open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asunción

**Asunción** (en guaraní **Paraguay**) y de nome oficial **Ciudad de Nuestra Señora Santa María de la Asunción**, ye la capital y ciudá más poblada del Paraguái. Ye un conceyu autónomu alministráu como distritu capital; poro, nun ta formalmente integráu en dengún de los departamentos del país. Allúgase a la vera la bahía d'Asunción, na oriella izquierda del ríu Paraguái, enfrente de la xuntura d'esti col ríu Pilcomayo. Fundada en 1537, ye una de les ciudaes más antigües de Sudamérica. 

La *Direición General de Estadísticas, Encuestas y Censos (DGEEC)*, institutu estadísticu oficial de Paraguái, estima que nel 2016 la so población aproximao ye de 525.294 habitantes. El so área metropolitana, nomada Gran Asunción, abarca, arriendes de la capital, les ciudaes de Luque, Fernando de la Mora, San Lorenzo, Lambaré, Mariano Roque Alonso, Ñemby, Capiatá, Limpio, San Antonio, Villa Elisa ya Itauguá, que formen parte del Departamentu Central. El conxuntu de toes elles añade 2.198.662 habitantes a l'área metropolitana, que ye una de les 20 mayores d'América del Sur. La so superficie ye de 117 km² na ciudá, y 1029 km² nel Gran Asunción.

Asunción ye la sede de los trés poderes de la nación (executivu, llexislativu ya xuducial), el principal puertu fluvial del país y el so centru cultural. Pese a dellos altibaxos a lo llargo de la so historia Asunción ye, dende la so fundación hasta'l id de güei, el centru de l'actividá nacional. D'ella surden les iniciatives estatales, y nella concéntrense los bancos, les empreses, les asociaciones, les instalaciones culturales y les sedes diplomátiques foriates.

Asunción ye considerada, nel *Global Cities Index*, como una ciudá global de categoría "Gamma -". Ye una de les capitales más barates del mundu y una de les ciudaes más segures del continente, lo que ta permitiéndo-y garrar puxu nos caberos años y atraer inversores, mesmo na construcción que nos servicios.

## Referencies

## Enllaces esternos
Báscones (parroquia)

**Báscones** una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asítiase na zona nororiental del conceyu, na cuenca del ríu Sama, y ta articulada pola N-634 y pela carretera llocal GR-3. Tien una estensión de  y abarca los siguientes nucleos de población: Báscones, Belandres, Borondes, Fuexu, Las Casas del Monte, Nalió, Nores y Las Casucas. Nellos viven . Llenda al sur cola parroquia moscona de Vayu, al este con Berció y al oeste cola de Samartín y al norte cola de Peñaflor.

Nel pueblu homónimu, de 18 habitantes, atopamos la ilesia de San Miguel, qu'apaez nomada yá nel *Testamentum Ordonii Regis* (921). D'orixe románicu, caltiénse mui reformada. Nostante, lo que destaca perriba de too ye'l torruxón del palaciu del Marqués de Ferrera. Esti, d'orixe medieval (seique del sieglu XV), ye de planta rectangular, y ta a la vera del palaciu, mui remocicáu a finales del sieglu XIX y entamos del XX. L'aldega asítiase na fastera , empobinada al surueste, a 160-180 m d'altitú. La distancia a la capital del conceyu ye d'unos 11 Km; apuértase pola N-634, esviándose pola carretra de Sama, al altor de Fuexu, pa tomar unos 160 m del cruce anterior, al ramal que parte al suroeste en direición al pueblu.

Baxo la finca del Palaciu alcuéntrase'l templu parroquial, obra bien camudada por socesives reformes qu'entá caltién de la so primitiva fábrica una cenciella portada románica; esta ilesia apaez citada nel falsu*testamentum Ordonii Regis*( ano 921) ...In Uascones ecclesiam Sancti Michaelis cum suis adiacentiis...´´. Al surueste del templu alcuéntrase una ponte de piedra de per bona fechura.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Planoise

**Planoise** ye un barriu de la ciudá francesa de Besançon, asitiada na rexón de Borgoña-Francu Condáu, departamentu de Doubs. Tien .

## Referencies

## Enllaces esternos
UDIMA

La **Universidá a Distancia de Madrid** (**UDIMA**) ye una universidá privada fundada en 2006 en Madrid. Ye la primer universidá non presencial privada dafechu nel estáu español, teniendo por principal accionista al Centru d'Estudios Financieros CEF. UDIMA entamó les sos actividaes docentes nel cursu 2008-2009 cola impartición de cinco Títulos de Grau. Con unos métodos d'enseñu sofitaos enforma nes TIC y, al mesmu tiempu, un plantegamientu mui cercanu al alumnu, la UDIMA aspira a convertise nuna de les opciones de mayor calidá dientro del panorama del enseñu universitariu español. Los sos oxetivos declaraos son *la docencia, el deprendizaxe, l'estudiu y la investigación científica de calidá*. Anque ta asitiada en Madrid, la so natura permíte-y non restrinxir xeográficamente a los sos alumnos.

## Campus
La UDIMA tien la so sede na llocalidá madrilana de Collado-Villalba. 

## Títulos de Grau
*Grau en Drechu 
*Grau n'Alministración y Direición d'Empreses 
*Grau en Psicoloxía 
*Grau en Ciencies del Trabayu y Recursos Humanos 
*Grau en Turismu
*Grau n'Historia
*Grau en Periodismu
*Grau n'Inxeniería Informática

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina oficial de la Universidá a Distancia de Madrid
*LLEI 1/2006, de 14 de xunu, de Reconocencia de la Universidá Privada «Universidá a Distancia de Madrid» (UDIMA)
*Nace UDIMA, la Universidad privada a distancia de Madrid
*La UDIMA en Second Life 
*Páxina oficial del CEF.- Centro de Estudios Financieros
*Base de Datos Xurídica
*Web d'estudiantes de la UDIMA :
Monzón (Uesca)

**Monzón** ye una ciudá de la provincia de Uesca (Aragón, España), allugada nel este de la provincia, nel Cinca Medio, y ye la cabecera de la comarca.

## Demografía
Tien una población de .

## Xeografía
El ríu Cinca y el Sosa trescurren pel municipiu.

## Patrimoniu
* El Castiellu Templariu.
* La Catedral de Santa María del Romeral, sieglos XII y XIII.
* El Conventu de San Francisco, ta actualmente dedicáu a la edcuación musical y la sede de la orquesta Ensemble XXI.
* La ermita de la Virxe de l'Alegría, del sieglu XVII.
* Casa Conceyu, de los sieglos XVI y XVII.
* La Puerta de Luzán.

