluros nel territoriu de los ordovicos nel centru de Gales. Caratacu busca abellugu con Cartimandua, reina de los brigantes nel norte d'Inglaterra, pero ella ye aliada de Roma y entrégalu a Ostorio. Pese a la derrota, los siluros siguen lluchando.
* Al prindáu Caratacu exhíbenlu encadenáu nel trunfu de Claudiu en Roma, pero la so digna actitú convence al emperador por que se-y perdone la vida y dexe a la so familia vivir llibre na capital mientres un curtiu periodu de tiempu.

## Nacencies
*24 d'ochobre- Domicianu, emperador romanu

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
52

## Fechos
* Corbulón ye nomáu gobernador de la provincia d'Asia.
* L'Apóstol Santu Tomás predica l'Evanxeliu na India y funda una comunidá cristiana ellí, qu'apuerta la Ilesia asiria del Oriente.

## Nacencies

## Muertes

* Publiu Ostoriu Escápula, políticu y xeneral romanu, gobernó la provincia de Britania dende'l 47 hasta la so muerte

## Referencies

## Enllaces esternos
53

## Fechos
* L'emperador romanu Claudiu quita a Herodes Agripa II la tetrarquía de Calcis.
* Décimu Xunu Silanu Torcuatu y Quintu Hateriu Antoninu exercen el consuláu. 
* Claudiu asegura un decretu senatorial que da xurisdicción en casos financieros de procuradores imperiales. Esto marca un fortalecimientu significativu del poder imperial por cuenta del Senáu.
* Nerón cásase con Claudia Octavia. 
* Claudiu aceuta a Nerón como'l so socesor, en desterciu de Británicu, el fíu que tuvo cola so primer esposa, Mesalina.

## Nacencies
*18 de setiembre - Traxanu emperador romanu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
54

## Fechos
* Nerón conviértese n'emperador.
* Espublízase la obra filosófica de Séneca.

## Nacencies

## Muertes

*13 d'ochobre - Claudiu, emperador del Imperiu romanu, dablemente envelenáu pola so muyer.

## Referencies

## Enllaces esternos
55

## Fechos

#### Imperiu romanu
* L'emperador romanu Nerón ye tamién un cónsul romanu.
* Agripina la Menor ye espulsada del palaciu imperial pol so fíu Nerón ya instálase en Villa Antonia en Miseno.
* El xurista romanu Sabín escribe tres llibros sobre los derechos de los ciudadanos.
* Empieza la guerra escontra los partos que va finar nel añu 64; los partos remanen toa Armenia.

## Nacencies
* Epicteto - Filósofu griegu.
* Tácitu- historiador, cónsul, senador y gobernador del imperiu Romanu

## Muertes

* Británicu 
* Claudiu ye asesináu por Nerón.

## Referencies

## Enllaces esternos
56

## Fechos
* L'apóstol San Pablu escribe la Primer epístola a los corintios.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
57

## Fechos
*Testimonios más antiguos d'escritura en Xapón.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
60

## Fechos
* Boudica xune a les tribus celtes britániques nuna revuelta, xunto colos cornovios, los durotriges y los trinovantes. 
* Los rebeldes ganen a la Legio IX Hispana y afaren la capital Camulodunum (Colchester). 
* Boudica saquia Londinium (Londres) y Verulamium (St Albans) matando a milenta civiles.
* Pablu de Tarso escribe la mayoría de les sos cartes paulines.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
61

## Fechos
* Rebelión de los icenos lideraos pola reina Boudica, escontra l'Imperiu romanu, que foi entartallada na Batalla de Watling Street.

## Nacencies
* Pliniu'l Mozu

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
63

L'añu **63** (**LXIII**) foi un añu común qu'empezó un sábadu del calendariu xulianu.

## Acontecimientos
* Vespasianu conviértese en gobernador d'África.
* Cneu Domiciu Corbulón ye restauráu nel mandu dempués del desastre romanu na Batalla de Rhandeia; invadió Armenia y ganó a Tiridates I, quien aceutó la soberanía romana; Partia retírase de la guerra.
* Pompeya la ciudá a los pies del monte Vesubiu, queda afarada por un fuerte terremotu. Tarreciendo una erupción del volcán, gran parte de los sos 20.000 habitantes dexen los sos llares nuna fuxida provocada pola llerza.
* La lexón X Gémina abandona Hispania, siendo treslladada a *[[Carnuntum]]* (Petronell, Austria) en *[[Panonia|Pannonia]]*.
* Según la lleenda, José d'Arimatea va a Glastonbury na primer misión cristiana a Britania.
* Ochobre: en Crimea (Ucraína), ente'l mar d'Azov y mar Prietu  a 20&nbsp;km de fondura asocede un terremotu de 6,4&nbsp;graos na escala de Richter.

