open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Franco Battiato

**Franco Battiato**  foi un cantautor, editor y direutor de cine italianu. Ta consideráu como un personaxe únicu na música europea de los caberos venti años. Escéntricu y camudante, Battiato refuga etiquetes ya idees afitaes pa amestar nel so estilu raigones tan estremaos como'l pop progresivu, la música culta, les melodíes populares los años '50 y '60 o la música étnica. Tamién tien andechao, en discos y películes, col filósofu Manlio Sgalambro.

## Discografìa
### Álbumes
(Amuésense solo los álbumes orixinales italianos, magar que Battiato tien espublizao versiones de los sos discos n'inglés y español. Calcando nel nome de los discos puen atopase comentarios y cites de los cantares).

* 1971: *[[Fetus]]*
* 1972: *[[Pollution]]*
* 1973: *[[Sulle corde di Aries]]*
* 1974: * [[Clic (album)|Clic]]*
* 1975: *[[Battiato]]*
* 1976: *[[Juke-box]]*
* 1977: *[[L'Egitto prima delle sabbie]]*
* 1979: *[[L'era del cinghiale bianco]]*
* 1980: *[[Patriots]]*
* 1981: *[[La voce del padrone]]*
* 1982: *[[L'arca di Noè]]*
* 1983: *[[Orizzonti perduti]]*
* 1985: *[[Mondi lontanissimi]]*
* 1987: *[[Genesi]]* (ópera)
* 1988: *[[Fisiognomica]]*
* 1989: *[[Giubbe rosse]]* (conciertu)
* 1990: *[[Benvenuto Cellini]]* (collage sonoru)
* 1991: *[[Come un cammello in una grondaia]]*
* 1992: *[[Gilgamesh]]* (ópera)
* 1993: *[[Cafè de la Paix]]*
* 1994: *[[Messa arcaica]]* (misa d'estilu cristianu arcaicu)
* 1994: *[[L'ombrello e la macchina da cucire]]*
* 1996: *[[L'imboscata]]*
* 1998: *[[Gommalacca]]*
* 2000: *[[Ferro battuto]]*
* 2000: *[[Campi magnetici]]*
* 2001: *[[Fleurs]]* (discu versiones)
* 2003: *[[Fleurs 3]]* (discu versiones)
* 2004: *[[Dieci stratagemmi]]*
* 2007: *[[Il vuoto]]*

## Filmografìa
* 2003: *[[Perduto Amor]]* 
* 2005: *[[Musikanten]]*

## Referencies

## Enllaces esternos
* Sitiu oficial
* www.battiatoweb.com  Sitiu n'español
A Ponte de Domingos Flórez

**A Ponte de Domingos Flórez** o simplemente **A Ponte** (*Puente de Domingo Flórez* en castellanu y oficialmente); ye un conceyu cabreirés de fala gallega y ellí pueden visitase *Las Médulas*, nel llugar d'Eres, ún de los munchos restos romanos d'esplotación aurífera que se pueden atopar nel occidente y centru de Llión. La so denominación provién por ser más pequeñaes que Las Médulas que s'atopen enforma averaes a esta, anque que las d'esti conceyu seyan de menor importancia arqueolóxica.
Con una altitú media de 376 m, fai frontera cola provincia d'Ourense y pertenez a la comarca de Cabreira.
La so economía básase principalmente n'agricultura, y sobre too nes vides yá que ye una de les meyores zones de producción de vinu del Bierzu, pero tamién d'otros productos de la tierra, anguaño ta emprincipiando un incipiente desendolcu del turismu rural.

## Referencies

## Enllaces esternos
Arrirock

**Arrirock** foi un festival de música rock que tuvo llugar na llocalidá arribeña de Lumbrales (provincia de Salamanca) dende 1998 al 2014 y en 2017, el vienres y el sábadu de la segunda selmana d'agostu.

Taba sofitáu económicamente pol ensame xuvenil Mol y el conceyu de Santa María de Lumbrales. Actuaben polo xeneral grupos de rock o agrorock inda non mui conocíos de Lleón, Portugal, Galicia y Asturies.

## Referencies

## Enllaces esternos
Alija del Infantado

**Alixa** (en castellan y oficialmente, *Alija del Infantado*) ye un conceyu del sur de Lleón, llendante con Zamora, en plenu procesu despoblación, pola absorción de los dos grandes nucleos cercanos, La Bañeza y Benavente .

La fundación de la población que tien l'Ayuntamientu considérase orixinaria de la población astur Aligantiam, teniendo una historia perllarga como indiquen los despoblaos de Bécares, o la presencia de monumentos de gran antigüedá como la Bodega d'Ozaniegu datada del sieglu XII o los monumentos nacionales de la ilesia de San Estebán (templaria) y el castiellu del conceyu.

La so adscripción a una o otra comarca ye percomplicada dao que comparte rasgos col Páramu baxu, los Valles de Benavente y la Vega del Órbigu, onde s'alluga como subcomarca. 

La so agricultura ta torgada por mor de nun tar modernizaos los sistemes d'esplotación, al igual que la ganadería. La so economía pretende xirar sobre'l desendolcu turísticu gracies a la so monumentalidá si qu'asina'l texíu industrial d'esti sector nun ta nin tan siquier desendolcáu.

Tamién destaca la ponte de la Vizana que yera ún de los pasos principales de la Treshumancia pa les tierres del sur, y foi tala la so fama que dio nome a una de les cañaes d'esti xigantescu sistema de pastoríu.

Climáticamente ye continental, nun teniendo nenguna diferencia coles zones restantes a nun ser pola humedá presente al so allugamientu pente la Sierra d'Arrabalde y el ríu Órbigu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Páxina del Conceyu d'Alixa
Música griega

La **música griega** ye la música que tien el so orixe en Grecia o Xipre.

Ye un conceutu ampliu qu'abelluga estilos musicales mui estremaos:
*Música de la Grecia Antigua.
*Música folk moderna:
**Rembetika (en griegu "ρεμπέτικα"): Música underground d'influencia oriental.
**Laiká: Música folk de raigañu balcánicu.
**Tsifteteli (en griegu "τσιφτετέλι"): Música folk de los griegos espulsaos d'Asia Menor polos turcos nos años 1920-1930.
*Música pop-rock moderna
Laiká

**Laiká** (en griegu "Λαϊκή μουσική") ye'l nome d'un estilu de música griega folk mui popular en Grecia, y Xipre.

Nacíu como música pop na Grecia de los años 50 y 60 del caberu sieglu resultáu d'una amestadura ente'l pop, la música tradicional griega y ritmos balcánicos y orientales. Los cantantes más conocíos fonon Monolis Angelopoulos, Stelios Kazantzidis y Stratos Dionisiou.

N'otros países balcánicos nómasela chalga (Bulgaria) o turbofolk (Serbia).

## Referencies

## Enllaces esternos
Música búlgara

La **música búlgara** ye la música feita en Bulgaria ou de raigu búlgaru.

La tradición musical búlgara forma parte al cabu la música serbia y griega de la música tradicional de los Balcanes.