## Montisonenses pernomaos
* Ignacio de Luzán (1702-1754), escritor y críticu.
* Joaquín Costa (1846-1911), politólogu. 
* Javier Moracho (1957), atleta.
* Conchita Martínez (1972), tenista ganadora de Wimbledon en 1994.
* Eliseo Martín (1973), atleta.

## Ciudaes hermaniaes
* Barcelona, España  
* Muret, Francia 

## Referencies

## Enllaces esternos
Ambás (parroquia de Grau)

**Ambás** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na fastera central del mesmu, tien una estensión de  y una población de . Estos tán repartíos ente los llugares de Cubia, Tabláu y Ambás. Nel caberu d'ellos atopamos la ilesia de San Salvador, construyida n'estilu popular nos sieglos XVIII-XIX.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos

*Páxina personal dedicada a Ambás
Rayos X

El nome de **rayos X** úsase pa nomar a una radiación electromagnética, invisible, que pue atravesar cuerpos opacos y d'impresionar les películes fotográfiques.

## Definición
Los rayos X yeren una radiación electromagnética de la mesma ñatura que les ondes de radio, les ondes de microondes, los rayos infrarroxos, la lluz visible, los rayos ultraviola y los rayos gamma.

La cimera desemeyanza con unos rayos gamma ye'l so orixe: los rayos gamma yeren radiaciones d'orixe nuclear que prodúcense per desescitación d'un nuclión d'un nivel escitáu a otru de menos enerxía y na desintegración d'isótopos radiuautivos, demientres que los **rayos X** xurden de fenómenos estranucleares, a nivel de la órbita eleutónica, fundamentalmente producíos pela desaceleración d'eleutrones.

## Descubrimientu
El descubrimeintu de los rayos X foi realizáu per Wilhelm Conrad Röntgen nel 1895, al ver que cuando facía pasar una corriente llétrica per un tubu de vacíu inducíase'l brillu d'una pantalla fluorescente. El brillu de la pantalla desapecía cuando la corriente yera interrumpía. Comu yera un tipu de radiación descoñocía nomola **Rayos X**.

## Referencies

## Enllaces esternos
Lyon

**Lyon** (n'arpitán *Liyon*) ye la tercera ciudá de Francia dempués de París y Marsella, y la segunda mayor área metropolitana del país. Allúgase na xuntura de los ríos Ródanu y Saona, a unos 470 km al sureste de París, a 430 km al norte de Marsella y a 56 km al noreste de Saint-Étienne. La ciudá propiamente dicha, nel so conceyu de 48 km² d'estensión, tien una población de 516.092 habitantes (2017), pero xunto colos sos suburbios, ye'l centru d'un área metropolitana que tenía, en 2017, 2.323.221 habitantes. La ciudá de Lyon formó, xunto colos 58 conceyos suburbanos de la so rodiada, la Metrópolis de Lyon en 2015. Esta autoridá metropolitana directamente elixida tien anguaño la competencia na mayoría de les cuestiones qu'afectan a los sos 1.385.927 habitantes. Lyon ye la sede de la prefectura de la rexón Auvernia-Ródanu-Alpes, y del Conseyu del Departamentu del Ródanu (que de magar 2015 nun tien competencies nel territoriu de la metrópolis de Lyon). 

Lyon, que fora la capital de los galos nel tiempu del Imperiu romanu, sigue siendo la sede del arzobispáu que'l so arzobispu lleva'l títulu de Primáu de los Galos. Lyon, que foi un centru económicu perimportante na dómina del Renacimientu, ye un centru turísticu importante, con dellos distritos de so incluyíos na llista de Patrimoniu Mundial de la UNESCO y una fiesta, la Fiesta la Lluz (Fête des Lumières), qu'entama'l 8 d'avientu y dura cuatro díes. Na ciudá, tamién, foi aú los hermanos Lumière inventaran el cinematógrafu. 

Económicamente, el so allugamientu al norte del corredor natural de la val del Ródanu (que xune Lyon con Marsella) y ente'l Macizu Central al oeste y los Alpes al este fai que la ciudá ocupe una posición estratéxica na circulación Norte-Sur n'Europa. Amás del so calter de ñudu de comunicaciones, ye un importante centru bancariu y de les industries química, farmacéutica y biotecnolóxica. La ciudá, calificada como ciudá global beta, ye la sede de la Interpol, el Centru Internacional d'Investigaciones sobre el Cáncer y Euronews. 

## Historia
Antigua capital de la Galia durante l'Imperiu Romanu; durante la Edá Media, Lyon convirtióse nuna ciudá comercial y dempués nel sieglu XIX nuna plaza financiera de primer orde. La so prosperidá económica medró socesivamente pol monopoliu de la seda y llueu pela aparición d'industries, sobre too testiles y de productos químicos. Anguaño ye un importante centru industrial especializáu n'industries químiques, farmacéutiques y biuteunuloxíes. 

## Educación
Lyon ye la segunda ciudá universitaria de Francia, acoxe na so áree metropolitana más de 100.000 estudiantes repartíos en cuatro universidaes y numberoses escoles d'inxenieros y grandes écoles. Amás cuenta con un pratrimoniu históricu y arquiteutónicu importante, teniendo inscrita una gran superficie comu Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO. 

## Referencies
 

## Enllaces esternos
Marsella

**Marsella** (*Marseille* en francés, del griegu Μασσαλία, Massalia; en provenzal, Marselha o Marsiho) ye una ciudá y comuña portuaria del sur de Francia, capital del departamentu de Bouches-du-Rhône y de la rexón de Provenza-Alpes-Costa Azul (PACA).

## Población y economía
Marsella ye la segunda ciudá más habitada de Francia con una población de , principal centru económicu y mayor metrópolis del Mediudía Francés, agrupando cuasi 1.605.000 persones nel área urbana de Marseille-Aix-en-Provence. Ye'l puertu comercial más importante de Francia y del Mediterraneu, terceru n'importancia d'Europa tres Rotterdam y Amberes, centru d'importante actividá industrial especializáu na petroquímica y el refinu de petroleu, construción naval ya industries diverses, ye tamién un ñudu de comunicaciones de las rutes d'enllaz ente París, Italia, Suiza y España. Marsella ye sede d'un arzobispáu y centru universitariu de primer orde fundáu en 1409.

