open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Darmstadiu

El **darmstadiu** o *darmstadtiu* (enantes llamáu **ununniliu**, *Uun*) ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Ds** y que'l so númberu atómicu ye 110, lo cual facer unu de los átomos superpesados. Ye un elementu sintéticu qu'aparra rápido; los sos isótopos de númberos másicos ente 267 y 273 tienen periodos de semidesintegración del orde de los microsegundos. Sicasí, isótopos más pesaos, de númberos másicos 279 y 281, sintetizaos apocayá, son más estables, con periodos de semidesintegración de 180 milisegundos y 11,1 segundos, respeutivamente. Por cuenta de la so presencia nel grupu 10, créese qu'esti elementu puede ser un metal sólido brillante. Recibe'l so nome n'honor a la ciudá alemana de Darmstadt onde foi descubiertu.

## Historia
Foi creáu per primer vegada'l 9 de payares de 1994 na Gesellschaft für Schwerionenforschung en Darmstadt, Alemaña, por P. Armbruster, S. Hofmann, G. Münzenberg y otros. Nunca foi vistu y namái unos pocos átomos del mesmu fueron creaos pol bombardéu d'isótopos de plomu (208Pb) con iones aceleraos de níquel (62Ni, 311 MeV), nun acelerador d'iones pesaos. L'elementu foi nomáu n'honor al llugar onde foi descubiertu, Darmstadt, pola IUPAC n'agostu de 2003.

## Referencies

## Enllaces esternos
* WebElements.com - Darmstadtium
* IUPAC: Element 110 is named darmstadtium
Roentxeniu

El **roentxeniu** (enantes llamáu **unununiu**, *Uuu*) ye un elementu químicu del grupu 11 de la tabla periódica que'l so símbolu ye Rg y el so númberu atómicu ye 111. Tamién tenía asignáu'l nome de Plutiriu col símbolu Pl al nun ser oficial.

Foi afayáu en 1994 por científicos alemanes en Darmstadt. En payares del 2004 recibió'l nome de roentxeniu n'honor a Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923), premiu Nobel de Física, descubridor de los rayos X. El roentxeniu llógrase al traviés del bombardéu de fueyes de bismutu (Bi) con iones de níquel (Ni), decayendo en 15 milisegundos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* WebElements.com - Roentxeniu
* Ptable.com - Roentxeniu
Lantanu

El **lantanu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **La** y el so númberu atómicu ye 57.

## Historia

Foi afayáu pol químicu suecu Carl Gustaf Mosander nel añu 1839. 
Debe'l so nome al verbu griegu *lanthaneîn* (λανθανεῖν) que significa "escondíu", una y bones el metal atopábase "escondíu" nun mineral de ceriu. Mosander afayó l'elementu lantanu nel nitratu de ceriu impuru. Estrayer de la tierra (óxidu insoluble n'agua) lantana (óxidu de lantanu), tratándola con un ácidu fuerte. (Otros elementos lantánidos fueron afayaos n'impureces de minerales d'itriu y de ceriu).

## Métodos de llogru y química
El lantanu, como les otres tierres rares, esiste solo en minerales por causa del so reactividá química. 

Por aciu amenorgamientu del fluoruru de lantanu anhidro con calciu:

2LaF3 + 3Ca → 3CaF2 + 2La

## Aplicaciones

* Aleado con ceriu, neodimiu, praseodimiu, gadoliniu y iterbiu forma l'aleación llamada mischmetal, utilizada pa fabricar piedres d'encendedor. 
* L'óxidu de lantanu confier al vidriu resistencia a les bases y emplégase pa la fabricación de vidrios ópticos especiales. Amás úsase pa fabricar crisoles. 
* Tán produciéndose esponxes d'hidróxenu con aleaciones que cotienen lantanu. Diches aleaciones almiten hasta 400 vegaes el so volume de gas y el procesu ye reversible. Cada vez que tomen gas llibera enerxía calorífica, polo que tienen la posibilidá de convertise en sistemes de caltenimientu d'enerxía.
* Ye utilizáu como componente de les pantalles intensificadores de les unidaes de rayos X.
* El Carbonatu de Lantanu ye utilizáu nel tratamientu de la insuficiencia Renal Crónica pola so capacidá de formar complexos insolubles con fosfatos, amenorgando asina la hiperfosfemia.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Los Alamos National Laboratory - Lanthanum
* 
* WebElements.com - Lantanu
* EnvironmentalChemistry.com - Lantanu
Prometiu

El **prometiu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Pm** y el so númberu atómicu ye 61. Dalgún tiempu denominóse-y *ilinio* (por Illinois). Anque, tres la observación de ciertes llinies espectrales, dellos científicos reclamaron afayar esti elementu na naturaleza, naide pudo aisllalo de sustancies naturales.

Xenérase artificialmente en reactores nucleares, yá que ye unu de los elementos resultantes de la fisión del uraniu, del toriu y del plutoniu. Tolos isótopos conocíos son radiactivos. Utilícense principalmente n'investigación con trazadores.

La so aplicación principal ye na industria de sustancies fosforescentes. Tamién s'usa en fabricación de calibradores d'abertures y en bateríes nucleares emplegaes n'aplicaciones *exoespaciales* (espaciu esterior).

En 1902, Branner predixo la esistencia d'esti elementu. Diversos grupos aducieron llogralo, pero -por cuenta de la dificultá pa dixebrar el prometiu d'otros elementos- nun pudieron confirmar tales descubrimientos. Jacob A. Marinsky, Lawrence E. Glendenin y Charles D. Coryell, en 1944, probaron la esistencia del prometiu.

Demasiáu ocupaos coles investigaciones rellacionaes cola defensa mientres la segunda guerra mundial, nun reivindicaron el so descubrimientu hasta 1947. Llograr analizando subproductos de la fisión del uraniu xeneraos nun reactor nuclear asitiáu nos llaboratorius Clinton, en Tennessee.


 Image:Jacob_A_Marinsky.jpg|Jacob A. Marinsky
 Image:Larry_E_Glendenin.jpg|Lawrence E. Glendenin
 Image:Charles D. Coryell M.I.T. May 1947.png|Charles D. Coryell


Anguaño'l prometiu recupérase inda de subproductos de la fisión del uraniu. Tamién puede producise por aciu bombardéu de 146Nd con neutrones. Por captura d'un neutrón, esti núclido tresformar en 147Nd (que la so vida media ye de 11 díes), que por emisión d'una partícula beta se transmuta en 147Pm. Anque na Tierra nun esiste naturalmente, detectóse nel espectru d'una estrella de la constelación de Andrómeda.

La vida media del isótopu más estable del prometiu, el 145Pm, ye de 17,7 años. Por aciu captura electrónica aparra en 145Nd.

