Generalife

El **Generalife** () ye la villa con xardinos habitada polos reis musulmanes de Granada como llugar de descansu, asitiáu na ciudá de Granada, Andalucía, España. Foi concebida como villa rural, onde xardinos ornamentales, güertos y arquiteutura integrábense, nes cercaníes de l'Alhambra. L'orixe del nome ta aldericáu. Dalgunos abogen por *Yannat al-Arif* como *Güerta del Arquiteutu*, o "Xardín del arquiteutu" anque pudo significar *El más escelsu xardín*. Esi güertu real yera común nes cortes hispanu-árabes y ye frutu de les reformes y agregos que-y apurrieron los distintos sultanes. Polos sos elementos decorativos más antiguos, el palaciu debió de construyise a finales del sieglu XIII pol segundu sultán de la dinastía nazarí, Muhammad II (1273-1302). Foi declaráu, xunto cola Alhambra, Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1984.

El Generalife ta asitiáu fora de les muralles de la Alhambra, al este, na fastera del **Cuetu del Sol**. Foi finca de recréu de los sultanes nazaríes pero tamién utilizada pa la so esplotación agrícola. Nel periodu medieval tenía siquier cuatro huerta y la residencia ye un palaciu al que'l visir Ibn al-Yayyab llamó la *Casa Real de la Felicidad*. 

Ye d'estilu árabe nazarí y ta asitiáu nel llau septentrional de l'Alhambra. Na dómina de la so construcción, taba asitiáu fora del perímetru de la Granada musulmana, y escarecía de comunicación direuta cola Alhambra, siendo'l so accesu principal el camín del Ribayu Aikabia, l'actual Cuesta de los Chinos, que xubía dende'l ríu Darro.

Ta formáu por un conxuntu d'edificaciones, patios y xardinos, que lo converten n'unu de los mayores curiosos de la ciudá de Granada, y, xunto cola Alhambra, n'unu de los conxuntos arquiteutónicos más destacables de l'arquiteutura civil musulmana. Dende l'esterior contemplen dos pabellones asitiaos a norte y sur, y comunicaos por un patiu percorríu pol cursu de l'agua, los dos pabellones atópense bien reformaos. 

## Accesu

El Generalife tuvo nel so momentu tres víes d'accesu, una proveniente de la Alhambra, destinada al sultán y el so séquitu, otra asitiábase escontra l'estremu sureste, próxima al pabellón d'entrada, y una tercera nel norte, pol llamáu Postigo de los carneros.

L'accesu efectúase güei día polos denominaos *Xardinos Nuevos* y el *Paséu de los Cipreses*, frutu del saber faer de Francisco Prieto Moreno, que fueron empecipiaos en 1931, y nos que creó una concatenación d'espacios abiertos formaos por cipreses que, per mediu del arte topiario, figuren arquitectures. Los espacios confinaos reproducen modelos de patios de la Granada nazarí. La sabia combinación de los referentes históricos y la tradición granadina (suelos empedrados, l'usu de l'agua, los exuberantes macizos florales...) fai de los Xardinos Nuevos un llugar destacáu, que munchos consideren yá indixebrable de los palacios a los qu'anteceden. En 1954 inauguróse un auditoriu al campu, fundamentalmente utilizáu pa les funciones de danza de los Festivales de música y danza de Granada.

De siguío de los xardinos mentaos, aportar al Generalife al traviés de dos patios d'entrada al conxuntu arquiteutónicu nazarí, que, al tar edificáu nuna fastera, y siguiendo una composición (paratas) que va ser la base de munchos cármenes granadinos, gradiar n'estreches franxes separaes por murios de contención. Asina, los alarifes crearon una serie d'espacios recoletos y íntimos, carauterístiques comunes na arquiteutura musulmana, pero tamién entornaos a les escepcionales vistes de la ciudá y la Alhambra.

El primer patiu al que s'apuerta ye'l llamáu del *Apeaderu*, por tener un bancu xunto al muriu del fondu preparáu pa la descabalgadura. El segundu, asitiáu más alto sirve de comunicación por una empináu escalera al Patiu de l'Acequia.

## Patiu de la Acequia

El primeru –y más emblemáticu– de los patios ye'l llamáu de la Acequia. Respuende al esquema árabe de patiu cuatripartitu (*Char-Bagh*) d'orixe persa y de gran tradición n'Andalucía, pero condicionáu pola disposición eminentemente llonxitudinal obligada pel terrén y potenciada pola presencia de l'Acequia Real, que llevaba l'agua al restu de los güertos y darréu a la Alhambra. D'esta manera, l'otru brazu de la cruz queda tan solo suxeríu por una interrupción na vexetación, y una fonte baxa nel encruz de dambos. La acequia ta flanqueada por dos files de surtidores añadíos nel sieglu XIX que crucien los sos remexos d'agua de forma espectacular. Nun hai qu'escaecer, qu'anque'l Generalife ye, al igual que la Alhambra, una construcción eminentemente musulmana, la influencia cultural cristiana de les sos concepciones arquiteutóniques siempres foi de gran importancia: con anterioridá a 1492, pol constante tratu colos reinos vecinos y l'aislamientu respeuto al restu del islam, y darréu, pol usu y adautación de los espacios a les concepciones occidentales llevaos a cabu polos sos distintos dueños y habitantes. Otru exemplu de lo enantes dicho ye l'apertura a lo llargo del patiu d'un ampliu mirador yá en dómina cristiana.

