Tetris

***Tetris*** () ye un videoxuegu de puzzle orixinalmente diseñáu y programáu por Alekséi Pázhitnov na Xunión Soviética. Foi llanzáu'l 6 de xunu de 1984, mientres trabayaba pal Centru de Computación Dorodnitsyn de l'Academia de Ciencies de la Xunión Soviética en Moscú, RSFS de Rusia. El so nome deriva del prefixu numbéricu griegu *tetra*- (toles pieces del xuegu, conocíes como Tetrominós que contienen cuatro segmentos) y del tenis, el deporte favorito de Pázhitnov.

Nel *Tetris* xugar colos tetrominós, el casu especial de cuatro elementos de poliominós. Los poliominós utilizáronse nos ruempecabeces populares a lo menos dende 1907, y el nome foi dau pol matemáticu Solomon W. Golomb en 1953. Sicasí, inclusive la enumeración de los pentominós data de l'antigüedá.

El xuegu (o una de los sos munches variantes) ta disponible pa casi cada consola de videoxuegos y sistemes operativos de PC, según en dispositivos tales como les calculadores gráfiques, teléfonos móviles, reproductores de multimedia portátiles, PDAs, reproductores de música en rede ya inclusive como güevu de pascua en productos non mediáticos como los osciloscopios. Tamién inspiró servicios de mesa y foi xugáu nes bandes de dellos edificios, calteniendo'l récor de ser el xuegu dafechu funcional más grande del mundu gracies al esfuerciu d'estudiantes holandeses en 1995 qu'allumaron 15 pisos del Departamentu d'Inxeniería Llétrica na Universidá Técnica de Delft.

Ente que les versiones de Tetris vender pa una amplia gama de plataformes d'ordenadores domésticos de los años 1980, foi la bien esitosa versión portátil pa la Game Boy llanzada en 1989 qu'estableció al xuegu como unu de los más populares de tolos tiempos. La edición númberu 100 del *[[Electronic Gaming Monthly]]* tuvo al Tetris nel primer llugar como'l "meyor xuegu de tolos tiempos". En 2007, Tetris ocupó'l segundu llugar nos "100 meyores videoxuegos de tolos tiempos" para IGN. Vendió más de 170 millones de copies pal añu 2016. En xineru de 2010, anuncióse que'l Tetris vendió más de 100 millones d'unidaes pa teléfonos móviles (móviles) namái dende l'añu 2005.

## Historia
Alekséi Pázhitnov (Sokolov) inspirárase nun xuegu de pentaminós que mercara enantes. El nome "tetris" deriva del étimu griegu "tetra", que significa "cuatro", y fai referencia a la cantidá de cuadros que componen les pieces. Alekséi Pázhitnov programó una versión del so xuegu nun Electrónika 60, según la lleenda nuna sola tarde. Hai que tener en cuenta que lo realmente complexo foi llegar a la idea orixinal del xuegu y non la programación en sí mesma. Lo que ye güei la mecánica del xuegu ye bien conocida y ye senciellu emulala.

*Tetris* empieza a ganar popularidá cuando Vadim Gerasimov, un mozu de 16 años que trabayaba na Academia, portó'l xuegu a IBM PC. Dende ende distribúyese gratuitamente a Hungría, onde ye programáu para Apple II y Commodore 64 por programadores húngaros. Estes versiones llamen l'atención de Robert Stein, qu'intenta adquirir los derechos del xuegu. Antes de consiguir estos derechos, viende'l conceutu robáu a la empresa inglesa Mirrorsoft y al so filial estauxunidense: Spectrum Holobyte, qu'editen una versión p'Atari ST y Sinclair ZX Spectrum. *Tetris* comercializar n'Europa y Estaos Xuníos en 1987 cola mención: *«Fabricáu n'Estaos Xuníos, creáu nel estranxeru»*.

Tetris foi históricamente unu de los videoxuegos más versionados y ye, xunto a les Torres de Hanói, el predilectu polos programadores noveles de xuegos. Llucharon por robar se la idea y llicenciala Atari y Nintendo, llográndolo finalmente esti postreru gracies a Henk Rogers. Foi'l xuegu qu'acompañaría a la so novedosa consola portátil Game Boy nel so debú, lo que popularizó tanto *Tetris* como la consola per tol mundu.

En 1991, Alekséi Pázhitnov emigra a Estaos Xuníos y, cinco años dempués, en 1996 funda la so propia compañía, *Tetris Company*, xunto con Henk Rogers y apodérase de los derechos d'autor.

