Carlos I d'Inglaterra

**Carlos I d'Inglaterra y d'Escocia** (n'inglés *Charles I of England and Scotland*); Dunfermline, Escocia, 19 de payares de 1600 - Palaciu de Whitehall, Londres, 30 de xineru de 1649), foi rei d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda, dende'l 27 de marzu de 1625 hasta'l so execución en 1649.

## Biografía
### Primeros años
Carlos Estuardo nació nel palaciu de Dunfermline, el 19 de payares de 1600, siendo'l segundu fíu home de los nueve renuevos de Xacobu VI d'Escocia y I d'Inglaterra y Ana de Dinamarca. Foi un neñu subdesendolcáu qu'inda nun podía caminar o falar a la edá de tres años. Cuando la reina Sabela I morrió en 1603 y Xacobu VI foi proclamáu rei d'Inglaterra como Xacobu I, dexaron a Carlos n'Escocia sol cuidu d'enfermeres y criaos porque se tarrecía que'l viaxe estropiara'l so fráxil salú. Finalmente, fixo'l viaxe a Inglaterra en xunetu de 1604 y foi puestu darréu al cargu de Lady Carey, que lu enseñó a caminar y falar. Al llegar a adultu nun midía más qu'un m y 62 cm. 

Carlos nun taba tan bien vistu como'l so hermanu mayor, Enrique Federico, Príncipe de Gales. El mesmu Carlos adoraba al so hermanu ya intentaba emulalo. En 1605, como yera entós acostumáu nel casu del segundu fíu del soberanu inglés, Carlos foi nomáu duque de York n'Inglaterra. Dos años enantes, en 1603, fuera nomáu duque d'Albany n'Escocia.

Cuando Enrique morrió de tifus en 1612, Carlos convertir nel herederu del tronu y foi nomáu duque de Cornualles, pero nun foi nomáu príncipe de Gales y conde de Chester, los títulos habituales del herederu al tronu inglés, hasta payares de 1616. La so hermana Isabel casóse en 1613 con Federico V, eleutor palatín, lo que dexaba a Carlos virtualmente como únicu fíu.

El nuevu Príncipe de Gales viose notablemente influyíu pol favoritu del so padre, George Villiers, I duque de Buckingham, que llevar a una espedición a España en 1623 pa buscar una alianza con esti país por aciu un eventual matrimoniu cola fía menor del rei español Felipe III, la infanta María Ana. L'enllaz nunca se celebró, por cuenta de que la corona española esixó la conversión del príncipe de Gales al catolicismu. A la so vuelta a Inglaterra n'ochobre, tanto Carlos como'l duque de Buckingham esixeron al rei Xacobu que declarara la guerra contra España.

El viaxe de Carlos a Madrid ye consideráu polos historiadores como determinante nel so posterior interés pol arte, afición a la que destinó cuantiosas sumes y qu'en parte -y acarretó la so creciente impopularidá. 

Col estímulu de los sos conseyeros protestantes, Xacobu convocó al Parllamentu pa solicitar subsidios pa la guerra. Xacobu tamién solicitó que'l Parllamentu sancionara la unión ente'l príncipe de Gales y la princesa Enriqueta María de Francia, a la que Carlos conociera en París nel so camín de regresu a Inglaterra. Yera una bona unión, yá qu'ella yera la fía del anterior rei francés Enrique IV y la hermana del rei actual Lluis XIII. El Parllamentu aceptó la unión, pero amosó una actitú bien crítica por cuenta de la tentativa anterior d'iguar una alianza matrimonial con España. Xacobu taba senil y en consecuencia yera cada vegada más difícil controlar al Parllamentu (que foi'l mesmu problema que tendría más palantre Carlos mientres el so reináu). Mientres l'últimu añu del reináu de Xacobu I, el poder real quedó en manes del so fíu y del duque de Buckingham.

### Reináu de Carlos I
#### Matrimoniu y fíos

El rei Xacobu I muerre'l 27 de marzu de 1625, xubiendo entós Carlos al tronu como Carlos I; el 1 de mayu casar por poderes con Enriqueta María de Francia, qu'entá taba en París. El so primer Parllamentu, inauguráu por él en mayu, oponer al so matrimoniu cola princesa francesa, una católica, porque tarrecíen que Carlos llevantara les restricciones a los católicos romanos y minara l'establecimientu oficial del Protestantismu. Anque él convieno col Parllamentu que nun relaxaría les restricciones referente a los católicos, prometiera faer esautamente eso nun tratáu secretu col so cuñáu, el rei Lluis XIII de Francia. La ceremonia formal, con dambos presentes, llevar a cabu na ilesia de Santa Agustina, en Canterbury, el 13 de xunu de 1625. El 2 de febreru de 1626, Carlos foi coronáu na abadía de Westminster, pero ensin la so esposa al so llau, pa evitar el discutiniu. 