Ye un conceutu ampliu que'abelluga estilos musicales mui estremaos:
*Canción popular ("narodni pesni")
*Bailles populares
*Chalga (folk)
*Pop-rock modernu.

Instrumentos de la música popular y folk búlgara:
*Gaita balcánica
*Kaval
*Gadulka
Llista de conceyos de Salamanca

Esta ye la **llista de los conceyos de la [[provincia de Salamanca]]**:




## Referencies

## Enllaces esternos
Chaotic Hope

**Chaotic Hope** foi un grupu arribeñu de Black Metal fundáu nel hibiernu de 1997 col finxu de caciar música heavy de calidá en llingua llïonesa. Canta en llïonés ya inglés.

*Chaotic Hope* fai un Black Metal con rápidas y frayantes gitarras alternadas con grandes atmósferas y tou eillu salpicáu con deillas influencias del Death Metal. 

## Discografía
*“Lunar Winds” (1999)
*“Graveyard of the Human Spirit” (2004).

## Referencies

## Enllaces esternos
*Historia de Chaotic Hope
Tocotronic

**Tocotronic** ye un grupu de rock alemán que entamó en 1993. Fórmenlu el baxu Jan Müller, el batería Arne Zank y el cantante / guitarrista Dirk von Lotzow. Dende'l so álbum caberu, *Pure Vernunft darf niemals siegen*, trabaya con ellos el guitarrista y tecleru Rick McPhail, que tenía andechao en delles xires. El nome del grupu vién d'una máquina de videoxuegos xaponesa.

Tocotronic xurdió d'Hamburgu y tien espublizao ensembre en "L'Age D'Or", compañía que ye un trabe na música alemaña de güei y per enrriba too no que d'avezu se noma Hamburger Schule ("Escuela d'Hamburgu"), escenariu alternativu nel que tamién s'alcuentren bandes como Die Sterne ("Les estrelles"), Blumfeld ("Campu flores") o Tomte (pallabra sueca pa un trasgu de Nadal). L'estilu de Tocotronic pue resumir munchos los xeitos d'esta "Escuela": llucha social, esmolecimientu pol valor "lliterariu" de les lletres (xuegos de pallabres, ironíes, etc) y guitarres frayantes, poru tamién esperimentales, con desendolcos suañadores y jazzísticos (comu s'atopen nos grupos indies estauxunidenses de los '80 y '90: Sonic Youth, Dinosaur Jr., My Bloody Valentine, etc). 

Magar que el so influxu musical seya fondu na mocedá alemaña, tamién ye perimportante nes traces y la ropa, comu pue decatase nes grandes ciudaes (Hamburgu, Berlín, Frankfurt): "uniforme" que amesta vieyes chaquetes de deporte, camisetes d'anuncios y playeres.

## Discografía
**Digital ist besser* (1995) ("Dixital ye meyor")
**Nach der verlorenen Zeit* (1995) ("Tres el tiempu perdíu" - xuegu col llibru de Marcel Proust, "Na gueta el tiempu perdíu")
**Wir kommen um uns zu beschweren* (1996) ("Venimos pa quexicanos")
**Es ist egal, aber* (1997) ("Da igual, poro")
**The Hamburg Years* (1998) ("Los años d'Hamburgu")
**K.O.O.K.* (1999)
**K.O.O.K Variationen* (2000) (remezcles del discu "K.O.O.K.")
**Tocotronic* (2002)
**Pure Vernunft darf niemals siegen* (2005) ("La pura razón nun pue vencer)

## Referencies

## Enllaces esternos

*Tocotronic (n'alemán)
*Tocotronix (n'alemán)
Toral de los Vados

**Toral de los Vados** () ye un conceyu de la provincia de Lleón (Castiella y Lleón, España). Pertenez a la comarca d'El Bierzu, concretamente al Bierzu Baxu.

Ye un conceyu perdinámicu por mor de la cercanía a Ponferrada (la capital comarcal) y la presencia d'industries del cementu y de servicios. Amás ye perimportante l'agricultura. Llingüísticamente, amás del castellán, el gallegu ta bien espardíu pel conceyu.

D'ente la so gastronomía destaca la empanada berciana que difier de la lleonesa en que nun lleva tomate y por embargo sí acelgues y pataques.

Fasta'l 3 de mayu de 2010, el conceyu llamábase Villadecanes (*Viladecais* en gallegu), que ye otra llocalidá del conceyu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Rembetika

**Rembétika** (en griegu *ρεμπέτικα*) ye'l nome d'un estilu de música griega underground con influencia folk surdíu nas urbes griegas nel sieglu XIX.

Esti estilu nacíu tres la Guerra d'Independencia Griega del Imperiu Otomanu en 1821. Los cantares de la rembetika cántanlos personas que taban embora la orden social y tan chenos de pasión y señaldá. 

Ente los cantantes más populares d'esti xéneru musical tan Kostas Skarvelis, Giannis Papaioannou y Vassilis Tsitsanis.

## Referencies

## Enllaces esternos

*Rebetiko On-line (en griegu ya inglés)
Bisuyu (Allande)

**Bisuyu** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Allande.

Llenda al norte cola parroquia de Viḷḷaverde, al este con Viḷḷar de Sapos, al oeste con Berducedo y Samartín y al sur col conceyu de Cangas del Narcea.

Nos sos  habiten un total de , repartíos ente les poblaciones de Comba, Las Fontes, Fornieḷḷas, Iboyu y Noceda

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
Los Argüeyos

**Los Argüeyos** (en leonés *Los Argüeḷḷos* /los aɾɣwɛtʂos/)ye una de les comarques históriques más tradicionales de Lleón, y ye productu de la xunión de los valles au nacen los ríos Toríu, Bernesga y Curueñu. 

El nome de la comarca paez remanecer del nome medieval, que ye cuando se crea, *Arbolium* y por derivación fonética del llionés central da'l nome d'anguaño. Fúndase na Alta Edá Media pa defender les poblaciones ástures y romanizaes de les invasiones árabe-musulmanes que llegaben a la Península. Foi tan bona la so aición que nel sieglu XV concéde-y el drechu de nomar xueces pa les sos tierres.

Anguaño ta nun claru procesu de despoblación por mor de la cayída xeneral de la economía rexonal que fai de la emigración la única salida d'una zona eminentemente ganadera, como amuesa que fuera'l puertu de Vegará, nel conceyu de Ḷḷugueros, ún de los puntos u nacía la principal cañada, la Real.

Amás, n'actualidá la comarca histórica ta dividida ente dos grandes comarques o mancomunidaes, la de los Cuatro Vaḷḷes y la del Curueñu.

## Llingua

Llingüísticamente, entá pervive la variedá llionesa que nesta comarca de tres valles pertenez a la estaya central pero cola presencia de la ḷḷ (o che vaqueira), siendo la zona más oriental d'esti rasgu fonéticu. Presenta confusión de c/f y de güe/bue como en tola estaya de la variante llionesa central pero non metafonía de a/e como l'asturianu estandar. Les diferencies ente esta comarca y la de Ḷḷena yeren mínimes, sacante la mentada metafonía y el rasgu llionés de sofitar los infinitivos con una e final.

