open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El Valle (Anguila)

**El Valle** (oficialmente **The Valley**) ye una ciudá que s'alcuentra nel centru la fastera oeste de la islla d'Anguila onde ye capital, siendo esta islla un Territoriu Británicu d'Ultramar.

## Urbanismu
Nuevos comercios tienen abierto'n dellos edificios y cases d'estilu *Indiu Occidental*. Los comercios vieyos fueren modernizaos asina como los sos productos.

### Edificios históricos
El Valle tien pocos exemplos d'arquiteuctura colonial debíu al trespasu de l'alministración a St. Kitts y Nevis en 1825.

Na llende occidental de El Valle, en *Cross Roads*, alcuéntrase Wallblake House. Esti ye un edificiu d'estilu colonial construyíu a mediaos de 1787 como llar d'una plantación. Ye anguaño posesión de la Ilesia Católica de San Xerardu y la Ilesia Católica viviendo'l parrocu d'esta na casa. L'edificiu conserva la so fachada orixinal de piedres, cemendu, madera, azulexos y lláscara.

Les ruines del antiguu edificiu del parllamentu *(Old Court House)* asitiense al sureste d'El Valle, en *Crocus Hill,* puntu de mayor altor de la islla. D'esti edificidu namás resten unes muries valtiaes de les celdes soterrañes.

## Xeografía
### Allugamientu
El Valle ta allugáu na metada de la islla, cao de Crocus Bay y tamién cao de Crocus Hill, el puntu de mayor altor de la islla. Aldees cercanes son North Side, The Quarter, North Hill y George Hill.

### Clima
El Valle tien un clima tropical y secu (Aw) baxo la Clasificación climática de Köppen. L'área tien una curtia estación seca que surde ente los meses de febreru y abril, y una estación húmida que s'estrema'l restu l'añu. Magar que la estación húmida, anque llarga, nun tien les precipitaciones que pueden atopase n'otres ciudaes caribeñes como Santu Domingu o San Xuan. Les temperatures más altes en El Valle son relativamente constantes al llargor del añu, tando estes ente los 26 y los 25 graos Celsius.

## Demografía

## Tresporte
El Valle conéctase con otros territorios a traviés del Aeropuertu Wallblake d'Anguila, tamién nomau Aeropuertu Internacional Clayton J. Lloyd (IATA: AXA, ICAO: TQPF), que cuenta con dellos vuelos internacionales.

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de Suecia

La economía de Suecia ye una economía mista empobinada principalmente a la esportación y al comerciu internacional. Considerada pol Bancu Mundial y pol Fondu Monetariu Internacional como una economía avanzada», anguaño la so PIB nominal algama los 444.585 millones de dólares. Poro, cunta con un modernu sistema de distribución, abondes comunicaciones esternes ya internes y una fuercia de trabayu especializada. La madera, la enerxía hidráulica y el fierro constitúin la base económica del país, xunto col sector d'inxenieríes qu'apurre'l 50% de la producción y esportaciones. Les telecomunicaciones y la industria d'automóviles y farmacéutica son tamién de gran importancia. L'agricultura cuenta con namái'l 2% de la fuercia de trabayu.

## Referencies
Bryan Cranston

**Bryan Lee Cranston**  ye un actor y escritor d'Estaos Xuníos d'América. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de los Emiratos Árabes Xuníos

Los Emiratos Árabes Xuníos tienen una economía abierta con eleváu PIB per cápita y espresivos superávits comerciales. Esfuercios bien asocedíos nel sentíu de diversificar la economía amenorgaron la participación del petroleu y del gas natural nel Productu internu brutu a solamente 25%. Dende'l descubrimientu de petroleu nos Emiratos hai más de 30 años, el país pasó por una fonda tresformamientu, d'una rexón de principaos probes en mediu del desiertu pa un país modernu con altu patrón de vida. El gastu del gobiernu espandió la creación d'emplegos, y la espansión de la infraestructura aumentó la implicación económica del sector priváu.

El territoriu d'Emiratos ye na so totalidá desértico. Por ello les actividaes económiques tradicionales llindar a la recoyida de dátiles, la pesca y la cría de camellos. A mediaos del sieglu XX el conxuntu de los Emiratos constituyía una de les rexones más probes del planeta. Sicasí, les esportaciones petroleres afayaron importantes reserves de petroleu y gas natural en Abu Dhabi y Dubái. Estos dos emiratos constitúin les pilastres nos que se construyó la economía del país, que vio aumentar el so PIB hasta asitialo al mesmu nivel de los llamaos países desenvueltos.

Los cuantiosos ingresos derivaos del petroleu contribuyeron a alzar el nivel de vida de la población y dotaron al país d'infraestructures de primer orde.

La ultramoderna Dubái atestigua'l rápidu desenvolvimientu del país, que se ve reflexáu nuna arquiteutura d'altu nivel. Esta ciudá tien l'hotel más grande del mundu y ta construyendo na actualidá dos Islles artificiales en forma de palmera.

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de Bolivia

La economía de Bolivia tien la so base principal na estracción y na esportación de los sos recursos naturales, principalmente mineros y gasísticos. La perspeutiva del so desenvolvimientu dende los años cincuenta amuesa que la so renta percápita tuvo una crecedera bien lenta dende entós. El PIB tuvo una crecedera media d'un 3% añal, ente que la tasa de medría de la población foi del 2,6% añal, de los que s'esprende, que la renta percápita permaneció cuasi igual y la so población vien atopase en similares condiciones económiques a la de los años cincuenta, ensin que se produxera cuasi nengún aumentu de productividá. A nivel comparativu, dientro del continente americanu, namái Arxentina y Perú, tuvieron una trayeutoria similar.

## Referencies
Agora País Llionés

**Agora País Llionés** ye una organización política qu'aboga pol socialismu y l'autodeterminación del llamáu País Llionés. Foi fundada a finales de 2007 (magar la so presentación pública foi'l 1 de mayu de 2008) por mozos d'izquierdes procedentes de círculos antifascistes y de coleutivos culturales y xuveniles llionesistes. La so meta más cercana ye la creación d'un ente alministrativu propiu pa les provincies de Salamanca, Llión y Zamora, dixebrada de l'actual de Castiella y Llión, que tomaría parte de lo que se llama País Llionés.

## La organización
Ye una organización llionesa autónoma, con calter de conceyu participativu, compuesta sobre un abanicu de sensibilidaes d'izquierda que tienen como base planteamientos comunes, como la creencia na democracia participativa, el llaicismu, l'ecoloxismu, el feminismu, el socialismu, l'anticapitalismu, el llionesismu, l'internacionalismu y el derechu d'autodeterminación. Tien como fin últimu la busca y construcción d'un País Llionés llibre y socialista.