## Historia
Marsella desendolcóse col nome de Massalia como coloña comercial fundada por marineros Focianos hacia'l 600 e.C., conservando los restos más antiguos de la viticultura de Francia introducíos nel sieglu IV e.C. Sede d'un vizcondáu nel sieglu IX dependiente llueu del condáu de Provenza, foi incorporada a la corona de Francia nel 1481 y aprovechó pal so medre de l'allianza estratéxica d'ésta col Imperiu Otomanu durante'l Renacimientu y l'Antiguu Réxime. Tres la Revolución que bautizó col nome de Marsellesa, la marcha militar que más tarde convirtióse nún de los símbolos nacionales de Francia, la ciudá foi escenariu del nomáu Terror Blancu y durante'l sieglu XIX, escenariu d'un rápidu progresu con una espansión coloñal Francesa hacia Arxelia y l'apertura de la Canal de Suez. Foi parcialmente destruyía durante la Segunda Guerra Mundial y ún de los finxos de la Operación Dragoon. Llugar de pasu tradicional de los fluxos migratorios col que foi incrementáu'l caráuter multicultural de la ciudá, la crisis económica de los años 1970 provocó ensin embargu un descensu granible de la población, la pérdida de poder alquisitivu y l'acentuación de conflitos sociales nel caberu cuartu del sieglu XX pa dir recuperándose pasu ente pasu como una de les ciudaes más importantes de la rexón Euromediterranea.

## Semeyes

Old Harbour from plane jt01.jpg|thumb|left|250px|Le *Vieux-Port de Marsella* a vista de páxaru.
Marseille-ports.jpg|thumb|left|250px|Nel primer planu'l Vieux Port, al fondu el Port Autonome de Marseille.
COURS HONORE D'ESTIENNE D'ORVES.JPG|250px|thumb|Turismu'n Marsella, ún de los focos económicos más importantes de la ciudá.
Marseille Autoroutes.svg|150px|thumb|right|Rede d'autopistes de Marsella.
Stade Velodrome.JPG|thumb|right|175px|Accesu principal al *Stade Vélodrome*.


## Ver tamién

## Referencies
 

## Enllaces esternos

* Guía de Marsella 
* Marseille
* Guía de viaxe de Marsella 
* Interactive 360°x180° panoramic photographs
Cabruñana (parroquia)

**Cabruñana** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ocupa los  del estremu noroccidental del conceyu. Llenda al norte col conceyu de Candamu y al oeste col de Salas, al sur cola parroquia moscona d'El Freisnu y al oeste cola de San Xuan. Nos dos sos únicos nucleos de población, Cabruñana y Los Llanos, viven .

El llugar homónimu, de 36 habitantes, s'asitia nel altu La Cabruñana, un colláu de 375 m d'altor que dixebra les cuenques de los ríos Nalón y Narcea y que foi,de siempres, llugar de pasu pa los que diben de les *Asturias de Oviedo* a les *Asturies de Tineo*. Pola so situación estratéxica la rodiada del pueblu ye bayurosa en restos arqueolóxicos: hai delles necrópolis tumulares y un conxuntu amuralláu conocíu como Castiellu El Pedréu. El llugar aparez conseñáu en munchos documentos medievales, tanto pol so calter de llende ente los territorios de l'Asturies central y la occidental como por haber nelli una malatería que funcionó, a lo menos, dende'l 1267 hasta 1770. Anguaño namái que queda, n'alcordanza d'aquello, el nome eclesiásticu de la parroquia, que ta consagrada a Santa María Magdalena. Y ello porque yera vezu, allá ú había una malatería, que la institución tuviera dedicada a San Llázaru, mentantu que la ilesia parroquial se consagraba n'honor d'esa santa. L'actual ilesia foi llevantada nel 1967 *siendo benefactores la familia Fernández de la Torre*, según se fai saber nuna placa que ta a la vera la puerta.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Sabotaxe

El **sabotaxe** (del francés *sabot*) ye una aición dirixida a debilitar a un enemigu al traviés la subversión, la torga, la interrupción o la destrucción de material.

A vegaes, el sabotaxe ye utilizáu como un xeitu d'ineficiencia organizada pelos trabayadores pa influyir negativamente al empleyador o pa desinibise de responsabilidaes de daños asocedíos a terceros.

## Etimoloxía y antecedentes históricos
La pallabra sabotaxe tien orixe na francesa *sabot*. En Francia les galoches (zapatos de madera) nómanse *sabots* y dizse que nos sieglos XVIII y XIX yeren emplegaos pelos obreros de fábriques, que, a vueltes, cuando nun taben satisfechos con unes condiciones de trabayu, botábanlos ente las engranaxes de las máquines. Amuesaban asina'l so desalcuerdu colos dueños. Por ello dixérase *saboteanun* las máquinas.

El verdaderu orixe de la pallabra tamién pue tar rellacionáu con *sabot*, porque nes dómines de la revolución industrial los trabayadores usaben *sabots* como calzáu, que facía-yos caleyar *ineficientemente*. 

El sabotaxe fora emplegáu per tolos exércitos dende la Edá Antigua, principalmente na guerra.

## Bibliografía
* *El sabotaje* - Émile Pouget. Précipité editorial/Solidaridad Obrera. Madrid, 2001.

## Referencies

## Enllaces esternos
Acquaviva

**Acquaviva** ye un *[[Conceyos de San Marín|castello]]* de San Marín siendo la so población de  y el so territoriu de  km². Llenda colos conceyos de Borgo Maggiore y Ciudá de San Marín y coles comuñes d'Italia de San Leo y Verucchio.

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Borgo Maggiore

**Borgo Maggiore** ye ún de los nueve *[[Conceyos de San Marín|castelli]]* (conceyos) de San Marín.

Ye'l tercer conceyu en cuantu a población, con  y tien l'únicu helipuertu del país. La so capital ye la segunda en población dempués de Dogana. Tien una superficie de  km².

Llenda con .

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Chiesanuova

**Chiesanuova** ye un *[[Conceyos de San Marín|castello]]* (conceyu) de San Marín, siendo la so población de . La so estensión ye de  km². Tien llendes colos conceyos samarineses de Ciudá de San Marín y Fiorentino y colos conceyos d'Italia de Sassofeltrio, Verucchio y San Leo.

Ye la sede del club de fútbol samarinés Società Sportiva Pennarossa.

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Domagnano

**Domagnano** (tamién nomáu **Montelupo** o *Monte de los llobos*) ye un *[[Conceyos de San Marín|castello]]* (conceyu) de San Marín que tien  y una estensión de  km².

Lllenda con .

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Deportes
El club llocal de fútbol Football Club Domagnano ye'l que más títulos algamara en San Marín y tien participao na copa UEFA.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fiorentino

**Fiorentino** ye un *[[Conceyos de San Marín|castello]]* (conceyu) de San Marín, siendo la so estensión de  km² y la so población de .

Llenda con .

A entamos de los 1000, yera de los condes de Carpegna, llueu pasó a los Malatesta, y nel 1463 foi conquistáu por San Marín.

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Serravalle

**Serravalle** ye ún de los *[[Conceyos de San Marín|castelli]]* (conceyos) de San Marín. Tien una población de  y una superifice de  km². A ella pertenez Dogana, la llocalidá más poblada de la *Serenissima Repubblica* con cerca de 7.000 habitantes.

Llenda con .