## Referencies

## Enllaces esternos
Bustantigo (parroquia)

**Bustantigo** ye una parroquia del conceyu asturianu d'Allande.

Llenda al norte col conceyu de Villayón, al este col de Tinéu y al sur cola parroquia de Santa Colomba.

Nos sos  habiten un total de .

## Xeografía

### Llocalidaes

### Sitios

## Referencies

## Enllaces esternos
L'era del cinghiale bianco

***L'era del cinghiale bianco*** ye un discu de Franco Battiato.

Tres los singles de música "comercial", d'estilu abondo italianu, nos caberos años 60 y dellos discos mui esperimentales nos 70, Battiato espubliza esti discu que pue considerase el primer col so xeitu más "propiu".

El canciu que da nome al discu ("La dómina el xabalí blancu") fou tamién el single.

## Llista de cantares
# L'era del cinghiale bianco
# Magic shop
# Strade dell'Est
# Luna indiana (strumentale)
# Il re del mondo
# Pasqua etiope
# Stranizza d'amuri

## Referencies
Patriots

**Patriots** ye un discu de Franco Battiato.

## Llista de canciones
# "**Up patriots to arms**": ún los sos cancios más nomaos. La lletra amuesa bien nidio la so llucha musical y social. "L'ayatola Khomeini ye santu pa munchos / que muerden n'anzuelu / Les barricaes na plaza faense col sofitu la burguesía / que cría falsos mitos de progresu / Quién va creyer que nós, coles guedeyes que traemos, / nós somos les lluces ente les solombres. // Up patriots to arms, engagez-vous / la música contemporánea fiédeme a esgaya".
# Venezia-Istanbul
# Le aquile
# Prospettiva Nevski
# Arabian Song
# Frammenti
# Passaggi a livello

## Referencies

## Enllaces esternos
Santovenia de la Valdoncina

**Santovenia de la Valdoncina** ye un conceyu de la provincia de Llión, na comarca de L'Alfoz; el so nome amuesa'l so orixe; paez ser que la llocalidá tiesta del conceyu creóse al rodiu d'una ilesia n'honor de Santa Ovenia (en castellán *Eufemia* o *Eugenia*) nel valle del pequeñu ríu Oncina averáu a la capital.

Anguaño vive un procesu de desendolcu pola so cercanía cola capital (del centru de la cuala apenas dista 10 km) y pol xorrecimientu de polígonos industriales, como'l de Villacedré y el Polígono de Lleón 2, asitiáu en Ribaseca.

## Poblaciones
*Santovenia de la Valdoncina
*Quintana-Ranerso
*Ribaseca
*Villanueva'l Carneru
*Villacedré

## Referencies

## Enllaces esternos
La voce del padrone

**La voce del padrone** ye un discu de Franco Battiato.

## Llista de canciones
#Summer on a solitary beach
#**Bandiera bianca**: "Por suerte el mio racismu nun me dexa güeyar/ les programes pa lletrinos con tribunes eleutorales/ y magar que vos pongáis colonies y desodorantes/ sois como les arenes movedices, siempre p'abaxo".
#Gli uccelli
#Cuccurucucu
#Segnali di vita
#**Centro di gravità permanente**: el canciu col que se fizo perfamosu n'España, magar que nun seya ún los meyores na so obra. "Gueto un centru gravedá permanente / que nun me faiga camudar d'idegues so les coses, so la xente, / cuantu me fai falta...".
#Sentimiento nuevo

## Referencies

## Enllaces esternos
Astur

El términu **astur** pue facer referencia a:

*Astur, pueblu prerromanu de duldosa filiación cultural qu'habitaba nel noroeste de la Península Ibérica.
*Astur, el grupu llingüísticu románicu qu'evolucionó dende'l llatín nos territorios de los astures.

## Referencies
L'arca di Noè

**L'arca di Noè** ye un discu de Franco Battiato.

## Llista de canciones
#Radio Varsavia
#Clamori
#L'esodo
#Scalo a Grado
#La torre
#New frontiers
#**Voglio vederti danzare**: un los sos cancios más famosos, anque pue caltenese que nun ye un los meyores de só. "Quero vete bailar/ comu les cíngares el desiertu / con candielabros na tiesta / o comu les balineses nos díes de fiesta".

## Referencies

## Enllaces esternos
Orizzonti perduti

**Orizzonti perduti** ye un discu de Franco Battiato.

## Llista de canciones
#**La stagione dell'amore**: "La estación los amores vién y va / los deseyos casi nun envieyen cola edá. / Si piensu qué mal emplegué el tiempu / que nun va volver, nun va volver xamás".
#Tramonto occidentale
#Zone depresse
#Un'altra vita
#Mal d'Africa
#La musica è stanca
#Gente in progresso
#Campane tibetane

## Referencies

## Enllaces esternos
Unknown Pleasures

**Unknown Pleasures** ye un discu de Joy Division.

*Unknown Pleasures* amosaba una escuridá estraña na dómina: el baxu como trabe la música, les bateríes afogaes nún ruxerrux, les guitarres raspiantes y la voz de barítonu d'Ian Curtis, que camudaba de sópitu la indiferencia pol glayíu. Si'l punk yera públicu, el post-punk de Joy Division yera priváu, zarráu nel mesmu, magar que caltuviere'l xeitu agresivu y violentu del punk. 

## Cancios
#*Disorder* (Desordre) 
#*Day of the Lords* (Día los amos) 
#*Candidate * (Candidatu)
#*Insight* (Güeyada interior) 
#*New Dawn Fades * (El nuevu amanecer esbórrase)
#*She's Lost* (Ta perdida)
#*Shadowplay * (Xuegu solombres)
#*Wilderness* (Vida selvax) 
#*Interzone * (Entezona) 
#*I Remember Nothing * (Nun remembro un res)

## Referencies

## Enllaces esternos
Música del mundu

## Música europea
***Música d'Europa Septentrional**:
**Música escandinava
***Música d'Europa Central y Occidental**:
**Música alemana
**Música checa
**Música austriaca
**Música suiza
**Música holandesa
**Música flamenca
**Música francesa
**Música inglesa
**Música húngara
***Música d'Europa Suroccidental**:
**Música española
**Música portuguesa
**Música italiana
***Música de la Europa Balcánica**:
**Música búlgara
**Música griega
**Música serbia
***Música d'Europa Oriental**:
**Música polaca
**Música báltica
**Música rumana
**Música ucraína
**Música xudía

## Música d'América
***Música de Norteamérica**
**Música de los Estaos Xuníos
***Música de Llatinoamérica**
**Música arxentina 
**Música brasilana 
**Música del Caribe

## Música d'Asia
*Música árabe 
*Música armena 
*Música india -
*Música china

## Música africana

## Música d'Oceanía
Closer

**Closer** ye un discu de Joy Division.

**Closer** caltién el xeitu musical del discu previu, Unknown Pleasures, pero equí la murnia y el miéu d'Ian Curtis paecen xurdir de les coraes les canciones, dándoyos una intensidá tovía mayor.