## Funcionamientu
El funcionamientu de la organización ye asambleariu, ensin qu'esistan cargos nin xuntes directives. Nun ta amestada a nengún partíu políticu y entámase por asamblees territoriales, arrexuntaes nel Alcuentru Nacional.

El so funcionamientu sufrágase gracies a les aportaciones de los sos militantes y simpatizantes y per aciu la venta de material, como la publicación periódica "El Pegollu", chapes, pegatines, camisetes, etc. Siguen principios d'autoxestión y total independencia al respective de les instituciones.

## Rellaciones con otros coleutivos
Esta organización caltién rellaciones con otros coleutivos independentistes d'España como los Fai!, n'Asturies; Regüelta, en Cantabria; o Maulets en Cataluña, Baleares y la Comunidá Valenciana.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Páxina web oficial de Agora País Llionés
Economía de Singapur

**[[Singapur]]** tien una economía de mercáu bien desenvuelta y esitosa. El so ambiente de negocios ye llibre, la corrupción ye baxa, los precios son estables y el so renta per cápita ye más alta que la de munchos países desenvueltos.

La economía ye bien dependiente de les esportaciones, particularmente de productos electrónicos de consumu, fármacos, y de un sector financieru creciente. La crecedera real del PIB algamó'l 8.6% ente los años 2004 y 2007. El 2009 la economía menguó 1.0% como resultáu de la crisis financiera mundial, pero volvió crecer nel intre: 14.8% el 2010 y 4.9% el 2011, col fortalecimientu de les esportaciones.

## Referencies
Arthur Rimbaud

**Arthur Rimbaud**  foi un poeta francés.

## Obres
* *Premières proses*
* *Poésies*
* *Lettre du baron Petdechèvre*
* *[[Ultimi versi (Rimbaud)|Derniers vers]]*
* *Les déserts de l'amour*
* *Proses évangéliques*
* *[[Una stagione all'inferno|Une saison en enfer]]*
* *[[Illuminazioni|Illuminations]]*
* *Album Zutique*
* *Les Stupra*
* *Lettres*

## Referencies

## Enllaces esternos
Presidente de Nixeria

Anguaño, el presidente de Nixeria ye escoyíu pola población pa un periodu de 4 años, cola posibilidá d'una reelección pal periodu siguiente.

Esta ye la llista de presidentes y xefes d'Estáu de Nixeria, dende l'adopción de la república, l'añu 1963.

## Presidente constitucional de Nixeria, 1963-1966
* Nnamdi Azikiwe: 1 d'ochobre de 1963 - 16 de xineru de 1966

## Xefe del Gobiernu Federal Militar de Nixeria, 1966-1979
* Johnson Aguiyi-Ironsi: 16 de xineru - 29 de xunetu de 1966
* Yakubu Gowon: 1 d'agostu de 1966 - 29 de xunetu de 1975
* Murtala Mohammed: 29 de xunetu de 1975 - 13 de febreru de 1976
* Olusegun Obasanjo: 13 de febreru de 1976 - 1 d'ochobre de 1979

## Presidente constitucional de Nixeria, 1979-1983
* Shehu Shagari: 1 d'ochobre de 1979 - 31 d'avientu de 1983

## Presidente del Conseyu Supremu Militar de Nixeria, 1983-1985
* Muhammadu Buhari: 31 d'avientu de 1983 - 27 d'agostu de 1985

## Presidente del Conseyu de Gobiernu de les Fuercies Armaes de Nixeria, 1985-1993
* Ibrahim Babangida: 27 d'agostu de 1985 - 26 d'agostu de 1993

## Presidente interín de Nixeria, 1993
* Ernest Shonekan: 26 d'agostu - 17 de payares de 1993

## Presidente del Conseyu de Gobiernu Provisional de Nixeria, 1993-1999

## Presidentes constitucionales de Nixeria, 1999-presente

## Referencies

## Ver tamién
* Abubakar Tafawa Balewa, l'unicu primer ministru de Nixeria, entre 1 d'ochobre de 1960 y 15 de xineru de 1966.
Bukan

**Bukan** (en persa: **Bukān**‎; en curdu:**بۆکان\Bokan**) ye una ciudá d'Irán y la capital del condáu de Bukan, na provincia d'Azerbaixán Occidental. En 2006, Bukan tenía una población de 149.340 habitantes, en 32.488 families.

## Referencies

## Enllaces esternos
Paul Verlaine

**Paul Verlaine**  foi un poeta francés. 

## Obres
* *Premiers Vers*
* *Après trois ans* (1865)
* *[[Poèmes saturniens]]* (1866)
* *Les Amies repris dans Parallèlement* (1867)
* *Fêtes Galantes* (1869)
* *La Bonne Chanson* (1870)
* *Romances sans paroles* (1874)
* *Sagesse* (1880)
* *Jadis et naguère* (1884)
* *Amour* (1888)
* *Parallèlement* (1889)
* *Dédicaces* (1890)
* *Femmes* (1890)
* *Hombres* (1891)
* *Bonheur* (1891)
* *Mes hôpitaux* (1891)
* *Chansons pour elle* (1891)
* *Liturgies intimes* (1892)
* *Elégies* (1893)
* *Odes en son honneur* (1893)
* *Dans les limbes* (1894)
* *Epigrammes* (1894)
* *Chair* (1896)
* *Invectives* (1896)
* *Biblio-sonnets* (1913)
* *Œuvres oubliées* (1926-1929)

## Bibliografía

* *Correspondance* (incomplète), publiée par Ad. Van Bever, Messein, 3 voll., 1922-1929.
* *Lettres inédites à Cazals*, publiées par G. Zayed, Droz, 1957.
* *Lettres inédites à Charles Morice*, publiées par G. Zayed, Droz, 1964.
* Paul Verlaine, *Correspondance générale*: I, 1857-1885, collationné, présenté et annoté par Michael Packenham, Paris.
* Paul Verlaine, *Nos murailles littéraires*; textes retrouvés, présentés et annotés par Michaël Packenham, Paris, l'Echoppe, 1997.
* *Les Poèmes érotiques homosexuels de Verlaine*, Classiques H&O poche, Béziers, H&O, 2005 ISBN 2-84547-107-6.
* Alain Buisine, *Verlaine. Histoire d'un corps*, Tallandier, coll. « Figures de proue », 1995.
* Frédéric-Auguste Cazals et Gustave Le Rouge, *Les Derniers Jours de Paul Verlaine*, Paris, Mercure de France, 1911.