El prometiu podría aprovechase pa ellaboración d'una batería que funcione con enerxía nuclear, qu'usaría les partícules beta emitíes pola transmutación del prometiu pa favorecer qu'una sustancia fosforescente emitiera lluz, que de la mesma por aciu un dispositivu similar a un panel solar convertiríase depués en lletricidá. Envalórase qu'esti tipu de batería podría suministrar enerxía mientres cinco años.

Asina mesmu'l prometiu podría usase: 
* Como fonte portátil de rayos X
* En xeneradores termoeléctricos de radioisótopos pa suministrar lletricidá a sondes *exoespaciales* (espaciu esterior) y satélites
* Como fonte radioactiva pa preseos de midida d'espesures; d) pa ellaborar láseres destinaos a comunicación con submarinos nel so ámbitu habitual (somorguiaos).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Los Alamos National Laboratory – Promethium
* WebElements.com – Promethium
* EnvironmentalChemistry.com – Promethium
* It's Elemental – Promethium
Europiu

L**'europiu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Eu** y el so númberu atómicu ye 63.

Foi afayáu en 1890 por Paul Emile Lecoq de Boisbaudran. Debe'l so nome al continente européu, al igual que l'americiu a América.

## Carauterístiques
L'europiu ye'l más reactivu de tolos elementos de tierres rares. Nun esisten aplicaciones comerciales pal europiu metálicu, anque foi usáu para contaminar dellos tipos de plásticos pa faer láseres. Yá que ye un bon absorbente de neutrones, l'europiu ta siendo estudiáu pa ser usáu en reactores nucleares.

L'óxidu d'europiu (Eu2O3), unu de los compuestos del europiu, ye llargamente usáu como sustancia fluorescente nos aparatos de televisión y como un activador d'otros fosforescentes basaos nel itriu.

## Aplicaciones
L'europiu ye unu de los elementos químicos que formen compuestos fluorescentes usaos en dispositivos como televisiones en color, llámpares fluorescentes y cristales. Tolos sos compuestos químicos raros tienen propiedaes comparables.

L'europiu ye peligrosu nel ambiente de trabayu, debíu al fechu de que los vapores y los gases pueden ser esneldaos col aire. Esto puede causar embolies pulmonares, especialmente por esposiciones al llargu plazu. L'europiu puede ser una amenaza pal fégadu cuando s'atropa nel cuerpu humanu.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Los Alamos National Laboratory - Europium
*WebElements.com - Europium
*EnvironmentalChemistry.com - Europium
*It's Elemental - Europium 
*The Wooden Periodic Table Table - Europium
Gadoliniu

El **gadoliniu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Gd y que'l so númberu atómicu ye 64. Ye un metal raro de color blancu platiáu, ye maleable y dúctil. Ye solu atopáu na naturaleza de forma combinada (sal).

Yá que la temperatura de Curie del gadoliniu ye 292&nbsp;K (18,85&nbsp;°C) el so magnetismu va depender de la temperatura ambiente. Percima de dicha temperatura va ser paramagnético, y ferromagnético per debaxo.

El gadoliniu tien un efeutu magnetu-calóricu, ésti ye muncho más intensu na aleación Gd5(Si2Gue2). Por esti motivu ye utilizáu na refrigeración magnética a nivel industrial y científicu; sicasí, el so altu costu y la necesidá d'usar arsénicu nel procesu inhabilitar pa la refrigeración doméstica. Tamién tien usos médicos como contraste na resonancia magnética nuclear.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Los Alamos National Laboratory - Gadolinium
* WebElements.com - Gadolinium
* EnvironmentalChemistry.com - Gadolinium
* It's Elemental - Gadolinium
Tuliu

El **tuliu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Tm y el so númberu atómicu ye 69.

Foi afayáu por Per Teodor Cleve en Suecia nel añu 1879. El so nome procede del antiguu nome d'Escandinavia en llatín, *Thule*, yá que foi afayáu nesa rexón.

El Tuliu ye'l menos abondosu de los lantánidos (el prometiu ye menos abondosu que'l Tuliu, pero nun lo atopa naturalmente na Tierra). Ye un metal blandu, con un llustre gris platiáu brillosu. A pesar del so altu preciu y escasez, el tuliu ye utilizáu como fonte de radiación nos equipos de rayos X portátiles y láseres d'estáu sólidu.

## Propiedaes

### Propiedaes físiques
El metal de Tuliu puru tien un llustre platiáu. Ye medianamente estable al ser espuestu al aire, pero tien de ser protexíu del mugor. El metal ye blandu, maleable y dúctil. El Tuliu ye ferromagnético a temperatures per debaxo de 32 K, antiferromagnético ente 32 y 56 K y paramagnético percima de 56 K.

### Propiedaes químiques

El metal de Tuliu desenvuelve una pátina amodo al ser espuestu al aire y quémase a una temperatura de 150&nbsp;°C formando óxidu de Tuliu(III):
:4 Tm + 3 O2 → 2 Tm2O3

El Tuliu ye bastante electropositivo y reacciona amodo con agua frío y abondo rápido con agua caliente pa formar hidróxidu de Tuliu:
:2 Tm (s) + 6 H2O (l) → 2 Tm(OH)3 (aq) + 3 H2 (g)

El Tuliu reacciona con tolos halóxenos. Les reacciones son lentes a temperatura ambiente, pero brengoses percima de 200&nbsp;°C:
:2 Tm (s) + 3 F2 (g) → 2 TmF3 (s) [white]
:2 Tm (s) + 3 Cl2 (g) → 2 TmCl3 (s) [yellow]
:2 Tm (s) + 3 Br2 (g) → 2 TmBr3 (s) [white]
:2 Tm (s) + 3 I2 (g) → 2 TmI3 (s) [yellow]

El Tuliu eslleir en ácidu sulfúricu esleíu pa formar soluciones que contienen los iones verde maciu de Tm(III), los qu'esisten como complexos de [Tm(OH2)9]3+:

:2 Tm (s) + 3 H2SO4 (aq) → 2 Tm3+ (aq) + 3 SO42- (aq) + 3 H2 (g)

El Tuliu reacciona con dellos elementos metálicos y non-metálicos formando un conxuntu de compuestos binarios, incluyíos TmN, TmS, TmC2, Tm2C3, TmH2, TmH3, TmSi2, TmGe3, TmB4, TmB6 y TmB12. Nestos compuestos, el Tuliu presenta estaos de valencia +2, +3 y +4, sicasí, l'estáu +3 ye más común y dichu estáu ye l'únicu que se reparó en soluciones de Tm.