D'esti matrimoniu nacieron nueve fíos: 

* **Carlos Xacobu** (n. y m. Palaciu de Greenwich, 13 de mayu de 1629), nomáu al nacer duque de Cornualles y Rothesay.

* '''Carlos''' , socesor de Carlos I y rei d'Inglaterra y Escocia tres la restauración de la monarquía en 1660.

* '''María''' (Palaciu de St. James, 4 de payares de 1631 - Palaciu de Whitehall, 24 d'avientu de 1660), casada con Guillermu II d'Orange-Nassau, conde de Nassau, Estatúder de los Países Baxos.

* **[[Xacobu II d'Inglaterra|Xacobu]]** (Palaciu de St. James, 14 d'ochobre de 1633 - Saint-Germain-en-Laye, Francia, 6 de setiembre de 1701), duque de York (1644) y d'Albany (1660); asocede al so hermanu como rei Xacobu II d'Inglaterra y VII d'Escocia.

* **Isabel** (Palaciu de St. James, 29 d'avientu de 1635 - Castiellu de Carisbrooke, 8 de setiembre de 1650).

* **Ana** (Palaciu de St. James, 17 de marzu de 1637 - Palaciu de Richmond, 5 de payares de 1640).

* **Catalina** (n. y m. Palaciu de Whitehall, 29 de xunu de 1639).

* '''Enrique''' (Oatlands, Surrey, 8 de xunetu de 1640 - Palaciu de Whitehall, 13 de setiembre de 1660), nomáu conde de Richmond (1644) y duque de Gloucester (1659).

* '''Enriqueta Ana''' (Bedford House, Exeter, 16 de xunu de 1644 - Palaciu de Saint Cloud, París, 30 de xunu de 1670), casada con Felipe I d'Orleans, duque d'Orleans, hermanu del rei Lluis XIV de Francia.

#### Política esterior: guerra contra España y Francia
La esmolición principal de Carlos mientres l'entamu del so reináu foi la política esterior. Federico V, Eleutor Palatín, home de la so hermana Isabel, perdiera les sos tierres hereditaries nel Palatináu a manes del emperador Fernandu II d'Habsburgu, empezando la llamada Guerra de los Trenta Años, que orixinalmente yera namái una guerra pa caltener la hexemonía de los Habsburgos católicos como reis electos de Bohemia, anque esto terminó convirtiéndose nuna espiral ensin control qu'acabaría nuna guerra civil y confesional ente los protestantes y los católicos n'Europa. Carlos viose obligáu a sofitar al so cuñáu por que recuperara el Palatináu, entamando una guerra col rei Felipe IV d'España, al cual esperaba poder forzar por que intercediera col emperador nel so favor.

El Parllamentu amosábase a favor d'un ataque naval baratu contra les colonies españoles nel Nuevu Mundu, esperando que la captura de les flotes españoles que llevaben les ayalgues americanes podría financiar la guerra. Carlos, sicasí, prefirió una aición más agresiva (y más costosa) nel continente. El Parllamentu votó solamente pa conceder un subsidiu de £140.000; una suma escasa pal rei. Per otra parte, la Cámara de los Comunes alcordó dexar que'l rei recaldara'l *tonelaxe* y el *pesu* (dos variedaes de derechos d'aduanes), pero solamente por un periodu d'un añu, anque a soberanos anteriores dende 1414 fuéren-yos concedíos estos derechos pa tola vida. D'esta miente, la Cámara de los Comunes esperaba tener una forma de menospreciar el poder del rei, forzándolo a buscar la renovación de la concesión cada añu. 

Los aliaos de Carlos na Cámara de los Lores, dirixida pol duque de Buckingham, refugaron aprobar el decretu. Anque non pudo llograse nenguna autoridá parllamentaria pa la recaldación del tonelaxe y del pesu, Carlos siguió tomando los derechos aduaneros seya comoquier.

El primer parllamentu de Carlos foi eslleíu n'agostu de 1625. El rei primiera pa la guerra con España, pero l'ataque naval contra Cádiz terminó nuna estrueldosa derrota pa Carlos, causándo-y el descreitu ante los sos súbditos. De nuevu con necesidá de dineru, Carlos convocó'l so segundu Parllamentu en febreru de 1626. Pa caltener a los sos enemigos fuera del Parllamentu, Carlos designar sheriffes; como oficiales de la Corona, quedaben darréu descalificaos pal serviciu na Cámara de los Comunes. Polo que se refier a la Cámara Alta, Carlos refugara conceder una escritura d'allugamientu -ensin la cual naide podía ser almitíu na Cámara de los Lores- a John Digby, I conde de Bristol. Coles mesmes, encarceló a Enrique Howard, XXV conde de Arundel, acusáu d'un delitu menor. La Cámara de los Lores, ante les dificultaes d'estos dos condes, declaró que nun había precedente pa negar a un par el so pidimientu o pa encarcelalo por un meru delitu menor. 