## Referencies

## Enllaces esternos

*  Le site officiel de Paul Verlaine 
*  Les Amis de Verlaine
*  L'intégrale de tous ses grands recueils
Bakú

**Bakú** (n'azerbaixanu: *Bakı*) ye la capital y ciudá más poblada d'Azerbaixán, del mar Caspiu y d'El Cáucasu. Ta asitiada na mariña sur de la península d'Absheron, que se proxeuta nel Caspiu. La ciudá compónse de dos partes principales: el centru y el cascu antiguu interior. En xineru de 2011 Bakú tenía una población de 2.092.400 habitantes, de los cualos 153.400 yeren movíos internos y 143.400 refuxaos de la guerra de Nagorno Karabakh.

Bakú estrema n'once distritos alministrativos (raiones) y 48 conceyos. Ente estos atópense los conceyos de les islles de la badea de Bakú y Neft Daşları construyíes sobro pilotes nel Mar Caspiu, a 60 km de Bakú. El centru urbanu de la ciudá, col Palaciu de los Shirvanshah y la Torre de la Doncella, foi inscritu pola UNESCO como Patrimoniu de la Humanidá en 2000. Acordies cola clasificación de Lonely Planet, Bakú tamién s'atopa ente los diez meyores destinos de vida nocherniega urbana del mundu.

La ciudá foi un de los mayores centros petrolíferos de l'antigua Xunión Soviética y anguaño ye'l centru científicu, cultural ya industrial d'Azerbaixán. Munches instituciones importantes d'Azerbaixán tienen la so sede ellí, incluyendo SOCAR, una de les cien principales empreses del mundu, ente otres. El Puertu de Comerciu Marítimu Internacional de Bakú, protexíu poles islles del archipiélagu Bakú escontra l'este y la península d'Absheron al norte, ye capaz de tresportar dos millones de tonelaes de carga xeneral y ensuga a granel per añu. La ciudá acoyó'l 57º Festival d'Eurovisión en 2012 y va ser la sede de los Xuegos Europeos nel 2015.

## Referencies

## Enllaces esternos
Trojany

**Trojany** ye una villa de Polonia, allugada nel Voivodatu de Mazovia. Tien una población de .

## Referencies

## Enllaces esternos
John Belushi

**John Adam Belushi**  foi un actor y cómicu d'Estaos Xuníos.

## Filmografía

### Películes

### Televisión

## Referencies

## Enllaces esternos
Esllabón Lleonesista

**Esllabón Lleonesista** ye una asociación fundada en 1997 de naturaleza socio-cultural enmarcada dientro del llionesismu políticu.

Anguaño alcuéntrase n'activo y participa na vida social y cultural de la ciudá de Lleón, onde concentra la mayor parte del so llabor, anque tamién participa n'iniciatives fuera de la provincia, como nel casu d'una manifestación llionesista na ciudá de Salamanca nel añu 2013.

## Oxetivos
L'oxetivu principal de la organización ye'l llogru d'una autonomía pa la Rexón de Lleón, asina como la promoción de la identidá llionesa. Ello ye que vertebra tou tipu d'iniciatives de calter social, cultural, políticu o llingüísticu qu'ayuden a sensibilizar a la sociedá civil nesi sen.

## Actividá
Esllabón Lleonesista vien d'entamar distintos actos; destaca pola so mayor trescendencia la llamada *Nuechevieya llionesista* que l'asociación celebra añalmente. De la mesma manera, nos caberos años l'asociación impulsa *Conceyos Abiertos* nos que concuayen miembros y simpatizantes d'organizaciones y partíos llionesistes. Nestes xuntes alderícase sobre la situación de Lleón y abórdense iniciatives pa la meyora y solución de los problemes de les sos provincies.

La organización tamién entama y participa en diferentes manifestaciones nes que poder amosar les sos reivindicaciones, como una facultá de melecina pa la Universidá de Lleón, la meyora de les infraestructures ferroviaries, la defensa del GREIM (Grupu Especial de Rescate y Intervención nel Monte de la Guardia Civil) de Sabero L'asociación caltién contactos con UPL.

Amás, cuenta con una publicación propia (*Bolteo*), qu'asoleya y distribúi por cuenta propia.

## Referencies
 

## Enllaces esternos
*Páxina Web de l'asociación
*
Llobécianos

**Llobécianos** (*Lobeznos* en castellán y oficialmente) ye una llocalidá del conceyu de Pedralba, na provincia de Zamora.

Ta asitiáu a 3,5 km de la Puebla de Senabria na carretera que xune esta población con Bragança. El so nome derivar de la bayura de llobos nel pasáu.

## Monumentos

* Ermita del Santu Cristo:Ye una pequeña ermita recientemente restaurada que tien la imaxe del Santu Cristo de l'Ascensión bien venerada polos lugareños y tolos qu'emigraron a otres ciudaes. Les lugareñes encamiénten-y los sos embaranzos rezando nueve credos alredor de la ermita.

* Ilesia de Santolaya: Asitiada nel barriu de la Preira, arrodiada pel campusantu local.

## Referencies

## Enllaces esternos

* lobeznos.es
Dieta (alimentación)

Una **dieta** ye la cantidá d'alimentu que se-y apurre a un organismu nun periodu de 24 hores, ensin importar si cubre o non les sos necesidaes de caltenimientu, en resume, ye'l conxuntu de nutrientes que s'absuerben depués del consumu habitual d'alimentos.

Popularmente,nel casu de los humanos, la dieta acomúñase equivocadamente a la práutica d'acutar la ingesta de comida pa llograr namái los nutrientes y la enerxía necesarios, y asina consiguir o caltener ciertu pesu corporal.

La dieta considérase permediada si apurre los *nutrientes y enerxía en cantidaes tales que dexen caltener les funciones del organismu nun contestu de salú física y mental.
Esta dieta equilibrada ye particular de cada individuu y afaise al so sexu, edá, pesu y situación de salú. Sicasí, esisten diversos factores (xeográficos, sociales, económicos, patolóxicos, etc.) qu'inflúin nel equilibriu de la dieta.

Les dietes, utilicen pal tratamientu y prevención de diverses patoloxíes (dietoterapia) y p'afaer l'alimentación a diverses situaciones fisiolóxiques.