## Nacencies

## Muertes

* Marcos l'Evanxelista (data tradicional) (vease 61)
* Claudia Augusta, única fía de Nerón

## Arte y lliteratura
* Aulu Corneliu Celsu escribe un diccionariu (enciclopedia) sobre les artes y les ciencies.

## Referencies

## Enllaces esternos
64

## Fechos

### Imperiu romanu
* 18 de xunetu: Gran quema de Roma y primer persecución de cristianos.
* 13 d'ochobre - Martiriu de San Pedru.
* Nerón propón un planiamientu nuevu urbanu basáu na creación d'edificios afataos con pórticos afataos, l'enanche de les cais y l'usu d'espacios abiertos. Esti plan nun se va aplicar hasta dempués de la so muerte.
* Lyon unvia una gran cantidá de dineru a Roma p'ayudar a la reconstrucción. Sicasí, mientres l'iviernu de 64–65, la mesma Lyon sufre una quema catastrófica, y Nerón en reciprocidá unvia dineru a Lyon.
* Fenicia conviértese en parte de Siria.
* Acaba la guerra escontra los partos empecipiada nel añu 55.

### Asia
* L'Imperiu kushan saquia la ciudá de Taxila (no que güei ye Paquistán).

## Nacencies

## Muertes

* San Pedru - Primer Papa de la Ilesia Cristiana.

## Arte y lliteratura
* Séneca proclama la igualdá de tolos homes, incluyendo los esclavos.

## Relixón
* Escríbese la Primer epístola de Pedru.

## Referencies

## Enllaces esternos
65

## Fechos
* Fin del Reinu del Ponto.
* Columela escribe *[[De Re rustica]]* en 12 tomos (fecha averada); otres fontes señalen l'añu 42.

## Nacencies

## Muertes

*Séneca, filósofu cordobés.
* Popea Sabina.
*Marcu Anneu Lucanu, poeta cordobés.

## Referencies

## Enllaces esternos
59

## Fechos
*Nerón fai asesinar a so madre Agripina la Menor.

## Nacencies

## Muertes

*Agripina la Menor, madre de Nerón.

## Referencies

## Enllaces esternos
58

## Fechos
* Hispania romana: Sulevamientu de los ástures.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
66

## Fechos
*Nerón crea la Legio I Italica.
*Rebelión xudía.

## Ciencia y teunoloxía
*Ye visible'l cometa Halley.

## Nacencies

## Muertes

*Petroniu, escritor romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
67

## Fechos
* 67-68: Cayu Xuliu Vindex remóntase escontra Nerón na Galia; la so revuelta ye reprimida por Luciu Verxiniu Rufu.
* San Llin asocede a San Pedru

## Nacencies

## Muertes

*San Pedru, crucificáu.
*Pablu de Tarso, degolláu.
*Petroniu, escritor y cónsul romanu

## Referencies

## Enllaces esternos
68

## Fechos
* Luciu Clodiu Macer sulévase escontra l'emperador Nerón.
* 8 de xunu: Sulpiciu Galba conviértese n'emperador de Roma, al ser aceutáu pol Senáu Romanu, declarando a Nerón *[[persona non grata]]*.
* 9 de xunu: l'emperador romanu Nerón suicídase, a cuatro milles de Roma. Apuñálase nel gargüelu dempués de ser abandonáu pola guardia pretoriana.
* L'añu de los cuatro emperadores: Galba (68), Otón (69) y Viteliu (69), toos ellos gobiernen en rápida socesión primero que Vespasianu gane la guerra civil y conviértase n'emperador.
* Galba crea la Legio I ''Adiutrix'' y la Legio VII ''Gemina'' y Luciu Claudiu Macer la Legio I ''Macriana liberatrix''.
* Últimu añu rellatáu polos *[[Añales (Tácitu)|Añales]]* de Tácitu, una historia del Imperiu romanu.
* Marcu Ulpiu Traxanu, padre de Traxanu, conviértese en cónsul.
* Traxanu treslládase a Scythopolis y crucia'l ríu Xordán cola Legio X ''Fretensis''. Asedia Xericó y destrúi'l monesteriu de Qumran, au se crearon los manuscritos del Mar Muertu.
* Iviernu: Traxanu llanta un campu en Xericó y los romanos tayen les rutes d'escape a Xerusalén.

