Setophaga angelae

***'''Setophaga angelae***, tamién denomada **reinita de monte nana** y **chipe duende**, ye una especie d'ave paseriforme de la familia *[[Parulidae]]* endémica de Puertu Ricu, onde ye bien pocu común yá que viv namái en pequeños montes húmedos ente los 370 y 1.030 msnm.

## Descripción
Los exemplares adultos miden de media 12,5 cm de llargor y pesen 8,4 g El plumaxe ye predominantemente negru y blancu tantu nos machos como nes femes. La parte cimera, les ales y la cola son negres con bandes blanques y l'inferior ye blanca con puntos negros. Los güeyos son de color marrón foscu y al so alredor presenten un aniellu blancu incompletu, a diferencia de la bijirita negra y blanca *[[Mniotilta varia]]*, que presenta sicasí una banda blanca continua dende'l picu hasta la nuca sobre cada güeyu. Como n'otres especies de la so xéneru nes Antilles, el so picu ye relativamente llargu y les sos ales curties (53,8 mm) y arrondaes. Los exemplares xuveniles son diferentes de los adultos porque presenten mientres el primer añu un envés verde buxu que camuden pasu ente pasu ente xunetu y ochobre.

## Comportamientu
Comúnmente alcuéntrase buscando alimentu nel dosel mediu del monte a la gueta d'inseutos. Mientres busca comida puede formar grupos xunto con páxaros d'otres especies.

Utiliza tres tipos de téuniques p'atrapar la so presa: l'"espiguéu" ye una forma de caza ente la vexetación realizada por un páxaru en tierra en movimientu o quietu; la "ronda d'acometida" realizada pol páxaru en vuelu; y la "esploración" que consiste en que'l páxaru cava col so picu y busca alimentu nel sustratu, picotiando en forma asemeyada a los pitinos. L'espiguéu, especialmente de les fueyes, ye la téunica qu'usa con más frecuencia ente que la esploración ye la que menos prautica.

El so cantar ye una serie de notes "curties, pronunciaes rápido, más bien poco musicales sobre un tonu, qu'aumenten volume hasta terminar con una serie curtia de sílabes dobles distintes que suenen con tonu llevemente más baxu"; la llamada describióse como un "*chip* únicu, curtiu y metálicu".

L'apareyamientu tien llugar ente marzu y xunu. Tanto'l machu como la fema participen de la construcción del nial y na alimentación de los pitucos. El nial constrúyense cerca del tueru d'un árbol sobre cames de fueyes, usualmente de *[[Cecropia]]* preferentemente n'árboles de la especie *[[Bulbophyllum wadsworthii]]*. Escuéndense bien y tán asitiaos ente 1,3 y 7,6 m sobre'l nivel del suelu. Tienen forma de copa y téxense con pequeñes raigaños, cañes y fueyes seques de *[[Chusquea abietifolia]]*, *B. wadsworthii* o *[[Panicum maximum]]*. L'interior ye cubiertu con fibres y fueyes seques.

La fema pon 2 a 3 güevos blancos con puntos castañu acoloratáu. Los pitucos reciben como alimentu principalmente lepidópteros y ortópetros.

## Distribución
La especie atopóse solamente'n 1968 nel Monte Nacional La Incla y describióse'n 1972. En setiembre de 1989 el Furacán Hugo afeutó los Montes Nacionales de La Incla, Toro Negro y Carite, trés de los cuatro montes nanos onde reparóse na presencia d'esta especie de reinita y dos años dempués una busca realizada en Toro Negro nun permitió atopar ellí nengún exemplar. Investigaciones más recién amosaron que tantu en Toro Negro como en Carite la especie quedó desaniciada. Sicasí les reinitas del monte nanu consolidaron la so presencia en La Incla, onde les midíes de proteición foron eficaces y en 2001 una investigación pudo atopar trés exemplares nel Monte Nacional de Maricao, onde se reparara la especie dende 1972. Otros estudios amosaron que la especie realizó una migración altitudinal del rangu ente 640 y 1.030 al rangu ente 370 y 600 m.s.n.m. onde s'atopen pequeños montes de tabonuco y palu coloráu.L'informe d'IUCN de 2000 envaloró una población de 600 individuos adultos.

Trátase d'una pequeña población nun hábitat acutáu polo cual realizáronse importantes esfuercios de caltenimientu, facilitaos porque l'área de distribución de la especie ta en Montes Nacionales protexíos. Anque les midíes de caltenimientu empezaron a tomase'n 1982 y anguaño la especie nun ta en peligru inmediatu d'estinción, ye vulnerable pol amenorgamientu d'hábitat, los desastres naturales y l'acción de predadores que s'estendió a especies introducíes.

## Ver tamién

## Referencies

* Sociedá Ortinológica Portorricana - Reinita de Monte Nanu . Consultáu'l 1 de xunu de 2006.
* 
*