open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enerxía

La **enerxía** ye una magnitú física astracta, xunía al estáu dinámicu d'un **[[sistema]] zarráu** y que permanez invariable col tiempu. Tolos cuerpos, pol únicu fechu de tar ensamaos de materia, caltienen enerxía; arriendes, pue tener enerxía adicional darréu del so movimientu, de la so composición química, del so allugamientu, la so temperatura y de dalgunes otres propiedaes. Por exemplu, un sistema con enerxía cinética nula ta en reposu. La variación d'enerxía d'un sistema ye igual en magnitú al Trabayu requeríu pa llevar al sistema dende un estáu inicial al estáu actual. L'estáu inicial ye dafechamente arbitrariu.

La **enerxía** nun ye un ente físicu real, nin una "sustancia intanxible" sinón namái un númberu escalar que se-y da al estáu del sistema físicu, ye dicir, la enerxía ye una erbía o astraición matemática d'una propiedá de los sistemes físicos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trabayu (física)

En mecánica, el **trabayu** fechu por una fuercia aplicada sobro una partícula demientres un ciertu desplazamientu defínese como la integral del productu escalar del veutor fuercia pol veutor desplazamientu. El trabayu ye una magnitú física escalar, y represéntase cola lletra \ W (del inglés **W**ork) para diferencialu de la magnitú temperatura, davezu representada cola lletra \ T.

:W_{AB}=\int_{A}^{B} \,\vec F \cdot d \vec r 

En termodinámica el trabayu que se fai cuando un gas s'esparde o se comprime exerciendo una presión dende un volume **A** hasta otru volume **B** vien dau por 

:W_{AB}=-\int_{A}^{B} \,PdV 

El trabayu ye, en xeneral, dependiente de la trayeutoria, poro, nun constitúi una *variable d'estáu*. La unidá básica de trabayu nel Sistema Internacional ye'l newton × metru y denómase joule o xuliu, y ye la mesma unidá que mide la enerxía. Poro, atalántase que la enerxía ye la capacidá pa facer un trabayu o que'l trabayu prevoca una alteración d'enerxía.

## Referencies
Potencia

En Física, **potencia** ye la cantidá de trabayu fechu por unidá de tiempu. Esto ye equivalente a la velocidá de cambéu d'enerxía nun sistema o al tiempu emplegáu en facer un trabayu, según queda definíu por:

P=\frac{dE}{dt}

Au
* **P** ye la potencia.
* **E** ye la enerxía total o trabayu.
* **t** ye'l tiempu.

**Potencia mecánica** ye'l trabayu fechu por una máquina o una persona nun determináu intervalu de tiempu.

## Potencia llétrica
La potencia llétrica ta midida en watts y ye'l resultáu de la multiplicacion de la diferencia de potencial nos estremos d'una carga y la corriente que circula per esta, la so equivalencia en potencia mecanica ye:
1HP = 746 watt, siendo HP: caballos de fuercia. 
1HV = 736 watt, siendo HV: caballos de vapor.

## Potencia sonora
La **potencia del soníu** pue considerase en función de la intensidá y la superficie:

P_s=\int_S I_s\ dS

* **P<sub>s</sub>** ye la potencia fecha.
* **I<sub>s</sub>** ye la intensidá sonora.
* **dS** ye l'elementu de superficie, sobro'l que impauta la onda sonora.

La unidá de potencia nel Sistema Internacional (SI) ye'l vatiu, que ye equivalente a un xuliu por segundu.

## Unidaes de potencia

* **Sistema métricu (SI)**, las más usada ye'l vatiu (**W**) y los sos múltiplos: 1.000 W = 1 kW (quilovatiu); 1.000.000 W = 1 MW (megavatiu), magar que tamién puen usase combinaciones equivalente como'l Volt-ampere.
* **Sistema inglés**, caballu de vapor o caballu de fuercia métricu (CV), la so equivalencia ye 1kW=1,359CV
* **Sistema téunicu d'unidaes**, caloría internacional por segundu (**cal <sub>IT</sub>/s'').
* **Sistema ceguesimal**, [[ergiu]] por segundu (**erg/s''')

## Ver tamién
* Potencia llétrica
* Potencia hidrollétrica
* Potencia acústica
* Potencia d'un puntu
* Unidá de midida
Rodrigo Díaz de Vivar

**Rodrigo Díaz de Vivar** , conocíu como **El Cid Campeador**, **Mio Cid** o **El Cid** (del árabe dialeutal سيد *sīd*, «señor»), fidalgu y guerreru castellanu.

Al frente de los sos propios guerreros y de miente autónoma respeutu de l'autoridá de rei dalgún, aportó a dominar práuticamente tol oriente de la Península Ibérica no cabero del sieglu XI. Ye una figura llexendaria de la nomada Reconquista española, y la so vida ye'l sofitu del más importante "cantar de xesta" de la lliteratura española, el *[[Cantar de mio Cid]]*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Velocidá angular

En física, más correutamente en mecánica, la **velocidá angular** &omega; (tamién conocida como *frecuencia angular* o *pulsación*) ye una midida de la velocidá de rotación. Mídese en radianes por segundu (o cenciellamente s-1 porque los radianes son adimensionales).

La razón d'ello ye que una revolución dafecha ye igual a **2&pi;** radianes:

:\omega = \frac{d\theta}{dt} =  = 2\pi f

cuando *T* ye'l periodu y *f* ye la frecuencia.

L'emplegu de la **velocidá angular** n'arrou de **frecuencia ordinaria** ye práutica en numberoses aplicaciones, porque evita l'apaición escesiva de &pi;. Na realidá, emplégase n'aquelles estayes de la física nes qu'intervienen fenómenos periódicos, por exemplu en mecánica cuántica y lletromagnetismu.

Tamién facer notar que:

: T = \frac{ 2\pi r }{ v } \,

Poro:

: \omega = \frac{2\pi}{T}=\frac{v}{r} 

Considerando que **T** ye'l periodu y **v** ye la velocidá tanxencial d'un puntu respeutu al exe de rotación.

Por exemplu:

: a = - \omega^2 x \,

Si s'emplegase la frecuencia ordinaria, esta ecuación sería:

: a = -4 \pi^2 f^2 x\, 

## Velocidá angular como veutor

En delles situaciones, ye interesante asociar un veutor a la velocidá angular. El veutor que se-y asocia tien como módulu el valor escalar de la velocidá angular y como direición, la del exe de rotación siguiendo la regla del sacacorchos: la direición del veutor velocidá angular de un torniellu que xira ye la del sen del su avance.

**Ejemplo de utilización**: Si'l radiu de xiru d'un puntu s'amuesa por un veutor \scriptstyle{\vec r}  que va dende'l centru de rotación hasta'l puntu, la velocidá tanxencial del puntu escríbese:
: \vec V_T=\vec \omega \times \vec r 
Au el símbolu \scriptstyle{\times}  conseña'l productu veutorial.