## Nacencies

## Muertes

* 6 de xunu - Nerón, emperador de Roma.
* Cayu Xuliu Vindex, xeneral romanu qu'intentó deponer a Nerón.

## Referencies

## Enllaces esternos
69

## Fechos
*22 d'avientu - Vespasianu ye proclamáu emperador de Roma.
* Cuatro emperadores se suceden en Roma: Galba, Otón, Viteliu y finalmente, el 22 d'avientu, Vespasianu.

## Nacencies

## Muertes

*Galba, emperador romanu
* 16 d'abril - Otón; emperador romanu 
* 22 d'avientu - Viteliu (Aulu Viteliu Xermánicu); emperador romanu

## Referencies

## Enllaces esternos
70

## Fechos
* L'emperador Vespasianu y el so fíu Tito César Vespasianu conviértense en cónsules romanos.
* Vespasiano empieza l'edificiu del Coliséu; l'anfiteatru úsase pa xuegos con gladiadores y espectáculos públicos, como recreación de batalles navales, recreación de famoses batalles y drames de la mitoloxía clásica.
* Tito toma Xerusalén dempués d'un llargu asediu y afara'l Templu de Xerusalén.
*La Legio I ''Adiutrix'' abandona Hispania y treslládase a Xermania Inferior p'acabar cola revuelta bátava. 
* Creación de la Legio II ''Adiutrix''.
* Edictu de Llatinidá de Vespasianu: Hispania recibe'l *ius Latii*. Les lexones de guarnición colen de la provincia.

## Nacencies
* Cayo Xuliu Cuadradu Basu, xeneral romanu en Xudaea (m. 117 e.C.

## Muertes

*Herón d'Alexandría, fecha averada.

## Referencies

## Enllaces esternos
71

## Fechos
*El mitraísmu entama a estendese especialmente ente los lexonarios.

## Nacencies

## Muertes

*3 de xunetu, Tomás l'Apóstol según la tradición católica morrió mártir na India.

## Referencies

## Enllaces esternos
72

L'añu **72** (**LXXII**) foi un añu bisiestu qu'empezó un miércoles del calendariu xulianu.

## Fechos
* Antíocu IV de Siria, depuestu pol emperador Vespasianu.
* Vespasianu y Tito exercen el consuláu.
* Primer Guerra Xudeo-Romana: l'exércitu romanu (*[[Legio X Fretensis]]*) baxu Luciliu Basu asedien la guarnición xudía de Maqueronte nel mar Muertu.
* Los romanos asedien Masadá, una fortaleza nel desiertu en poder de les víctimes xudíes de los sicarios.
* Fundación de *Flavia Neapolis* (Nablus).

## Arte y lliteratura
* Empieza la construcción del Coliséu en Roma.

## Nacencies
*Xulia Balbila, poeta y princesa del reinu de Comagene

## Muertes

* Tomás l'Apóstol, na India

## Referencies

## Enllaces esternos
73

## Fechos
*Pliniu el Vieyu sirvi como procurador na provincia Tarraconense.
* Cercu de Masadá.
*Domicianu ye cónsul.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
74

## Fechos
* L'exércitu romanu de Flaviu Silva, que'l so nucleu yera la Legio X Fretensis, toma Masadá, últimu nucleu de resistencia xudía.
* Según Pliniu el Vieyu, Vespasianu promulga l'Edictu de Llatinidá, pol cual concédese'l *ius latii minor* a toles comunidaes de les provincies de *[[Hispania]]*.
* Fúndase la ciudá de *Castrum Vardulies*, Castro-Urdiales.
* Vespasianu tresllada la Legio VII ''Gemina Felix'' a la Hispania Tarraconensis, asitiándola nel antiguu campamentu de la Legio VI ''Victrix'' no que ye anguaño Lleón, onde permaneció hasta'l final de la presencia romana en Hispania.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
75

## Fechos
* Constrúise en Roma el Templu de la Paz, conocíu tamién como Foru de Vespasianu, pa celebrar la conquista de Xerusalén del añu 70.