Les tentatives de Carlos de quitar a miembros del Parllamentu de les sos oficines y llibertaes ensin el debíu procesu conforme a la llei enfurecieron a munchos miembros d'esi cuerpu, al igual que los socesivos impuestos creaos ensin el so consentimientu. Culparon al duque de Buckingham, mentanto, del desastre en Cádiz. La Cámara de los Comunes intentó acusalo d'alta traición, y amenació con retrasar tolos votos nel asuntu de los impuestos hasta que la Cámara de los Lores atopar culpable. Les protestes de la Cámara de los Lores forzaren a Carlos I a lliberar a los condes de Bristol y Arundel, y con estos dos pares nel centru de l'atención, paecía más que probable que se diera una mayoría parllamentaria contra'l duque de Buckingham. En vengación y como una muestra de desafíu contra'l Parllamentu, en xunu de 1626, Carlos ordenó la so disolución. 

Al añu siguiente, el duque de Buckingham condució una espedición p'ayudar a los protestantes franceses (hugonotes) escorríos pol so rei na llocalidá de La Rochelle, pero fracasó estrepitosamente, aumentando la so impopularidá. Per otra parte, Inglaterra empieza una guerra contra Francia, ente qu'inda siguía la so guerra anterior contra España. Les arques de l'ayalga, mentanto, siguíen menguando. P'amenorgar gastos militares, Carlos ordenó a dellos ingleses recibir y alimentar, a les sos propies espenses, a los soldaos. Él tamién esixó que los sos súbditos concediérenlu 039;'"préstamos"*, que nun tenía nenguna intención de pagar dempués. Les ordenances de Carlos fueron declaraes illegales nes cortes en [[1627]]; en respuesta, el rei depunxo del so cargu y encarceló al Lord Xefe de Xusticia, sir [[Ranulph Crewe]], y designó a sir [[Nicolás Hyde]] nel so llugar. Ésti animó al cleru anglicanu, que taba na so nómina de pagu, a que nos sos sermones sofitara los préstamos y aconseyara la obediencia a tolos decretos reales. Cuando [[George Abbot]], arzobispu de Canterbury, refugó sancionar oficialmente un sermón pro-real, foi quitáu de los sos poderes, anque nun foi depuestu formalmente del so cargu. Les funciones del arzobispu fueron tresferíes a una comisión d'obispos, encabezada por [[William Laud]], l'obispu de Bath y de Wells (depués obispu de Londres). 

Tou aquel que refugara sofitar a l'Ayalga colos préstamos yera encarceláu ensin tatexar pol rei, d'alcuerdu a los sos *prerrogativas reales*, ordenances totalmente en desalcuerdu coles cortes de lleis comunes y descalificaes pola mayoría de los xuristes d'esi tiempu, anque nun tuvieron explícitamente -pero si de fechu- sol cargu de crime. El casu más bultable foi'l conocíu como'l *casu de los "Cinco caballeros"* o *"casu de la cizaña"*, onde'l nuevu Lord Xefe de Xusticia, sir Nicolás Hyde, sostuvo que taba permitíu que'l rei pidiera la detención d'individuos ensin nengún tipu d'acusación y ensin ufierta-yos la posibilidá d'afitar una fianza. 

Les guerres de Carlos contra Francia tuvieren menospreciando considerablemente les sos arques. Atopándose na necesidá acuciosa de fondos pa siguir la guerra, Carlos convocó al tercer Parllamentu del so reináu en marzu de [[1628]]. Darréu, en cuenta de tratar los problemes financieros de Carlos, la Cámara de los Comunes dio en considerar l'abusu de poder del rei mientres los años precedentes. Aprobó la *Pidimientu de Derechos*, na cual intentó que se pagaren los préstamos forzaos, acabar coles detenciones arbitraries, l'encarcelamientu ensin procesu, y la creación d'impuestos ensin consentimientu parllamentariu. Anque s'oponía primeramente al pidimientu, Carlos concedió-y el so asentimientu en xunu, dempués d'asegurase de que'l so xueces nun lu interpretaríen nun sentíu contrariu a los sos deseos. Finalmente, el Parllamentu alcordó conceder a Carlos los subsidios que deseyaba, y pocu dempués el monarca ordenó un receso temporal nes sos funciones. 

El duque de Buckingham, mentanto, entamó otru ataque contra La Rochelle, en Francia, pero un oficial naval, [[John Felton]], asesinar el [[23 d'agostu]]. Carlos y los sos cortesanos intentaron que Felton fora torturáu en rodar enantes de ser executáu, pero esto foi refugáu unánimemente polos xueces. Nel so llugar, Felton foi colgáu pol delitu.