## Ver tamién
* Frecuencia
* Radián
Michael Schumacher

**Michael Schumacher** (pronunciáu )  ye un pilotu de carreres alemán (anguaño retiráu de la Fórmula 1), y el más lloreáu (250 carreres, **7** Campeonatos del Mundu) de la historia. El *[[Kaiser]]*, como se-y conoz, convirtióse nun iconu de la Fórmula 1 moderna.

## Referencies

## Enllaces esternos
Escaflowne

**La Visión d'Escaflowne** (天空のエスカフローネ|Tenkū no Esukafurōne) ye una serie de TV anime de 26 episodios de Sunrise Studio, orixinalmente emitida en Xapón ente'l 2 d'abril y el 24 de setiembre de 1996. Remaneció nuna serie manga *[[shonen]]* y otra *[[shojo]]*, y una película de cine. (La serie manga shonen en realidá anició enantes de la serie animada, por mor del llargu procesu de pre-producción d'ésta cabera).

Tien elementos de los xéneros *shojo*, *shonen*, romance, y *[[mecha]]*.
La historia ye un mestu perbono de lliteratura d'estremaes cultures, arreyádose incluso al pasáu mitolóxicu de la humanidá. La música, compuesta por Yoko Kanno y Hajime Mizoguchi, ye d'un tastu nidiamente oriental, anque incorpora elementos como la coral occidental y el lletro-pop. Esta serie siñó'l debú anime (nun papel principal) de Maaya Sakamoto na voz de la protagonista Hitomi Kanzaki y cantante del cantar d'entamu *[[Yakusoku wa Iranai]]*.

Arriendes de la espublización regular, la agora desapaecida marca de Bandai, *Anime Village*, tamién espublizó una versión d'Estaos Xuníos de la nomada ***"Special Edition"*** (Edición Especial) que Bandai Visual creyó en Xapón. Yera tol arcu de la historia de 26 episodios editáu en trés cintes VHS en 1996-1997. En 1998 foi presentada en Méxicu pola cadena "Televisión Azteca" col nombre de "La Visión d'Escaflowne". En 1998, *Anime Village* asoleyó esta edición en Norteamérica como la ***"Vision of Escaflowne Best Collection"*** (Meyor Coleición de Visión d'Escaflowne). Escaflowne emitióse curtiamente na cadena Fox Kids n'otra versión editada ente agostu y ochobre del 2000, pero foi cancelada. Esi Escaflowne foi remocicáu p'axeitase a los gustos de los adolescentes, y foi denomada ***Foxcaflowne***. Una versión de 23 episodios, fuertemente tarazada de conteníos y tiempu, y con una secuencia de títulos estremada, emitióse delles vegaes na canal *Fox Kids* del Reinu Xuníu. 

La serie de 26 partes non editada foi espublizada dende entoncenes en paquetes de DVDs d'Estaos Xuníos y Reinu Xuníu ufriendo una opción de versiones doblaes y sotitulaes, les que s'emplegaron pa espublizar n'otros países, como ye nel casu d'España.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Neo-Manga  (Scan del manga shojo)
Calor

En física, la **calor** ye una mena d'enerxía asociao al movimientu de los átomos, molécules y otres partícules qu'ensamen la materia. La calor pue ser xenerao por reaiciones químiques (como na combustión), nucleares (como na fusión nuclear de los átomos d'hidróxenu que tienen llugar nel interior del Sol), disipación lletromagnética (como nos fornos de microondes) o por disipación mecánica (esfriega). El so conceutu ta xuníu al Principiu Cero de la Termodinámica, según el cual dos cuerpos en contautu intercambeen enerxía hasta que la so temperatura s'equillibre.
La calor pue transferise ente oxetos por desemeyaes víes, ente les que hai de solliñar la radiación, la conducción y la convección, magar que na mayoría de los procesos reales tolos mecanismos anteriores alcuéntrense presentes en mayor o menor grau.

La calor que pue intercambear un cuerpu col so alrodiu depende del tipu de tresformación que se faiga sobro esi cuerpu y poro, depende del camín. *Los cuerpos nun tienen calor, sinón [[enerxía|enerxía interno]]*. La calor ye la tresferencia de parte de tala enerxía interno (enerxía térmica) d'un sistema a otru, cola condición de que tean a diferente temperatura.

## Ver tamién
*Física 
*Termodinámica 
*Conducción de calor
*Teoría calórica

## Referencies

## Enllaces esternos
Sieglu de Pericles

El **sieglu de Pericles** ye'l términu col que se conoz al periodu históricu comprendíu ente'l sitiu de Samos por parte de los atenienses (439 e.C.) y la derrota de los griegos na Queronea énte l'exércitu macedoniu de Filipu II (338 e.C.). Pericles —estratega, políticu y orador ateniense qu'arrodióse de les personalidaes más renomaes del momentu, homes que rellumaben en política, filosofía, arquiteutura, escultura, historia, lliteratura, etc.— fomentó les artes y les lletres y dio-y a Atenes un esplendor que nun volvió a repetise a lo llargo de la so historia. Fizo tamién abondes obres públiques y ameyoró la calidá de vida de los ciudadanos. D'ehí qu'esta importante figura dexara'l so nome al Sieglu d'oru ateniense, cénit de la Grecia clásica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cereal

Los **cereales** son un conxuntu de plantes yerbácees que los sos granos o semientes empléguense pa l'alimentación humana o del ganáu, xeneralmente mazaos al mou de fariña. La pallabra cereal remanez de *[[Ceres (mitoloxía)|Ceres]]*, el nome en llatín de la diosa de l'Agricultura.

## Cadarma d'un cereal

* **Casulla:** caxina o carpeza más esterior de toes y daqué dura que protexe la semiente. Ta ensamada de frebes vexetales.
* **Endospermu:** cadarma fariñosa qu'arrodia al xermen y que-y apurre los nutriente afayaízos pal so desendolcu.
* **Testa:** capa esterior llaminar qu'endolca al granu y proporciona nutrientes y vitamines.
* **Xermen o [[embrión]]:** allúgase nel centru de la semiente, dende la que se desendolca la nueva planta.

## Historia de los cereales

Los cereales tan consideraos como la base de les grandes civilizaciones darréu que afitaron una de les primeres actividaes agrícoles humanes, forxando una mena d'alimentación constante alrodiu de la que l'actividá humana podía tresnase y axeitase, de tala mena que les cultures europees criáronse alrodiu del trigu, les civilizaciones del estremu oriente alrodiu del arroz y les d'américa cultivaren maíz.

Los astures facíen pan (panificaben) con seis cereales, tres nel branu y tres nel iviernu. Los tres de branu son: maíz, miyu, y panizu y los tres d'iviernu: escanda, trigu y centén.