## Nacencies
*Suetoniu, historiador romanu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
76

## Fechos
*Anacletu asocedi como Papa a Llinu.

## Nacencies
*24 de xineru: Adrianu, emperador romanu (m. 138).

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
79

## Fechos
* 24 d'agostu - El Monte Vesubiu entra n'erupción, destruyendo les ciudaes de Pompeii, Herculaneum, Stabiae y Oplontis. La flota romana que tenía base el puertu de Misenum evacuó a los refuxaos. El so comandante, Pliniu'l Vieyu, muerre na aición tres inhalar gases volcánicos.

*Titu asocede a Vespasianu como Emperador de Roma.
* El xeneral romanu Gnaeus Julius Agricola funda Mamucium, un asentamientu de frontera nel noroeste d'Inglaterra que había ser, col tiempu, l'actual ciudá de Manchester.

## Nacencies

## Muertes

*Pliniu'l Vieyu, tres inhalar gases volcánicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
83

## Fechos
* Britania conviértese en provincia romana. Col suicidiu de Boadicea púnxose fin a la resistencia británica escontra los romanos dando entamu asina al asentamientu de los vezos, costumes y política del imperiu na islla. La paz duraría más de trescientos años

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
84

## Fechos
L'imperiu romanu algama la so máxima estensión nes islles britániques, cuando la ventena Lexón romana, *Valeria Victrix*, conquista Caledonia, (Escocia), en venciendo na batalla de los *Mons Graupius*.

Entámase a construyir les Limes: un sistema de muries que delimitará les fronteres del Imperiu romanu dende'l Danubiu hasta'l Rin

## Nacencies

## Muertes

*Gaius Oppius Sabinus muertu nuna incursión dacia contra la provincia romana de *Moesia*, provocando la Guerra Dácica de Domiciano.

## Referencies

## Enllaces esternos
85

## Fechos

### Per llugar

#### Imperiu romanu
* Los dacios comandados por Decébalu implíquense en dos guerres contra los romanos dende anguaño hasta'l 88 o 89.
* L'emperador Domicianu refuga una invasión dacia de Mesia.
* Domicianu noma a sí mesmu censor vitaliciu, lo que-y da'l derechu a controlar al Senáu. Los sos enclinos totalitarios faen que l'aristocracia senatorial opóngase firmemente a él.

#### Asia
* Baekje invade les contornes de Silla na península de Corea. La guerra sigue hasta'l tratáu de paz del añu 105.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
86

L'añu **86** (**LXXXVI**) foi un añu normal qu'entamó nun domingu del calendariu xulianu.

## Fechos
* L'emperador Domicianu introduz los Xuegos Capitolinos.
* El xeneral romanu Traxanu, futuru emperador, entama una campaña pa entartallar un alzamientu en Germania.
* Germania ye estremada en dos provincies, Cimera ya Inferior. 
* Les lexones romanes enfréntanse al desastre en Dacia na Primer Batalla de Tapae, cuando Corneliu Fuscu, prefeutu pretorianu, llanza una poderosa ofensiva que se convierte nun fracasu. Arrodiaos nel valle de Timi, muerre xunto con tol so exércitu. Roma tien de pagar tributu a los dacios en cuenta de una vaga reconocencia de la importancia de Roma.

## Nacencies
* 19 de setiembre: Antoninu Píu, emperador romanu (138–161).

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
87

## Fechos
* Decébalu conviértese en rei de Dacia.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
89

## Fechos

#### Europa
* La Legio XIII ''Gemina'' treslládase a Dacia p'aidar na guerra escontra Decébalo.
* Fundación d'Aquincum (antigua Budapest, Óbuda).

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
92

## Fechos
* L'exércitu romanu sufre la perda de la Legio XXI Rapax, aniquilada nel limes del Danubiu
* Domicianu manda destruyir los viñedos de les Galies.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
93

## Fechos
* Flaviu Xosefu remata los sos Antigüedaes xudíes, escrites en griegu y que rellaten la Historia de los xudíos en 20 llibros.
* Nel estrechu de los Dardanelos y el mar de Mármara (Turquía, ), un terremotu dexa «munchos muertos». Según Filóstrato, les ciudaes del llau esquierdu del estrechu del Helesponto foron visitaes por terremotos.