==== Once años de tiranía: absolutismu nel tronu inglés ====

En xineru de [[1629]], Carlos abrió la segunda sesión del Parllamentu qu'ordenara temporalmente clausurar en xunu de [[1628]]. Esperaba que, tres l'asesinatu del duque de Buckingham, el Parllamentu finalmente cooperara con él y concediéra-y otros subsidios. En cuenta de eso, los miembros de la Cámara de los Comunes empezaron a espresar la so oposición al impuestu del tonelaxe y del pesu ensin consentimientu parllamentariu. Anque Carlos solicitó un aplazamientu parllamentariu en marzu, los miembros ignorar y lleeron tres resoluciones contraries al rei. La postrera d'estos resoluciones declaró que cualquier persona que pagara'l tonelaxe o'l pesu ensin autorizar pol Parllamentu *"sería declaráu un traidor de les llibertaes d'Inglaterra, y enemigu de les mesmes"*. Anque la resolución nun foi aprobada formalmente, munchos miembros declararon la so aprobación. Más tarde, cuando los Comunes aprobaron otres midíes desagradables pal rei, Carlos ordenó la disolución del Parllamentu. Los discutinios col Parllamentu inglés enfoscar pal rei.

Carlos resolvió nun ser forzáu a confiar nel Parllamentu pa l'ayuda monetaria adicional. Darréu, robló dos tales paces con Francia y España. Los once años siguientes, mientres los cualos Carlos gobernó ensin un Parllamentu, son conocíos como los *Once años de Tiranía o Llei personal*. Los historiadores que deseyen ser imparciales refiérense a cencielles a esti periodu como'l so gobiernu personal. La tentativa de Carlos de gobernar ensin el Parllamentu nun yera illegal so precedentes naquella dómina: constituyó un exerciciu válidu de la prerrogativa real, anque ten de ser reparáu que lo que se consideraba llegal en dómines anteriores puede tamién ser tiránicu ante los güeyos contemporáneos. Tal yera'l casu de la tiranía de Carlos: sicasí en dómines anteriores el so gobiernu de fechu sería consideráu xustu y con tou derechu pola mayoría de los ingleses a mediaos del [[sieglu XVII]], y que foi consideráu pola mayoría de los sos súbditos como un exerciciu de poder absolutu na so calidá de soberanu. Ello ye que los colonialistes americanos repitiríen los mesmos cargos de tiranía (impuestos ensin la representación; privación del derechu de llei común; usu de delles tortures, etc.) contra la corona británica un sieglu más tarde na [[Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos|Revolución americana]].

Mentanto, Carlos I inda tuvo qu'adquirir fondos pa caltener les sos arques y solucionar el déficit monetariu. Recurrió entós a un escaecíu estatutu feudal decretáu en [[1278]], riquiendo a cualquier persona que ganara'l 40% o más cada añu al presente dende la coronación del rei, pa formar parte del exércitu real como caballeru. Carlos multó (con ello llogró los allampaos fondos) a tolos individuos que nun pudieron nin cumplieron col estatutu dende la so coronación en 1626. Pa mayor impopularidá, reintrodució l'impuestu feudal obsoleto conocíu como *Impuestu de los buques* (n'[[idioma inglés|inglés]] *shipmoney*) aconseyáu pol so arteru políticu y ministru [[Thomas Wentworth, conde de Strafford]]. Nuna ordenanza publicada en [[1634]] pidió la recaldación del impuestu de buque en tiempos de paz, a pesar de que los estatutos d'[[Eduardu I d'Inglaterra|Eduardu I]] y d'[[Eduardu III d'Inglaterra|Eduardu III]] prohibieren tal impuestu sacante mientres les guerres. Esta primer ordenanza de 1634, sicasí, nun animó muncha oposición n'argumentos llegales, como la causó una segunda ordenanza nel añu [[1635]]. L'impuestu de buque esixíu na tercer ordenanza de Carlos I, publicada en [[1636]], foi duramente aldericada pola antigua prohibición de recoyer l'impuestu de buque mientres tiempu de paz. Munchos de los xueces procuraron oponese al pagu, pero Carlos I, que tenía nes sos manes los sos arrendamientos, dependió del so "bon paecer" y declararon que l'impuestu taba dientro de la prerrogativa del rei. Esti impuestu fuera aplicáu mientres les invasiones daneses y por él obligaba a los pueblos costeros a apurrir barcos pa defender el territoriu. Carlos I decidió aplicar nuevamente l'antiguu gravame, pero esta vegada estensivu a tol territoriu. Un noble llamáu John Hampden, negar a pagalo, pero foi sometíu a procesu y condergáu a la confiscación de los sos bienes ([[1637]]). El pueblu siguió atentamente'l xuiciu y la sentencia final espertó nuevos odios contra la Corona, que violaba ensin miramientos la Carta Magna y la Declaración de Derechos.

==== Política relixosa ====

La rocea ante la política relixosa de Carlos viose aumentada pol discutiniu qu'arrodiaba al eclesiásticu [[Richard Montagu]]. Nun panfletu, Montagu aldericó en contra de les enseñances de [[Xuan Calvino]], atrayéndose darréu'l desprestixu ente los puritanos. Un miembru puritanu de la Cámara de los Comunes, [[John Pym]], atacó'l panfletu de Montagu mientres un discutiniu nel Parllamentu, lo que motivó que Montagu solicitara l'ayuda de Carlos I nun folletu tituláu *"Appello Caesarem"* ("Apelo al César", una referencia a la súplica contra la persecución xudía fecha pol [[Pablo de Tarsu|Apóstol San Pablo]]). Carlos I ufiertó al clérigu la so proteición, provocando que munchos puritanos volviérense contrarios escontra él.

