Llingües sinítiques

Les **llingües sinítiques** formen una subfamilia dientro de les llingües sinotibetanes, la mayoría d'elles son descendientes de los grupos étnicos antiguos de Huaxia, sacante la llingua bai que'l so estatus dientro del sinotibetano ye revesosu.

## Clasificación
La clasificación interna de les llingües sino-tibetanes ye problemática, frecuentemente consideróse que les llingües sinítiques formen una caña independiente de les otres, anque dellos autores argumentaron en favor de la esistencia d'una caña sinón-karénica.

### Clasificación interna
Tocantes a les llingües sinítiques puramente diches, el parentescu de toes elles ye claro, y esiste documentación histórica de muncha antigüedá en llingües sinítiques. L'únicu puntu revesosu ye la pertenencia o non del bai a les llingües sinítiques o si pela cueta esta llingua formaría una caña independiente dientro de les llingües han-tibetanes. Sacante pol fechu del bai, el términu "llingües sinítiques" puede considerase casi sinónimu de "llingües chines", y úsase frecuentemente en contraposición a "dialeutos chinos" pa explicitar la idea de que son llingües distintes inintelixibles ente sigo más que dialeutos d'una mesma llingua.

Asumiendo'l calter sinítico del bai, el proto-sinítico daría llugar per un sitiu al antiguu chinu, antecesor del restu de llingües chines, y per otru llau al bai. L'antiguu chinu estremaríase en dos rames; la principal sería'l chinu clásicu y per otru llau el proto-min, antecesor del grupu hokkien. El restu de llingües chines modernes (mandarín, wu, kan-hakka y yue) seríen descendientes del chinu clásicu.

El progresu del trabayu comparativu llevó a atopar "dialeutos" adicionales mutuamente inintelixibles col so antecesor. Les últimes llingües en dixebrase del tueru común seríen el huizhou, el jin, el pinghua y el qiongwen, y les dos cañes restantes el wu y el yue, que tienen una intelixibilidá mutua bien acutada. Delles otres llingües sinítiques nun fueron afechiscamente clasificaes inda. El siguiente esquema amuesa un árbol filoxenéticu de les llingües sinítiques:

Una llista daqué más estensa de les variedaes sinítiques ye la siguiente:
* Idioma bai, formáu por dellos dialeutos mutuamente inintelixibles.
* Llingües chines (puramente diches)
** Min (閩語 / 闽语), 70 millones de falantes.
*** Min bei (Min septentrional)
**** Min de Shaojiang, frecuentemente incluyíu col min bei.
*** Min dong (min oriental; inclúi'l dialeutu de Fuzhou)
*** Min zhong (min central)
*** Puxian min
*** Min nan (min meridional)
**** Hokkien (inclúi'l dialeutu d'Amoy y el taiwanés)
**** Teochew (intelixibilidá partida con el hokkien)
**** Min de Leizhou
**** Hainanés (Qiongwen)
** Cañes descendientes del chinu clásicu:
*** Guan (bĕifānghuà)
**** Mandarín (北方話 / 北方话), 885 millones de falantes.
***** Dungan faláu polos hui d'Asia central, tien una lliteratura distintiva non representable en caráuteres chinos.
**** Jin (晉語 / 晋语), 45 millones.
*** Wu (吳語 / 吴语), 77 millones de falantes, inclúi'l shanghainés.
**** Wenzhou (frecuentemente incluyíu nel wu, pero mutuamente inintegible con él)
**** Huizhou (dacuando clasificáu como'l gan)
*** Chinu Gan-Hakka
**** Gàn (贛語 / 赣语), 31 millones de falantes.
**** Hakka o *kèjiā* (客家語 / 客家语), 34 millones de falantes.
*** Xiang (湘語 / 湘语), 36 millones.
*** Yuè (cantonés)
**** Idioma cantonés (Yuèhai, 粵語 / 粤语), 55 millones de falantes.
**** Toisanés, nun ye mutuamente intelixible col cantonés de Cantón
**** Pínghuà (平話 / 平话), 2 millones), dacuando consideráu como caña independiente del yuè.

:;Variedaes ensin clasificar:
:* Tuhua (incluyi shaozhou tuhua)
:* Danzhouhua
:* Linghua

## Descripción llingüística
Los primeros intentos ambiciosos de reconstruyir el proto-chinu fueron fechos por Bernhard Karlgren a principios del sieglu XX. El retu nesta reconstrucción ye que, al ser la escritura non alfabético, la forma en que los logogramas yeren pronunciaos nel pasáu nun puede ser inferida direutamente y ye necesariu recurrir, por casu, a la poesía (*[[Qieyun|Qièyùn]]*) o a la evidencia de les llingües modernes pa deducir la fonoloxía del proto-chinu.

### Fonoloxía
El sistema fonolóxicu de les llingües chines antigües nun se conoz direutamente debíu al calter de la escritura china. Sicasí, una serie independiente d'evidencies xunto col métodu comparativu coles llingües chines modernes dexa reconstruyir el sistema fonolóxicu pa dómines antigües. 

L'inventariu consonánticu del chinu clásicu pue ser interpretáu a partir de les rimas del *[[Qieyun|Qièyùn]]* con un altu grau de certidume. El siguiente cuadru resume los fonemes que podíen apaecer en posición inicial:

Pal casu del chinu antiguu la reconstrucción ye más incierta y propúnxose el siguiente cuadru tentativo de consonantes iniciales:

Dellos autores reconstrúin un sistema llixeramente distintu pal chinu antiguu qu'amás reconstrúin nasales sordes.

### Gramática
El chinu clásicu ye una llingua altamente aislante, más inclusive que la mayoría de modernes llingües chines. El chinu clásicu ta perbién representáu nos testos y la so gramática ye bien conocida. Sicasí, la reconstrucción gramatical del proto-sinítico, que ye un estadiu más antiguu que'l chinu clásicu, ye más dudosa que la reconstrucción fonolóxica.

### Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes sinítiques son:
:

### Vocabulariu
Nesta tabla haise trescritu utilizando l'Alfabetu Fonéticu Internacional. Les formes representen les diferencies morfolóxiques (escritura) amás de les diferencies fonolóxiques (soníu). Por casu, la pallabra mandarín pal pronome "él" ye 他 , pero en cantonés (Yue) úsase una pallabra distinta, 佢 [kʰɵy˩˧].

Nota sobre los tonos usaos, los tonos de nivel son:
:˥ tonu bien alto (forma alternativa por aciu númberu: 1)
:˦ tonu altu (forma alternativa por aciu númberu: 2)
:˧ tonu mediu (forma alternativa por aciu númberu: ³)
:˨ tonu baxu (forma alternativa por aciu númberu: 4)
:˩ tonu bien baxu (forma alternativa por aciu númberu: 5)
Los tonos de contorna (con cambéu de nivel):
: ˥˧ alto-mediu (forma alternativa: 13), ˥˩ (forma alternativa: 15)
: ˨˩ mediu-baxu (forma alternativa: 31), ˧˥ mediu-altu (forma alternativa: 31)
: ˩˦ bien so-bien alto (forma alternativa: 51), ˩˧ bien altu-mediu/baxu (forma alternativa: 53)

## Referencies

### Notes

### Bibliografía
* 
* 
* 
## Enllaces esteriores
*Numerals in Sinón-Tibetan and Sinón-influenced Languages