## Llista de canciones

#*Atrocity Exhibition* ("Amuesa d'atrocidaes"/ mentes s'oyi el ruíu de lo que paez una afuracadora, Curtis afaya a la xente nún viaxe per llugares de llercia y ascu: "Asilos coles portes abiertes de par en par/ onde la xente pagó por escucar, / pa divertise ven el cuerpu d'ún arrollicase, / tres los güeyos él diz: tovía esisto// Esti ye'l camín, entrái".)
#*Isolation* ("Soledá"/ "Mama, intentélo, tiés que creyeme,/ fáigolo lo meyor que pueu,/ avergóñome de les coses poles que tengo pasao,/ avergóñome de la persona que soi")
#*Passover* ("Pascua Xudía")
#*Colony* ("Colonia"/ imaxe apocalíptica de la vida nes ciudaes y l'escuru estribillu: "Dios, na so sapiencia, garrote de les manes,/ Dios, na so sapiencia, fízote pescanciar,/ nesta colonia, nesta colonia")
#*A Means to an End* ("Un mediu pa un fin")
#*Heart and Soul* ("Corazón y alma")
#*Twenty Four Hours* ("Venticuatru hores")
#*The eternal * ("Los eternos")
#*Decades* ("Décades")

## Referencies

## Enllaces esternos
Sísifu

**Sísifu** yera na mitoloxía griega el fundador y rei d'Éfira, asina como esposu de Merope. Fíu d'Eolu y Enarete foi'l padre d'Odiseu con Anticlea; tamién foi padre del marín Glaucu cola so muyer.

Yera consideráu'l más astutu ente los homes y tanto foi asina que cuando la Muerte (Tánatos) llegó pa buscalu, decidió apresala con arcoxos; poro, naide morría nel Mundiu hasta qu'Ares la lliberó y unvió a Sísifu al Hades. Enantes de marchar dixo a la so muyer que nun fixera ofrendes a los dioses pola so muerte, asina cuando llegó, en viendo que la so muyer cumplía'l mandáu, convenció a Hades pa que lu dexara tonar al mundiu los vivos pa convencer a la so esposa. Pero namái regresar nun quixo volver al Hades hasta qu'Hermes foi buscalu y devolviólu pal inframundiu. 

La so conderga, ensin dulda la más famosa de la mitoloxía, consistía n'emburriar una piedra hasta lo más cimero d'un monte y cuando llegaba, volvía a cayer, teniendo que facer esti trabayu per tola eternidá. Enxamás nun se supo bien cuálu fuera'l pecáu cometíu pa que-y aplicaren esti castigu pero paez ser que desveló a los humanos los designios de los dioses.

La conderga de Sísifu foi, y inda ye, un tema recurrente na filosofía y lliteratures occidentales, como, por exemplu, el llibru d'Albert Camus "El mitu de Sísifu", onde l'escritor francés lu punxo de símbolu pa lo que llamaba, "el sentimientu absurdu": la llucha del home escontra un mundiu que nun pescancia. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Xera (grupu)

**Xera** ye un grupu de San Andrés, nel conceyu d'Uviéu (Asturies). El grupu ñaz col enfotu d'amestar alta inxeniería de soníu con conceutos musicales sinfónicos sofitaos na música tradicional asturiana. El fundamentu del so soníu sofítase nel contraste en tou momentu y nuna tímbrica percuriada, acordies coles sensaciones pretendíes en tolos pasaxes sonoros de caún de los sones.

D'esta mena, llogren un abanicu pergrande d'estilos dientru'l conceutu de la electrónica (alexándose de la usual tendencia minimalista nesta) reflexaos en caúna de les sos composiciones.

## Discografía
### Álbumes
**Lliendes*, asoleyáu n'avientu de 2006 embaxu una llicencia Creative Commons.
**Tierra*, asoleyáu n'agostu de 2009 embaxu una llicencia Creative Commons.
**Llume*, asoleyáu en 2012 embaxu una llicencia Creative Commons.

### Maquetes
**Lliendes (promocional)*, asoleyáu en 2005 embaxu una llicencia Creative Commons.
### Recopilatorios
**Anuariu de la música asturiana 2005*, col tema *Valdescabres* asoleyáu en 2005 embaxu una llicencia Creative Commons.
**Llengües Vives 1996-2006*, col tema *Dúrmite* asoleyáu en 2006 embaxu una llicencia Creative Commons.
**Anuariu de la música asturiana 2006*, col tema *Inda* asoleyáu en 2006 embaxu una llicencia Creative Commons.
**Sonidos Eurofolk 2006* (asoleyáu pola revista Interfolk), col tema *Valdescabres* asoleyáu en 2007 embaxu una llicencia Creative Commons.
### Otros trabayos
* Banda sonora del documental *"Aconcagua, más que un record"* (2007), producíu por *DosTorres Audiovisual*.

## Referencies

## Enllaces esternos
*Páxina pa descargar la música
Babia

**Babia** ye una comarca histórica y tradicional de la montaña occidental llionesa. Ye una de les que meyor guarda la llingua y la cultura de la rexón, magar qu'anguaño ta nun grave procesu de despoblación. Como toles comarques monteses ye primordialmente ganadera, si bien anguaño tamién ta desendolcando un turismu rural perimportante dada la so guapura natural y cultural. Davezu ta incluyida nuna comarca más grande que se denoma los Cuatro Vaḷḷes poles fuertes rellaciones coles comarques vecines.

## Nome
El topónimu remanez del términu llatín medieval de Vadavia polo que se caltién la lletra v nel nome de la comarca, al contrariu de lu qu'asocede en llingua castellana y nel asturianu estándar.

## Xeografía
Averada a Asturies, de la que la separta Somiedo y el puertu de Ventana presenta grandes torres siendo Peña Ubiña, el puntu más altu. Ta cruciada pel ríu Torrestíu que ye afluente del Ḷḷuna que dará nome a la comarca vecina.

Amás presenta tala riqueza de fauna y flora que nel añu 2004 foi declarada Reserva de la Biosfera pola UNESCO.

## Tar en Babia
L'emplegu d'esti refrán, sobre manera en castellán, vien del vezu de los reis de Lleón de descansar y cazar na comarca, escaeciéndose de los asuntos reales. Yá que les comunicaciones yeren pésimes, principalmente n'iviernu; el rei taba incomunicáu y d'ehí l'emplegu d'esta frase.

## Conceyos
* Cabriḷḷanes o Babia de Suso.
* Santu Miḷḷanu o Babia de Yuso.

## Llingua
Ye una de les estayes au meyor conserven la llingua asturiana dialeutalmente pertenez al asturianu occidental y más concretamente na variante pachueza, qu'emplega la ḷḷ (che vaqueira) y la conversión del grupu llatín lj en ch, muyere/muchere. Esta modalidá compártela coles otres comarques vecines como Ḷḷaciana, Ḷḷuna y Oumaña.