Dempués del ésitu d'esti xuegu, munchos otros trataron d'asonsañalo. Xuegos como Columns o Collapse son exemplos qu'intentaron siguir el cercu que dexó Tetris, un xuegu qu'inauguró un xéneru dientro del panorama arcade. Atari, pela so parte, como *contraataque* por perder la llicencia d'esti videoxuegu, sacó al mercáu Klax, un xuegu d'habilidá ya intelixencia con una temática similar al Columns o Puyo Puyo.

Esiste una versión gratuita bien popular n'Internet denomada *[[w:TetriNET|TetriNET]]*, qu'apurre una versión multixugador n'arquiteutura vecera-servidor, nel que pueden enfrentase al traviés de la rede de 2 a 6 persones cola posibilidá de crear equipos. Foi creada en 1997 por St0rmCat y atópense na actualidá veceres pa los sistemes operativos Windows (el mesmu TetriNET y *Blocktrix*, ente otros), GNU/Linux (*GTetrinet*) y Mac OS X (*Tetrinet Aqua*). La singularidá d'esta versión ye qu'añade unos bonus especiales llamaos n'inglés *cookies* que dexen alteriar el xuegu de los adversarios.

## Mecánica de xuegu

Distintos tetriminos, figures xeométriques compuestes per cuatro bloques cuadraos xuníos de forma ortogonal, que xenérense d'una zona qu'ocupa 5x5 bloques nel área cimera de la pantalla. Nun hai consensu tocantes a les dimensiones pa l'área del xuegu, variando en cada versión. Sicasí, dos files de más enriba tán ocultes al xugador.

El xugador nun puede torgar esta cayida, pero puede decidir la rotación de la pieza (0°, 90°, 180°, 270°) y en qué llugar tien de cayer. Cuando una llinia horizontal complétase, esa llinia sume y toles pieces que tán percima baxen una posición, lliberando espaciu de xuegu y por tanto facilitando la xera d'asitiar nueves pieces. La cayida de les pieces acelérase progresivamente. El xuegu acaba cuando les pieces atropar hasta llegar lo más alto (3x5 bloques nel área visible), interfiriendo la creación de más pieces y rematando el xuegu.

Esisten distintes versiones del xuegu. La orixinal tien siete pieces distintes. Llicencies posteriores añadieron formes suplementaries y esisten inclusive ciertes llicencies pa formes tridimensionales.

### Colores de los tetriminos
La versión orixinal de Pajitnov pal ordenador Electronika 60 utilizaba soportes verdes pa representar bloques.
Delles persones referir a les pieces por aciu el color del que tán pintaes nuna versión particular del xuegu “Tetris”, pero antes de la estandarización per parte de The Tetris Company nel añu 2000, dichos colores variaron versión tres versión, colo cual llamar a les pieces pol so color escarez de sentíu. Por casu, la pieza T ye distinta en toles versiones del xuegu.

## Variantes

### Quirks
Ye una variante del Tetris, na que l'oxetivu nun ye formar les clásiques llinies, sinón más bien xuntar grupos de trés o más bloques del mesmu color. Los *quirks* son bloques de ciertu color empareyaos nuna pieza. Estes pieces cayen en principiu como nel Tetris clásicu, siendo l'oxetivu'l plantegáu llinies enriba. Tien delles modalidaes, ente la que se destacar la manera "Duelu" contra l'ordenador y ye representada por rivales virtuales con formes d'animales. Al ganar a cada rival, la dificultá y la velocidá del xuegu aumenten.

Hai de solliñar que, cada vez que los xugadores xunten un númberu específicu de bloques del mesmu color, cayen más *quirks* na zona del contrincante.

### Magicaliss
L'oxetivu nesta variación ye tamién formar llinies horizontales colos bloques, anque equí hai una serie de nueves regles, que son les siguientes:
* al llau esquierdu del tableru de xuegu apaez una ruleta de colores; si'l bloque ye xiráu con frecuencia escontra la esquierda o derecha va camudar de color.
* esisten bloques de color brillosu (nun puede camudase'l so color), que son bien útiles pa faer llinies, yá que cunten como cualesquier color.
* esisten bloques negros (nun pueden camudase'l so color), que son difíciles d'usar, yá que si complétase una llinia con ellos, nun se borrar del tableru.
* si forma una llinia horizontal con bloques d'un mesmu color o bloques d'un solu color y bloques brillosos, tolos bloques d'esi color van borrar del tableru.