## Sala Regia
Al fondu del patiu de la Acequia, y tres un pórticu de cinco arcos, aportar a la **Sala Regia**, decorada con yeserías, y que conduz a un mirador del sieglu XIV. La decoración tantu d'esta sala como del restu del conxuntu ye comparativamente más sobria que la de les sales de la Alhambra. Como villa rural de descansu, l'ausencia de fastu debía de ser preponderante. En pallabres de Leopoldo Torres Balbás:

## Patiu del Ciprés de la Sultana
De la Sala Regia apuértase, al traviés d'unes escaleres, a un cuerpu con doble galeríes renacentistes, al que s'abrir el **Patiu del Ciprés de la Sultana**, protagonista de misterios na tradición granadina, y nel que la lleenda narrada por Ginés Pérez de Hita, asitia los alcuentros de la esposa de Boabdil con un caballeru, miembru del clan de los Abencerrajes, pariente del sultán. El patiu, bien modificáu en dómina cristiana, conserva, sicasí la influencia de los sos antiguos habitantes, no que Chueca Goitia dio en llamar *invariantes castizos*, y l'encantu románticu de los sos surtidores y el so frondosa vexetación. La construcción del patiu remontar a la dómina entendida ente finales del sieglu XIII y el primer cuartu del sieglu XIV

## Xardinos Altos y la Escalera de l'Agua

De siguío, y prosiguiendo l'ascensu, al traviés de la escalera *de los lleones*, llegar a los denominaos **Xardinos Altos del Palaciu**. Pa ello vamos pasar por la** Escalera de l'Agua**, atélite artificiu al serviciu del esfrute de los sentíos. L'oxetivu principal de dicha escalera yera comunicar el palaciu del Generalife con una pequeña capiya asitiada a lo cimero de la llomba. L'accesu, en pendiente, representaba un problema que'l alarife nazarí supo salvar con singular maestría: la escalera, atayada por dellos posadorios de planta circular presidíos por fontes baxes, tien como pasamanes dos canales feches con humildes texas y lladriyos y encalados. Por ellos escurre l'agua de l'Acequia Real, abrupta ya irregularmente produciendo una sinfonía de tranquilidá y reposu, y amugando l'ambiente, tou baxu una zarrada bóveda de lloreos. L'espaciu resultante, avesíu y frescu, sirvía al empar pa efectuar les abluciones previes a la oración, y de esa manera, convertir nel *sahn* que toa mezquita rique. La escalera ye toa una lleición arquitectónica de respuesta a un condicionante sabiendo faer de necesidá virtú y colos materiales más probes.

## Entorno
El Generalife ta asitiáu nuna de les fasteres del llamáu Cuetu del Sol, dixebráu de la Alhambra pol ribayu de la cuesta de los Chinos, accesu d'orixe medieval a dambes cortiles, dende la ciudá musulmana. Cerca del Generalife, y rellacionaes con él, atópense diverses construcciones de dómina nazarí, como Los Albercones, los restos del palaciu de Dar al-Arusa y la Siella del Moru. Un pocu más alloñaos, pero formando parte del mesmu sistema hidráulicu de l'Acequia Real-Devesa del Generalife, esisten restos de la llamada Banzáu Rotu, del Albercón del Negru y otres construcciones, como'l Barcal de l'Agua.

## Miscelánea
* El primer movimientu de la obra impresionista *[[Nueches nos xardinos d'España]]* (1909-1915) de Manuel de Falla ta ambientáu nel Generalife.
* Paco de Lucía tien una obra inspirada nel Generalife llamada "Generalife so la lluna".
* Joaquín Rodrigo escribió la obra "Xunto al Generalife" pa guitarra sola.
* En Granada hai un institutu d'Educación Secundaria y Bachilleratu llamáu Generalife.
* El primer alcaide del Generalife foi Gil Vázquez Rengifo.

## Ver tamién
* Bienes d'interés cultural de la provincia de Granada
* Patronatu de la Alhambra y el Generalife
* Reinu de Granada
* Alhambra

## Referencies

## Enllaces esternos

* Patronatu de la Alhambra y Generalife 
* Conseyería de Cultura - Bienes Patrimoniu Mundial
*  
* xardín andalusí: Palaciu del Generalife
* GoogleMaps-Vista aérea de la Alhambra, Generalife y Albaicín de Granada