open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cublai Kan

**Cublai Kan**  foi un Kan mongol, emperador de China y fundador de la dinastía Yuan.

## Biografía
Nietu de Xenxis Kan, sucedió al so hermanu Mongke como Gran Kan de los mongoles en 1260.

Cublai Kan acabó de conquistar China en 1279 tres de la victoria sobre los últimos emperadores de la dinastía Song. Sicasí, nun foi quien a conquistar Xapón, Indonesia nin Vietnam.

En 1280 Cublai Kan proclamóse emperador de China, entamando asina la dinastía Yuan. Asitió la capital del imperiu en Beixín, que se llamaba daquella *Cambaluc* (en turcu *qan baliq*: "ciudá del Kan"). La residencia de branu de la corte taba en Kai-ping-fu (anguaño Shang-tu, la famosa Xanadú). 
 
Cublai Kan centralizó l'alministración del imperiu, reclutando xente de tolos territorios conquistaos pa los diferentes servicios, anque los puestos de responsablildá taben toos en manes de los mongoles. Pa favorecer la economía construyó la Gran Canal, graneros públicos y renovó la rede de carreteres.

Foi un gobernante tolerante coles diferentes relixones y abiertu al esterior. Na so corte recibió a lames tibetanos, misioneros nestorianos o viaxeros europeos como Marco Polo. Esti últimu llegó a ocupar puestos de responsabilidá nel so imperiu y dexa entender que Cublai Kan pensaba en convertise al cristianismu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Éufrates

L**'Éufrates** ( (Árabe: , **'; [[Turcu]]: ; [[Siriu]]: , **'; Hebréu: , **), ye xunta'l Tigris, el ríu que conforma ya dellimita la rexón histórica de Mesopotamía, anguaño casique dafechu n'Iraq.
Naz na Armenia turca y amiya dende los montes d'Anatolia pa Siria ya Iraq. El ríu, una vegada yá xuníu al Tigris toma'l nome de Shat al-Arab, ya termina nel Golfu Pérsicu.
Tien una llonxitú de 2.780km ya históricamente foi berciu de civilizaciones -sumeria, acadia, babilónica- tanto ye asina qu'en munches d'estes culturas el so nome ye cenciellamente Ríu.

## Etimoloxía
Los nomes modernos que recibe l'Éufrates, remanecen de los nomes Sumeriu y l'Acadiu, *Buranun* y *Pu-rat-tu* respeutivamente. Estos términos apaecieron nuna inscripción del sieglu XXII e.C. rellacionada col Rei Gudea.

## Referencies

## Ver tamién
* Asiria
* Edén
* Mesopotamia
* Tigris
Félix Houphouët-Boigny

**Félix Houphouët-Boigny**  foi'l primer presidente de Costa de Marfil. Ocupó esti cargu 33 años, dende la independencia del país , en 1960, hasta que morrió en 1993.

En 1944 fundó'l **Partíu Democráticu de Costa de Marfil** (*Parti Démocratique de la Côte d'Ivoire,* *PDCI*), que formó parte del movimientu tresnacional **Xunta Democrática Africana** (*Rassemblement Démocratique Africain*, *RDA*).

Na dómina colonial, foi alcalde d'Abidjan, diputáu por Costa de Marfil nel Parllamentu francés ente 1946 y 1959 y llegó a ocupar varios puestos ministeriales.

En 1958, Francia dio la autonomía a Costa de Marfil . Como Presidente de la Asamblea Constituyente, Houphouët-Boigny entamó negociaciones pa consiguir la independencia, que llegó en 1960.

Tres de la independencia, implantó un réxime presidencial fuerte y de partíu únicu, que consideraba necesariu nun país con mas de 60 etnies diferentes 

El so gobiernu, ideolóxicamente moderáu y pro-occidental, traxo una cierta prosperidá económica a Costa de Marfil gracies a una xestión sana y al espoxigue de la principal industria del país, el cacao.

En 1983 treslladó la capital del país a la so ciudá natal, Yamusukru. El proyeutu de construyir nesta ciudá la mayor basílica del mundu, acusaciones de corrupción y la crisis económica debilitaron el réxime y lleváronlu a aceptar el pluripartidismu.
Sicasí, nes primeres eleiciones pluripartidistes que lu enfrentaron a Laurent Gbago n'ochobre de 1990,recibió'l 89% de los votos. 

Tres de la so muerte, asocediolu nel cargu'l presidente de la Asamblea Nacional, Henri Konan Bédié.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ferdinand Tönnies

**Ferdinand Tönnies**, sociólogu alemán, nacíu cerca de Oldenswort (Eiderstedt) el 26 de xunetu de 1855 y muertu en Kiel el 9 d'abril de 1936.

Foi importante nel desendolcu de los trabayos de campu, faciendo tamién contribuciones na teoría sociolóxica. La mayor aportación pola que ye conocíu ye la estremadura ente dos tipos de grupos sociales: *Gemeinschaft y Gesellschaft*.

## Referencies

## Enllaces esternos
Ferdinand-Tönnies-Gesellschaft (n'alemán)
Xosué

**Xosué** o **Llibru de Xosué** ye un llibru bíblicu del Vieyu Testamentu. Diz la tradición que foi escritu pol mesmo Xosué (depende de la cronoloxía, ente l'añu 1200 y el 1500 e.C.), un xeneral xudíu que foi socesor de Moisés al frente d'Israel. Ye'l primer llibru depués del Pentateucu y cunta la entrada a la *Tierra Prometida* y les primeres conquistes, como la famosa de Xericó, y el repartu del país ente les doce tribus xudíes.

## Referencies

## Enllaces esternos
Raymond Radiguet

**Raymond Radiguet**  foi un escritor francés, conocíu especialmente pola so novela *El diablu en cuerpu*. Fíu del dibuxante satíricu Maurice Radiguet, yera'l mayor d'una familia de siete hermanos.

## Biografía
A los 15 años dexó los estudios y entamó a collaborar nel periódicu ***L'Intransigeant***, onde so padre publicaba caricatures.
Mas tarde, col nomatu de *Rajki*, publicó dibuxos, poemes y cuentos en ***Le Canard Enchaîné''' '' y na revista de vanguardia ***Sic***. Al mesmu tiempu escribió reportaxes pa ***L'Eveil*** o ***L'Heure*** y convirtióse en secretariu de redaición de ***Le Rire** '' .

En París trabó amistá con escritores como [[Joseph Kessel]], [[Max Jacob]] y [[Pierre Reverdy]], con pintores como [[Juan Gris]], [[Picasso]] y [[Modigliani]] y compositores como [[Eric Satie]], [[Georges Auric]] y [[Darius Milhaud]]. Sicasí, la persona que diba tener la mayor influyencia na so carrera foi [[Jean Cocteau]], que lu ayudó a publicar los sos poemes nes revistes de [[Tristan Tzara]] (***Dada***) y d'[[André Breton]] (***Littérature***).

