Santu

Los **santos** (llatín *sanctus*; griegu ἁγίος *hagíos*, hebréu *qadoš* 'escoyíu por Dios' o bien 'estremáu', 'distinguíu') son homes o muyeres destacaos nes diverses tradiciones relixoses poles sos atribuyíes rellaciones especiales coles divinidaes o por una particular elevación ética; esti segundu sentíu caltener en tradiciones espirituales non necesariamente teístes.

La influencia d'un santu supera l'ámbitu de la so relixón cuando l'aceptación de la so moralidá adquier componentes universales: por casu, ye'l casu de Teresa de Calcuta o Gandhi, y, polo xeneral, siquier hasta ciertu puntu, de tolos fundadores de les grandes relixones.

## Emplegu del términu
Los vocablos hebréu y griegu pa “santidá” tresmiten la idea de puru o llimpiu en sentíu relixosu, estremáu de la corrupción. La santidá de Dios denota la so absoluta perfeición moral.

N'español utilízase la pallabra (*santa*) delantre del nome d'una muyer (por casu, Santa Ana de Nazareth). Cuando se trata d'un home utilízase siempres l'apócope *san*, coles esceiciones de Santu Tomé, Santu Toribio, Santu Tomás y Santu Domingu, nes que s'emplega'l términu completu y Santiago (como Santiago Apóstol).

La pallabra *santu* utilízase como axetivu pa indicar una rellación direuta con Dios. Por ello, aplicar a persones (los santos), llugares (como'l Monte Athos), testos (como les Sagraes Escritures), etc.

En munches tradiciones relixoses teístes son los intercesores o los proteutores y son oxetu de cultu por entendese que, dempués de muertos, esfruten de la compañía de la divinidá.

Na tradición cristiana tratar de persones destacaes poles sos virtúes y son como *modelos* capaces d'amosar a los demás un camín exemplar de perfeición. Como, acordies cola Biblia, Dios ye amor, la principal virtú de los santos ye, consecuentemente, la so capacidá p'amar a Dios y a los demás seres humanos. La relixón cristiana considera amás que tola humanidá ta llamada a ser santa y a siguir a los santos, que representen l'exemplu de creencia y siguimientu De Dios, que la so vida puede resumise nun solu conceutu: l'amor al ser supremu.

Na Ilesia católica la reconocencia d'un santu» produzse dempués d'un procesu xudicial llamáu canonización. Anguaño, namái'l papa, a quien se llama protocolariamente «La so Santidá», puede determinar la santidá de fieles católicos. Esti procesu tien análogos en delles otres confesiones cristianes.

Nel budismu, al nun esistir el conceutu de Dios, un santu ye una persona allumada o cercana a la llume y, poro, al Amor Universal. D'esta miente, ye'l so karma el que determina'l so grau de pureza espiritual, que puede ser verificáu per medios metafísicos (perceición extrasensorial de los chakras) por otros santos. Al orar y afitar el pensamientu nuna figura santa o en daqué rellacionáu con ella, entrar en conexón metafísica al respective de determináu campu de la conciencia colo que representa dicha figura y con tolos que tean y tuvieren pensando o orando sobre lo mesmo. Asina, estes figures realizar dende tiempos ancestrales con colores vivos y detalles carauterísticos invariables para, según la creencia, facilitar una imaxe mental común. Poro, l'oxetivu nun ye realmente venerar lo sagrao, sinón entrar en conexón cola *conciencia universal*, anque, pa evitar el *apegu*, nun suel aprofiase nengún oxetivu. Anguaño, y pa santos entá vivos o de vida recién, úsense tamién fotografíes.

Per otru llau, magar la mayor parte de les relixones de la India tienen de cutiu enclinos sincretistas, nun ye asina nos trés grandes monoteísmos (xudaísmu, cristianismu y Islam), que conciben la santidá encuadrada nuna pertenencia comuñal o sacramental. L'islam y el cristianismu protestante refuguen inclusive la noción de santu y el cultu dedicáu a los seres humanos. Esto nun torgar, sicasí, al islam popular desenvolver, al marxe de les corrientes oficial y cultu, un fervor en redol a les tumbes de los santos.

## Cristianismo

### Ilesia primitiva
La Ilesia afirma, dende los sos oríxenes, siguiendo la tradición xudaica, que namái Dios ye santu. Sicasí, pol fechu del bautismu y l'adopción que trai, los cristianos son acomuñaos y llamaos a la santidá, que ye una vocación universal.