## Referencies

## Enllaces esternos

Páxina de los Cuatro Vaḷḷes
Hjalmar Söderberg

**Hjalmar Söderberg**  foi un escritor y periodista suecu. 

## Biografía
Hjalmar Söderberg nació nel barriu d'Östermalm, n'Estocolmu. 

Tuvo casáu dos vegaes: ente 1899 y 1917 con Märta Abenius, cola que tuvo tres fíos (Dora, Tom y Mikael), y dende 1917 dica la so muerte con Emilie Voss. 

Söderberg vivió los caberos venti años en Dinamarca, d'u yera la segunda muyer, ente Copenḥague y la ciudá islleña de Frederiksberg. Ellí siguió trabayando como articulista nos periódicos, dende onde lluchó tamién polos derechos l'obreru y nel refugu les idees nazis.

Foi enterráu en Copenḥague, nel cemeteriu de Vestre (un trasgu qu'Odín allugó al oeste -*väst*, d'ehí'l nome - del cielu pa que lu caltuviere).

## Bibliografía
* 1895 - *Förvillelser* ("Alloramientos")
* 1898 - *Historietter* ("Hestorietes")
* 1901 - *[[Martin Bircks ungdom]]* ("La mocedá de Martin Birck")
* 1905 - *[[Doktor Glas]]* ("Doctor Glas")
* 1906 - *[[Gertrud (llibru)|Gertrud]]* (filmada en 1968 pol direutor Carl Theodor Dreyer)
* 1909 - *Hjärtats oro* ("L'esmolecimientu el corazón")
* 1912 - *[[Den allvarsamma leken]]* ("El xuegu más seriu")
* 1918 - *Jahves eld* ("Fueu de Yavé")
* 1928 - *Jesus Barabbas* ("Xesús Barrabás")
* 1929 - *Resan till Rom* ("Viaxe a Roma")

## Referencies

## Enllaces esternos
Escorpión (constelación)

L**'Escorpión** (*Scorpio*) ye una constelación del zodiacu. Allúgase ente Llibra al oeste y Saxitariu al este. Ye estensa, y asítiase nel hemisferiu meridional, enforma averada al centru de la Vía Láctea.

## Carauterísticas
L'escorpión tien munches estrelles rellumantes, ente les que destaquen Antares (α Sco), Graffias (β1 Sco), Dschubba (δ Sco), Sargas (θ Sco), Shaula (λ Sco), Jabah (ν Sco), Grafias (ξ Sco), Alniyat (σ Sco), Alniyat (τ Sco) e Lesath (υ Sco).

## Oxetos nel cielu fondu
Por mor de la so posición sobro la Vía Láctea, esta constelación abarca munchos ensames estelares como M6 (l'Ensame Pamparina) y M7.

## Mitoloxía

Según la mitoloxía griega, esta constelación ta representada pol escorpión que la diosa Gaia, unvió pa matar al poderosu cazador Orión, y asina fíxolu perdiendo la vida cuando la divinidá mandólu atacar. Poro apaez en posición d'ataque y ta nel llau opuestu a la constelación d'Orión.

Hai otra versión que diz qu'esti escorpión foi'l qu'axorizó a los caballos del carru solar d'Heliu cuando yeren empobinaos por Faetón, lo que fizo qu'Exiptu fuera un ermu.

## Astroloxía
Esta constelación ta rellacionada col signu del mesmu nome, y que rixe a los nacíos ente'l 23 d'ochobre y el 21 de payares. El so elementu ye l'Agua, xunta los signos de Cáncer y Piscis. El so opuestu ye Tauru.

## Referencies

## Enllaces esternos
Chico Buarque

**Chico Buarque** ye l'alcuñu de **Francisco Buarque de Hollanda** , un músicu, compositor, novelista, y dramaturgu brasilanu.

## Vida
Nació nel senu d'una familia intelectual y privilexada. El so padre, Sergio Buarque de Hollanda, yera un conocíu historiador y sociólogu. Buarque foi un neñu estudiosu con un interés precoz na música y la escritura. De bien mozu quedó impresionáu pola música, sobre todo la bossa nova y especialmente nel trabayu de João Gilberto.

Entamó arquiteutura ya urbanismu na Universidá de São Paulo, pero dexó l'estudiu nel quintu añu, cuandu ya yera conocíu pola música.

Buarque foi percríticu escontra la dictadura (1964 - 1984) y, pa fuxir d'ella, camudó per un tiempu de nomatu, emplegando el de "Julinho da Adelaide". Tamién tuvo exiliáu en Roma ente 1969 y 1970. Casóse cola actriz Marieta Severo, cola que tuvo tres fíes (Sílvia, Helena y Luísa).

## Discografía

*


== Obra lliteraria ==
Amás la so obra teatral, mui amestada cola so música, Buarque tien bayura de llibros espublizaos.

=== Noveles ===
* *Fazenda Modelo [cuento]* (1974)
* *Chapeuzinho Amarelo* (1979)
* *A bordo do Rui Barbosa* (1981)
* *Estorvo* (1991)
* *Benjamin* (1995)
* *Budapeste* (2003)
* *Leite derramado* (2009)
* *O Irmão Alemão* (2015)
* *Essa Gente* (2019)

=== Teatru ===
* *Roda viva* (1967)
* *Calabar* (1973)
* *Gota d'água* (1975)
* *Ópera do malandro* (1978)
* *O grande circo místico* (1983, con [[Edu Lobo]])
* *Cambaio* (2003, con Edu Lobo)

== Filmografía ==

=== Participación en películes de ficción ===
* *Quando o carnaval chegar* (1972)
* *Os saltimbancos trapalhões* (1981)
* *Para viver um grande amor* (1983)
* *Ópera do malandro* (1985)
* *Estorvo* (2000)
* *Benjamin* (2003)

=== Grabaciones en DVD ===
* *Chico e as cidades* (2001)
* *Chico ou o país da delicadeza perdida* (2004)
* *Carioca ao vivo (2007)*
* *Na Carreira (2012)''

## Referencies

## Enllaces esternos
Paolo Conte

**Paolo Conte**  ye un cantautor italianu perimportante na música europea los caberos venti años. Munchos estudiosos alléguenlu en fondura ya importancia a los meyores *chansonniers*, como Jacques Brel, Serge Gainsbourg, Georges Brassens o, na nuesa época, Tom Waits. 

## Discografía
*Paolo Conte (1974)
*Paolo Conte (1975)
*Un gelato al limon (1979)
*Paris milonga (1981)
*Appunti di viaggio (1982)
*Paolo Conte (1984)
*Concerti (1985 direutu)
*Aguaplano (1987)
*Paolo Conte Live (1988 direutu)
*Parole d'amore scritte a macchina (1990)
*Stai seria con la faccia ma però (1992 esbilla)
*'900 (1992)
*Tournée (1993 direutu)
*Una faccia in prestito (1995)
*The best of Paolo Conte (1996 esbilla)
*Tournée 2 (1998 direutu)
*Razmataz (2000)
*Reveries (2003 esbilla)
*Elegia (2004)
*Live Arena Di Verona (2005 direutu)
*Psiche (2008)

## Referencies

## Enllaces esternos
Bernaldo de Quirós

**Bernaldo (o Bernardo) de Quirós**  ye'l nome pol que lliterariamente se conoz a *Francisco Bernardo de Quirós y Benavides*, l'únicu escritor n'asturianu del sieglu XVII, con Antón de Marirreguera, de los que se conserva dalguna obra.