## Composición de los cereales

Los cereales caltienen almidón que ye'l componente principal de los alimentos humanos. El xermen de la semiente caltién llípidos en proporción cimbrable que permite la estrayedura d'aceite vexetal de dellos vexetales. La semiente ta arrodiada d'una casulla ensamada sobro tou por celulosa, componente importante de la freba dietética. Dalgunos cereales caltienen una proteína, el gluten, indispensable para que se forme el pan. Les proteínes de los cereales son probes n'aminoácidos esenciales como la lisina.

## [[Especie|Especies]]

Les especies que cueyen dientro d'esta categoría agronómica pertenecen na so mayoría a la familia Poaceae (gramínees), que'l so frutu ye insepartable de la semiente; sicasí tamién s'inclúi plantes con semientes semeyaes a granos que son d'otres families, como la quinoa, l'alforxón (o Trigu oriáu), el beldu, el huauzontle o'l mirasol. Dalgunos autores denomen a estes caberes especies *falsos cereales* o *pseudocereales*.

Les principales especies son:

* L'arroz
* L'avena
* La cebada
* El centén
* La escanda
* El maíz
* El miyu
* El sorgu
* El trigu

## Referencies

## Enllaces esternos

* ¿Son los cereales bonos pa la nuesa dieta?
Siemens (unidá)

El **Siemens**, símbolu **(S)** a la Unidá derivada del SI pa la midida de la *[[conductancia llétrica]]*.

Esta unidá tamién se denoma *mho*, pallabra inversa de ohm u *[[ohmiu]]*, porque la conductancia ye la inversa de la ''resistencia llétrica.

El nome punxose n'honor del inxenieru alemán William Siemens

## Enllaces esternos
Potencial llétricu

El **potencial llétricu** (*V*) nun puntu ye'l trabayu que tien de facer una fuercia llétrica (Llei de Coulomb) pa mover una carga o fexa unitaria *q* dende esi puntu hasta l'infinitu, onde el potencial ye cero. Dicho d'otra miente, ye'l trabayu que tien de facer una fuercia esterno pa trayer una carga unitaria *q* dende l'infinitu hasta'l puntu consideráu na escontra de la fuercia llétrica. Matemáticamente esprésase por:

:V = \frac{W}{q} \,\!

Considando una carga de preba positiva, que se pue usar pa facer el mapeu d'un campu llétricu. Pa tala carga de preba q_0 \,\! allugada a una distancia *r* d'una carga *q*, la enerxía potencial lletrostática mutua ye:

:U = K\frac{ q_0 q}{r} \,\! 

De mena equivalente, el **potencial llétricu** ye V = \frac{U}{q_0} \,\! = K\frac{q}{r} \,\! 

## Referencies

## Enllaces esternos
Fuercia electromotriz

La **fuercia electromotriz** ye toa causa que ye quien a caltener una diferencia de potencial ente dos puntos d'un circuitu abiertu o de producir una corriente llétrica nun circuitu zarráu. Ye una carauterística de cada xenerador llétricu. Con calter xeneral pue desplicase pola esistencia d'un campu lletromotor ε que la so circulación,∫ε ds, define la fuercia electromotriz del xenerador.

Defínese como'l trabayu que fai'l xenerador pa pasar pel so interior la unidá de carga positiva del polu negativu al positivu, dixebráu pol valor en Coulombs de tala carga. 
Esto xustifícase nel fechu de que cuando circula esta unidá de carga pel circuitu esterior al xenerador, dende'l polu positivu al negativu, ye necesario facer un trabayu o consumu d'enerxía (mecánica, química, etcétera) pa tresportala pel interior dende un puntu de menor potencial (el polo negativu al qu'aporta) a otru de mayor potencial (el polu positivu pel que sal).

La f.ll.m. mídese en voltios, lo mesmo que'l potencial llétricu.

Polo que queda que:

E = \frac {T}{q} \,\!

Rellaciónase cola diferencia de potencial V \,\! ente los bornes y la resistencia interna r \,\! del xenerador per aciu de la fórmula E = V + I r \,\! (el productu Ir \,\! ye la cayía de potencial que se produz nel interior del xenerador pola mor de la resistencia óhmica que ufre al pasu de la corriente). La f.ll.m. d'un xenerador coincide cola diferencia de potencial en circuitu abiertu.

La fuercia electromotriz d'inducción (o inducía) nun circuitu zarráu ye igual al cimbre de fluxu d'inducción Φ del campu magnéticu que lu treviesa na unidá de tiempu, lo que s'espresa pola fórmula  d\Epsilon = - \frac {d \Phi}{dt} \,\! (Llei de Faraday). El signu - indica que'l sen de la f.ll.m. inducía ye tal que s'opón a tal cimbre (Llei de Lenz).

## Ver tamién
* Fuercia escontraelectromotriz
* Diferencia de potencial
* Voltiu

## Referencies

## Enllaces esternos
Exiptu Antiguu

L**'Antiguu Exiptu** foi una civilización que s'orixinó a lo llargo del calce mediu y baxu del ríu Nilu, y qu'algamó trés dómines de rellumu faraónicu nos periodos denominaos: **Imperiu Antiguu**, **Imperiu Mediu** y **Imperiu Nuevu**. Enanchábase dende'l delta del Nilu nel norte hasta Elefantina, na primer catarata del Nilu, nel sur, aportando a tener influyencia dende l'Éufrates hasta *Jebel Barkal*, na cuarta catarata del Nilu, en dómines de máximu espardimientu. El so territoriu tamién abarcó, en desemeyaos periodos, el desiertu oriental y la llinia costera del Mar Roxu, la península del Sinaí y un gran territoriu occidental dominando los esbillaos oasis. Históricamente, foi dixebráu en: Altu y Baxu Exiptu, al sur y al norte, respeutivamente.

La civilización exipciana desendolcóse mientres más de 3000 años. Entamó cola xunificación de delles ciudaes del valle del Nilu alredor del 3150 e.C., y tiense convencionalmente por finada nel añu 31 e.C., cuando l'Imperiu romanu conquistó y asorbió l'Exiptu ptolemaicu, que desapaez como Estáu. Esti asocedimientu nun representó'l primer periodu de dominación estranxera, pero foi'l qu'empobinó pa una tresformación adulces na vida política y relixosa del valle del Nilu, conseñando'l fin del desendolcu independiente de la so cultura. La so identidá cultural entamara a francese selemente tres les conquistes de los reis de Babilonia (sieglu VI e.C.) y Macedonia (sieglu IV e.C.), desapaeciendo la so relixón col arrivu del cristianismu, na dómina de Xustinianu I, cuando en 535 se prohibió'l cultu a la diosa Isis nel templu de File.

