Zoroastrismu

El **zoroastrismu**, pol nome del so fundador, o **mazdeísmu**, pol nome de la so deidá, ye la denominación de la relixón y filosofía basada nes enseñances del profeta y reformador iranín Zoroastru (Zarathustra), que reconocen como divinidá a Ahura Mazda, consideráu por Zoroastru como l'únicu creador increado de too.

## Terminoloxía
El términu *zoroastrismu* ye una construcción moderna que, según el Diccionariu Oxford, apaeció en primer llugar en 1874 en *Principios de filoloxía comparada* d'Archibald Sayce. La primer referencia a Zoroastru n'Occidente ye atribuyida a Thomas Browne, quien de volao se refier a él nel so llibru creáu por si mesmu *[[Religio Medici]]* (1642).

El términu *mazdeísmu* probablemente derive de *Mazdayasna*, una espresión compuesta del avésticu que combina l'últimu elementu del nome Ahura Mazda y la pallabra avéstica *yasna*, que significa *devoción*. El rei persa, Ciro el Grande, yera siguidor d'esa relixón.

## Historia
Nos oríxenes, el zoroastrismu preséntase como una reforma de la relixón practicada por tribus de llingua iranina que s'instalaron en Turquestán occidental ente'l II y el I mileniu&nbsp;e.&nbsp;C. Estes tribus taben estrechamente amestaes colos indoarios, los qu'apurrieron el sánscritu y toles sos llingües derivaes na India del Norte, a partir del añu 1700&nbsp;e.&nbsp;C. Estos pueblos constitúin a la familia indo-aria.

La comparanza del zoroastrismu cola relixón india ye útil pa entender la so nacencia. Estos dos relixones teníen un dios llamáu Mitra polos indios y Mithra polos iranios, que signifiquen el sol o'l dios del sol.

Evolucionó de manera bien diverxente nestos dos pueblos. Ente los indios, según François Cornillot, especialista del *[[Rig-veda]]* y del *[[Avesta]]*, el Mitra orixinal biforcar en tres dioses, Mitra, Ariamán y Váruna. Ente los iranios, esti dios guardó sicasí la so unidá. Dios soberanu, yera'l fíu d'Ahura Mazda, que paez ser el Cielu.

Los zoroástricos esforciar por esaniciar el cultu de Mithra en provechu del de Ahura Mazda, xustificando'l nome de mazdeísmu dau dacuando a la so relixón. La Persia antigua, so la dinastía de los aqueménidas, nun yera verdaderamente mazdeísta: veneraba tanto a Mithra como Ahura Mazda. Los griegos consideraben a esti postreru como equivalente a Zeus, el so dios celeste.

Según Heródoto (I, 131), el costume de los perses «ye xubir sobre los montes más altos pa ufierta-y sacrificios a Zeus, y dan el so nome a tola estensión del cielu». Heródoto en Los nueve llibros de la historia inclúi una descripción de la sociedá iranina, que tien dellos elementos reconocibles del zoroastrismu, incluyida la esposición de los muertos. Según Heródoto (I-101), los magos yeren una de les seis tribus de la Media. Paecen ser la casta sacerdotal de la güei conocida como zurvanismu, caña del zoroastrismu que tenía una gran influencia na corte de los emperadores medos.

Tocantes a Mithra, taba estrechamente emparentáu col Sol.

Hai que reparar que'l términu ahura yera tamién conocíu polos indios, que lo pronunciaben asura. Son los iranios quien tresformaron la "s" orixinal nuna "h". Nos pasaxes más antiguos del *[[Rig-veda]]* (el testu más antiguu de la India, de mediaos del II&nbsp;mileniu&nbsp;e.&nbsp;C.), la pallabra *[[asura]]* representa al Ser supremu, como ente los iranios. Más tarde, camudando de sentíu, aplicar a los antidioses, los demonios.

El cultu de ***sauma** yera común ente los indios y los iranios. Esti términu convertir en *[[soma (droga alucinógena)|soma]]* pa los primeres y en haoma pa los segundos. Esta bébora alucinógena puede ser fecha con efedra. Pensando que-yos dexaba a los dioses caltener la so inmortalidá, ufiertar nos sos sacrificios. Los mesmos participantes beber y aportaben al mundu divín, a una *inmortalidá provisional*. En wakhí (una llingua iranina falada al este d'Afganistán), la efedra ye llamada *yimïk*, términu que podría provenir de **haumaka*. Según el *Rig-veda*, l'elementu de base del *soma* podría ser una cogorda, una sustitución que s'esplica pol fechu de que na India nun hai efedra.