## Bibliografía
* Los Alamos National Laboratory's Chemistry División: Periodic Table - Thulium  
* *Guide to the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 
* It's Elemental - Thulium 

## Referencies

## Enllaces esternos
* WebElements.com - Thulium 
* EnvironmentalChemistry.com - Thulium
* 
*
Curiu

El **curiu** ye un elementu sintéticu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Cm** y el so númberu atómicu ye 96. Produzse bombardiando plutoniu con partícules alfa (iones d'heliu). Ye un actínido. El curiu nun esiste nel ambiente terrestre, pero puede producise en forma artificial. Les sos propiedaes químiques paécense tanto a les de les tierres rares típiques que, si non fora pol so radioactividá, podría con facilidá confundise fácilmente con unu d'estos elementos. Ente los isótopos conocíos del curiu figuren los de númberu de masa 238 a 250. L'isótopu 244Cm ye de particular interés por causa del so usu potencial como una fonte compacta de fuercia termoeléctrico, al utilizase'l calor xeneráu por escayencia nuclear pa xenerar fuercia llétrico.

El curiu metálicu puede producise por amenorgamientu del trifluoruru de curiu, con vapor de bariu. El metal tien un llustre platiáu, que piérdese al contautu col aire, y una densidá relativa de 13.5. El puntu de fusión ye de 1340 (+/-) 40&nbsp;°C (2444 +/- 72&nbsp;°F). El metal eslleir con facilidá n'acedos minerales comunes, con formación d'ión tripositivu.

Preparáronse dellos compuestos sólidos del curiu y les sos estructures determináronse por difracción de rayos X. Éstos inclúin CmF4, CmF3, CmCl3, CmBr3, CmI3, Cm2O3, CmO2. Nos lantánidos hai análogos isoestructurales de los compuestos de curiu.

## Historia
El curiu foi sintetizáu per primer vegada na Universidá de California, Berkeley y tamién por Glenn T. Seaborg, Ralph A. James y Albert Ghiorso en 1944. Escoyóse'l nome curiu n'honor a Marie Curie y el so home Pierre, famosos por afayar el radiu y por otros importantes trabayos sobre radioactividá.

## Referencies
Neptuniu

El **neptuniu** ye un elementu sintéticu de la tabla periódica que'l so símbolu ye **Np** y el so númberu atómicu ye 93. Cuartu de la familia de los actínidos o segundu periodu de transición interna del sistema periódicu de los elementos. El so nome provién del planeta Neptunu.

## Historia y llogru
Foi llográu per primer vegada en 1940 por McMillan y Abelson bombardiando uraniu con deuterones de gran velocidá. El isótopu 237 foi atopáu, en cantidaes bien pequeñes, en mines d'uraniu. Llógrase más abondosamente como subproductu na fabricación de plutoniu 239. El neptuniu metálicu llograr del trifluoruru de neptuniu por amenorgamientu con vapor de bariu a 1.20&nbsp;°C.

## Propiedaes físiques y químiques

Llógrase artificialmente. Ye un metal blanco platiao, similar químicamente al uraniu. Esisten diverses variedaes cristalines. El neptuniu ye un elementu reactivu que ye mezclable a la mayoría de los elementos. Presentar en diversos graos d'oxidación: +3, +4, +5, +6, y +7, siendo +5 el que tien mayor estabilidá.

## Enllaces esternos
* WebElements.com - Neptunium 
* EnvironmentalChemistry.com - Neptunium

## Referencies
Einsteniu

L**'einsteniu** ye un elementu sintéticu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Es y el so númberu atómicu ye 99. Foi llamáu asina n'honor d'Albert Einstein, anque s'afayó n'avientu de 1952 nos restos de la primer esplosión termonuclear nel Pacíficu, realizada un mes enantes, pol equipu d'investigadores formáu por G. R. Choppin, A. Ghiorso, B. G. Harvey y S. G. Thompson.

Como munchos elementos d'este mesmu grupu nun s'atopa na naturaleza, sinón que se llogren artificialmente. Aparte'l so tiempu de vida ye menor.

El procesu de llogru, ye al traviés d'una transmutación nuclear d'elementos más llixeros. La transmutación consiste en convertir nucleos estables n'otros nucleos al ser bombardiaos por partícules rápides. 
El primer esperimentu d'esi tipu foi realizáu por Ernest Rutherford (físicu y químicu neozelandés). Consistió en mandar partícules alfa sobre una fina llámina d'oru y reparar cómo esta afectaba a la trayeutoria de los rayos. 

El 254Es pue sintetizase por bombardéu d'Am, Pu o Cm con neutrones.

## Métodu de llogru
El so métodu de llogru consiste n'irradiar aproximao 1 kg de 239Pu nun reactor pa xenerar 242Pu. Esti 242Pu introducir en boles d'óxidu de plutoniu y aluminiu en polvu. Darréu estes boles introducir en banielles ya irrádiense. Finalmente, introdúcense les banielles nun reactor isotópicu d'altu fluxu. Tres tou esto dixébrase l'einsteniu del californiu en banielles.

## Aplicaciones
L'isótopu 253Es emplegar pa producir l'elementu mendeleviu. Por cuenta de les pequeñes cantidaes d'einsteniu producida y la curtia vida media de la so isótopu, na actualidá cuasi nun hai aplicaciones práutiques fuera de la investigación científica básica.
En particular, l'einsteniu foi utilizáu pa sintetizar, per primer vegada, 17 átomos del nuevu elementu mendeleviu en 1955.

## Referencies

## Lliteratura
* *Guide a the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998), ISBN 0-19-508083-1.
* Bernard G. Harvey, Alfred Chetham-Strode, Albert Ghiorso, Gregory R. Choppin, Stanley G. Thompson (UC, Berkeley) . *New Isotopes of Einsteinium*. Phys. Rev. 104: 1315-1319, 1956.

## Enllaces esternos
* Los Alamos National Laboratory – Einsteinium
* It's Elemental – Einsteinium 
* WebElements.com – Einsteinium
* EnvironmentalChemistry.com – Einsteinium
* - Einsteniu
* http://elementos.org.es/einsteniu
* - Transmutación nuclear
*
Fermiu

El **fermiu** ye un elementu químicu radiactivu creáu artificialmente que'l so númberu atómicu ye 100, de símbolu Fm. Esisten 16 isótopos conocíos siendo'l 257Fm el más estable con un periodu de semidesintegración de 100,5 díes. El fermiu ye unu de los elementos transuránicos del grupu de los actínidos del sistema periódicu. L'elementu foi aislláu en 1952, a partir de los restos d'una esplosión de bomba d'hidróxenu, pol químicu d'Estaos Xuníos Albert Ghiorso y los sos colegues. Más tarde el fermiu foi preparáu sintéticamente nun reactor nuclear bombardiando plutoniu con neutrones, y nun ciclotrón bombardiando uraniu 238 con iones de nitróxenu. Llográronse isótopos con númberos másicos dende 242 a 259; el fermiu 257, que ye'l que tien una vida más llarga, tien una vida media de 80 díes. Al elementu dióse-y el nome de fermiu en 1955, n'honor al físicu nuclear d'Estaos Xuníos d'orixe italianu Enrico Fermi. El fermiu nun tien aplicaciones industriales. 