## Bibliografía
* Fischler, C.: *El (h)omnívoro (el gusto, la cocina y el cuerpo)*. Barcelona: Anagrama, 1995. ISBN 978-84-339-1398-2
* Harris M.: *Bueno para comer*. Madrid: Alianza, 2002. ISBN 978-84-206-3977

## Ver tamién
* Alimentu
* Dieta na cultura prehispánica chilena Llolleo
* Nutricionista y dietista
* Imaxe corporal
* Nutrición
* Productu milagru
* Trestornu alimenticiu
* Dietética
* Trofología
* Nutriología

## Referencies

## Enllaces esternos
Magnitú específica

En física, una **magnitú específica, **ye una magnitú referida a la unidá de masa. Ye, poro, el valor o intensidá de la magnitú considerada, correspondiente a cada unidá de masa nel sistema d'unidaes utilizáu.

EXEMPLOS

Son denominaciones correutes:

**[[Calor específico]]**: Cantidá de calor necesario p'amontar en 1 K la temperatura de la unidá de masa d'un cuerpu. Esprésase en xulios por kelvin y por kilogramu.

**Enerxía específica**: Enerxía per unidá de masa. Esprésase en xulios per kilogramu.

**[[Volume específico]]**: Volume ocupáu pola unidá de masa d'una sustancia. Esprésase en metros cúbicos por kilogramu. El so valor representa l'inversu de la densidá.

Otros usos del términu específicu* *nun se dexen nel contestu* del [[sistema internacional d'unidaes]] *y, arriendes d'ello, son reprobables.

Acordies cola normativa, ye reprobable el términu pesu específicu, yá que el so significáu sería *pesu per unidá de masa*, esto ye newtons por kilogramu; en cuantes que el qu'equivocadamente se-y asigna ye'l de pesu per unidá de volume, esto ye, newtons por metru cúbicu (**densidá de pesu** sería la so denominación correuta).

### Referencies

## Enllaces esternos
Bureau International des Poids et Mesures - The International System of Mesures

National Institute of Standards & Technology - Guide for the Use of the International System of Units (SI)
Consello d'a Fabla Aragonesa

El **Consello d'a Fabla Aragonesa** (C.F.A.) conocíu popularmente como "Consello", ye una asociación cultural nacida en 1976 y reconocida llegalmente en 1978. El so ámbitu territorial ye Aragón.

Los fines d'esta asociación son la esfensa, promoción y estudiu del aragonés en tolos sos aspeutos:

Hestoria, lliteratura, gramática, léxicu, toponimia, folclor, consideración social y llegal, pedagoxía, didáctica, amostranza, etc., parando especial cuenta nel estudiu, proteición y desenvolvimientu de toles sos variantes locales y comarcales, les cuales son el fundamentu del aragonés común o estándar.

El trabayu del **Consello d'a Fabla Aragonesa** tien trés prencipios: 

1. Actitú respetuosa cola realidá trilingüe d'Aragón.

2. No adscripción coleutiva a una corriente política, sindical o relixosa. 

3. Llibertá ideolóxica de les persones que lo formen. Ye, de fechu, una de les asociaciones de referencia alredor de la llingua aragonesa en tola sociedá aragonesa. 

Dende la so creación, el Consello d'a Fabla Aragonesa trabaya en la dignificación del idioma aragonés, contribuyendo a crear un estáu d'opinión favorable alredor d'esta llingua minoritaria romanica y espublizando la so conocencia a traviés de publicaciones variaes, como les revistes *[[Fuellas]]* o *[[Luenga e Fablas]]*. Como editorial, baxo la direición de Francho Nagore, publicó un total de 135 llibros n'aragonés nos postreros 40 años.

Dende que se creó nel añu 2000 el Consello Asesor de l'Aragonés dientro del Consello d'a Fabla Aragonesa, toles decisiones que toma esti órganu espublícanse en Fuellas, pa que la xente les conoza.

Los órganos de gobierno del Consello d'a Fabla Aragonesa son *l'Asambleya Cheneral de consellers* y la *Chunta Directiva*, que la so composición y atribuciones apaecen regulaos nes *Ordinacions d'o Consello*.

L'actual presidente, dende 2004, ye Chusé Inazio Nabarro y dende avientu de 2014, vicepresidente Rafel Vidaller Tricas, secretariu xeneral, Daniel Lerín y tesoreru, Chorche Escartín. Los vocales son: vocal de publicaciones, Alberto Gracia Trell, vocal d'Estudios y Biblioteques, Amaya Gállego, vocal d'Organización y Comercialización, Tresa Estabén, vocal d'Amostranza, Ana Cris Vicén, vocal de Conseyeros d'Ayuda, Ángel Ramírez y vocal de Comunicación, Paz Ríos.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Consello d'a Fabla Aragonesa.
Lingwa de Planeta

**Lingwa de Planeta** (tamién **Lidepla**, **LdP**) ye una llingua auxiliar internacional, que'l so desenvolvimientu empezó en 2006 en San Petersburgu, por un grupu lideráu por Dmtri Ivanov.

## Conceutu
La idea principal yera crear un tou harmoniosu basándose nes llingües nacionales más falaes ya influyentes del planeta. D'ello sale como resultáu'l vocabulariu de Lidepla, que contién una cantidá significante de pallabres non europees, faciendo de Lidepla un *worldlang*. Un principiu xeneral siguíu na creación de Lidepla foi'l tener daqué de mancomún coles llingües de la mayoría de los habitantes de la Tierra.

## Equipu del proyeutu y usu de la llingua
El líder del proyeutu ye un psicólogu, Dmtri Ivanov. Él sentó les bases de la llingua. Les llingüistes A. Vinogradova and Y. Ivanova ayudaron mientres la primer etapa'l desenvolvimientu de Lidepla. En 2007 A. Lysenko xunióse y convirtióse na llingüista principal del proyeutu.

Dende l'empiezu'l proyeutu foi abiertu y llargamente aldericáu en dellos grupos de "conlanger". Dica agora (2014) más de 15 persones contribuyeron a la llingua de forma considerable (esto ye, trabayaron nel vocabulariu y la gramática, traducieron obres y testos orixinales, incluyíes cantares), por non falar de los que participaron nos alderiques.

Nesti momentu, la llingua usar en comunicación real, principalmente per internet (Facebook, Yahoo, etc.). Unes 15 persones apoderen la llingua, y unes 50 pueden usar pa comunicase. Hai munchos testos traducíos, incluyendo dalgunos bastante llargos como *Alicia nel País de les Maravíes*, de Lewis Carroll y dellos cuentos. Esisten cantares traducíos y cantaes, incluyendo un álbum del cantante profesional Jonny. M y subtítulos pa dibuxos animaos y películes (como la película rusa Ivan Vasilievich: *Vuelta al Futuru*).