Ye perimportante nun tracamundialu col autor de teatru, en castellán, Francisco Bernardo de Quirós (1580 - 1668), nin col militar del mesmu nome (1650 - 1708).

La vida de Bernaldo de Quirós ye escura abondo, anque pertenecía a una de les families de mayor nombradía de l'Asturies del sieglu XVII. Ye probable que'l nuestru autor seya'l Bernaldo de Quirós que nació en Ḷḷena hacia 1675, participó na guerra de socesión con Felipe V y morrió inda mozu na batalla de Zaragoza. 

Paez que foi poeta nomáu na so dómina y que compunxo un númberu importante d'obres. Asina, González de Posada cuenta que siendo estudiante llegó a copiar un volume enteru coles obres suyes, "toes elles romances". Sicasí solo llegó hasta nós el poema "El caballu". 

"El caballu" ye un romance de 330 versos qu'adopta la forma epistolar. L'autor empondera les cualidaes d'un caballu que'l narrador quier vende-y al alférez mayor d'Uviéu pa que lu monte nes funciones reales y lleve'l pendón de la ciudá. Nel poema destaca'l tonu paródicu y la ironía que, con otros recursos como les hipérboles o les imáxenes forzaes, conviértenlu nun exemplu típicu de la estética barroca, a dicir del profesor Ramos Corrada.

## Xuicios sobre l'autor
La obra de Bernaldo de Quirós recibió emponderances de varios autores, ente elles les del Padre Feijoo y, más cerca de nós, les de Xuan Xosé Sánchez Vicente: 

## Referencies

## Enllaces esternos
*El poema "El caballu" nel proyeutu Caveda y Nava
Andrés do Barro

**Andrés Lapique do Barro** , conocíu como **Andrés do Barro**, foi un músicu gallegu del sieglu XX.

## Obra
El so mayor méritu fou entamar a espublizar cancios en gallegu tovía na dómina franquista, colos problemes que sofríen toles llingües non uficiales nel Estáu.

El so single "O tren" tuvo munchu ésitu nes radios nacionales en castellán, fechu ensin dulda decisoriu nel desendolque'l estatus de les llingües minoritaries.

Dalgunes les lletres los cancios escribióyles el novelista Xavier Alcalá, amigu de Do Barro dende guaḥe en Ferrol.

Acullá la so defensa la llingua, tien de caltenese que Do Barro yera un músicu y lletrista d'abondu talentu. Magar el tiempu pasáu dende que s'espublizaron, munchos cancios amuesen tovía un xeitu musical permodernu.

## Referencies

## Enllaces esternos
*http://www.galespa.com.ar/musica_do_barro.htm
*http://www.andresdobarro.com/
Algadefe

**Algadefe** ye un pequeñu conceyu unipoblacional del sur de la provincia de Lleón, na vega del ríu Esla. Como parte de la comarca del Páramu Lleonés ye eminentemnte agrícola.

El so orixe paez fixase nes repoblaciones mozárabes que na Edá Media asentaron na zona, esto caltiénse pol significáu del nome árabe "a la vera"; poro la so nacencia pue buscase nos fines del sieglu VIII o emprencipiando'l IX.

## Referencies

## Enllaces esternos
* Información del conceyu
Per un pugno di samba

**Per un pugno di samba** ye un discu de Chico Buarque n'andecha con Ennio Morricone y Sergio Bardotti.

El discu grabose mentes Buarque taba exiliáu en Roma (1969 - 1970). Nél Morricone y Bardotti faen delles adautaciones musicales -nun mui estremaes de los orixinales (nuevos coros y greyos de cuerdes, etc.)- de cantares de Buarque yá espublizaos en Brasil. Les lletres en portugués tornáronse tamién n'italianu.

Anque amestar la bossa-nova de Buarque col estilu orquestal/cinematográficu de Morricone paecíere n'entamu daqué "bizarro", el discu ye ensin dulda ún los meyores de Buarque: al tiempu una esbilla la so obra y otru pasu allantre nel so estilu.

## Per un pugno di samba
(ente paréntesis méntase el cantar orixinal)

#*Rotativa* (Roda viva)
#*Samba e amore* (Samba e amor)
#*Sogno di un carnevale* (Sonho de um carnaval)
#*Lei no, lei sta ballando* (Ela desatinou)
#*Il nome di Maria* (Não fala de Maria)
#*Funerale di un contadino* (Funeral de um lavrador)
#*In te* (Mulher, vou dizer quanto te amo)
#*Queste e quelle* (Umas e outras)
#*Tu sei una di noi* (Quem te viu, quem te vê)
#*Nicanor* 
#*In memoria di un congiurate* (Tema dos Inconfidentes)
#*Ed ora dico sul serio* (Agora falando sério)

## Referencies

## Enllaces esternos
Eris

**Eris** ye la personificación na mitoloxía griega de la Discordia. El so orixe ye escuru, pa unos ye fía de Zeus y d'Hera mientres que pa otros yelo de Nyx, 

Según Hesiodu yera ma, paez que por partenoxénesis, de:

* Ponos (la Pena)
* Lete (l'Escaezu)
* Limos (la Fame)
* Algos (el Duelgu)
* Hysminai (los Combates)
* Malchai (les Batalles)
* Phonoi (les Matanzas)
* Androctasai (les Masacres)
* Neikea (los Tarrecimientos)
* Pseudea (les Mentires)
* Amphillogiai (les Ambigüedaes)
* Dysnomia (el Desorde)
* Ate (la Ruina o l'Alloriamientu)
* Horcos (el Perxuriu o la Blasfemia)

## Eris y la Guerra de Troya
La presencia más conocida d'esta diosa nos mitos foi como aniciadora de la Guerra de Troya. Celebrábase'l casoriu de Peléu y Tetis con cásique toles divinidaes convidaes, sacante Eris, que pol so calter nun lo foi. Asina que la diosa, presentose na folixa con una mazana d'oru que dicía *kallisti*, pa la más fermosa.
 
Al empar, llanciáronse Atenea, Afrodita y Hera pero nenguna fíxose cola fruta dorada, asina que nomaron a Paris, fíu del rei de Troya, como arbitru. Sol fechizu de la trincha d'Afrodita, el mozu escoyó a la citerea como ganadora; esto fizo que les perdedores se vengaren d'él obligándolu a namorase d'Helena de Troya y raptala, emprincipiando asina la guerra de Troya.

## Referencies

## Enllaces esternos
San Andrés (Trubia)

**San Andrés** ye un llugar de la parroquia de Trubia, nel conceyu asturianu d'Uviéu. 

Ta habitáu por  y alcuéntrase a 13,20 quilometros de la capital carbayona, na marxe drecha'l ríu Trubia. Pasa pol mediu'l pueblu la carretera AS-228.

Les fiestes patronales son el 2 y 7 d'ochobre. 