Radiguet collaboró con Cocteau, Milhaud y Auric en varies actividaes: la creación de la pantomima ''El güe nel teyáu'' (''Le boeuf sur le toit'') en [[1919]], la fundación en [[1920]] de la revista de vanguardia ***Le Coq**' o la escritura del llibretu de la ópera cómica *Paul et Virgnie* y de la comedia en dos actos *Los pelícanos* (*Les Pélicans*).

En [[1920]] publicó un llibru de poemes *Los Papos ardientes* (*Les Joues en feu*), con ilustraciones de [[Jean Hugo]].

Hacia [[1921]] Radiguet abandona la vida desordenada que llevaba dende facía unos años, y imponse una fuerte disciplina. En setiembre d'esi añu, en Piquey, lloñe de París, onde lu arrastrara Jean Cocteau, terminó d'escribir * El Diablu en cuerpu * (*Le Diable au corps*, traducción asturiana de [[Xulio Vixil Castañón]]). La publicación d'esta novela en 1923 provocó un escándalu sonáu en Francia, al presentar l'amor adúlteru ente un adolescente y la muyer d'un soldáu combatiente na [[Primer Guerra Mundial]].

El mesmu añu, Raymond Radiguet morrió víctima d'unes fiebres tifoidees.

En [[1924]], gracies a Cocteau, publicóse la so novela póstuma, *El baille del conde d'Orgel* ( *Le Bal du comte d'Orgel'' ), qu'escribiera nel añu 1922, en Lavandou, siempre con Cocteau y los sos amigos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Kan (títulu)

**Kan** ye n'orixe un títulu turcu-mongol que significa *máximu gobernante*. Pospónse al nome. Davezu alcontrámoslu trescritu como ***khan*** (/ ˈxan /; trescripción inglesa o francesa, darréu qu'estes llingües como l'asturianu nun tienen el soníu "/ x /"). L'Academia de la Llingua Asturiana recueye el términu **kan**, . En turcu modernu escríbese *han*.

Nel sieglu XI, probablemente por una confusión col términu *[[kagán]]*, que designaba a los soberanos nes llingües de la familia altaica, *Kan* acabó volviéndose un títulu nobiliariu, equivalente al d'emperador. Recibíen esti tratamientu los soberanos mongoles que reinaron sobre China, Mongolia y delles naciones de les estepes d'Asia central. 
 
Nel casu de varios príncipes mongoles, como Xenxis Kan y Cublai Kan, el títulu formaba parte del nome propiu.

A partir del sieglu XIII, el términu *kan* enraigonó en varios idiomes, y los reis de Persia o los sultanes selyúcides y otomanos adoptaron esti tratamientu. Nel sieglu XX, tovía usaben el títulu de kan dellos gobernantes republicanos en países como Afganistán, Paquistán o Uzbequistán.

## Referencies
Mongoles

Los **mongoles** son un pueblu d'Asia, que vive anguaño en Mongolia, en Rusia y en China, especialmente na Mongolia Interior. 

Actualmente hai unos 10 millones de mongoles, que falen diferentes llingües de la familia altaica.

## Historia
Nel primer milenariu de la nuesa era, los mongoles vivíen na Siberia Oriental. Esta situación d'alloñamientu pa coles grandes civilizaciones d'Asia, explica que la so cultura tea poco evolucionada, al contrario que la de los turcos.

A principios del segundu milenariu desplazáronse hasta'l territoriu que se diba convertir na actual Mongolia.

Anque nun yeren mui numberosos (la población estímase en 200.000 persones nel apoxéu del so imperiu), los mongoles xugaron un papel perimportante na historia mundial. Agrupaos al mandu de Xenxis Can, crearon el mayor imperiu de tolos tiempos, con 35,7 millones de km² y más de 100 millones de persones baxo la so alministración. Llegaron a controlar la mayor parte de China, Corea, Indochina, Birmania, Irán, Iraq, Asia Menor, Rusia, Polonia, Hungría y parte de los Balcanes. 

En cambiu, los mongoles fracasaron per dos veces na conquista de Xapón. La primer vez el tifón kamikaze (*vientu de los dioses*, del xaponés *kami* "espíritu, dios" y *kaze* "vientu") aniquiló la flota mongol. La segunda vez los barcos sobrevivieron a otru tifón, pero perdiéronse toles provisiones. La infantería y los samurais xaponeses derrotaron ensin mayor dificultá a unos soldaos mongoles esfamiaos.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Grupos étnicos de Mongolia (n'inglés)
*Mapa étnicu de Mongolia (n'inglés)
Knesset

La **Knesset** (כנסת, *xunta* n'hebréu ) ye'l Parllamentu israelín. Al contrario de la mayor parte de los estaos occidentales democráticos, esti parllamentu ye unicameral.

Los miembros de la Knesset aconceyaron la primer vez el 14 de febreru de 1949.

## Función
La Knesset detién el poder llexislativu, poro ye competencia suya:
* Votar les lleis
* Votar el presupuestu
* Controlar al gobiernu
* Elixir al xefe del Estáu

La Knesset tien tamién la potestá de disolver el gobiernu.

Les lleis aprobaes na Knesset nun puen entrar en conflictu coles lleis orgániques, que son *de facto* la constitución d'Israel. Sicasí, la Knesset tien poder p'aprobar lleis orgániques adicionales.

## Composición y eleición
La Knesset compónse de 120 diputaos, elixíos por un mandatu de 4 años en llistes de representación proporcional nuna sola circunscripción. 

Los grandes partíos puen presentar hasta 120 persones nuna llista. Pa sacar un escañu, un partíu ha de recibir polo menos el 2% de los votos.

Los miembros de la Knesset disponen d'inmunidá llegal. Los posibles casos d'abusos, de tresgresiones o de conflictos d'intereses trátense nel **Comité d'ética** de la Knesset.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu de la Knesset (n'inglés, hebréu y árabe)
Bambuco

El **Bambuco** ye un ritmu musical colombianu con un compás de 3/4 o 6/8 (o alternaos) y lletra escrita en octosílabos.

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista d'árees metropolitanes por población

Esti artículu ye una llista de les 100 mayores árees metropolitanes del mundu por población. Ye abegoso dar una cantidá: los datos que vienen darréu inclúin les ciudaes satélites alredor d'una gran ciudá y delles vegaes distintes ciudaes principales que pola so cercanía puen funcionar como una única área (por exemplu Washington DC-Baltimore).