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Dogana

**Dogana** ye una ciudá allugada nel requexu noreste de San Marín, nel *[[Conceyos de San Marín|castello]]* (conceyu) de Serravalle. Esta llocalidá ye l'asentamientu más pobláu de tola República, con . Foi separtada alministrativamente de Serravalle por mor del so acusáu incrementu de población.

## Ver tamién
*San Marín
*Serravalle

## Referencies

## Enllaces esternos
Josep Carles Laínez

**Josep Carles Laínez**  ye un escritor, dramaturgu y articulista español n'aragonés, catalán, castellanu y asturianu.

Ye llicenciáu en Filoloxía Valenciana, Española y en Comunicación Audiovisual pola Universidá de Valencia.

## La so creación n'asturianu
Josep Carles Laínez escribe n'asturianu dende l'añu 1991, cuando completó'l so primer llibru, *Escosu deliriu* (güei perdíu). L'añu 1997, algamó'l Premiu de Teatru de l'Academia de la Llingua Asturiana cola obra *Elsa metálico* (Uviéu, ALLA, 1998) y en 2000 entamó la so collaboración col selmanariu Les Noticies. Dalgunes de les sos columnes asturianes conocieron tornes al español (Ene marginalia, Madrid, Endymion, 2003) y al estonianu (na revista *Akadeemia*, 2004). Tien traducíos poemes de Sandro Penna, Vicent Andrés Estellés, Robert Roc, Jüri Talvet y Rosa María Rodríguez Magda a la nuesa llingua. En 2004 espublizó la torna d'una coleición de haiku col títulu de *Caballinos del diañu, lluciérnagues y caparines*, en collaboración con Abdelmumin Aya, y dos años depués el poemariu *Lenta lletanía del cuerpu nel hedreru* (Uviéu, ALLA, 2005).

## Llibros n'asturianu
* *Elsa metálico*, Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana, 1998. ISBN 84-8168-149-0. 
* *Caballinos del diañu, lluciérnagues y caparines*, Uviéu: Ámbitu, 2004. En collaboración con Abdelmumin Aya. 
* *Lenta lletanía del cuerpu nel hedreru*, Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana, 2005. ISBN 84-8168-378-7
* *La muerte del padre*, Valencia: Llambert Palmart, 2009. Dietariu con delles entraes n'asturianu. ISBN 978-84-96360-08-2

## Testos en llibros coleutivos
* "Hacia una topografía del silenciu. El cine de Ramón Lluís Bande", en VVAA, *Filmar la mirada*, Mieres: Ayuntamientu de Mieres, 2001. 
* "L’espaciu como conceptu temporal. Una reflesión sobre L’aire les castañes", en VVAA, *Filmar la mirada*, Mieres: Ayuntamientu de Mieres, 2001. 
* "My Own Private Keanu", en PIQUERO, José Luis (ed.), *Antoloxía del cuentu eróticu* (2004). ISBN 84-95640-74-0.

## Tornes del asturianu
* ÁLVAREZ, Lluís X., *Poesía asturiana completa*, Valencia: Llambert Palmart, 2009. Edición y torna. ISBN 978-84-96360-02-0

## Referencies

## Enllaces esternos
* GANCEDO, E., "Si la lengua asturleonesa muere, no digan que fue por nosotros", entrevista a Josep Carles Laínez, en *Diario de León* (20 de mayu de 2005).
* Pallabres perdíes pa Dánae L.
Llionpedia

**Llionpedia** foi una enciclopedia en llinia escrita nun rexistru artificial de la variante occidental del asturllionés. El so nome provenía de la fusión de la pallabra *Llión* y *enciclopedia*. Foi un proyeutu desenrolláu en 2009, basáu nel conceptu d'enciclopedia en llinia que permite la creación coleutiva de documentos ensin que seya necesaria la revisión de conteníu enantes de la so publicación n'Internet. Sicasí, la llibre edición xeneraba per se una contradicción, ya que pa poder editar artículos ye necesario'l rexistru d'usuariu, funcionalidá qu'en *Llionpedia* taba restrinxida, lo que llimitaba'l desendolcu de la enciclopedia a una dedicación estrictamente privada. Dempués de les polémiques surdíes al pocu tiempu de la so apaición, la enciclopedia desapaeció n'abril de 2013.

## Referencies
Montegiardino

**Montegiardino**, ye'l más pequeñu de los *[[Conceyos de San Marín|castelli]]* (conceyos) de San Marín, con  km² de superficie y una población de .

Llenda con .

Los sos oríxenes remóntense a la dómina de los lombardos y nel 1476 pasó a formar parte de la República de San Marín.

## ''[[Parroquies de San Marín|Curazie]]''

## Referencies

## Enllaces esternos
Cuaya (parroquia)

**Cuaya** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na zona suroriental del conceyu y ye, colos sos , una de les más estenses del mesmu. Abarca los siguientes nucleos de población: L'Asniella, Baselgas, Cuaya, Cuainxú, Llauréu, Las Murias, Panicera, Pumarín y Villar. Nellos viven .

El llugar homónimu tien una llarga historia. Donáu a la Ilesia d'Uviéu a finales del sieglu XI y entamos del XII, xugó un papel destacáu nes rebeliones del conde Gonzalo Peláez de Cuaya, un noble que, nos primeros años del sieglu XIV, se rebeló escontra'l rei Fernandu IV. Entá queden anguaño restos de dellos de los castiellos que'l mentáu noble tenía na zona. Asina, na fastera noroccidental de Cuaya queden los restos d'El Torrixón; al sur del pueblu de Baselgas atópanse los restos del castiellu de Baselgas; y al norte de l'aldea de La Figal (parroquia de Rañeces) hai restos de lo que foi'l castiellu de Cabrera. 

Otru momentu importante na historia de Cuaya foi la constitución, nel trieniu lliberal (1821-23), d'un Ayuntamientu propiu. La casa conceyu y la cárcel s'allugaron, d'aquella, nuna torre de dómina baxumedieval qu'entá se conserva, anque mui reformada. Nel sieglu XX la emigración foi vaciando'l pueblu, qu'anguaño namái que tien 9 vecinos.

## Xeografía
### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Giovanni Boccaccio

**Giovanni Boccaccio**  foi un escritor y poeta italianu.

## El tríu d'Oru Italianu
Boccaccio, xunto a Dante Alighieri y Petrarca, del que yera amigu de correspondencia, constituyen el Tríu d'Oru Italianu de les lletres.

## Estilu
Boccaccio ye particularmente coñocíu pelos sos diálogos de los que se diz que sorpasa en verosimilitú a los de los sos contemporáneos, debío a qu'éstos siguíen cánones medievales pa caráuteres y trames.