El apóstol Pablo designaba como *santos* a los cristianos que vivíen nuna ciudá determinada, espresando la santidá como l'estáu de comunión con Dios, na Ilesia, pol bautismu.
Adulces, la noción de santu diría ampliándose, y numberoses personalidaes locales de la Ilesia primitiva y de les nueves poblaciones cristianizadas adquiriríen la reputación de la santidá.

La veneración de los santos foi una carauterística de los primeros cristianos, qu'oraben y ciscaben la intercesión de los mártires. D'ente les devociones que figuren nos primeros sieglos del cristianismu atopa la de María, madre de Xesucristu: el papiru Rylands 470, que'l so orixinal caltener na Biblioteca Universitaria John Rylands, contién la oración *Sol to amparu* empobinada a ella como Theotokos. Otru testimoniu de la devoción a María y a los santos son les pintures na catacumbes de Santa Priscila.

### Catolicismu
Pa los católicos, los santos formen la llamada *Ilesia trunfante* y interceden ante Xesucristu pola humanidá, polos vivos na Tierra y polos difuntos nel Purgatoriu: ye la llamada *comunión de los santos*. Toos ellos, inclusive los que nun fueron oficialmente reconocíos como tales, tien la so festividá conxunta nel *Día de Tolos Santos*, que se celebra'l 1 de payares y que pa los católicos representa que, más allá del númberu de persones canonizaes (esto ye, de les cualos la santidá afirmar ensin ambigüedá y puédese-yos venerar), hai abondosos cristianos (ya inclusive non cristianos en sentíu estrictu, como Abraham, Moisés, David, Job), qu'algamaron l'ideal de *comunión con Dios*.

Los santos inscritos nel martiroloxu romanu son los declaraos pola Ilesia Católica como de xuru presentes nel Cielu y, por tanto, pueden ser oxetu del cultu públicu, el llamáu *cultu de [[dulía]]*, a diferencia del *cultu de [[latría]]*, que nun tien de dirixir se más qu'a Dios. Una esceición nestes categoríes del cultu representa la Virxe María, receptora de la hiperdulía que se celebra nos llugares d'apaiciones marianes.

Anque los antiguos santos yeren declaraos como tales polos obispos, el procedimientu, a lo llargo de los sieglos, foise centrando en Roma y, dende hai un mileniu, namái'l papa puede celebrar canonizaciones. La Ilesia Católica establez la santidá de ciertes persones por aciu los procesos abiertos pola llamada congregación pa les causes de los santos. El procesu de santificación tien que pasar poles etapes de venerabilidad, beatificación y canonización. El *procesu de canonización* adopta les formes d'un procesu xudicial nel qu'una persona (el promotor de xusticia», tradicionalmente llamada *[[promotor de la fe]]*) esamina y cuestiona la supuesta santidá del candidatu propuestu pol *postulador* de la causa. Nesti sentíu, el postulador asume'l papel de «fiscal», pos tien de demostrar» la santidá del candidatu, y el promotor actúa como la defensa», pos-y basta amosar duldes razonables contra la causa. Anque'l derechu canónicu establez un tiempu mínimu ente'l fallecimientu d'una persona y l'entamu de la so causa de canonización en Roma, los plazos son bien variables.

El papel de los santos na Ilesia y ente los creyentes evolucionó enforma mientres la segunda metá del sieglu XX. El cultu que se-yos solía rindir foise matizando y les sos imáxenes son más utilizaes como *exemplos* que como axentes de intercesión, papel que desempeñaron con fuercia mientres sieglos. El Papa Benedicto XVI afirma:

Dende'l Conceyu Vaticanu II, los procedimientos camudaron, los plazos fixéronse más curtios y el númberu de *[[milagru|milagros]] post-mortem* necesariu, qu'antes podía algamar delles centenes (en función de la credulidad de les dómines), amenorgóse a dos.

Esisten más de 10 000 beatos y santos. El reverendu Alban Butler publicó *Lives of the Saints* (*La Vida de los Santos*) en 1756, conteniendo 1,486 santos. La última edición d'esta obra, editada pol padre Herbert Thurston, S.J. y l'autor británicu Donald Attwater, contién les vides de 2,565 santos.

Sol pontificáu de Xuan Pablo II, nun periodu de 25 años, proclamáronse non menos de 2.000 beatificaciones y canonizaciones, ente que los sos predecesores precisaron dellos sieglos pa unes centenes de declaraciones.