## Fontes n'inglés
*Citypopulation.de Les mayores aglomeraciones
*Oficina del censu de los Estaos Xuníos
*WorldAtlas.com: Les 100 mayores ciudaes del mundu por población

## Otres llistes n'inglés

*PopulationData.net: Ciudaes millonaries
*Demographia.com: Les 50 mayores árees metropolitanes
*Citypopulation.de: Principales aglomeraciones del mundu

## Llectures
*[Les mayores ciudaes na historia (n'[inglés])]

## Referencies

## Enllaces esternos
Rafael del Riego y Flórez

**Rafael del Riego y Flórez**  foi un xeneral y políticu lliberal asturianu.

Nació en Tuña (Tinéu). Tres llicenciase na Universidá d'Uviéu en 1807, treslladóse a Madrid, u ingresó nel exércitu. En 1808, demientres la Guerra d'Independencia foi capturáu polos franceses n'El Escorial, del que fuxó.

El 10 de payares participó na Batalla de Espinosa de los Monteros, volviendo a cayer prisioneru. Treslladáu a Francia, foi lliberáu y viaxó per Inglaterra y Alemaña. En 1814 tornó a España, algamando'l rangu de Teniente coronel.

Demientres los seis años de monarquía absoluta ingresó na masonería, conspirando escontra Fernandu VII. En 1819 el rei formó un exércitu pa lluchar na Guerra d'Independencia sudamericana. Riego dirixía'l batallón asturianu. Sicasí, dempués de llegar a Cádiz, xunto con otros oficiales entamó un motín el 1 de xineru de 1820 col envís de reimplantar la Constitución de 1812, dando orixe al Trieniu lliberal. Riego marchó coles tropes dende Andalucía, cola intención d'entamar un llevantamientu antirrealista, pero ensin munchu ésitu. Otru llevantamientu fízose en Galicia que llogró provocar otros nel restu del país. El 7 de marzu de 1820 el palaciu real en Madrid rindióse énte los soldaos al mandu del xeneral Ballesteros, y el 10 de marzu'l rei confirmó la restauración de la constitución.

El nuevu gobiernu ascendió a Riego a Capitán xeneral, primero de Galicia y dempués d'Aragón, el 8 de xineru de 1821. El 18 de xunu casóse cola so prima María Teresa del Riego y Bustillos. El 4 de setiembre de 1821 al descubrise una conxura republicana, foi fechu prisioneru. Sicasí, la so popularidá y les manifestaciones feches en Madrid permitieron la so puesta en llibertá. En marzu de 1822 foi elixíu miembru de les Cortes.

N'avientu de 1822, nel Congresu de Verona, la Santa Alianza consideró que'l réxime lliberal español tenía que ser suprimíu y encargóse a Francia la restauración de la monarquía absoluta. El 7 d'abril de 1823, los Cien mil fiyos de San Luis, cruzaron la llende. Riego dirixó al 3ᵉʳ exércitu, pero'l 15 de setiembre, derrotáu, foi fechu prisioneru (una vegada más) nel pueblu d'Anquillas (Jaén). Unviáu a Madrid, pesie la amnistía anunciada, foi inculpáu de traición. El 7 de payares de 1823 Rafael del Riego foi colgáu na Plaza de la Cebada en Madrid.

L*'[[Himnu de Riego]]*, foi l'himnu de la Segunda República Española. Anguaño'l so retratu ta espuestu nel edificiu de les Cortes.

## Ver tamién
* Teresa del Riego
* Miguel del Riego

## Referencies

## Enllaces esternos
Himnu de Riego

Llámase **himnu de Riego** a la marcha militar decimonónica compuesta n'honor del teniente coronel Rafael del Riego, que se llevantó escontra'l gobiernu absolutista de Fernandu VII nel pueblu andaluz de Las Cabezas de San Juan el 1 de xineru de 1820. A resultes del alcíu instaurose un nuéu réxime constitucional que tomó como norma superior la Constitución de 1812. 

No que cinca al autor de la música, la mayoría los historiadores atribúinla al militar José María de Reart y Copons. Este compondríala en febreru de 1820, amestándose-y entóncenes una lletra orixinal del lliberal asturianu Evaristo Fernández San Miguel y Valledor. Dempués, el direutor de músicos de la Guardia Real, José Melchor Gomis, adaptó la partitura pa que pudiere tocala una banda.

L'himnu foi l'oficial d'España dende'l 7 d'abril de 1822 hasta que finó'l trieniu lliberal al añu siguiente; y tamién demientres la Segunda República. Tamién lu cantaben los soldaos cristinos (lliberales) demientres la Primer Guerra Carlista (1833-1840).

**Himnu de Riego**
*Serenos y alegres*
*valientes y osados* 
*cantemos soldados*
*el himno a la lid.*
*De nuestros acentos*
*el orbe se admire* 
*y en nosotros mire*
*los hijos del Cid.*

*Soldados la patria*
*nos llama a la lid,*
*juremos por ella*
*vencer o morir.*

*El mundo vio nunca*
*más noble osadia,*
*ni vió nunca un día*
*más grande el valor,*
*que aquel que, inflamados,*
*nos vimos del fuego*
*excitar a Riego*
*de Patria el amor.*

*Soldados la patria*
*nos llama a la lid,*
*juremos por ella*
*vencer o morir.*

*La trompa guerrera*
*sus ecos da al viento,*
*horror al sediento,*
*ya ruge el cañon*
*a Marte, sañudo,*
*la audacia provoca*
*y el ingenio invoca*
*de nuestra nación.*

*Soldados la patria*
*nos llama a la lid,*
*juremos por ella*
*vencer o morir.*


## Referencies

## Enllaces esternos
Inglaterra

**Inglaterra** () ye'l país más grande ( km²) ya pobláu de tolos países constituyentes (*constituent country*) del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte, con una población de . El so territoriu estiéndese peles dos terceres partes de la islla británica y fai frontera con Escocia ya con Gales y ta arrodiau pol mar del Norte, el mar d'Irlanda, l'océanu Atlánticu y la canal de la Mancha que lu coneuta col continente européu. La so capital ye Londres, la cuala ye la ciudá más poblada de la nación, con  d'habitantes.

Surdió en 927 y toma'l so nome de la tribu xermánica de los anglos, asitiada nesti territoriu ente los sieglos V ya VI. Esti, xunto con Gales, tuvo dixebráu hasta'l 1 de mayu de 1707, cuando, altraviés l'Acta Xuncimientu, perasemeyada a la que, en 1800, axuntó dambes islles, ta qu'en 1921 declárase l'Estáu Llibre Irlandés (estáu marioneta) ya’l Reinu Xuníu adopta el nome d'anguaño como l'oficial.

La gran estensión y, en ciertu mou, cerrancia ante lo foriato d'Inglaterra fizo que se desarrollara cuasi de forma dixebrada respeuto al restu d'Europa, formándose una Ilesia Anglicana ya un derechu inglés, de cual surdió'l derechu anglosaxón estendíu per delles naciones del mundiu, destacando les de la Commonwealth (mancomunidá inglesa).

Amás la so llingua ye la más importante del mundiu anguaño pol gran progresu de les excolonies britániques, nótense Estaos Xuncíos n'América, Australia ya Nueva Zelanda n'Oceanía, la India n'Asia, Sudáfrica n'África ya la propia Inglaterra n'Europa. Tamién ye llingua oficial en tolos organismos internacionales.