## Obres
La obra más importante, y una de les obres maestres de la lliteratura universal ye'l *[[Decamerón]]*. Otres obres de so yeren:

* *Amorosa visione* (1342)
* *Buccolicum carmen* (1367-1369)
* *Caccia di Diana* (1334-1337)
* *Comedia delle ninfe fiorentine* (*Amato*, 1341-1342)
* *Corbaccio* (sobre 1365, aproximandamente)
* *De Canaria* (ente 1341 - 1345)
* *De Casibus Virorum Illustrium* (c.1360). 
* *De mulieribus claris* (1361, revisáu nel 1375)
* *[[Decameron]]* (1349-52, revisáu 1370-1371)
* *Elegia di Madonna Fiammetta* (1343-1344)
* *Esposizioni sopra la Comedia di Dante* (1373-1374)
* *Filocolo* (1336-1339)
* *Filostrato* (1335 o 1340)
* *Genealogia deorum gentilium libri* (1360, revisáu nel 1374)
* *Ninfale fiesolano* (ente 1344-46, aproximadamente)
* *Rime* (fináu nel 1374)
* *Teseida delle nozze di Emilia* (enantes de 1341)
* *Trattatello in laude di Dante* (1357, títulu revisáu a *De origine vita studiis et moribus viri clarissimi Dantis Aligerii florentini poetae illustris et de operibus compositis ab eodem*)
* *Zibaldone Magliabechiano* (ente 1351-1356)

## Referencies

## Enllaces esternos
Decamerón

El ***Decamerón*** (*Prencipe Galeotto*), del griegu  *déka* (diez, n'asturianu) y  *hēméra* (día, n'asturianu) ye una obra de Giovanni Boccaccio, siendo considerada una de les obres maestres de la lliteratura universal.

## Estructura

El Decamerón ta formáu por una coleición de 100 noveles.

## Clasificación
Ta clasificáu como una alegoría medieval.

## Temática
El Decamerón narra bien d'hestories d'amor, dende las erótiques a les tráxiques.

## Nel cine
El *Decamerón* foi axeitáu pal cince pol direutor Italianu Pier Paolo Pasolini nel 1971.

## Cuentos
; Novela primera
Cepparello engaña con una falsa confesión a un santu flaire y muerre; y, teniendo síu un pésimu home na vida, de muertu ye reputáu por santu y llamáu San Chapeleto.

; Novela segunda
El xudíu Abraham, animáu por Giannotto de Civigní, va a la corte de Roma; y, vista la maldá de los clérigos, regresa a París faciéndose cristianu.

; Novela tercera
El xudíu Melquisedec evita, gracies a un cuentu de tres aniellos, una peligrosa falcatrúa que Saladín ye tendiera.

; Novela cuarta
Un monxu, cayíu en pecáu merecedor d'un gravísimu castigu, llíbrase de la pena reconviniendo con discreción al so abá por esa mesma culpa.

; Novela quinta
La marquesa de Monferrato acallenta, con una espicha de pites ya curioses pallabres, a un Rei de Francia abarrenáu pol amor que siente p'hacia ella.

; Novela sesta
Un bon home tracamundia, con un inxeniosu dichu, la malvada hipocresía de los relixosos.

; Novela séptima
Bergamino, con un cuentu de Primasso y l'abá de Cluny, reprocha con discreción a Can de la Scala un rasgu d'estrañu pruyimientu.

; Novela octava
Guiglielmo Borsiere fustiga con inxenioses pallabres el pruyimientu de micer Erminio de los Grimaldi.

; Novela novena
El rei de Xipre, fustigáu por una dama de Gascuña, de coimbre pasa a valerosu.

; Novela décima 
El maestru Alberto de Boloña avergoña con discreción a una señora que quier facer chancia del amor que por ella sentía.

## Referencies

## Enllaces esternos
Michelangelo

**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni** , foi un escultor, arquiteutu y pintor italianu renacentista, consideráu ún de los meyores artistes de la historia tanto poles sos escultures como poles pintures y obra arquiteutónica.

## Llabor artísticu

Desendolco'l so llabor artísticu a lo llargo de más de setenta años ente Florencia y Roma, que yera onde vivíen les sos grandes mecenes, la familia Médicis de Florencia y dellos papes de la Ilesia Católica.

Foi'l primer artista occidental del que s'espublizaron dos biografíes en vida:

* *Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori, ed architettori, de Giorgio Vasari*, asoleyada nel 1550 na so primera edición, na cual foi l'únicu artista vivu incluyíu.

* *Vita de Michelangelo Buonarroti*, escrita nel 1553 por Ascanio Condivi, pintor y discípulu de Michelangelo, que recueye los datos facilitaos pol mesmu Buonarroti.

## Almiradores
Foi mui almiráu polos sos contempornáneos, que lu nomaben el Divín. Benedetto Varchi, nel 12 de febreru de 1560, unvió-y una carta en nome de tolos florentinos diciéndo-y:
*"... toa esta ciudá desea sumisamente podevos ver y honravos tanto de cerca como de lloñe... Vuesa Escelencia fadríanos un gran favor si quixera honrar cola so presencia la so patria*".

## Disciplines
Triunfó en toles artes nes que trabayó, carauterizándose pol so perfeicionismu. La escultura, según declaró, yera'l so arte predileutu y la primera a la que se dedicó; darréu, la pintura, cuasi como una imposición por parte de Xuliu II, y que se concretó nuna obra esceicional que magnifica la bóveda de la Capiella Sistina; y yá nos sos caberos años, fizo proyeutos arquiteutónicos.

## Galería de semeyes

File:Michelangelo Bacchus.jpg|
File:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|
File:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 02.jpg|
File:Madonna michelangelo1.jpg|Madonna
File:Michelangelo, after - Leda and the Swan - NG.jpg|Leda 
File:Michelangelo pietà rondanini.jpg|*Pietà Rondanini*

File:StPetersDomePD.jpg|
File:Dying slave Louvre MR 1590.jpg| 
File:Rebellious Slave (Michelangelo).jpg|
File:Andr37.jpg| Ganymede, copia de 1532.
File:Buonarotti-scala.jpg|Madonna
File:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|
File:LibyanSibyl SistineChapel.jpg|Detalle de la Capiella Sistina.


## Referencies

## Enllaces esternos
Cohete

Un **cohete** ye un vehículu o aeronave qu'algama'l so emburrión pola reación de la espulsión rápida de gases de combustión dende un motor cohete. A dalgunos tipos de cohete nomámase-yos misil y nesti camudamientu de nome nun intervién el tamañu o potencia, sinón que xeneralmente nómase misil a to cohete d'usu militar con capacidá de ser dirixíu o manexáu activamente p'algamar un blancu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fútbol

El **fútbol** (del inglés *football*), tamién nomáu **balompié** o **soccer**, ye un deporte d'equipu xugáu ente dos equipos de 11 xugadores caún y un árbitru que s'ocupa de que les normes se cumplan correutamente. Ye consideráu'l deporte más popular del mundu, con unos 270 millones de persones involucraes. Xuégase nun campu reutangular, con una meta o portería a ca llau'l campu. L'oxetivu del xuegu ye desplazar una pelota al traviés del campu pa tentar d'allugala dientro de la portería contraria, esa aición nómase gol. L'equipu que marque más goles al cabu'l partíu ye'l que resulta guañador.