Ye indispensable entender que los títulos postmortem de siervu de Dios, venerable, beatu, **santu** y patronu son títulos honoríficos o simbólicos, que la Ilesia católica vence a personaxes importantes del so senu, y nun representen nada sobrenatural; son títulos humanos, a manera de distinción escontra los católicos que se dedicaron al progresu de la humanidá, polo xeneral so la inspiración divina.

### Santos llaicos de fonduxe real
Dende los entamos de la Edá Media empiecen a apaecer canonizaciones y a desenvolvese cultos en redol a reis y príncipes que nun pertenecen al cleru y que morrieron como mártires. Un claru exemplu d'esti fenómenu foi San Wenceslao de Bohemia. Sicasí, a partir del sieglu XI, esta concepción camuda y los reis santos empiecen a tener carauterístiques de guerreros y homes xustos, nobles cristianos. El primer rei canonizáu según estos nuevos parámetros foi San Esteban I d'Hungría, el cristianizador de la so xente y fundador del so Estáu medieval. Darréu'l fonduxe de San Esteban dio más persones que concordaben con esti perfil y asina, la familia que más santos dio-y a la Ilesia Católica ye la Casa de Árpad, dinastía real húngara conocida como la familia de los Reyes Santos (n'húngaru: *Szent királyok családja*). Esta familia ente beatos y santos apurrió un total de 10, ente los cualos los más destacaos son la princesa Santa Isabel d'Hungría, que'l so cultu algamó gran importancia nos territorios xermánicos, y la princesa Santa Margarita d'Hungría, una piadosa monxa del sieglu XIII. Foi recurrente dende la Edá Media el motivu de los Reyes Santos, onde los trés monarques húngaros fueron representaos xuntos, dando testimoniu de cómo ten de ser el rei cristianu perfectu.

A lo llargo de la Edá Media, otros reis fueron canonizaos, como Eduardo'l Confesor n'Inglaterra, y unu de los más conocíos, Lluis IX de Francia, quien dirixó delles cruzaes pa reconquistar la Tierra Santa nel sieglu XIII. San Lluis de Francia aportó a ensin dulda unu de los principales ideales del caballeru medieval del sieglu XIII, envolubráu nuna atmósfera de romanticismu y piedá cristiana. Per otra parte, dende la primer década del sieglu XII, San Ladislao I d'Hungría ocupó primero que'l mesmu Luis el llugar como'l prototipu perfectu de rei, caballeru y santu. Como fechu curiosu, la vida de San Ladislao tuvo envolubrada constantemente de milagros y revelaciones, onde tres los sos rezos, Dios convertía monedes en piedres, atraía hordas d'animales p'alimentar al so exércitu y ánxeles con espaes incandescentes volaben al so alredor protexéndolo, toos estos motivos que nun apaecen nes cróniques sobre San Luis, que ye'l carauterísticu rei-santu-caballeru góticu, contrapuestu a San Ladislao, quien ye'l rei santu-caballeru del periodu románicu.

.

### Ilesia ortodoxa

La santidá ye pa la Ilesia ortodoxa una *participación na vida de Cristu*, y los santos son llamaos asina na midida na que son *cristóforos*, esto ye, abondo obedientes a la figura de Cristu como pa representar fielmente la so imaxe, ser la so iconu.

La Ilesia Ortodoxa ignora la noción de *bonaventuráu*; la pallabra equival a *santu*. Tampoco conoz el procesu de canonización o'l númberu mínimu de milagros pa ser proclamáu santu. Cuando la veneración de la memoria d'un difuntu estender ente los fieles, el sínodu de la Ilesia afeutada axúntase en redol al primáu (patriarca o arzobispu) y estudia la cuestión de la santidá de la persona. Asocede con frecuencia qu'aquel día yá fueron pintaos iconos na so memoria. Cuando la santidá ye proclamada, determinar los díes (pueden ser unu o dellos) de fiesta llitúrxica y adóptase un himnu nel so honor. El canon iconográfico del santu empieza entós a ellaborase. Nel calendariu ortodoxu, el día consagráu a la memoria de tolos santos ye'l primer domingu dempués de Pentecostés.

### Anglicanismu
Na Comunión Anglicana y nel Movimientu anglicanu de Continuación, el tratamientu de santu referir a la persona que foi alzada pola opinión popular como persona pía y sagrada. Los santos son consideraos modelos de santidá a ser asonsañaos, y como una nube de testigos” que fortalecen y afalen al creyente mientres el so viaxe espiritual (Epístola a los hebreos Hebreos 12:1). Los santos son consideraos hermanos mayores en Cristu. Los credos anglicanos oficiales reconocen la esistencia de los santos nel cielu.