Tamién ye sede de la Royal Society, la cuala llevó p'alantre los primeros proyeutos tecnoloxicocientíficos de tol mundiu y amás au se sentaron les bases la ciencia moderna.

Políticamente, el sistema británicu ye’l pa del parllamentarismu, de gran influyencia nel mundiu oucidental y tamién nel socialismu y otres ideoloxíes, además de que foi'l primer país en llevar p'alantre'l movimientu obreru col Cartismu, al traviés del Partíu Lliberal y la so posterior dixebra, el Partíu Llaborista.

## Referencies

## Enllaces esternos
Jaroslav Hašek

**Jaroslav Hašek**  foi un novelista, humorista y periodista checu, famosu pola so novela satírica *Les aventures del soldáu Švejk na Gran Guerra*. Ta consideráu'l principal autor de la Praga del entamu del sieglu XX, anque a diferencia d'ésti últimu qu'escribía n'alemán, mandábase de la llingua checa pa llegar a un públicu más popular. 

## Biografía
Jaroslav Hašek nació en Praga'l 30 d'abril de 1883. A los 13 años perdió a so padre, depresivu y alcoholicu. 

A los quince años empieza a trabayar como asistente nuna botica. Más tarde, con un diploma de l'Academia comercial de Praga, entra na Slava Bank, pero échenlu al pocu tiempu por mor de la so afición a la bebida.

Bien ceo, Hašek militó activamente nel movimientu anarquista, collaborando na prensa política de llingua checa y llegando a ser direutor del periódicu *Komuna*. En Praga llevó una vida picaresca, con actividaes como'l robu y tráficu de perros, falsificando certificaos de pedigrí.

En 1910 casó cola escritora Jarmila Mayerová, qu'acabó abandonándolu al poco de nacer el so fíu Richard. Per esta época, tres d'un intentu de suicidiu, pasó una temporada nun hospital psiquiátricu.

Na Primer Guerra Mundial sirvió nel exércitu austriacu nel frente de Galitzia y en Bohemia, enantes de pasar a Hungría. En 1915, la so unidá rindióse a los rusos que lu internaron nun campu de concentración n'Ucraína, y más tarde nos Urales. 

A la fin de la guerra, en 1918 entró como voluntariu al serviciu de los bolxeviques, que lu nomaron comisariu políticu del Quintu Exércitu. Paralelamente militó na *Lexón Checa*, una organización nacionalista que trataba de lliberar a los checos de la tutela del Imperiu austrohúngaru.

En 1920 volvió a Praga con una muyer rusa cola que casara ensin divorciar de Jarmila. Nesta ciudá, capital de la nueva Checoslovaquia, entamó la redaición de la novela satírica *Les aventures del bravu soldáu Švejk na Gran Guerra* (*Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války*). La obra debía constar de seis volúmenes, pero al morrer el 3 de xineru de 1923 sólo tenía peracabaos tres.

Estos tres tomos, con un cuartu que terminó d'escribir el so amigu periodista Karel Vanek, publicáronse de manera póstuma.

En 1991 publicáronse otros escritos inéditos suyos, agrupaos col títulu de *L'escándalu de Bachura y otros rellatos*.

En 2005, l'escultor Karel Nepraš fizo un monumentu ecuestre dedicáu a l'acordanza de Jaroslav Hašek nel barriu praguense de Žižkov, onde'l creador del soldáu Švejk viviera.

## Referencies

## Enllaces esternos
2005

**Abreviatures**

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

## Fechos
* Créase la Reserva de la Biosfera de Gran Canaria.
* Créase la Reserva de la Biosfera de la Sierra del Rincón.
* Créase la Reserva de la Biosfera de los Valles de Omaña y Luna.
* Créase la Reserva de la Biosfera del Alto Bernesga.
* Créase la Reserva de la Biosfera de Los Argüellos.

* 14 de xineru - La sonda europea aporta a Titán, la mayor de les llunes de Saturnu .
* 18 de xineru - Presentación en Blagnac, cerca de Toulouse, del Airbus A380, el mayor avión civil construyíu hasta'l momentu.
* 20 de xineru - George W. Bush entama'l segundu mandatu como Presidente de los Estaos Xuníos.
* 23 de xineru - Victor Yuxchenco conviértese oficialmente en Presidente de la República d'Ucraína.
* 30 de xineru - Primeres eleiciones democrátiques n'Iraq tres la cayida del rexime de Sadam Husein.
* 8 de febreru - Israel y l'Autoridá palestina alcuerden un alto al fueu.
* 19 d'abril - El teólogu alemán Joseph Ratzinger ye elixíu papa, col nome de Benitu XVI.
* 20 d'abril - Alfredo Palacio asume la presidencia d'Ecuador.
* 30 de xunu - El parllamentu español llegaliza'l matrimoniu homosexual.
* 7 de xunetu - Muerren 56 persones nuna serie d'atentaos en Londres.
* 15 d'agostu - Col desmantelamientu de les colonies xudíes na banda de Gaza entama'l plan de retirada de los territorios ocupaos por Israel.
* 22 d'ochobre - Alredor de 10 000 persones maniféstense en Carcassonne en defensa de la llingua occitana.
* 23 d'ochobre - Lech Kaczyński gana les eleiciones presidenciales en Polonia.
* 20 de payares - Angela merkel ocupa'l cargu de cancillera nel Bundestag.

## Nacencies
* 31 d'ochobre - Leonor de Borbón, infanta d'España.

## Muertes
* 3 de xineru - Lauderlale Lakes ( Florida ): Will Eisner, autor de cómics de los Estaos Xuníos (° 3 de marzu de 1917 ).
* 7 de xineru - París : Pierre Daninos, escritor francés ( ° 26 de mayu de 1913 ).
* 10 de xineru - París : Georges Bernier, *Professeur Choron*, humorista francés, cofundador de les revistes satíriques **Hara Kiri** y **Charlie Hebdo** ( ° 21 de setiembre de 1929 ).
* 15 de xineru - Barcelona : Victoria de los Ángeles, soprano española (° 1 de payares de 1923 ).
* 6 d'abril - Mánfer de la Llera, escritor asturianu nacíu en 1918; Rainieru III de Mónaco.
* 6 d'agostu: L'Habana : Ibrahim Ferrer, cantante de son cubanu ( ° 20 de febreru de 1927).
* 19 d'ochobre - Eduardo Haro Tecglén, periodista, escritor, republicanu declaráu ( ° 1924 )

## [[Premios Príncipe d'Asturies]]
* Artes - Maya Plisetskaya y Tamara Rojo
* Ciencies Sociales - Giovanni Sartori
* Comunicación y Humanidaes - Alliance Française, Società Dante Alighieri, British Council, Goethe-Institut, Institutu Cervantes y Instituto Camões
* Concordia - Las Hijas de la Caridad de San Vicente de Paúl
* Cooperación Internacional - Simone Veil
* Deportes - Fernando Alonso
* Investigación Científica y Teúnica - Antonio Damasio
* Lletres - Nélida Piñon

## Referencies

## Enllaces esternos
Llingua oficial

Un **Idioma oficial** ye un idioma que tien un status especial na constitución d'un país, estáu o otros territorios. Ye la llingua usada n' Alministración en tolos niveles (Educación, medios de comunicación....). 

