Moraleja de Sayago

**Moraleja de Sayago** ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Llión.

## Topónimu

El topónimu Moral, según Riesco Chueca, respuende a un modelu tradicional del área lleonesa, consistente nun nome d'árbol en singular, femenín y con o ensin artículu. Asina ye frecuente La Moral, con o ensin artículu, según los sos diminutivos, que caltienen el xéneru femenín, de tradición llatina. Na provincia de Zamora son frecuentes los topónimos Moral, Moraleja o Moralina. L'orixe de toos ellos ye'l totémicu *[[Morus nigra]]* o morera negra (llatín mōrus, -i), entá denomináu moral en gran parte del dominiu llingüísticu lleonés. Este ye un árbol d'antigua tradición conceyil, frecuentemente plantáu ante munches de les ilesies rurales. Na mayor parte de los casos, la so forma diminutiva nun suel aludir a un moral pequeñu, sinón a una población llamada Moral que ye de menor rangu qu'otra llocalidá del mesmu nome.

La referencia etimolóxica a árboles y plantes ye daqué qu'asocede frecuentemente na denominación de munchos pueblos sayagueses (Carbellino del carballo o carbayu; Luelmo del llamera; Fresnu y Fresnadillo del fresnu; Salce del sauce; Almeida del álamu; Moral de Sayago, Moralina y Moraleja del moral, Figueruela de la figal, Sogo del sabugu, ...). Podría ser la seña identificativa de dalgunos de los poblamientos celtes na ribera norte del Tormes. Tal teoría podría ser discutible en dalgunos de los topónimos mentaos, al ser posible otres opciones ensin base vexetal.

Frente a esta teoría, tamién s'indica que n'orixe podría referise a persones procedentes d'África si atendemos al significáu deriváu del vocablu llatín 'maurus' (mauritanu), y esti del griegu 'mαῦρος' (maûros), con significáu d'escuru, por alusión al color de la so piel.

"De Sayago" ye, como en munches llocalidaes de la zona, la concreción xeográfica que nesti casu faise necesaria pa estremalo d'otros pueblu como Moraleja del Vino na mesma provincia de Zamora.

## Historia

Los primeros nicios d'ocupación humana d'esti conceyu daten de la Prehistoria, como amuesa l'hachu de cuarzu opalizado que se topó nesta llocalidá. Darréu, les paraxes *L'Oru* y *Val de Velasco* allugaron poblamientu de dómina romana que de xuru tán rellacionaos cola calzada romana que travesaba'l términu de Moraleja pa xunir Ocellum Durii y Bletisa.

Ente los sieglos XII y XIII apaecen referencies documentales escrites de nuevos asentamientos con topónimos romances en Sayago, ente ellos ta Moraleja, que'l so topónimu ye de notable influencia lleonesa. Estos enclaves deber a un procesu de colmatación del espaciu y a l'apaición de poblamientos que s'entrepolen ente otros ancestrales, lo qu'amuesa un procesu colonizador del espaciu -posiblemente integráu dientro del procesu repoblador más ampliu qu'entamaron los reis lleoneses- pero que nunca fueron asentamientos totalmente "ex novo". Amás, llama l'atención qu'estos asentamientos nomar con topónimos descriptivos de los árboles y arbustos qu'apoderen el paisaxe de cada llugar -como ye'l casu de Moraleja- o con elementos rellacionaos cola ganadería. Nel casu de Moraleja, esiste un documentu de donación pol que'l rei Alfonsu VII de Llión dexó esta villa al obispu de Zamora, nel que se refirió a ella como "meas villas desertas nominatas las Moraleyas".

Tres la promulgación del fueru de Ledesma (1161), el sur de Sayago tuvo una estrecha rellación cola citada villa. Coles mesmes, en 1161 l'obispu de Zamora, Esteban, ordenó a los pobladores de Moraleja qu'aplicaren a los delincuentes establecer nel fueru de Ledesma. La influencia de la villa charra creció colos años, hasta'l puntu de qu'en 1185 se documenta que dellos llugares del sur de Sayago pertenecíen al conceyu de Ledesma, como foi'l casu de Santarén de los Pexes y la mesma Moraleja de Sayago. Esta situación provocó finalmente un conflictu de xurisdicción ente los obispos de Zamora y Salamanca que s'atayó en 1185 cola intermediación d'otres diócesis, estableciéndose que'l zamoranu va tener el "ius episcopalis" sobre una serie de llugares "in termino de Ledesma citra Tormes (...) Santaren (...) ecclesia de Moraleias". Estos antecedentes esplicaríen l'interés del obispu de Zamora por conceder un fueru a esa llocalidá, precisamente'l mesmu añu en que se dota de fueru a Ledesma, pretendiendo asegurar los sos derechos y afitar el poblamientu frente a posibles fenómenos d'atraición en favor de Ledesma, el nuevu nucleu conceyil. Aun así, los conflictos col conceyu de Ledesma nun debieron de terminar, en cuantes que, nel sieglu XIII, Fernandu II de Llión ordenó a dichu conceyu que nun demandara la tercia de Moraleja de Sayago, una y bones ésta correspondía al obispu de Zamora. Darréu, nel añu 1254 Moraleja viose exenta, por orde del rei Alfonsu X El Sabiu, de siguir pagando los impuestos que teníen de cotizar al obispu de Zamora.

Nel sieglu XIX, la división provincial de 1833 encuadró Moraleja na provincia de Zamora y la Rexón Lleonesa, que, como toles rexones españoles de la dómina, escarecía de competencies alministratives. Un añu dempués Moraleja foi adscrita al partíu xudicial de Bermillo de Sayago.

Tres la constitución de 1978, Moraleja pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Llión, en tanto conceyu adscritu a la provincia de Zamora. En 1983, tres la supresión del partíu xudicial de Bermillo de Sayago, Moraleja foi integrada nel actual Partíu Xudicial de Zamora.

## Demografía

## Ver tamién

*Gastronomía de la provincia de Zamora

## Referencies

## Enllaces esternos
*