Coles mesmes, la reforma relixosa foi conducida por William Laud, eleváu al rangu d'arzobispu de Canterbury en [[1633]]. Laud procuró asegurar uniformidá relixosa despidiendo al cleru non conformista y clausurando organizaciones puritanes, talmente que taba violando la llibertá de conciencia del home llibre y común. Pa castigar a los que refugaron conformase coles normes relixoses establecíes pola ilesia d'Inglaterra utilizó les más tarrecíes y arbitraries cortes del reinu, la [[Corte de la Comisión Suprema]] y la Corte de la [[Cámara estrellada]]. La primera podía obligar a individuos a qu'aprovieren testimoniu contra unu mesmu, ente que na segunda podía infligir cualquier castigu (incluyendo [[tortura]]), cola esceición única de la muerte. 

Ye destacable que l'anarquía de la Corte de la Siella d'Estrella mientres el gobiernu personal de Carlos entepasó llargamente a cualesquier de los sos precursores. Sol reináu de Carlos, los demandaos fueron lleváu ante dicha corte ensin una acusación, como lo marcaba'l procesu debíu na llei, según el derechu d'enfrentase a los testigos, y los sos testimonios fueron estrayíos rutinariamente polos miembros de dichu tribunal con llargues tortures. 

Los primeros años de la Tiranía de los Once Años fueron marcaos pola paz (garantizada polo qu'esencialmente yera un tao-policía) n'Inglaterra. Munchos opunxéronse a los varios impuestos de Carlos y la política relixosa de Laud, pero permanecieron sol control del réxime. Cuando, sicasí, Carlos procuró imponer les sos polítiques relixoses n'Escocia, tuvo qu'enfrentase a numberoses dificultaes. El rei pidió l'usu d'un llibru nuevu d'oraciones sol modelu del inglés [[Llibru d'Oración Común]], que, anque foi sofitáu polos obispos escoceses, foi refugáu por munchos escoceses [[Ilesies presbiterianes|presbiterianos]], que vieron el llibru nuevu como un vehículu pa introducir el [[Anglicanismu]] n'Escocia. Cuando l'[[Asamblea Xeneral de la Ilesia d'Escocia]] suprimió'l gobiernu episcopalista (esto ye, gobiernu de la ilesia polos obispos) en [[1638]], sustituyéndola pol gobiernu presbiterianu (esto ye, gobiernu de los vieyos y de los diáconos), Carlos trató d'esbaratar lo que vio como rebelión contra la so autoridá. 

En [[1639]], cuando esplotó la Primer [[Guerra de los Obispos]], intentó recaldar impuestos de los sos súbditos, pero ellos refugaron dar más dineru. La guerra de Carlos terminó nuna tregua humillante en xunu del mesmu añu. Na [[Paz de Berwick]], Carlos alcordó conceder a los sos súbditos escoceses llibertaes civiles y eclesiástiques.


==== El Parllamentu curtiu» y el Parllamentu llargu» ====

Les disputes con al respective de la interpretación del tratáu de la paz ente Carlos y la ilesia d'Escocia conducieron nuevamente a otru conflictu. Pa someter a los escoceses, Carlos precisó más dineru; poro, tomó la peligrosa midida d'axuntar al Parllamentu n'abril de [[1640]]. Anque Carlos ufiertó derogar l'impuestu de buque, la Cámara de los Comunes amosóse inamovible. Esixó'l discutiniu de dellos abusos de poder mientres el so gobiernu personal. Ente que el Parllamentu taba tomando fuercia rápido, foi eslleíu en mayu de [[1640]], menos d'un mes dempués de que fuera convocáu; asina, esti parllamentu foi conocíu como'l *"Parllamentu curtiu"*.

Mentanto, Carlos intentó ganar a los escoceses, pero falló estrepitosamente. L'humillante [[tratáu de Ripon]], robláu dempués de la [[Segunda Guerra de los Obispos]] n'ochobre de 1640, riquió al rei pagar los costos del exércitu escocés contra'l qu'acababa de lluchar. Carlos tomó la inusual midida de convocar el *Magnum concilium*, l'antiguu conseyu de tolos pares del reinu, que yeren consideraos los conseyeros hereditarios del rei. El *Magnum concilium* nun fuera convocáu en sieglos, y nun se convocara mientres el reináu de Carlos. Nesti conseyu de los pares, Carlos convocó al Parllamentu de nuevu, que, en contraste cola anterior vegada, denominóse *Parllamentu llargu*. 