## Referencies

## Enllaces esternos
Faradiu

Denómase **Faradiu** (F), n'honor a Michael Faraday, a la unidá de capacidá llétrica del SI d'unidaes.
El faradiu pue definise como la capacidá d'un condensador nel que, sometíes les sos armadures a una diferencia de potencial de 1 voltiu, estes alquieren una carga llétrica de 1 culombiu.
Tesla (unidá)

El **tesla**, nomada asina n'honor de Nikola Tesla, ye una unidá de densidá de fluxu magnéticu, inducción magnética y polarización magnética equivalente a una inducción magnética uniforme que, repartía normalmente sobro una superficie de 1 metru cuadráu, produz al traviés d'esta superficie un fluxu magnéticu total de 1 weber. Represéntase cola lletra mayúscula *T*.

:1 T = Wb·m−2 = 1 kg·s−2·A−1

:1 T = 10.000 gauss

## Enllaces esternos
Weber (unidá)

El **weber** ye la unidá de fluxu magnéticu o fluxu d'inducción magnética nel Sistema Internacional d'Unidaes equivalente al fluxu magnéticu que al travesar un circuitu d'una sola espira produz na mesma, una fuercia lletromotriz de 1 voltiu si s'anula talu fluxu en 1 segundu por decrecimientu uniforme. Represéntase simbólicamente por *Wb*. El nome d'esta unidá diose n'honor al físicu alemán Wilhelm Weber.

1&nbsp;**Wb** = 1&nbsp;V·s = 1&nbsp;T·m² = 1&nbsp;m²·kg·s-2·A-1.

El so equivalente nel sistema ceguesimal d'unidaes (CGS) ye'l Maxwell. 1 maxwell = 10-8Wb

## Ver tamién
* Sistema internacional d'unidaes

## Referencies

## Enllaces esternos
Henriu

El **henriu** ye una unidá derivada del SI, unidá d'inductancia, que'l so símbolu ye **H** .

El henriu ye la inductancia d'un circuitu nel qu'una corriente que cimbla a razón de 1 amperiu por segundu da como resultáu una fuercia lletromotriz autoinducía de 1 voltiu.

Tien como dimensión V·A-1·s = m²·kg·s-2·A-2 unidaes SI. 

El so nome tómalu n'honor del científicu d'Estaos Xuníos Joseph Henry

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Aguadamía

L**'Aguadamía**, tamién nomáu **Guadamía** o **Mía**, ye un ríu del oriente d'Asturies, que marca dellos tramos de la llende ente los conceyos de Ribeseya y Llanes. Pal orixe del so nome, Xosé Lluis García Arias propón la siguiente esplicación nel so llibru *Pueblos asturianos: el porqué de sus nombres*: "Un deriváu d**agua'' ye ''aguada'' 'medría del ríu', 'desbordamientu', 'gran arroxu' qu'acasu esplique dellos hidrónimos como **L'Aguadamía**, un ríu del oriente d'Asturies que nun tien nada que ver colos d'orixe árabe qu'entamen por GUAD- 'ríu' sinón qu'ha atalantase como 'aguada del Mía' o 'aguadamía' o 'l'agua de Mía' o cenciellamente 'el ríu Mía o Amía', nome col que tamién se conoz esa corriente d'agua (**Ríu Mía**). Esti últimu términu (**Mía**) quiciabes habremos arreyalu colos [[hidrónimu|hidrónimos]] de tipu *AMIA (1) yá vistos."

(1) Voz remanada d'*APUA o *APIA, del mesmu aniciu [[prerromán]] *AKW- que'l [[llatín]] AQUA 'agua'.

***Nacencia**: [[El Colláu]], nel conceyu asturianu de [[Ribeseya]].
***Boca**: [[Mar Cantábricu]], ente la Punta de Mía y el [[Castru Arenes]].
***Llonxitú**: 5 km
***Afluentes principales**: nun tien.
***Poblaciones que treviesa''': Pría, Cuerres.

## Referencies

## Enllaces esternos
Mía

**Mía**, **Mia** o **MIA** puen referise a:

## Persones
* Mia Farrow (nacida en 1945), actriz d'Estaos Xuníos.
* Mia Sara (1967), nacida como Mia Sarapocciello, ye una actriz d'Estaos Xuníos
* Mia Hamm (nacida en 1972), futbolista d'Estaos Xuníos.
* Mía Maestro (nacida en 1978), actriz arxentina.
* Mia Tyler (nacida en 1978), una modelu y actriz d'Estaos Xuníos.
* Mía Taveras (nacida en 1986), modelu y actriz dominicana.
* Mia Khalifa (nacida en 1993), actriz pornográfica libanesa.

## Otros usos
* Locomía, tamién conocíu como Loco Mía, un grupu d'electro pop español creáu.
* Ríu Aguadamía, tamién conocíu como Guadamía o Mía.
* ''Mía'' (revista).
* Marxists Internet Archive (MIA), biblioteca virtual.
Ríu Alvares

El **[[ríu]] Alvares** pasa pel centru d'Asturies.

***Nacencia**: n'Alvares, nel conceyu asturianu de Llanera.
***Boca**: nel Mar Cantábricu, formando la ría d'Avilés.
***Llongitú**: 14 km
***Afluentes principales**: ríu L'Escañoriu, ríu Moriana, ríu Molleda, ríu Raíces, ríu Tabaza y ríu Villa. 
***Poblaciones que treviesa**: Avilés, Tresona, Nubleo, Cancienes, Solís, Alvares.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Barayu

El **Barayu** ye un ríu del occidente d'Asturies. Naz en Busmargalín y desemboca nel Mar Cantábricu na llende de los conceyos de Valdés y Navia, nel sableru que lleva'l so nome Sableru de Barayu. L'orixe del so nome, según Xosé Lluis García Arias, taría nuna pallabra indoeuropea, presente por exemplu nel sánscritu VAR 'augua'.

El ríu Barayu marca la llende llingüística ente'l gallegoasturianu y el asturianu occidental.

***Nacencia**: en Busmargalín, nel conceyu asturianu de Navia.
***Boca**: nel Mar Cantábricu, nel sablera de Barayu.
***Llonxitú**: 5-10 km
***Afluentes principales**: ríu El Bidural.
***Poblaciones que traviesa**: El Bao y Boronas.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Aboño

El **Ríu Aboño** ye un ríu del centru d'Asturies. L'orixe del so nome, coincidente col d'una población del conceyu de Xixón, taría, según Xosé Lluis García Arias, na axetivación del nome de persona APONIUS pa referise a una propiedá.