Tocantes a lo que respecta a la invocación de los santos, unu de los Trenta y nueve Artículos de la Ilesia d'Inglaterra “Del Purgatoriu” conderga la Doctrina católica tocante a...(la) invocación de santos” como “una cosa fútil vanamente inventada, ensin fundamentu na Escritura, y más bien repugnante a la Pallabra de Dios”. Sicasí, caúna de les 44 ilesies de la Comunión Anglicana son llibres d'adoptar y autorizar los sos propios documentos oficiales, y los Artículos nun son oficialmente normativos en toos ellos (p. ex., la ilesia episcopal de los EE.XX., que los apostra a Documentos Históricos”). Los Anglu-Católicos de les provincies anglicanes qu'usen los Artículos faen de cutiu una distinción ente una doctrina católica” y una patrística” con rellación a la invocación de los santos, dexando la postrera.

En contestos de la Ilesia alta, tales como'l anglu-catolicismu, un santu ye xeneralmente daquién a quien se-y atribúi (y a quien xeneralmente se -y demostró) un altu nivel de santidá. Según esti usu, un santu nun ye, poro, un creyente, sinón daquién que foi tresformáu pola virtú. Nel catolicismu romanu, un santu ye una señal especial de l'actividá de Dios. La veneración de los santos dacuando ye malentendida como adoración, y nesi casu ye denominada con sorna “hagiolatría”.

Delles ilesies anglicanes, particularmente los anglu-católicos, personalmente piden plegaries de los santos. Sicasí, tal práutica escasamente tópase nuna lliturxa anglicana oficial. Exemplos inusuales atopar na Lliturxa Coreana 1938, la Lliturxa de la Diócesis de Guinea 1959 y el Llibru de la Oración Inglesa Melanesia.

Los anglicanos creen que l'únicu mediador efectivu ente'l creyente y Dios el Padre, en términos de redención y salvación, ye Dios el Fíu, Xesucristu. L'Anglicanismu Histórico fixo una distinción ente la intercesión y la invocación de los santos. La primera yera xeneralmente aceptada na doctrina anglicana, ente que la postrera yera xeneralmente refugada. Dalgunos, sicasí, nel Anglicanismu sí piden la intercesión de los santos. Quien piden a los santos interceder por ellos faen una distinción ente “mediador” y “intercesor”, y alieguen que pidir plegaries de los santos nun ye distintu n'esencia de pidir plegaries a cristianos vivos. Los anglicanos católicos entienden la santidá d'una manera más católica o ortodoxa, de cutiu pidiendo intercesiones de los santos y celebrando les sos fiestes.

Según la Ilesia d'Inglaterra, un santu ye aquel que ta santificáu, como se traduz en 2 Cróniques 6:41 de la Versión Autorizada del rei Xacobu:

Na Biblia, solamente una persona ye espresamente llamada santu: “Cuando nel campamentu tuvieron envidia de Moisés y de Aarón, el santu del Señor”. (Salmu 106:16). L'apóstol Pablo se autodeclaró “menos que'l más pequeñu de tolos santos” n'Efesios 3:8.

### Protestantismu
Na Comunión Anglicana, mentada enantes, y nes denominaciones luterana, presbiteriana y metodista, los santos son respetaos ya inclusive esisten ilesies con nomes de dellos santos, destacar ente los luteranos aquellos a los qu'atribúin xugar un papel importante nel so evanxelización: santa Brígida en Suecia, san Olaf en Noruega, o ente los metodistes y presbiterianos, d'heriedu de les Islles Britániques, los de los patrones d'esos países, como San Andrés, San Patriciu, San Jorge, de los cuatro evanxelistes, San Mateo, San Lucas, San Marcos y San Juan, de los dolce apóstoles, especialmente San Pedro, y del *Apóstol de los xentiles*, San Pablo. Tamién hai ilesies d'eses denominaciones denominaes “de tolos Santos”.

El restu del protestantismu estrémase especialmente del catolicismu y l'ortodoxa pol so refugu del cultu de los santos y de los sos reliquies. L'acepción de la pallabra *santu* como sinónimu de *cristianu* ye la más corriente ente los protestantes, qu'aportunen na afirmación de que *namái Dios conoz a los que-y pertenecen*. Por ello, abstener de declarar a naide particularmente *santu*.

