Fráncicu oriental

El **fráncicu** o **franconio oriental** (n'alemán&nbsp;*Ostfränkisch*) ye un dialeutu del altu fráncicu que se fala principalmente en&nbsp;Baviera&nbsp;(Núremberg, Bamberg, Coburg, Würzburg, Hof, Bayreuth)&nbsp;y en partes de Baden-Württemberg (Bad Mergentheim y Crailsheim) y Turinxa (Meiningen). Los principales subdialeutos son el *Unterostfränkisch* (o baxu fráncicu oriental, faláu na Baxa Franconia y sur de Turinxa), el *Oberostfränkisch* (o altu fráncicu oriental, faláu na Alta y Media Franconia) y el *Südostfränkisch* (o fráncicu oriental meridional, faláu en partes de la Media Franconia y Hohenlohe).

Alcontráu na zona de transición ente'l fráncicu renano&nbsp;al noroeste y l'austrobávaru&nbsp;al sur, el fráncicu oriental presenta carauterístiques de les llingües altoxermániques centrales y superiores. Lo mesmo asocede col fráncicu meridional na vecina Baden-Württemberg. El fráncicu oriental ye un de los dialeutos d'Alemaña con mayor númberu de falantes.

La institución que s'encarga de la investigación d'esti dialeutu ye la "*Mundartforschungsstelle der Bayerischen Akademie der Wissenschaften*", con sede en Fürth.

La estensión del fráncicu oriental ye aldericada, yá que s'asolapa coles llingües vecines como'l bávaru o'l suabu al sur, el fráncicu renano al oeste y el altu saxón al norte.

## Subdivisiones

L'área dialeutal del fráncicu oriental suel subdividise en tres families:

**So fráncicu oriental* (llamáu asina pola Baxa Franconia):
**Rexón de Coburgu
**Rexón de Grabfeld
**Rexón de Wurzburgu
**Zones del norte de Wurtemberg fronterices con Franconia
**Zones de Hesse fronterices con Franconia
**Zones de Turinxa fronterices con Franconia
**Alto fráncicu oriental* (llamáu asina pola Alta Franconia):
**Alta Franconia
**Franconia Central
**Zones del norte de Wurtemberg fronterices con Franconia
**Fráncicu oriental meridional* (a caballu ente Franconia y Wurtemberg):
**Zones de Franconia Central fronterices con Wurtemberg
**Rexón de Hohenlohe (Wurtemberg)
**Rexón de Schwäbisch Hall (Wurtemberg)
**Rexón de Crailsheim (Wurtemberg)
**Rexón de Tauberbischofsheim (Wurtemberg)

## Fonoloxía
A nivel fonolóxicu, el fráncicu oriental presenta les siguientes carauterístiques:
* Una r vibrante na pronunciación.&nbsp;
* La suavización de les consonantes aspiraes Manera de fonación sordes ta presente cuasi por completu nel fráncicu oriental (t → d, k → g, p → b).
* Amenorgamientu de vocales y sílabes, sobremanera en formes conxugaes. Por casu *gegessen* (comíu) pronúnciase *gegess* o *gessn*. Pa la vocales llargues, l'altu fráncicu sigue en parte les normes del alemán mediu y en parte les del altu alemán.

### Isogloses
Como en tolos dialeutos xermánicos, utilícense les isogloses para delimitar les árees dialeutales.

*La primera y la más importante ye la isoglosa *p/pf*, yá que dixebra'l fráncicu oriental de la so familia fráncica mayoritariamente allugada nel alemán central.
*La segunda dixebrar del bávaru: tratar de la forma del pronome personal de la 2ª persona del plural, cola isoglosa *euch/enk*. *Enk* ye bávaru y *euch* fráncicu y altu alemán.
*la isoglosa *ou/o* o *ou/ua* en *Bruder* ("hermanu"): *Brouder* en fráncicu oriental contra *Bruader* en bávaru y suabu.
*la isoglosa *s/sch* cola llinia *fescht/fest* ("fixu"). Fora de les zones perifériques del suroeste, onde forma una transición col fráncicu meridional y el suabu, el fráncicu oriental ta mayoritariamente en zona "s" y nun presenta la pronunciación típica de los dialeutos del suroeste (*beschd*, *Schweschter*). De nuevu, el fráncicu oriental conserva'l so considerable parentescu col altu alemán modernu.

## Morfosintaxis
Nel planu sintáctico y morfosintáctico, el fráncicu oriental presenta diverses carauterístiques particulares:

*Na llingua falada, el pretéritu imperfectu ye reemplazáu dafechu pol pluscuamperfeutu. Tamién asocede con frecuencia nel llinguaxe escritu.
*Entá más significativa ye la sustitución del xenitivu pola combinación d'un dativu y un pronome personal nos nomes propios: *Evas Schwester* → *der Eva ihr(y) Schwester* ("la hermana d'Eva"). Tamién n'otros aspeutos, l'altu fráncicu ye más analíticu que la mayoría de dialeutos alemanes; asina, el xenitivu de parentescu suel ser sustituyíu pola estructura *von* + dativu. El fráncicu oriental utiliza n'otros contestos preposiciones combinaes col dativu onde otros dialeutos alemanes usen el xenitivu o l'acusativu.
*En delles zones, como na Baxa Franconia, los infinitivos terminen en *-y*, y na Media y l'Alta Franconia en *-n*. Dacuando la terminación del infinitivu omitir por completu: *schlafen* → *schlaf*, *kritisieren* → *kritisier*.
*Al igual que nel alemánicu, l'usu de *wo* como pronome relativu ye preceptivu, opcionalmente complementáu por *der*, *die* o *das*:
***Die Frau, *'(die) wo** ich kenn...''
**''Der Film, **wo*' du mir gestern erzählt hast...*

## Historia
Aparentemente'l famosu *[[Minnesänger]]* medieval Wolfram von Eschenbach usó esta variedá pa les sos composiciones.

## Referencies
*Alfred Klepsch. *[https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/Fr%C3%A4nkische_Dialekte Fränkische Dialekte]*. *Historisches Lexikon Bayerns*

## Referencies

## Enllaces esternos
*Diccionariu de fráncicu oriental con archivos d'audiu
*Diccionariu de fráncicu oriental de la "Mundartforschungsstelle der Bayerischen Akademie der Wissenschaften" 
*Atles llingüísticu de Franconia Central
*Atles llingüísticu de la Baxa Franconia