## Nacencies

## Muertes
* 23 d'agostu: Cneu Xuliu Agrícola, xeneral y políticu romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
94

## Fechos
* Flaviu Xosefu espubliza les *[[Antigüedaes xudíes]]* poco primero de la so muerte.
* Domicianu reconstrúi la *[[Curia Julia]]* 30 años dempués de la so destrucción.
* Domicianu espulsa a los filósofos de Roma.
* Quintilianu espubliza'l so tratáu d'oratoria en 12 volúmenes.
* Octavio Theion asume como arconte d'Atenes.
* Los partos unvien una misión diplomática a China, en rempuesta a los legaos unviaos pola dinastía Han.

## Nacimientos
* Emperador An de China.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
95

## Acontecimientos
* L'emperador Domicianu y T. Flaviu Clemente exercen el consuláu.
* Domicianu executa a senadores poles sos medranes paranoiques de que taben combayando pa matalu.
* Maniu Aciliu Glabrión ye mandáu por Domicianu baxar a l'arena del Coliséu pa lluchar escontra un lleón. Dempués de qu'él matare al animal, la xente acuéyilu con un aplausu, pero l'emperador exílialu y fai que lu maten.
* Sestu Xuliu Frontinu ye nomáu superintendente d'acueductos (*curator aquarum*) en Roma. Cuasi 10 acueductos dan a la ciudá 250 millones de galones d'agua caldía, los baños públicos usen la metá del suministru.

## Nacencies
* Vologases I d'Armenia

## Muertes
*Quintilianu, retóricu y abogáu (data averada).

## Referencies

## Enllaces esternos
96

**96 (XCVI)** foi un añu bisiestu entamáu en vienres del calendariu xulianu. Na dómina recibió'l nome d**Añu del Consuláu de Valens y Vetus'' (o tamién, con menor frecuencia, añu 849 [[Ab urbe condita]]). La denominación 96 tien usáose pa esti añu dende l'entamu de la [[Edá Media]], cuando la era cristiana convirtióse na forma avezada de dar nome a los años n'[[Europa]].

== Fechos ==
* [[1 de xunetu]] - Sulevación de les lexones d'[[Exiptu]] contra [[Domicianu]].
* [[18 de setiembre]] - [[Nerva]] asocede a [[Domicianu]] como emperador.
* [[23 de payares]] - Epístola de [[Papa Clemente I|Clemente I]] a los corintos.
* Baxo [[Nerva]], el [[Senáu Romanu]] recupera muncho del poder usurpáu por [[Domicianu]].
* [[Traxanu]] conviértese en gobernador de la [[Xermania Superior]].
* Una cisma nel [[budismu]] crea una nueva relixón na [[India]], [[Mahāyāna]].

== Muertes ==
* [[18 de setiembre]] - [[Titu Flaviu Domicianu|Domicianu]], emperador romanu.
* [[Estaciu]], poeta llatín.

== Arte y Lliteratura ==
* [[Xuan l'Apóstol|San Xuan]] escribe l**Apocalipsis*.
* Empieza la construcción del [[Foru de Nerva]] en [[Roma]].
* Termínase l'[[Arcu de Titu]] en [[Roma]].
* Fin del periodu rellatáu por [[Tácitu]] nes sos *Histories''.

## Referencies

## Enllaces esternos
90

## Fechos
* Colonia apuerta a capital de la provincia romana de Xermania Inferior.
* Los Romanos constrúin un pequeñu "fuerte-cohorte" nos suburbios de l'actual Ratisbona.

## Nacencies

## Muertes

* Dioscórides, médicu, farmacólogu y botánicu griegu.
* Gaius Valerius Flaccus, poeta romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
91

## Fechos

### Imperiu Romanu
* Nomen tribunu a Pliniu'l Mozu.

### Asia
* El gobiernu chinu restablez el Protectoráu de les rexones del oeste.

## Nacencies

## Muertes

* Xulia Flavia, fía del Emperador Romanu Titu Flaviu Sabín Vespasianu, y amigu del so hermanu Titu Flaviu Domicianu, muerre por albuertu forzáu.

## Arte y lliteratura
* Estaciu retrata a Roma nún de los sos poemes.

## Referencies

## Enllaces esternos
98

## Fechos
*Traxanu asocede a Nerva nel Imperiu romanu.
* L'emperador Traxanu llogra'l títulu de *Pater Patriae*

## Nacencies

## Muertes
*Nerva, emperador romanu.
*Apoloniu de Tiana

## Referencies

## Enllaces esternos
101

:*Pal álbum de [[Depeche Mode]], ver [[101 (álbum)]]*

## Fechos
*Introducción del budismu n'Indonesia.
*L'emperador Traxanu empecipia la so Primer Guerra Dacia, que va rematar con ésitu nel añu 102.
*Plutarcu espubliza Vides paraleles.