***Nacencia**: nel conceyu asturianu de Llanera.
***Boca**: nel Mar Cantábricu, nel sableru d'Aboño.
***Llonxitú**: 10-15 km
***Afluentes principales**: ríu Frade y ríu Pinzales.
***Poblaciones que traviesa**: Aboño, Veriña, Fresno, Tacones, Villardebeyo.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Ayer

L**'Ayer** ye un ríu d'Asturies, afluente pela manzorga'l ríu Nalón. El so nome, y el del conceyu'l mesmu, remana según Xosé Lluis García Arias del rigañu indoeuropéu *AL- 'candu', presente n'otros hidrónimos de la rexón.

***Nacencia**: nel Cordal Cantábricu, nel Puertu de Vegarada
***Boca**: conflúi col ríu Ḷḷena cerca d'Uxo y forma'l ríu Caudal, afluente pela manzorga del ríu Nalón.
***Llonxitú**: 42 km.
***Afluentes principales**: ríu Llananzanes, ríu San Isidro y ríu Negru.
***Poblaciones que treviesa**: Ruayer, La Paraya, Casomera, Rumañón, Ḷḷamas, Cuergo, Entepenes, Ḷḷevinco, Vega, Cabanaquinta, Serrapio, Soto, Santana, Castañeo, Corigos, L'Escuyu, Piñeres, El Puiblu, L'Oyanco, Morea, Caborana, Vista Alegre, Bustiello, Les Yanes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Caliao

El **Caliao** ye un ríu del sur de la zona central d'Asturies, afluente del ríu Nalón pela chusca. Pal orixe del so nome, coincidente col d'una pequeña población del conceyu de Casu, Xosé Lluis García Arias esplica que pue remanar bien d'un raigañu prerromanu *KAL-, *KAR- 'piedra', 'roca', so la que pudo formase *KALIO 'piedra', bien de la confluyencia d'ésta cola pallabra llatina CALEM (orixinada en CALX, CALCIS) 'cal'. El nome de Caliao podría, pues, remanar bien de la esistencia d'un fornu de cal o simplemente d'un conxuntu de piedres, un pedreru.

***Nacencia**: nel Cordal Cantábricu, nel Parque Natural de Redes, nel conceyu asturianu de Casu.
***Boca**: conflúi col ríu Nalón cerca de Coballes, nel conceyu de Casu, a unos 550 m d'altor.
***Llonxitú**: 9 km
***Afluentes principales**: nun tien.
***Poblaciones que treviesa**: Caliao, Busprid, Coballes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Cubia

El **Cubia** ye un ríu del centru d'Asturies, afluente pela chusca'l ríu Nalón. El so nome, coincidente col d'una población del conceyu de Grau, remana según Xosé Lluis García Arias de la voz *CAPUT UPIA 'cabo'l ríu', siendo CAPUT una preposición llatina y UPIA derivao d'una voz prerromana col mesmu orixe que'l llatín AQUA 'augua'.

***Nacencia**: na parroquia de Tolinas, nel conceyu de Grau.
***Boca**: conflúi col ríu Nalón cerca de Grau, na parroquia de Castañéu.
***Llonxitú**: 41 km
***Afluentes principales**: ríu Vega y ríu Menéndez y ríu Rodacu.
***Poblaciones que treviesa**: Tolinas, Las Villas (Las Villas y Noceda), Villamarín, Santianes de Molenes (Bárzana, Momalu, Samiguel y Teixéu), Cubia, Pereda (El Caliente, (Agüera y Villanueva), La Mata (Llantrales), Grau (parroquia) y Castañéu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau**  ye un periodista, novelista, ensayista, polemista anarquista, humorista y dramaturgu francés, perteneciente al movimientu del impresionismu, precursor del espresionismu y del existencialismu.

## Biografía
Mirbeau nació en Trévières (Normandía), d'una familia burguesa. En 1859, a la edá de 11 años, va internu a un un establecimientu relixosu en Vannes (Bretaña), el colegio Saint-François-Xavier. En 1869, ye enviáu a París por so padre, pa que continúe colos sos estudios na facultá de Derechu. En 1870, sufre un traumatismu : participa na guerra. 

Entama trabayar como periodista en 1873 : *L’Ordre de Paris* (1873-1877), *Le Gaulois*, *Le Figaro*, *Gil Blas*, *Le Journal* (1892-1902), *L'Aurore* (1898), *L'Humanité* (1904)…

Mirbeau entama so carrera de novelista en 1886 cola publicación de *Le Calvaire* y conoz un gran éxitu. Nel añu 1887 cásase con Alice Regnault. 

La so obra ye mui variada : noveles, cuentos, artículos de prensa, obres de teatru, y una abundante correspondencia. Los sos llibros fueron traducíos a bien de llingües.

Le obres más conoscide yeren *[[Le Jardin des supplices]]* (1899), *[[Le Journal d'une femme de chambre]]* (1900) – novelas llevaes al cine. – y *Les affaires sont les affaires* (1903). 

Mirbeau militó activamente nel movimientu anarquista, antimilitarista y llibrepensador, y tuvo un papel na revisión del procesu de Alfred Dreyfus.

Mirbeau foi un amigo fiel y el cantor habitual de Claude Monet, Camille Pissarro y Auguste Rodin. Foi tamién miembru de l'Académie Goncourt. 

Mirbeau muerre'l 16 de febreru de 1917 en París. Foi enterráu nel cementeriu de Passy.

## Referencies

## Obres

### Noveles
* *Le Calvaire* (1886).
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1893).
* *[[Le Jardin des supplices]]* (1899). 
* *[[Le Journal d'une femme de chambre]]* (*Diariu de una camarera*) (1900).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo* (1913).

### Cuentos
* *Contes cruels* (1990).
* *Mémoire pour un avocat* (2003).

### Teatru
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *Le Foyer* (1908).
* *Les Dialogues tristes* (2007).

### Obres no narratives
* *Lettres de l'Inde* (1991).
* *L'Affaire Dreyfus* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *Combats littéraires* (2006).
* *Correspondance générale* (2003-2006-2009).

## Bibliografía
*  Pierre Michel - Jean-François Nivet, *Octave Mirbeau, l'imprécateur au cœur fidèle*, Séguier, 1990 (en francés). 
*  *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 1-21, 1994-2014 (en francés).

## Enllaces esternos
*  Société Octave Mirbeau (en francés).
*  ''Dictionnaire Octave Mirbeau'' (en francés).
Secale cereale

El  ye una planta monocotiledónea añal que pertenez al xéneru *secale*, de la familia de les gramínees y que se cultiva pol so granu o como planta forraxera. Ye un miembru de la familia del trigu y rellaciónase estrechamente cola cebada. El granu del centén úsase pa facer fariña, na industria de l'alimentación y pa la fabricación del aguardiente y dalgunos güisquis. Ye abondo tolerante a l'acidez del tarrén. El primer usu dable del centén domésticu remóntase al Paleolíticu tardu, n'Abū Hurayra (cuetu anguaño inundáu por un banzáu), nel valle del ríu Éufrates (al norte de Siria).