La metá de los países del mundu tienen idiomes oficiales. La mayoría de les vegaes ye sólo una, como en Francia, magar qu'esistan llingües minoritaries. Incluso n'África l'idioma oficial européu tien poco falantes como primer llingua.

En dellos países hai más d'una llingua oficial como en Bélxica.

Les minoríes llingüístiques tan reconocíes en pocos países: España, Finlandia, Sudáfrica por exemplu. 

Dellos países nun tienen idioma oficial: Australia, Alemaña, Suecia, Estaos Xuníos...
En contraste, en resultancia del nacionalismu, Irlanda tien al irlandés como "llingua nacional" y ye'l primer idioma oficial, magar que sólo lu falen unes 200.000 persones.
* Llista de llingües oficiales

## Referencies

## Enllaces esternos
Gagauz

El **gagauz** ye una llingua túrcica falada por unes 200.000 persones, principalmente, en Moldavia , u se creó la República Autónoma de Gagauzia, en Bulgaria y Rumanía. Ta considerada por dellos espertos como un dialeutu del turcu. Los gagauzos usen l'alfabetu llatín y son miembros de la ilesia ortodoxa rusa.

Exemplu de Gagauz con torna al asturianu:

* **Yazý 1** *Insannar hepsi duuêrlar serbest hem birtakým kendi kýymetindä hem haklarýnda. Onnara verilmis akýl hem üz da läazým biri-birinä davransýnnar kardaslýk ruhuna uygun.*

* **Artículu 1** Tolos seres humanos nacen llibres y iguales en dignidá y derechos y, pola mor de la razón y la conciencia de so, han comportase hermaniblemente los unos colos otros.
 Gagauz Vikipediyası

## Referencies

## Enllaces esternos
Quilómetru cuadráu

Un **quilómetru cuadráu** (*km²*) ye la superficie qu'ocupa un cuadráu d'un quilómetru de llau. Equival a un millón de metros cuadraos.

:1 km² = 10⁶ m² = 1.000.000 m² = 100 hectárees.

El quilómetru cuadráu utilízase pa midir l'area d'una nación y les sos divisiones territoriales, y tamién pa grandes estensiones de tarrén. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Chordata

Los **cordaos** (nome científicu, ***Chordata***) son un tipu zoolóxicu carauterizáu pola presencia d'una cuerda dorsal o notocordiu, durante tol desendolcu o en dalguna de les fases.

Hai tres subtipos: vertebraos, urocordaos y cefalocordaos.

**Árbol filoxenéticu:**

 

## Referencies

## Enllaces esternos
Países Baxos

Los **Países Baxos** ye un país del occidente d'Europa na costa del mar del Norte. Forma xunto a Aruba, Curaçao y Sint Maarten el Reinu de los Países Baxos. Tien llendes con Alemaña y Bélxica. Xe miembru de la Xunión Europea y la so capital ye Ámsterdam y tien una población de 

Tamién ye frecuente referise al país col nome d*'Holanda*, magar qu'ésti namái faiga referencia nada más a una rexón del estáu.

## Historia

Los Países Baxos fueron habitados dende la postrera glaciación; los resquicios más antiguos topaos tienen antigüedá de 100.000 años, cuando'l país tenía un clima de tundra con bien escasa vexetación. Los sos primeros pobladores fueron cazadores y colectores. Al rematar la edá de xelu, l'área foi habitada por dellos grupos paleolíticoss. Unu d'ellos fabricaba inclusive canoes (Pesse, escontra 6500 e.C.) y enantes d'eso, alredor de 8000 e.C., una tribu mesolítica morou cerca de Bergumermeer (Frisia).

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma griegu

El **griegu** ye una llingua indoeuropea con más de 3.000 años d'historia y estrémase ente griegu clásicu y griegu modernu o *demotikí*. El clásicu foi la llingua oficial de Grecia hasta 1976 añu en que la fin de la dictadura de los coroneles fizo que'l demóticu s'impunxere definitivamente. Tamién ye oficial na fastera griega de Xipre.

Esti idioma escríbese n'alfabetu griegu.

## Dialeutos del griegu clásicu

* Xónicu: Falábase n'Eubea, nes Islles Cíclades y na rexón d'Asia menor qu'abarca Esmirna, Éfesu y Mileto. Esti dialeutu ye la base de la llingua d'Homero, Hesíodo y Heródoto.

* Eólicu: Fastera norte de la costa d'Asia Menor, na islla de Lesbos, en Tesalia y en Beocia.

* Dóricu: Noroeste de Grecia, el Peloponeso, la fastera sur de la costa d' Asia Menor, les islles de Creta y Rodes na *[[Magna Grecia]]*.

* Áticu: Atenes y los alredores. El griegu que a s'estudia como modelu de llingua de la antigüedá ye esti, cultiváu na lliteratura principalmente nos sieglos V e.C., tamién conocíu como'l "Sieglu de Pericles" y nel IV e.C.: Esquilo, Sófocles y Eurípides, el poeta cómicu Aristófanes, los historiadores Tucídides y Xenofonte, el filósofu Platón y los oradores Lisias, Demóstenes y Esquines.

## La llingua común

Tres la unificación de Grecia con Filipu de Macedonia, el dialeutu áticu, impúsose como llingua de cultura nel mundu helenísticu, estendiéndose por tol Oriente Próximu coles conquistes d'Alexandru'l Grande. Esta yera la llingua común o *koinè glôssa* (ἡ κοινὴ γλῶσσα). N'ella escribieron, ente otros, el filósofu Aristóteles, l'historiador Polibio y el moralista Plutarcu. Dempués vendría la redaición del Nuevu Testamentu y la traducción del Antiguu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Dominiu Internet

Un **dominiu d'[[Internet]]** ye cada nodu que desciende del nodu raíz "**.**", y representa a una sorrede nominal (clasificada por nomes, diferente d'una sorrede protocolar clasificada por direiciones IP) dientro del *Sistema de Nomes de Dominiu* (DNS, poles sigles n'inglés).

Dientro de cada dominiu pue haber subdominios, dientro de los cuales pue haber otros subdominios o equipos coneutaos (hosts).
Cada "nome de host" (hostname) consiste en dellos nomes de subdominios separáu per puntos, y al final el nome del dominiu de nivel superior. Por exemplu, en www.exemplu.com el dominiu de nivel superior (TLD) ye **.com**.