El "Parllamentu llargu" axuntar en payares de 1640 so la direición de John Pym, y amosóse tan malo d'axustar como'l "Parllamentu curtiu". El Parllamentu entamó midíes qu'amenaciaron la posición política de Carlos. Los miembros conservadores de la Cámara de los Comunes defendíen al rei, la Ilesia y el gobiernu parllamentariu contra innovaciones determinaes innovaciones na relixón y la tiranía de los cortesanos de Carlos. Sicasí, les sos actitúes fixeron que Carlos viera a munchos d'ellos como rebeldes peligrosos qu'intentaben minar el gobiernu tradicional. Por casu, Carlos nun pudo oponese a les demandes pa la execución del so conseyeru [[Thomas Wentworth, conde de Strafford]], ([[12 de mayu]] de [[1641]]).

Pa evitar que'l rei volver a eslleir a la so entera voluntá, el Parllamentu aprobó'l [[Actu Trienal]], al que-y foi concedíu l'asentimientu real en febreru de [[1641]]. L'Actu requiría que'l Parllamentu tuviera de ser convocáu a lo menos una vegada cada trés años, y que cuando'l rei nun pudiera publicar l'allugamientu apropiáu, los miembros podríen axuntase por sigo mesmos. En mayu, Carlos I consintió un Actu de mayor valumbu, que yera la condición de que'l Parllamentu nun podría ser eslleíu ensin el so propiu consentimientu. Carlos foi forzáu a una concesión tres otra. Aportó n'autorizar les execuciones de Thomas Wentworth y depués la de William Laud ([[10 de xineru]] de [[1645]]). Amás, foi forzáu a declarar que'l dineru de buque y otros impuestos yeren illegales, y les odiaes Cortes de la Siella d'Estrella y de l'Alta Comisión fueron suprimíes. Anque'l rei fixo delles concesiones importantes, Carlos ameyoró la so propia posición militar asegurando'l favor de los escoceses. Finalmente convieno nel establecimientu oficial del presbiterianismu n'Escocia; en contrapartida, podía apuntar una considerable ayuda anti-parllamentaria.


En payares de 1641, la Cámara de los Comunes aprobó'l *Grand Remonstrance*, que yera nada menos que una llista de denuncies contra tolos abusos de poder nos que Carlos incurriera dende'l principiu del so reináu. La tensión viose aumentada cuando los [[Irlanda|irlandeses]] remontar contra'l dominiu inglés protestante y los rumores de la complicidá de Carlos llegaron al Parllamentu. Armóse un exércitu pa entartallar la rebelión, pero munchos miembros de la Cámara de los Comunes tarrecieron que Carlos pudiera utilizalo más palantre contra'l mesmu Parllamentu. La [[Cuenta de la Milicia]] foi pensada pa poder controlar d'esta forma l'exércitu del rei, pero Carlos refugó dar el so consentimientu pos consideraba que yera un amenorgamientu d'una parte importante del so prerrogativa real. 

La Cámara de los Comunes entós amenació con acusar a la reina católica, Enriqueta María de Francia, lo que finalmente obligó al rei a tomar una aición desesperada. El so esposa persuadir por qu'arrestara a cinco miembros de la Cámara de los Comunes que yeren los líderes de la faición de anti-[[Casa d'Estuardu|Estuardo]] sol cargu d'alta traición, pero, cuando'l rei yá tomara la so decisión, ella incurrió nel error d'informar a un amigu que de la mesma sollertó al Parllamentu. Carlos entró na Cámara de los Comunes con una fuercia armada'l [[4 de xineru]] de [[1642]], pero atopó que los sos opositores yá s'escaparen. Violando al Parllamentu con una fuercia armada, Carlos creó una fienda permanente ente dambos poderes. Munchos nel Parllamentu pensaron que les aiciones de Carlos yeren indignantes, pero otros teníen sentimientos similares sobre les aiciones del mesmu Parllamentu. Dellos miembros de la Cámara de los Comunes dir pa xunise al partíu realista, dexando a los opositores del rei con una mayoría. Yá nun yera seguro que Carlos permaneciera en [[Londres]], y decide colar al norte a llevantar un exércitu contra'l Parllamentu; la reina, mentanto, parte al estranxeru a recaldar dineru pa poder pagar al exércitu. Los reis nun volveríen a trate nunca más.

