Xasón

**Jasón** (en griegu antiguu, Ἰάσων) ye un héroe de la mitoloxía griega.

Según les distintes versiones, la so madre foi Alcimede, fía de Fílaco, o bien Polimede, tía d'Odiseo, anque tamién son mentaes Polimela, Eteoclímene, Polifeme o Teogneta.El so padre foi Esón, fíu de Creteo y rei de Yolco hasta que'l so mediohermanu, Pelias, destronar. Según otru rellatu, Esón confió'l reinu al so hermanu Pelias, hasta que Jasón algamara la mayoría d'edá. 

## Jasón reclama'l tronu de Yolcos

Pelias, tíu de Jasón, en consultando sobre'l so futuru, foi alvertíu pol oráculu de que tuviera curiáu con un home calzáu con una sola sandalia, porque pondría en peligru'l so tronu.
 
Jasón foi educáu pol centauru Quirón hasta que se convirtió n'adultu. Cuando cumplió los venti años, dirixir a Yolco dispuestu a recuperar el tronu que por heriedu -y pertenecía. Vistía de manera estraña, cubiertu con una piel de pantera, con una llanza en cada mano y col pie esquierdu descalzu, según dalgunos porque perdiera una sandalia cruciando un ríu y ayudara a Hera a crucialo, representada como una vieya, y esta más tarde estimar. Con esta indumentaria presentar na plaza pública de Yolco nel momentu que'l so tíu Pelias disponer a celebrar un sacrificiu. Pelias nun lo reconoció, pero sintió mieu pol estranxeru descalzu. Jasón permaneció col so padre Esón cinco díes y al sestu presentar a Pelias y reclamó-y el tronu que llexítimamente-y pertenecía. Pelias decidió alloñar de la so tierra unviándolo a una difícil misión: viaxar hasta la Cólquida (al pie d'El Cáucasu), y traer d'ellí'l vellocino d'oru, la piel d'un carneru fabulosu que salvara la vida a Frixo, antepasáu de Pelias, y treslladóse a la Cólquida. Ellí Frixo ufiertó en sacrificiu a Zeus esti carneru y depués regaló la piel del animal, que yera d'oru, al rei Eetes. Ésti consagrar a Ares y depositar nun árbol curiáu por una culiebra que nunca dormía.
Según otra versión, el mesmu Jasón, inspiráu por Hera, impondríase la realización de la prueba. Y ye que, al presentase ante Pelias, ésti alvirtió'l so pie descalzu y, entendiendo'l peligru que-y anunciaba l'oráculu, preguntó-y qué castigu impondría a un individuu que conspirara contra'l so rei. Jasón contestó que lo unviaría a buscar el vellocino d'oru, respuesta que se volvió contra él.

## Viaxe de los Argonautas

### Viaxe d'ida a la Cólquide

Jasón solicitó entós l'ayuda d'Argos, fíu de Aréstor, y, por conseyu d'Atenea, construyó la nave *[[Argo]]*, qu'había de conducir a la Cólquide a Jasón acompañáu d'un grupu d'héroes griegos que'l so númberu bazcuya ente 45 y 69 según les diverses fontes, que tomaron el nome d'Argonautas (marineros de Argo). Aconceyaos pos los Argonautas, facer a la mar en direición a la Cólquida.

Non muncho dempués, llegaron a la islla de Lemnos, onde namái habitaben muyeres. La reina, Hipsípila, que se namoró de Jasón, cuntólu que les muyeres de la islla fueren castigaes pola diosa Afrodita, al nun rindi-y cultu, trescalándoles d'un golor tan desagradable que los homes refugar, xuniéndose con muyeres de les islles vecines. En vengación, les lemnias mataron a los homes de la isla. Los Argonautas permanecieron na islla un tiempu, xuniéronse amorosamente a elles y depués coláronse. Jasón tuvo dos fíos de Hipsípila como resultáu d'ello llamaos Euneo y Nebrófono.

Dempués de pasar per dellos países, llegaron a Salmideso, onde atoparon a Fineo, ciegu y adivín, al que los Argonautas ayudaron a desfacer de les Harpíes, bisarmes voladores con cara de muyer, garres y ales, que, cumpliendo un castigu impuestu polos dioses, torgaben que Fineo pudiera alimentase.

Fineo, n'agradecimientu, informó a los Argonautas sobre'l camín a siguir hasta la Cólquida y amás díxo-yos cómo podíen superar el peligru que los esperaba al llegar a les Roques Azules, dos enormes peñascos flotantes en continuu movimientu que topetaben ente sigo entartallando a tolos que pretendíen pasar ente elles.