## Carauterístiques
El fermiu nun s'atopa na naturaleza; el so descubrimientu y producción algamar por transmutación nuclear artificial d'elementos más llixeros. Afayáronse los isótopos radiactivos de númberu de masa 244-259. El pesu total del fermiu que foi sintetizáu ye enforma menor d'una millonésima de gramu.

La fisión bonal ye la manera principal d'escayencia pa 244Fm, 256Fm y 258Fm. L'isótopu con vida más llarga ye 257Fm, que tien una vida media d'unos 100 díes. El fermiu -258 aparra por fisión bonal y tien una vida media de 0.38 milisegundos. Esto suxer la esistencia d'una anormalidá nesti puntu na tabla periódica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Berkeliu

El **berkeliu** ye un elementu sintéticu de la tabla periódica que'l so símbolu ye'l Bk y el so númberu atómicu ye 97. Pertenez a la serie de los actínidos y elementos transuránicos. El so nome ye un homenaxe a la ciudá de Berkeley, California, sitiu nel cual alcuéntrase'l Llaboratoriu de Radiación de la Universidá de California nel cual afayóse esti elementu n'avientu de 1949. El berkeliu foi'l quintu elementu descubiertu depués del neptuniu, plutoniu, curiu y americiu.

El isótopu principal del berkeliu ye'l berkeliu-249, que ye sintetizáu en cantidaes ínfimes nun reactor nuclear d'altu fluxu, especialmente nel Oak Ridge National Laboratory en Tennessee, Estaos Xuníos, y nel Research Institute of Atomic Reactors en Dimitrovgrad, Rusia. La producción del isótopu berkeliu-247 rique de la irradiación d'escasu isótopu sintéticu curiu-244 con partícules alfa d'alta enerxía.

A partir de 1967 la producción total de berkeliu n'Estaos Xuníos foi malapenes un pocu más d'un gramu. Nun esiste una aplicación práutica del berkeliu fuera de la investigación científica que ta principalmente enfocada a la síntesis d'elementos transuránicos más pesaos y transactínidos. Nel añu 2009 en Oak Ridge, preparóse una cantidá de 22&nbsp;miligramos de berkeliu-249 por aciu la irrradiación mientres 250 díes siguida d'un procesu de purificación de 90 díes. Esta muestra foi utilizada pa sintetizar per primer vegada l'elementu ununseptio nel 2009 nel Joint Institute for Nuclear Research, Rusia, entós que fuera bombardiáu con iones de calciu-48 iones mientres 150 díes. Ello foi la culminación de la collaboración ente Rusia y Estaos Xuníos parta la síntesis de los elementos 113 al 118.
 
El berkeliu ye un metal radioactivu, blandiu y de color platiáu blancuciu. L'isótopu berkeliu-249 emiti electrones de baxa enerxía y polo tanto ye relativamente segura la so manipulación. Sicasí, aparra con una vida media de 330&nbsp;díes a californiu-249, que ye un potente y peligrosu emisor de partícules alfa. Esti tresformamientu gradual ye una tema especialmente importante a tener en cuenta al estudiar les propiedaes del berkeliu elemental y los sos compuestos químicos, yá que la formación del californiu non solo produz contaminación química, sinón tamién dañu por radiación autu infligido, y autu calentamientu productu de les partícules alfa qu'emite.

## Referencies

## Enllaces esternos
* WebElements.com - Berkelium
* EnvironmentalChemistry.com - Berkelium
* Los Alamos National Laboratory - Berkelium
* It's Elemental - Berkelium
Mendeleviu

El **mendeleviu** ye un elementu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Md (enantes Mv) y el so númberu atómicu ye 101. El nome d'esti elementu provién del creador de la Tabla periódica de los Elementos: Dmitri Mendeleyev (1834-1907), padre de la tabla periódica.

## Descubrimientu del mendeleviu
El mendeleviu ye'l novenu elementu transuránido descubiertu de la serie de los actínidos. Identificar Albert Ghiorso, Bernard G. Harvey, Gregory R. Choppin, Stanley G. Thompson y Glenn T. Seaborg el 19 de febreru de 1955 por aciu el bombardéu del isótopu einsteniu-253 con iones helio nel ciclotrón de 60 pulgaes de la Universidá de California en Berkeley. L'isótopu producíu foi'l 256-Md (vida media de 76 minutos).

L'isótopu 258-Md (55 díes) llogróse por bombardéu d'un isótopu del einsteniu con iones helio. Esti isótopu ye'l que s'utiliza pa estudiar les propiedaes químiques y físiques. En solución aguacienta paez adoptar los númberos d'oxidación (III) (característicu de los actínidos).

## Referencies

## Enllaces esternos
* Los Alamos National Laboratory - Mendelevium
* *Guia a the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 
* It's Elemental - Mendelevium 
* WebElements.com - Mendelevium
* EnvironmentalChemistry.com - Mendelevium
Torre de Belém

La **Torre de Belén** o **torre de Belém**, ye una torre asitiada na ciudá de Lisboa (Portugal), fecha por Francisco de Arruda y constitúi un de los exemplos más representativos de l'arquiteutura manuelina. Nel pasáu foi un centru de recaldación d'impuestos pa poder entrar na ciudá. 

La so construcción foi empecipiada en 1514, sol reináu de Manuel I de Portugal (1495-1521), teniendo como arquiteutu a Francisco d'Arruda. Les sos obres quedaron al cargu de Diogo Boitaca, que, na dómina, tamién dirixía les yá adelantraes obres del vecín Cenobiu de los Xerónimos de Belém. Les obres remataron en 1520.

Asítiase na desaguada del ríu Tajo, nel barriu de Santa Maria de Belém d'esta ciudá al suroeste de Lisboa. Xunto col Cenobiu de los Xerónimos, la Torre de Belém foi declarada  Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1983

## Carauterístiques
El monumentu tien influencies islámiques y orientales, qu'estremen el estilu manuelín y marca'l fin de la tradición medieval de les torres de l'homenaxe, formando un de los primeros baluartes p'artillería en Portugal.

Parte de la so guapura mora na so decoración esterior, afatada con cuerdes esculpíes en piedra, galeríes abiertes, torres de vixilancia n'estilu mozárabe y almenes en forma d'escudos decoraes con esferes armilares, la cruz de la Orde de Cristu y elementos naturalistes, como un rinoceronte, faciendo referencia a los descubrimientos en ultramar. L'interior góticu, alcontráu baxu'l pisu inferior, sirvió como armería y prisión y ye mui austeru.

