Confucianismu

El **confucianismu** ye'l conxuntu de doctrines morales y relixoses predicaes por Confucio. El nome en chinu de la so escuela podría traducise como Escuela de los Lletraos. El confucianismu exerció una gran influyencia sobro China, Corea, Vietnam y Xapón. Foi la relixón oficial de China fasta'l sieglu VII. El canon de la filosofía confuciana compónenlo los Cuatro Llibros. El so pensamientu formóse mientres un llargu periodu que toma les dómines de Primaveres y Serondes y Reinos Combatientes (sieglos VII al III edC). Cuando China foi reunificada por Qin Shi Huang (221 e.C.) yá yera una doctrina perfectamente formada y definida, con munchos siguidores y un gran corpus testual. Depués de la curtia dinastía Qin, el so nucleu fundamental caltúvose intactu, sacantes por posibles errores de tresmisión y amestadures que namás afecten lo accidental. Como la mayor parte de los sos contemporáneos, los confucianos ven el cosmos como daqué harmónico que regula les estaciones, la vida animal, la vexetal y la humana. Si esta harmonía yera trestornada, habría graves consecuencies. Un exemplu común qu'utiliza'l confucianismu ye'l del mal gobernante que conduz al so pueblu a la ruina pente medies de la so conducta. El mal gobiernu contradiz l'orde natural y viola'l Mandáu del Cielu. El gobernante que se conduz asina pierde la so llexitimidá y pue ser depuestu por otru que va recibir esti mandáu.

## Los llibros confucianistes

D'ente delles grandes escoyetes destaquen dos: los cinco (seis) clásicos y los cuatro llibros.

### Los seis clásicos (Liu Ching)

Trátase de la escoyeta más antigua. Na dinastía Ch´in veríase afeutada pola quema de llibros del añu 213 e.C. Por cuenta de dicha circunstancia sumiría'l *Yüeh Ching* (Llibru de la música). 
# *Yüeh Ching* (Llibru de la música) 
# *I Ching* (Llibru de les mutaciones) 
# *El clásicu de la poesía Shih Ching* (Llibru de les odes) 
# *Shu Ching* (Llibru de la historia) 
# *Li Chi* (Llibru de los ritos) 
# *Ch´un-Ch´iu* (Anales de primavera y seronda)

### Los cuatro llibros
Más venceyada col mesmu Confucio sería la escoyeta posterior que se publicara per primer vegada como tala nel 1190. Les dos primeres obres correspuenden a los capítulos 42 y 31 del Li Chi. 
# Gran Saber (大學, 大学, dà xué)
# Doctrina de la medianía (中庸, zhōngyōng) 
# Analectes de Confucio (論語, 论语, Lúnyǔ) 
# Menciu (孟子, mèng zĭ)

## Doctrina

### Cultu a los antepasaos

Los confucianos yeren prauticantes d'un cultu que xiraba alredor de l'adoración a los antepasaos y de poderes ente los que'l Cielu yera'l más claru. El Señor de lo Alto (*Shangdi*), que ye dacuando mentáu, yera daqué más arcaico. Cuando apaez nos testos de los Cuatro Llibros, el Cielu ye un poder superior, que nun ta nin personalizáu nin tan dixebráu del mundu. Nun ye daqué pasivo, pos d'él vienen los mandaos y aiciones, pero nun ye un dios del tipu xudeocristiano. El Señor de lo Alto apaez como una divinidá suprema nos güesos adivinatorios de la dinastía Zhou. Los testos confucianos, al remontase a dómines de l'Antigüedá, méntenlu dacuando. El cultu a los antepasaos tien una gran importancia. Implica la creyencia de que les almes de los difuntos pueden beneficiar o castigar a los sos descendientes. La so evolución posterior convirtiólu nun ritu cívicu simbólicu. Sicasí, nin Confucio nin Menciu falen d'esa forma del cultu a los antepasaos. Otru elementu d'importancia nel confucianismu ye'l rei o emperador, tamién llamáu'l Fíu del Cielu. Él sería'l que mediaría ente'l Cielu y los homes. El gobernante chinu tien el mandáu y con él l'autoridá de celebrar ritos.

### Harmonía col cosmos

Según el confucianismu, l'home tien d'harmonizase col cosmos, esto ye, tar d'alcuerdu a lo ordenao pol Cielu. Pa ello, tien d'autoperfeccionase pente medies de la introspección y l'estudiu. Si l'home lo llogra, va tener conocencia de sigo mesmu y de los deseos del Cielu, lo que va sirvi-y pa desenvolver el so *Li*, que significa los ritos, les ceremonies, la rectitú y les bones formes interiorizaes. El *Li* ye útil pa desenvolver el *Ren* que se podría traducir por bonos sentimientos escontra los demás homes. La práutica del *Ren* supón les virtúes *Zhong* y *Shu*, que se traducen aproximao como “llealtá” y “perdón”, o como “fidelidá” y “compasión”. Si l'home tien *Ren*, va poder fácilmente prauticar la xusticia, los bonos principios, llamaos *Yi*.

