Gambia

**Gambia**, oficialmente **República de Gambia**, ye una nación d'África occidental, la más pequeña del territoriu continental africanu. Alcuéntrase arrodiada dafechu por Senegal, esceutu na so fastera occidental, onde'l ríu Gambia desemboca nel océanu Atlánticu. El so territoriu abarca les dos orielles del ríu Gambia, que-y da nome y lu atraviesa d'oeste a este hasta que desagua nel océanu. tien una estensión de 10.689 km², y una población (censu d'abril de 2013) de 1.857.181 habitantes. La so capital ye Banxul, y otres ciudaes importantes son Serekunda y Brikama.

Gambia comparte llazos históricos con otros países de la zona venceyaos col comerciu d'esclavos, que foi'l principal motivu de que s'estableciera y caltuviera una colonia nel ríu Gambia. La colonia foi primero portuguesa, y conocíase-y entóncenes como *A Gâmbia.* Dempués, el 25 de mayu de 1765, convirtióse en parte del Imperiu británicu, col establecimientu de la provincia de Senegambia. En 1965 Gambia algamó la independencia con Dawda Jawara como presidente. Habría selo hasta 1994, cuando foi depuestu pol un golpe d'estáu dirixíu por Yahya Jammeh. Adama Barrow convirtióse nel tercer presidente del país en xineru de 2017, tres de derrotar a Jammeh nes eleiciones d'avientu de 2016. Jammeh, que a lo primero aceptó los resultaos, refugolos dempués, y eso provocó una crisis constitucional y la intervención de la Comunidá Económica d'Estaos del África Occidental, que finó cola salida del ex-presidente pal exiliu.

La economía del país básase nel sector agrícola y pesqueru, y especialmente nel turismu. El 48,6% de la población vivía, en 2015, perbaxu la llinia de la probeza, un porcentaxe que llegaba cuasi al 70% nes zones rurales.

## Historia

Gambia formó parte del Imperiu de Ghana asina como del Imperiu de Songhai. Los primeros testimonios escritos que se tienen de la rexón provienen d'unos testos de comerciantes árabes del sieglu IX y X, cuando los comerciantes árabes crearon la ruta tres-saḥariana comerciando con esclavos, oru y marfil. Nel sieglu XV los portugueses heredaron esti comerciu estableciendo rutes marítimes pa comerciar col Imperiu de Malí al cual pertenecía la zona na dómina. 
En 1588, el pretendiente al tronu portugués, vendió la esclusividá del comerciu nel Ríu Gambia a los ingleses, lo que foi confirmáu poles Cartes Patente de la reina Sabela I. En 1618, el Rei Xaime I d'Inglaterra concedió la esclusividá del comerciu col Ríu Gambia a la Costa d'Oru (anguaño Ghana) a una compañía británica. Ente 1651 y 1661, Gambia foi indireutamente una colonia del reinu polaco-lituano. Foron los letones, dependientes del reinu polaco-lituanu, los primeros n'afincase na Islla James, denomada na dómina Islla Andrew hasta la conquista británica de la mesma en 1661. 

Demientres los sieglos XVII y XVIII, Francia ya Inglaterra llucharon pola supremacía na rexón de Senegal y del Ríu Gambia. El Tratáu de Versalles de 1783 dio al Reinu Xuníu la posesión del Ríu Gambia esceutu l'enclave d'Albreda que se caltuvo baxo soberanía francesa, siendo cedíu a Inglaterra en 1857. 

Cuasi 3 millones d'esclavos foron unviaos dende esta rexón a les colonies n'América. En 1807 abolióse'l comerciu d'esclavos nel Imperiu Británicu intentando los británicos finar col comerciu d'esclavos en Gambia. Pa ello, crearon el puestu militar de Bathurst (güei Banxul) en 1816. Mentanto los años siguientes, Banxul taba sometida a la xurisdicción del gobernador xeneral británicu en Sierra Lleona. En 1888 Gambia convirtióse nuna colonia autónoma y un añu más llueu pasó a ser una colonia real.

El país independizóse del Reinu Xuníu en 1965. En 1970, Dawda Jawara convirtióse nel primer presidente del nuevu estáu y foi reelixíu en 1972 y 1977. Depués de la independencia, Gambia meyoró'l so desenrollu económicu gracies a la puxanza de los precios de la so principal materia d'esportación, la cacagüesa, y al desenrollu del turismu internacional. En febreru de 1982, xunto con Senegal, Gambia formó la Confederación de Senegambia. El presidente Jawara foi derrotáu en 1994 por Yahya Jammeh, quien estableció una dictadura. Jammeh foi reelixíu en 2001 y derogó la llei que torgaba la esistencia de partíos opositores.

## Gobiernu y política

La vixente Constitución de Gambia foi aprobada, tres referendu, el 16 de xineru de 1997, depués de qu'un güelpe d'estáu en 1994 disolviere'l Parllamentu y derogase la Constitución de 1970.

Gambia ye una República presidencialista non democrática. El Presidente de la República ye elixíu por sufraxu universal pa un periodu de cinco años. El poder llexislativu reside na Asamblea Nacional compuesta por cuarenta y ocho miembros, de los que 43 son elixíos por sufraxu universal, y cinco elixelos el Presidente de la República.

El poder executivu ta dixebráu ente'l Xefe del Estáu y el Presidente del Gobiernu, nomáu pola Asamblea ente una terna elixída pol Presidente de la República.

El poder xudicial articulase al rodiu del Tribunal Supremu que s'organiza alministrativamente según el modelu francés.

## Organización político-alministrativa
Xebres alministratives: 5 xebres y 1 ciudá, 
* Central River (Janjanbureh)
* Lower River (Mansa Konko)
* North Bank (Kerewan)
* Upper River (Basse)
* Western (Brikama)
* Banxul (ciudá)

## Xeografía

**Gambia** asitiase na costa atlántica d'África y alcuéntrase arrodiada dafechu per territoriu de Senegal. Gambia carauterízase por ser un país perllanu onde nun se perpasen los 300 metros d'altitú. El país alcuéntrase travesáu d'este a oeste pol ríu Gambia, el cualu da nome al país. Esti ríu ye l'exe del país y dixebralu en dos fasteres bien estremaes; les que tán al norte y les que tán al sur del mesmu.

## Economía

Gambia nun tien xacimientos minerales d'importancia nin otros recursos naturales. La so economía basase nos productos agrícoles y la ganadería pa consumu internu del que depende'l 75% de la población.

La industria centrase na tresformación de productos agrícoles (cacagües) y de pescáu. El turismu foi una importante fonte d'ingresos fasta'l 2000, onde se produxo un amenorgamientu. La so actividá depende fundamentalmente de les aides al desenrollu del Fondu Monetariu Internacional y les d'emerxencia de los países desendolcaos. Les espeutatives futures del Bancu Mundial, tres la condonación parcial de la deuda esterna en 2005, son positives.


**Fiestes**
DataNome n'asturianuNome llocalNotes
18 de febreruDía de la Independencia
MóvilVienres Santu
1 de mayuDía del Trabayu
15 d'agostuDía de l'Asunción


## Referencies