Nel actual Turkmenistán meridional (antigua Margiana), l'arqueólogu rusu Viktor Sarianidi buscó les ruines d'un edificiu llamáu Togolok-21. Trátase d'un templu onde se practicaba'l cultu del fueu y onde se preparar el haoma. Esti edificiu formaba parte d'una cultura bactro-margiana (Margu), fechada del 2200 al 1700&nbsp;e.&nbsp;C., que s'estendía al este hasta la Bactriana, a lo llargo del cursu del Amu-Daria.

Sobremanera'l territoriu d'esta cultura, atópense amuletos con representaciones de llucha ente culiebres y dragones que teníen una actitú claramente agresiva, con güeyos enormes y una boca grande abierta. Yera una representación primitiva de la llucha ente la lluz y les tiniebles, ente la vida y la muerte, que caracterizaba la relixón indoirania y que'l zoroastrismu caltendría.

Paez que la cultura bactro-margiana fuera más bien indoaria. Tamién contenía un *sustratu* cultural non indoeuropéu difícil de concretar, como lo prueba'l mesmu fechu de la construcción de los templos: los verdaderos indoiranios prefirieron enforma tiempu los santuarios al campu.

Siguiendo la unificación de los imperios Persa y Medo en 550&nbsp;e.&nbsp;C., Ciro II y más tarde el so fíu Cambises II amenorgaron el poder de los magi. En 522 e.C., los magi remontáronse y reclamaron el tronu al traviés d'una persona. L'usurpador, pretendiendo ser el fíu menor de Ciro, Esmerdis, llegó al poder pocu dempués.

El pseudo-Esmerdis (de nome real Gaumata), gobernó mientres siete meses, antes de ser destronáu por Darío I en 521&nbsp;e.&nbsp;C. Los magi, anque escorríos, siguieron esistiendo, y un añu tres la muerte del pseudo-Esmerdis, un segundu pseudo-Esmerdis (de nome Vahyazdāta) intentó un golpe d'estáu, que fracasó.

La cuestión de si Ciro II yera zoroastrista ta suxeta a alderique. Sía que non influyó-y hasta'l puntu de nun imponer una relixón en Persia y dexar a los xudíos cautivos volver a Canaán cuando los perses tomaron Babilonia en 539&nbsp;e.&nbsp;C. Desconozse si Darío I, anque verdaderamente devotu de Ahura Mazda, yera un siguidor de les enseñances de Zoroastru.

Darío I y los sos socesores amosaron la so devoción a Ahura Mazda n'inscripciones, dexando a les relixones coesistir. Foi mientres el periodu aqueménida cuando'l zoroastrismu adquirió pesu, y dellos testos zoroastristas (que güei son parte del compendiu del Avesta) son atribuyíos a esti periodu, anque probablemente nesta dómina permanecíen en forma de rellatu oral.

Nos últimos momentos d'esta dinastía, empiecen a integrase divinidaes y conceutos divinos de les relixones protoindoiranias ente los siguidores del zoroastrismu, hasta establecese un cultu a ellos nel calendariu relixosu. Sicasí, dichos elementos son ayenos a la relixón del zoroastrismu.

Casi nada se sabe del estatus del zoroastrismu so los imperios seléucida y partu, que gobernaron Persia tres la invasión d'Alejandro Magno en 330&nbsp;e.&nbsp;C.

Una forma de zoroastrismu foi aparentemente la relixón principal na Armenia precristiana, o siquier foi prominente ellí. Los perses fixeron intentos de promover la relixón ellí.

Con anterioridá al sieglu XI, el zoroastrismu llegara al norte de China al traviés de la Ruta de la Seda, llogrando estatus oficial en delles zones de China. Ruines de templos zoroastristas fueron atopaes en Kaifeng y Zhenjiang, y según dellos intelectuales permanecieron hasta 1130. Sía que non, la influencia del zoroastrismu puede apreciase nel budismu, especialmente nel simbolismu de la lluz.

La relixón qu'asocedió al zoroastrismu en Persia tuvo marcadamente influyida por ésti. Los sacerdotes iranios nunca llograron baltar les enseñances de Zoroastru, pero resucitaron l'antigua adoración de Mitra, y el mitraísmu espublizar a lo llargo y a lo ancho del Llevante y d'otres rexones mediterránees, siendo mientres ciertu tiempu contemporaneu tantu del xudaísmu como del cristianismu.