### Dominios d'Internet de países

Cada país con conectividá a la rede de redes tien asignáu un nome de dominiu de nivel superior (TLD) de dos lletres (con dalguna esceición), como por exemplu **.JP** pa Xapón.
Ver: Llista de dominios d'Internet

## Referencies

## Enllaces esternos
Llista de dominios d'Internet

'''Lista de dominios de caberu nivel d'Internet.

## Dominios por distribución xeográfica

## Dominios xenéricos o por agrupación d'intereses

## Referencies

## Enllaces esternos
Fusu horariu

Los **fusos horarios** o **estayes horaries** son caúna de les venticuatro árees nes que ta dividida la Tierra y que siguen la mesma definición de tiempu. Anteriormente, la xente usaba'l tiempu solar aparente, colo que la hora s'estremaba un poco d'una ciudá a otra. Los fusos horarios corrixeron en parte'l problema al poner n'hora los relós d'una rexón al mesmu tiempu solar mediu. Los fusos horarios xeneralmente tán centraos en meridianos d'una llonxitú que ye múltiplu de 15°; sicasí como pue vese nel mapa les formes de los fusos horarios puen ser perirregulares a causa de les llendes polítiques.

Tolos fusos horarios defínense en rellación al Tiempu Coordináu Universal (UTC), el fusu horariu centráu sobre'l meridianu de Greenwich, asitiáu en Londres. 

Como la Tierra xira d'oeste a este al pasar d'un fusu horariu a otru en direición este hai que sumar una hora. D'otra miente, al pasar d'este a oeste hai que restar una hora. El meridianu de 180°, conocíu como llinia internacional de cambéu de fecha, marca'l camudamientu de día.

## Ver tamién
* Horariu de branu
* Horariu de branu d'Europa Central

## Referencies

## Enllaces esternos
Asia

**Asia** ye un continente asitiáu nel hemisferiu norte que forma la parte oriental del supercontinente d'Eurasia. Ye'l continente más grande y más pobláu de la Tierra.

Llenda pel norte col Océanu Glacial Árticu, l'Océanu Índicu pel sur, pel este col Océanu Pacíficu y pel oeste colos Montes Urales.

## Xeografía física
Una de las rexones asiátiques más estenses ye Siberia.

## Xeografía humana
La población asiática asítiase mayormente na fastera que va de Xapón a Paquistán incluyendo les islles d'Indonesia y Filipines, concentrándose ellí la metá de la humanidá. Esto débese al clima monzónicu que permite dos o más colleches de cereales, sobre too arroz.

## Llingües
Les más importantes (con más de 75 millones de falantes) son el chinu, hindi, bengalí, árabe, xaponés, punyabí, wu, xavanés, telugu, coreanu, maratí, vietnamita y tamil. Como idiomes de rellación son perconocíos l'indonesiu, inglés y francés.

## Relixón
Les relixones más siguíes son el budismu, islamismu, hinduismu, confucionismu, taoísmu, sintoísmu, xudaísmu, y cristianismu, siendo'l continente el trubiecu de toes elles.

## Historia
Según la teoría más aceutada anguaño (2004), tolos seres humanos proceden d'África y d'ellí fueron aportando a Asia, desendolcándose estremaes especies humanes, siendo la cabera descubierta l'home de Flores.

## Xeografía política

## Referencies

## Enllaces esternos
Terranova

Hai delles coses que se puen llamar **Terranova**:

*Terranova, una islla canadiana.
*Terranova y Labrador, una provincia canadiana.
*Terranova, una castra de perros.

## Referencies

## Enllaces esternos
Xuegu

Un **xuegu** ye una actividá recreativa na qu'intervienen distintos participantes que compiten o collaboren ente sí. Tamién hai dellos xuegos pa una sola persona, que s'enfrenta al azar o a una máquina.

## Tipos de xuegos

### [[Xuegu infantil]]
#### Xuegos pa face-yos a nenos pequeños
* Aserrín aserrán
* Asoplín y asoplón
* Daba la mocita
* Mano muerta
* Per esta rayina
* Xuegu del burriquín
* Xuegu del burru valiente
* Xuegu de les cabres
* Xuegu de los deos

#### Xuegos de nenos mayores
* A la pe
* Les boliches o banzones.
* El cascayu
* La comba
* L'Engruñu
* L'Esconderite
* Pañuelín
* La pita ciega.
* La Queda
* Rayiquines
* Tres marinos
* Vis veo
* Xuegu de la maya
* Xuegu del zapatu o de l'apargata.
### [[Xuegu astrautu]]
### [[Xuegu d' azar]]
### [[Xuegu de cartes coleicionables]]
### [[Xuegu de cero xugadores]]
### [[Xuegu d'estratexa]]
### [[Xuegu de guerra]] o ''wargame''
### [[Xuegu de llapiceru y papel]]
### [[Xuegu de miniatures]]
### [[Xuegu de cartes]]
### [[Xuegu de rol]]
### [[Xuegu temáticu]]
### [[Ruempecabeces]]
### [[Videoxuegu]]

## Ver tamién
* Teoría de xuegos

## Referencies

## Enllaces esternos
Lema

Un **lema** ye una fras qu'espresa la intención d'un grupu de persones. Muchos países tienen lemes, igual qu'otres instituciones como universidaes o empreses.

Por exemplu, el lema nacional de Paraguái ye "Vencer o Morir" dicho por primer vegada pol Mariscal Francisco Solano López enantes d'aniciar la Guerra de la Triple Alianza escontra Arxentina, Brasil y Uruguái en 1865. Tovía úsase nos emblemes militares.
Landseer

El **landseer** ye una castra de perru que tuvo orixe en Canadá. Ye una variedá blanca y prieta del Terranova que se reconoz como una raza independiente n'Europa continental.

## Referencies

## Enllaces esternos
Polonia

**Polonia** ye un país européu, asitiáu nel centru del continente. País eslavu, tien llendes con Rusia (enclave de Kaliningráu), Lituania, Bielorrusia, Ucraína, Eslovaquia, República Checa, y Alemaña. Ye miembru de la Xunión Europea dende 2004.

## Historia

## Xeografía

### Organización alministrativa
Los 16 voivodatos nos que ta sodividíu'l territoriu polacu anguaño son los siguientes:

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos

* Gobiernu polacu
* Información turística
Idioma tártaru de Crimea

El **tártaru de Crimea** (*Qırımtatar tili, Qırım tili*) ye una llingua túrcica falada por mediu millón de persones tanto en Crimea (Ucraína), como n'Uzbequistán, Bulgaria y Rumanía. Escríbese con caracteres llatinos. Inda que son familia, esta llingua nun ye la mesma que'l tártaru faláu en Tatarstán o'l de Siberia

Exemplu de d'un poema de Noman Çelebicihan (poeta tártaru y primer presidente de Crimea):

## Referencies

## Enllaces esternos
Biografía

La **biografía** ye'l rellatu que pue ser didaúticu o espositivo de la historia de la vida d'una persona. Esti rellatu pue ser oral o rexistráu en forma escrita, u constituye un xéneru lliterariu o per otru mediu físicu (Cine, TV).