## Descripción de la llingua
En delles fontes la fecha de creación de Lidepla caltener nel 2006. Ye importante esclariara que la "versión básica" de la llingua publica-se nel 2010. La forma básica de la llingua caltiénse estable dende entós.

## Lliteratura
* 
* 
* 
* http://ifapcom.ru/files/Documents/multiling_eng.pdf#page=112 
* 
* 

### Medios de comunicación
* 
* 
* 

## Referencies

## Enllaces esternos
Whitesnake

**Whitesnake** ye una banda británica de hard rock fundada nel añu 1978 pol vocalista David Coverdale, tres la so separación de Deep Purple, banda de la cual formó parte dende 1973 hasta 1976.

## Historia
Nos sos primeros años, la so música taba esencialmente empobinada escontra'l hard rock clásicu de los años 70, con abondosa influencia del blues, similar a los yá mentaos Deep Purple o Led Zeppelin, con músicos como Bernie Marsden, Neil Murray o los antiguos compañeros de Coverdale en Deep Purple: Ian Paice y Jon Lord, ente otros.

A mediaos de la década del 80 apréciase un cambéu notable nel so estilu musical, en momentos en que la banda redefinió la so carrera, amás de camudar casi por completu l'alliniación, entornándose a un rock duru con reminiscencies del "glam metal" d'Estaos Xuníos (incluyendo a músicos como Adrian Vandenberg, Rudy Sarzo, John Sykes o'l virtuosu Steve Vai), estilu musical que Coverdale caltuvo a lo llargo de los años 90 y 2000, con distintes formaciones. 

Nesa llinia más comercial el grupu vio amontada la so popularidá y espardimientu exponencialmente con cantares como "Is This Love", "Still of the Night" o una anovada versión de la so "Here I Go Again", los cualos convirtiéronse n'himnos pa la banda y grandes ésitos "FM" de la dómina.

Un aspeutu que caracterizó a Whitesnake mientres tola so historia foi la inconsistencia de les sos distintes formaciones a lo llargo de los años, arreyando a distintos músicos británicos y norteamericanos con David Coverdale, fundador del grupu, como líder y únicu miembru permanente.

## Discografía
**Trouble* (1978)
**Lovehunter* (1979)
**Ready an' Willing* (1980)
**Come an' Get It* (1981)
**Saints & Sinners* (1982)
**Slide It In* (1984)
**1987* (1987)
**Slip of the Tongue* (1989)
**Restless Heart* (1997)
**Good to Be Bad* (2008)
**Forevermore* (2011)

## Referencies

## Enllaces esternos
Felipe VI

Col nome de **Felipe VI** podemos referinos :

* Felipe VI de Francia, (1293-1350), rei de Francia.
* Felipe VI de Borgoña Palatina, (1478-1506), conde de Borgoña, más conocíu como *Felipe I de Castiella*.
* Felipe VI de Borgoña, (1578-1621), duque de Borgoña, más conocíu como *Felipe III d'España*.
* Felipe VI de Navarra (1605-1665), rei de Navarra, más conocíu como *Felipe IV d'España*.
* Felipe VI d'España (n. 1968), actual rei d'España.
Fritz Lang

**Friedrich Christian Anton Lang** , más conocíu como **Fritz Lang**, foi un direutor de cine d'orixe austriacu que desarrolló la so carrera artística n'Alemaña y nos Estaos Xuníos. 

## Vida y filmografía

### Primeros años

Participa na Primer Guerra Mundial como voluntariu del exércitu austrohúngaru. Firíu na guerra, en 1916 entama a escribir guiones pa los estudios Universum Film AG (UFA) y nel añu 1917 estrena como guionista una primera película güei desapaecida. Terminada la Primer Guerra Mundial abandona la ciudá de Viena y, convertíu yá en ciudadanu alemán, trabaya como direutor en *Hallblut* (1919) y *Die Spinnen* (1920), películes que son bien recibíes y nes que vemos yá rasgos carauterísticos del so estilu como son el talentu dramáticu y la bona composición d'imáxenes. Nel añu 1922 cásase con Thea von Harbou. 

### Periodu alemán-espresionista: los años de [[Weimar]] (1918-1933)

**Dr. Mabuse the Gambler* (1922)
**Die Niebulungen* (1924)
**Metrópoilis* (1927)
**M* (1931)
**Das Testament des Dr. Mabuse* (1933)

Al finalizar *Das Testament des D. Mabuse* nel añu 1932, recibe la propuesta de Joseph Goebbels de facese cargu de la direición de la UFA. Lang, contrariu al nazismu, marcha a Francia dexando n'Alemaña a Thea von Harbou, cola qu'hasta entóncenes conviviera y guionista tanto del propiu Lang como de Murnau y Dreyer, pero simpatizante del nazismu. 

### [[Hollywood]] (1936-1957)

Yá en Hollywood, Fritz Lang trabaya en películes de diversos xéneros, dende westerns a otres del xéneru policial-negru. Dellos filmes d'esta época son: 

**Fury (*1936)
**You Only Live Once* (1937)
**The Woman in the Window* (1944)
**Scarlet Street* (1945)
**Secret Beyond the Door* (1948)
**Moonfleet* (1955) 
De regresu a la República Federal Alemana dirixe tovía películes como *Der Tiger von Eschnapur* (1959). Almiráu polos críticos de la revista francesa ''Cahiers de Cinena'', ye entrevistáu por Godard y tendrá un importante papel como actor na película d'esti *Le Mépris* (1963). Muerre nel añu 1976; ta enterráu nel Forest Lawn – Hollywood Hills Cemetery de Los Angeles. 

## Bibliografía
*Historia del cine*, David Parkinson, Ediciones Destino, 1995

## Referencies

## Enllaces esternos
Pinocho

**Pinocchio** ye'l nome del personaxe ficticiu creáu pol escritor italianu Carlo Collodi (seudónimo de Carlo Lorenzini), protagonista de la novela *[[Les aventures de Pinocchio]]* (*Le avventure di Pinocchio* en italianu), escrita en 1881. Segun el cuentu de la novela, Pinocchio ye una marioneta que cobra vida inesperadamente.

