Benoît Mandelbrot

**Benoît Mandelbrot**  foi un matemáticu polacu nacionalizáu francés y d'Estaos Xuníos conocíu polos sos trabayos sobre los fractales. Ye consideráu'l principal responsable de la puxanza d'esti campu de les matemátiques dende l'entamu de los años setenta, lo mesmo que de la so popularidá al utilizar la ferramienta que se taba popularizando nésta dómina - l'ordenador - pa trazar los más conocíos exemplos de xeometría fractal: el conxuntu de Mandelbrot y los conxuntos de Julia. Gaston Julia afayó estos postreros y desenvolvió les matemátiques de los fractales, que depués desenvolvió Mandelbrot.

## Datos biográficos
Nació'l 20 de payares de 1924 en Varsovia, Polonia, dientro d'una familia xudía culta d'orixe lituanu, morrió nel 2010. Foi introducíu al mundu de les matemátiques dende pequeñu gracies a los sos dos tíos. Cuando la so familia emigra a Francia en 1936, el so tíu Szolem Mandelbrot, profesor de matemátiques nel Collège de France y socesor de Hadamard nesti puestu, toma la responsabilidá de la so educación. Dempués de realizar los sos estudios na Universidá de Lyon ingresó a la École polytechnique, a temprana edá, en 1944, so la direición de Paul Lévy, quien tamién-y influyó fuertemente. Doctorar en matemátiques pola Universidá de París nel añu 1952. Darréu foise al MIT y depués al Institutu d'Estudios Avanzaos de Princeton, onde foi'l postreru estudiante de postdoctorado al cargu de John von Neumann. Dempués de diverses estancies en Xinebra y París acabó trabayando en IBM Research.

En 1967 publicó en *[[Science]]* «¿Cuántu mide la mariña de Gran Bretaña?», onde s'esponen les sos idees tempranes sobre los fractales.

Foi profesor d'economía na Universidá Harvard, d'inxeniería na Yale, de fisioloxía nel Colexu Albert Einstein de Medicina, y de matemátiques en París y Xinebra. Dende 1958 trabayó en IBM nel Centru de Investigación Thomas B. Watson en Nueva York.

## Llogros científicos
Foi'l principal creador de la Xeometría Fractal, al referise al impautu d'esta disciplina na concepción ya interpretación de los oxetos que s'atopen na naturaleza. En 1982 publicó'l so llibru *Fractal Geometry of Nature*, nel qu'esplicaba les sos investigaciones nesti campu. La xeometría fractal estremar por un aproximamientu más astractu a la dimensión de la que caracteriza a la xeometría convencional.

El profesor Mandelbrot interesar por cuestiones que nunca antes esmolecieren a los científicos, como los patrones polos que se rixen la *rugosidad* o los resquiebros y quebres na naturaleza.

Mandelbrot sostuvo que los fractales, en munchos aspeutos, son más naturales, y por tanto meyor entendíos intuitivamente pol home, que los oxetos basaos na xeometría euclidiana, que fueron anidiaos artificialmente.

## Discutinios
Mandelbrot indicó la sobrevaloración de les matemátiques basaes n'analís alxebraicu dende'l sieglu XIX y dio igual importancia a la xeometría y al analís matemáticu visual, analís pal qu'él taba especialmente dotáu, sobre la que caltuvo que se fixeron llogros igual o más importantes como los de los antiguos griegos o Leonardo. Esta visión pocu ortodoxa costó-y dures crítiques per parte de los matemáticos más 'puros', especialmente al entamu de la so carrera.

## Honores y premios
En 1985 recibió'l premiu "*Barnard Medal for Meritorious Service to Science*". Nos años siguientes recibió la "*Franklin Medal*". En 1987 foi gallardoniáu col premiu "*Alexander von Humboldt*"; tamién recibió la "*Medaya Steindal*" en 1988 y munchos otros premios, incluyendo la "Medaya Nevada" en 1991.

## Conxuntu de Mandelbrot
El conxuntu de Mandelbrot ye un conxuntu matemáticu de puntos nel planu complexu, que'l so cantu forma un fractal. Esti conxuntu defínese asina, nel planu complexu:

ra. A partir de *c*, constrúyese una socesión por inducción:

: \left \{
\begin{matrix}
 z_0 & = & 0 \qquad \ & \text{(términu inicial)} \qquad \\
 z_{n+1} & = & z_n^2 + c & \mbox{(rellación d'inducción)}
\end{matrix} \right.


Si esta socesión queda acutada, entós dizse que *c* pertenez al conxuntu de Mandelbrot, y si non, queda escluyíu del mesmu.

 

Image:mandel zoom 00 mandelbrot set.jpg
Image:mandel zoom 01 head and shoulder.jpg
Image:mandel zoom 02 seehorse valley.jpg
Image:mandel zoom 03 seehorse.jpg
Image:mandel zoom 04 seehorse tail.jpg
Image:mandel zoom 05 tail part.jpg
Image:mandel zoom 06 double hook.jpg
Image:mandel zoom 07 satellite.jpg
Image:mandel zoom 08 satellite antenna.jpg
Image:mandel zoom 09 satellite head and shoulder.jpg
Image:mandel zoom 10 satellite seehorse valley.jpg
Image:mandel zoom 11 satellite double spiral.jpg
Image:mandel zoom 12 satellite spirally wheel with julia islands.jpg
Image:mandel zoom 13 satellite seehorse tail with julia island.jpg
Image:mandel zoom 14 satellite julia island.jpg


## Referencies

## Ver tamién
* Fractal
* Conxuntu de Mandelbrot
* ¿Cuántu mide la mariña de Gran Bretaña?
* La xeometría fractal de la naturaleza

## Enllaces esternos

* Entrevista  d'Eduard Punset a Benoît Mandelbrot.
* Páxina web B.Mandelbrot en Yale.  (n'inglés)
* Ted talk: "Benoit Mandelbrot: Fractals and the art of roughness" 
* Obituariu de Benoît Mandelbrot (The Economist)
* Documental sobre xeometría fractal na naturaleza (Inglés)