El rellatu de la vida de los santos de la tradición del cristianismu nómase haxiografía.

Como **xéneru lliterariu**, el términu vien del sieglu XVII y con él denomínase a un xéneru autónomu cultiváu dende la antigüedá. Nel entamu, yá dende les *Vides Paraleles* de Plutarcu, la biografía respondía a un propósitu edificante y moralizador, orientación que siguió dominando na Edá Media. 

Nel Renacimientu entama n'Italia l'estudiu de persones ilustres na so individualidá; contribuyeron a esta conceición de la biografía Boccaccio, Vasari, Vilani y Maquiavelo. Llueu, nel Romanticismu'l xéneru biográficu toma dos direiciones estremaes: afonda na vida psíquica del biografiáu o gueta, percima de too, la amenidá lliteraria, sacrificando la verdá del personaxe.

Más alantre xorreció l'ansia de documentación sobre el personaxe (gueta de manuscritos, diarios, correspondencia, etc.) como elementos básicos de la narración biográfica, asina como l'afán d'asitiar al biografiáu nel so auténticu mediu históricu-social.

## Referencies
América

**América** ye un continente (nel ámbitu hispanu) o dos: na visión anglosaxona distinguen ente América del Norte y América del Sur, separtaos pol ismu de Panamá.

Incluye la masa de tierra asitiada ente l'Océanu Pacíficu y l'Atlánticu, incluyendo les islles del Caribe y Groenlandia. Nos países de fala inglesa nómase **Les Amériques** o L**'Hemisferiu Occidental**. Durante la dómina colonial recibía el nome de **Nuevu Mundu** o **Les Indies**.

Por razones históriques y culturales esiste América Llatina formada por aquellos países colonizaos por España y Portugal.

## Referencies

## Enllaces esternos
América del Sur

**América del Sur**, tamién nomada **Suramérica** o **Sudamérica**, ye un continente o subcontinente altravesáu pola llinia del Ecuador, cola mayor parte de la so superficie nel Hemisferiu Sur. Ta asitiada ente l'Océanu Pacíficu y l'Océanu Atlánticu.

Ye con América del Norte, un continente de formación recién, orixináu cola formación del Ismu de Panamá.

La Cordelera de los Andes ta na fastera occidental del continente; al este de los Andes asítiase la mayor selva del Mundu, la Selva Amazónica, drenada pol Amazones.

## Xeografía política

} (10)
| Cayena
|-
| 
| Islles Malvines
| style="text-align:right" | 
| style="text-align:right" | 
|
| Stanley
|-
| 
| Islles Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur
| style="text-align:right" | 
| style="text-align:right" | 
|
| King Edward Point
|- style="background:#F2F2F2; font-weight:bold; "
| colspan=2 data-sort-value="ZZZ" | Total
| style="text-align:right" | 
| colspan=3 data-sort-value="ZZZ" |
|-
|}

## Notes

## Referencies

## Enllaces esternos
Suecia

**Suecia** () ye un país européu asitiáu n'Escandinavia, llendando con Noruega y Finlandia y con costes nel Mar Bálticu. Ye miembru de la Xunión Europea.

## Historia

## Xeografía

### Organización territorial

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos

* Visit Sweden.com - Sweden's Travel and Tourism Council
* Sweden Info  - Kingdom of Sweden (ENG)
Bangladex

**Bangladex** o **Bangladesh**, oficialmente **República Popular de Bangladex**, ye un estáu del sur d'Asia, arrodiáu pela India esceuto nel estremu sureste que llenda con Myanmar, y nel sur na que tien costa col golfu de Bengala. **Bangladex** significa "el país del idioma bengalí".

## Historia

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Indonesia

**Indonesia** o, de manera oficial, **República d'Indonesia** ye un gran archipiélagu asitiáu ente la penísula del Sureste Asiáticu y Australia, ente los océanos Índicu y Pacíficu. Indonesia llenda con Malasia na islla de Borneo, Papúa Nueva Guinea na islla de Nueva Guinea y Timor Oriental na islla de Timor.

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Referencies
Paquistán

**Paquistán**; oficialmente **República Islámica de Paquistán** (n'urdú پاکستان) ye una nación asitiada nel sur d'Asia. Llenda con India, Irán, Afganistán, China y el mar Arábigu. Paquistán tien 150 millones d'habitantes, la mayoría musulmanes, y l'islam ye la relixón oficial.

La pallabra *Paquistán* ye un acrónimu ideáu por Choudhary Rahmat Ali, fundador del Movimientu Nacional Paquistanín que fai referencia a los distintos pueblos y llingües que s'alluguen nél: Punyab, Afganistán, Kaxmir, Sind y Beluchistán.

## Historia

## Xeografía

## Economía

## Referencies

## Enllaces esternos
Holocaustu

L**'holocaustu** (del griegu: *ὁλό* "too, dafechu" y *καυστός* "quemar") referíase n'orixe al ritu relixosu d'amburar una ufrienda; sicasí, anguaño remite a un gran desastre humanu, y concretamente, emplegándolu como nome propiu, ta cincáu a la política d'estermín escontra de los xudíos que vivíen n'Europa, que l'Alemaña nazi fizo pente la Segunda Guerra Mundial. Por exemplu, el 90% de los xudíos sefardinos de Grecia foron esterminaos, n'especial la comunidá de Tesalónica, la única ciudá d'Europa onde los xudíos yeren mayoría.

Tamién, por estensión, aplícase a la persecución, tortura y muerte que nel gobiernu del III Reich alemán se fizo contra minoríes de distintu tipu, destacando los actos sobro los testigos de Xehová, los homosexuales o los xitanos.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Muséu del Holocaustu de Yad Vashem
Turquía

**La República de Turquía** (Türkiye Cumhuriyeti), o simplemente **Turquía** (Türkiye) ye un estáu asitiáu ente Asia (97% del so territoriu) y Europa (3%). La península d'Anatolia ente'l Mar Negru y el Mediterraneu forma'l "corazu" del país. Llenda'l noreste con Armenia, al norte col mar Negru, al oeste con Grecia, el mar Exéu y Bulgaria, al sureste con Irán, y al sur con Iraq, Siria y el mar Mediterraneu y al este con Xeorxa y Azerbaixán.