## Salú
El centén si nun ta bien atroxáu suel amalicase pol fungu parásitu nomáu morrión o cornezuelu. Dizse entós que'l centén ta *oriáu*. Les micotoxines d'esti fungu aguanten les cociones ya forneaos y puen provocar la grave afeición nomada ergotismu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Glycine max

La  ye una planta de la familia de les lleguminoses fabácees, collechada poles sos semientes, legumes, d'altu valor proteicu (cercanu al 35%) usaes n'alimentación y pa la producción d'aceite.

Esta planta, ye orixinaria de China, y el so nome vien del Xapón. Ye usada pa una infinidá de productos que pueden reemplazar a otros d'orixe animal. La soya úsase tamién como alimentu p'animales, en mena de fariña *fariña de soya*, estaya na que compite internacionalmente cola *fariña de pescáu*. Magar que con una nidia diferencia inferior nel so preciu, la cotización de la soya ye paralela a la de la fariña de pescáu. 

El so usu na alimentación humana ye enforma importante. L'altu valor proteicu de la llegume faila un sustitutu fabulosu de la carne nes naciones probes. De la soya sáquense subproductos como la **Lleche de soya**, **aceite de soya** y la **carne de soya**.

El consumu de productos que remanecen de la soya ta rellacionáu a munchos beneficios na salú, y puen protexer escontra'l cáncer de mama y el cáncer de próstata, tamién amenorga los síntomes de la menopausia, disminúi el riesgu d'enfermedá cardiaca y osteoporosis. Munchos d'estos beneficios remanecen de los isoflavones de soya

## Producción mundial


File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg


## Referencies

## Enllaces esternos
Miguel Rojo

**Miguel Rojo Fernández**  ye un escritor asturianu. Doctor en bioloxía, dedícase anguaño a la enseñanza. 

Consideráu dende bien ceo ún de los referentes de la lliteratura del Surdimientu, la so obra abarca casi tolos xéneros. Escritor en castellanu y n'asturianu, cola obra *Histories d'un seductor (memories d'un babayu)* obtién una de les mayores sonadíes en ventes de la lliteratura asturiana. Dalgunes de les sos obres fueron llevaes al cine y a la televisión.

## Obra n'asturianu

### Narrativa
**Asina somos nós*. SPPA, 1989 (Premiu Xosefa Xovellanos) 
**Tienes una tristura nos güeyos que me fai mal*. Llibros del Pexe, 1989
**[[Histories d'un seductor (memories d'un babayu)]]*. Trabe, 1993 (Premiu Narraciones Trabe)
**Prosa ya versu*. Atenéu Obreru de Xixón,1999
**Cuentos pa un turista blancu*. Ámbitu, 2006
**Dir pa escuela*(coordinador). Ámbitu, 2008
**La ponte y otros cuentos*. Suburbia, 2009
**Asina somos nós*. Trabe, 2011 (2ᵘ Edición)

### Infantil
**Telva y los osos*. Trabe, 1994 
**Telva y el fueu*. Trabe, 1998
**¿De qué tará fecha la Lluna?*. Editorial Pintar-Pintar, 2008
**El viaxe de Tin y Ton*. Editorial Pintar-Pintar, 2008
**Raitán, el papu coloráu*. Editorial Trabe, 2010
**El dinosauriu, el príncipe, la nena y la so ma*. Editorial Pointar-Pintar, 2010

### Poesía
**Buscador d'estrel.las*. Editora del Norte, 1996 (Premiu Fernán Coronas) 
**Bilabao: estación terminal*. Ambitu, 2001 
**Llaberintos*. Trabe, 2006 (Premiu de la Crítica 2006)
**Territorios. Edición billingüe*. Llibros del Pexe, 2007
**El Paséu*. Edición billingüe. Ediciones Seronda, 2011

## Obra en castellanu

### Narrativa
**Historias del más acá*. Trabe, 1999
**Historias de un seductor (memorias de un gilipollas)*. Tal y Cual, 2002
**La senda del cometa*. Laria, 2007
**La hoja del ginkgo biloba*. Editorial Difácil, 2010

### Infantil
**Raitán, el petirrojo*. Everest, 2003
**¿De qué estará echa la Luna?*. Editorial Pintar-Pintar, 2008
**El viaje de Tin y Ton*. Editorial Pintar-Pintar, 2008 (Premiu de la Crítica 2009)
**El dinosaurio, el príncipe, la niña y su mamá*. Editorial Pintar-Pintar,2010.

### Poesía
**Territorios*. (Edición billingüe asturianu-castellanu). Llibros del Pexe, 2007

## Cine
* El so cuentu ''Xicu'l toperu" llevóse al cine pol direutor Gonzalo Tapia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/82001–82100

*... | [[Llista d'asteroides/81901–82000|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/82101–82200|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Fariña

**Farina**, **Fariña** (etimoloxia, del llatín *farina* y ésti al empar de *far* y *farris* nome antiguu del **farru**, cereal asemeyáu a la escanda).
Atalántase por *fariña* al polvu fino que s'algama del cereal mazao y d'otros alimentos ricos n'almidón.

Pue obtenese fariña de dellos cereales. Magar que la más normal ye fariña de trigu, tamién se fai fariña de centén, d'orgu, d'alcacer, de maíz, de soya o d'arroz. Hai fariña de lleguminoses (garbanzu, xudíes..) y n'Australia pue afayase fariña fecho a partir de semientes de delles especies d'acacies.

L'usu de la fariña de trigu pa facer pan, ye l'usu más avezáu n'Occidente.

## Referencies

## Enllaces esternos
Cucurbita maxima

La  ye una planta herbácea añal cultivada pol so frutu, flor y semiente.

La *C. maxima* tien tallos flexibles y trepadores. Tien fueyes cordiformes, pentalobulaes, de gran tamañu y ñervadures bien marcaes; presenta abonda pelosidá en fueyes y tallu. Les flores son marielles, de pétalos carnosos, monoiques. El frutu ye una mena de baga denomada pepónide; verde a naranxa intensu. El mondu ye de color mariellu-anaranxáu, densu, de testura firme y tastu duce.

## Hábitat
Ye orixinaria de Sudamérica, au xorrez montés. Introdúxose n'Europa no cabero del sieglu XVI. Anguaño cultívase en rexones templaes y sotropicales de tol mundu.

## Cultivu
La *C. máxima* produz semiente con facilidá. Tien de curiase la seleición de la mesma, darréu qu'hibrida de mena espontánea con otres especies de *Cucurbita*. Dase en suelos llixeros silicáceos, bien drenaos y con munchu mugor. Nun soporta les xelaes nin les seques. Colléchase alrodiu de seis meses dempués de la plantación. 