Nel sieglu VII, la dinastía sasánida foi derrocada polos árabes. Anque dalgunos de los postreros gobernantes escorrieren el cultu zoroastrista, primeramente los zoroastristas fueron incluyíos como Xente del Llibru y dexárase la so práutica llibremente. Hubo un lentu pero permanente movimientu de población en Persia escontra l'islam. La nobleza y les persones de la ciudá fueron los primeres en convertise. L'islam estendióse más amodo ente los llabradores. Munchos zoroastristas coláronse, ente ellos dellos grupos que s'establecieron na India, onde se-yos aceptaba. A estos llámase-yos parsis y son más de cien mil. Nos sieglos siguientes el zoroastrismu volvió gradualmente a la so forma orixinal monoteísta, ensin elementos politeístes.

El númberu de zoroastristas amenorgóse significativamente nos últimos sieglos, pero la relixón sigue viva y dinámica. La mayor parte de siguidores d'esta relixón atópase na India ya Irán. Tamién hai unos 10.000 parsis en Paquistán y unos 2500&nbsp;parsis en Sri Lanka. Son una comunidá bien próspera dedicada al comerciu, a l'alministración y a los oficios lliberales, pero'l so númberu ye cada vez menor. Esiste un bon númberu d'asociaciones en delles partes del mundu .

## Rellación con otres relixones y cultures
El zoroastrismu tien una importancia única na historia de les relixones por causa de los sos enllaces coles tradiciones occidental abrahámica y oriental dhármica.

Dellos creenque les enseñances de Zoroastru llegaron a dexar la so buelga nel xudaísmu. Estes alviértense na angeloloxía, la creencia nun estáu futuru de premios y castigos, la inmortalidá de l'alma y el xuiciu final. Tou ello forma parte fundamental del esquema zoroastriano. Adicionalmente, la figura de Satanás, orixinalmente sirviente de Dios, asignáu a Él como El so fiscal, vieno asemeyase a la de Ahriman, l'enemigu de Ahura Mazda (Dios), cada vez más. Tamién, la figura del Mesíes, que primeramente yera un Rei futuru d'Israel que salvaría al so pueblu de la opresión, evolucionó, en Isaías, por casu, nun Salvador universal bien similar al Saoshyant persa (iranín). Otros puntos de comparanza ente Persia (Irán) ya Israel inclúin la doctrina de los milenios, l'Últimu Xuiciu, el llibru celestial nel que s'inscriben les aiciones humanes, la Resurrección, el tresformamientu final de la tierra, el Paraísu na tierra o nel Cielu, l'Infiernu, etc.

Dellos estudiosos (Boyce, 1987; Black and Rowley, 1987; Duchesne-Guillemin, 1988) creen qu'un bon númberu d'elementos de la escatoloxía, soterioloxía, angeloloxía y demonoloxía del xudaísmu -una influyencia clave nel cristianismu-, tien el so orixe nel zoroastrismu, y foi tresferida al xudaísmu mientres la cautividá babilónica y ser persa. Con tou, esisten diferencies nos sistemes de creencies.

Según Mary Boyce, «el zoroastrismu ye la más antigua de toles relixones de credo revelaes, y tuvo probablemente más influencia, direuta o indireutamente, que cualesquier otru cultu individual» (Boyce, 1979, páx.&nbsp;1). El zoroastrismu foi propuestu como la fonte de los aspeutos pos-Torá más importantes del pensamientu relixosu xudíu, que remaneció mientres la cautividá babilónica.

Pa munchos investigadores, nel zoroastrismu apuntar por primer vegada dellos importantes conceutos pa otres relixones posteriores como'l de cielu vs infiernu; el Día de Xuiciu Final o la diferencia ente ánxeles y demonios, esto ye, son los introductores del dualismu nel ámbitu de les relixones.

Idioma:

Nos actos relixosos y coleición de testos sagraos del Zoroastrismu úsase'l Dialeutu gatha o Idioma avéstico.

