San Martín de Valderaduey

**San Martín de Valderaduey** ye una población española de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Llión.

## Historia
La presencia humana nestes tierres tuvo de ser bien temprana, según dellos afayos, como'l d'un xacimientu megalíticu (Tesu del Oru). Ocuparon esta zona más tarde los vacceos, celtíberos que cultivaben ceberes.

En tiempos medievales, mientres la Reconquista, Alfonsu III decidió repoblar la zona con xentes de variaos llugares, integrando la llocalidá nel Reinu de Llión que mandó al so fíu García I de Llión. D'esta manera, San Martín fundar nel sieglu X, siendo mentáu yá en documentos medievales del Monesteriu de Sahagún.

Nel sieglu XIV San Martín pasó a manes de los Fernández de Velasco, duques de Frías, pasando por esti fechu a depender de Burgos nel votu en Cortes dende'l sieglu XV, al integrar la denomada Provincia de les Tierres del Condestable, magar n'otros ámbitos siguió dependiendo del Notariu Mayor del Reinu de Llión.

Tres la perda de la condestabilía de los Velasco en 1711, San Martín, xunto al restu de la Tierra de Villalpando, dexó de pertenecer a la Provincia de les Tierres del Condestable, pasando a faelo de Llión, en que la so provincia apaez integráu en 1786 nel mapa de Tomás López tituláu *‘Mapa xeográficu d'una parte de la provincia de Llión’*.

A empiezos del XIX, mientres la Guerra d'Independencia, les tropes españoles prindaron en San Martín de Valderaduey a ocho soldaos galos de la guarnición de Villalpando, siendo fusiláu unu d'ellos. El xeneral francés Jouniers ordenó una contundente represalia, amburando'l pueblu y aforcando a cuantos homes fueron prindaos, catorce en total, nes cañes d'un mesmu árbol. Los sos restos recibieron sepultura na ilesia parroquial en 1824. Mientres enforma tiempu, a la entrada del pueblu, onde se dicía que taba aquel árbol, los naturales rezaben una oración na so alcordanza.

Finalmente, cola creación de les actuales provincies en 1833, San Martín de Valderaduey quedó adscritu primeramente nel partíu xudicial de Medina de Rioseco, na provincia de Valladolid, magar tres les reclamaciones de los conceyos del área villalpandina, quedó dafechu integráu a partir de 1858 de la provincia de Zamora, dientro ésta de la Rexón Lleonesa.

## Patrimoniu
* **Ilesia de San Martín de Tours**. Nella destaca la so torre campanariu con formes mudéxares. Ente les obres artístiques qu'ellí se curien destaca la imaxe d'un Cristu d'estilu góticu y factura popular que gocia d'una gran devoción nel pueblu.

* **Área Temática de les Estepes Cerealistas**. Allúgase dientro del términu municipal de San Martín de Valderaduey.

## Mancomunidá del Raso de Villalpando
San Martín forma parte de la Mancomunidá Intermunicipal del Raso de Villalpando xunto con otros dolce conceyos de la Tierra de Campos de la provincia de Zamora. Esti consorciu de conceyos, a pesar de que s'autodenomina mancomunidá, nun tien tal naturaleza, consistiendo la so finalidá na esplotación del monte públicu denomináu'l "**Raso de Villalpando**", esti postreru declaráu nel añu 2000 d'utilidá pública.

El monte del "**Raso de Villalpando**" asítiase nel términu municipal de Villalpando y tien una superficie total de 1.654 hectárees de les cualos 90 pertenecen a enclavaos. Tien calter patrimonial y aprovechamientu comunal, tando consorciado col númberu d'Repartu 3028. Les bases del Consorciu, ente'l Patrimoniu Forestal del Estáu y la Mancomunidá de Raso de Villalpando fueron aprobaes con fecha 13 de febreru de 1948, anque los sos oríxenes remontar a finales del sieglu X o principios del sieglu XI por donación de los reis lleoneses, posiblemente Alfonsu V, a Villalpando, por aquella dómina cabeza del alfoz, y a les aldegues del mesmu.

Dende un puntu de vista botánicu, tratar d'un monte pobláu por especies como'l pinus pinea y pinus pinaster, anque tamién esisten rodales de pinus nigra. Tópase presente'l quercus rotundifolia y de manera bien aisllada crataegus monogyna, cistus ladaniferus y populifolius según chamaespartium tridentatum.

## Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 23,94&nbsp;km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de &nbsp;hab./km².

## Alministración

### Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

Ente los años 2008 a 2014 esti conceyu nun tuvo delda viva.

## Refraneru al respective de la llocalidá
La so proximidá con Villárdiga fai que los dos pueblos paezan unu, y como diz un refrán popular "*San Martín y Villárdiga dos llugares son, que dende lloñe paecen la lluna y el sol*".

## Ver tamién
* Llista de conceyos de Zamora

## Referencies

## Enllaces esternos