## Historia
Ver tamién: **[[Imperiu Otomanu]]**

**La Turquía moderna**

## Xeografía

## Demografía

## Economía

## Política

## Cultura

| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg| 
Anitkabir.jpg| 
Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
DolmabahceMainGate.JPG| 
İzmir clock tower.jpg| 
Pamukkale00.JPG| 
Eskişehir-Aycan.jpg| 
Antalya falezler.jpg| 
Alanya.jpg| 
Bluemosquefront.jpg| 
Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 


## Referencies

## Enllaces esternos

* Turkish Economy and Statistic
* Turkey Internet Guide
* Turkey Hotels Directory 
* Maps of Turkey
Árabe

L**'árabe** (العربية n'árabe) ye un conxuntu de llingües semítiques (qu'a la vegada formen parte del tueru afroasiáticu falaes nos países del norte d'África y del suroeste d'Asia. Ente elles podemos destacar: 
* L'árabe clásicu, variedá propia del *[[Corán]]*.
** L'árabe estándar modernu, versión modernizada del árabe clásicu usada como modelu d'idioma cultu común a tolos países árabes. Ye la llingua de los medios de comunicación.
* Los árabes coloquiales, son les llingües natives de la población de los países árabes; usualmente nómense *dialeutos*, magar qu'entre ellos danse tantes diferencies como ente les llingües romániques, especialmente ente los dos grupos principales:
** L'árabe occidental (o magrebí):
*** L'árabe andalusí (estintu), de l'antigua Al-Andalus.
*** L'árabe marroquín, de Marruecos.
*** L'árabe magrebí oriental, d'Arxelia, Tunicia y Libia.
** L'árabe oriental (o mesopotámicu):
*** L'árabe sudanés, de Sudán.
*** L'árabe exipcianu, d'Exiptu; el más conocíu pol restu del mundo árabe gracies al cine y la televisión.
*** L'árabe levantín, d'El Líbanu, Siria, Israel y Palestina.
*** L'árabe iraquín, d'Iraq.
*** L'árabe del Golfu Pérsicu, de Kuwait, Iraq, Arabia Saudita, Baḥréin, Qatar, Emiratos Árabes Xuníos y Omán.
*** L'árabe najdí, d'Arabia Saudita, Xordania y Siria.
*** L'árabe hijazí, de la rexón del Hijaz n'Arabia Saudita.
*** L'árabe yemenín, de Yeme.
** El maltés, de Malta, con influxos del italián y l'inglés.
* L'árabe coloquial modernu variedá pan-nacional, formal, intermedia ente'l dialeutu y l'árabe lliteral.

L**'árabe** ye una de les llingües con mayor númberu de falantes, alredor de 180 millones. Representa el primer idioma oficial n'Arabia Saudita, Arxelia, Baḥréin, Exiptu, Emiratos Árabes Xuníos, Iraq, Xordania, Kuwait, El Líbanu, Libia, Marruecos, Omán, Qatar, Siria, Sudán, Tunicia y Yeme. Amás, munchos millones de musulmanes residentes n'otros países poseen conocimientos d'árabe, por razones relixoses (ya que'l *[[Corán]]* ta escritu n'árabe). Dende 1974 ye una de les llingües oficiales de les Naciones Xuníes.

Tien el so propiu alfabetu.

## Referencies

## Enllaces esternos

* arabismo
* Arabic keyboard
* La escritura árabe es fácil
Idioma hindi

L**'hindi** ye unu de los idiomes que se falen n'India. Por razones de rivalidá político-relixosa ente India y Paquistán, ta consideráu un idioma distintu del urdú. Pero na so forma falada coloquial son mutuamente intelixibles. Les sos diferencies tan nel sistema d'escritura, que nel casu del hindi ye l'alfabetu devanágari, y el del urdú, l'alfabetu árabe. Estos dos idiomes tamién s'estremen na terminoloxía culta, que l'hindi toma xeneralmente del sánscritu, mentanto que n'urdú los cultismos son mayormente de orixe perso-árabe (por ser musulmanes).

## Clasificación
Llingua la familia indoeuropea, rama indoirania, grupu indoariu central.

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Ethnologue'': Hindi
Idioma portugués

El **portugués** ye una llingua románica con un orixe común col gallegu. Fálase na Comunidá de Países de Llingua Portuguesa, qu'aconceya a Portugal, Brasil, Angola, Guinea-Bisáu, Mozambique, Cabu Verde, Santu Tomé y Príncipe y Timor Oriental.

Anguaño ye la llingua principal de Portugal, Brasil, Angola, Guinea-Bisáu, Mozambique, Cabu Verde, Santu Tomé y Príncipe y Timor Oriental, toos ellos países que formen la Comunidá de países de llingua portuguesa. Inda tien una pequeña cantidá de falantes en Macáu y en delles zones de la India que foron colonies portugueses: Goa, Damán y Diu y Dadra y Nagar Haveli; tamién se fala en dellos sectores de Ceilán (actual Sri Lanka), territoriu qu'enantes de formar parte del Imperiu Británicu formó parte del Imperiu portugués. De forma minoritaria, tamién se fala en colonies importantes de países de fala portuguesa establecíes en zones fronterices, por casu, en Venezuela o nes zones colindantes a Brasil d'Arxentina , Bolivia, Colombia, Paraguái y Uruguái por cuenta de la migración de brasilanos na so mayor parte dedicaos al comerciu.

## Clasificación llingüística

* Indoeuropéu
** Itálicu
*** Románicu
**** Románicu occidental
***** Iberorrománicu
****** Iberorrománicu occidental
******* Galaico-portugués
******** Portugués

## Pronunciación
Equí amuésase la pronunciación de lletres o diágrafos del portugués.

## Referencies
Idioma rusu

El **rusu** (*русский язык* /'ʀu skʲi jɪ 'zɨk/), ye un idioma indoeuropéu de la rama eslava, ya idioma oficial en Rusia, Bielorrusia, Kirguistán y Kazakstán. Amás, ye unu de los 6 idiomes oficiales de la ONX. Ye'l 7ᵘ idioma más faláu del mundu.

Forma parte col bielorrusu y ucraín del grupu de llingües eslaves orientales.

El vocabulariu básicu, la morfoloxía y l'estilu lliterariu tán influyíos pol eslavu eclesiásticu, idioma eslavu meridional usáu pola Ilesia Ortodoxa rusa. Por eso, abondu vocabulariu lliterariu ye más asemeyáu al búlgaru qu'al ucraín. 

Emplega l'alfabetu cirílicu.

## Distribución xeográfica

Rusia: hasta 1917 foi l'únicu idioma oficial del Imperiu rusu. Mientres la dómina soviética, magar que se ficieron oficiales les distintes llingües de les repúbliques, el rusu foi la llingua de rellación, polo que ye conocío y tien falantes en tolos países que pertenecieron a la Xunión Soviética.

Tien comunidaes importantes n'Israel (unos 750.000 inmigrantes xudíos), y cientos de miles n'América del Norte.

Población falante de rusu:

## Historia
Nel cuadru siguiente resúmese la historia del rusu y de les otres llingües eslaves orientales.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Xenerador de testos tipográficos rusos al azar