La so estructura compónse de dos elementos principales: la torre y el baluarte. Nos ángulos del pisu inferior de la torre y del baluarte, sobresalen garites cilíndriques coronaes por cúpules con forma de gayos de naranxa, ricamente decoraes en  piedra llabrada.

La torre cuadrangular, de tradición medieval, álzase cinco pisos percima del baluarte, de la forma:
* Primer pisu - *Sala del Gobernador*.
* Segundu pisu - *Sala de los Reis*, con techu elípticu y chimenea decorada con semiesferas.
* Tercer pisu - *Sala d'Audiencies*
* Cuartu pisu - *Capiella*
* Quintu pisu - Terraza de la torre

La nave del baluarte poligonal, ventilada per un claustru pequeñu, tien dieciséis abertures pa cañoneres de tiru rasante. El terremplén, guarníu por almenes, constitúi una segunda llinia de fueu, tando alcontráu nel Santuariu de La Nuesa Señora del Bon Sucesu, patrona del llugar, tamién conocida como la *Virgem do Restelo*.


Belem-Torre-02-1983-gje.jpg
Belem-Torre-20-2011-gje.jpg
Belem-Torre-28-2011-gje.jpg
Belem-Torre-18-2011-gje.jpg
Belem-Torre-30-2011-gje.jpg


## Referencies

## Enllaces esternos
Rellampu

El **rellampu**, **rellampíu**, **rellámpagu** o **rellumu** ye un resplandíu muy vivu producíu nes nubes por una descarga lléctrica.

Existen delles esplicaciones desemeyaes de como se produz el rellumu del rellampu. La diferencia de voltaxe débese sobre tou a les desemeyaes velocidaes d'ionización de los componentes de los gases que formen les nubes. La ionización d'estos componentes débese en sí mesma al efeutu de la lluz solar y a la diferencia de temperatures dientro de los estratos de la nube, asina como a la diferencia de temperatures ente día y nueche.
A diferencia del rayu, el rellampu amiya de les nubes en forma ramificada y xamás algama la tierra anque'l mesmu siga, mesmo que'l rayu, lo que llámase gradiente de voltaxe o de potencial llétricu; esto ye, la llinia reuta más curtia que xune dos variaciones máximes de voltaxe, dándo-y al rayu esa forma tan peculiar.
El rellampu produzse asina: al llover sobre la superficie terrestre, produzse evaporamientu natural (causada pol fenómenu de la conveición), llevando p'arriba gotes d'agua, ye dicir, H2O. Mentanto, a un altor de 2,5 a 3 quilómetros onde la temperatura ye de 15 a 20 graos Celsius embaxo cero, producense cristales de xelu que caen por gravedá y que choquen coles gotes d'agua que xuben pol evaporamientu. Estes esfriegues y choques producen la xebra de cargues llétriques (disociación), y xenérase un campu llétricu, ye dicir, fuercies que s'exercen ente cargues, hasta que llega'l momentu en que se dan tresferencies de cargues, conocíes como rellampos.

## Cálculu de la distancia de cayida
Existe un métodu cenciellu pa determinar la distancia a la que cai un rayu darréu del rellampu y el truenu a élli venceyaos. El métodu básase en que la lluz y el soníu propáguense a velocidaes muy desemeyaes. Llamando a les tres incógnites *d* a la distancia, *t<sub>r</sub>* al tiempu que tarda'l rellampu en llegar hasta'l observador y *t<sub>s</sub>* al tiempu que tarda el truenu en llegar hasta'l observador, y midiendo el tiempu \Delta t = t_s - t_r tiense:

onde c ye la velocidá de la lluz y v la velocidá del soníu. Resolviendo'l sistema d'ecuaciones tiense:

Ye dicir, que midiendo el tiempu que pasa ente'l rellampu y el truenu puédese estimar la distancia, cada 3 segundos d'allancia equival a 1 km de distancia.

## Ver tamién
* Rescamplu del Catatumbo

## Referencies

### Bibliografía
* Ritenour AE, Morton MJ, McManus JG, Barillo DJ, Cancio LC; Morton; McManus; Barillo; Cancio (2008). "Lightning injury: a review". *Burns* 34 (5): 585–94.
* Ronald L. "Holle Annual rates of lightning fatalities by country." . 0th International Lightning Detection Conference. 21–23 April 2008. Tucson, Arizona, USA. Retrieved on 2011-11-08.

## Enllaces esternos
Rayu

El **rayu** ye una poderosa descarga natural de lletricidá estático, producida mientres una nube llétrica; xenerando un "pulsu electromagnéticu". La descarga llétrica precipitada del rayu ye acompañada pola emisión de lluz (el rellampu), causada pol pasu de corriente llétrica qu'ioniza les molécules d'aire, y pol soníu del truenu, desenvueltu pola onda de choque. La lletricidá (corriente llétrica) que pasa al traviés de l'atmósfera calez y espande rápido l'aire, produciendo'l ruíu característicu del truenu. Los rayos atópense n'estáu plasmáticu. 

En permediu, un rayu mide 1500 metros y el más estensu rexistróse en Texas y algamó los 190 km de llargor. Un rayu puede algamar la velocidá de 200 000 km/h. La diferencia de potencial ye mil millones de voltios con respeutu al suelu. Cada añu rexístrense 16 000 000 de tormentes con rayos.

Xeneralmente, los rayos prodúcense por partícules positives na tierra y negatives en nubes de desenvolvimientu vertical llamaes **cumulonimbos**. Cuando un cumulonimbu algama la tropopausa, les cargues positives de la nube atraen a les cargues negatives; esti movimientu de cargues al traviés de l'atmósfera constitúin los rayos. Esto produz un efeutu d'ida y vuelta; refierese a que al xubir les partícules nel intre tornen causando la visión de que los rayos baxen. Un rayu pue xenerar una potencia instantaneo de 1 gigawatt (mil millones de vatios), pudiendo ser comparable a la d'una esplosión nuclear.

La disciplina que, dientro de la meteoroloxía, estudia tolo rellacionao colos rayos denómase ceraunoloxía.

## Referencies

## Fontes
* Gary, C.: La foudre. "*Des mythologies antiques a la recherche moderne.*" Paris, Jassou,  (1994)

## Enllaces esternos
Holmiu

L**'holmiu** ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Ho y el so númberu atómicu ye 67.

## Historia

L'holmiu ye un elementu químicu que'l so nome deriva del nome en Llatín de la ciudá d'Estocolmu, *Holmia*). Foi afayáu por Marc Delafontaine y Jacques-Louis Soret, quien en 1878 repararon les inusuales bandes d'absorción espectrográfiques d'un elementu entós desconocíu. 