==== La Revolución inglesa ====

La [[Revolución inglesa]] inda nun empezara, pero ambos llaos empezaron a armase. Dempués de baldíes negociaciones, Carlos llevantó l'estandarte real (un xestu medieval anacrónicu) en [[Nottingham]] el [[22 d'agostu]] de [[1642]]. Entós instaló la so corte en [[Oxford]], dende onde tenía los control sobre'l norte y l'oeste d'Inglaterra, ente que'l parllamentu tenía los control de Londres y del sur y esti del país. Carlos llevantó al exércitu usando'l métodu arcaicu de la [[Comisión del Arsenal]]. La [[Guerra Civil Inglesa]] empezó'l [[25 d'ochobre]] de 1642 cola [[batalla de Edgehill]] -que quedó inconclusa- y siguió indecisamente ente [[1643]] y [[1644]], hasta que la [[batalla de Naseby]] inclinó l'equilibriu militar de manera decisiva en favor del Parllamentu. Siguieron una gran cantidá de derrotes pa los realistes, que terminaron col sitiu de Oxford, d'onde Carlos llogra escapar n'abril de [[1646]]. Entós apurrióse al exércitu presbiterianu escocés en [[Newark-on-Trent|Newark]], y foi lleváu al cercanu pobláu de [[Southwell]], ente que los sos "anfitriones" decidíen qué faer con él. Los presbiterianos finalmente llegaron a un alcuerdu col Parllamentu y apurriéron-y a Carlos en [[1647]]. Encarcelar en [[Holdenby House]] en [[Northamptonshire]], hasta que la corneta [[George Joyce]] llevar pola fuercia a [[Newmarket]] en nome del *Nuevu Exércitu Modelu*. Naquel momentu, la suspicacia mutua desamarrárase ente'l Nuevu Exércitu Modelu y el Parllamentu, y Carlos taba provecíu d'esplotala al so favor.


Carlos foi entós treslladáu a [[Oatlands]] y depués a [[Hampton Court]], onde se vio envolubráu en nueves negociaciones a títulu personal pero igualmente infructuoses. Persuadiéron-y de que sería meyor pa él escapar -quiciabes al estranxeru, a Francia onde s'atopaba la so muyer, o quiciabes so la custodia de [[Robert Hammond]], gobernador parllamentariu de la [[islla de Wight]]-. Carlos decidir pola última opción, creyendo que Hammond yera un realista, y fuxó el [[11 de payares]]. Hammond, sicasí, traicionó al rei, y lo confinó nel [[castiellu de Carisbrooke]]. 

Dende Carisbrooke, Carlos siguió intentando apautar colos distintos partíos pa evitar un fin tráxicu, y eventualmente entró en negociaciones colos presbiterianos escoceses, aceptando l'establecimientu del presbiterianismu tantu n'Inglaterra como n'Escocia por un periodu de prueba. Los realistes llevantar n'armes en xunetu de [[1648]], y los escoceses invadieron el país, empezando la llamada *Segunda Guerra Civil*. Ganaron a los exércitos escoceses, sicasí, unos meses más tarde, y la derrota final pa Carlos llega na [[batalla de Preston]] ([[17 d'agostu|17]]-[[19 d'agostu]] de [[1648]]).

=== Cayida y execución de Carlos I ===
Carlos foi treslladáu al [[castiellu de Hurst]] a finales de 1648, y dempués al [[castiellu de Windsor]]. En xineru de [[1649]], la Cámara de los Comunes -ensin l'asentimientu del soberanu o de la [[Cámara de los Lores]]- convoca un actu parllamentariu que creaba una corte pal xuiciu de Carlos. El xuiciu del rei (so los cargos d'alta traición y de "otros altos crímenes") empezó'l [[2 de xineru]], pos Carlos refugara alzar una súplica, alegando que nenguna corte tenía xurisdicción sobre un monarca. Creía que la so propia autoridá pa gobernar fuéra-y dada por Dios cuando lo coronaron y foi unxíu. La corte proponíase declarar que *Nun hai home sobre la Llei*. Mientres una selmana, pidieron tres veces a Carlos que solicitara la súplica, pero él refugar en toles ocasiones. 

Carlos foi degolláu'l [[30 de xineru]] de [[1649]]. Yera práutica común que'l verdugu llevantara la cabeza del axusticiáu y amosar al ensame coles pallabres: *"¡Miren la cabeza d'un traidor!"*; anque la cabeza de Carlos foi exhibida, nun s'usaron estes pallabres. Nun xestu ensin precedentes, unu de los líderes revolucionarios, [[Oliver Cromwell]], dexó que la cabeza del rei fuera cosida al so cuerpu por que de esta forma la so familia pudiera rindi-y los sos respetos. Soterraron a Carlos en priváu la nueche del [[7 de febreru]] de 1649, na cámara acorazada d'[[Enrique VIII d'Inglaterra|Enrique VIII]] na [[capiya de St. George]], nel castiellu de Windsor. El fíu del rei, el futuru [[Carlos II d'Inglaterra|Carlos II]], entamó más palantre un mausoléu real, pero ésti nunca llegó a realizase.

== Legáu ==

El reináu de Carlos I foi tumultuoso por cuenta de la llucha de poderes que sostuvo col [[Parllamentu del Reinu Xuníu|Parllamentu]]. Carlos yera un abogáu acérrimo del derechu divín de los reis a gobernar. De bona presencia, impresionaba como un verdaderu caballeru. Falaba con propiedá, gustaba de la [[música]] y de la [[pintura]]. Sicasí, yera cascante, desconfiable y bien mentirosu. Munchos n'Inglaterra, poro, tarrecieron que procurara llograr el [[Absolutismu|poder absolutu]]. Hubo una amplia oposición a munches de les sos aiciones, especialmente la creación d'[[impuestu|impuestos]] ensin el consentimientu del Parllamentu. Ésta foi una de les munches manifestaciones del descontentu popular contra una monarquía absoluta que pretendió llevar Carlos I. 