## Nacencies
*Herodes Áticu, retóricu griegu.

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
99

L'añu **99** (**XCIX**) foi un añu común empezáu en martes del calendariu xulianu.

## Fechos
* El rei kushán Kanishka, col que'l reinu algama'l so apoxéu, unvió una delegación a Roma pa entamar un ataque sorpresa contra los partos.
* Los espeyos de vidru con fueya d'estañu reemplacen a los espeyos metálicos.

## Nacencies
* San Narcisu, obispu de Xerusalén (m. h. 215)

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
100

## Fechos

### Imperiu romanu
*Pliniu'l Mozu ye nomáu cónsul romanu. 
*El periodu de Tiberius Avidius Quietus como gobernador de la Britania Romana termina.
*Traxanu funda Timgad (Thamugas). 
*Traxanu crea una policía pa restablecer l'antigua supremacía económica d'Italia. 
*L'exércitu romanu llega a los 300.000 soldaos.

### Europa
*El lleón estínguise n'Europa aproximao nesta fecha.
*Entama la espansión del Cristianismu per Europa.

### Asia
*Pakores, últimu rei del Reinu Indo-Partu toma'l tronu. 
*El reinu de Himyarita ye conquistáu polos Hadramaut. 

### América
*La cultura Hopewell entama no que ye Ohio el día de güei. 
*Tenochtitlán nel centru de Méxicu algama los 50.000 habitantes. 
*Apruz la cultura mochica, y entama a construyir una avanzada sociedá no que ye güei Perú.

## Ciencia y teunoloxía

*En China, la carretilla fai la so primer apaición. 

## Relixón

*Constrúise n'Anguo, China, el Templu del Dios de la Medicina. 
*Alrdor d'esti añu, páutase'l cuartu Conceyu Budista. 
*Apaición del primer dogma cristianu y fórmules alredor de la moralidá. 
*La compilación del Kama Sutra entama na India.

## Nacencies
*Marcu Corneliu Frontón, gramáticu romanu, retóricu y abogáu (fecha averada). 
*Xustino Mártir, apólogu cristianu (fecha averada). 

## Muertes
*Flaviu Xosefu, historiador xudíu.
*Herodes Agripa II de Xudea.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arribes (xeografía)

El términu **Arribes** ye una pallabra d'orixe asturllionés que provién del llatín "ad ripam", que significa "a la oriella". Por tanto, aplícase llocalmente, tal y como indica'l so significáu, a la zona averada'l ríu Duero que se llocaliza al nordeste de la provincia de Salamanca y al suroeste de la provincia de Zamora.

## Referencies

## Enllaces esternos
102

## Fechos
*Traxanu torna a Roma tres d'una esitosa campaña en Dacia. Acaba la Primer Guerra Dacia de Traxanu, qu'entamara en 101.
*Traxanu dixebra Panonia en dos porciones en dalgún momentu ente esti añu y 107.

## Nacencies

## Muertes
*Papa Clemente I (fecha usualmente aceutada)

## Referencies

## Enllaces esternos
103

## Fechos
* L'emperador Traxanu y Maniu Laberiu Máximu exercen el consuláu. 
* Pliniu'l Mozu conviértise en miembru del colexu d'Augures (103–104).
* La Legio X ''Gemina'' treslládase a Vindobona, au va permanecer hasta'l sieglu V.

## Nacencies

## Muertes
*Sestu Xuliu Frontinu, políticu del Imperiu romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
104

## Fechos
*Aníciase la construcción de les Termes de Traxanu.
*Entama a construyise la Ponte d'Alcántara, na llocalidá cacereña d'Alcántara.

## Nacencies

## Muertes
*Marcu Valeriu Marcial

## Referencies

## Enllaces esternos
107

**107** (**CVII**) foi un añu común entamáu en vienres del calendariu romanu xulianu. Na dómina, esti añu foi conocíu como *Añu del Consuláu de Sura y Seneción* (y tamién, menos frecuentemente, como añu 860 *[[Ab urbe condita]]*). La denominación 107 tien usáose de magar l'entamu de la Edá Media, cuando'l calendariu *[[Anno Domini]]* convirtióse na forma avezada de denomar los años n'Europa.

## Fechos
* Luciu Liciniu Sura y Quintu Sosiu Seneción exercen el consuláu.
* L'emperador Traxanu estrema Panonia en dos porciones en dalgún momentu ente l'añu 102 y esti.
* Un embaxador indiu ye recibíu por Traxanu.