## Testos relixosos
* Yama llibru llitúrxicu de los parsis
* Vispered la lliturxa menor
* Vendidad sacerdotal códigu de los parsis
* Yashts llibru d'himnos
* Khordah llibru d'oraciones

* **Zaratustra y el [[Avesta]]**

El zoroastrismu formóse alredor de 1600-1200&nbsp;e.&nbsp;C. (dependiendo de les fontes usaes) na rexón noroeste d'Irán (Persia) pol profeta Zaratustra (Zoroastru), que les sos enseñances fueron trenscrites no que se conoz como'l Avesta. Dizse que'l zoroastrismu ye una de les primeres relixones monoteístes del mundu, anque puede considerase al zoroastrismu como un henoteísmu, la creencia na esistencia d'un dios principal pero que nun ye l'únicu qu'esiste. Ye un términu acuñáu pol orientalista Max Müller (1823-1900) (del griegu **xen. segaos**, que significa *unu* y **theós**, *dios*). La divinidá especialmente venerada asume les cualidaes de divinidá suprema. Representa un intentu d'unificación, so l'adoración d'un dios supremu, de les relixones politeístes comunes naquellos tiempos y por tanto caltién traces de dambes corrientes (monu y politeístes). El zoroastrismu exerció una clara influencia n'otres relixones como'l xudaísmu, el cristianismu y l'islam.

**[[Ahura Mazda]]** ye'l so dios principal. Los zoroastristas veneren el fueu eterno, símbolu divín. Zaratustra predicaba un dualismu basáu na batalla ente'l Bien y el Mal, la Lluz y les Tiniebles. El principiu de Zaratustra ye qu'esiste un espíritu Spenta Mainyu, identificáu darréu como Ahura Mazda o Ormuz, y un espíritu malváu Angra Mainyu asimiláu a Ahriman, opuestos representando'l día y la nueche, la vida y la muerte. Estos espíritus coesisten en cada unu de los seres vivientes.

El *Avesta* ye la coleición de testos sagraos del zoroastrismu. Anque dalgunos de los testos son bien antiguos, el compendiu conocíu anguaño ye, esencialmente, la resultancia d'una redaición que se cree realizar mientres el reináu de Sapor II (309-379). Sicasí, dende entós perdiéronse partes importantes, especialmente dempués de la cayida del Imperiu persa, cuando'l zoroastrismu ye sustituyíu pol islam. La copia más antigua de los testos data de 1288.

La parte más antigua del *Avesta* ―el testu sagráu de los zoroástricos― ta constituyida por himnos, los Gatha, considérase que fueron tresmitíos oralmente mientres sieglos antes de tomar la forma escrita y que pudieron ser compuestos pol mesmu Zaratustra. Apaez claramente como un sacerdote. Ahura Mazda daría-y la misión d'anovar l'antigua relixón, confirmándose como l'únicu dios del Bien, la encarnación de la Lluz, de la Vida y de la Verdá. Zaratustra conderga'l cultu del haoma y, ente otros, el sacrificiu del Toru que ye l'animal más sagráu reconocíu por Zaratustra; Ahura Mazda yera inmortal por sigo mesmu, ensin la práutica de los sacrificios sangrientos.

Esanicia la condición divina del fueu, pa faelo un símbolu concretu de la Lluz. En delantre el fueu nun se venera como un dios, sinón como un aspeutu principal de Ahura Mazda.

Los Gāthā falen de les rellaciones ente Ahura Mazdā y seis categoríes divines llamaes les Amesha Spenta, Inmortales Benéficos. Nos primeros testos del *Avesta*, son clasificaos como *Amesha Spenta* y darréu personifíquense como arcánxeles. Son:

* Vohu Manō: Bon Pensamientu.
* Asha Vahishta: Meyor Derechura.
* Xshathra Varya: Imperiu Deseable.
* Spenta Armaiti: Benéficu Pensamientu Perfectu.
* Haurvatāt: Integridá.
* Ameretāt: Non-Muerte.

Bien cercanu a Vohu Manō, atópase Spenta Mainyu, l'espíritu benéficu, opuestu a Angra Mainyu, l'espíritu malváu, encarnación de les tiniebles y la muerte. Más qu'enemigos, estos dos espíritus son ximielgos.

Los Gāthā tán compuestos probablemente nuna dómina pre-aqueménida, antes del sieglu IV&nbsp;e.&nbsp;C.
Mientres la era aqueménida (648–330&nbsp;e.&nbsp;C.) el zoroastrismu desenvuelve los conceutos astractos de cielu, infiernu, xuiciu personal y xuiciu final, que solo taben aludíos nos Gathas.