## Sitios

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Saboya

**Saboya** puede facer referencia a:

*Saboya, una rexón histórica francesa.
*Saboya, un departamentu francés resultante de la división de la rexón en dos, Saboya y Alta Saboya.
Saboya (rexón)

**Saboya** (*Savouè* n'arpitán, *Savoie* en francés) ye'l nome d'un ducáu que se convirtión nel nucleu de les posesones de la familia conocida como Casa de Saboya.

En 1419 l'emperador romanu-xermánicu n'alcuerdu con Amadéu VIII de Saboya convierte a la rexón nun condáu independiente.

El ducáu de Saboya ou Saboya taba dividíu en provincies:
* Savoie propre (Chambéry)
* Maurienne (Saint-Jean-de-Maurienne)
* Tarentaise (Moûtiers)
* Genevois (Annecy)
* Faucigny (Bonneville)
* Chablais (Thonon-les-Bains)

A partir del tratáu de Turín, en 1860, el ducáu de Saboya integróse na república francesa, dando llugar a dos departamentos, Savoie y Haute savoie.

## Referencies
Anguis fragilis

L' ye un reptil ápodu (ensin pates).

Magar que munches vegaes se lu tracamundie coles culiebres, l'escalagüertu ye un llagartu. Como'l restu llagartos, l'escalagüertu pue soltar el rabu p'afuxir d'un predador; esti rabu medra otra vuelta, pero ye raro que cola mesma llargura.

Ye un reptil carnívoru y aliméntase davezu con llimiagos y merucos, razón pola que-y lu atopa munches vegaes ente la herba alto y nes sebes.

Los escalagüertos nun tienen velenu y son perbonos nos xardinos y güertes pol gran númberu d'inseutos que comen. 

## Taxonomía
Na familia l'escalagüertu hai dos subespecies, l' *Anguis fragilis fragilis*, espardíu per toa Europa (y, per ende, el que se conoz n'Asturies y Lleón), y l*'Anguis fragilis colchicus*, que s'atopa nel sureste d'Europa, el Cáucasu ya Irán.

## Referencies
Manuel Asur

**Manuel Asur González García**  ye un escritor de Samartín del Rei Aurelio (Asturies).

## Biografía
Naz el 12 d'ochobre de 1947 en La Güerta / La Güeria Carrocera, Samartín del Rei Aurelio, Asturies. Ye un poeta asturianu d'estremaos rexistros y perimportante nel desendolcu del Surdimientu. Miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana y Doctor en filosofía.

## Obra
La so poesía, social y comprometida, alterna con otra de tipu amorosu y de calter más intimista. Nos años 70 dalgunos de los sos poemes fueron musicaos pol grupu Nuberu, consolidándose la figura del poeta, que pasó a convertise nel autor más representativu d'esos años y un espeyu nel que mirase pa futures xeneraciones d'escritores. 

**Cancios y poemes pa un riscar* (1977) - primer llibru del Surdimientu asturianu qu'anuncia una nueva etapa na lliteratura asturiana. 
**Camín del cumal fonderu* (1978)
**Vívese d'oyíes: Poemes bilingües* (1979)
**Congoxa que ye amor* (1982)
**Destruición del poeta* (1984) 
**Hai una llinia trazada* (1988)- obra narrativa. 
**Poesía 1976-1996* (1996)- equí axunta los sos poemes más representativos. 
**Orbayos* (2002)
**El libro de las visitas* (2003) 
**Lo que dice la caracola* (2007) 
**El solitario de Avilés* (2008)  Vida y obra del filósofu Estanislao Sánchez Calvo.
**Balada del balagar* (2011) Llibru de poemes en llingua asturiana. 
**Las arrogancias del barro* (2015) ISBN 9781326271565, lulu.com
***El sótano de Sineo"**

### Otros escritos
* Entamu al llibru *[[Filosofía de lo maravilloso positivo]]*, d'Estanislao Sánchez Calvo (Llibros del Pexe, Xixón, 1997)
* Las arrogancias del barro. (2015) Poesía en castellano. Lulu.com. Estaos Xuníos de América.

## Referencies

* https://www.lne.es/cuencas/2011/09/02/manuel-asur-arrepiente-veces-cobarde/1123822.html
* http://www.smra.eu/node/87 
* http://www.epdlp.com/escritor.php?id=3222
Acebedo (Lleón)

**Acebéu** (en castellán y oficialmente, *Acebedo*) ye un conceyu asitiáu na Montaña Oriental lleonesa, preminentemente ganaderu y llendante con Asturies. Ta englobáu na comarca del Monte de Riaño; arrodiáu poles reserves nacionales de Mampodre y Riaño.

Cruciáu de norte a sur pol ríu Esla ye dende antiguu zona de poblamientu, afayándose na Cueva de La Uña restos de poblamientu prehistóricu. Nesti sen tamién hai xacimientos arqueolóxicos romanos y medievales. Pero, nun ye hasta'l sieglu XII qu'esti conceyu apaez nomáu nos documentos medievales del reinu.

Al igual que tola Montaña Oriental, y la ribera del Esla, l'aluche ye'l deporte más prauticáu y con mayor númberu de siguidores.

## Pueblos
* Acebedo
* La Uña
* Liegos

## Referencies

## Enllaces esternos
Pipistrellus pipistrellus

L' ye una especie d'esperteyu mui espardíu per toa Europa (dende la península ibérica hasta Rusia).
Lutra lutra

La  ye un mamíferu carnívoru que pertenez a la familia de los mustélidos.

## Descripción
El so cuerpu ye grande, finu y llixeramente aplanáu, suel midir ente 59 y 85 cm, a esto hai qu'añader la cola, que ye ancha na base y afilada na final -mide ente 25 y 60 cm- y representa davezu más de la metá de la llonxitú del restu. Tien pates curties y ente les dees tien una membrana qu'atapez tola so llonxitú.

El pelo ye guapo, espeso y impermeable, el color nel llombu ye marrón escuru, aclariándose pa les estremidaes, y nel bandullu ye buxu -sacante la gorxa que ye de color blancu rotu-.

## Hábitat
Nel casu de la llundria común (Lutra lutra) habita nos ríos y llagos d'agües fríes y llimpies; polo que'l so hábitat y presencia ta en peligru, sobremanera nos países europeos indutrializaos, dada la contaminación fluvial causao polos vertíos industriales a los acuíferos.

Na Península Ibérica ye difícil vela y ye más *abondante* nos ríos montesinos del Cordal Cantábricu y de los Pirineos.

## Otros nomes
Nel dominiu llingüísticu asturianu tamién se-yos conoz coles variantes: llúndriga, llondria, llontra, llontria, llóntriga, llundre y londra.

## Referencies

## Enllaces esternos
Delphinus delphis

:

La  ye una especie de cetáceu odontocetu de la familia de los delfínidos propia d'agües tropicales y subtropicales. Hasta la década de 1990, creíase que yera la única especie d'esti xéneru.

## Nome común

## Descripción
Ye una toliña delgada, con un focicu más curtiu que'l Delphinus capensis, y práuticamente del mesmu color: zona dorsal con tonalidá gris escuro y zona ventral blanca; llateralmente presenta zones de color gris claro, dende la tiesta a la cola. Mide hasta 2.4&nbsp;m de llonxitú, pesando hasta los 110&nbsp;kg.

