Wuxia

**Wǔxiá** (tamién, **Wu Xia**) (en chinu, 武俠 ; IPA: ; en cantonés, *mów hàb*), qu'en chinu lliteralmente significa «caballeros de les artes marciales» o «héroes de les artes marciales», ye un xéneru distintivu de la lliteratura, la televisión y el cine chinos.

El xéneru *wuxia* ye específicu de la cultura china, porque ye un amiestu único de la filosofía de les artes marciales, llamada *[[xia]]* (俠), desenvuelta a lo llargo de los sieglos y la llarga historia del país en wushu. En Xapón, la tradición del *[[bushidō]]* ente los samurái comparte ciertos aspeutos cola filosofía marcial china del *xia*. Anque'l conceutu *xia* suel traducise como «caballería», los aspeutos del *xia* tán tan enraigonaos na redolada social y cultural de l'antigua China que ye imposible atopar una traducción exacta nel mundu occidental.

## Composición y significáu de la pallabra
El términu *wuxia* componer de dos calteres: *wu*, qu'alude a tou lo que tien que ver con artes marciales, cola guerra o col exércitu, y *xia*, que ye *el protagonista de la ficción wushu* y que tamién ye sinónimu de *caballería*. Una forma de definilo sería, entós, *caballería y maxa chinu*.

Anque, nel so significáu rellacionáu con tipu de persona, la pallabra *xia* foi traducida como «héroe, home d'espada, aventureru, soldáu de fortuna, guerreru, o caballeru [errante],» estes definiciones nun cubrir el verdaderu significáu de *xia*.

Les definiciones más usaes son «caballeru» y «caballeru [errante]», yá que, como esti, el *xia* precisa d'habilidaes en combate. Sicasí, los *xia*, a diferencia del caballeru medieval européu, podíen provenir tantu d'oríxenes nobles como humildes. Anque dacuando víase-yos buscando aventures, non siempres se trataba de busques pal so beneficiu. Podíen ser contrataos pa resolver conflictos poles armes y yeren movíos por un sentíu de la xusticia y el honor. Otra cosa qu'estrema a los *xia* d'otros caballeros yera'l so ideoloxía y la so códigu de conducta. Como una fuercia del bien, los *xia* fueron allabaos por Torca Quina. Historiadores posteriores describieron les diferencies ente'l *xia* y otros guerreros fora de la llei qu'utilizaben la so fuercia ensin escupulicios pa motivos personales. Han Feizi describe a los *xia* como animales selvaxes de la sociedá, por subversivos, ente que Xue Yue toma en cuenta la moral, pol so refugu de los valores de Confucio.

### Na ficción
El *xia*, na ficción, ye un inconformista que llucha pola xusticia. La so espada ye inviolable, y la so reputación ye más importante que la so vida; ye un maestru de les artes marciales que nun duldar n'utilizales pa defender les sos creencies.

Una definición más exacta podría ser tomada de la hestoria. El *xia* ye un home d'espada, más dogmáticu que altruista. Defende cualquier causa a la qu'empreste la so llealtá. En *[[Once upon a time in China]]*, toos «los espaderos que se xunten a los principios de llealtá, reciprocidá y deber son *xia*,» ensin faer diferencia ente los altruista y los que lluchen por motivos menos desinteresaos.

## Cine

El **cine Wuxia** (o ***wuxia pian***, ***Mo Hap filme***, ***Mo Hap Pin***) (武俠片 , "wǔxiá piān") ye un xéneru cinematográficu que, anque aniciáu a principios del sieglu XX, tres la revolución comunista abellugar en Taiwán y en Ḥong Kong. Les carauterístiques que la estremen son un escenariu históricu, escenes d'aición centraes na llucha con espaes, l'énfasis nel melodrama y temes de venceyos, amistá, llealtá y traición. Esti xéneru considérase llixeramente distintu al cine d'artes marciales. Esiste un fuerte venceyu ente'l cine wuxia y les noveles wuxia. Munches de les películes basar neses noveles: *[[Wo hu cang long|El tigre y el dragón]]* ye un exemplu d'esto.

Les principales muestres del xéneru na so dómina clásica apaecen en los años 60, principalmente de la mano de King Hu y Chang Cheh. Del primeru, puede citase la triloxía *[[Come, Drink with Me]]*, *[[Dragon Inn]]* y *[[A Touch of Zen]]*, y del segundu, *[[One Armed Swordsman]]*, *[[The Assassin]]* y *[[Have Sword, Will Travel]]*.

Dalgunes de les películes wuxia que destacaron pola so acoyida fora d'Asia son les siguientes:

* *[[Buddha's Palm]]* (1964) — Los rayos máxicos chi créanse utilizando animación fecha a mano.
* *[[Buddha's Palm]]* (1982) — Nueva versión de *Buddha's Palm*.
* *[[Wo hu cang long|Tigre y Dragón]]* (2000) — El debú del xéneru en Hollywood.
* *[[Hero (película de 2002)|Hero]]* (2002) — Segundu ésitu de taquilla, en Hollywood.
* *[[Shi mian mai fu|La Casa de Les Dagues Voladores]]* (2004) — Tercer ésitu de taquilla, en Hollywood.
* *[[Curse of the Golden Flower|La maldición de la flor dorada]]* (《满城尽带黄金甲》2006) — Un filme de Zhang Yimou, protagonizáu por Gong Li y Chow Yun-Fat.
* *[[The Banquet (película de 2006)|La llacuada]]* (《夜宴》2006) — Un filme de Feng Xiaogang, protagonizáu por Zhang Ziyi y Daniel Wu.
* Reinu de los Asesinos (《劍雨》2010) — Un filme d'El so Chao-pin y co-empobináu por John Woo, protagonizáu por Michelle Yeoh y Jung Woo-sung.

## Ver tamién
* artes marciales
* kung fu
* qigong
* shaolin
* wushu

## Referencies

## Enllaces esternos
* Introducción al xéneru wuxia (n'inglés)
* Wuxiapedia: traducciones de noveles wuxia populares (n'inglés)