Poco más tarde nesi mesmu añu, Per Teodor Cleve, tamién conocíu como Tzintzuni Cleve, afayó tamién l'elementu en forma independiente mientres trabayaba con óxidu d'erbiu. Cleve esanició tolos contaminantes entós conocíos del óxidu de erbiu usando'l métodu desenvueltu por Carl Gustaf Mosander. Como resultáu d'esti procesu, llográronse dos materiales, unu de color marrón y otru verde. Cleve llamó a la sustancia de color marrón *holmia* y a la verde *thulia*. Dempués afayóse que *holmia* yera en realidá óxidu d'holmiu y *thulia* yera óxidu de tuliu.

## Propiedaes físiques

Elementu químicu, símbolu Ho, númberu atómicu 67, pesu atómicu 164.930; ye un elementu metálicu asitiáu nel grupu de les tierres rares. L'isótopu estable 165Ho constitúi'l 100% del elementu na naturaleza. El metal ye paramagnético, pero a midida que la temperatura mengua convertir en antiferromagnético y depués al sistema ferromagnético.

## Aplicaciones

L'holmiu tien poques aplicaciones práutiques, anque s'usó como catalizador en reacciones químiques industriales y tamién pa la fabricación de dellos dispositivos electrónicos. En medicina utiliza'l láser d'holmiu.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Los Alamos National Laboratory - Holmium
* *Guide to the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 
* It's Elemental - Holmium
Ferre

**Ferre** pue referise a delles aves de presa:
* al xéneru *[[Falco]]*;
* al xéneru *[[Accipiter]]*, y especialmente a:
** la especie *[[Accipiter gentilis]]*, tamién llamada azor, peñerina o taforru;
** la especie *[[Accipiter nisus]]*, tamién llamada gavilán, ferresebes, ferruchu o garduña.
Economía de Mongolia

Los vastos depósitos minerales de Mongolia y la crecedera de la minería tresformaron la economía del país, que yera tradicionalmente basada na ganadería y en muncha menor midida a l'agricultura. Los xacimientos de cobre, oru, carbón, fluorita, molibdenu, uraniu, estañu, y wolframiu, ente otros, atraxo inversiones estranxeres direutes.

L'ayuda soviética que representaba un terciu del PIB de Mongolia sumió práuticamente de momentu col colapsu de la Xunión Soviética de 1991, por esti motivu, Mongolia sufrió una gran recesión económica. El gobiernu democráticu del periodu 1996-2000 adoptó la economía de mercáu dexando tras la economía socialista d'economía planiada qu'había a Mongolia dende la década del 1920.

Mongolia creó'l so primera Bolsa de valores l'añu 1991 y xuntóse al Organización Mundial del Comerciu en 1997 y buscó participar nos bloques económicu y comercial de la rexón. Ente los años 2004 y 2008 la economía creció un permediu añal de 9%. Mientres el final de 2008 el país foi afeutáu pola recesión mundial, y la so economía menguó 1.3% el 2009. Ente 2010 y 2014 el país volvió crecer un permediu de 10% al añu.

## Referencies
Cova Rosa

La** Cova Rosa** ye un complexu cársticu asitiáu nel conceyu asturianu de Ribesella y que tien una superficie de 124 ha. Esta zona protexida alcuéntrase cerca del sitiu de Calabrez, al sur del Cuetu de La Florentina.

Trátase d'un conxuntu de cuévanos que'l so llargor conocíu ye de 3,5 km. La so riqueza ecolóxica vien dada per ser el mayor abellugu d'esperteyos de toa Asturies, con importantes colonies d'esperteyos de cueva y ratoneros grandes. Púdose constatar amás la presencia d'esperteyos grandes de ferradura (*[[Rhinolophus ferrumequinum]]*), esperteyu pequeñu de ferradura (*[[Rhinolophus hipposideros]]*) y esperteyu mediterraneu de ferradura (*[[Rhinolophus euryale]]*).

Esta zona de cueves foi estudiada dende'l puntu de vista arqueolóxicu topando restos del paleolíticu cantábricu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Situación xeográfica del paisaxe protexíu .
* Páxina del sistema d'información ambiental del Principáu d'Asturies .
Ríu Negru

El **ríu Negru** ye un ríu curtiu costeru del norte d'España qu'escurre pol occidente del Principáu d'Asturies.
* **Nacencia**: n'El Sellón, nel conceyu asturianu de Villayón.
* **Desaguada**: nel Mar Cantábricu, na sablera de Ḷḷuarca.
* **Llargor**: 15-20 km.
* **Afluentes principales**: ríos Zurracu, Pequeñu, de Sapinas y Mudreiros.
* **Poblaciones que traviesa**: Ḷḷuarca.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Páxina del Conceyu de Valdés
* Páxina con noticies sobre Ḷḷuarca y el conceyu de Valdés
Fátima Mernissi

**Fatema Mernissi** –n'árabe, *فاطمة مرنيسي Fātima Marnīsī*, n'ocasiones tamién trescritu como **Fátima Mernissi**– (Fez, 1940-Rabat, el 30 de payares de 2015) foi una escritora marroquina. 

Mernissi estudió Ciencies Polítiques y foi becada pola Sorbona pa un doctoráu na Universidá de Brandeis, Estaos Xuníos. Historiadora, ensayista, doctora en socioloxía y profesora na Universidá Mohamed V de Rabat. Foi una de les intelectuales marroquines más conocíes n'Europa, destacando pola so defensa de los derechos de la muyer y ser una autoridña mundial n'estudios d'El Corán. Últimamente interesábase pola influencia de les nueves teunoloxíes de la comunicación nel nacimientu de la sociedá civil nel mundu árabe. 

Ente les sos obres destaquen *Sexo, ideología e Islam* 1975, *El harén político: el profeta y las mujeres*, 1987 [hai una edición española: Guadarrama, ediciones del oriente y del mediterráneo,1999], que ye un estudiu históricu onde narra l'importante papel de les muyeres de Mahoma, *Sultanas olvidadas* 1990 [hay una edición española en El Aleph Editores, 1996], *Marruecos a través de las mujeres* 1991 [6ª edición española d'ediciones del oriente y del mediterráneo, 2007], consistente nuna riestra d'entrevistes a campesines, videntes, obreres y sirvientes; y especialmente *El hilo de Penélope* 2004, onde nos muestra un Marruecos que avanza hacia la modernización, tanto teunolóxica como social, ensin escaecer los sos vezos ancestrales. Otres obres: *El miedo a la modernidad: islam y democracia* [ediciones del oriente y del mediterráneo, 2007], obra na que fai un análisis del nuevu orden mundial impuestu depués la Guerra del Golfu;*Aixa y el hijo del rey o ¿quién puede más el hombre o la mujer?* [ediciones del oriente y del mediterráneo, 1990], guapu cuentu popular marroquín en clave feminista; *Sueños en el Umbral: Memorias de una niña del harén* (El Aleph Editores, 1996), *La mujer en la otra orilla* , y *El amor en el Islam* (Aguilar, 2008).
## Referencies
Turbera de Les Dueñes

La **[[Turbera]] de Les Dueñes** tien 26 ha asitiaes nel conceyu asturianu de Cuideiru cerca del pueblu de Les Dueñes. 