Les otres partes del *Avesta* son claramente posteriores a los Gāthā. Particularmente los himnos denominaos Yasht, onde se ve'l resurdir del panteón que quixera esaniciar Zaratustra. Son la fonte d'información más importante sobre la mitoloxía irania. A pesar de la so contradicción los Gāthā y los testos del *Avesta recién* son veneraos de la mesma forma pol zoroastrismu.

Convién señalar que la llingua de los Gāthā ye bien próxima a la del Rig Vedá, y los sos llectores pueden entendela.

## Principales creencies
* **Ahura Mazda** ye l'empiezu y el fin, el creador de too, el que nun puede ser vistu, l'Eternu, el Puru y la única Verdá.

* *Daena* (*din* en persa modernu) ye la Llei Eterna, que'l so orde foi reveláu a la humanidá. Significa relixón, fe, llei, ya inclusive dharma. Ye l'orde correutu del universu, que tien de siguir la humanidá.

Ye central nel zoroastrismu l'énfasis na **eleición moral**, de la vida como batalla por averase o alloñar del bien. Según los Gatha, les persones son llibres y seres responsables. La predestinación ye refugada. Los humanos son responsables de la so situación, y tienen d'actuar pa camudala. El pagu, el castigu o la felicidá, depende de cómo les persones vivan la so vida. El bien transpira d'aquellos qu'actúen correutamente, y los qu'actúen mal se dirixen escontra la so ruina moral. La moral zoroastrista resumir na frase *bonos pensamientos, bones pallabres, bonos actos* (*Humata*, *Hukhta*, *Hvarshta* en avéstico y *Pendar-y Nik*, *Goftar-y Nik*, *Kerdar-y Nik* en persa modernu).

Esperen al salvador Saosyant, cuando llegue'l final de los tiempos producirá la resurrección de tolos muertos. Les almes tendrán de cruciar una ponte (Chivat), y van ser xulgaes polos sos pensamientos, pallabres y actos, esti xuiciu nun ye final una y bones cuando'l mal ye esaniciáu, toles almes axúntense, polo tanto la salvación ye universal.

## Principios zoroastristas
Los preceptos principales son:
* Igualdá: igualdá de toos, al marxe de diferencies de sexu, raza o relixón.
* Respetu a toles formes vivientes. Condena de la opresión del ser humanu, y de la crueldá y sacrificiu d'animales.
* Ecoloxismu: la naturaleza ye central na práutica del zoroastrianismu y munchos importantes festivales son celebraos na naturaleza: el día d'añu nuevu, el primer día de primavera, el festival d'agua pel branu, el festival de seronda a la fin de la estación y el festival de fueu de la metá d'iviernu.
* Trabayu duru y caridá.
* Llealtá y fidelidá a la familia, la comunidá y el país.

## Otros elementos carauterísticos
* El símbolu del fueu: la enerxía del creador ye representada nel zoroastrismu pol fueu y el sol; duraderos, radiantes, puros y sostenedores de la vida. Los zoroastristas de normal recen frente a una forma de fueu o una fonte de lluz. Nun s'adora'l fueu, sinón qu'esti ye un símbolu de la divinidá.
* Proselitismu y conversión: los zoroastristas parsis nun dexen la conversión de les persones ayenes a la relixón. Los zoroastristas d'Irán y Occidente son partidarios de la conversión, pero esto nun ye sofitáu pol cleru oficial de Bombay, India. Les razones d'esto especúlense. Dellos eruditos aseguren que'l zoroastrismu siempres almitió conversiones y que estes son comúnmente aceptaes ente los zoroastrianos d'orixe iranín n'Occidente y ente los zoroastrianos d'Irán, anque estos postreros acepten conversiones de forma bien discreta pa evitar problemes coles autoriades islámiques iranines. El refugu a la conversión ye casi esclusivu de los parsis d'India. Una teoría afirma qu'esto se debe a que n'India les conversiones polo xeneral son bien mal vistes y lo avezáu ye qu'hindús, musulmanes y otros grupos relixosos eviten el proselitismu pa nun provocar les tensiones relixoses qu'a lo llargo de la historia provocó derramamientos de sangre.