## Nacencies

## Muertes
* Inaciu d'Antioquía, obispu y teólogu.

## Referencies

## Enllaces esternos
108

L'añu **108** (**CVIII**) foi un añu bisiestu qu'entamó un sábadu (l'enllaz va amosar tol calendariu) del calendariu xulianu.

## Fechos
* Apio Anio Trebonio Galo y Marco Apio Bradua exercen el consuláu.

## Nacencies

## Muertes

## Arte y lliteratura
* Tácitu escribe *[[Histories (Tácitu)|Histories]]*, que toma'l periodu dende 69 hasta 96 d. C.

## Referencies

## Enllaces esternos
109

## Fechos
* Traxanu erixe'l Troféu d'Adamclisi, monumentu na Dobruja meridional, pa conmemorar la so victoria sobre los dacios na batalla de Tapae.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
110

L'añu **110** (**CX**) foi un añu común qu'entamó un martes.

## Acontecimientos
* L'Imperiu romanu tien más de 75.000 quilómetros de calzaes.

## Nacencies
* Hua Tuo, doctor chinu.

## Muertes
* Duan Xi, Proteutor Xeneral chinu de les rexones occidentales na dinastía Han

## Arte y lliteratura
* Suetonio publica *[[De viris illustribus]]*.

## Ciencia y teunoloxía
* L'arquiteutu siriu Apolodoro de Damascu constrúi'l Foru de Traxanu en Roma.
* Tácito ye nomáu procónsul de la provincia d'Asia (110–113).

## Referencies

## Enllaces esternos
105

## Fechos
*L'emperador Traxanu crea la Legio II ''Traiana fortis'' y la XXX ''Ulpia Victrix''.
*Traxanu empecipia la so Segunda Guerra Dacia, que va rematar con ésitu nel añu 106.
*Cai Lun, eunucu de la corte de la dinastía Han en China, inventa'l papel, según les cróniques históriques chines. Cai Lun dirixó la meyora de les téuniques d'ellaboración del material utilizáu pa la escritura na corte china. El nuevu material asemeyábase yá al papel actual, y yera bien distintu del *[[papiru]]*, antecedente exipciu ellaboráu con fueyes de la planta del mesmu nome.
*San Alexandru I asocede a San Evaristu como papa

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
106

## Fechos
*Petra conviértese en parte del Imperiu romanu.
* Traxanu derrota al rei Decebalus de Dacia (Rumanía).
*Acaba la Segunda Guerra Dacia. 
*Dacia conviértese en provincia romana. 
*Termina de construyise la ponte d'Alcántara, cerca de Cáceres.
*Alexandru I socede a Evaristu como Papa.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
113

## Fechos
* Traxanu entama la espedición escontra Partia y anexona Armenia al Imperiu Romanu.

## Nacencies

## Muertes
* Liu Sheng, un príncipe Chinu de la Dinastía Han.
* Pliniu'l Mozu

## Arte y lliteratura
* Columna traxana

## Referencies

## Enllaces esternos
114

## Fechos

### Imperiu romanu
* Álzase l'arcu trunfal en Benevento.
* El reinu d'Osroene conviértese nun reinu vasallu del Imperiu romanu.
* L'emperador Traxanu derrota a los partos y conquista Armenia y el norte de Mesopotamia.
* Inaugúrase n'Atenes un monumentu a Filopapos, príncipe nel exiliu del vieyu Comagene (un estáu tapón ente Roma y Partia).

### Asia
*Primer añu de la era *Yuanchu* de la dinastía Han oriental china.

## Nacencies
*Ignacio d'Antioquía, unu de los Padres Apostólicos (fecha averada, nació ente 98 y 117).

## Muertes

## Relixón
* Cambiu de patriarca de Constantinopla del patriarca Sedeción al patriarca Diógenes.

## Referencies

## Enllaces esternos
111

## Fechos

### Por llugar

#### Imperiu Romanu
*Alredor del añu 111, L'emperador romanu Traxanu unvia a Pliniu'l Mozu a Bitinia.

#### Asia
*Alredor del añu 111, L'emperador indiu del sur Cengutuvan invade'l Imperiu Kushān y derrota a Kanishka y so hermanu Vijaya en Quilaluvam (a la cera Mathura).