## Regles del Fútbol
Apartaos de les regles del fútbol:

# El tarrén de xuegu. 
# El balón. 
# El númberu de xugadores.
# La equipación de los xugadores. 
# L'árbitru. 
# Los asistentes del árbitru. 
# La duración del partíu.
# L'entamu y reentamu del xuegu. 
# El balón en uegu o fuera de xuegu. 
# El gol. 
# El fuera de xuegu. 
# Faltes y sanciones.
# Tiros llibres. 
# Penaltis. 
# Fuera de banda. 
# Saque de puerta. 
# Saque d'esquina. 

Comu resumen, pue dicise:

Nun partíu de fútbol enfréntanse dos equipos formaos por 10 xugadores y un porteru cáun. Dizse qu'un equipu mete un gol cuando'l balón trespasa totalmente la llinia de gol de la portería contraria. L'oxetivu del xuegu ye marcar más goles que'l contrariu.

L'únicu xugador que pue tocar el balón coles manes durante'l xuegu ye'l porteru, siempre y cuando calténgase dientro de la so área (zona próxima a la portería).

El tiempu de xuegu divídese en dos periodos de 45 minutos separtaos por un descansu de 15. Dependiendo de les interrupciones acaecíes a lo llargo del periodu de xuegu l'árbitru pue añader unos minutos en caún de les partes.

## Competiciones de seleiciones
* Copa Mundial de Fútbol
* Eurocopa de Fútbol 
* Copa d'América de Fútbol

## Competiciones internacionales de clubes
* Lliga de Campeones de la UEFA o Champions League
* UEFA Europa League
* Copa Libertadores

## Competiciones nacionales de clubes
* Primer División d'España o Liga BBVA
* Primer División d'Italia o Calcio 
* Primer División d'Inglaterra o Premier League 
* Primer División d'Alemaña o Bundesliga

## Referencies

## Enllaces esternos
Castañéu (Grau)

**Castañéu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Ta allugada na fastera más septentrional del conceyu, y l'arrodien les parroquies de San Xuan (al oeste y suroeste), Grau (al sur y sureste) y Peñaflor (al este). Al norte fai de llende col conceyu de Candamu. 

Tien una estensión de  y una población de . Estos se reparten ente los llugares d'El Barriu Azul, El Bravucu, Bustiellu, Cadenáu, El Campu'l Cura, Las Casas de Baxu, La Foxaca, La Matiega, El Molín d'Agostu, Morana, Vistalegre, Picarosu, La Quintana y El Tarreiru.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Aceru

L' **aceru** ye l'aleación de fierru y carbonu, onde'l carbonu nun supera el 2,11% en pesu de la composición de l'aleación, algamando normalmente porcentaxes ente'l 0,2% y el 0,3%. Porcentaxes mayores que'l 2,0% de carbonu dan llugar a les fundiciones, aleaciones qu'al ser quebradizes y nun podese forxar - a desemeyanza de los aceros-, moldéanse.

## Referencies
Fundiciones

Les **fundiciones** son aleaciones fierru-carbonu onde'l conteniu de carbonu varia ente 2,14% y 6,67% (anque estos porcentaxes nun yeren ríxidos dafechu)

## Otros elementos
Amás de fierru y carbonu lleva otros elementos d'aleación comu siliciu,magnesiu, fósforu, azufre y oxíxenu.

Algaman la so forma definitiva por colada, permitiendo la fabricación con relativa facilidá de piezes de grandes dimensiones y pequeñes complicaes.
Yeren más barates que los aceros y de fabricación más cenciella por emplegase instalaciones menos costoses y facese la fusión a temperatures más baxes (amás yeren cencielles de macanizar).
### Tipos de fundiciones
Divídense en 2 tipos:

## Fundiciones grises
*Presenten el carbonu en mou de grafitu llaminar.
*Suelen tar aleados con siliciu

## Fundiciones blanques
*El carbonu apaez en mou de cementita.
*La cantidá de siliciu ye mínima
*Las velocidaes rápides d'enfriamientu favorez la formación de cementita.
*Tienen una alta resitencia mecánica y durez, poro tamién gran fraxilidá, polo que yeren abegoses de mecanizar.

## Referencies

## Enllaces esternos
Hip hop

El **hip hop** pue considerase como'l pá del rap. El so orixe ye urbanu y la so espresión más,a dase na cai mesma. 

## Historia
El rap xurde comu un estilu musical nos barrios ñigros y llatinos de Nueva York na dómina de 1970, comu la espresión dende'l soníu y les melodíes de la cultura hip hop, qu'agrupa corrientes estétiques como'l graffiti, el *brakedance* o'l *scratch*.

## Grupos de hip hop
* **50 Cent**: La historia de Curtis James Jackson III nun foi mui facil hasta la so consagracion comu estrella del mundiu de la música. Tolos cancos sobre les sos situaciones vivíes na cai yeren verdaderes. 50 Cent ñació en Queens. 
 
* **Cypress Hill**: El Grupu musical Cypress Hill formóse nel sureste de Los Angeles pol italu-americanu DJ Muggs, el mexicanu-cubanu South Gate, el californianu B-Real y el cubanu Sen Dog.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Mata (Grau)

**La Mata** ye una parroquia de la zona septentrional del conceyu asturianu de Grau. Llenda al este cola de Samartín, al N-NE cola de Peñaflor, al oeste coles d'El Freisnu y Grau y al sur coles de Pereda y Rañeces. Tien una estensión de  y abarca los nucleos de población d'Alcubiella, La Cai, Campulvalle, El Carbaín, Las Corradas, Cuetu, Entelafonte, Entelaiglesia, Entelosríos, La Espina, L'Aspriella, Las Ferreras, El Xabiel, Llantrales, El Mirín d'Arriba, Picalgallu, El Pozancu, Prioutu, El Rebollal, El Regueiru, El Rellán, Ribiellas, El Rodacu, Santu Dolfu, Sobroveiga, El Xorru, La Zurraquera, La Casona y El Mirín d'Abaxu. Nellos viven .

