José Hilario López

**José Hilario López Valdés**  foi un militar y políticu colombianu, presidente de la República ente 1849 y 1853.

## Biografía
José Hilario López foi fíu de José Casimiro López Hurtado, oficial de cruzada, y de Rafaela Valdés y Fernández de Córdoba. Estudió en Popayán, baxu tutelar de José Félix Restrepo.

Tres la muerte del so padre, la so madre allorió, polo que José Hilario y los sos hermanos quedaron al cuidu d'un tutor.

## Trayeutoria políticu-militar

### La Gran Colombia
Ante los sucesos que siguieron a la *[[Combalechadura Septembrina]]* en 1828, na so calidá de xefe del Estáu Mayor Xeneral y comandante xeneral del departamentu de Azuay, llevantar n'armes contra'l Llibertador Simón Bolívar xunto col coronel José María Obando. En momentos nos que s'empecipiaren les hostilidaes ente la Gran Colombia y el gobiernu de Perú a fines d'avientu de 1828, Bolívar dirixir escontra'l sur pola guerra con Perú y de la rebelión de Obando y López. Ellí buscó superar les torgues que l'alzamientu d'esti xefes asitiáben-y pa poder axuntase col mariscal Antonio José de Sucre y enfrentar l'agresión plantegada dende'l Perú. Pal efeutu, a finales de xineru de 1829 expedió un indultu en favor de los comprometíos nel alzamientu y unvió comisionados a Obando y a López con propuestes pa un conveniu, que se concretó nel tratáu de Juanambú, robláu'l 2 de marzu de 1829. Bolívar esplicó a los rebeldes les razones que tuvo pa desconocer la Constitución de Cúcuta, dempués de lo asocedío en Venezuela col movimientu separatista de *[[La Cosiata]]* empobináu por José Antonio Páez.

Sol gobiernu militar del xeneral Rafael Urdaneta, en setiembre de 1830, López y Obando remontáronse nuevamente. Rápido la so posición fortalecióse. Depués d'apoderar el sur, una vegada tomáu'l control de Popayán, López avanzó hasta Tocaima, ante'l cual Urdaneta propunxo'l cese d'hostilidaes y, dempués de negociaciones, robló'l Conveniu de Apulo, el 28 d'abril de 1831.

### República de la Nueva Granada
Tres la disolución de la Gran Colombia, en 1832 mientres el gobiernu de Francisco de Paula Santander, López foi nomáu xefe militar dea Bogotá, y en 1834, gobernador de Cartaxena. Darréu ocupó les carteres de Guerra y Marina y foi embaxador ante la Santa Sede, secretariu de Rellaciones Esteriores, conseyeru d'Estáu y senador.

#### Gobierno
El 7 de marzu de 1849 López foi escoyíu presidente de la República, aprovechando la división de los conservadores y col sofitu de los artesanos y les sos Sociedaes Democrátiques quien, según la versión conservadora, amenaciaron de muerte a los llexisladores que debíen dirimir la eleición, si nun lu escoyíen. Salvador Camacho Roldán, un mozu por aquella dómina, dedicó dellos artículos a desmentir esa hestoria. El so gobiernu estremar por una serie de reformes polítiques, económiques y sociales: la Manumisión de los esclavos, la llei agraria, la separación de la Ilesia y l'Estáu, la llibertá de prensa y la federalización.

La resistencia contra l'abolición de la esclavitú (especialmente nel Cauca)provocó una rebelión armada conservadora dirixida por Julio Arbolea Pombo, que foi ganada por López. Nel sur los enfrentamientos fueron particularmente violentos, cuantimás en Cali, onde'l conflictu ente los terratenientes y la población municipal alredor de los ejidos, yera esplosivu. La derrota esclavista provocó nel Valle del Cauca un alzamientu de los antiguos esclavos y los llabradores, qu'aprovecharon pa echar embaxo los barganales de les faciendes y azotar a los sos antiguos amos. L'escándalu qu'esto provocó na prensa y los medios políticos foi contestáu por López, quien afirmó que se trataba de trebeyos democráticos.

Mientres el so alministración dio vía llibre al procesu de disolución de los Resguardos Indíxenes, toles prohibiciones pa la venta de los resguardos foi presidente de Colombia y ayudó a la política, a tener recursos Políticos. La midida que foi la primera que punxo en contradicción a López coles Sociedaes democrátiques, benefició a la élite agru esportador, yá que favoreció'l desplazamientu de mano d'obra indíxena escontra les árees productores de tabacu, que'l so comerciu fuera sacáu del monopoliu estatal. Significó, igualmente, l'aumentu nel preciu de los productos agrícoles pal consumu internu, por cuanto bona parte de la producción indíxena nos resguardos alimentara esti mercáu a baxos costos.

Una de les decisiones más discutiniu -yos que tomó mientres el so gobiernu, foi la de volver espulsar a los xesuites del país, quien apenes cinco años antes retornaren depués de ser tamién espulsaos de los sos colexos y misiones na selva.

### Guerres civiles
En 1854, un añu dempués de rematáu yá'l so mandatu, xunir a les tropes conservadores y lliberales que combatieron contra la revolución de los artesanos, depunxeron al xeneral José María Melo ya impunxeron la llibre importación.

Na Guerra civil colombiana de 1860-1862 militó nes files lliberales radicales defensores de la federación y l'autonomía de los estaos. López foi escoyíu como presidente del Tolima, cargu qu'asumió al llegar a Neiva en xunetu de 1863. En 1865 aceptó la candidatura pa presidir los Estaos Xuníos de Colombia, pero foi ganáu por Tomás Cipriano de Mosquera.

En 1867 l'entós presidente Mosquera cerró'l Congresu, polo cual foi de la mesma depuestu. López foi nomáu xefe del exércitu pol nuevu gobiernu de Santos Acosta. Dempués retiróse de la vida pública.

## Referencies

## Ver tamién
* Gobernantes de Colombia

## Enllaces esternos