Trátase d'un exemplu de terrén de turbera que la so creación na mariña ye rara, yá que ye más abondosa en zones de monte. La vexetación ye la típica d'una turbera con mofos, plantes carnívores, violeta de banzáu y árnica. Na fauna destaca la presencia d'anfibios, inseutos y reptiles.

Foi declaráu monumentu natural el 25 de xunetu de 2002.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Imaxe de la turbera
Nobeliu

El **nobeliu** (enantes llamáu **unnilbiu (Unb)**) ye un elementu sintéticu de la tabla periódica que'l so símbolu ye "No" y el so númberu atómicu ye 102, llamáu asina n'honor del inventor Alfred Nobel. Ye'l 11ᵁ elementu sintéticu de la tabla periódica. La so escayencia faise por emisión de partícules alfa, esto ye, un ión d'heliu doblemente cargáu. Hasta la fecha namái se produxeron cantidaes atómiques del elementu. El nobeliu ye'l décimu elementu más pesáu que l'uraniu producíu sintéticamente y el 14ᵁ miembru de los actínidos.

Foi identificáu per primer vegada en forma correuta en 1966 por científicos del Llaboratoriu Flerov de Reacciones Nucleares en Dubna, Rusia. Sábese bien pocu sobre esti elementu, pero los escasos esperimentos químicos que se llevaron a cabu dexaron establecer que'l mesmu forma un ión bivalente estable en solución como tamién l'ión trivalente predichu acomuñáu cola so pertenencia al grupu de los actínidos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* 
* Los Alamos National Mocu - Nobelium
* *Guide a the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1
* It's Elemental - Nobelium 
* WebElements.com - Nobelium
* EnvironmentalChemistry.com - Nobelium
Picu Caldoveiro

El **Picu Caldoveiro** ye una sierra interior que toma 11.359 ha alcontraes nos conceyos asturianos de Proaza, Tameza, Grau y Teberga. Abarca los monumentos naturales de puertos de Marabio según parte del Parque natural de Les Ubiñes-La Mesa.
Pueden diferenciarse cuatro grandes zones :
* 1. Puertos de Marabio nel centru.
* 2. Les cuenques del ríu Xordón y el regueru de la Cavadura nel conceyu de Grau.
* 3. La cuenca del ríu Tameza.
* 4. Valle del ríu Trubia y del ríu Teberga, que ye la de mayor tamañu.
El Gobiernu del Principáu d'Asturies n'atención a les sos especiales condiciones ambientales y de redolada nos Puertos del Maravio concedió a ésti ampliu y singular paraxa una merecida figura proteutora sol nome de Paisaxe Natural Protexíu del Picu Caldoveiro.

El so máximu altor ye'l picu homónimu, con 1354 m., de bona ascensión dende'l pueblu de Villabre.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Imaxe la zona de Marabio
* Situación xeográfica.
* Páxina del sistema d'información ambiental del Principáu d'Asturies.
* Panorámica de la Sierra de Tameza y el Picu Caldoveiro dende los Puertos del Maravio .
Ríu Trubia

El **ríu Trubia** ye un ríu asturianu qu'escurre pelos conceyos de Quirós, Proaza, Santo Adriano y Uviéu.

El ríu naz de la xunión de los ríos Lindes y Ricabo na llocalidá quirosana de Santa Marina y conflúi col ríu Nalón na parroquia de Trubia.

Gran parte del so percorríu escurre casi paralelu a la sienda del osu.

Nel conceyu de Proaza, na marxe izquierda del ríu, alcuéntrase la Central Hidroeléctrica de Proaza.

## Ver tamién
*IES Río Trubia

## Referencies

## Enllaces esternos

*Ficha na Confederación Hidrogŕafica del Cantábrico
Ríu del Ouro

El **ríu del Ouro** o **ríu d'Or** ye un curtiu ríu del suroccidente asturianu, d'aproximao 20 km.

Naz na aguada sur de la *Sierra del Palu*, nel conceyu d'Allande, per onde escurre gran parte del so percorríu, d'este a oeste. Finalmente, entra nel conceyu de Grandas de Salime pa desaguar nel ríu Navia. Los últimos metros del so cursu atópense embalsaos por cuenta del banzáu de Salime.

Debi'l so nome a les esplotaciones auríferes esplotaes en dómina romana.

El so principal afluente ye'l *ríu Valledor*, que les sos agües recibe pela esquierda.

La trucha ye una especie habitual del ríu del Ouro.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ríu Pigüeña

El **ríu Pigüeña** ye un ríu d'Asturies. Tien un llargor de 46 km. Naz na *Fonte de la Paradona*, nel conceyu de Somiedo y desagua, nel conceyu de Miranda, cerca de la población de Samartín de Llodón, nel ríu Narcea, siendo'l so principal afluente.

A lo llargo del so percorríu, recibe les agües de pequeños regueros, siendo'l so afluente más importante'l ríu Somiedo.

Nel nucleu somedanu d'El Covachu, realízase la captación d'agua que, al traviés d'un túnel soterrañu de más de 25 km, ye utilizada pa la xeneración d'enerxía llétrica na central hidroeléctrica de Miranda.

Viḷḷar de Vildas, Auguasmestas, Balmonte y Selviella son dalgunes de les poblaciones más importantes que traviesa'l ríu Pigüeña.

Trátase d'un ríu trucheru, con presencia tamién de salmón, porque la presa de calabazos, construyida nel ríu Narcea, presenta una barrera infranquiable que fai qu'esta especie atope nel Pigüeña les llimpies y oxixenaes agües que precisa pa completar el so ciclu vital.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alectoris barbara

La  ye una especie d'ave galliforme de la familia Phasianidae autóctona del norte d'África.

## Descripción

Ye asemeyada a la perdiz colorada (*[[Alectoris rufa]]*), pero de cara y gargüelu grises, con un collar pardu motudu en blancu. Tien la frente y el pileu escuros. El plumaxe xeneral ye de tonos grises con matices azulaos nes partes cimeres y acolorataos nes inferiores, y los lladrales llistaos en blancu, negru y marrón. El so picu y pates son acolorataos. Del picu a lo cabero suel midir ente 33–36&nbsp;cm.