## Nacencies
*Antínuu, amante del emperador romanu Adrianu

## Muertes
*

## Referencies

## Enllaces esternos
112

## Fechos
* L'arquiteutu Apolodoro de Damascu conclúi la construcción del Foru de Traxanu.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
115

## Fechos
* El papa Sistu I asocede a San Alexandru I.
* 3 o 13 d'avientu: n'Antioquía un terremotu de 7,5 graos na escala sismolóxica de Richter (intensidá de XI na escala de Mercalli), dexa un saldu de 260.000 muertos. Tamién se rexistra un tsunami

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
119

## Fechos
*Adriano amplía cuasi tolos pueblos romanos.
*En China, una rebelión dexa como saldu más de 170 muertos y 450 mancaos.
*Espansión del budismu en Filipines.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
120

## Fechos
* L'emperador Adriano visita Britania.
* Un contingente d'embaxadores indios visita a Adriano. 
* Suetonio conviértese nel secretariu d'Adriano *ab epistolis*.

## Nacencies

## Muertes
*Plutarcu, historiador griegu.
*Tácito historiador, cónsul, senador y gobernador del imperiu Romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
116

## Fechos
* Traxanu completa la dominación de Partia al conquistar les ciudaes de Seleucia del Tigris, Ctesifonte y Susa, algamando la mayor espansión del Imperiu romanu nos territorios del este.

## Nacencies

## Muertes
* Ban Zhao, escritora china .

## Referencies

## Enllaces esternos
117

**117**(**CXVII**) foi un añu común entamáu en xueves del calendariu xulianu. Na dómina, esti añu foi conocíu como *Añu del Consuláu de Níxer y Apronianu* (y tamién, menos frecuentemente, como añu *870 [[Ab urbe condita]]*). La denominación 117 tien usáose de magar l'entamu de la Edá Media, cuando'l calendariu *[[Anno Domini]]* convirtióse na forma avezada de denomar los años n'Europa.

## Fechos
* L'emperador romanu Traxanu domina una revuelta xudía, la nomada guerra de Kitos. Dempués d'eso enferma, y dexa a Adrianu como cabezaleru de les tropes del este del Imperiu.
* Nel so llechu de muerte Traxanu adopta a Adrianu, y nómalu'l so socesor.
* 9 d'agostu - Traxanu muerre d'un accidente cerebruvascular en Selinus (Cilicia), a la edá de 63 años, mientres que volvía de Mesopotamia pa Roma. A la so muerte'l Imperiu romanu tien la que habrá ser la mayor estensión territorial de la so historia. Asocederalu Adrianu, que será emperador hasta 138. 
* Adrianu inaugura, como emperador, una dómina d'asentamientu de territorios ya integración cultural, abandonando la política de conquistes del so predecesor pa consolidar l'imperiu. Nesi sen, devuelve a los partos parte de Mesopotamia dientro les cláusules d'un alcuerdu de paz con ellos.
* Entama la construcción del Panteón, en Roma.

## Nacencies
*Aelius Aristides, orador griegu (m. 181).

## Muertes
*9 d'agostu - Traxanu, emperador romanu.

## Referencies

## Enllaces esternos
121

## Fechos
* Cítase por vegada primer l'asentamientu romanu no que güei ye Wiesbaden, Alemaña. 
* L'emperador Adriano afita la llende ente la Britania romana y Caledonia nuna llinia que cuerre dende'l ríu Tyne hasta'l golfu de Solway.

## Nacencies
*26 d'abril: Marco Aurelio, emperador romanu (f. 180).

## Muertes
* Cai Lun, inventor chinu.

## Arte y lliteratura
* Entámase en Roma la construcción del Templu de Venus y Roma.

## Referencies

## Enllaces esternos
124

## Fechos
* Añu nel cual surde per primer vegada en Roma'l términu de "Raza de Sol" faciendo referencia a espectadores que nun algamen a ser cubiertos pola solombra nel coliséu. Esto causaba naquelles persones una tonalidá distintiva qu'amás los volvía reconocíos ante la sociedá.

## Nacencies

## Muertes

## Referencies

## Enllaces esternos
125

## Fechos
*Telesforu asocede a Sistu I como papa.
* Créese que se crea'l Papiru P52, el testu manuscritu más antiguu del Nuevu Testamentu, y poro, el primeru que fala de Xesús.

## Nacencies

## Muertes
* Sistu I, séptimu papa de la Ilesia Católica

## Referencies

## Enllaces esternos