### El Yi y el Li

Nel confucianismu, *Yi* opónse a *Li*, siendo esti postreru de distintu tonu y grafía al *Li* enantes citáu que significa ritos o ceremonia. El *Li* opuestu a *Yi* significa beneficiu, ganancia, lo que supón alloñamientu de l'arrogancia qu'esixe *Ren*. L'home que practica les anteriores virtúes ye un *Junzi*, un home superior. El términu vien de les clasificaciones xerárquiques qu'encuadraben a los nobles y caballeros. Opónse a *Shunin*, los plebeyos. Sicasí, nel confucianismu'l términu resalta superioridá moral, ensin rellación al aniciu social. El *Junzi* sería educáu y xusto, la virtú sería-y inherente y siempres taría nel Xustu Mediu, qu'indicaba la necesidá de moderación en too. Amás, el *Junzi* conoz y respeta los mandaos del Cielu, y conoz el mesmu. El confucianismu afirma qu'hai pocos homes superiores y que la mayoría confórmenla los *Xiaoren*, lliteralmente homucos. Ellos son homes vulgares que nun s'alcen al meyor de la humanidá. Por cuenta d'esto, l'home superior tien la misión d'ocupar cargos públicos pa poder dirixir la sociedá. Esti puntu ye importante una y bones la burocracia) de la China posterior llegó a identificase enforma con esta idea, dando llugar a un gran espíritu de serviciu nes bones dómines. Sicasí, nos tiempos de decadencia, como pudieron velo los europeos nel sieglu XIX, yera mayormente una doctrina seca ya hipócrita, bien lloñe de los pensamientos del confucianismu.

## La sociedá nel confucianismu

El confucianismu ve sólo al home realizáu en tanto ser social qu'ocupa un puestu y desempeña una función, non como un ser aislláu. Na idea confuciana de la sociedá utópica, la xerarquía nun ye namás social, sinón tamién moral. Na China antigua, la familia nun yera un nucleu amenorgáu, sinón un gran clan, munchos de los sos miembros vivíen baxo un mesmu techu, reconocíen un antepasáu común y calteníen venceyos con otros grupos del mesmu aniciu. Una familia asina yera una prefiguración del Estáu. Asina, la familia yera vista como un pequeñu reinu con xerarquíes, protocolos y métodos de gobiernu, y l'Estáu como una gran familia na que tien d'haber ciños, rellaciones y obligaciones morales. Na familia, los miembros tán xerarquizaos pente medies d'un complexu sistema. Pal confucianismu, l'apreciu, l'amor y les rellaciones qu'había ente los miembros teníen de tar graduaes según cada persona, el so puestu, etc. Arriendes d'ello, había términos pa significar l'amor polos padres o piedá filial (*Xiao*), l'amor de los padres polos fíos (*Ci*), etc. El deprendimientu del home superior empecipiábase na familia y difícilmente va poder l'home gobernar l'Estáu si nun pue gobernar primero la so familia. A pesar de lo dicho enantes, pa los confucianos tolos homes son de naturaleza básicamente igual, independiente de la so posición o llugar de nacencia. Pero nun pueden caltenese iguales una y bones sería perxudicial pal bon funcionamientu social.

## Métodos del confucianismu

Los medios p'algamar la máxima escelencia o *Zhi shan* yeren dos: l'estudiu y la introspección, entendida como un mirar escontra dientro, esto ye, la conocencia plena d'unu mesmu. L'estudiu de testos antiguos y de les lleiciones de los sabios y la naturaleza ye la base de la meyora individual. Amás, sirve como encontu pa la introspección porque l'home tien de ver qué hai de bono dientro de sigo y desenvolvelo. La bondá natural humana, capital nes enseñances de Menciu, parte del mesmu principiu de que lo bono alcuéntrase dientro del home y que tien de ser afayáu usando la introspección. Asina, un home superior va poder llograr *Ren* y *Li*. Tamién el confucianismu da gran importancia a los ritos. Al ser una forma de caltener el pasáu míticu que foi mandáu, el confucianismu sofita que los siga practicando y da-yos nuevos valores. Yeren vistos polos confucianos como un símbolu de xerarquía y poder. Amás, son un métodu d'autodisciplina y dominiu d'unu mesmu, al faer que l'individuu tenga de realizar daqué d'una manera precisa. Los ritos garanticen que la sociedá y l'Estáu funcionen correutamente, una y bones les aiciones del gobiernu tienen de tener orde y xerarquía.

## La igua de los nomes

Pal confucianismu, la igua de los nomes ye'l principiu y la consecuencia de munches de les sos idees. El so fundamentu ye'l viniente: les pallabres tienen significaos precisos y, por eso, si se denomina a una cosa con un significante que nun-y correspuende, cométese un error. Esta idea desenvuélvese hasta llegar a los temes que más interesen a los confucianos. Por exemplu, si a un usurpador se-y llama rei, cométese un error, una y bones nun ye un verdaderu rei. Lo mesmo asocede si un rei llexítimu nun se porta como tal. Tamién esta idea val pa un padre que nun se porta como padre, un fíu que nun se porta como fíu, etc. Asina, la igua de los nomes tresfórmase nuna ferramienta pa correxir a la sociedá y evitar que seya engañada.

## Estensión del Confucianismu

El Confucianismu sobrevivió a la so supresión mientres la dinastía de Qin gracies en parte al descubrimientu d'obres clásiques ocultes nes parés de la casa d'un eruditu. Dempués de Qin, cola nueva dinastía Han, l'estudiu de les obres clásiques del Confucianismu convirtióse na base del sistema d'exámenes del gobiernu y del plan educativu. Nun se presentó nenguna tentativa seria pa sustituyilu fasta'l movimientu del 4 de mayu nel sieglu XX. Dempués de la so reformulación como Neo-confucianismu de Zhu nel s. XI, con Wang Yangming y otros Neo-confucianos, tamién s'aceptó como filosofía d'estáu en Corea y Xapón. A Corea cola dinastía Chosun llamáronla un “estáu confucianizáu.”

## Referencies