El protestantismu más clásicu suel llamar *santos* a los personaxes del Nuevu Testamentu, ensin qu'ello dea llugar a nengún cultu.

### Mormones
La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes reclama que ye la mesma ilesia que Cristu estableció y que foi restaurada nos nuesos díes en preparación pa la segunda venida del Salvador. Y de ende, como'l so nome indica, la Ilesia diz que namái s'estrema de la Ilesia primitiva en que los **santos, o los miembros de la ilesia**, viven nestos, los últimos díes.

Elder Russell M. Nelson, miembru del Quórum de los 12 apóstoles de dicha ilesia, clarificó la definición de la Ilesia d'un santu de la siguiente manera:

## Otres relixones
 

### Xudaísmu
El términu hebréu pa la santidá ( *qedušah*) significa «apartamientu» o «separación». Na relixón hebrea, lo «santo» ye lo «distintu» o «apartáu», y nesi sentíu Yahvé ye «santu», distintu del mundu profanu. Los oxetos y les persones se «santifican» pola so rellación con Dios, davezu por causa de la eleición divina, o por una ufrienda especial fecha a la divinidá. Asina, por casu, el «Llugar Santísimu» del Templu de Xerusalén yera'l santuariu más reserváu del mesmu, separáu espacialmente del restu de los atrios, pa significar la so propiedá especial per parte de Dios, y esta santidá» estender a Xerusalén, la ciudá santa», los díes santos» reservaos pal cultu a Yahvé, y tamién s'estiende al pueblu hebréu (escoyíu por Dios pa recibir la Llei y tresmitir les profecíes bíbliques).

El tratu con «lo santo», Yahvé en particular, considérase deseable pero dende'l procuru: na antigua relixón de los hebreos, la profanación de los espacios santos yera especialmente penalizada, inclusive cola muerte. Nel Xudaísmu popular esisten les pelegrinaciones a tumbes de personaxes y profetes del Antiguu Testamentu como, por casu, la tumba del Patriarca José en Nablus, o bien, visiten les tumbes d'eminentes rabinos, místicos y cabalistes como Najman de Breslav n'Ucraína o Isaac Kaduri n'Israel.

### Islam
En teoría, l'Islam refuga tou cultu que nun se dirixa a Alá. Sicasí, el chiismu reconoz santos que les sos tumbes son destinos de pelegrinaxes. L'islam africanu practica tamién un ciertu cultu de los santos llamaos morabitos. El sufismu conoz los *wali*, espresión susceptible de ser traducida como *santos*.

### Budismu
Los budistes na so doctrina veneren a los arahants y bodhisattves y, nel Tíbet, a los monxos lames. Al Dalái Lama y al Karmapa llámase-yos protocolariamente «La so Santidá».

### Hinduismu
Los prauticantes del hinduismu faen reverencia a les sos gurús, santonos o siddhes, maestros espirituales de vida ascético.

### Sikhismu
El conceutu de santu o bhagat atopar nel pensamientu norindio incluyendo'l sikhismu. Figures como Kabir, Ravidas, Nanak y otros son llargamente consideraes como pertenecientes a la tradición Sant. Dalgunes de les sos composiciones místiques tán incorporaes nel Gurú Granth Sahib. El términu “Sant” entá s'aplica llibremente a individuos vivos y comunidaes rellacionaes.

### Diáspora africana

La santería cubana, el vudú haitianu, la umbanda y el candomblé brasilanos, según otres relixones sincrétiques adoptaron los santos católicos, o siquier les sos imáxenes, y aplicáron-yos el so propies deidaes. Son adoraos n'ilesies (onde apaecen como santos) y en festivales relixosos, onde apaecen como les deidaes. El nome *santería* yera orixinalmente un términu peyorativu p'aquellos que la so adoración de los santos esviárase de les normes católiques.

## Ver tamién
* Santoral católicu
* Lleenda dorada
* Atributos de Santos

## Referencies

## Enllaces esternos

* Santos del día.
* De la esencia, y división de l'adoración.
* santidá_en_el cristianismu primitivu/ La busca de la santidá nel cristianismu primitivu.
* Santos, oraciones y milagros. 
* Santidá nel xudaísmu, el papel de la muyer nesa santidá y delles creencies xudíes sobre los santos.
* Santoral católicu completu.
* Estampes de santidá. Grabaos de maestros antiguos. Coleición De Verda.
*