## Referencies
## Referencies

## Enllaces esternos
Kunduz

**Kunduz** (del persa: كوندوز) ye una les provincies d'Afganistán con capital na ciudá mesmu nome: Kunduz. Na so superficie de 8040 km² tien .

## Referencies

## Enllaces esternos
Mihtarlam

**Mihtarlam** ye la capital de la provincia de Laghman n'Afganistán. En 2004 tenía 19.151 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Partíu Nacional Frisón

El **Partíu Nacional Frisón** (en frisón *Fryske Nasjonale Partij*, FNP), ye un partíu nacionaliegu fundáu nel 1962, favoratible a la independencia de la Frisia y de más reconocencia a la llingua frisona. Asinamesmo, ye d'estratexa posibilista, y tien dellos representantes institucionales nel parllamentu frisón y en dellos conceyos. El principal dirixente ye'l presidente Aalsen Everts y fai parte de l'Alianza Llibre Europea.

## Oxetivos
Los oxetivos políticos del FNP son los tradicionales nel nacionalismu frisón; defensa de la llingua y cultura frisones, afondar na autonomía política al traviés de l'ampliación de les competencies de los parllamentos provinciales, incluyíes l'asunción de poderes llexislativos y financieros per parte del parllamentu provincial hasta algamar l'estatutu d'Estáu Federáu a Holanda; ampliación de competencies nos conceyos y eleición direuta de los alcaldes. Sicasí, al contrario que los grupos nacionaliegos frisones de la preguerra, adopta un programa democráticu, lliberal-progresista, aconfesional y que nel futuru fadrá concesiones a feministes y ecoloxistes.

## Historia
El 1962 un grupu d'estudiantes y dellos sobrevivientes de la Jongfryske Mienskip, influyíos pol federalismu européu y dempués d'estudiar otros movimientos nacionaliegos europeos, fundaron el Partíu Nacionalista Frisón (FNP), y adoptaron el llema *Leaver death as staff* (Enantes la muerte que la esclavitú), col envís nun entamu d'actuar más como un grupu de presión que non de presentase a les eleiciones.

Con too y con esto, en 1966 presentaríase per primer vegada a les eleiciones al parllamentu provincial, y namái que ye pa algamar el 2,4 % de los vots y un diputáu, anque nótase un espoxigue modestu de la so afiliación y a la llarga unos resultaos eleutorales estables, anque'l percentax de votu más altu va tenelu siempres nes rexones rurales del centru de Frísia, cosa que-y va provocar la obtención de meyores resultaos nes eleiciones municipales (un 15 % de votos nos conceyos sudoccidentals) que non a les provinciales. 

El so espoxigue va permití-y aumentar fasta'l 4,5 % nes eleiciones provinciales del 1970 y rl 7,4 % (el meyor resultáu de la so historia) nes de 1974. Esta marca nun la diba ameyorar hasta'l 1999, cuando algamó'l 8,4$ de los votos nel parllamentu provincial.

Les concesiones culturales del gobiernu de los Países Baxos desactivaron la capacidá d'espoxigue del GNP, que dempués de los bonos resultaos de 1974 baxó otra vegada al al 4,8 % mes eleiciones de 1978, xubiendo un pocu fasta'l 5,4 % nes de 1984 i dende entós p'acá caltiénse estable (el 6,4 % nes de 1991 y el 6,08 % nes de 1995) y allancáu, magar que caltién cierta capacidá de movilizar al restu los partíos na defensa de los intereses frisones, como cuando'l gobiernu de L'Haya va plantegar a finales de los 70 poner en práutica una nueva división provincial que diba esborriar les antigües rexones, y, poro, dixebraría Frísia. Les movilizaciones foren un ésitu y el plan abandonóse.

## Enllaces esternos
*Paxina oficial del FNP, en frisón 

## Referencies

## Enllaces esternos
Sistema nerviosu central

El **sistema nerviosu central** constitúinlu l'encéfalu y la médula espinal. Tán protexíos por tres membranes (duramadre, piamadre y aracnoides), denomaes xenéricamente meninxes. Amás, al encéfalu y a la médula espinal protéxenlos les envolvedures ósees, que son el craniu y la columna vertebral respeutivamente.

L'interior d'estos muérganos ta enllenu d'un llíquidu incoloru y tresparente nomáu llíquidu cefalorraquideu. Les funciones d'esti llíquidu son mui estremaes: val como un mediu d'intercambéu de determinaes sustancies, como un sistema d'eliminación de productos residuales, pa caltener l'equilibriu iónicu afayadizu y como sistema amortiguador mecánicu.

Les célules que formen el sistema nerviosu central dispónense de tala forma que dan llugar a dos formaciones mui carauterístiques: la sustancia buxo, que la componen les neurones y otres célules, y la sustancia blanca, formada principalmente por frebes nervioses o axones.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jaime Torres Bodet

**Jaime Torres Bodet**, , foi un poeta y escritor mexicanu, Direutor Xeneral de la UNESCO dende 1948 hasta 1952. De la so obra, el trabayu na alfabetización mundial ye ún de los llabores más reconocíos nel so cargu, amás d'entamar la política de Rellaciones Esteriores na Revolución Cubana. 

## Obres
*Sonetos (1949)
*Fronteras (1954) 
*Sin tregua (1957)
*Contemporáneos(1928)
*Tiempo de arena (1955)
*Autobiografia (1955)
*Balzac (1959)
*Tolstoi (1965)
*Darío (1966) 
*Proust (1967); 
*Memorias (Cinco Volúmenes) (1961)

## Referencies

## Enllaces esternos
Kunduz (ciudá)

**Kunduz** (قندوز) ye la capital de la provincia de Kunduz del norte d'Afganistán. Con un altor de 397 metros penriba la mar, con 95.000 habitantes (2002).

## Referencies

## Enllaces esternos
Laghman

**Laghman** (del persa: لغمان) ye una provincia d'Afganistán. Asitiada na fastera oriental del país, tien la so capital en Mihtarlam.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arte mayor

En poesía, los versos d**'arte mayor** son los que tienen más d' ocho sílabes nes más de les llingües. Ye una de les divisiones tradicionales de la métrica pola que se fai la poesía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Amorreos

**Amorreos** foi'l nome que se-yos dieron a les tribus nómades semites que surdieron de los amorrites. Los amorrites en parte dexaron de ser nómades (y formaron al este la base de la población acadiana y al oeste los cananeos). Dempués de mil años (3000-2000 aC) los que quedaben nel desiertu formaren de fechu un pueblu estremáu. Siguieron viviendo en tiendes nel desiertu y adulces estendiéronse hasta Babilonia (au se-yos llama martu) y hasta Siria.