## Actualidá
Na actualidá encaren una grave crisis interna, por cuenta del bracéu ente los sacerdotes ortodoxos y los mozos modernistes. Aquellos aportunen na práutica funeraria de los antepasaos y pallo caltienen nel cuetu Malabar ―el sector residencial más esclusivu de Bombay―, una construcción de piedra gris llamada la Torre del Silenciu. Ellí son llevaos los parsis que muerren. Los cadabres de neños, muyeres y homes deposítense sobre lloses de piedra y queden espuestos a la voracidad de xigantesques utres. Les aves de rampiña arrínquen-yos la carne y en curtiu plazu dexen namái los güesos de la cadarma. Entós el Sol xamuscar y, en siendo semipulverizados los restos, refundiar a un pozu habilitáu no fondero de la Torre. Dende ellí, impulsaos per agua corriente, lleguen al mar. Los mozos parsis atopen qu'esta ceremonia, que data de munchos sieglos, tien de sumir. Dalgunos tarrecen que con ello suma la relixón mesma.

## Referencies

## Bibliografía
* Israel Campos Méndez, "The incidence of Zoroastrian faith in the evolution of the funerary customs in Ancient Iran: “The towers of silence", en Mummies and Science. World Mummies Research, Lanzarote, 2017
* Ervad Sheriarji Dadabhai Bharucha: *A brief sketch of the zoroastrian religion and customs*.
* Dastur Khurshed S. Dabu: *A handbook on information on zoroastrianism*.
* Dastur Khurshed S. Dabu: *Zarathustra an his teachings: a manual for young students*.
* Jivanji Jamshedji Modi: *The religious system of the parsis*.
* R. P. Masani: *The religion of the good life zoroastrianism*.
* P. P. Balsara: *Highlights of parsi history*.
* Maneckji Nusservanji Dhalla: *History of zoroastrianism*; dritte Auflage 1994, 525 páxs., K. R. Cama, Oriental Institute, Bombay.
* Dr. Ervad Dr. Ramiyar Parvez Karanjia: *Zoroastrian religion & ancient iranian art*.
* Adil F. Rangoonwalla: *Five niyaeshes* (341 págs), 2004.
* Aspandyar Sohrab Gotla: *Guide to zarthostrian historical places in Iran*.
* J. C. Tavadia: *The zoroastrian religion in the “Avesta”*, 1999.
* S. J. Bulsara: *The laws of the ancient persians as found in the "Matikan y hazar datastan" or "The digest of a thousand points of law"*, 1999.
* M. N. Dhalla: *Zoroastrian civilization*, 2000.
* Marazban J. Giara: *Global directory of zoroastrian fire temples* (240 páxs.), 2. Auflage, 2002.
* D. F. Karaka: *History of the parsis including their manners, customs, religion and present position* (350 págs, illus.).
* Piloo Nanavatty: *The gathas of Zarathushtra*, 1999, 73 páxs. (ilus.).
* Roshan Rivetna: *The legacy of Zarathushtra*, 96 páxs. (ilus.).
* Dr. Sir Jivanji J. Modi: *The religious ceremonies and customs of the parsees*, 550 Seiten.
* Mani Kamerkar, Soonu Dhunjisha: *From the iranian plateau to the shores of Gujarat*, 2002, 220 páxs.
* I.J.S. Taraporewala: *The religion of Zarathushtra*, 357 páxs.
* Jivanji Jamshedji Modi: *A few events in the early history of the parsis and their dates*, 2004, 114 páxs.
* Dr. Irach J. S.Taraporewala: *Zoroastrian daily prayers*, 250 páxs.
* Adil F.Rangoonwalla: *Zoroastrian etiquette*, 2003, 56 páxs.
* Rustom C Chothia: *Zoroastrian religion most frequently asked questions*, 2002, 44 páxs.

## Ver tamién
* Zoroastru
* Xente del Llibru
* Mandeísmu
* Sabeísmu
* Esenios
* Gnósticos
* Maniqueísmu
* Relixón de la Persia Aqueménida
* Países por población zoroastriana

## Enllaces esternos

* Zoroastrianismu, la relixón de la humanidá restaurada
* doctrina-de-la Unidá-en-el-Zoroastrismu Artículu sobre los aspeutos metafísicos del zoroastrismu

### Organizaciones zoroastristes
* Zoroastrian and vedic connections
* Avesta.org
* http://www.dmoz.org/Society/Religion_and_Spirituality/Zoroastrianism/
* Adherents.com: Zoroastrianism 
* Zarathustralaisuus-kulttuurit keskuudessamme
* UNESCO Parsi Zoroastrian Project
* Parsiana (n'inglés).