Nel llugar de **Santu Dolfu** alcuéntrase la ilesia de Santolaya. Aparez mención d'ella yá nel sieglu XI, anque'l templu actual, de nave única y cabecera recta, ye de traza románica (sieglu XIII). Pese a ello, lo qu'anguaño vemos ye, mayormente, fecho nel XVIII. Dientru de la ilesia hai un sarcófagu que, según la lleenda, agospiaba'l cuerpu de Santu Dolfu (San Ataúlfo en castellanu), obispu de Santiago de Compostela a finales del sieglu IX que, al ser acusáu de tener tratos colos moros, foi llamáu a cuentes pol rei Bermudu II, que d'aquella paraba n'Uviéu. De la que volvía, llibre de culpa, pa la so sede episcopal, morrió en La Mata, y ellí foi enterráu. El so sepulcru foi llugar de peregrinación demientres los sieglos medievales y modernos, hasta que'l cultu al so cuerpu foi prohibíu pol obispu Agustín González Pisador a finales del sieglu XVIII. Anguaño yá naide honra al santu, y namái que queda la lleenda, que foi recoyida pol padre Luis Alfonso de Carvallo nel so llibru *Antigüedades y cosas memorables del Principado de Asturias* (primer edición en 1695).

Otramiente, nel barriu d**'El Cai** s'alcuentra'l Viveru Forestal de La Mata. Esti ye propiedá del gobiernu del Principáu d'Asturies, y tien como misión suministrar plantones pa les repoblaciones que fai l'alministración autonómica.

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos

* Viveru forestal de La Mata
Las Villas (parroquia)

**Las Villas** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona suroccidental del conceyu, llenda cola parroquia moscona de Villamarín al norte y cola de Tolinas al oeste y suroeste y tamién colos conceyos de Tameza (al este), Miranda (al oeste) y Teberga (al sureste). Tien una estensión de  y abarca namái que dos nucleos de población: Noceda y Las Villas. Nellos viven .

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Sakis Rouvas

**Anastasios "Sakis" Rouvas** (en griegu **Σάκης Ρουβάς**; ) ye un cantante y actor griegu y ún de los más populares de los Balcanes.

## Discografía
### Álbumes
* *Sakis Rouvas* (1991)
* *Min Andistekese* (1992)
* *Gia Sena* (1993)
* *Aima, Dakrya & Idrotas* (1994)
* *Tora Arhizoun Ta Dyskola* (1996)
* *Kati Apo Mena* (1998)
* *21os Akatallilos* (2000) 
* *Ola Kala* (2002)
* *To Hrono Stamatao* (2003)
* *S'eho Erotefthi* (2005)
* *Live Ballads* (2006)
* *Iparhi Agapi Edo* (2006)
* *This Is My Live* (2007)
* *Irthes* (2009)

### Singles
* "Par'ta" (1991)
* "Theleis I Den Theleis" (1998)
* "Disco Girl" (2001)
* "Ola Kala" (2002)
* "Feelings" (2003)
* "Dis Lui" (2003)
* "Pes Tis" (2003)
* "Hronia Polla" (2004)
* "Shake It" (2004)
* "Na M'agapas" (2005)
* "Zise Ti Zoi" (2007)
* "This Is Our Night" (2009)

## Referencies

## Enllaces esternos

*
Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra

L'Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra (ENE) foi un partíu nacionaliegu fundáu l'añu 1985, onde s'axuntaben nacionaliegos catalanes d'izquierdes, ex-militantes d'Esquerra Republicana de Catalunya ya independientes.

Nes eleiciones al Parllamentu de Cataluña de 1984 presentáronse col nome de Coalició Eleutoral Entesa de l'Esquerra Catalana, con Jordi Carbonell i de Ballester y Jaume Nualart como cabezaleros. Algamen 35.937 votos (l'1,25 %) ensin escañu. Nes eleiciones xenerales del añu 1986 presentose col PSUC y el Partit dels i les Comunistes de Catalunya (PCC) na coalición Unió de l'Esquerra Catalana.

Nos años 1987 y 1989 presentose a les eleiciones europees, dientro de la coalición Izquierda de los Pueblos (1989).

Dientro d'Iniciativa per Catalunya, l'ENE algamó representación parllamentaria (Magda Oranich). De magar 1986, xente del partíu va abandonar l'ENE pa tornar a ERC, ente ellos Carod-Rovira, Josep Huguet y Jordi Carbonell.

Anguaó ENE nun ta disueltu oficialmente, ta entá dientro de la federación de partíos Iniciativa per Catalunya Verds, onde s'integraren los afiliaos que se mantienen nel partíu. El so caberu secretariu xeneral foi Joan Armet.

## Referencies

## Enllaces esternos
Euskadiko Ezkerra

**Euskadiko Ezkerra** (*Izquierda del País Vascu*, n'euskera) o **EE**, yera un partíu políticu nacionaliegu de la izquierda del País Vascu y Navarra (España), que se fusionó col PSE-PSOE en 1993 pa constituyir el Partíu Socialista d'Euskadi - Euskadiko Ezkerra (PSE-EE).

## Referencies

## Enllaces esternos
Grau (parroquia)

**Grau** (oficialmente **Grau/Grado**) ye una parroquia del conceyu asturianu homónimu. Asitiada na zona noroccidental del conceyu abarca, nos sos  d'estensión, la villa de Grau, capital del conceyu, y los llugares de La Barraca d'Abaxu, La Borbolla, Llavayos y La Portiella. La so población ye de .

## Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
El Freisnu (parroquia)

**El Freisnu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Grau. Asitiada na zona noroccidental del conceyu, na llende colos de Salas y Miranda, tien una estensión de  y una población de . Estos tán repartíos ente l'aldea homónima y les aldees y llugares d'Alvaré, El Bondéu, La Caridá, Los Fornos, El Freisnu, Los Macetes, Las Novales y La Tronca.

Nel llugar d**'El Freisnu** s'alcuentra'l santuariu de Nuestra Señora. Tuvo gran importancia nos sieglos pasaos por causa d'atopase nun llugar onde se cruciaben el Camín de Santiagu y un ramal del Camín Real de la Mesa, y foi escenariu de grandes combates na Guerra de la Independencia. Los soldaos napoleónicos fortificaron la ilesia y valtaron la torre, cuadrada y de trés pisos, que tuvo que ser vuelta a facer en 1870. Nella hai dos campanes dedicaes a María y fundíes nel sieglu XVII. L'edificiu relixosu ye de traza barroca (sieglos XVII-XVIII), anque mui cambiada nos sieglos posteriores. De cruz latina, tien dellos retablos barrocos; d'ente toles pieces escultóriques que nella se guarden destaca un Cristu crucificáu. La imaxe de la titular de la parroquia ye contemporánea, de 1975, porque la qu'había primeru desapaeció nel añu 1936. 

Anguaño la parroquia, que se creó en 1876, cuando se dixebró de la de Doriga, da nome a unu de los tres arciprestalgos nos que se divide, eclesiásticamente, el territoriu de lo que constitúi la Vicaría del Centru. A él pertenecen les 143 parroquies de los conceyos de Salas, Grau, Candamu, Tameza, Miranda, Somiedo, Teberga, Quirós, Santo Adriano y Proaza.