Cola conquista exipcia de Siria el nome Amurru púnxose-y (sieglu XV aC) a la rexón del sur de Siria y El Líbanu. P'hacia'l 1330 aC el rei Hitita Subiluliuma I establecióse con una parte de los amorreos y de la comunidá de los apiru (aventureros mayoritariamente amorreos) como rei d'Amurru

## Referencies

## Enllaces esternos
Mezquita Zituna

La **mezquita Zituna** (جامع الزيتونة), quier dicir, la mezquita de l'aceituna, ye'l principal edificiu relixosu de Tunicia. Tien 75 metros de llargor por 60 d'anchura y tien 184 columnes antigües, cuasi toes de Cartago. La sala d'oración mide 1344 m² y tien capacidá pa 2000 fieles. Según la lleenda construyóse nel llugar onde había una olivar. La primera construcción dataría del 732 y nun queda rastru dalu; reconstruyéronla los algábides p'hacia'l 856/863 por orde del gobernador llocal de Túnez Ubaid Allah ben al-Habhab y del representante califal Hisham ben Abdel Malik. Ye la segunda gran mezquita del país dempués de la Gran mezquita de Kairuan. Tuvo estremaes modificaciones, restauraciones y añadíos. Púnxose-y un minarete en 1894 nel llugar de l'anterior fechu en 1652. Dempués de la independencia sufrió nueves reformes. Al llau la mezquita ta la universidá Zituna.

## Referencies

## Enllaces esternos
Luciu Papiriu Crasu

**Luciu Papiriu Crasu** () foi un maxistráu romanu que foi cónsul en  xunto con Marcu Corneliu Maluginense. Lluchó escontra Veis y Falerii, pero estes ciudaes evitaron la batalla y nun foi a facer otra que debastar y saquiar los sos territorios. Foi censor en .
Ministeriu d'Asuntos Estranxeros de Finlandia

El **Ministeriu d'Asuntos Estranxeros de Finlandia** (finlandés: **Ulkoasiainministeri**, suecu: **Utrikesminister**) encárgase de los asuntos esteriores de la República de Finlandia. Anguaño'l ministru ye Erkki Tuomioja. Esti ministeriu promovió la seguranza y la prospieridá de los finlandeses y tien tres representantes nel Conseyu d'Estáu del Primer Ministru Matti Vanhanen:

* Paula Lehtomäki: encárgase de la cooperación al desendolcu y les rellaciones económiques col estranxeru. 
* Jan-Erik Enestam: encárgase del Secretariáu de la Cooperación Nórdica.
* Erkki Tuomioja: encárgase del restu de temes de política esterior finlandesa. 

## Llista de Ministros d'Asuntos Estranxeros

## Referencies

## Enllaces esternos
*El Ministeriu d'Asuntos Estranxeros de Finlandia
Logar

**Logar** (en persa لوگر) ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel este'l país. La so capital ye Pul-i-Alam. La so población ye na so mayoría tajika, tando amenorgada la xente patán.

## Referencies

## Enllaces esternos
Enees Tácticu

**Eneas Tácticu** (*Aeneas Tacticus*) foi un escritor griegu, probablemente'l mesmu mentáu por Xenofonte con Eneas d'Estinfal. Distinguióse na batalla de Mantinea como un xeneral de los arcadios. Escribió un llibru sobro l'arte de la guerra del qu'entá consérvase una parte.
Colosos de Coptos

Los **Colosos de Coptos** son unes grandes estatues que representen a Min, de piedra calcáreo, atopaes por Petrie nel templu de la ciudá de Coptos (Koptos) en 1894. Representen al dios Min (na ciudá de Coptos Min yera l'home de la diosa Isis), drechu y col pene erectu taben nel templu de la ciudá. Namái que se conserva una parte y atópense nel Muséu Arqueolóxicu d'El Cairu y una tiesta n'Oxford. Tien grabaos dellos signos que s'idenfiticaron con nomes de soberanos que caún d'ellos facía grabar ellí, y que'l caberu foi Narmer, supónse que les estatues son anteriores a la so época. En bas a estos signos y los d'otros llugares, Dreyer estableció una posible llista dinástica anterior a Narmer.

## Referencies

## Enllaces esternos
Pul-i-Alam

**Pul-i-Alam** ( pashtu: پل علم ) ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Logar y del distritu del mesmu nome. En 2002 contaba con una población de 6.000 habitantes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Nangarhar

**Nangarhar** ye una provincia d'Afganistán, asitiada nel este'l país, faciendo llende con Paquistán. La so capital ye Jalalabad. Cunta con más de 2.000.000 d'habitantes. Ye una provincia pindia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'asteroides/82501–82600

*... | [[Llista d'asteroides/82401–82500|Previu]] | *'Llista d'asteroides*' | [[Llista d'asteroides/82601–82700|Siguiente]] | ...*

## Referencies

## Enllaces esternos
Jalalabad

**Jalalabad** ye una ciudá d'Afganistán, capital de la provincia de Nangarhar. Ta asitiada nel este de Kabul, averáu a la llende con Paquistán. Cunta con 208.960 habitantes (2006). La ciudá tien una universidá.

## Referencies

## Enllaces esternos
Osama bin Laden

**Usāmah bin Muḥammad bin ‘Awaḍ bin Lādin** (n'árabe أسامة بن محمد بن عوض بن لادن) más conocíu como **Osama bin Laden** , foi un terrorista saudita. Ye afamáu nel mundiu enteru por tar acusáu pola CIA y el gobiernu de los Estaos Xuníos d'entamar la rede terrorista al Qaeda, que ficiere numberosos ataques a los Estaos Xuníos y países allegaos, acordies a lo que diz la superpotencia mundial. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Solanum lycopersicum

El **tomate** (*Solanum lycopersicum* (syn. *Lycopersicon lycopersicum*), anteriormente *Lycopersicon esculentum*) ye'l frutu de la planta del mesmu nome, una planta de la familia de les solanácees. Les variedaes antigües son potencialmente perennes, magar que nel cultivu modernu trátenles como plantes añales. Mide davezu ente 1 a 3 m, (la planta), con un tallu delgáu. Les fueyes tienen de 10 a 25 cm de llargo, con márxenes aserraos; tanto'l tallu como les fueyes tan enforma vascularizaes. Les flores tienen de 1 a 2 cm de tamañu, marielles, con cinco lóbulos na corola; xorrecen en piños de 3 a 12 flores xuntes.

El frutu, de 1 a 2 cm de diámetru nes plantes silvestres, y muncho más grande nes variedaes cultivaes, ye una baya mui coloreada, típicamente de tonos que van dende'l marillentu al bermeyu, darréu de la presencia de pigmentos licopenu y carotenu.

## Oríxen
D'acordies col llibru *El tomate n'América* d'Andrew Smith , el tomate orixinóse dablemente nes tierres altes de la costa occidental de Sudamérica.

## Ver tamién
* Physalis
* Tomatillo

## Referencies

## Enllaces esternos