## Taxonomía

Describiéronse cuatro subespecies:
**A. b. koeningi*: nel noroeste de Marruecos, introducida nel sur de la península ibérica y Canaries.
**A. b. barbara*: norte de Marruecos, Arxelia y Cerdeña ().
**A. b. spatzi*: sur de Marruecos, Arxelia y el sur de Túnez.
**A. b. barbata*: Llibia y noroeste d'Exiptu.

## Distribución y hábitat
Ye una especie autóctona del norte d'África, aus'estiende dende les llanures costeres hasta l'Atles, y les proximidaes del desiertu d'El Sáḥara. N'Europa la población más numberosa atópase na islla italiana de Cerdeña, au tuvo d'introducise polos Romanos. N'España ye dable la so observación en Canaries (*Alectoris barbara koenigi*). Tamién habita en Xibraltar, llugares estos onde foi introducida a principios del sieglu XIX con fines cinexéticos, y tamién nes ciudaes norteafricanes de Ceuta y Melilla. Tamién s'introduxo pol home en Madeira, y delles zones del Portugal peninsular.

Trátase d'una especie sedentaria qu'habita en terrenes abiertos bien variaos: semidesiertos, fasteres de montes, carbes, pinares ralos y tierres de cultivu.

## Reproducción

Les perdices mores son monógames, les pareyes fórmense en primavera. Faen el so nial nel suelu, forráu de plumes y fueyes, onde ponen de 10 a 16 güevos que guaren mientres 25 díes. Los perdigones abandonen el nial al poco de nacer y pueden esnalar a los 10 díes.

## Amenaces
Los principales problemes qu'afeuten a esta especie son: la elevada presión cinexética exercida sobre les sos poblaciones, la depredación por mamíferos introducíos, y la intoxicación por sustancies usaes pa combatir plagues nos cultivos.

## Referencies

## Bibliografía
* 
* 
*Martín P., Cardona A., ''Avifauna Canaria II, Aves de las Zonas Bajas'' p 48. 

## Enllaces esternos
Alopochen aegyptiacus

El  ye una especie d'ave anseriforme de la familia Anatidae nativa d'África, la única del so xéneru anguaño non escastada. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Índiz Internacional de Nomes de les Plantes

L'Índiz Internacional de Nomes de les **[[Plantae|Plantes]]** (n'inglés, ***International Plant Names Index*** o **IPNI**) ye (según la definición qu'apaez na mesma páxina web) una base de datos sobre los nomes de los vexetales qu'apurre tamién indicaciones bibliográfiques sobre les espermatofites.

El so oxetivu ye desaniciar la necesidá de repetir, nes publicaciones científiques, información sobre les distintes denominaciones de les especies. Los datos aconceyaos son d'accesu llibre y progresivamente estandarizaos y comprobaos. Esti índiz nun ye completu y nél lleguen a apaecer nomes con errores d'ortografía. Nél inclúyense nomes d'especies, clases y families. Pa los nomes de recién incluye tamién nomes de rangu infraespecíficu.

Les abreviatures de los autores tamién s'estandaricen y siguen les directrices del llibru de Richard Kenneth Brummitt y C. Emma Powell, *[[:en:Authors of Plant Names|Authors of Plant Names]]* (1992).

El IPNI ye la resultancia de la collaboración ente tres instituciones: el Real Xardín Botánicu de Kew, Herbarios de la Universidá de Harvard y l'Herbariu Nacional Australianu.

## Ver tamién
* Index Fungorum
* MycoBank

## Enllaces esternos
* Páxina web oficial del International Plant Names Index (n'inglés)
* Harvard University Herbaria (n'inglés)
* Australian National Herbarium (n'inglés)

## Referencies
Catherine Hicks

**Catherine Mary Hicks**  ye una actriz y cantante d'Estaos Xuníos. Ye más conocida pol so papel d'Annie Camden na llarga serie de televisión *[[7th Heaven]]* y por interpretar a Karen Barclay, la madre del neñu Andy na clásica película de terror de 1988, *Child's Play*.

## Biografía
Dempués de graduase de la Universidá de Cornell con una Maestría en Belles Artes, Hicks foi a Nueva York n'agostu de 1976, onde darréu consiguió trabayu n'anuncios de televisión. Dos selmanes dempués de llegar a Nueva York, llogró'l so importante papel de la televisión per primer vegada como l'acabante recuperar pediatra Dr. Fe Coleridge # 3 na telenovela d'ABC, *Ryan's Hope*. Un añu y mediu más tarde, dexó'l so papel na esperanza Ryan cuando foi escoyida pa protagonizar xunto a Jack Lemmon (como Scottie) de Bernard Slade 's (1978) obra de Broadway, Homenaxe na qu'interpretaba a la nueva modelu Sally Haines, que Scottie establez col so fíu alloñáu (Robert Picardo). Esi mesmu añu, protagonizó la película de televisión CBS y el pilotu de la serie de televisión d'un drama de detectives llamada "Sparrow", como un estudiante d'antropoloxía llamada Valerie que foi'l próximu Sparrow y l'interés románticu. in which she played the young model Sally Haines, 

Cuando'l Homenaxe terminó, Hicks treslladóse a California y co-protagonizó na comedia de CBS 1979-1980, The Bad News Bears xunto al direutor de la escuela y el psicólogu, el Dr. Emilio Rappant. Ella tuvo papeles en delles películes de televisión, actuando d'escolta, Annie, en 1979 en ABC participó n'Amor N'Arriendu como Beth, una conseyera de campamentu y tien un romance de branu con discapacitaos visuales de calter Guttenberg Steve en 1980 CBS película a la carrera To Race the Wind, con base de Harold Krents autobiografía.Actuó tamién na película Star Trek lV, salvar la tierra como la doctora Gillian Taylor.

En 1980, Catherine venció a cientos d'actrices pal papel principal de Marilyn Monroe nos $ 3.5 millones de dólares, la producción de ABC, Marilyn: La hestoria non contada, sobre la base de la Norman Mailer best-seller. Llogró una nominación al Emmy a la Meyor actriz principal nuna miniserie o película pola so interpretación de la llexendaria estrella.

En 1981, Hicks protagonizó'l remake de la CBS de Jacqueline Susann 's valle de les muñeques, como Ann Wells, una abogada d'entretenimientu y Corburn protexíu de James. Fixo'l so debú cinematográficu na comedia de 1982, Better Late Than Never, como Sable, la mozu buscador d'oru que llama l'atención de los ricos señores mayores, David Niven y Art Carney. Esi mesmu añu, interpretó a Sally na película de cine, Valle de la Muerte. Ella actuó la madre de Peter Billingsley. Tamién protagonizó xunto a Tim Matheson la serie de televisión *[[Tucker's Witch]]* (1982-1983).

## Referencies

## Enllaces esternos

*