## Interpretaciones
### Películes/Televisión
* Ferdinand Guillaume 1911 (*[[Pinocchio (película de 1911)|Pinocchio]]*)
* Dickie Jones 1940 (voz – película animada de Disney *[[Pinocchio (película de 1940)|Pinocchio]]*
* Alessandro Tomei 1947 (*[[Le avventure di Pinocchio]]* (1947)
* Peter Noone 1968 (*[[Pinocchio (película de 1968)|Pinocchio]]*)
* Roberta Paladini 1972 (voz – película animada *[[Un burattino di nome Pinocchio]]*
* Andrea Balestri 1972 (*Le avventure di Pinocchio*)
* Scott Grimes 1987 (voz - película animada *[[Pinocchio and the Emperor of the Night]]* (1987), prodotto dalla Filmation
* Jonathan Taylor Thomas 1996 (*[[The Adventures of Pinocchio]]*)
* Gabriel Thomson 1999 (*[[The New Adventures of Pinocchio]]*) 
* Roberto Benigni 2002 (*[[Pinocchio (película de 2002)|Pinocchio]]*)
* Whoopi Goldberg 2004 (voz - película animada *[[Pinocchio 3000]]*)
* Federico Bebi 2007 (voz- película animada *[[Bentornato Pinocchio]]*)
* Gabriele Caprio 2012 (voz - película animada *[[Pinocchio (película de 2012)|Pinocchio]]*)

## Referencies

## Enllaces esternos
* ''Las aventuras de Pinocho'' (en varios idiomas)
* ''Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino''
Lila Tretikov

**Lila Tretikov** (en rusu: **Лайла Третиков** o **Ляля Третьякова**; Moscú, 25 de xineru de 1978) ye una especialista en software d'empresa rusa y d'Estaos Xuníos d'América. Ente'l 2014 y el 2016 foi direutora executiva (CEO) de la Fundación Wikimedia.

## Referencies

## Enllaces esternos
Club Xeitu

El ** Club Xeitu** ye una asociación española dedicada al estudiu, proteición y divulgación del patrimoniu cultural, históricu, documental, antropolóxicu, gráficu, folclóricu y natural del valle de Ḷḷaciana y de los montes asturiano-llioneses.. L'asociación tien la so sede na llocalidá de Viḷḷablinu (Lleón), siendo la so presidenta honorífica María Luisa Jorissen García

L'anagrama d'esta entidá inspírase nuna grillándana (o *griḷḷándana*), una flor común nel cordal cantábricu y abondo frecuente en Ḷḷaciana.

## Historia
El Club Xeitu foi constituyíu'l 19 de febreru de 2009 en Cagüaḷḷes d'Abaxu por delles persones naturales o rellacionaes col Valle de Ḷḷaciana al envís de revitalizar y promover los valores patrimoniales del mesmu y de la so contorna xeográfica, centrándose especialmente na variante del asturianu occidental falada na zona (conocida popularmente como paḷḷuezu).

## Actividá
Una de les actividaes principales de l'asociación ye la publicación de llibros de temática diversa: diccionarios de paḷḷuezu-castellanu, guíes de flora autóctona, biografíes de personaxes llocales, historia, etc..

El Club Xeitu encárgase tamién del estudiu y la promoción del asturllionés. Asina, dende l'añu 2009 vien celebrando'l *Certame Lliterariu Guzman Álvarez* xunto col concursu de recoyida de toponimia tradicional *Concha de Lama*, dende 2011, amás de recitales de poesía y homenaxes a figures importantes de la cultural autóctona (como los homenaxes a Isabel Alvarez, Melchor Cosmen o Fernando Mayán. D'esta miente, publicó un diccionariu de paḷḷuezu iguáu por Manuel Gancedo en 2013.

Ente los sos oxetivos destaca la conservación y defensa del patrimoniu históricu y etnográficu. Nesti sen, denunciara públicamente l'abandonu y deterioru de la *Piedra Furada de Carrasconte* o l'afayu nun vertideru d'una placa commemorativa centenaria dedicada a Sierra y Pambley. 

Asinamesmo, dispón d'un boletín periódicu (*Xeitu*) al traviés del que divulgar aquellos temes rellacionaos colos valles del noroeste de Lleón.

## Ver tamién
* Asturllionés
* Ḷḷaciana
* Paḷḷuezu

## Referencies

## Enllaces esternos
El Abadengo

**El Abadengo** ye una fastera histórica-tradicional española allugada nel oeste de la provincia de Salamanca, n'antigua Rexón de Lleón, güei la comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Fazendo raya moyada con Portugal. La sua capital ye Lumbrales.

Llenda con Portugal al oeste, Les Arribes (La Rivera) y La Ramajería al norte, El Campo de Yeltes al este y El Campo de Argañán al sur.

## Ver tamién
* Arribes

## Referencies

## Enllaces esternos
* Ficha de L'Abadengu na web del Turismu del Reinu de Lleón
Ninilchik (Alaska)

**Ninilchik** (Нинильчик en rusu) ye un llugar designáu pol censu allugáu nel borough de Península de Kenai nel estáu d'Estaos Xuníos d'Alaska. Nel añu 2000 tenía una población de 772 habitantes y una densidá poblacional de 1,4 persones per km².

## Demografía
Según la Oficina del Censu en 2000 los ingresos medios por llar nel llugar designáu pol censu yeren de 36.250 dólares, y los ingresos medios por familia yeren 41.750. Los homes teníen unos ingresos medios de 29.861 frente a los 22.750 pa les muyeres. La renta per cápita pal llugar designáu pol censu yera de 18.463. Alredor del 13,9% de la población taben per debaxo del estragal de probeza.
## LLingües
Reciéntemente afayóse un grupu de persones d'avanzada edá que caltienen un dialeutu del rusu como la so llingua materna, que se llevó mientres el periodu nel que Rusia tenía Alaska. Esti dialeutu, como carauterístiques, perdió'l xéneru neutru y el femenín amenorgó'l so usu. Úsense pallabres comunes del rusu de Rusia, pero dalgunes camudaron el so significáu. Tamién usen delles siberianes y provenientes de les llingües indíxenes d'Alaska y del inglés. Probablemente esti grupu de persones sía alredor de 20 y de descendencia rusa o mestiza.

## Referencies

## Enllaces esternos
Les Arriondes (parroquia)

**Les Arriondes** ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Asitiada na zona centruoccidental del conceyu, tien una estensión de  y llenda al noreste cola parroquia de Pendás, al noroeste cola de Santitomás, al oeste coles de Castiellu y Nevares, al suroeste cola de Viabañu, al sureste cola de Villanueva y al este col ríu Sella, que-y fai de llende natural col conceyu de Cangues d'Onís.

