Villaumbrales

**Villaumbrales** ye un conceyu y llocalidá española de la contorna de Tierra de Campos de la provincia de Palencia, comunidá autónoma de Castiella y Llión.

## Datos básicos
* Atopar a 10 km de Palencia pela carretera CL-613 (Palencia-Sahagún, salida nel km.7)
* El so términu municipal tien una estensión de 42 km² ya inclúi la pedanía de Cascón de la Nava.
* Llenda colos conceyos de Becerril de Campos pel norte, Husillos pel este y con Grijota y Villamartín de Campos pel sur. Dende l'añu 2007, Villaumbrales cuenta col muséu más importante de la obra hidráulica de la canal de castilla, y dende 2011 cuenta con otru bien d'interés, el barcu «Juan de Homar».
* Tien una población de 800 habitantes en 2007.
* Celebra les sos fiestes el 9 de mayu.
El nome de Villaumbrales provién del castellán antiguu de olmeda en concretu una y bones esta villa tien la so denominaciòn como villa de les llameres dempués denomada villaulmerales.

## Historia
El topónimu de Villaumbrales paez provenir de la aglutinación del sustantivu llatín de “villa” con significáu de granxa, facienda campestre etc. más l'antropónimu luminales y non de villa d'almes como se dixo. El de Cascón vien-y dau n'alcordanza del inxenieru agrícola José Cascón, investigador nel desenvolvimientu agrariu de la Tierra de Campos; ye un pueblu nuevu de colonización al espropiase les tierres que teníen en términu del actual banzáu de Riañu tres múltiples conflictos. Nel términu **“La Cruz”** de Villaumbrales atopábense restos de la dómina del fierro y restos romanos tamién nel pagu de **“Los Cenizales”**.

En 1210 Alfonsu VIII donaría esta villa a la so repostero Fernando Sánchez pa vencela esti a la ilesia de Toledo en 1215, confirmando la donación en 1218 Fernandu III al obispu de Toledo Don Rodrigo.
Yá en 1335 l'arzobispu de Toledo donaría'l señoríu de Villaumbrales a Doña Leonor de Guzmán favorita d'Alfonsu XI, pasando pocu dempués de nuevu al arzobispu, pasando con Felipe II a ser villa realenga y mercase depués la villa'l so señoríu.

Nel sieglu XVI Villaumbrales cuntaba con más de 950 habitantes pos tenía 188 vecinos pedreros que pagaben impuestos y 10 clérigos.

A mediaos sieglu XVIII yera de realengu, tenía 190 vecinos, tenía casa hospital, 130 xornaleros, 20 probes de solemnidá y 8 clérigos.

Esti pequeñu pueblu foi l'escoyíu p'allugar el principal estelleru pal arreglu y construcción de barques y chalanes de la Canal de Castiella, lo que supunxo que'l pueblu tomaría beneficiu economico del trabayu nesti amás de la so actividá agrícola y ganadera.

A mediaos del sieglu XIX con 6454, en 1900 con 922, en 1930 con 713, en 1960 con 817 y en 2005 con 791.

## Monumentos
Magar ser un pueblu de pequeñes dimensiones, Villaumbrales cuenta con delles viviendes d'arquiteutura de lladriyu coloráu, adobe y parés de cal típicamente castellanu.

La Plaza Mayor ye una plaza porticada de lladriyu coloráu na que se llevanta'l conceyu de la villa restauráu según la so construcción y elementos arquiteutónicos orixinales del sieglu XVII.

La Ilesia de San Xuan foi construyida nel sieglu XIII en piedra y lladriyu, nel añu 1700 foi reformada la capiya mayor y les bóvedes. Destacando nel llau del Evanxeliu'l so retablu del segundu terciu del sieglu XVII, y el retablu rococó del tercer cuartu del sieglu XVIII, según una bella pila bautismal de galeones del sieglu XVII. Tenemos De faer referencia a la so artesonado mudéxar, la so importante escultura del La Piedá de finales del sieglu XV obra Alejo de Vahía, y la tabla del Cristu de La Piedá obra de los primeros años del sieglu XVI, y de xacíu el so magníficu órganu; razones toes elles que llevaron a la so declaración como Bien d'interés Cultural.
 

; Muséu de la Canal de Castiella
Conocida como Casa del Rei por una visita del Rei Fernandu VI nes obres de construcción, ye un noble edificiu de sillería, madera y lladriyu de finales del sieglu XVIII, antiguu estelleru onde se construyíen y botaben les barcaces que saleaben pola canal, amás nel so interior amuésase la obra d'inxeniería al traviés de documentos, mapes, maquetes y recursos audiovisuales.
Cuenta con un cai nel que puede tomase el Barcu Turísticu **Juan de Homar** operáu pola Diputación de Palencia, puede realizase un prestosu paséu ente esta villa y Becerril de Campos p'afayar la importancia de la canal y de los conceyos que se dexen ver nesti prestosu paséu.

; Torre de San Pelayo
Muerte de la que fuera ilesia anterior a la de san Xuan Bautista pero góticu al igual que l'actual parroquia, foi esaniciada del mapa de la villa en siendo vendida a mediaos del sieglu XX y tamién tres la cayida de la so cubrición, a la archidiócesis de Madrid por nada menos que 20.000 pesetes. De tolo que se vendió cabo destacar el retablu mayor que s'atopa na Parroquia de Santa Teresa y Santa Isabel del castizu barriu madrilanu de Chamberí.

; Ermita de San Gregorio
Pequeñu templu consagráu al patrón del pueblu que la so efeméride celebrar el día 9 de mayu. Ta asitiada a escasos dos quilómetros del pueblu , en direición Monzón de Campos pela carretera de la venta de Valdemudo, obra del sieglu XVIII cuenta con una pequeña nave y dos capielles menores nel so interior.

; Zona de recréu mirador Cuesta La fonte
Asitiada a un quilómetru del cascu urbanu, ye una zona de recréu y merenderu habilitáu pal ociu y esfrute de vecinos y visitantes onde pueden disfutar d'una amplia visión de la Tierra de Campos Palentina.

## Productos típicos
Villaumbrales cuenta con una variedá de productos artesanos de gran calidá destacando'l pan, en concretu de la so afamada Fabiola, y de los dulces y pastes qu'ellaboren na panadería del pueblu xunto a los quesos.
Pueden nomase dellos platos rellacionaos cola tradicional matanza del gochu como La Chanfaina o'l cocíu de arvejos. Rellacionaos cola bayura de canales y regueros tamién ye un platu indispensable na nuesa mesa los cámbaros con tomate.
Tamién na pedanía de Cascón de la Nava ellabórense mieles y caltiénse la industria de la cría de la vaca pa la producción de lleche que Villaumbrales va años perdió.

## Demografía

## Coordenaes
* Altitú: 735 msnm
* Llatitú: 42º 4' 59" N
* Llargor: 4º 37' 0" O

## Ver tamién
* Ilesia de San Xuan
* Pedro Hernández de Villaumbrales
* Cirilo Tejerina
* Rodrigo Jiménez de Rada

## Referencies

## Enllaces esternos