### Llogru del vellocino d'oru

Superáu esta torga, llegaron a la Cólquida. Jasón anunció al so rei, Eetes, el so propósitu. Ésti díxo-y que dexaría-y llevase el vellocino d'oru si enantes consiguía xuncir a los dos toros que lu curiaben, llabrar un campu con ellos, semar sobre los riegos unos dientes qu'apurriera Atenea al rei y depués vencer a la culiebra que nunca dormía y que permanecía al pie del árbol onde se topaba'l vellocino. Medea, la fía del rei Eetes, que yera bruxa, namoróse apasionadamente de Jasón y ayudó a ésti a llevar a bon términu la so fazaña (previu compromisu de Jasón de llevala consigo a Yolco), poniendo en práutica la so bruxería. 

Dio a Jasón una pócima máxica por que nun-y fixeren dañu los toros monstruosos. Habiendo consiguíu xuncir a los toros, llanzó los dientes sobre los riegos fechos na tierra. D'ellos brotaron cientos d'homes armaos, llamaos Espartos, que se llanzaron contra l'héroe, pero ésti, siguiendo les instrucciones de Medea, refundió una piedra ente ellos y los exércitos enfrentar ente sigo. Depués, Medea provocó un tarrecible suañu a la culiebra, Jasón apoderar de la preciada piel y fuxó colos sos homes, con Medea y col hermanu d'ésta, Apsirto, na so embarcación.

### Occisión de Apsirto

Los homes de Eetes escorrieron a la nave y Medea mató al so hermanu, que yera un neñu, lo despedazó y refundiar al mar. El rei Eetes recoyó los restos del so fíu y perdió de vista a los Argonautas. N'otra versión, Apsirto nun yera neñu, sinón un home adultu que foi unviáu por Eetes al mandu d'un grupu de colcos armaos en persecución de los Argonautas. Algamar nel Mar Adriáticu, na corte d'Alcínoo en Istria. Ellí Alcínoo ufiertóse como xuez y dixo de callao a la so esposa Arete que decidiría apurrir a Medea de vuelta colos colcos si yera virxe pero en casu contrariu dar a Jasón. Arete informó a Jasón d'ello y la nueche anterior al xuiciu desvirgó a Medea, polo qu'a otru día, foi apurrida al so maríu. Apsirto nun se conformó y siguió escorriendo a los Argonautas hasta una islla na que Jasón taba realizando sacrificios y foi onde Jasón mató a Apsirto. Dacuando considérase que la muerte de Apsirto foi frutu d'una combalechadura na qu'intervieno tamién Medea.

### Regresu a Yolco

Mientres el viaxe de regresu, los Argonautas tuvieron de sortear diversos peligros amás de la persecución de los colcos: torbonaes, l'asediu de les Serenes, l'ataque de les bisarmes Escila y Caribdis o l'ataque del xigante Talos. Finalmente llegaron a Yolco. Ellí Jasón apurrió'l vellocino a Pelias y entamó la so muerte con ayuda de Medea. Ella convenció a les fíes de Pelias de que podría devolver la mocedá al so padre si partir en cachos y cocer. Asina lo fixeron y provocaron la muerte del rei. Acasto, fíu de Pelias, espulsó a Jasón y a Medea de Yolco.

## Jasón y Medea en Corinto

Entós Jasón y Medea fuxeron a Corintu, onde vivieron felices mientres diez años. Tuvieron dos fíos. Pero más tarde Jasón refugó a la so muyer pa casase con Glauca, fía de Creonte, el rei de Corinto. Medea, pa vengase, acabó cola vida de Glauca y cola de los fíos que tuviera con Jasón, Mérmero y Feres.

## Espedición contra Yolco y muerte

Tres esto, Jasón tornó a Yolco nuna espedición de castigu xunto con Engarro y los Dióscuros contra'l rei Acasto y la so esposa. Escalaron la ciudá y Jasón o'l so fíu Tésalo ocuparon el tronu. Hai diverses versiones sobre la so muerte: dicíase que se suicidara por causa de la traxedia causada por Medea pero tamién esistía la tradición de que morriera al caye-y enriba un cachu de madera podre de la nave *Argo*.

## Jasón y el cine

Rodáronse delles películes de cine y de televisión que traten sobre'l viaxe de los argonautas en busca del vellocino: 

* 1958: *[[Hércules (película de 1958)|Hércules]]* (*-y fatiche di Ercole*): llargumetraxe de cine producíu per Italia y empobináu por Pietro Francisci (1906 - 1977), con Steve Reeves nel papel de Hércules y Sylva Koscina nel de la princesa Íole.

* 1960: *Los xigantes de Tesalia* (*I giganti della Tessaglia*): lagometraje de cine coproducido per Italia y Francia y empobináu por Riccardo Freda.