Abarca la villa de Les Arriondes, capital del conceyu, y los llugares de Castañera, Cuadroveña, Santianes del Terrón y Villar de la Peñe, y tien una población de . Los más d'ellos viven na villa capital.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Bode

**Bode** ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres.

Asítiase na fastera nororiental del conceyu y tien una estensión de . Llenda al norte cola parroquia de Santitomás, al este cola de Cayarga, al oeste cola de Pendás y al sur col ríu Sella, que-y fai de llende natural col conceyu de Cangues d'Onís. Abarca namái'l llugar homónimu, nel que viven los  de la parroquia.

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Gatu

Col términu «**gatu**» podemos referinos:

* al félidu *[[Felis silvestris catus]]*, tamién llamáu muxu;
* al pexe *[[Zeugopterus regius]]*, tamién llamáu raposu.
* al pexe escualu *[[Alopias vulpinus]]*, tamién llamáu fuina o ratu.
* al pexe escualu *[[Etmopterus spinax]]*, tamién llamáu pexdegatu o pexe de gatu.
* al pexe escualu *[[Centrophorus granulosus]]*.
* al pexe escualu *[[Scymnodon ringens]]*.
Castiellu (parroquia)

**Castiellu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Ocupa  de la fastera central del conceyu, y llenda: al norte cola parroquia de Nevares, al sur cola de Viabañu, al este cola de Les Arriondes y al oeste col ríu Cúa, que-y fai de llende natural col conceyu de Piloña. La so población, de , repártese ente los llugares de Castiellu y Prunales.

## Llocalidaes

### Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Parque Natural d'Arribes del Duero

El **Parque Natural d'Arribes del Dueru** ye un espaciu natural protexíu del oeste español y más concretamente del noroeste de la provincia de Salamanca y el suroeste de la provincia de Zamora, na comunidá autónoma de Castiella y Llión, al pie de la llende portuguesa.

Arribes y arribanzos son les palabras asturllioneses utilizaes pa referiste la xeomorfoloxía que presenten los ríos Águeda, Dueru, Esla, Güebra, Tormes y Uces nesti territoriu. Ésta caracterízase per una zona de depresión o d'altitú más baxa y otra de penillanura o d'altitú más elevada. Esta particularidá común na orografía de tola zona, enconta o constitúi l'orixe d'una comarque natural ensin llendes definíes o territoriu de rellación económica, cultural y turística ente los sos conceyos, non yá los españoles, tamién los portugueses.

## Referencies
Cofiñu (parroquia)

**Cofiñu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Ocupa  del estremu noroccidental del conceyu, na fastera septentrional de la sierra del Sueve, y llenda: al norte col conceyu de Colunga, al oeste col de Piloña, al sur cola parroquia parraguesa de Fíos, al sureste cola de Nevares y al este cola de Santitomás. La so población, de , repártese ente los llugares de Cofiñu, Pandiellu y Villar.

Nel llugar de Cofiñu tien la so sede la xunta alministrativa de la Mancomunidá del Puertu Sueve, que regula les normes d'aprovechamientu de los praos de la sierra. Nel so caseríu rescamplen, amás de la ilesia de Samiguel, que caltién restos románicos dientro de la so actual cadarma barroca (sieglu XVIII) de nave única con cabecera rectangular y espadaña con trés arcos, la casona nomada casa de los Caneja, anguaño dedicada a establecimientu hosteleru, y la casona de Lafuente.

Nesta parroquia descubriéronse les llábanes de Cofiñu que daten de la dómina romana.

## Llocalidaes

### Sitios

## Bibliografía
* *Diccionario geográfico de Asturias de La Nueva España*, p.&nbsp;301. Uviéu, Editorial Prensa Asturiana, 1998.

## Referencies

## Enllaces esternos
La Güera Deu

**La Güera Deu** ye una parroquia del conceyu asturianu de Parres. Ocupa los  del estremu suroriental del conceyu, y llenda: al norte, noroeste y oeste cola parroquia de Parres, al suoreste cola de Llerandi, al sur col conceyu d'Amieva y al este col ríu Sella, que-y fai de llende natural col conceyu de Cangues d'Onís. La so población ye de , repartíos ente los llugares d'Aballe, El Colláu l'Andrín, Deu, El Puente, Santianes de Tornín y Sotu Deu.

Nel llugar d'El Puente alcuéntrase la ponte conocida como ponte romana de Cangues d'Onís.

## Llocalidaes

### Sitios
* Cosorios
* El Ḥabar
* El Ḥornu
* El Sedu

## Referencies

## Enllaces esternos
Concursu de Tonada de Samartín del Rei Aurelio (XVI Edición)

Entamáu pola Asociación de la Canción y el Folklore Valle del Nalón, que relevó a la Asociación Toná y Folklore de San Martín na organización, tuvo llugar en L'Entregu'l **XVI Concursu de canción asturiana de Samartín del Rei Aurelio**, depués de que nel añu 2013 nun se celebrara. Con rellación a ediciones anteriores, ésta presentó delles novedaes, principalmente l'establecimientu de nueves categorías: una pa menores de 18 años y otra p'aficionaos.

Los campeones d'esta decimosesta edición, que recibieron los sos premios nuna gala que tuvo llugar el 6 de xunu de 2014 fueron los que vienen darréu:
* Categoría masculina: Álvaro Fernández 
* Categoría femenina: Liliana Castañón
* Categoría aficionaos: Eduardo Naredo 
* Categoría moza: Alejandro Peláez 
* Categoría infantil: Daniel Fernández 
* Cantar orixinal masculín: Fernando Valle Roso
* Cantar orixinal femenín: Águeda Riera

## Referencies
Panchen Lama

El **Panchen Lama** (en tibetanu: པན་ཆེན་བླ་མ་; en chinu: 班禪喇嘛) ye la segunda autoridá relixosa más importante nel Tíbet, al ser el segundu más importante de la escuela Gelug, que ye la más popular de les escueles budistes nel Tíbet. El Dalai Lama ye líder de la escuela Gelug, xefe políticu del Tíbet nel exiliu, perteneciente a la tradición Gelug-pa. El títulu de Panchen Lama otorgólu per primer vegada'l quintu Dalai Lama, Lobsang Gyatso al abá del monesteriu de Tashilhunpo lo que significa “Gran Sabiu”. El Panchen Lama ye consideráu una emanación del Buda de la Lluz Infinito, Amitābha. Una de les sos funciones más importantes ye la d'atopar les reencarnaciones de los Dalai Lama.
Alministración Central Tibetana

L**'Alministración Central Tibetana**, tamién conocida como **Gobiernu tibetanu nel exiliu** ye una organización política qu'alministra políticamente a la mayor parte de los refuxaos tibetanos nel esterior (principalmente India, Nepal y Bután) y que reclama tener soberanía y ser el llexítimu gobiernu de l'actual Rexón Autónoma del Tíbet, y sobro Gansu, Sichuan y Yunnan (el Tíbet históricu) y que se formó tres la invasión china del Tíbet en 1950. La organización básase en faer lobby políticu por que Tíbet seya lliberáu de la invasión china o que siquier gocie de mayor autonomía como la de Ḥong Kong, busca caltener la cultura tibetana, fomentar condiciones de vida dignes pa los refuxaos tibetanos y xenerar consciencia global poles violaciones de los derechos humanos en China.