## Llocalidaes

### Sitios

## Bibliografía
* Fernández Álvarez, Florentino, *Guía para visitar los santuarios marianos de Asturias*. Madrid, 1990, Editorial Encuentro.

## Referencies

## Enllaces esternos

*L'arciprestalgu d'El Freisnu (páxina web de la diócesis d'Uviéu)
Hertz

Por **Hertz** podemos referinos a:

* Heinrich Rudolf Hertz, físicu alemán pol cual se noma al herciu, la unidá de frecuencia del sistema internacional d'unidaes.
* Gustav Ludwig Hertz, sobrín de Heinrich Rudolf Hertz, ganador del premiu Nobel de Física en 1925.
* Carl Hellmuth Hertz, fíu de Heinrich Rudolf Hertz, inventor de la ultrasonografía médica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Estratu

En xeoloxía nómase **estratu** a cada una de les capes nes que tan dixebraos los sedimentos, les roques sedimentaries ya les roques metamórfiques, cuando eses capes débense al procesu de sedimentación.

## Estratificiación
Los estratos fórmanse como capes horizontales d'espesor uniforme, llimitaes per superficies d'estratificación. L'estratu más xoven ta asituáu enriba y el más vieyu debaxu. Los estratos yeren les unidaes básiques de l'estudiu de la estratigrafía.

## Diaclases y falles
Los estratos puen ser más o menos plásticos o ríxidos y ello tien unes consecuencies sobre la so resistencia a la deformación. Cuando son mui ríxidos, los movimientos internos de la llitosfera puen frayar esos estratos y fórmase las **diaclases** y **falles**.

## Fósiles
Tando formaos per roques sedimentaries, los estratos suelen contener fósiles, ye dicir, restos orgánicos d'animales y plantes que sirven pa datar la edá aproximada de dichos estratos. Ello realízase al traviés de los nomaos "fósiles índiz" nomaos asina porque sólo esistíen nuna determinada Era o periodu.

## Ver tamién
* Estratigrafía

## Referencies

## Enllaces esternos
Diaclasa

En xeoloxía, una **diaclasa** (del griegu, «διά» día, al traviés de, y *klasis*, rotura) ye una frecha nes roques que nun va acompañada d'eslizamientu de los bloques que determina, nun siendo l'esplazamientu más qu'una mínima separtación tresversal. Estrémense asina de les falles, freches nes que sí hai eslizamientu de los bloques. Yeren estructures mui abundantes.

## Carauterístiques d'una diaclasa
La orientación d'una diaclasa, como la d'otres estructures xeolóxiques, descríbese mediante dos parámetros:

* **Direición**: ángulu que forma una llinia horizontal contenida nel planu de la diaclasa col exe norte-sur.
* **Buzamiento**: ángulu formáu pola diaclasa y un planu horizontal imaxinariu.

Les diaclases nun tienen por qué ser en xeneral llanes, nin responder a denguna xeométrica regular, asina que los parámetros indicaos puen camudar d'un puntu a otru.

## Asociaciones de diaclases
Les diaclases nun suelen apaecer aislaes, sinón asociaes a falles y a pliegues. 
Cuando, esisten dos o más conxuntos de diaclases, fálase d'un sistema de diaclases o "joint system". Les más cenciellos son:

* **Sistema de diaclases paraleles**: toles diaclases tienen igual direición y buzamientu.
* **Sistema de diaclases que se corten**: les diaclases tienen direiciones desemeyaes y buzamientos y, córtense en determinaos puntos.

## Formación de les diaclases
La formación de les diaclases obedez a mui diverses causes, incluyendo fuercies dirixíes como les que provoquen el fallamientu o plegamientu del tarrén.

Les diaclases fórmense por munchos motivos, ún d'ellos ye l'aumentu de densidá del material que pue producise por:
* Deshidratación
* Enfriamientu
* Recristalización

## Referencies

## Enllaces esternos
Portland

Hai dellos sitios que se llamen **Portland**:

* Portland, una ciudá del estáu d'Oregón (Estaos Xuníos).
* Portland, una ciudá del estáu de Maine (Estaos Xuníos).
* Portland, una parroquia del condáu de Surrey, en Xamaica.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dover

El términu **Dover** pue facer referencia a:

## Llocalidaes

### Canadá
* Dover (Canadá), en Nueva Escocia.

### Estaos Xuníos
* Dover (Arkansas)
* Dover (Delaware), la capital del estáu de Delaware.
* Dover (Florida)
* Dover (Idaho)
* Dover (Illinois)
* Dover (Kentucky)
* Dover (Massachusetts)
* Dover (Minnesota)
* Dover (Missouri)
* Dover (New Hampshire)
* Dover (Ohio)
* Dover (Oklahoma)
* Dover (Pennsylvania)
* Dover (Tennessee)
* Dover (Vermont)
* Dover (Wisconsin)

### Inglaterra
*Dover, una ciudá portuaria d'Inglaterra.

## Música
*Dover, un grupu de música español.
Ismail Kadare

**Ismail Kadare** (; ) foi un escritor y políticu albanés, consideráu unu de los escritores contemporáneos de mayor sonadía internacional. El so apellíu suel apaecer escritu **Kadaré**, con una tilde procedente de l'adaptación a la fonética del idioma francés, pero inexistente n'albanés. Foi gallardoniáu col Premiu Booker Internacional y col Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres nel añu 2009.

Estudió Lletres na Universidá de Tirana, y depués nel Institutu Gorki de Moscú. En 1960, la rotura cola Xunión Soviética obligólu a tornar a Albania, onde entamó una carrera de periodista. Entamó a escribir de bien mozu, a mediaos de los años 1950.

## Referencies

## Enllaces esternos
Fargo

El términu **Fargo** pue facer referencia a:

* Fargo, una ciudá de Dakota del Norte (Estaos Xuníos).
* Fargo, una película de Joel Coen.

## Referencies

## Enllaces esternos
Columbia (dixebra)

El términu **Columbia** pue facer referencia a:

*Columbia, condáu de Nueva York (Estaos Xuníos).
*Columbia, conceyu de Pennsylvania (Estaos Xuníos).
*Columbia, capital de estáu de Carolina del Sur (Estaos Xuníos).
*Columbia Británica, provincia del oeste canadiano.
*Ríu Columbia, ríu de Canadá y los Estaos Xuníos.
*Universidá de Columbia, universidá de Nueva York (Estaos Xuníos).
*Columbia Broadcasting System o CBS, cadena de radio y televisión de los Estaos Xuníos.
*Tresbordador espacial Columbia, tresbordador espacial.
*Columbia Pictures, productora de cine perteneciente a Sony Pictures Entertainment.
*Columbia Records, discográfica qu'anguaño pertenez a Sony BMG.

## Referencies

## Enllaces esternos