* 1963: *[[Jason and the Argonauts]]* (*Jason and the Argonauts*): llargumetraxe de cine producíu pol Reinu Xuníu y empobináu por Don Chaffey, con Todd Armstrong (1937 - 1992) nel papel de Jasón y Nancy Kovack nel de Medea. Destaquen nesta película los efeutos especiales de Ray Harryhausen. 

* 1969: *[[Medea (película)|Medea]]*: llargumetraxe de cine producíu per Italia y empobináu por Pier Paolo Pasolini, con Maria Callas nel papel de Medea.

* 1971: *Los argonautas* (*Аргонавты*): curtiumetraxe de dibuxos animaos producíu por Soyuzmultfilm y empobináu por Aleksandra Snezhko-Blotskaya (Александра Снежко-Блоцкая, 1909-1980).

* 1988: *[[Medea (filme 1988)|Medea]]*; telefilme empobináu por Lars von Trier.

* 2000: *Jason and the Argonauts*: miniserie de televisión producida por Hallmark, con Jason London (n. 1972) nel papel de Jasón y Frank Langella nel d'Eetes.

## Referencies

## Ver tamién

* *[[Argonáuticas]]*

* Medea

## Enllaces esternos

* Higino: *Fábules* (*Fabulae*). 
** 12: *[[Pelias]]* (*Pelias*). 
*** Testu inglés nel sitio Theoi.
**** Testu llatín nel sitio de la Bibliotheca Augustana (Augsburgu).
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 13: *[[Juno]]* (*Iuno*).
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 14: *[[Argonautas]] convocaos* (*Argonautae convocati*).
*** Testu inglés en *Theoi*.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 15: *Les Lemníades* o *Les muyeres de [[Lemnos]]* (*Lemniades*). 
*** Testu inglés en *Theoi*.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 16 *[[Cícico (mitoloxía)|Cícico]]* (*Cyzicus*).
*** Testu inglés nel sitio Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 17: *[[Ámico]]* (*Amycus*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 18: *[[Lico (fíu de Dascilo)|Lico]]* (*Lycus*).
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 19: *[[Fineo]]* (*Phineus*). 
*** Testu inglés en Theoi. 
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 20: *Les [[Páxaros del Estínfalo|Estinfálides]]* (*Stymphalides*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 21: *Los fíos de [[Frixo]]* (*Frixi filii*). 
*** Testu inglés nel sitio Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 22: *[[Eetes]]* (*Aeeta*). 
*** Testu inglés nel sitio Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 23: *[[Apsirto]]* (*Absyrtus*). 
*** Testu inglés nel sitio Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 24: *Jasón. Les [[Pelíades]]* (*Iason. Peliades*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 25: *[[Medea (mitoloxía)|Medea]]* (*Medea*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.
** 26: *Medea exiliada* (*Medea exul*). 
*** Testu inglés en Theoi.
**** Testu llatín nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
**** Ed. de 1872 n'Internet Archive: testu llatín en facsímil electrónicu.

* Ovidiu: *[[Les metamorfosis]]*, VII, 1 - 453. 
** Testu español en Wikisource.
*** VII: testu llatín en Wikisource.

* Ovidiu: *[[Heroidas]]* (*Heroides*) o *Cartes de les heroínes* (*Epistulae heroidum*). 
** VI: *[[Hipsípila]] a Jasón* (*Hypsipyle Iasoni*).
*** Testu francés en Wikisource.
**** Testu inglés, con índiz electrónicu, nel Proyeutu Perseus. Na parte cimera derecha atopen los rótulos activos "*focus*" (pa camudar a les anotaciones o al testu llatín) y "*load*" (pa la visualización simultánea de testu y anotaciones o pal testu billingüe).
***** Testu llatín en Wikisource.
***** Testu llatín  de la 2ª versión (*[[Circa|ca.]]* 5 e.C.), nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
*** *Comentariu de les "Heroidas" d'Ovidiu*. VI: *Hipsípila a Jasón*.
**** Testu inglés, con índiz electrónicu, nel Proyeutu Perseus.
** XII: *[[Medea (mitoloxía)|Medea]] a Jasón* (*Medea Iasoni*).
*** Testu francés en Wikisource.
**** Testu inglés nel Proyeutu Perseus, coles carauterístiques indicaes enantes.
***** Testu llatín en Wikisource.
***** Testu llatín  de la 2ª versión, nel sitiu de la Bibliotheca Augustana.
*** *Comentariu de les "Heroidas" d'Ovidiu*. XII: *Medea a Jasón*.
**** Testu inglés, con índiz electrónicu, nel Proyeutu Perseus.

* Séneca: *Medea*.
** Testu español en *[[PDF]]*.
*** Testu llatín nel Proyeutu Perseus. Emplegando'l rótulu activu "*load*", que se topa na parte cimera derecha, llógrase ayuda n'inglés col vocabulariu llatín del testu.

* Jasón, nel Proyeutu Perseus.