Tien la so sede en McLeod Ganj, ciudá de Dharamsala, Estaáu de Himachal Pradesh, India.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bandera del Tíbet

La **bandera del Tíbet** foi introducida en 1912 pol 13º Dalai Lama, quien unificó les banderes militares de delles provincies pa diseñar l'actual. Dende entós emplegóse como pabellón militar tibetanu hasta 1950. Güei sigue siendo l'emblema de l'Alministración Central Tibetana con sede en Dharamsala, India. 

Como símbolu del movimientu d'independencia tibetanu, ta prohibíu na República Popular de China, incluyendo la Rexón Autónoma del Tíbet correspondiente a l'antigua área de control del Gobiernu Tibetanu en Lhasa, amás d'otres árees del Tíbet.

## Ver tamién
* Escudu del Tíbet

## Referencies

## Enllaces esternos
Lhasa

**Lhasa** (en tibetanu: ལྷ་ས་, en chinu simplificáu: 拉萨, en chinu tradicional: 拉薩 y en pinyin: Lāsà), ye la capital del Tíbet, na República Popular China asitiada na meseta tibetana arrodiada pelos montes del Himalaya. Cuenta con una población de . Alcuéntrase a una altitú de 3.650 metros sobre'l nivel de la mar, nel valle del ríu Brahmaputra siendo la segunda ciudá más alta d'Asia y una de les más altes del mundu, tanto que la cantidá d'oxíxenu disponible ye namái un 68% del disponible a nivel de la mar.

La ciudá ye la sede tradicional de los lames y llugar u s'atopen los palacios de Potala, Norbulingka y el Templu de Jokhang,Patrimoniu de la Humanidá y consideráu pol budismu tibetanu como'l centru más sagráu nel Tíbet.

Lhasa quier dicir "llugar de los Dioses", anque antiguos documentos tibetanos ya inscripciones demostraron que hasta principios del sieglu VII el llugar llamábase Rasa, que significa "llugar de cabra".

## Referencies

## Enllaces esternos
Economía de Papúa Nueva Guinea

Papúa Nueva Guinea ye dotada de munchos recursos naturales, pero la esplotación ye enzancada pel terrén accidentáu, por cuestiones alrodiu de la propiedá de les tierres, y pol altu costu d'implantación de la infraestructura necesaria. La economía tien un pequeñu sector formal básicamente esportador de productos primarios, y tamién un gran sector informal qu'emplega la mayoría de la población. Sicasí les fontes mineres, incluyendo'l petroleu, el cobre y l'oru, representen los cuatro quintes partes de los sos exportaciones.

Caltién una agricultura de subsistencia que sirve namái pal consumu local, magar tomó cierta puxanza la industria maderero. El 85% de la so población vive de l'agricultura.

La pesca, esplotada industrialmente en concesiones a otros países, constitúi tamién una fonte importante d'ingresos, pero bien afeutada polos cambeos climáticos de les corrientes marines del Océanu Pacíficu.

L'ayudes al desenvolvimientu provienen na so mayor parte d'Australia, magar son de destacar tamién les qu'ufierta Xapón y la Xunión Europea

A pesar de les altes potencialidaes del país, en 1995 foi necesaria la intervención del Fondu Monetariu Internacional y del Bancu Mundial p'afaer un programa de desenvolvimientu, que tuvieron de refaese en 1997 tres los efeutos de la seca qu'amenorgaron gravemente la producción de café, cacáu, té, azucre y cocu. Na actualidá la situación estabilizóse, con una crecedera de la producción agrícola d'un 3,9% de media añal dende l'añu 1999.

## Referencies
Osetia del Sur

**Osetia del Sur** ye una república independiente *de facto* non reconocida internacionalmente pola mayoria de la comunidá internacional. Xeorxa considérala parte integrante del so territoriu. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Civilización púnica

La **civilización púnica** o **cartaxinesa** foi un Estáu y civilización de l'Antigüedá clásica que englobaba la ciudá de Cartago y los sos territorios dependientes. El so idioma, cultura y relixón provienen de los fenicios.
La ciudá de Cartago, primeramente una colonia fenicia (la pallabra llatina *punĭcus* -"púnicu"- significaba "feniciu" -del griegu *phoinikes*-), tres la decadencia de la so metrópolis (Tiro -incorporada al Imperiu neobabilónicu nel 573 e.C.-), desenvolvió una alianza o lliga con otres ciudaes púniques del Mediterraneu occidental basada na hexemonía de Cartago, que col tiempu terminó integrando toles ciudaes a los sos dominios. La so forma d'Estáu evolucionó dende una tiranía con ciertes carauterístiques monárquiques, hasta un sistema dafechu republicanu. La estensión territorial de los sos dominios formaron un verdaderu Imperiu púnicu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Idioma púnicu

L**'idioma púnicu** o **cartaxinés** foi una llingua semítica falada nel Norte d'África, sur de la península ibérica y delles islles del Mediterraneu de la zona controlada pela antigua ciudá de Cartago. Filolóxicamente se lo entronca nos dialeutos occidentales del feniciu, estendíu pel Mediterraneu arriendes de la colonización fenicia, anque suel considerase un idioma propiu, sobremanera a partir del sieglu V e. C.

Suel considerase a Agustín d'Hipona como l'últimu escritor importante de l'Antigüedá que tuvo conocencies de púnicu. Acordies colos sos comentarios, el púnicu inda se falaba na so rexón (norte d'África) nel sieglu V, y los sos falantes inda se referíen a sigo mesmos como *chanani* («cananeos», esto ye, «fenicios, cartaxineses)».

## Ver tamién
* Alfabetu feniciu

## Referencies

## Enllaces esternos