## Población y distribución
Ye una especie oceánica con una amplia distribución nos mares tropicales de los océanos Atlánticu, Pacíficu y dalgunos sitios del Índicu, dende les agües cercanes a la costa hasta miles de km d'ella. Tamién s'alluga en dalgunos mares relativamente aisllaos, como los mares del Xapón, Ojotsk, Mediterraneu y Negru. Ye una especie mui abundante; por exemplu la población estimada namái pa la rexón tropical del este del Pacíficu yera de 2&nbsp;963&nbsp;000 pa 2002.

## Subespecies
* *[[Delphinus delphis delphis]]*
* *[[Delphinus delphis bairdii]]*
* *[[Delphinus delphis tropicalis]]*

## Referencies

## Bibliografía
* Rice, Dale W. (1998). Marine mammals of the world: systematics and distribution. Society of Marine Mammalogy Special Publication Number 4. 231 pp.
* *National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World* ISBN 0-375-41141-0
* *Encyclopedia of Marine Mammals* ISBN 0-12-551340-2
* *Whales, Dolphins and Porpoises*, Mark Carwardine, ISBN 0-7513-2781-6

## Enllaces esternos

* CCC - Chile
* Sociedad para la Conservación de Ballenas y Delfines / Whale and Dolphin Conservation Society (WDCS)
* Asociación Balfin - Conoce los cetáceos de Canarias 
* Galería fotográfica de la Asociación Balfin 
* Sociedad Española de Cetáceos 
* ''D. delphis'' en "Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914. Facsímil electrónicu.
Enhydra lutris

La  ye una especie de mamíferu carnívoru de la familia de los mustélidos. Alcuéntrase a lo llargo de la costa pacífica d'América del Norte. 
El so hábitat históricu incluyía les agües poco fondes del Estrechu de Bering y de la Península de Kamchatka y espardíense hasta'l sur de Xapón. 

Les llóndrigues marines tienen hasta 170.000 pelos por centímetru cuadráu de piel, un pelame pol que foren perseguíes y cazaes hasta cuasi la estinción. Tán protexíes por tolos seutores y países dende'l Tratáu de 1911.

Comen crustáceos y otros invertebraos, ye un de los pocos animales qu'emplega instrumentos, yá que foi observada davezu usando piedres p'abrir los bivalvos. Miden de 1 a 2 metros y pesen cerca de 30 kg. Son animales enforma confiaos y sociables.

## Referencies

## Enllaces esternos

* Especies marines.
Baden-Württemberg

**Baden-Württemberg** ye ún de los dieciseis estaos federaos d'Alemaña. Esti *Bundesland* asítiase nel suroeste del país, al este del ríu Rin, y tien una estensión de  km², que faen d'elli el terceru mayor del país. Tien una población de  (la tercera mayor de los *Bundeslander* del país) y les sos ciudaes principales son, amás de la capital Stuttgart, Karlsruhe, Mannheim, Heilbronn, Heidelberg, Friburgu de Brisgovia y Pforzheim. Ye'l resultáu de la xuntura, dende 1952 y tres d'una consulta popular, de los antiguos estaos independientes de Baden, Württemberg-Baden y Württemberg-Hohenzollern.

Llenda'l norte col estáu de Hesse, al noreste y al este col de Baviera, al sur con Suiza, al oeste cola Alsacia francesa y al noroeste col ríu Rin y l'estáu de Renania-Palatináu.

## Referencies

## Enllaces esternos
Baxa Saxonia

**Baxa Saxonia** ye un estáu federal alemán. Tien una superficie de  km² y . Ta asitiáu nel norte d'Alemaña y llenda con . Ye'l tercer mayor estáu alemán. La so capital ye Hannover.

## Ver tamién

## Referencies

## Enllaces esternos
Plovdiv

**Plovdiv** (en búlgaru *Пловдив*) ye la segunda ciudá más grande de Bulgaria, con una población (2017) de 345.213 habitantes na ciudá y 675.000 nel so área metropolitana. Ye un importante centru económicu, de tresportes, cultural y educativu. Ye una de les ciudaes más vieyes d'Europa, fundada va 6.000 años polos tracios baxo'l nome d'Eumolpia. La ciudá foi conocida demientres sieglos n'Europa occidental pol nome *Philippopolis* (en griegu Φιλιππούπολις y en turcu *Filibe*, "la ciudá de Filipu"), de magar Filipu II de Macedonia la conquistara nel sieglu IV e.C. La ciudá, orixinalmente un asentamientu traciu, foi invadida dempués por perses, griegos, celtas, romanos, godos, húngaros, búlgaros, eslavos, rusos, cruzados y turcos. El 4 de xineru de 1878 l'exércitu rusu lliberó la ciudá del dominiu otormanu. Hasta xunetu d'esi añu perteneció a Bulgaria, pero nesi momentu convirtióse na capital de la rexón autónoma de Rumelia oriental, dientro del Imperiu otomanu. En 1885 la Rumelia, y con ella Plovdiv, integróse en Bulgaria. 

Plovdiv asitiase nuna rexón perfértil de la Bulgaria centru-meridional, nes dos orielles del ríu Maritsa. La ciudá tien desarrollaose históricamente sobre siete llombes de sienita, dalgunes d'hasta 250 m d'altor, que-y dan a la ciudá'l nomatu col que ye conocida nel país (*La ciudá de les siete llombes*). La ciudá conserva bien de ruines de la dómina del Imperiu romanu: un teatru ,un anfiteatru, un odeón, un estadiu... y ye la sede de bien d'actividaes culturales a lo llargo del añu. La ciudá ha ser Capital Europea de la Cultura en 2019. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** (, en torna direuta "Grande Tarnovo") ye'l centru cultural del norte de Bulgaria. Allugáu a 250 km de Sofía y a la vera'l ríu Yantra la ciudá foi fundada polos tracios y nel períou de más esplendor del Imperiu Búlgaru na alta idá media foi la capital del país.

En Veliko Tarnova el zar Ferninando declaró la independencia de tolos territorios búlgaros el 5 d'ochobre de 1908.

## Turismu
El turismu ye al cabu la industria testil el sector principal de la actividá económica de la ciudá. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Stara Zagora

**Stara Zagora** (en búlgaru *Стара Загора*) ye una ciudá asitiada na parte centro-meridional de Bulgaria ente Plovdiv y Burgas, a prietu de 230 km de la capital Sofía. 

## Referencies

## Enllaces esternos
Política de Bulgaria

Bulgaria ye una democracia pluripartidista dende 1990. 

El paisaxe políticu ta mui dividíu y los partíos suelen agrupase en coaliciones pa les eleiciones. Asina, la **Coalición Por Bulgaria** ta formada por ocho partíos d'izquierda, agrupaos alredor del Partíu Socialista (BSP). **La Unión de Fuercies Democrátiques** axunta a otros cinco partíos, nesti casu conservadores.

## Resultaos de les eleiciones del [[24 de xunu]] de [[2005]]