## Tetris y matemátiques

El fundamentu del xuegu son les poliformes conocíes como poliominós, más concretamente les combinaciones de tetraminós. Si, por casu, produzse una llarga secuencia de pieces en forma de Z, en dalgún momentu'l xugador va tar obligáu a dexar un buecu na esquina derecha, ensin poder rellenar el buecu anterior. Agora produzse una nueva secuencia de pieces en forma de S, y asina hasta que les pieces atrópense y acaba el xuegu.

Como la distribución de les pieces ye aleatoria, esta secuencia va terminar asocediendo. Na práutica, esto nun asocede porque'l xenerador de númberos pseudoaleatorios utilizáu na mayor parte de les implementaciones ye un xenerador llinial de congruencies que nun devuelve una secuencia asina.

Inclusive con un xenerador teóricamente perfectu de númberos aleatorios y gravedá inocente, un bon xugador va poder aguantar la cayida de 150 pieces, toes en forma de S o Z. La probabilidá de que, nun momentu dau, les próximes 150 pieces sían toes asina ye de 1 / (7/2)150 (aproximao 1 / (4 × 1081)). Esti númberu tien el mesmu orde de magnitú que'l númberu d'átomos qu'hai nel universu conocíu.

Demostróse que dellos de los subproblemas de Tetris son NP-completu.

## Efeutos mentales de ''Tetris''

Acordies con el Dr. Richard Haier, xugar al Tetris de forma enllargada puede llevar a una actividá cerebral más eficiente mientres el xuegu.

La primer vegada que se xuega al Tetris, aumenten la función y actividá cerebral, amontándose tamién el consumu d'enerxía y glucosa per parte d'este. A midida que el xugador de Tetris vuélvese más arteru, el celebru amenorga'l so consumu d'enerxía y glucosa, indicando una actividá cerebral más eficiente pal xuegu. Xugar al Tetris de forma moderada (media hora al día por un periodu de tres meses) amonta les funciones cognoscitives tales como "pensamientu críticu, razonamientu, procesamientu del llinguaxe", alzándose tamién la espesura de la corteza cerebral.

El xuegu puede provocar que s'imaxinen combinaciones de Tetris de forma involuntaria entá cuando nun se tea xugando (el llamáu Efeutu Tetris), anque esto puede asoceder con cualquier videoxuegu o situación real que proyeute les imáxenes o escenarios de forma repitida, tales como ruempecabeces.

## Música
* La banda sonora de la segunda edición (versión 1.1) del Tetris pa Game Boy convertir nuna de les más conocíes, hasta tal puntu que'l nivel 20 en *Tetris DS* ta basáu na versión orginal de la versión de la Game Boy. Esta ye un arreglu instrumental del cantar popular rusa llamada "Korobeiniki", que foi interpretada per distintes bandes como Doctor Spin, Ozma, Tokyo Ska Paradise Orchestra y el grupu de techno Scooter nel so álbum de 2007 *Jumping All Over the World*. Coles mesmes foi editada en "21 Concepts" por MC Lars y sampleada na base de "Tetris Rap" fecha por Soma y usada por Porta en 2006. Per otra parte, el grupu A la Fame! interpretar pa rematar tolos sos conciertos. Amás, nel escenariu "Luigi's Mansion" (De Luigi) en Super Smash Bros. Brawl puede utilizase la versión llamada "Tetris: A Type y Tetris: B Type".
* El cantar C na versión de la Game Boy ye un arreglu de Johann Sebastian Bach sobre les Suites franceses.
* Unu de los cantares na versión de la NES ye "Dance of the Sugar Plum Fairy", de *[[El Cascanueces]]*, balé compuestu por Piotr Ilich Chaikovski.
* Un cantar de les versiones de la BPS y Tengen ye Kalinka, un cantar rusu famosa escrita por Ivan Petrovich Larionov.
* Nel videoxuegu de baille Pump It Up, na so versión NX2 apaez un cantar denomináu "Pumptriss Quatro", debida al compositor coreanu Yahpp, nel que s'inclúin dellos cantares de Tetris, y el video del cantar, son pieces de Tetris y el personaxe baillarín rusu.
* Nel cantar "Katiuska Primer Fantasía", nel minutu 5:49 oise una melodía bien similar al cantar del Tetris.
* En Just Dance 2015 ye un de los cantares elegibles.

## Ver tamién
* Alekséi Pázhitnov

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial
* *[http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa003&articleID=000EB124-AE08-1DBD-94Y2809EC5880108 Mathematicians Prove Tetris Is Tough]* en *[[Scientific American]]*, ochobre de 2002 (n'inglés).
* Hestoria del Tetris. Rellatu de Vadim Gerasimov.
*