Na so política relixosa, Carlos creyó nuna versión sacramental de la [[Anglicanismu|Ilesia d'Inglaterra]], llamada [[Altu Anglicanismu]], con una teoloxía basada nel [[Arminianismo]], una creencia compartida pol so conseyeru políticu principal, l'arzobispu de [[Catedral de Canterbury|Canterbury]], William Laud. Laud foi designáu arzobispu por Carlos en [[1633]] y empezó una serie de reformes na Ilesia pa faela más ceremonial, empezando col reemplazu de les tables de madera de la comunión polos altares de piedra. Esto yera abiertamente contrariu a los enclinos reformistes de munchos de los sos súbditos inglés y escocés. La so política yera contraria a la [[Calvinismu|teoloxía calvinista]], y aportunó en que la lliturxa de la Ilesia d'Inglaterra fuera celebrada con toles ceremonies y vestidures nomaes pol llamáu *Llibru d'Oración Común*. Munchos de los sos súbditos pensaron que con estos cambeos l'Anglicanismu averábase demasiáu al Catolicismu romanu. Sicasí, Carlos I ye la única persona que foi [[Canonización|canonizada]] pola Ilesia d'Inglaterra, dende la [[Restauración inglesa]].

Los últimos años del reináu de Carlos I tuvieron marcaos pola [[Guerra Civil Inglesa]]; viose enfrentáu a les fuercies del Parllamentu (que se-y opunxo aprofiantemente nes sos tentatives d'aumentar el so poder) y a los [[puritanu|puritanos]] (quien yeren contrarios a la so política relixosa). La guerra terminó cola derrota de Carlos, que foi enxuiciáu, condergáu y executáu darréu sol cargu d'alta [[traición]]. La monarquía foi abolida, y establecióse la República. Col tiempu, esti réxime aportó cada vegada más dependiente del exércitu y convirtióse nuna dictadura militar, dirixida por [[Oliver Cromwell]]. Dellos factores tanto políticos como socioeconómicos conducieron al so colapsu final, una vegada fináu Cromwell. El fíu de Carlos, [[Carlos II d'Inglaterra|Carlos II]], restauró la monarquía en [[1660]].

===Coleicionismu===
Nel ámbitu de les artes, Carlos I ostenta un papel clave como unu de los mayores coleicionistes de pintura n'Europa, con quien apenes podía andar a la tema [[Felipe IV d'España]]. En 1629 mercó en bloque la fabulosa pinacoteca de los [[Familia Gonzaga|Gonzaga]], duques de [[Mantua]]; incluyía los nueve célebres llenzos de *Los trunfos del César* d'[[Andrea Mantegna]] (agora en [[Hampton Court]]) según obres capitales de [[Rafael Sanzio|Rafael]], [[Andrea del Sarto]], [[Antonio Allegri da Correggio|Correggio]], [[Tiziano]] y un llargu etcétera. Amás recibió como agasayo'l famosu *Autorretratu* de [[Durero]] ([[Muséu del Prado]]) y sumó los [[Cartones de Rafael]], modelos pa una mítica serie de tapices de la [[Capiya Sixtina]]. A la so muerte en 1649 los sos bienes esvalixáronse, sacante les citaes series de Mantegna y Rafael.

== Carlos I na cultura popular ==
La vida de Carlos I foi en numberoses ocasiones oxetu de noveles y obres de teatru, lo mesmo que de películes:
* La película de [[1970]] titulada *Cromwell* taba protagonizada por [[Richard Harris]] como Oliver Cromwell y [[Alec Guinness]] como'l rei. 
* Na novela *El capitán Alatriste* d'[[Arturo Pérez-Reverte]], según na [[Alatriste|adautación cinematográfica de la serie]], interpretada por [[Javier Mejía]], Carlos I apaez como Príncipe de Gales xunto al duque de Buckingham na so visita secreta a [[Madrid]] en [[1623]].
* Na película de [[2004]] titulada *Matar a un rei* podemos ver un contestu más xeneral de la dómina yá que nun se centra tantu na vida de Cromwell. Nésta, [[Rupert Everett]] interpreta al rei y [[Tim Roth]] a Cromwell.
* Na obra d'Alexandre Dumas, *Venti años dempués*, continuación de *Los Tres Mosqueteros'', D'Artagnan y los sos trés antiguos compañeros, Athos, Porthos y Aramis, traten de torgar la execución de Carlos I, ensin ésitu.



## Referencies

## Enllaces esternos

* Biografía oficial de la páxina de la Casa Real inglesa (n'inglés)
* Sociedá de Carlos I, mártir (n'inglés)
* Biografía n'español